Gf2111 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Institutiones Theologicae In Quibus Praeter Fidei Dogmata Propugnantur Quaestiones Scholasticae, Quae Ad Notitiam Sacrarum Scripturarum, Traditionum, conciliorum, & Haeresum Confutationem conducunt, Ad Usum Theologiae Candidatorum Accomodatae Munier, Ulrich y. z g I nl ^ ER A. Xy W RCR BAU a Em x tocnd WV A m TNS o i —— : -- DP Ea MY E ogess um al n ei s aE j sE - r d E E p - s. C 2 X i C x n z x Ra i A - Lt Ms d : x X du Ri i. - t a pucus m E L: i b Pexrp od EEE Y du iE R "st gt u * C - ss A E P K 3 w w u L. i LC d a Af " $ ?5 À uN - » J- € * ,HA. x* U N A * t L * -a i M * d W...x . - k i . ; M 2* ( E * x * " f5 o j z Lal o Tany 3 g 4 d £ R. 2 ? a. x ia " . * i .. - « dastanli D. Ü L AX AR i E d U EV r i j r m t n — — r N12«5118565/0 021 I T 1 j i ETUTE d r I TM A m N ———"-4—' m s — L Ed TX —— m —— [ —— X t M TTWDSENC - N al INSTITUTIONES - "THEOLOGIC/E - QUIBUS - ä.f PRJETER FïDF I DOGMATA PROPUGNANTUR 3U/ESTIONES ISCHOLASTICAE, QUJE AD NOTITIAM | SACRARUM SCRIPTURARUM, 'TRADITIONUM,CONCILIORUM, & H/ERESUM LONTFUTATIONEM ONDUCUNT, Ex CA ÁAD USUM ! 'THEoLocrLE CANDIDATOR ACCOMMODATJES OPERA AC ST UDIO k P UDALRICI MUN s : 5U0c, Juisu, - Ss 'Theol. Doctoris, Ejusdemque in Univerfitate Wirceburgenfi Profefï'orls Publici & Ordmarn Q Í TOEACTA-TTIS |DE JURE zr JUSTITIA. Cum Permiffü. Superiorum. BSMISQRIQIIMIIMCHeLSMeIDMIIMC II W IRCEBURGI,; Tyrrs, Viduc Joan. Jac. Chriftophori Kleyer; Univ. "Typogr. W À " J5 CM Rs - WUV «2 8 ^ A —^ E AA u J ( ^ 14 (EIA À m m w&& - æææ&ææææwæ ï EE EM H ! INDEX TRACTATUS THEOLOGICO-DOGMATICI ]URE zv JUSTITIA DisPUT. . DE JUmx. pag. 2 Caput I. Prlma notio, acDivifio Juris. 2 Articul. L. Pavia 9 potiffma acceptio 3huvis. 2 - - Hl. Quid requiratur ad us five juftum , *l in quaptum eft obye&um qufittia ? - - lII De jure in ve, &2 de qure ad vem. 12 - - IV. Quid €9 quotuplex fit Dominium? 16 26 - - V. Definitio po[feffrouis. - - Vl Quomodo polJffio. dividatur , acquira- s tuv, amittatur ? 32 Caput II. De natura & proprietatibus doml- nii imperfecti fpeciatim. Articul. L Quid & quotuplex fit ufus f;u&us fovmalis £ 3 - - lI. Que officia jus fffud in ufufru&uario exi- - at, eg quando de[mut? - - HL 242 pev. Profeffonem . Religiofam. amit- y zatur ufus fru&us, quem ante. Profeffronem Juam babuit. Religiofus? 49 - - - IV. Deufu g babitatioue. $3 Articul ) Articul. V. Quenam fint. [evvitutes veates pre- diovrum 2 60 - - Vl. De sntevdidlis. N 76 Caput IlI. Subjectum Dominii. 87 Articul. L. Qua vatioue bomini comveniat domi- nium? 87 - I. Dominium Pupillorum. 90 - III.. Dominum . Servovum. 98 - IV. Dominium Filüfamilias. Ioj - V. Dominium Conjztgum. IIj - VL Domiuium Religioforum. 134 - VIL J2Domigium Clevicovum. 154 d. - VHL Facultas Cleï?'comm civca fuper 164. Caput IV. De obje&to Dominii. 197. Axticul..T. ,22 bomo babeat dominium. vite q9 qembrorum ? 187 - -IL Urmum bomo fit dominus fame fue «9 bonovis ? 192 - - HE.. Urrum bomo po[fit effe dominus bominis alterius ? 196 Caput ; V.. De modo acquirendi dominium in res, qu& vel nullius füunt; vel com- imunes: 204. Articul. L . Quo jure fatla fuerit prima verum divifio ? 204. - - II. Quomodo auimalium dominium acquira- 2IO zur venatione, pifcatione , aucupio? -- ]HEL 7 Princeps fubditis fuis venationem in j 2]uem - locis. communibus , aut etimn ad al / privatorum. ;[petlantibus Jufle. probibeve ; of[2 ?. 22t iflam z - IV Quomodo peccent , qui eoutra qu pro- £ J jl þf P h. probibitionem. pecora. pafeumt , aut. ceedumt f ligua ? 226 D 4 Articul. V. JDe inventione verum y que tullius funt. 229 ^j ( - - VL De imveutione verum , quarum domimus " adbue extave prafumitur. 239 5V - - VII. De veliquis uodis acquirendi, jure gen- ) tuum. 248 " -- VIIL 727 €$ quomodo dominium fru&uum llj ex aliemo fumndo provemiemtium a po[fiffove p acquivatur £ 263 1 Caput VI. De translatione dominii per d ona- tionem. Wefu N Articul. I. Qu«en am prbm;'[,ïorzes ex oþjeöïo?zznï Ij arrite juve nature €9 pofitivo ? 177 ITj [ II. Quando &$ quomodo promiffones. obli- n ent ? a84 du 1 ' II De domatioue propria. 293 n IV. JDe donationibus anpropriüs. 304. tlntint - V. IDe pvomiffronibus, €g. donationibus ab- I , fenti falis. 3II Yminium. 1 VL Quomodo promiffoues, €g domationes d u- obligare definant. * 317 p Caput VII. De translatione dominii per ulti- 1 ETU mam voluntarem. 326 ) Articul. L 24g zeflamentum mon privilegiatum , Vi cavens foleuuitate aliqua , fit ivritum? | 326 90 - - IL. De teflamentis privilegiatis. 343 jom - - Ill Quid ad coudendum teflamentum vequi- qijat vatur ex pavte teflatoris? 353 W[lly":ilï ) -- IV. Heredis inflitutio , aditio beveditatis , 0i exberedatio, vitia teftumentorum. gT - - V. De Codicillo. 3 l j'uþam FW- -- VI. Ze Sulflitutiotie , eg Fideicommiffo. 383 Articul. . þl Articul. VIL De legatis , de pavte falcidia, €? — | g trebelliauica. 390 1 - - VIII. 2* fucceffoue ab inteflato geueratim. - - IX. Ordo [uccefftonis moderzo ure' potg'/lj"z(ï 7Humt. 416 Caput VIIL De translatione dominii per contractum generatim. 436 Articul. L. Qualis obligatio ex patfo nudo oria- tur ? 436 A - 1. Quinam coutvabeve poffrnt ? 44$ Uti- - II Quando error €3 4olu3 contvattum tient ? 464 -IV. n coutraflus ex metudniti valeant *. 473 - V. Utrum contra&lus yuve bumato irviti ju- 481 vamento fivinentur ? - VI .4u liceat contrabentibus pemteve - [eu vefilire, aut penam in uon Jervantes coutva- Gum appouere ? 487 $ - VIL. Üter ex contrabentibus praftlare dam- ua debeat 2 49 - - VIIL. Faviimodi , quibus diffolvautur coutra- Gus. 503 ( cia- Caput IX. De /conrria&ibus quibusdam fpe At tim. f10 [ Articul L. Commodatum , Precavium, Depo- fitum, Pignus, Hypotbeca. j10 -- De mutuo. 529 -- IU De ufura. $39 - - IV. Queis nominibus ultva fortem exigere 554 creditor aliquid poffit $ /L - - V. n flatutum Principis , aut ufus provin- j cie fufficiat ad exigendum auctarium pretev l 568. ld fovtem mutuo a'ammf Articul. VE t'. !f Articul. VI. De montibus pietatis. 584 g il [ D h - - VII. Decontrattu emtionis, venditionis. $92 - . VIIL.. 2e emtione cenfus. 610 - - JX. De cambio ; contra&u Societatis. JDe l jm:;;;,f, 62 Sponfioue €$' alea. . ] Y SeX. De Locatione ; Condu&'ione , Empbyteu; li // ll x 1, Feudo, Libelle, Supevficie. X qi 636 10À i. Caput X. De translatione dominii per Pra- ^ fcriptionen. 6. D) Il 649 4 Articul. L. Prefcriptionis Suflitia. N - - ]L. Zona fides, prima conditio ad praJcriben- um oj dum necefavia. 657 : ] -- Il 2e zzulo, a Itera conditioge ufuc a pio- ;zlzgmr,?ï 9is. 675 Mririy. h - - IV. Quenam bona aut jura ufucapiuon po[- fiut 2 683 hm n -- V. santo tempore opus [it ad prajcriben- DAT duim « " 689 D 4 ) -- VI. De reliq piio- fac ám- is. Ui p*roþrie:at?bm prafcei : 698 p TAU CULT Disrur. Il. De. JUSTITÍA. [5 Caput I. De ;Juftitia commutativa. 703 im fs Articul. I. De objeto JTu[litie commutative. 703 f0 - - II De veflitutione genevatam. 716 », D. - III. .De damnis animi compen[audis. 729 m - - IV. De veparatioue damuorum alterius cor- » porà illatorum. 733 z p - V.. De veflitutione fame &g bonoris 132 L m uj - VI. De reflitutione bomorum fortune ob iu- Y ]u - jguflam acceptiouem debita. - - VII. 2De reflitutione vatione vei acc ufw' a epte. 761- € rin p Caput II. De Juftitia Diftributiva. 770 V " 179 Articul. L. De zzcgptione perfonarum Articul. Artic. V [ ^ Articul. II : Qéomodo facienda diffributio pve- G fe&uravum , €g Officiorum civilium? — 774 - - III. 74z liceat vendere munia civilia? . 777 j W. - - IV. De difiributione beueficiorum ecclefiaflico- Tum". 781 ä Caput III. De Juftitia legali. : 79? |/ Articul. L. Urrum Sufitia legalis frt virtus [pe- cialis diffintla à virtutibus alüs ? 792 -. IL 2eributis. 792 vatim. III. De judiciia*ïj'oyjïcio judicis gene ; 806 T I IV. 24n judex damnave poffit probatum [on- zem , - quem certo [cit eJfe sufoutem. 812 $21 V. : De 'officio re;. / De Y ) AA « &'H 12722 o* ^ S NY 1x lm Pifi !T li v- fy] l " (j ii 14 j Il , Wö) E7 )67 Z Qu v $22 If » D . 0p G De . u ljea -B wl A'X J* N 4 $8212 j | aT p r C " ] pl TW Wt QW 7 D A d b r m , ] "n »9, ) u n TRACTA'TUS $of L 'THEOLOGICO-DOGMATICUS ll i j — ? JUSTITIA. * e przcipua Virtutum moralium Tu- D ftiria difputant "T'heologi in Lib. 3. Sententiarum, diítinct. 33. & feqq., & in alteram fe&ionem partis 2. Summz $. Thomz a q. 57., ac deinceps. Jus item Canonicum in Decretodi(t. 1., ac Di- geíta ftatim initio, de ,Juftiria & Jure, ubi Lege ro. definitur Zufutia couftans c per- petua "volunmtar jur. Juum . cuique. tribuendr. Qua definitione Juftitia moralis Virtus fa- cile difcernitür a virtutum omnium com- plexione , de qua Ariftoteles s. Exhic. €. L.5 item ab habitu gratiz fantificantis & caritatis füpernaturalis, qui in Scholis Juftitia habitualis appellatur; "! À Cum .K1' 2 Dz junr. Cum vero ad Virtutem iftam intelli- [ ([ LU j gendam perneceffaria fit Juris notitia; " ra£&tatum prefentem duabus Difputatio- W i) nibus finiemus, quarum prior aget de ) Jure, alter. de Juftitia. ff [ DISPUTATIO I Iu M Dz Junr. "if Mi N CATIDT Prima uotio ac. droifio. faris. j ARTICULUS I [ Favia eg potif[umma acceptio. uris. x ico l. Juris nomen sequivoca fignificatione D quadrifariam accipitur. Prmo pro norma ; g aclionis juftae ac rectee, ut praceptum,; lex, 4571 quae us fcviptum dicitur a B. Thoma q. 57.2. 1. Jl ad 2., & Philofophus r. Politic. inquit; Sus j Judex autem dicitur dicta- éfl judicium Suffum. re jus, & juri dicendo preeffe, eoquod fenten- tia judicis lex queedam privata effe cenfearur. Secundo pro. feientia juris, feu Turisprudentia: fic Celfüs tefte Ulpiano, 5/us , inquit of ars Lo- " uit9 equi.D. D. . de . & J. Zertio accipitue A [ jus pro poteftate legitima, quam quis habet in Il rem aliquam; quo pacto dicitur aliquis uti jure !) füo, fervare jus fuum , fuccederein jusalterius; j l]:, ]us w Dz Jünt. 3 Ij sus füuüm in alium transferre. Hoc folet appel- hg lari jus activum, formale & poteftativum ; ejus p h l E , l ) vero exercitium ufus juris nuncupatur. Quar« £0 denique jusidem eftacjuftum, eequum ac de- b!' agw | bitum; & quia hoc eft objeétum ac terminus juris formalis & aétivi, appellatur jus patfivum; materiale & objectivum: quo fenfudicitur cre- I. diror.jus fuum obtinere a debitore pecuniam mutuo accepram reflituente. Ut autem jus iftud paffivum evadat debitum legale & obje- &um juftitie , non fufficit oriri ex quacumque isféntia & honeftare morali virrutum caeterarum; j fed ita debitum effe oportet, utalter habeat ve- rum jus & actionem ad illud exigendum. jus illud a&tivum generatim dividiturin jus proprie« tatis & jurisdictionis: ac de priore quidem li. Dico I7. Jus proprietatis eft legitima pote- flas libere oblipandi alios ad aliquam actionem af vel ilius omitfionem principaliter in bonum YT COLRDÀ - proprium ipfius obligantis. Dicitur L poreffas tm, h, legitima h. e. quee nititur lege naturali vel po- p d fiuva: poteftas enim, cui leges adverfantur; yi, u non eft jus, fed vis aut tyrannis. II. dicitur Z- qr dite dfentene lere obligandi: nam qui jure activo ifto pollet, poteft pro libitu juftum non exigere, ac jure sfeaut fuo cedere, ita ut citra injuriam hoc ipfi non yvdenti praftetur. In quo juftitia a virtutibus aliis di£- ob fert: parentes enim obligationem piearis rela- p at xare filiis non poffunt, nec jure fe abdicare; j x quod ànatuza habenr. IIL dicitur , pozeflat oblz- uj gandi alios. ad a&ionem , vel ejus omifftonem: . jus iiti enim iftud.moralem neceflitatem aliis affert aut ^ j A 3 2 praee 9 |/ 4 Dz funr. du proftandi quod mihi debent, aut omittendi actionem qua lederer , aut a meis actionibus & au p funétionibus impedirer; nifi violando hoc jus injuriam velint in me committere. IV. dici- q K tur, priucipalitev, in bonum proprium , b. e. pree- U cipue , formaliter ac directe ordinatum ad com- modum fuübjecti illud jus habentis: nomen enim Tif i proprietatis hic largius adhibetur, prout etiam complectitur ufümfructum , & quasvisomnino ( fpecies juris diftinctas a jure jurisdictionis; qua- rum unaqueque facit propriam & fuam ei, u cui ineft, rem aliquam vel fimpliciter vel fe- ) ( cundum quid. —Quo ex capite jus proprietatis fecernitur a jure jurisdictionis, quod definitur 1 (j poteftas publica fübditos obligandi ad aliquid faciendum vel omittendum in bonum commu- Mi ll Ml Pl mitatis qut privatorum; aut, ut Efparzee pla- M A cet, jus principaliter, immecdiare & directe or- MM dinatum ad felicitatem alienai. Ubi 4à prazx- g paliter , divetle 69 immediate eít fignanter ex pen- dendum: nanipoteít jus proprietatis etiam in I d bonum aliorum & in communem utilitatemce- dere, fed indirecte ac ultimato: cum viciflim ifp [ jus jurisditionis quandoque conducat in bo- num habentis jurisdictionem; At vero hac ra- tione admixtum quid liabet ex jure pfoprieta- i tis ex parte fübjecti, licer non ex parte termi- ni Nam etfi jus jurisdictionis quoad eminen- g tiam & poreftatem alios gubernandi , termina- Dd F li sj tive & objective, feu quoad actiones fuas pro- prias, quas imperat, aliorum commoda refpi- 1,£ ciat; entitative tamen & fubjeétive cedit fimul 'Gudl,4 inm [ od Dz Junr. . Qf !t in bonum imperantis, cui preter honorem & J 4 excellentiam poteftas imperandi plerumque m haud parum utilitatis & obleétationis. affert. : A ) D Quapropter fiquis absque jufta caufaà Superio- r J M rem lepitimum hac poreftate exueret, aut eum D] &f in juris fui exercitio impediret, injuriam ei ve- Tnenim ram & ftrictam inferret, verum jus proprieta- QUE lum tis ledendo , hoc eft tam jus ad jurisdictionem; TU quam jus ipfum jurisdictionis formaliter. li, qu. Qh;. J. cout. 2. Concluf.. Jus proprietatis eft m d. tantum aliquid morale, ergo non poffünt ab eo w procedere effectus & actiones reales. g. Dift. Oprd Corf. Effe&tus &actiones reales non poffuntab eftitr hocente morali procedere effective, quafi pote- j dqid ftas moralis fit principium effectivum actionum QT realium C.. non poffunt ab eo procedere tam- T l- quam ex principio formali exigitivo IN. — Hoe deot. folum habent a jure, ut licite & fine injuriaex- r erceantur. 'Tria autem confideranda funt in.eo, gt qui moralem hanc poteftatem habet: quorum etm i Primum eít capacitasrealis, unde actiones pro- Gl cedunt: 7lerum eft jus ipfüm capacirati natu- viclim rali füperveniens , & denominans actiones legi- nb timas: Zev/ium (ünt refpectus varii in jure illo hi tte fundati. Jus enim illud duo potiffimum re- opïïexa- picit, nempe juftum feu debitum legale, quod « tet eft objectum juftitie , & obligationem juflitize ' emind in eo qui deber. Exemplum prebetur in Do- termint- €tore publico, cui Przrmo ineft fcientia, a qua fpsptt- procedunt actiones reales docendi & interpre- d - tandi: Secundo e(t ipfum jus docendi & inter- d m pretandi, ratione cujus dicitur licite docere & in- n terpr ej Agl 6 Dz Jonx. terpretari; 7er/jo funr diverfi refpe&us jure j M hoc fübnixi. vl Ob;. II. Pupilli & amentes habent verum p jus proprietatis in bonis fuis, nec tamen habent V poreflatem libere oblioandi alios &c,. Ergo. jus ql proprieratis non eft poteftas libere obligandi ,: alios &c. [ &. Dafl. 4nt.. Non habent potefta- tem. alios obligandi libere, immediate per actus j voluntatis proprie C. mediare per actus vo- n luntatis tutorum aut. curatorum N. — Hac eft ] moraliter voluntas pupillorum aut amentium: q n nam in, tutores & curatores ex difpofitione pa- renrum ac reipublicee voluntas perfonarum . na- i Unde tura vel jure imporentium transfertur. [N donationes & conmeventiones, quas pupilli u in füuugn damnum faciunr, irritze ac. nullae ha- m d " beniur: actus item alii perfonarum quarum- dam; ut íi Clericus in fui percuffionem con- N WY fentiret , aut maritusin uxoris violationem , non; tenent, quod legibus ita ftatutum fit. Quod autem « Deus, etíi jus proprietatis perfectiffimum habeat; Um) j abdicare illud non poffit , oritur ab excellentiaip- fiusdominii, de quo mox pluribus differemus. J Wi ! ) Znfi.. Qui furibundo depofitum apud fe gla- dium repoícenti denegaret, injuriam illi non. p faceret; erpo. jus proprieratis non eft poteftas libere obligandialterum ad a&tionem. E. V. Conf. Jus proprietatis eft poreflas legitima feu lepe füb- I (x nixa : lex antem naruralis & pofitiva obíi(tunt, '" UJ'[E quominus aliquis in eítuirce gladium füum repe- ilt tat; aut depofirarius illum pofcenti reddat. LT Q/j. II Datur jus ad illicita: nam prodigus E valide. 5 -** Dz Jusz 7 i li& valide alienatbona füa: voto caftitatis adítrictus valide contrahit matrimonium;, etfi ambo hi apant illicite: valida eft venditio frumenti lege 5 rohibita; ergo jus non eft poteftas legirima, J quia lex non poteft dare faculratem agendi ma- ia le. W. JV. ZIntec. — Probationem confeq. Difling. I port Lex non poteft dare facultatem licite agendi Alienario - bono- Deradus ;nale C. agendi valide IN. s . rum, contractus & ufus matrimonii ecundum Hief fe fpectata, mala non fünt, & probantur rata- m que ab legibus habentur, etfi modus, quo bo- Áltye * na prodigus alienat, & voto continentiz liga- DATQC tus matrimonium init, nequaquam probetur. 1. n Eodem modo etfi venditor frumenti in dato i prpil ca(uü jus ad venditionem non habeat; poteít Qüle ht- enim jufte a quocumque impediri ab hoc actu, Quam. ramquam rem lege interdictam agens: lex ta- & QO« men favet emptori, contra quem aclio non ; not eft, quia prius habet jus quefitum ad rem odantem emptam. i häbüü Qlj. 1F Ufuarius, feu is, cui conceffus eft lxtil ufüs, v.g.domus, habetle o [0) irimam poteítatern Vi oblipandi alios ad a&tiones varias & omiffiones (Leghe circa ufüm domus in commodum proprium; ]l non. nec ramen habet jus proprietatis, ut conftat ex vorcdas E.r.f££ de u(ü &habit. Ergo illa definitio non AOl convenit foli juri proprietatis. &.D.24. Ufuarius degefub- non habet jus proprietatis in domum ipfarn C. obillu in ufüm domus N. Diximus füpra in conclu- 2 Qumtge fione, nomen proprietatis hic etiam adhiberi [ prout compleétitur quasvis fpecies jurium di- « j fnétorum a jure jurisdictionis. N 4 ARTI- 8 Dz jJonr. g ARTICULUS IK [us Quid vequiratur ad jus ffve juftlum , i. quautum ?m eft obye&um quffitie ? D ico. Ad jus five ju(tum fimpliciter, quö& D alii étiam zequale appellant, tres conditio- f nes requiruntur, quarum vel unius defectu ( erit inzequale feu juttum fecundum quid. I. Ut fit ad alterum. ratn moraliter, quam etiam rea- If . liter diftinctum. II Ut interveniat in eo ratio te[o debiti, five ut refpiciat in altero jus fümptum TA Y pro legitima poteftate, & quidem flrictum, id eft, cujus violatione fiat injuria. HL Ur fit Ti equale, aut faltem ex natura fua eequabile alte- rius juri activo. Ita S. Thomas q. 57. a.4. & r If q. 80., & Arifloteles 5. Ethic. c. 6., qui ex hac thefi concludunt I. non dari juftum fimpliciter [i u " M inter patrem & filium ,, inter dominum & fer- vum , inter virum & uxorem , quod Ariftote- Ü les &S. 'Phomas appellant juftum politicum feu p civile, quale eft inter cives : fed inter patrem D & filium. effe juftum paternum : inter domi- Il num & fervum efle juítum herile: inter virum J ( & uxorem efífe juftum oeconomicum : idque [ N non defectu conditionis fecundz, fed primae ac tertiae. Nam neque filius alter eft a patre, L cum fit pars ejus ab eo decifa; nec fervus alter N eft a fuo domino, cujus quafi infirumentum ac ;7' poffeffio effe cenfetur: nec uxor eft omnino alteraa viro , quia ambo funr quafi una caro. 1 Quamquam juítum ceconomicum minus rece- It J dat ab jufto fimpliciter , quam juítum pater- üji num;z G- Dz Jvunr. 9 L] num : nam cum vir & uxor du fint partes unius communitatis domefticze, habent fe ficut j partes unius civitatis, "ut adverterunt S. 'T'ho- mas, & Ariítoteles r.'Polir. 3. : cum econtra at i (ervus fe habeat tantum ut inftrumentum ad do- Sfunir sninum ífüum, &filius ad patrem ut pars ad l5 hh torum. D IL Multo minus dari juftum perfectum lm r inter Deum & hominem, idque defectu primee &fj) ac terticee conditionis. Quilibet enim homo üpum magis fervus , inftrumentum ac pofleffio eft AW Dei, quam homo fit fervus hominis: quod TET E U inere accidens eft, cum natura liberi omnesfi- i l die mus &equales; econtra fübjectio ima qua Dei n d fervi fümus, oriatur ex fupremo Dei domi- U G TC nio, quod in creata omnia inabdicabile ipfi fua pl omnipotentia, cetereque perfectiones tri- n t , buunt. Anfoie. Ex tertia item conditione apparet, juftum ium perfe&cum dari inter Deum*& homines non : at poffe: nam fi hoc idem fit obflaculum , quo r (f minus juftum fimpliciter detur inter patrem & entfüm E flium, quia filius patri &quivalens reddere dMqe numquam poteft; quanto magis id obfiftet Deum inter & hominem, cum jus quod habet prin i ts Deus, ut ab homine colatur, natura fua tale nis at fit, ut nullo hominis obfequio poffit ex- nuum & gequari, omuin III. Inter benefactorem & eum, cui benefit, 14 C juftum fimpliciter non dari, idque defectu con- n t ditionis fécundae. Quod enim nomine grati- debitum füri&ti juris, f paler- Eugïinis debetur non eft nuds À $ cujus 1Ó Dr Junr. eujus violatio injuriam conftituat, neque enim ,mh g benefactor jus proprie dictum habet, aliquid exi- gendi ab altero, cui benefecit: cum tora obli- « gatio gratitudinis non tam proveniat ex titulo refidente in benefactore, quam ex honeftate; ] u 7! «ua& beneficiis affe&to adheret. S. 'Thom. q. JO6. a. 4. ad 1. t O. Amicitia zque eft ad alterum, ac juftitia, ut habet Philofopus 8. Ethic. c. 8. at- : qui inter patrem & filium proprie eft amicitia, ^f ut ibidem eap. 14. traditur: Erpo etiam porteft [ inter eos efle juftitia. — & Diff. Maj. Amicitia l zeque eft ad-alterum fàltem realiter diftinétum C. &que eft ad alterum & realiter & moraliter ? diftin&tum, ac juftitia IN. &2 Conc. Min. Diff. l,: Conf. inter patrem & filium folum realiter a patre M. lt diftinctum poteft effe juftitia. N.inter patrem & filium etiam mornliter diftinétum poteft effe ju- UL ftitia C. Filiustribus modisfpectari poteít. 7. In quantum eft pars quædam patris pet naturalera [] (ui generationem ab eo decifa. Ex hoc quidem capite non poteft inter illum & patrem effe juftitia; n tum quod non fit omnino alter a patre; tum quod ei reddere non polfit equivalens; tum quod licet ex ea ratione patri debeat amorem & reverentiam , oblipatione pietatis arctiffima ; hoc tamen debitum non fit legale. & juftitiee; 6 J fed folum morale (eu honeftatis, quod funda- o *ur in debita re&titudine virtutis, quam quis- J V que fervare tenetur in füis aCctionibus, que li JHG funt ad alterüm. I]. Si fpectatur filius qua- d inpo- LU lf xenus nondum «ft fui. jutis quoad bona te ; Xalia; U od Dz Tunr. Xr/ DT a i yalia, fed (üb poteftate patria, non. poteft in- I 1 ter ipfum & patrem efTe juftitia ftricta: licet At Tl enim períona. fit alter a patre, non tamen ju- il Y 1 Y ye; neque jus ullum eft in filio, quod nocn fit t d ' lt füb poteftate patris, aut quou patrem ex jufti- 'Tm ( tia poflit obligare. It. Denique confideratur filius '1t füi juris, Vüm, « & e poreítare patria egrefTus, five per emanci- f pationem ; five.modis aliis per leges expreffis, n ut fit in peculiocaftrenfi velquafi caftrenfietiam uf ante emancipationem. Et hoc folum fenfu, l mmï quia filius omnino alter efta patre, poteft inter dl urrumque' effe juftitia perfecta quoad ufum & vmordftt adminiftrationem bonorum civilium. In düo- Mi Dj bus autem modis prioribus poteft quidem effe Itriptre inter utrumque amicitia, non item juftitia: paem hec enim debet effe ad alterum qui jus habeat ; difej cum illi fufficiat effe ad alterum. Quare filius x Tn fi ante emancipationem parenti fübtrahat bona natutgderm ac diffiper, prodigus audier , non injuftus, demgpte quia bona patris ceníentur effe filii ac proinde f fs nonaliena. Poít emancipationem autem clam IIe, (00l fübtrahens nummos patri , fur erit & vere in- $; j juPcus. Amorem Affentiri tamen Becano non poffümus , dum .r&x&ïxfxya: ; docer, filium, Íi ante emancipationem occi- (jufünt derit parentem , 'impium fore & parricidam, od fünte fi poft emancipationem, etiam injuftum fore: H tam que nam emancipatio eximit quidem filium a jure paterno quoad contraé&tus civiles , ab amore i, Q* fl que autem & reverentia ceterisque pietatis ofhciis em reddit, n n jure naturae dictatis nemineæ immun CARID X2 Dz Junr ARTICULUS. II &t j ]üd De jure in ve &2 de jure ad vem. Y ) ico J& Jus activum aliud item eft Jus in re & Jus ad rem. Susinve, fic dictumqu pO 1 veluti adhareat rei, eft quando res ipía mihi devincta feu oblipata efít, ut ad quemcumque lls di poffeflorem devpnerlr, tranfear femper cum hoc onere, quod ipfam repetere, perfequi & " &t vindicare poffim. Sic equum , qui mihi ven- ditus & traditus eft , poffum períequi & vin- Y Ti M dicare, a quocumque etiam bonee fidei poffes- fore detineátur: fic etiam beneficium ecclefia- POA: fticum, in quo canonice inftitutus fui. Unde & jus in re five reale ab effectu civili ita defini- L«EF tur , jus tale quod parit actionemrealem. Actio ARU autem ifta , quee eít jus profequendi in judicio quod fuum eft, vocatur rei vindicatio, & pro 3 varietatererum , qua vindicari & repeti poffunt in judicio, varias fortitur appellationes, quas M MU. vide l. 4. inflit. tit. 6. Sus ad vem five per[ogale dicitur, quando "Ilf V 2 1 non immediate ipía res mihi devincta eft, fed N perfona, nimirum ex contractu vel quaü con- Tv tractu, ex delicto vel quafi deli&to. "Tale jus períonale habet emptor, cui res empta non- [ dum eft tradita: electus ad prelaturam ante e* FOA Obtentam confirmationem: prefentatus ad be- neficium ecclefiafticum ante inftitutionem: pas- Similiter 1j fus ab altero injuriam , damnum &c. hoc jus ab effectu civili definiri poteft , ]us 1 quod parit actionem perfonalem ; que a i qw d1c1- . od Dz Junr. 13 ll dicitur condiclio , id eft, jus cogendi perfonam Hli ! in judicio , ut fatisfaciat. ÍIn utroque autem hoc jure nomine re non hls tantum accipiuntur res cgrporales, que tangi ' lffüm uæ poffunt,. ut equus; veftis, domus, aurum, 5 IÉ nj argentum: fed etiam incorporales, quz folum 'Emfumqm intelletu poffunt percipi, eujusmodi fünt jura TE m ad aliquid ,. vg. jus adeundi hareditatem, fru- IT endi , utendi re alterius, jus vie per aprum ali- Ribl ven. enum, flilicidii mittendi füperaream aut do- Q . mum alienam. : Compurantur enim inter res V i. incorporales, ut habetur Inftit. de rebus cor- ID ecchl poralibus.& incorpor. x U Dico /J. Ad jusin re tres con äitiones re- Ltf quiruntur. I. ut res exiftat.. Quapropter Ec- t Ml cefiaftici non habent jus in re circa : fructus Injrido füorum beneficiorum, anno demum fequenti 0, & pro proventuros. In rebus autem incorporeis fuüf- tipolunt ficit earum exiftentia moralis, ut fünt beneficia l$, Qui ecclefiaftica, & omnia jura inaliquid: fuppo- [ nunt tamen aliquid phyficum precextitiffe, vg. contractum , in quo & a quo ortum moralis , qui d fl füc exiftentiae habeant. II.: conditio altera ad li con- acquirendum jus in re eft Titulus, qui eít ra- Tdc s dix&origo unde jusquodvis oriatur : utemptio; pa non. donatio , fucceffio, quibus titulis. acquiritur ram antt ominium rei empre, donate, hereditatis: Collatio eft Titulus in beneficio ecclefiaftico. *e v ad lt yem: pl A Jureconfuitis definiur titulus ,. juf/a &9' - Siniltt equitati matuvali com[emtamea pojJof[nomis cauja. tem; caufa vel forma ju[lificande poffefftonis , id yd, j5 g i et, qua defenditur cujuscumque pofleffio al li altee 14 Dz Junr. r,mE alteriusimpugnatione: habetque fe refpe&tu ju- « lu il ris ficut fe habet ratio fundandi in relatione. at Alius titulus eft verus, alius praefümptus. Vrus eft vera radix & origo juris ac dominii: p J Prefumptus , quando prafümitur vera caufa & radix, qua tamen non eft: ut cum quis bona p MI fide emit aut dono accipit rem ab eo, cujusres illa non eft; putans, illum effe legitimum do- Mi minum, aut faltem leoitimi domini procurato- rem. (í fii Defectu tituli fures & ufürarii non acquirunt tit | Qu jus in pecunias furto & ufüra obrentas, licet ille jam exiftant , & ab ipfis teneantur. Quia (ur Tkf mumquam uda. tvaditio coufert dominium, fed ita j v ff venditio au£ jufla aliqua caufa preeceffevit , pros pter quam rraditio fequatur, at habet l. IVumquam. of q» i2 . de acqui. rer. dom. ff IH. Denique ad jus in re opus eft traditio- il ne. Conftat hoc ex l. Zvaditiozibus, C. de pa- €tis ubi ita habetur: | Zraditionibus $$ ufucapios M vibus dominia verum, uon mudis patis tvausfevan- fur. Id quod ordinarie etiam de rebus incor- poralibus eft intellipendum, u colligitur ex l; ff fub uua. f£. de verbor. oblipationib. ubi ita ha« betur: $2 quiviam ad fundum fuun dariflipulatus fuevit ,. poflea fündum partemve ejus ante conflitue am [eroitutem . alienavevit ,^ evanefcit. flipulatio. e* Unde fi fundus in cujus utilitatem fervirus fue- fat promiífa, vendatur & tradatur alteri, jus fervitutis illius non tranfit in emptorem; nifi forte venditor jus illud perfonale , quod ad il- DT lam fecvitutem habebar, emptori cefferit, fal- nj tem 1 E 2 Ds junz 15 hs y AL tem per claufülam illam, quam tabelliones in- Il n Q ftrumentis publicis folent inferere, nempe quod li cefferit omne jus reale & perfonale competens $4 fibi in tali re. fatio autem ef? : ; quia per titu- Wt a lum folum fine traditione naícitur tantum jus H TA g opy perfonale ; jus autem & obli gatio períonalis ) jers non tranfit cum fundo. m do. Dixi, ordizarie: nam cum traditio non re- OCO quiratur jure nature, (íecundum quod íuffi- cit mutuus confen[us figno expreffus) fed tan- Wt tum jure humano, eodem difponente in variis , lt cafibus traditio ad acquirendum jus in re, íeu dominium rei non requiritur. Nam 4. in be- Iir. Qg&a : l A / /Hlf 1 neficiis ecclefiafticis füfficit collatio & accepta- to. c. 17. de prebendis. in 6. ^j [ns Ad poffetio- Aunum, ! nem tamen beneficii. neceffaria eft traditio & 5 quafi apprehenfio ejus per a&tum aliquem, v.g. L d per feffionem in cathedra epifcopali accipitur Chpe] poffeffio Epifcopatus , & per alios fimi- les actus acquiritur poffeffio 'aliorum bene- L franjae ficiorum. //. In hereditatibus ex teftamento; ubi füfficit editio hereditatis. 1.23.ff. deacquir. Dusior: V : npratl ] vel amitt. pofTeff. Aditur autem hareditas lpl j hts dum accepratur verbo vel faéto. $. 7. Inftit. de filatt heered. qualit. 41T. In legatis a teftatore reli- v eufitl &is, ubi iterum füfficir acceptatio per l. 86. fipuim $. 2. de legatis & fideicom. I. AF uando *v vitus o aliquid donatur, relinquitur vel venditür Ec- dter j " j clefiis, piis locis vel civitatibus. 1.fin. C. de Ss. Qun) Til Ecclef. ^hic enim (üfficit acceptatio Ecclefiz , "EE ' loci pii ac civitatis. F. In centractu Societatis FT. Si du P , emnium bonorum per matrimonium. W alteri 16 Ds Juntr. alteri donáfti fündum , domum &c. füb ea con- g ditione, ut tibi preebeat alimenta, is vero non quüh quj praíter, ftatim iterurn acquiris jus in re antea donara: FII. Si Princeps contrahat cum ali- D) Is quo; vel donet, velintendar transferre domi- nium, donatarius vel contrahens cum Principe J illico jusin re acquirit. F. Inhypotheca vel dj pignore, in quo acquiritur jus in refineappre- d henfione vel traditione. Univerfimloquendo; Ü J quandocumque velex dominio , vel ex difpofiti- onelegis alicujus conítat;aliquem habere jusin re L du antetraditionem , traditio tunc non requiritur: quodíi hoc non conftiterit, acquiritur ranrum PUl jus ad rem. Ad acquirendum enim jus ad rem nec traditione opu$ eft, nec ut extet res pl ii dN ad quam jus comparatur, fed fufficit folus ti- iU m ggluc. l d ARTICULUS IV. H W [ri Quid $* quotuplex fit dominium ? b iro L Dominium eft jus perfe&e difponeud: li 4 D de ve corpovali , — vifi lege probibeatur. . Yta f0 00 Bartolus in L. $i quis ut $. Diffeventia. n. 4. £. i de acquirenda poffeff,, quem Jureconfülti pat- fim fequuntur. Dicitur J. Sus, nimirum pro- e* prieratis: nam de jure jurisdictionis, unde do- minium jurisdictionis feu poteftas gubernandi » fübditos derivatur, proteftati fupra jam fumus; t mobis in prefens noneífe fermonem. — Habet n autem jus proprietatis íe ad dominium tam- J quam genus ad fpeciem , eo quod ooine do- mini- u (i r Dzs Juns. 17 "Ut minium fit jus proprietatis in re, non item Pt quodvis jus in re fit dominium: uterque enim Jb t à conjugum habet in alterius corpus jus in re, E non tamen dominium : ufufructuarius jus ha- N ber in agrum , ufuarius in commodatum, de- Ump!/hf/þe pofitarius in depofitum , Xvl objectorum dici queant. quin domini h—orum lDetpor Dicitur AT. us pevfetle difponendi de ve, hoc Oruend) eft, omni modo & propria auctoritate utendi, wjfpo(id- ebutendi re ut fua, illa fruendo, illam venden- Xsure do, donando , deflruendo , quod perfe&to ts dominio maxime convenit. Tüf i Dicitur 111. difponendi de ve covporali * qua m s a additione Jurifconfülti dominium diftinguunt a [ f0j 1 uafi domitiio, quod juxta ipfos eft jus perfecte ! 10u ls $t difponendi de re incorporea: nam cenfuum, 4 juris patronatus, beneficii ecclefiaftici, famae & aliarum ejusmodi rerum ,. quee non conractu, fed folo inrelleftu percipiuntur, ajunt, non dari nifi quafi poffeffionem ; :nec ea vero do- jl : minio poffideri putant. z/gfpæ;&:ar:/z Dicitur 1F wifi lege probibeatuv: quee. qui- a. T " dem conditio perfectioni dominii nihil detra- D4 T. hit, eo quod actum fecundum dumraxat affi- i pa* ciat. Patet in pupillo, qui in hac setate prohi- m pro- betur de füis bonis aliquid alienare; cum per- inde d* fe&us dominus [it omuium , Gealat. 4. v. 1.5 fed & ornatü & majoratum, aliaque id genus bona alienari ymfüni per leges nonlicet, tametíi vero dominio pof- fideantur. , H piom &« A Theologis dominium rerum tam corpo- onk [0. ralium, quam incorporearum indiscriminarim fii i it& 18 D jonr. ita definitur: 7u pevfeGe difpottendi de ve ut fua. ia l A Qua: brevi definitione & jus jurisdictionis, & D. jus proprietatis ad rem; & officia legatorum, tutorum, adminiftratorum, aliaque a dominio QW Dy aliena excluduntur. : Dico.14. Dominium aliud eft plenum & [iU. shl perfectum, aliud non plenum & imperfectum. Dominium glezum €5' perfe&um five dominium MJ /rw'ffl in folidum eft, quod nuper defcripfimus. ridd Dominium zoz plegum & imperfetlum eft , quan- quisqlli do non poteft quis perfecte de re quapiam ut »x fua difponere : nam deficit quandoque jus ex Tde parte objetli , ut quando quis alicujus rei eft ( dominus, (ed non habet inregrum jus in illa; g v. g. cum habet agrum fine emolumentis, aut lt emolumenta fine proprietate apri; ubiuna pars juris pertinet ad unum, alia ad alium. Ali- bf quando vero deficit jus ex parze fubje&li, vide- i l licet cum ex parte obje&ti qüidem eft indivi- qu fum, divifam tamen eít inter plures, quorum " quilibet in toto illo jure feu dominio habet par- qti ?; 0!!l ticipem: ut fi hereditas inter duos dividenda, ager a duobus indivifim eft emptus, neuter n habet dominium perfectum, fed uterque im- 4 &Ul - perfe&um fübjective, quia nullus fine alterius confenfü de re communi difponere poteft. &i lgt Secundum . hanc expofitionem dominium t . imperfectum dividitur in dire&um & utile..Di- W abet AU velhunm quidem dicitur, quando quis proprietatem fine ufüfructa: U7ile vero; cum " Av | & «mm quis habet ufümfruc&tum fine rei proprietate, id eft, jus utendi fruendi re aliena falva ejus ij fus - " Dz Junz. I9 l fubftantia, ut eft in nudo ufüfructuario , in em- KWUB MT hireuta , & feudatario. I i JDico 414 Repugnat, ut duo fimul habeant l tn NQM) ejusdem rei dominium plenum, perfectum & in folidum. "Thefis ifta fequitur ex duabus lrl conclufionibus pracedentibus: & habetur l. 5. e Dd O ljo fi duobus. fE. Commodat. ibi; : Celfus . rj ait, duovitm quidem $n [olidum domiuium vel pos- r faffonemeffe non polfe.. Probatur ab evidente con- &t Qu tradiclione; qua ex rali cafu fequeretur: nam m t quisque horum haberet dominium perfectum Qu in re aliqua;. poffetque de ea pro libitu difpo- TT nere: deinde non haberet, nec poffer de.re ib i difponere; eo quod pravaretur jure alterius, Deni, a . qui cum in rem eamdem plenum ac in folidum habeat dominium, poffet illum iufte impedire; Biripus m A. l & viciffim hic ipfe ab altero condomino impe- W?I j VidE"— dirij quo minus perfecte de eadem re difpo- d mat Ergo neuter haberet dominium fimul , quonut ejusdem rei perfe&um & in folidum, fed urer- que fractum. & imperfectum. lubet - dl Ob;. 1. contra 1. coucl. . Qui prohibentur a , Mi lege difponere de re quadam , non habenr jus qein , perfecte de illa difponendi; ergo male adjicirur 4f definitioni hac conditio: z;// lege probibea- Zu. Difl. Autec. non babent jus perfeéte. de h w illa:difponendi ,. fi legis probibitio porentiam il ) difponendi afficiar C. fi prohibitio folum re- *- dsh fringat & inhibeat ufüm .& exercitinm, pote- ao on flatis /V. fi lex praefumat jus integrum difpo- gopritt nendi in fübjeéto, prohibitio.actus nec demit difponendi, fed haber jn eäug xïe,c imminuir poteftatem A e 26 Ds Jonx. in? fe tantum per accidens: ut patet in pupillo, ui ceffante legis vetantis obligatione , libere g : ybll ifponit, etíi novum jus ipfi non conferatur. Nemo negat; te ovis tuge dominum effe, licet v ea veíci diebus abftinentiz leges ecclefiafticee in- bt terdicant. Sed & dormientes, ebrii, deliri ex morbo, de bonis fuis difponere non valent, gendl qua dominio perfecto poffident. Ur ergo scadcg evadat ex prohibitione lepis dominiuto imper- i qulum', fe&tum, opus eft jus proprietatis gravari jure Unde acci- contrario alterius eoque notabili. qi dit, ut poffidentes majoratum vel fideicom- ys Drat miffum non habeant plenum dominium ; eo quod ipforum jus gravetur reali jure eoque in- Tivl ,'m figni aliorum, quibus fieret injuria, Íi talia bona alienarentur. [j Jofl. L. Quamvis pignoratarius jus habeat ïlll!lm.l q p in pignore, five pignus fibi obligatum, debi- tor tamen perfeétum habet dominium pignoris j Q quod dedit, l. Cum €9 fovtis. $. Pigmus. fE. de jl pignoratitia actione: item qui per bonam vel znalam fidem poffeflione rei fpoliatus eft, re- b ( FR tinet erfe£tum dominium , quin de re illa perfecte difponere poffit pendente lite ; pos- t Eu feflor enim bonse fidei poteft illum impedire; i male autem fidei poffeffor habet jus, ne a le- E D .* gitimo domino privata auctoritate per vim fibi » res poffeffa auferatur. Ergo poteft dari do- fnq )l minium plenum fine poteflate perfecte difpo- lfj nendi. E. Djff. Conf. datur dominium fine po- in] teftate fimpliciter tali perfecte difponendi de re &Uf] d( fua AV. fine poteífate proxime expedita ad uilum Ml i e Dz Juz*: 2rY "t hr ufüm & exercitium C. In datis cafibus dominia gamï*, l n non gravantur jure aliquo firmo, ftabili ac no- Md tabili, quo poteftas ipfa perfecte difponendi DN tollatur :' fed jura illa oppofita pignoratarii, & li bonz maleve fidei poffefforum cum fint mo- dj d dica, infirma & inflabilia, poteftatem difpo- Ut dbog nendi inregram adhuc fervant ;; & folum ex Ua accidente ejus ufüm & exercitium ad tempus T itpe. impediunt. Ita jus commodatarü utentis RAV r equum, nihildetrahit poteftati domini cujus eft Ut qi- Perinde ac facultas naturalis videndi equus. d. perfecta manet in eo, cui oculi obvelantur. Wtm, « Praterea cum lex bonee & male fidei poffeffo- t u i ribus indulgere aliquid videtur , neutri aliquid 1 1 t juris in rem poffeffam concedit; fed hocfolum fludet, ut paci publicee confülatur, domino ] bt autem fpoliato usque adeo non obfiftit; ut ei , dei. etiam juris remedium offerat. m u lufl.2. Dominia civium gravantur jure ac T dominio alto reipublice, cui fubfünt, eoque bonim f notabili ac firmiffimo ; ergo nulla dantur per- t d re. fe£ta dominia fubditorum. E. Dift. ntec. d r il gravantur jure alto reipublice , quod fit ratio-. p po- nis alius C. quod ejusdem fit rationis V. Do- impetüs; minium particulare & baffum civium excludit tantum dominia ejusdem ordinis, nequaquam ,neae-l t vim fi vero dominia ordinis eminentioris, cujusmodi ( ia *e eft jus reipublicae altum & jurisdictionis , cui eiedie in cafü neceífitatis communis cedit dominium om i p baffum & proprietatis fübditorum. Igitur de- yeritet finitioni dominii perfe&i in conclufione utra- hd que explicaz dominium jurisdi&tionis nihil a u Qiicit. 3 u 22 Dz Junr. officit. a Multo autem minus füpremum Dei in g creata ornia jüs tam proprietatis, quam Juris- qpnit dictionis, quod eft Deo effentiale, inabdicabi- le, & creara jura infinitis modis antecellit: cu- 9&& j jus intuitu homini nec. juris quidquam nec do- IU minii in fefe , aut res ceeteras effe poteft. p(ur:'* Ql4. IF. cont. 2. coucl. Lex 1. fb S? agev /-à [ vetliualis , negat vfufructuarium effe dominum j Á ht Er Inft. de u(üfru&u, in princ.. Ufusfru&tus eff d jus aliénis vebus utendi, feuendi, falva vevum fub- « Jlauzia. Erpo dominium non recte dividitur s in dire&um &utile. — &. /V. Cozf. Lex , Pofféte m Joves. C. de fundis patrimonial. appellat em- t5 phyteuticarios, fuzdorum domingos, cum tamen DT non fint domini proprieratis, fed tantum ufüs- fructus. Unde evemit, ut, licet dominium m ücpt utile non fit tam proprie dominium, quam hi n ! M li dominium proprietatis, multique malint do- ii minia utilia vocari jura realia: non expedit ta- [ men repudiari communem ac recepram /illam 07 diviionem dominii imperfecti in directum & ii utile. í Obj. IH. coutva 3. coucl.. Summus Pontifex j una cum Ordinario & collatoribus habet pote- li Ítatem conferendi cumulative omnia beneficia mi $1 ecclefiaftica vacantia. Ergo penes plures po- Tl Ml .* teft effe jus plenum non tantum objective, fed Ia etiam fübje&tive, hoc eft, toraliter & divi(ibi- ^ liter, ita ut unu$ Dendeat ab alio, ficut depen- Ms det, quando jus prafentandi ad prebendam n jj colle&ive fimul ad Capitulum & ad ejus Praela- 1 tum ÍiQ j Dz jv&r. Ti li tum pertinet. s JV. Corf. Collatorum iftorum fingulorum jus non eft abfolutum, fed condi- ! Ilïd j lm N i W N A l ii tionatum ,. pendens a preventione, qua com- pletur jus proximum & ab folutum conferendi Dl rebendam : illius enim folius collatio tenet, fquamnec à asf ui conferendo antevertit alterum. Quodfi y,&nga lures equales eodem tempore concurrant; non poffunt conferre beneficium, nifi indivi- E domnum Wïll!]l/ff/f fibiliter, hoc eft, fimul omnesidem fübjectum Si m fs denominando; ubi alius ab alio pendet. vero una cum Papa tempóre eodem concur- ERN ln Nj rat ordinarius, & divería fübje&ta ambo deno- minent, preevalet jus Pontificis, ob conferen- npela . y UT fT tis prerogativam; nifi denominatus ab Ordi- u us nario poffeffionem jam occupaverit; perc, 31I. vt donrim de preeb. in 6. Non ergo rale jus in folidum dici poteft & perfectum, fed fra&tum & im- iim, qu i d erfe&tum :- quod in aliis, que contra theíin ; t unt, inductionibus haud difficulter perfpici- p e tur, spum ln üredun d Obj. IF. Saltem in in(tanti donationis datur dominium in folidum rei ejusdem iater dona- y Pontfex tarium & donatorem. Nam qui de re difponit; habet poteftatem moralem de ea difponendi: jit pott j benefict atqui donator difponit de re, dum eam donat ; ergo. E. V. Affevt. cujus. prob. Difl.. Qui de dures p* Z&IWC) (EC re difponit a&tione perfectiva feu continuativa poteftatis moralis, habet poteftatem moralem & dvb r t difponendi C. qui difponit a&tione deftructiva poteftatis moralis, habet poteftatem moralem gt difponendi |V. Difpofitio & a&io perfectiva, | ejusPrä' five ufus continuativus & confervativus fuee rei 4 non *4 Dzr Junr. non abdicat dominium, fed preefuümit volunta- j gtast tem perfeverantem inherendi füze rei: cujus. znodi eft inhabitatio domus, cultus fui fundi, m | ufus togz propria &c. Difpofitio autem deftru- &tiva eft voluntas abdicandi rem füam , ut do- ls ti natio & alia quevis abdicatio: qua quidem in- compoflibilis eft cum dominio abfoluto & for- íi i xnali: füfficir autem hoc preeceffiffe; nec enim qui rem füam deftruit , in inftanti deftrutionis, ii (1 quo res incipit non efle , abfolutum ac formale dominium rei non exiílentis habere poteít. Ex nin hac do&rina conílar , qii quod actus fecundus perfe&tivus & confervativus fupponat exiften. t j tiam actus primi etiam pro inftanti, quo actus fecundus exiflit; non tamen actus fecundus ( deftructivus, qualis eft donatio, quae deftruit, mium abjicit, & transfert dominium abfolutum & n f formale. ul Irf.L. Nemo dat, quod non habet , feu quod non eft fuum: atqui donator in inftanti donationis transfert dominium abíolutum in H donatarium : erpo in eodem inftanti habet il- [rif lud. E. JDifi. Maj. Nemo dat, quod non J habet; & quod non eft füuum in fenfu compo- fito donationis, feu in inftanti quo dat N. ne- mo dat, quod non fuit fuum in feníü divifo : ( donationis , five quod non immediate ante ha- W buit C. In data propofitione verbum non fü- J znitur pro Sratu, fed ampliativ$, ut cum dici- T *. mus; nemo deítruir, quod non habet, nemo C . Ípoliatur re, quam nonhabet, nemo moritur, ( qui non vivit forma non definit; quee non eft b ] n - Dx Junr. 25 OM i infübjecto &c.; ad quarum enuntiationum ve- lh b (ij rirarem fufficit; imo neceffe eft, preceffifle t j formas, que tolluntur. AO lm Iufl. 14. . Eodem inítanti, quo ponitur ef- 10 fe&us debet caufà ipfius exiflere: atqui dona- QU ;;, tionis caufà eft dominium; ergo eodem inftam- Dniiy. ti debet exiftere quo donatio. m Dift. Maj. :j DC nj Eodem inftanti debet exiftere caufa proxime A ACf influens N.. prafuppofitive fe tantum habens C. JDifk.etiam min. Donationis caufa eft do- W. G minium conditionatum, extrinfecum &. vir- ls s tuale C, dominium abfolutum, formale & in- Qtut rf trinfecum, fu/difl. eft caufa donationis praefüp- h quad pofitive fe habens C. caufa proxime influens N. ts Rcunds Cauía proxime influens in donationem eít do- teilru minium conditionatum , extrinfecum , virtuale, fotum & radicale & fundamentale, eftque poteftas phy- fica (eu voluntas abdicandi dominium inftanti r f B. lege ita favente, ut maneret quis dominus d inftani abfolutus, fi inftanti B. dominio íe ipfe non foatum i fÍponte abdicaret. Cum ergo dominium dire- Yi lt &te & in fe per donationem tollatur, fübducta g non voluntate ; qua confervatar dominium , non ] um« poteft donatio effe actus dominii abfoluti tunc iN exiftentis: quia nullus a&tus deftruit füuam po- Yfa divio tentiam directe & in fe. e qtel Neque fingi etiam poteft, quod donator n nl in donationis inftanti prius natura habeat domi- um d nium abfolutum & formale: nam cum dona- at f& tarius tunc incipiat habere dominium formale ,P qo mortus & definat idem in donante, in eodem inítant yY gon reai fimul pro diverfis figuis effet forma & I D5 ejus 26 Dz Junt. jm ejus privatio & nepatio, quod fane conftat re- pugnare ex legibus contradictionum. Alias l j dicam , in eodem inftanti abíolutionis poeni- Qu [ tentem effe fimul in flatu gratiz & peccati: in Ts inftanti baptismi Petrum effe Chriftianum & fsl Catechumenum: in inftanti ordinationis eum- u dem & Sacerdotem effe & non Sacerdotem: f Sponíos in inftanti contractus conjugalis ha- - f j bere jus in corpus füum; cum tamen tunc jam il verum fitillud Apoftoli, 1. Cor. 7. v.4.. Muliev [ fut. covporis. poteflatem mom. babet, fed vir. — .Si- t R militer autem €9 vm eec. Ex fupra dictis m Colliges. Ad conftituendum dominium, fi- f cut ad quodvis jus in re opus effe tribus con- ] ditionibus füpra memoratis, videlicet exiften- i (' Il tia rei, titulo & traditione feu apprehenfione 4l fei. Apprehenfio autem dividitur in natura- Ti ; lem & moralem: ;ppreheufio naturalis &g veva ï efl, qua res manibus prehenditur, aur pedi- bus premitur ; & res quidem mobiles acci- [ piuntur manibus, fi vero immobiles fint, pe- T0 dibus illis infiftirur. — ;Zpprebenfio qmoralis feu u l fi&a dicitur, cum fit aliquid4 quod pro rei qua- [) llf i litate. cenferur fufficiens ad apprehenfionem. w Quinam autem fint.aétus fpeciatim quibus fe- cundum juris difpofitionem res ficte appre- henduntur, mox explicabimus. ARTICULUS V. Definitio aedivifio po[feffonis. ts o?4. Poffeffio, qua quafi complementum Wi N & ultima perfectio eft dominii; dicitur a pedumi Dz Jons. 27 i r UR À edum pofitione,l. 1. ff. de acquirenda poffeff. Is ll Alii derivant a pofitione fedium, unde germa- n nicum vocabulum, quo poffeffionem exprimi- Alf] mus, ortum effe viderur. Poteft autem no- lm bietii- QTM men poffeffionis tripliciter intelligi, z. O. ve, pro rebus ipfis; qua poffidentur, ut l. 44. Í i?cerdorem: ff eod.t. Il. Formalzter , pro acquifitione pof- Jixls h . feffionis, cum quis incipit rem detinere, eive n m infiflere, l. 15. $. 2. f. Ex quib, cauf, majores. 4 Mil Ill. Pro effectu Ve-l jure, quod oritur ex rei w d ls detentione ; vocarique poteft poffeffio juris .44. nuper cit. De duabus pofterioribus hic tinun, f lum tractabimus. tthis C0V f Q Dico L. Poffletfio formaliter fumptä eft vei (tretlen. Yebaont corpum.[z's appvebeufio [eu detentio, covporis , ati- ai eg quvis admiuiculo. Ira Bartolus, Covsr- T MY Dicitur l. J ruvias, Azor, & alii pa(fim. TO corporalis, cujus quidem vera poffeffio ab Ture- a p blles atd confültis admittitur; cum econtra, juris ve- nandi, decimandi, fervitutum & cujusvis ju- n vtl feg ris incorporalis nonnifi, guaff pofjeffia. dicatur , quae non tam in detentione, quam in ufu & oriqur nlfonem. talium jurium exercitio confiftit. Quamquam difcrimen iftud non ram reli- ibus ft« iofe obfervari folear, & jura illa dicantur poí- & qpe j deri, fine adverbio 4u4//: eo quod horum e quafi po[feffio eosdem pariat effe&tus, quos re- « rum corporalium apprchenfio. il. Dicirur II ZZpprebenfio adminiculo covporis * - Corporalis enim aliqua actio ad poffeffionem w Jeaatum j n reQui?itur, vt yel manibus Es mobilis a.päre Gf Pedum ' 28 Dr Junr. u hendatur, vel pedibus fundo infiftatur, appre- henfione vera; aut íi ficta fuerit, peragatur ylten [ traditione clavium, hafte, annuli, aliusve in- I]i[kilg» ftrumenti, idque poffeffor faciat vel ipfe, vel h B Ü per procuratorem, filium, fervum. Dicitur IIL./. Zdmiziculo apimi , h. e. ut qui ftj H*rf": rem apprehendit, id agat animo eam, ut fuam habendi. Quibus verbis excluditur poffeffio p [ impropria depofirarii , ufüfructuarii , coloni, inquilini, procuratoris, & quorumcumque, anj lo qui alieno nomine rem occupant vel detinent: nam etfi tales poffint ac foleant dici, effe iz po[- T) uila feffroue , 1. 10. ££ de acquir. & amitt. poff. , tamen J proprie poffeffores dici non poffunt. pw j j Diciur IV. | ZZdminiculo juris: von quod femper requiratur juftus poffidendi titulus, aut ( DA d ? quod poffeffio debeat a jure approbari pofitive M (nam fur vere poffidet rem furtivam, licet in- jufte) íed füffieit , modo jus pofitive non b T refiftat , poffidentem inbabilem | reddendo; vel detentionem ita prohibendo, ut numquam lii jl habeat vim vere pofleffionis: quo modo laici inhabiles redduntur ad poffidendum res facras, I À. Qui uuivevfas. fE. De acquir. poffeff.;, homo privatus ad poffidendas vias publicas & alia bo- ï / na communia. . Dico I[. Poffeflio in quantum eft effectus E "" L : poffeflionis formalis, definitur us iufiflendi J;J) f n Adicui vei tamquam [üe mom probibite po[fideri. [ [ Patet ex citara l. 1. f£. de acquirenda poffefiione; Es icitur L S'5:, quo illam difcepnamus a pos- nMu l "Bl fefhione formali, five ab actione, qua rem ap- LT lü"t pre Dz Juxx 29 MLH ] cp Y rehendendo poffidere incipimus; atque jus ei T)E r infiftendi nobis comparamus. Dicitur I. Zus h anfiflendi, u diftinguatur a dominio, quod per H PLX "h IN Íe ac formaliter eft jus perfecte de redifponen- di. Ar ratio juris poffidendi hoc proprie prae- leitg ftat poffeflori, quod rem pacifice tehere pos« 1 Ut (im fit, feque contra perturbatores juris remediig ? pofifio tueri. » oj Dicitur II £ei zoz. probibite poffideri : ubi Nürqre enim jura obfiftunt , jus nullum dari poteft, v. g. Vr Dicitur IV. Zam- laico poffidendi res facras. T quam fue: nam fiquis rei alienze alius nomine DOf infiflat , alius quoque erit poffeffor. Ita pu- l, pillus eft poffeílor bonorum , qua tutor pro : N ipfo detinet: Cajus poffidet bona per procura- Id t torem, per filium, aut fervum füum. Quodfi b lt tutor aut procurator füo nomine poffeffionem , lt adirent, hi effent poffeffores, non vero pupil- ofitie n Servus tamen domino, &filius lus aut Cajus. reddend nondum emancipatus patri poíliderent, licet LDomquam fibi retinendi animo rei apprehenfe infifterent. modoci — Dico 3. Poffeffioni plura eaque ingentia 165 t commoda a jure tribuuntur , ut merito dican- , lomo tur Zear; po[fidentes. I. In pari caufa aut in du- S al bos bio rmelior eff conditio po[fideutis , ex l. 128. f£. & cap. 65. in 6. de Reg. Jur. II. Parit in judicio t efftus prefümptionem dominii: unde poffeflor non j inþj?e»di tenetur probare rem effe füam, fíed advería- 7 þa/ä(iz*ïl rius; nifi poffidenti refiftat jus, ut laico bona v fàcra tenentig, aut nifi adver(arius pro fe habeat intentionem in jure fundatam , ut haber Paro- Fs msip» um2 ehus ad decimas : velnifi gravis ftet preefum- prie p 306 Dz JosE. ptio contra poflefforem. — In caufis item matri- ( monialibus & beneficialibus, prior contractus t at & colltio, íi de iis confter, preferuntur. at IIl 'Tribuit poteftatem acrius poffeffionem g füam tuendi contra invafores , etiam vim vi g t repellendo: & fi poffeffor illa deje&tus fit, etiám armis eam repetendo, modo id in conti- l UM nentifia IV. Parit prefcriptionem, & facit, n ut res quee non eft tua ; elapfo tempore certe I /[,*11 J tua fiat. f i iM Jl V. Longiífimi & immemorialis tem- poris poffeffio inducit prefümptionem tiruli , put ant quem proin allegare & probare neceffe non eft. VI. Tribuit jus adminiftrandi rem pos- hunr fcffam pendente lite: atque judicem obligat ad prqur: tuendum interea poffefforem. in poffeílione. pDLlGSf]I [ VII. Privilegium facit fubreptitium & nüllum, ! quod in przejudicium poflefforis eft impetra- ll tum , nifi in eo fiat mentio derogatoria poffes- fionis. VIII. Dat actionem realem, qua Pu- bliciaua dicitur , qua quis rem poffeffam fibi W ablatam vindicare poteít adverfus quemcum- hr ww).ffää: que poffefforem , excepro ver o domino, & W Wi l i eo qui cum titulo eam poffide. . IX. Denique fi dominus rei injufte expellat poffefforem a poffeffione, amittit dominium, & hoc appli- eatur expulfo: fi autem non fit dominus; te- l QU H l« 4 nerur reddere póffeffionem expulío, & infuper fs * sefítimationem ejus , ex l. figuis n tantam. C. 0 J .'Unde vi. Sed hec lex non videtur amplius l L D * effe in ufu, tefte Covarruvia l. 3.yariar. refol. 16. n. 7. ff VU Ol L N L 4 Dz Junr. 3X m[5:"'"""?:711'. m l Obh. 1. Injufta poffeffio five bona Give mala j "* fde, eft vera poffeffio, quin ita poffidens ha- )Pxi T ! i ' ü.ü;m *t f beat jus infiftendi rei tamquam füz,. ut paret in furibus; ergo poffeffio non videtur defini- £m T nienda,. us zufiflendi, fed potius infiftentia in hd ui bona fide & cum J o re ipía. 5. . Conf. titulo prafümpto rem alienam poífidet tam 1f DOre cerfe jure naturali; quam pofitivo nixus rei alienae ramquam füee infiflir, Qui autem mala fide IN rem alienam detinent, ut fures, non quidem n tj jus verum in confcientia habent, ei infiftendi), wf wn cum fciant non effe füam; nihilominus leges ( rem m humane ipfis favent , non quidem pofitive àp- ht probando poffeffionem fine titulo; fed quod E offidenti non pofitive refiftanr illum redden- dadm, do ad poffidendum inhabilem , vel detentionem pere ità prohibendo, ut numquam verce pofleffionis r s vim obtineat: prout inhabilitantur laic 1 ad pos- 130 fidendum res facras. : lm (l OD;. 1. . Qui habent dominium utile tan- J tum; habent verum jus proprietatis ; & dicun- yuim, & tür etiam effé i poffeffrone |. 1o. ff. de acquir. Jagie poff. Ergo illorum poffeífio non bene dicitur [(rem à impropria. & Difl Conf lllorum poffeífio y p non bene dicitur impropria refpectu rei cujus Ius, t abent dominium utile N. refpectu fui juris & (infüpt fru&uum. C. Fundum, in-quo ufüstructus E (uifouun ;/ ' z conftituitur, civilirer per fe poifider propriera r ampl rius, naturaliter vero per ufufructuarium, j emphyteutam , vel feudatarium: hi viciffim jus iuum, utendi, fruendi fundo, fructusitem perce- ;-: [jj Ptos & naturaliter &civiliter poffident; & hoc' . qugm 32 Dr Joz&. quidem intuitu pofleífio ipforum propria dici qUM TDCTetUr. qmu D x ARTICifLUSVI. ff Wi Quomodo pofféffio dividatur, acquivatur , amit- Zatuv « pof tf o?a. Ex iis, qua füpra de titulo difputa- N vimus, intelligi haud difficulter licet divi- 12 ff fio in poffeflionem juftam & injuftam: nam äa t jufta eít qua titulo nititur, injufta quee caret « ] titulo. Ex titulo item prefümpto, qui etiam aui apparens & coloratus appellari folet , poreft j accidere polfeffio bonee vel malee fidei: nam fi cuni titulus talis credatur effe verus , bone fidei j poffeffio adirur: mala vero fide potfider, qui vitium in titulo advertens aut füfpicans pofles- fionem adit, aut profequitur. Pro diverfitate titulorum poffeffiones varia nomina fortiuorur: I ita res dicitur poffideri pro empta, pro donas ta, prolegata &c. Nunc ut divifionem magis u l ufitatam explicemus Tf | Dico L. Poffeffio a modo poflidendi, . alia eft naturalis, alia civilis. Natuvralis. dicitur ; « lN cum quis rei infiftir naruralirer, hoc eft, ram uT corporis quam animi adminiculo illam ut fuam $ occupando. Civilis autem poffeffio eft quae 'L!s T Éele.animo detinetur. Dicirur poffeffio ifta ci- vilis, tum quod modusifte poffidendi fit magis civilis ;; quam naturalis, tum quod effectus ! N r) P ariat civiles, nimirum prafcriptionem &ufu- Jiï»ï]; Q eapionem. — Contingit autemn fepe, naturalitet a!iu Dz ]vn*. 35 d l ] ! ; Ai ,"] d aliquid poffideri, quin poffideatur civiliter: nam fur rem Cjo fübtractam poffider tantum ! naturaliter; quam Cajus adhuc civiliter poffi- j det: quamdiu enim per jus civile aliquis non declaratur poffetlione fua excidere , alter in LT. offeffionem intrufüs cenfetur naturaliter tan- tum potfidere, fecundum l. Clain poffideve. ff. if difpufg. De acquiv. pof. . Quamquam autem poffeffio Ferdij ifta mere naturalis fir admodum infirma, ad "u Tif hoc tamen conducit, ut poffeffor a nullo ex- L at :ianeo, ne quidem a domino ipfo , nifi publi- ) m ca autoritate deturbari poffit. lt pd ( nam] E converfo datur poffeffio mere civilis; ut cum dominus abeít a re füa; modo animum il- he f lam fibi habendi retinear. Inftit. De zgzerditlig. tl qui ts ol $. Poffideve. Ut tamen civiliter poffideas , opus eft poffetfionem incoari adminiculo etiam cor- ietütu fortiut: poris. Preeterea fieri poteft, ut quis rem eamdem p Q0ni civiliter ipfe poffidear, & naruraliter per ali- Tem fs um. ltaproprietarius qui habet dominium di- rectum fundi, hunc civiliter per fe ipfe poffi- deni d f didty der, naturaliter per ufufructuarium , emphy- rteutam vel feudatarium: locator eft poffeffor | Cüw fum n o civilis, colonus aur inquilinus praedii eft poffes- lor naturalis; l. 5. $. Szquis fervus & $. Salrus.fk. j d qi (fioilid De acquiv. po[féf]. . Cajus poffeffor civilis dicitu "u naturaliter poffidere per depofitarium, cóm- d f g modatarium; & generatim per omnem ; 'qmtt€ .Od CEC&US rem tener; & non poffidet civiliter. — Iafür. de t ml duterditlis.. $. Poffideve. , ia C JJico il 34 Dz junx. Dico H. Per veram apprehenfionem mani- j af bus vel pedibus poffeffio varie acquiritur. I.Si L3n vel pars rei poffidendae manibus aut pedibus imiá conüngatur: nut cum quis vel partem domus uv aur fundi ingreditur animo poffidendi. l. 3. ff, Ti de acquir, po[Jes. II. Quando res poffidenda W folet per aliud a fe diftinétum apprehendi, íatis g eft illud capi animo rem poffidendi: ita equus bilq prehenfo freno poffiderur, vinum per vas quo f iïh'l'fü continetur folet apprehendi. III. Econtra cum frid id cujus poffeffio apprehenditur , non eft com- fl mune toti fundo , fed peculiare alicujus partis; Ti d ! v. g. fervitus itineris, vel aquaeductus, tum panez J oportet intrare vel aétum fervitutis exercere in [ totam illam partem. IV. Siquis alterum in Wf agrum, in quo ei fervitutem vult conflituere, ( EULU miferit, & hic eat, hoc ipfo fervitutis poffes- fionem adiit. Quod idem intelligendum de aliis hi &b juribus. V. Poffeffionem juris alicujus acqui- rit; quieo ramquam ad f& pertinente utitur , : f""a'r','z*ä fciente & ferente eo, cujus intererat concedere drni vel prohibere. uamquam hic modus gene- . p*mr d ralis eft, & feextendit etiamad ea jura quee non d funr in re aliqua conftituta ; cujusmodi eft jus "st eligendi, prafentandi, & fimilia. T. Dico 11/. Pluribus etiam modis rerum pos- B qiüones per apprehenfionem earum fictam ca- ) m s, L Cum a priore poffeffore accipimus flf'hh "r'. [ LU &hvss domus, in qua merces poffidendz fer- ' Tv * antur. L. Clavibus.ff. de contrabenda emptione. N I. Si antiquus poffeffor tradat inftrumentum l! 1 j j : continens titulum & jus , quo rem poffidebat : li [ [ ! tali l L Dz ]tlnuz. 35 | :heri;n;mmani« " rali enim inflrumento res ipíà contineri cenfe- n li li tur. L. 1. C. de donationibu;. A lj QWSP III. Si oftenfüm a tradente poffeffore fundum cominus vel emi- ? Áj Al: nus videam & fignificem, meacceptare. L. Quod j me. $. Sà venditorem. fl de acquiv.. bofJeff- 5 Df 1 l IV. Quando confentiente antiquo. poffeffore ] oft contractum apponitur tradende rei mo- T bili aut immobili c uftodia. L. Ouaerumd, ver:um. WUBR E p gc quiv. pof.. V. Quando antiquus poffes- mntfä Q for ve ndit vel donat rem , refervato fibi ufüue WWWRe fru&u: quia nemo cenfetur effe ufüfruétuarius, FW* nif dominium dire&tum & poffeffio civilis fit OU t enesalium. L. Quisquis. & l. Siquis avgemtum. MURRU de dorationibuy . VI. Eodem modo cum ;ï; um j offeffor antiquus vendit vel donat alteri rem, li. c ujus. fe conductorem conftituit: condu&tor i o j * enim nomine locatoris poffidet. 1. Quedam mu- dm ded * Jier. ff. de vei vindicatioue. & 1. Qui Pona flde. $. x. j & L. Zr, erdum. $. ult. f£. de acquir.pofféf]; — VTL Per GU j oncd bpofitiogem brevis masus : nam qui rem apud * fedepofitam, locatam vel commodatam , em- qod 1j* ptione aut donatione a domino obtinet, hoc Es T2 Qu H.OH fo rei ejusdem poffeffionem virtute prioris d s 4 e tentionis acquirit; perinde enim eft, ac fi rem prius domino redditam , ab eodem em- wmP*prtionis nomine recepiffes. Nifi forte alius inzeam civiliter poffideret. l. Sive autem. Sz 0 uis vem. De pulbliciana. : VIII. Per figuatiogfim inr*re? vendite: utfi empris in filva arboribus, Y j miàn gr. * e ovibus fignum imprimas. 1. Quodf ze- lum zzgge, De commodo t? periculo vei veudite. conflituti: utíi venditor aut T npolïidebï IX. Per claufulaui z dong- 36 Dz Junr. donator, rem, te confentiente retineat ; dicat- gun. que, fe eam tuo nomine poffidere, hoc ipfo Di incipis earn poffidere per venditorem. l. Quod m& eneo. & l. Qui boua fide. f. De acquir. pofJeff. [p X. Per Jgveflturam, que etiam z/fZitutzo cor- junti goralis , & inflallatio dicitur , ut fi tradatur an- n nulus, enfis, vexillum , pedum & alia id genus ud fipaa. . Quo paécto non folum digniratis & of- n ficii , fed etiam bonorum temporalium anne- lia xorum pofleffio: acquiritur. De quo modo o tradendi & apprehendendi poffeffionem difpu- hu tatur a Jureconfültis in lib. 3. Decretalium, titt. a De inflitutionibus, & de Feudis. & in libé& Ti Feudorum. Ex modo dictis m Collige. Non acquiri poffeffionem traditione (9: d ficta fine confeníü prioris poffefforis, qui eam J tradat..— Quapropter vera apprehenfione opus ln eft ad acquirendam proprieratem ac poffeffio- utg nem rerum quaznon fünt nifi primo occupantis; j N p ut theíaurorum, ferarum. |ZjffBit. IDe vevum di- (uet vifione, S. llud. Sed & heres aditz haredi- 4 Asf tatis poíleffionem vera apprehenfione capere debet, eo quod nullus füperfit poffeffor, qui F;mrber Ü ,W. eam ipfi tradat. Eadem naturalis apprehenfio requirirur, cum quis vi aut clam rem alienam vult poffidere. Quare depofitarius rei apud 3 Íe depofitee poffeffionem clam non acquirit; ( E ita eam locó moverit. ]. 3. $. Sivem. ft. De (s P v$ir. pofzff.. Ymo quando'quis autoritate ju- i dicidn pofleffionem aliu s dorninii mittitur ; ap- !.W Ítad poffidendum , nifi ii ] IN preheníione vera opus e A gt prior Dz Junr. 37 ts prior poffeffor confentiat, ut Bartolo; Panor- à mitano & aliis videtur. i Vi Dico IF. Poffeffor rei tam mobilis quam immobilis pofleffionem amittit; quando indi- UH 4 fj cat, fe eam retinere ultra nolle. L. Talem vo- luntatem quoad. bona immobilia aliquis cenfe- L d Talt d tur habere, fi fciens rem füam ab alio occupa- tam effe, tamen id neglipat: aut fi timens Puitrd Tultm a repulfam non audeat repetere, &invadere pos- t Qu m feffionem:. aut fi ftatim repetens pofleffionem; ab alio repellatur. Huc etiam pertinet, quan- Xïx&mm&x(w du t do rei ab alio occupate. non eft probabilis re- b nl cuperatio : ut fi vir potens eam occupet, aut mare vel flumen aflidue inundet. uorum yem d m modorum poffeffionem amittendi radix eft fere r qi folus animus. non continuandi pofleffionem. Eamdem ob caufam pofleffione excidit, qui dettns t longo tempore (fere ad decennium) ita abeft, TOU urt ne quidem per alium rei fuze infiflat ; aut Doocuptt protefterur, íe nolle amittere poffeffionem. Dummi Quamdiu autem pofleffor eft in ipía re, aut dite hat faltem ita vicinus, ut prefto potlit effe; cum nfore apet opus fuerit, retinet poffeffionem rum natura- ofeftr, qi lem, tum civilem. l. 3. $. 7. & 17. 1. 6.1.7.1. 8. 7 prehenür m dient l.17. L.25. $. ffn. l. 46. i. de acquiv. pofJ. .. 37. ff de Ufuvp. e? Ufucap. j rei on QU IL Videntur etiam deponere voluntatem continuandi poffeffionem bonorum mobili j t soronude qui ea tradunt alteri, licet hic poffeffionis nonfit. Qui gemmas, annulos & alia id axitiud inccu4 P ita amittunr, ut non retineant ampliu (lhd0D» flodia, autin rebusfuis, velnefciant ubi fint* p ul- C5 38 Dz Junr. Quibus aufugiunt volucres, cervi aliave ani- i malia non domeftica, qua prius capta in cu- O ftodia habebantur, neque redeundi confuetu- gt dinem habent. l. 3. $. Jzem feras. ff. de acquir. w (b jolf[- Et paulo ante ita habetur: Pecus fimul l j atque aberravevit ut qon inveniatur ,. protinus. de- [ ii fineve a. mobis. po[fideri , — licet a. mullo poffideatur. I Servi tamen & ancille poffeffio per ipforum g fugam non amittitur. l. Porponius. ibid. — De- h /W [j nique poffeffionem rerum amittimus, quam- primum alterius cuftodiee fübeffe incipiunt, li- ii cet furto etiam nobis aut rapina fübtrahantur, ä l aut fraudedepofitarii; rem fuam facere cupien- don Q tis:: ad quod plane opus eft rem contrectari a n depofitario & loco moveri: quie furtum fine r contve&latione fievi mom potefl, mec animo furtum at ftsd 'admitti, ut habetur l. 3. ff. de acquir. po[fef[. ini C APUT IL. d pror:.:w; De satura £* proprietatibur. domimii i [ mper»ï jetti fpeciatum.- fitti ARTICULUS L tyim i ( Quid ej quotuplex fit. Ufusfrutlus fovmalis ? — [f iv . ofa. - Perfe&um dominium complectitur V g N -N proprietatem & ufümfructum. Ac pro- lt Mitehe etas quidem dicitur jus in re, quo res alicui Y ligatur, ut fine ipfius voluntate non pof M(, n ri alterius, & ad ipfüm pertineant omnia Dm«* ) * rer olumenta, quz ipfe alteri non commu- & ln caufa L Àil Bicaverit. Proprietas e?go ila eft quafi ineta- e Dz Jun*. 39 NLTT metaphy;üca ufüsfructus, feu juris percipie ndi P"'ïsæpgm i emolurenta ex re domino propria. Quapro- ïjq*a'wu. ter fidominus ufumfructum unacum proprie- lii f u tate fibi retinet, dicitur a Jureconfultis Ufus- Ut vuttus caufalis : uodfi vero ufümfructum alteri J ffü/;m i cedit, fola (ibi proprietate fervata, appellatur J hoc feparatum jus, UJusfru£us formalis, de E iüng quo deinceps differemus. dl Dico 1. Ufusfru&us eft us utendi g fruendi J5, quiy. vebus aliezis. falva ip[arum fubftantia. L. 1 &f. de p . Ufufru&lu. & Inftit. Eod. tit. zz princip. . Dicitur N l. 9us, non vero actus hujus juris, quem JCti r cup'm, ufum facti nuncupant. Dicitur IL. us uzeudi, Vonted ut excludatur jus, quod habet detentor pigno- i fmm f ris vel depofiu. Dicitur III. Vus fruendi, quo TT excluditur merus rei ufüs , qui fe ad fructus rei Hf non extendit: cum econtra ufüsfructus non fo- lum fit jusutendi re, fed etiam fructus inde pet- ( cipiendi, ita ut ufufructuarius horum perce- ptorum evadat dominus in folidum. T'ructuum n m vero nomine in pecoribus & aliis animalibus non tantum lac & bona, fed eorum fcetus etiam accipiuntur. Inftit. De verum divifioue. S. I pe- eudum. — Quodfi fru&tuarius ante fru&tuum per- 'fmmalis? ceptionem moriatur, illi, eriamfi maturi fue- ympledt rint, non haredibus ufufructuarii ; fed domi- , k n0o proprietatis acquiruntur: nam fruétus ante perceptionem adhuc rei ipfi uniti adheere TE aliq * yre n po Inftit. De rer. dicif. $. Is vero. tneant (f DiciturlV. Aebus alienis , utufusfru& non d malis difcernatur ab ufufructu caufali;^qui ju eft utendi & fruendi rebus propriis: nec inte djdia ervi- mi 4 40 Dz Jun*. fervitutes computarur , quia res füa netmini fer- ïäïm& vit. L. /n ve ff. De fervit. pred. Uvb. Dicitue j [ V. Salva ipfavum. [ubflantia: quia ufüfructua- 21 rius debet rem integram proprietario fervare, | U! Quapropter ufüsfructus proprie non poteft in E. w vino, frumento, oleo, pecunia, & rebus cate- nibyf; ris, que uno ufü confümuntur , conftitui. &is Dico. 1. Ufüsfru&tus improprie conftitui- T » tur etiam in iis rebus, qua uno ufu coníu- ( [l Il l! QZ muntur, ut vino, frumento, pecuaia & fimi- p ii libus,. queis etiam accenfentur vefltimenta. Inftit. De ufüfructu. $. Couflituitur. & f£. toto Qot | m titulo; JDe ufufru&u earum verum , qua ufu confa- suuntuv. — Quibus ita ftatuitur , ut, ficui legatur n d ufusfructus omnium bonorum, illa, qua ufü ;*rgda fj / confümuntur , prius certo pretio aeftimata lega- hi tario tradantur , praeftiracautione, quod exacto jr;reufusfr w ufusfruétus rempore illorum redditurus fit efti- | mationem ,. non vero bona ipía ufu.confümpti- w bilia. Unde intelligimus, res iftas fungibiles. n d ufüfructuario perire, fi pereant: quia ipfarum. m l dominium, quamprimum ipfi traduntur . ac- Id [ quirit. At in ufufructu proprio. dominium | rerum nom tranfi in ufufructuarium, . ac pro- inde frfine hujus.culpa pereant, foli propric- d tario percunt. $5 Z'ico III. Utusfru&tus alius eft legalis;, alius. s - &onventionalis. divifione defumpta a caufis per ! quày conflituitur & acquirirur. Ac legalis qui-| f !l legis ordinatione conftituitur, ut is quem pater habet.in peculio filii adventitio, quara- MU | (v diu eft füb patria poteffate; & quem mater ba- bet F Dr ]unr. 41 J t ia il bet tranfiens ad fecunda vora in bonis prioris l) tori. L. Quecunque. &L. Cum oportet. C. De bo- Iu u Fl gis que liberis. Conventionalis autemn ufüsfructus conftitui- AU M tur privata difpofitione , ut teftamento, pactio- ä Ic?blü [ nibus; ftipulationibus. Inítit. De Ufufru&£u. S.1. Qdj & ff. ac C. eod. tit.. Quando teftator alicuile- 'e confüin at ufümfructum , proprietas manet haredi. lI conf uando autem legat alicui proprieratem dedu- Q6 (imi. €&to ufüfructu , ufüsfru&us erit heredis. Quan- Nlnent, do alteri legat proprietatem, alteri ufümfru- NY €tum, legatarius prior poteft fuam proprieta- T tem ad haredes transmittere: ufüsfructus au- ii lo tem, quem lepatarius alter habet ; änitoï rteme li, que ií pore redit ad proprietarium. finza ps QDj. cont. concl. x. Feudum quandoque ia quod x Jureufusfruétus vocatur : ergo definitio data non us (tali convenit foli ufüfruc&tui: nam & Juri emphy- confimpl teutico & füperficiario aliisque poteft accom- s füngbk modari. E. /V. Conf. /. Emphyteuta, Feudata- j iplünt rius & Superficiarius civilirer ut domini haben- (üntur, & tur, dum ipfis proprio nomine rei vindicatio damianut conceditur, & quia fervitutes confítituere pof ) & g fünr: Fructuario autem neutrum conceditur: [ propte & fi aliquando utitur jure domini, ut cum agi- tur de damno infecto ; de aqua pluvia atcenda, i il id non proprio, fed procuratorio nomine facit. a us Quodíi feudum ufüsfructus vocatur, id deyfu- c li qi fru&tu mixto intelligendum, qui non efiffiervi- , w tus; fed mixtus, hoc eft, dominio vel e dor l[i[i[)] qmE 'vel utli conjunctus. — /7. Maritus i » V XOCIS. m L j 42 Dz Junr. uxoris faltem civiliter, feu juris fübtilitate eft dominus, dum licet illi foli dotem vindicare: & in Jure notatur tamquam exceptiva commu- bt ni regula, maritum non poffe dotem alienare; () cum ramen dominus fit. Inftit. Qui/. aliezare li- JI/. Colonus utitur fruitur re 'Dl l cet. In princ. ül conduécta non fuo, fedlocatoris nomine , quem fi t 1l habet fibi perfonaliterobligatum, fed non habet jus in corpore, ex L. O//gationum. fE. De O. £g ( 1 n 74. lF. Clericus eít dominus predii, quod fpectat ad ejus beneficium, ex quo fructus col- fim if ia ligendi jus haber, poreftque illud vindicare: quodíi ab aliquo injufte impediretur a perce- Qu d ptione fru&uum , non ageret confefforia, íed actione injuriarum. F. Ufufructuarius mul. giiü tum differt ab haerede fiduciario: hic enim ve- ltl re dominus eft rei fideicommi(lo obnoxie, donan quamvis habeat obligationem reftituendi hare- p di fideicommiffario íeu indirecte fubílituto: fici quia 777 ideo minus vetle quid noffrum e[fe vindica- ii bunu;, quod alire a mobis domimium fpevatuv , [ gt l couditio legati vel libevtatis couflitevit, L. 66. tf. fimi ) f de vei vindic. INec refert , quod L. 3. C. Com- tf mutiia de leg. S. fed quia. dicantur fidet commiffa ial effe aliena: nam ex contextu patet, hoc dici D refpectu futurc alienationis ex obligatione fa- Ri cienda , ftatimque additur ; ideo ea non poffa mümïw o norari, aut prius alienari, quia Fiducia- n.f;';&m gius non fure in füis bonis poffidet ; hoc eft; Ug ure. n j ümm ARTI. '"ïw'üfwn::;g Dz Junx. 43 h Jrsin, ARTICULUS II. | ORk W r b Uty. Que officia qus iflud im w[ufru&uario ex, igat , V (f &9 quaudo defint ? M [ ico [ Ufufructuario quatuor hac officia 'ür//urfmirur.;f D incumbunt. L 'Tueri rem ne deterior IUni, ( fiat: ea nimirum cura, quam folet diligens pa- &Inon ter familias communiter adhibere. 1. 5 6. deufufr. MM g Quapropter folum tenetur de culpa levi, non )l?dii, quod aurem de leviffima: non enim ufüsfructus fo- h froy. lum ufufructuarii gratia conftitutus eft, fed hi Val aliquo modo etiam gratia domini, utpote cui Ier a as cautio preeftari , & novum opus nuntiari deber. Yf ( Speciatim autem tenetur rem reparare, fi- ais mj quod vitium contraxerit: sgedes modice refice- ^liceimve re: farta tecta confervare: fuündum colere: in [y oboia, locüm arborum emortuarum (nontamen tem- od here peftate erutarum) alias fübftituere: rem à fu- e fübfütuto: tibus cuftodire: uti fervitutibus, fiquae fundo nifrvidio debentur, nenon ufu amitrantur: interpellare n MM;/F ufücapionem , alioquin rei ufücapte zeftima- ) Lf tionem deber. 1. 7. $. Quoniam &2 fqq. 1. /4vlo- A CUn. Téj. 59, & l. 15. $. ult. f£. De ufufruttu. - Item* j comi( Li &o.f£ UfufruBuarius quemadm. cav. ; hoc d Si commiflus ipfi| fuerit ufüsfructus torius jritone f grepis vel armenti, tenetur in locum mortuo- ; non o rum aut inutilium capitum alia totidem fübfti- us F tuere ex apgnatis, fiqua habet: Sin mi g jet; od non tenetur aliunde coémpta fübmitter 1 culpa interveniffet. Hoc tamen locum €t ; fi pecora non gregis aut arment/homing, AT. fingulorum capitum ipíi fuerint relicta: prex enimz— 44 Dz junr. enim eft quafi perpetuus , fed fingula capita xi in proprietarii dominium cedunt, eique pe- nl reunt. l Zerus. 68.fF. de Ufufr. & /drgum. 1. gt ult. ££. Quib. mort. ufusfr. amitt. & Inftit. Dere- d) vuimn diois. $. 42 pecudum. vl 4?-4 II. Alterum ufufructuarii officiutm eft, prae- J flare ftipendia, tributa, alimenta & fimilia, ad 444444 que res fructuaria eft obftricta, vel quee illi . imponuntur. 1l.7. $. Ha&enus.. . 27. $. Suquid. um h. t. & J ffz. $. Sin autem es alienum. C. De &00 f yis, que li. g Iii. Debet ufüfructuarius proprietario ca- gt vere ,. fe boni viri arbitrio ufurum fruiturum A. re ipfius , eamque reflituturum finitotempore V prefcripto. 1 z. f£. Ufufru&uarius quemadmo- dum caveat. jf f uodfi ufüfructuarius pauper foret, nec ii fidejutíorem nancifceretur , füfficiet cautio jura- toria; prefertim fi non fit perfona füfpecta: alio- qui l Ml IN quin bona, in quibus conftitutus eft ufusfru- 1 &us, alteri tradendafünt, decujus manu ufüra &t iLl fructum accipiat. EU ! l * f:u'.. Ab hac autem oblipatione fatisdandi in u :. /n fructu conventionali nemo.eximitur. Nam l. z. | ? ! " C. de. Ufufr. ftatutum eft; fi uxor leget marito. ET. ufumfructum füorum bonorum, & eum etiara M eximat ab obligatione fatisdandi, reneri nihilo- n usfatisdare. Etl penultima. C. w z2 pof- &m, id in univerfüm ftatuitur de omni [/ &u teftamento relicto : quare teftator non finr oteft i .(ï gatario, cuiufumfructum reliquit , re- [ &nittere ejusmodi cautionem, dj Nihi- Dr junzs. 45 M IUb Nihilominus l. 9. $. Plaze. £ Ufufru&uar. ïdllm) gj q If & Áj 1:': quemadm. cav. ab hac cautione preeftanda exci- ^ Alli; ] pitur is; cui ex die proprietas legata fit , ufusfra- &us pure: quia cevtum fit , ad eum propvieraten , vel ad bevedem ejus percenturam. flpef Ü p tf Dixi nuper,in ufüfructu cogvezzionali: quia ll i aterfamilias ufüfructuarius legalis in bonis ad- V qei ventitiis filii fatisdare non tenetur, ex l. fin. $. 2077 3077 Sin autem in fine. C.. de bomis. que lib.. ubi ratio ifta redditur: Parerga veveventia eum excu[aute €9 a vakiocinus , $9 a cautionibus, $9 ab alüs QGN ommibus, que ab ufufru&uariis extvaneis exigun- üm frürinm Zuv. vnitoremporc Alia autem adhuc ratio eft, quod pater ufufructuarius teneatur ad majores fumptus ex lL ftmudi. ipfis fructibus, (i ad refectionem & conferva- tionem bonorum , quibus utitur4 neceflarii Ffitt, t fint; imo etiam teneatur ad fümptus litis; fi- Tautojunm. qus& circa ea bona oriatur ; ut colli fpxdu:di gi;ur ex lT. db usf C. de bonis matevuis. - IV. Denique officium ufufructuarii con- smanuuüfm ventionalis eft, facere inventarium bonorurm,; in quibus conftitutus eft ufüsfructus. l. r. ff. hdintfte tifusfr. quemadm. cav. — Videtur tamen, teftátor Nnl. poíle ufüfruftuarium abfolvere hoc onere: a mmatito. nam citata lex penult. C. U zz poffef- prohi- eQmenm neri il bet quidem, ne reftator ufümfruétum legans remittat cautionem, remiffionem tamen confi- , wap ciendi invenrarii nec ipfa, nec lex alia ipz q*cii- r de o cit. Quodfi tamen hac remiffione n« xefttormt entariu ftante, proprietarius cujus intereft, i ,reigin? confectionem ab judice poftularet, teneretde neum N hic .faltem bonorum fruendorum defcriptio U ne - 46 Dz Joas. du furntmariam pracipere: quam fi ufüfructuarius recufaret, füfpectum fe de dolo redderet, & miühs ! proprietarius admittendus effet ad jurandumin litem , ac fructuarius condemnandus, quan- i ixi tum ille in litem juraverit. Ita cum Molina & pluribus aliis Haunoldus tr. s. num. 1 11. lg lo Dice/ Il. Ufüusfructus pluribus modis fini- tur I. Elapfo tempore, quo conceffus eft, fi dhor in diem fuit conítitutus. Ubi advertendum: g Si tibi lepetur ufüsfructus donec T'tius puber- hm i tatem nactus fuerit, tuque moriaris ante pu- ] bertatem Titii, finietur ufusfructus: hic enim nm eft jus perfonale; quod cum perfona refolvi- tur. Si vero moriatur Titius ante pubertatem, 7i,di durat ufusfructus conceffus ufque ad illud tem- ) jmi fl pus, quo Titius pubertatem fuiffet adeptus, fi päi;f ( füpervixiffe: hae enim fuiffe mens prafümi- tur cedentisufüumfructum. — Quod&i pofito ter- i mino: QCwmn Z7itius uxorem duxerit, vel aliud ia quid fecerit , hic ante mortuus fuerit, durat T l V ufüsfructus quamdiu Titius illud opus differre potuiffer.. lra Silvefter, Palaus & DD. corm- t ( d muniter apud eundem Haunoldum , l. c. n.117. ]. Definit ufustructus cum morte naturali ufu-- H Vl T fructuarii. l. 3. $. ult. f£. Quib. mod. ufusfr. amitt. & l. Corruptionem. C.. de ujufr. & Inftit. de ufufv. LJJ. hh')f Ti t $. Finitur. Quodfi ita conceffüs eft, ur ad herejes tranfeat, eft novus ufüsfructus , eum- d primum tantum ufüfructuarii here- dém , on ad ulteriores pertinere declaravit Nam ln u &per?mr, l.Zdutiquitas C. deufufru&tu. fi ad 2gra f*? Drs Jvnr. 47 l üufufmauï: fi ad haeredem alterum & fequentes tranfirer, ted] i inutilis domino eflet proprietas. TT jtoly Quodfi ufüsfructus legaretur perfone fi- Ti , ut civitati; Ecclefi&e, Academie, Nofo- 4 Q M E— Atj dochio, poft centum annos, qui eft finis vitze TU T. longe hominís, definet. l. g. ff. Ze ufu c9 ufufr. Wnyiy degato. & $8. f. de ufufr. nifi civitas interea ita tigd i^ deftrueretur, ut civitas effe defineret; cenfe- Iümim. retur enim quafi mortua, & cum ea ufüsfru- lil &us extingueretur. l. $i ufusfr. civitati. 2$. ff Wmw — deufu C babit. l: i eim . ]ll. Quando ufüfructuarius vel cedit füum Yfn: r jus proprietario, vel ipfe proprietatem acqui- tmgs rit, ubi ufüsfruétus formalis definit per cozfu- ülliem fiome, quam 'Theologi cozfoldationem nuncue iips pant. Inftit. de ufufr. $. Fzuitur. m prafüm. — IV. Quando ufüfructuarius jure fuo non lipfi; Utitur tempore ad praefcribendum rei immobi- i, li. lis proprietatem neceffario. l. Corruptiozem. C. wiày de oufufr. D ; Quando deftruitur res, in qua conftitutus us df D) qm. .. erat ufusfructus: ut fi edes incendio confla- ! l«; , Brent; auccorruant, ita finitur ufusfructus, ut ardy. , ne jus quidem in area manear. Inftit. 7.c. & l. s. uod lifumin , & 2- fE. QuiP. mod. u[usfv. vel ufus amirt. iij locum non haber in ufüfructu patris quoad bo- d, ud na filii adventitia, quibus adhuc accenfetur id , fu,u» Quod re deftructa remaner. Deftrui item má l quoad hunc effe£tum cenfétur res, forma e; elini I'à mutata, ur nomine, füb quo in ea uf fru* us conítitutus fuit; non' amplius appelletur :de fs N jj Wt fi ex agro flagnum, pratum; vinea, ex 6il- vs 48 Dr jJunt. ye m va czdua fationes, ex auri maffa vas fiant , aut j viciffim , quibus mutrationibus utusfructas extinguitur. l. ro. $. Z4gri.. & fqq. fE. eo2. zit. (s V mü& ubi $. 7. de navi, Sabimus [cribit, fiquidem per pavtes vefela fit, ufumfructum mon interive: i r l autem diffoluta fit , licet disdem talbulis , nulla pve- £evea adje&a , veflaurata fit , ufumfruchum ex- Qp 1 tinélum. Gregis ufüumfructum definere conflat ex 1. ult. ££ eod. tit. Si ovium numerus ita defecerit , ut grex non intelligatur, h.e. ut decem non hg l ] D amplius fint, totidem enim gregem facere di- cuntur l. //z. ff. de abig. VT. Porro ufusfructus etiam amittitur per 7! capitis diminutionem, non quidem minimam l st ut olim, fed maximam & mediam, de quibus Áiara Inft. de capitis diminur. ubi maxima dicitur effe , txctet cum quis & civitatem & libertatem amittit: mnedia, cum amitritur civitas , fed libertas reti- Troai D netur, ut fit deportatione in infülam , aut ficui hii aqua & igni interdicitur: minima vero, cüm íervata libertate & civitate , ftatus commuta- ii r [ ül.i// 1! tur, ut fit per arrogationem vel emancipatio- lr ( nem. 'Tametfi vero damnati dl . ad füpplicium liber- tate non excidant, íecundum authentic. $e bodie. C. de donat. intevr virum 87 uxor. adhuc hi tamen amittunt ufümfructum , quia faltem pa- ) mkur mediam capitis diminutionem , dum uraivitatis amittunt. Ü i i C— .Jm" J 3 In deliétis ceereris, ob quae bona fructuarii fifco addicuntur, fi deli£tum tale non fuerit, ut x.gna Pm: jure Dz Junr. 49 n?fïz w l "; mure communi finiri debeat ufüsfru&us, & ad llüu ! T proprietarium redire , fifco cedir ufüsfructus : um usque ad delinquentis mortem, poít quam ad V i roprierarium revertitnr. l. $j poflulaverit. $. !Hf i, Subet ff. ad l. uliam. de adulteriis. MLT qu]y ! Huc revocatur modus amittendi ufümtru- MT . &um per Profeffionem religiofam de quo fit * Oa r ARTICULUS- n "4 ladfor, l m m du per Profeffonem Religiofam amittatur. ufug- d d vu&lus, quem ante Profc e/frorem uam babuit Religto[us ? D t Ilm minimz ito [. Amittitur in Religione bonorum & ! D nj &q uibmr redituum ftabilium incapace, atque con- nu doiur df - folidatur cum proprietate, id eft, ad proprie- . tarium revertitur. Ita amittitur in. Profeffis Tif amit d lberts r , Fratrum Minorum Recolle&orum , Capucci- i,j Borum; ita & Societas Jeü. Profeffis fuis non 1« a Tüecedit. . Non ergo pertinet ad heredes ab wom, IRteffato, uti cenfüit Rodriquez. n enacipdti Dico 17. In Religione bonorumac redituum abilium capace tranfit ad Ordinem vel Do- : jàm p um religiofam , five fit ufüsfru&tus conven- entic D ( ;tionalis five legalis. Ratio Auth. /ugreff C. .1 uxor, st 12 de Sacrof. Eccl[, indifcriminatim dicit; quod fem p I Profeflus omnia fua jura transferat in Mona- uia v Qnem , ( eriutm, T'ranfit autem tantum ad . vitam Profetf ? bona f ;9uià competir Monafterio, non ratiomt fui; fed ratione Profeffi rantum. T nfuai[',jv li Non $o Dz Junr. N Non autem tranfit ad Domum Religiofam u xl fola commmoditas percipiendi frü&tus, fed ipfum T uf jus: Rario eít, quia alias Domus ifta acquireret jpet ! g merum jus perfonale, &quidem adverfus fuum Profeffum; non poffet eo invito cedere ufum- vip T du J fructum proprietario; non conveniret Domui religicfäe actio confefforia aut negatoria; fed ag g hac omnia jura effent penes Profeffum , ut "n contradiftin&tum a reliquo Conventu: cum ex L [ M hi Á l ; i " m auth. Zugreff; omnia jura tranfeant in Monafte- rium. Eft communis juxta Haunoldum. Con- lus trarii tamen funt Covar. Gomez , Molina. ] us OBj. 1. Pater habens ufamfractum in bonis qui adventitiis filii, id eft, in bonis nec ex bello, fottt nec ex officio publico, nec intuitu Patris, fed f &w D] aliunde v. g. donatione aut legato acquifitis, fit b li Fa Religiofüs: hic nullo titulo retineret ufumfru- &um aut Pater aut Religio; nam ufusfructus mix eft ob adminiftrationem bonorum, quze Pater hgmru; in Religione Profeffus non amplius adminiftrat: lii l ergo. Iy. N. min. exauth. Zuzreffi fefuaque om- i | nia Deo dedicant Religionem ingreffi. — Auth. t fi. qua. imulier vel vir eod. Tit. vult Imperator " U: competere res 1 ngre(fi religionem Monafterio: Eu i i Lex non diftinguit inter ufumfructum legalem & conventionalem, ergo nec nos diftinguere li h oportet. Prob. D. tantum ob adminiflratio- nem N. etiam ob alimenta, inPatris favorem W .'accedit hic favor Religionis. Nunquid ufusfru&tus debetur Patri amenti, dum cura 1 .. tores bona filii adminiftrant ? W 1'*1 Jufl. x. Pater Religiofus habetur pro mor- tuo Ds Junr. $1 ) Reïig',r,ï; tuo. E D. civiliter C. naturaliter N. uti &adver- T m)ü*dh*; ' W UI q UZ, ut gloffa in. /Zwb. idem ? C. de bonis, que liberts: nam alimentis adhucindiger. D. 7 al;- Idj l i&tY: pro mortuo ad excludendum Dominium, ll vel jus a perfona folitaria Profetfi C. ad exclu- Aenre [ dendum a toto ccetu N. — Ille folirarie acceptus Ten0fi, í fofüm, ; incapax eft talis dominii, ex voto paupertatis, non vero tota relipiofa communitas. TIO: CUR t Mongfe. Inf. 2. Pater ifte non rerinet patriam po- teflatem in filium, ergo nec ufümfructum , qui Qitn . 14 Mi datus eft ob patriam poreftatem. y. N. C. Prob. D. datus eít ob patriam poteftarem , quoad um m s (ec ex d ejus acquifirionem C. continuationem & per- feverantiam IN. nde non acquirit ufümfru- i Durs, & &um in bonis à Filio poft Profeffiónem acqui- Ditqils, : fiis Ita & dum Filius profitetur in Religione, nee dfumit licet non rnaneat füb patria poteftate, Pater ta- m ufüsfrod men in Saculo manens retinet. ufemfructum ? que i bonorum adventitiorum Filii; licer ea, quse i dminilt filius poft acquirit, ad Religionem integra per- feftaqueat tineant. Quod enim Filius ob digniratem vel grefH, AUlh cingulum militare liberatus patria poteftare ac- j Inperaot quirat Dominium plenum füi peculii, fpecialiter Monddero: flarutum eít /Voo. 81. in preemium acceptze lum ld dignitatis & ob favorem militie. y diffngie Infl. 3. Pater filium emancipans aut & pa- yiminilt tria poteflate dimittens , tantüm medieratem us f* ufusfructüs rerinet . o. /nfl. per quas pevfonas $ Nj cuque acquiritur. ]. 6. $. 3. C. de bouis qme $. j n d lilferis. W. D. dimittens per factum proprium C. perbeneficium legis N. intuitu fcilicet Profetfio- " t nis, bt o mn . $2 Dz Junr. quM nis, que eft cauía favorabilis, & de qua con- trarium ftatuit Imperator. ; gem IT Jufl.4. Profeífus patitur capitis diminu- tionem, id eft, mutat (tatum, fed per capitis Y jl dirninutionem perit ufüsfructus, ergo. & D. M. j minimam C. mediam vel maximam N. Jufl.s. Religiofus Profeffus eft fervo fi- lá ( milis. &. D. in omnibus N. quoad juris novi acquifitionem pro füa perfona C. Objic. 2. Ufusfructus ; ut jus perfonale, non poteft alienari nec cedi, nifi proprierario /. 66. At- hod Jf. de juve Dotium $. 3. Inft. de u[ufruttu. qui tranfiret per alienationem vel ceífionem a g perfona Profeffi ad domum religiofam. Ergo. &.Nego min. Solum eft communicatio vel ex- IT Ti tenfio ejusdem ad plures, uti ufüsfructus com- petens paucis poteft ad plures de communitate od 1 dl extendi, legatus filiis poteft ad plures pofítea natos extendi. q I Objic. 3. "Tranfeat Profeffus Religiofus ab una Religione ad alteram. x "Transferet fe- cum ufíumfructum. üorim il Ita Palao, Frantz, &c. quia ufüsfructus fequitur perfonam 1. 3. $. f. L TU Habet il [ ff. Quibus modis ufusfru&us. amittitur. etiam caufam fucceífivam , & quotidie quafi m 1 conílituitur /. r. $. pez. ff de wjufru&iu. accre- fcendo. Atqué ita fe non habet, ut fervus; qui ufumfructum priori Domino acquifitum ad hi ! fecundum non transfert 7. 15. C. de Ufufru&u. [/ L: P d eque enim períona in jure fervus eft, íed T res Doniini füi. Aliter fe res habet in heere- ditate; qua manet apud priorem Ordinem vel E:Mm jj prius Dz Juszr. 55 S)&deqm DL priusMonafterium, cum habeat caufam inftan- taneam & ftarim - Qp (it perfeéte acquiratur. Fde C. . I Sratutum XFT. hA r De Ufüufru&tu agitur. Z;flir. lib. 2. tit. 4. ff- t9. ] Ti N li. 7. tit. 1. 2 [24. C. lib. 3 : ?U. 53. Ad Ufümífructum mu ltum accedit ufus & * df il habitatio, de quibus fit Vr n ARTICULUS IV. erfonalä,non Htb De Ufu & . Halitatioue. 7 D. h. fl. lib. 2. tit. $. ff.. lib. 7. xit. g. w effünmi A,gïitur de his 7 C hh 3. 1. 33. i. I ico x. Ufus fc. juris eft jus utendi tantüm titovd a. D realiena, falva ejus fubftantia, nam ufüa- Yrüdts com. rius tantum fumir ex re aliena ad neceffitatem, CORITIUR non poteft prater ea, que ad commodam fui & lr poft fuorum füítentationem per annum capit, reli- quos fructus alienare, nec ipífam commodita- tigiois d tern alteri vendere, nifi u(us alioqui fit futurus nosert f inutilis, uti accidit in ufü fylva nimium remotae d &c ob pretium ve&ure /. 22. ff. J. *., non capit iM omnes fructus pecoris ad ufum conce(fi; feduti- ; Ht tur bobusad arandum , ovibus ad ftercorandum (die qui aprum, non vero lana & fetu, neque lacte, Vfl qutt nifi modico ad fuam füorumque neceffitatem, qt a, «um omnes fructus fint ufufructuarii ]. plegum um . /.z. Habens ufüm zdium inhabitat illas cum [ifà tota familia, apnatis , affinibus, nuru , focero &c., " ! x d, & inquilino etiam in iisdem cubiculis. /.2. c? /77. ynit . P. 1., fed non poteft cubicula feorfimlocare, Ufu )rdinrmïei uti fructuarius /. g. ff fervo- PHUS ä[() öäz. Inft. b.z. 54 Dz Jvunr. fervorum conceffo , minifterio utitur eorum nf D M v ufdarius, non autem Operas eorum aliis locat. $. 3. /nff. l. 12.8. 6. ff. b. t. ,uti & pecoribus ad mm* « operas, vectionem &c. utitur. Differt ufüarius domus à commodatario: Tlle habet jus in re, . actionem confefforiam fini contra quemcunque , cum hic folum habeat r actionem períonalem. Commodatarius tamen M [JW 1 uti pore(t cubiculis omnibus etiam plan&. non neceffariis, non ufüarius. Unde Commoda- f UT tarius dicirur habere ufüm improprie loquendo non jure fervituris fed conventionis. Vi [ Conftituitur fere & finitur ufüs uti Ufus- ) fru&tus Zufl. bic in pv. g $. 2. €2 3. de Ufufru&tu. r Dixi feré: nam judicio familize ercifcundee aut i communi dividundo conftituitur ufüsfructus, il non vero uíüs :, quia u(us eft individuus, ufus- [ h Q UM hr fructus dividuus. 4 5. ff. de ufufr. ]. x9. ff. de ufu £2 babit. l. 1. $. 9. L. g1. ff ad L. faleid. L. 16. gl( ! pr- (f famil. evcifc. ufüs nuda terminatur indi- gentia, adeoque divifioninon fübjacet : facilius h dividitur ufusfructus omne emolumentum com- Wt plectens. Voluere ergo leges ufumfructum po- p tius quam ufüm dividi poffc. ( D i Ufusfructus ufüm in fe includit; non ergo [ W [ videtur ufüs feorfim , & ufüsfructus ejusdem DI fundi feorfim conftitut poffe ex /. 14. $. 1. ff. /.1. E dicunt tamen alii fervitutemutramque in codem N, fundo conftitui poffe ex /, 42. pr. 7- de ufufr.€5 1. s. [] l/ $. 2. ff ufufi. quemadmodum caveat; quia ufus rei e- "u molumentum folum delibat, ergo relinq uit,quod lls ufusfru&tus abíorbeát: Et in hac fententia ad BI l. 14 ' Dz Juntr. 55 MTUN .l x4.. refpondetur fructuarium habere ufum Rnrm materialem in effeftu & quoad utilitatem, non [ Vi o formalem ut fervitutem diftinctam. Haun. Franz. HU 'Tenetur ufuarius falvam rem & integram I Copefre finito ufü reftituere, atque ea füperre cautio- !'f Áilm hj nem preeftare /. 5. $. 1. ff. ufufr. quemad. caveat. MT tj Notabilis refe&tio ufüario non incumbit ; in- ID d n cumbit tamen folutio tributorum, fi omnem uti- & Commog. liratem percipiat, quia tributa fünt onera fru- Vi ais &uum.' Denique conjuncto non accreícit Qs ufüs, uti u(üsfructus, quia divifionem refpuit ts u Uf nec pluribus relinqui poteft. . Quodfi pluribus Mi relinquatur defacto, res ita tranfigetur , ut ufüu ettnder integro uni adjadicato , hic condemnetur alteri Qu distods in preftationem partis quoad eftimationem . hindus, u 10. $. 1. ff. comm. divid.. aut ut utendi neceffi- n f d tas inter eos per tempora dividatur per 7. 19. iL fa. ;i:' &5 7- d. r. n JDJico 2. Ufüs facti eft ipfum factum, ad fiye: ii quod fe extendit ufus juris ; eft autem ufus vel dlomentumaon inrebus unico ufü confumptibilibus ut in cibo; ff p potu, pecunia, quz commutando aut expen- dendo moraliter confümitur, ad hoc enim j n et ut ad ufüm primarium ex Ariftotele inftitu- taeít; velin rebus non unico ufü confumpti- Ts e'ylgdfï J Facultas rebus nuvr bilibus, domo v. g.; fundo. ygeinde ejusmodi utendi alia eft irrevocabilis, alia etiam ial ad nutum revocabilis, qualis concedi poteft re- ! ia lipiofis etiam Profeflis circalibros, veftes &c. Ufüs fa&ti in rebus etiam unico ufu confum- ) g at io. lh n ptibilibus videtur effe feparabilis à Domin l 4 Rafio 86 Dsz Junz. Ratio efl , quia fola licenria continuo revo- d N T j cabilis nullum tribuit jus contra concedentem , nec dominium aut jus reale in rem ita conces- j H fam, erpo. Atque talem nudum ufüm facti Ü cx& Eu habent Fratres Minores & Capuccini Dominio penes Romanum Pontificem exiftente ,. cujus tr ii nomine agunt fyndici Apoftolici ; nequidem u du communitas horum Religioforum capax eft ta- lium rerum Dominii , cui renuntiavit totus Ordo. Ita Regula à Pontifice confirmata. t Nicolaus 3. , Nicolaus 4. c. exiit de F. S. in 6. fecutus'anteceffores fuos potiffimum Greg. 9.; qma [ nl M Clemens 5. Clement. Exá deparadifo. Con- tradixit quidem Joannes 22. Extr. a4 condizo- p vem canomum, & altera 4quia q;towmdam £oYum fl 2 & dominium iftud a fe rejecit, fed referente Emmanuele Rodriquez admifere denuo Mar- tinus s., Eugenius 4., Calliftus 3., Sixtus 4.; Alexander 6., addunt alii Paulum 4. & Urba- Iie:»r..lu num 89. Hi ergo non habent jus reale vel Do- minium in rem oblatam falrem proprium, fed jus perfonale adverfuüs quemlibet alterum, ne ab ufu rei ita confümptibilis impediantur, utipau- per habet jus, ne inique impediatur ab Elee- mofyna , Candidatus, ne impediatur à bene- ficio , officio , dignitate , quilibet, nealegato &c., i D hi ramen non (unt Domini eleemofynz, bene- 'F ficii, lepati. Habent tantum jus a natura ad li l , 4 carentiam violentig &c. P d l Qb . U(üseft jusutendi. g. D. ufusjuris C. P fa&i N. ufus rerum unico ufü confümptibilium D. Q I Dz Jonz. 57 Ti 1 D. ad nutum revocabilis N. non ita revocabilis BN i C. huncfolum confiderant LL. Civiles. /. 7. /*. d U I) i[k! Q . ufufv. eav. vev.. qua ufa confum. dicens ufüfru&u A g. olei, vini, frumenti legato, in legatarium fi- " ff/üf Dnnj mul transferri proprietatem. 4 3. de ufufvatt. ?lqllzenre / Q eg queimadimodaim : quis utatur , fruatuv: ftatuens / ii ufumfrüctum non debere eíTe perpetuum, ne "ditil, dominia reddanrur . inutilia. Dtatt t Jofl.1. Qui donat FF: Minoribus, trans- "m fert a fe jus, ficut is, qui donat alteri equum, 'is&& revocabilitas autem non deflruit dominium, "5 quia latroni valide don as & potes revocare. itidf. ( &. D. 1. p. & FF. nomine proprio acpro feacce- At d'onij prant jus & dominium N. & non acceptant, nin«m, fed folum ufüm ad nutum revocabilem C. . D. n 2. p. Revocabilitas fundata in ipfo actu concef- tim i. fionis & acceprationisN. fundata in injuria gra- j, ts vis metus in jufte incu(fi & caufantis eam dona- 14 &U tionem. C. rede ve ] Infl.2. FF. Minores poffunt res donaras wyim, & vendere,- donare, & quavis ratione alíenare, l? ergo habent dominium, cum ex R. ] 79. in 6. i x nemo poflir plus juris transferre in alium, quam iil« ipfe habeat. — &. D.A. Poflünt independenter a ul facultate revocabili N. dependenterabea [u/4. li, Ex jure ipfis inherente N. e licentia veri Do- me b mini C. D. eg vegulam , 1i transferat authori- ,muüfate propria & jure proprio C. fi ex licentia omini N. Nunquid poteft vendere nomine vt Domini rem procurator ejus? imprbibr Ob;. 3. Ufüs facti feparabilis a dominio fa- ] clt- icitam ufüram, dum venderetur dominium y N, gc $8 Dz Junr. v. g. vini, & feorfim facultás revocabilis uten- m di vino, cum quodlibet fit pretio eftimabile. E. V. cum S. T h. q. 78.a. 1. Facultas hec non gt eft pretio zftimabilis refpe&tu Domini, neque D Ü t vendi poteft, ficut donatio effentialiter eft in- vendibilis , actus enim liberalitatis folam gra- pun:?: tiarum actionem exigit. Res vendita jam ufum quod]» includit, unde licet forte venditio talis ufus ef- Talr, (nió fet pretio seeftimabilis refpectu alterius talem ufüm amittentis, non effet tamen refpectu Do- Árigt mini, cui nihil omnino decederet, & dato ufu L ad nutum revocabili torum adhuc. dominium .pwm cum ufü juris atque facultate revocandi retine- PCT J ret: fi venderes forte talem facultatem revoca- HOUW; bilem , venderes folum fpem, hanc facultatem // J 1 "o ÁLM. non tam cito revocandam effe. J Ob 3. Joannes XXII. definivit , ut de fide, titmna Y contra Nicolaum IV. Pontificem , ufum fa&ti in pxm;(uä!ï FF. Minoribus fine dominio effe non poffe. gun Extrav. c. ad conditoremcanonum. c,cumanter non- ) 11llos. c. quia quorundam. evgo. 9. IN. A. fed defini- M vit Chriftum & Apoftolos aliquando habuitfe iT d aliquod proprium faltem in communi pro com- AU GOn muni victu & eleemofynis:loculos ex Bellarmino ) | abJ!. i portabat JudaslIícariotes. Imitati in hoc Chri- W/Z' ftum fünt primi Chriftiani, & varii religiofi F*-;l-": I | Ordines. Inrerdum nihil videtur habuiffe, ne b !bl | Jj. in communi quidem. Matth. ro. Apoftoli miffi n j ad docendum per Judaam juffi fünt. non por- & f tareaurutm, neque argentum, neque pecuniam fi:"a'iünem in zonis (üis. Marth. 8. Filius hominis non ha bet, ubi caput füum reclinet. In hoc puncto COIY t ] Dz [ons. 59 MTM contradictionem non fuiffe teftatur ipfe Joan- Durm nes XXII. c. quia quovundam dicens: Jdem INi- - fitils la colaus preedecefJor moflev videtur [enfiffé , quod Chri- d Umiüi, l fius & "dpofloli etiam quoad proprietatem. babue- d Rn vumt aliquid im commumi. Won igitur in hoc Ht (l pun&o fuit diftordia Pontificum, fed in eo, UT quod Joannes XXII. cenferet & probare cona- 00 t ts 1j retur, ufüm hunc facti feparabilem non effe a AtIIUS (obn dominio, neque paupertatem ad hunc fe ad- Ils ; d. ftringentem ut ad rem impoflibilem effe in fta- t r tu merirorio , quod cenfebant alii Pontifices: hi tnir probatum effe inquit Decretali 4uia quorundam. NOGIA r per priorem Decreralem ad Conditorem Ca- cofutm n nonum, non vero ait,effe definitum. dunc d Jufeves. Vratricelli haeretici male damnarunt Joannem XXII. ut hereticum, maledocuerunt ivl e tempore Bullarum editarum, eum non am- m um f plius fuiffe verum Pontificem, preeligentes igne f o pl perire; quam a fuis erroribus recedere. TTTE Cum [oannes XXII. rejecit a fe domi- VA d nium, manfifle hoc cenfetur penes donatores Qundo Jbl rerum unico ufü confumptibilium , qui cenfen- TU procon tur donaffe meliori modo, quo poterant, & er Delarmi non abdicàáffe hoc dominium, fi nullus alius ad- it lo Chr mitterert;alias fi abfolute abdicaffent,fuiffet res de- nri reloo reli&ta , uti gemma vel pecunia abjecta. hbf Dico 3.. Habitatio eft jus habitandi per fe vel hpolii per alium in alienis edibus, fübftantia earum n 101 f falva. j Habens hoc jus poteft & feorfim locare quepat habitationem $. s. Znfl. de ufa &5 hab. fc. jure ymins 10 Codicis L. cwm antiquitas 13. C. de ufufr. t* balit. Ex (peciali difpofitione juris nonamittitur [cgp L non 6o Ds Jvnz. non ufü Z. babitetio 10. pr. ff. de ufa g. babitat. s Neque amittitur per diminutionem capitis £, ) gaï'am 10. ff. de cap. 1niu. , *uti nec legatum alimento- h W rum, quo reducitur lepata habitatio L. /ezazis Jf. de alim. leg. INon autem tranfit ad haeredes. li. Arque bzc de fervitutibus perfonalibus dicta i hïlbf?: fünto, ut per confequens de fervitutibus reali- bus agendum fit. pos l n Dbminia vere imperfecta utile v. g. ac dire- [ &um, per decurfum commodius exponentur, nam ufüfructuarium nonnulli Dominum imper- xm&*&w fe&tum indirectum vocant, cum Z. 8. /f. deve- D Bus autbovitate Sludicis poffidendis fem veudendis reden freg ! in pr. ita habeatur: /4ppellatione Domini fruclu- arius quoque comtinetur. lat D f j ARTICULUS.'. V. M h I Quenam fint [ervitutes veales prediorum ? Inft. L. 2. t.3. ff 1. 8. t.x. & feqq. C. L. 3. t.34. l Gitur hic de fervitute conftituta iun re alte- rius; non dealtera, que conflituitur in lj [ mancipio in noftra poreftate conftituto, de quo l l agitur Zoff. L. 1. de jure perfonavum: dum quis autem in proprium fundum jus exercet, jure h fUf dominii facit: non jure fervitutis: res propria BU ultro praftare videtur Domino obfequia, fe N u res aliena pati cogitur & fervit, ut alter com- f" dU modum accipiat. & D Servitus folet accipi r. pro fübjectione & AT lOnaþ V, obligatione rei alienae, eftque fervitus paffiva; D debitum & fübjectio, qua res aliena tibi velre- EE bus ] Dzg Junr. 61 H D Ul " j bus tuis fervire adftringitur: 2. pro jure huic DM ! obligationi refpondente , & eft fervitus aCtiva » ac jus, quo fubjectam tibi habes rem alienam At .| in certum effetctum &fervitutem. Pono exem- atl/a] li t'plum: E pradio meo poffum aquam pluviam LU U)llf( i n vibinum tüum fundum avertere : ego jus "Ü habeo, tu pati debes , neque jure impedire otes: predium meum eft dominans habens " L4dj. fervitutem activam , tuum eft ferviens habens "m fervitatem patfivam vel obligationem. De acti- Wi va potiffimum agitur. : 14f i. Dito 1. Servitus activa in genere eft jus in J — [ii !j re alterius vel ad utilitatem predii, feu rei no- Iwf ftree aut perfonze conftitutum : vel eft jus rea- le inrealiena conftitutum jus ac libertatem Do- mimi minuens, ut aliquid pati vel non facefe j teneatur. Servitus ergo pati cogitaut nonage- dims? I€» quin dominium homini aut predio domi- CL l. Dànti proprie tribuat. Porro omnis fervitus minuit aliquo modo x rl per fe&tiffimum & pleniffimum jus proprieta- vitritis, quia tamen (ervitutes plurimae notabiliter u mon minuunt hoc dominium, hinc proprieta- :ümqszius plenus Dominus fzepe dicitur, licet fervi- h D qot u Turem patiatur. fs propti OPj. 1. Ergo qui habet jus exigendi certos i, éreditus e ruo fündo, haber jus fervitutis. . D. i anfeg. Si percipiendos fructus deber petere a Do- mino N. fi poffit invito Domino C.. In priori' petioe lerit jus perfonale & legatum annuum , quod, iapiMUt Jus perfong, non tranfit ad haredes, in na[ibivekbrïpoüexjiori erit fervitus & jus reale. Lf P T 62 Dsz Jvnr. il f M l Iuf.1. Habeo jus deambulandi per pra- ) ite dium alterius, jus pomum decerpendi, jus ibi caenandi; hoc jus non eft fervitus L.:g. ff. de N[ ?W fervit.5 atqui huic juri data definitio convenit. ( R. [V. rin. eft jus perfonale; nonreale, non eft IN fervitus realis, cum non conferar ad utilitatem & Va li przdii, non eft perfonalis, nam tres folum a jure apnofcuntur, wufasfru&us, ufus, babitatio. ///: íoli voluptati fervitus ralis non conftituitur. mb Poteft tamen dici efle fervitutern perfonalem; f MT ;1 Ad fed jure civili non nominatam, quales & vi- Ji dentur effe jus venandi in alieno, militem con- Tron ducendi per alienum, hofpitandi, luítrandi & re i alia plurima jura. . Fr2722. ipmtolt Infl. 2. Solius amoenitatis caufa conftituitur Ti Servitusa jure civili , fic aqua ducitur 7 oc pfnbnglb'i jure» ff de aqua quotid. Exgo & cauía folius 'voluptatis. . D. À. in predus voluptuariis C. j | M non voluptuariis N. In illis tota utilitas pradii videtur confiftere in amcnitate vel fere maxi- hs ii Mi U ma, non in prediis non voluptuariis. Dd Qbj.2. l23. $. un. ff. de $. U. P. futuro ..... lm h predio acquiri poteft fervitus. g. D. praedio N, arez C. item aree inre, edificio in fpe, item J promittitur non acquiritur, juxta Lauter- hi bach. i Labeo Objic. 3. l. 19. ff. pr. de Servitat. TUf exiftimar, fundo, quem quis vendit, fervitu- Vrl : tem imponi;pofle, etíi utilis non fit. E. Etü lg non fitin praenti, putetur tamen utilis, àut N rerpgw 1 T ] Dz ]une. 63 im lnl ! fi cenfeatur faltem urilis poffe effe; licet modo hss Tb v non fit ex /. 55. ff. de ufufr. C. Si nec urilis fit; U nec putetur, nec effe potlfit N. ïdffïm'rio C()n'j Übji. 4. Definitio fervitutis convenit feu- Tntejs feta] ltl do & emphyteufi g. N. Utuntur re üt propria & utilem vindicationem habent emphyteura, U /////f) Al///fu'»'. Vafallus, non tamen ufüfructuarius. 1 of Infi. Exiam homo hoc feníü fervire poreft alteri. &. D. Siquis habeat ufümfructum vel ufüm pf fervi ad alium pertinentis C. alio fenfü N. 1 NH»M y f Dice. 1. . Preetermiffa divifione fervitutis V la innominatam, quze habet fpeciale nomen a ju- re impofitum, qualis eft fervitus luminis, & Vi of innominatam, quz nomine fpeciali carer. d ] l Dividitur Servitus in perfonalem &realem ; &eufa fol perfonalis debetur perfonze noítree, utufüsfru- ii &us, ufüs, habitatio; Realis vel pradialis debetur rei noftrae vel praedio, id eft perfonae propter lts r v fere ma predium, utiiter, a&tus, via, 7. t. ff. de Ser- i vitute: Eftque & Bartolo jus quoddam predio inherens , ipfius utilitatem refpiciens, & liber- as tatem feu jus alienum diminuens, INemo au- J prædio N tem ferviturem urbani vel ruftici preedii acqui- infpe, i OEU rere poteft, nifi preedium habeat. $. 3. /zf], de Servitut. pradior. L 1. ff communia. praedio- TUn. Períonalis extinguitur cum períona, cui i, L eft conftituta, realis vel praedialis inheret fun- ndit, ii do vel predio, & cum perona non extingui- LJ Mi 2 tur. Eft contra naturam fervitutis realis, ut v us d non fit perpetua; idque juris civilis fübtiliare ; nanma 64 Dz Jonr. gnii nam jure praetorio & tuitione Pretoris valet M dur impofitio & conflitutio fervitutis ex tempore, i. vel ad rempus , vel fub conditione. l. 1. ff v quib. mod. ufasfru&l. amitt. l. 3. $. frn. ff. de Sa- BXN) pofiee. fl Olj. Servitus itineris , quam Vafállus vel ii emphyteuta impofuit feudo vel emphyteufi, dei extinguitur cum Vafàllo vel emphyteuta C. er- ia go fervitus predialis extinguitur cum períona. Mni &. D. C. que conceflit in fui fundi prejudicium Vsl C. cui debetur & eft conftituta IN. extinguitur, ER quia non poteft eam conftituere in preejudicium ( h alterius. Si antecedenter res fuit libera, fup- lx ponitur fervitus impofita a Vafallo, nec ullo quxd tempore preefcribitur in prejudicium Domini qui: Wi directi; fed tempore immemoriali habita pra- od fumitur jam tunc fuiffe; cum res effet libera. dul Rofenthal; Chlinpgenfperg. TRU Dico 2. Servitus realis fübdividitur, r.in af- p firmativam & negativam:; viaffirmative poffum hr aliquid facere in alieno, ut ire, agere, tignum unc immittere: vi negativae tenetur Dominus pra- taga dii fervientis aliquid omittere in gratiam alterius; v. g. &des altius non tollere: prior affirmativis, l [ pofterior negativis verbis exprimitur. 2. In continuam & difcontinuam : prior l R caufam habet continuam & femel conflitutze t ufüs, fine ulreriori induftria & fa&to hominis Tire fucceffivo in ufü, femper durat uti tigni im- hUT mittendi: .pofterior non habet caufam conti- &Q*Jffrbach nuam Atl ! Dz junx. 65 LT ] TVU vmuam 1. 14. de Servit.. Ejus femel conftitüte ufus h 8f Y mon durat fine novo facto hominis, uti iter, Qmn] | IIIQHE. l! attus. Schneidewinus tertiam addit fervitu- LÍ !^T tem quafi continuam non a&tu nimirurm fed ha- "bitu, quális eft füllicidii avertendi. 3. In Ru- 1 [jjj,, fticam & Ürbanam , z. f* de Serviz. 1.'1. in f. f tayy, de & D. denominatione fumptà à preedio , cui jj (, debetut, prior enim debetur preedio urbano vel ufüm urbanum, habenti, pofterior ruftico vel LO p ufüm rufticum habenri, ita ut denominatio haec iedrm potiüs defumatur à predio denominante, quàm Abu à fervitute, vel Toyrpn potiüs à natura & firie fervitqf ! tis. Haun. " ib f TU Hec denominatio non defumitur ex eo, Xicum Doni: , quód Rufticum fit ruri, Urbanum in urbe, fed i lt p . quàd Rufticum principaliter exftru&tum fit ad prabendum ufüm rufticum, etfi in'urbe fir, uti s t lo ftabula ad affervanda pecora: generico nomi- , é vocantur haec predia fundi: Urbanum ve- Vdtur, Lin ^ [ ' rb principaliter pofitum fit ad habirandum, vel Wt dueri anr voluptatis causà exftructum fit, vo- Bde j ;/ " eantürque edes, quó pertinent horti volupta- hmis0?- tjs causà conftituti , l. Pradia Urbana 198. ff. de um JZ. . ] x. Jf-. comin. Prad. l. 16. C. de pred. €g al. äfäfmallwll& 7'eþ. 7 Z 4. iNon autem horti olitotii. Pertinent U. itemftabula meritoria pro recipiendis ram equis E yn: pir quàm hofpitibus pro mercede. jnir - Has fervitutes Urbanam & Rufticam Man- f n Ztus cenfet effe difcreras, quia in ff g Jufl. fe- wiigi» Cernuntür , certis cuique fpeciebus aflignatis. afin &» 9d Lauterbach , Franz differentiam folüm po- g; nünt à praedio dominan-te, ita ut fervitus annu- inerata 66 Dg JunE. merata ruflicis poffit effe Urbana, Urbanis ad- hs fcripta poffit effe Ruftica. Chlingenfperg cen- [ it fet Servitutem Rufticam & natura, origine i | aptitudine (üa deberi Preedio Ruílico, etfi per ei accidens aliquando inhereat Predio Urbano; f "Urbanam econtra $ natura, origine; aptitu- elit .dine füa deberi praedio Urbano, etfi per acci- en'gm: 'dens aliquando Ruftico inhereat. — Sic iter erit ( Servitus Ruítica ex origine, per accidens Ur- p bano Predio debebitur: 'ligni immirtendi ex prrveäe origine U rbana per accidens Ruítico Preedio n debebitur. F'ide l. 11 . 1. ff. de. Public. it mü vem a&. ]. 20. S. 1. ff. de . U. P.l.2. ff. de S. R P. Intereft autem; o L. 14. f. commun. Prediorum. hum an Servitus cenfeatur Urbana, an Ruftica, nam ( 1. Servitus Ruftica folo non ufü amittitur ; non n w] » Urbana, ubi praterea opus eft factó ejus; cu- h m 4 jus preedium fervit . f partem. 19. $. 1. J Quem- ] admod. Servit. amitt. l. bec autem 6 . ff. de S. P. U. li li ». Ruftica Servitus pignori dari poteft , non int IV Urbana /. fi is qui. 11. $ ult. €g l. 12. ff. de Pig- b zovib. 3. NomineServitutis Urbanse opus no- p xum nuntiare poreft is, cujus preedio debetur, mnon veró nomine Servitutis Ruftice. /. 5. $. 8. u('/[/(( L. 14. 15. ff. de O. N. N. Chlingenfperg. Urbanum predium eft, qnod eft in O. g urbe, Rufticum, quod ruri. &. D. /4. Quo- u ad communem ufíüm loquendi C. in mareria Servirutum N. . Sic Servus Urbanus & Rufti- h IN cus non differunt loco , fed genere ufus . 166. llex ad Mi ]f.'deï F.S. | Sic Urbana penus vel fupe Urba- U Ri a Dz jun . Brhana, Ut 67 Urbanutn Ufüm, non ad locum eft referenda. l mgenfpïïï TM i L. 12. ff. de Supelledl. legat. Dico IIf. Servitutes Ruftice pro predii do- 1 Mf v Mi minantis utilirate fünt triplices, vel enim r. ad fundam noftrum acceditur & fünt zrev aut jus Ti eundi per fandum vicini, preedii noftri causá , UrTe L. Vi eriam lecticà, etiam cum focio ? gloffz apud Mi- T dcdens ( chel, etiam equitandiex Z/augold. —4&us aut jus apendi jumeatum vel vehiculüm. 772 infu- ionitenj « per vehendi, trahendi trabes v. p. , erectum ve- il Dreda xilum ferendi aut haftam erectam, id eft cur- j A N1 rus ad eam alritudinem oneratos traducendi. hf Terelapa Jus navieandi per lacum vicini. E jure 12. ta- bularum longitudo vie fuit 8. pedum in porre- aliio, x Lunitiut, t étum, 16. in anfractum. /. via 8. ff. de S. P. R. itineris 2. , actüs 4. in porre&tum, 8. in anfra- LAb us c &um. 2. Vel aceipitur aliquid extrinfecüs ad TU interiorem fundi noftri culturam, & huc per« (sl tinent 27uzdu&us , jus ducendi aquam per fun- |poedt, dum vicini & fonte ; ftagno, venis concurrenti- n futi bus. /Zquebauftus, dum conceditur iter ad fon- danz n tem. us adaquandi pecus in. puteo alieno.. us vedo ebetu pafcendi pecoris in fundo alieno: non tamen pe- i 15 coris morbidi ; nefana ob contapionem pereant. D. J compa[cui , jus pedamenta ex aliemo fumendi, qui dii lignandi , cretee eximende , calcis coquendee , avena D.AQ Jodiende , lapidis eximendi g. C, n m ys & 3. Vel exoneratur noftrum predium , uti, dum licer aquam fülco aperto in fundum vicini yeuii i educere, fructus fundi noftri in vicina villa de- Mi dl ponere j. de S. P. R. Porro viam publicam J zeficit quiliber juxta domum fuam intra civita- E ? Ll tetn s 68 : Dz Joxr. rem , &extra eam communitas. J. eediles ff. devia g gqubl. 9 fiquidin ea. 1. 7. C. de [[. Ecel. Aut Dominus g territorii , fi ve&tigaliaeofineaccipit: viam pri- at Iï vatam Jure Servitutis habiram , is qui habet fer- ) nü Y vitutem , cüm przdii fervientis folüm fit pati. Ol;. Qui debet fervitutem oneris ferendi, TX yid) debet murum feu parietem reficere. /. 35. ff.de $. P. U., ergo & qui debet fervitutem vize vel um itineris, debert iter vel viam reficere. E. C. /4. Mp 4V. C. Singulare hocin fervitute oneris ferendi, geinit quae 1. cit ita preefcribitur: pavies ogeri fevundo , Vi od ut) nunc efl , ita [it, non debetad . alias fervitu- tes extendi, quarum natura eít pati in füo, non lumegm .l."n'/ facere. J. 15. $. 1. f-. de Servit. His affirmativis fervitutibus binas adde ne- b gativas aque non pro[cindeude, vel ne venee aqueae fiepr in fundo meo ortz intercidantur, quominüs f0 w defluant in Predium ferviens, & aque uoz fi- W f Jfiendie , neimpediatur aqua? meo lacu in agrum I^ fervientem defluens . 1. ff. de aquaty aq. pluv. avc. vt [ Dico 17. Servitutes Urbanse Juxta . Chlin- ftd, d gen[perg pariter fünt triplicis generis: vel enim Ttfeg, 1. volumus edes noítras dilatare; & huc per- lm tinetServitus zigzi mmirtendi, tigni vel lapidis: r pvojiciendi , fc. partem edificii in vicini aream Ri protendendi , qualia projecta fünt moeniana; B feu podia penfilia, pergulee; proregendi per pro- fb tenfiones tecti ad defendendos à pluviis parie- Ri tes , vel ànimio-lumine feneftras;' vocantürque t fuggrundia velfübgrundia; ozerisferendi , vicu- n jus murus vel columna tui vicini perpetuà debet ftitr qg) ifcat, ferre onus tui edificii; -ita, ut fi paries fat vick- Ui À D Juns. m 69 J) U :.;' li AU[DQ vicinus tuusreparare reneatur. J. 33./- de $. P. U. licét eo rempore ; quo paries reficitur, fultu- W»acctp :v li ra pertineat ad prasdium tuum dominans. /. g. 0 tj pr- 4 ff Servit. vindic. Vel 2. con(ideratut interior domüs com- D Ott f modiras, & huc fpectant fervzzus altüis tolleudi , I6 [2 vi cujus eedes pro libitu attollimus, quin vici- lt i nus impedire poffit , licét & alterum obligatum f !j(['// habere poffim, ut altiüs tollat edes füas ad R& meam urilitatem , ad avertendum itnpetum ven: H m torum , ad communicandum majorem calorem UM $ reflexione radiorum folarium, ad arcendum DI in lo lumen nimium: 7Z gonzollendi, AVe lumiuibus officiativ per aedificium vel ar- Sliasadie w bores, Jumigis, ut patiatur vicinus, lumen illabi Ietmedque falem per apertum foramen, pro[peus etiam if quomini.i in torum hortum, aream: zefpvo[pe&ui officiatur. L 0 Vel 3. volumus zedes noítras exonerare, & i in p funt fervirus flillicidii avertendi, aquam fc, plu- Ejaq. ia vialem in tectum vel aream vicini, & zoz aver- n Q 1edi, dum vicinus füum ftillicidium permitre- r velenin. re tenetur;, ut effluat in cifternam ruam, in - &hicpe- hortum tuum, ut irrigetur, in cloacam, ut jvel d eluatur,in aream, ut fordes evehantur : f'umiris, icini aream aque fc. nonputratim, ürftillicidium, fedcum [ mXentat, impetu ruentis & tuis edibus in vicini aream n emittende , & f/uminis non avevtendi , utvicinus Juvis pi* aquam in fuo canali colle£tam permittat in tuam vocanm: aream dominantem defluere, cloace, que ta- od d- men Servitus etiam inter Servitures Rufticas re- d cenfetur, quód Pradiis Rufticis ferviat ]. 2. ff* peflä füllrw de $. R. P. Cloaca autem efl locus cavus , per quem u C€oUtt- 3 7o DEW Junr. Colluvies quædam fluat l 1. $. 4. ff* de cloacis: füu- ss j mi unmittendi , [pargendee veleffundeude aque eg'ee j Plerzeque harum fervitutum (unr affirmati- p"uäus ! v&, negative funr: non tollendi, non averten- W di, ne officiatur. ii Dico F. Conftituitur Servitus 1. à Lepe ]. ujr. eyit G. un. C. de Servit.&g aqua.. & Statutis Civitatum. m 2. À Judice in judicio familie ercifcundae aut n communi dividundo, id eft, dum authoritate f Judicis dividitur hareditas vel res communis. g 3. 4 Domino vel pactione inter vivos, vel ul- UE 1 rima voluntate. 4. Prefcriptione. J ulr. in f. C. puonem de pre[cvipt. longi temporis. Conftituit Servitu- um rem plenus Dominus Predii fervientis, fed non, titiij qui alienare prohibetur v. g. maritus in fundo » OT 4 ( dotali , tutor in fundo pupilli; poteft proprie- Ü fl ' l f 1 tarius, dum non praejudicet fructuario. WE a Poteft obtinens dominium utile, fed üàtjus qu Y T Ti perfonale, non reale, unde hác obligatione ad tempus folüm vitae durante non cenfetur rem at alienare. $n d Acquirit autem jus Servitutis Dominus etiam non plenus, jure etiam revocabili, quia D ht hoc utile eft predio. Dico F. Poteft Servitutis realis promiffio- S'Jj;g*.?ïf?l'fl w ni dies aut conditio apponi /. 9. pr. ff de F. O. VN Servitus vie fub conditione promitti poteft: C)' Poteíft & ftipulationi apponi dies & conditio; lil fitgls Mi $. 2. Jufl.de F. O. ergo etiam fervitutibus; cüm ratio fpecialis hic non habeatur. Ut com- Ü binentur textus, qui videntur contrarii,Schmier UL N in Jurisprud. Can. Civili ait, poffe promitti fer- LT vitutes 3 Dz Junx. A LUT; I M v'n:u4tes in diem v el füb conditione per 7. 98. ff- J l»uu] ' lm ! 4 P Q. conftitui actu (excepto ufüfru&tu 7 ufus- It ^ Qd frudtus 4. ff. d Ufufvr.) neque ex die aut. condi- l AX t tione poffe , ut poft illius exifteniam incipiant; neque ad diem aut conditionem, ut poft illius W""'.[ffïef.x exifteririam definant. /. 4. Servitutes. zn pr. ff. de azun'sCmïarun Smrvit. Haun. — Quia fervitus necdum tradita ; d ctndy necdum conftituta cénfetur; femel autem con- P ia flituta cenferur üt praedio inhaerens naturam 8 Onmpg. ejus quoad perpetuitatem affumere: Jure fc. AW l. ftrido, nam Prator ex eequitate concedit exce- M Ll n tionem doli, quà is, qui fervitute contra pa- Yi n &um initum vult uti, repellitur /. Servitutes. 4.. Vi citatá in pr. Ufüsfructus jus perfonale eft & Ti in fünd erfong inhaeret,, cujus actioni terminus ex poreü p die & in diem flatui poteft: Servitutes, de qui- Vuno. fünr reales, naturam preedii & bus hic agimus, Conftituun- tie f g ejus proprietatem fequi folitee. dummeum aiggton türautem ex die e. g. cedo iter per fun 1 Cenfetur f ex Cal. Jan. anni fequentis, ad diem poft Cal. Septembres non licebit tibi irinere uti, fb coz- tuis D'omint ditioe non ante, donec gramen altiüs affurgat, vél demeffum fuerit. vocdi, qui Poteft tamen adjici modus 7. cir. $. 1. e. g. lr pronifin quo genere vehiculi alter utatur quod pondus vehatur: quó & pertinent intervalla dierum. TA D viti t [2 & eondi Dico FII. Extinguitur & amittitur Servi- ferudi tus realis 1. confufione, fi idem utriusque pre- it Dominus fiat idque perpetuó /. 3o. pr. ff- de mr. Ut fervit. /. 1. aE 9. P. U. Nam res pr opria nemini re- [fepyomhfi [e'r ff. Com. Pre.. Aliàs con fuüone fublatà & difc to [ 4 72 Dz Juztr. to iterum utriusque fundi dominio fervitus ha. €tenus füfpen(à revivifcit (altem ob exceptio- P nem doli./. 18. £. de Servit. Ita mulier fündum g mariti fundo fervienrem ei in dotem dedit, fo- mw luto Matrimonio reviviícit fervitus confufione Spt ] i extinctà. / 7. $. 1. ff. de fundo dotali. Yta fundum tuo fundo fervientem capis ex hereditate , ven- p dis eum , fervitus redintegratur /. 9. /f. Coum. pred. I 2. Interitu Pradii dominantis vel fervien- Jl tis, eo aurem reftituto reftituitur . 14. . Quem- « RY adinodum. Sevvit, aimitt. 1. 20. $. 2. & l. 31. f de ) M J quiico S,B. U. 35. f de . S P. R. 3. Remiífione vel directà & expreftà , vel m tacità & indirectà, uri dum concedo tibi edifi- N cium ponere in tota area, in qua habeo.jus flil- gl licidii: hoc cenfeor remittere, /, 8 [ ;nim amodum Servit. amittuntuv. . ÁF.. Quemad- 1 lj [ 4. Demum non u(u, nec per fe nec per alium; li amittitur fervitus realis /. 10. 19. 20. ff. Quemad. Va ferv. amitt. l. 4. $. 27.. f-. de ufuvpat. €9. ufucap. vtj tempus lege definitum (unr 10. anni inter pra- pl fentes, 20. inter ab(entes ex J. 13. e fevvitut. es T aqua generaliter ita ftatuente; firamenintervalla Ti hebdomadarum, menfium, annorum ufui ex l il pacto intercedant, duplicatur tempus ad amis- Mmm fionem requiftum. Loquimur aurem de fervi- LL tuteLaicis debita: an enim juxta przícriptio- j num aliarum rationem ferviros debita Ecclefias N * A ex c. 8. de pra[rript. 40. fol üm annis tolla:.ur, LY alterius loci eft. Rfj inea At h D | ' Obj. 1. L. 13. pr. ff. de.$. P. R. Sublatav non [ D Dz Jont. 23 d(]ml"lloren. dUf .. ! pon amittitür fervitus vinec huic-debita, ergo N .;J li Tl lr pereunte pradio non toliitur fervitus. g. D. A. M fublara vinea accepta: pro folo vitibus confito ! Oem L I d fs coml»'i tantum, ideft, pereuntibusvitibus C. ipfo Solo, Superficie, fundo N. AU [f lufi. Utasfru&tus collap(arum sedium iis re- atf paratis non reparatur /. 36. pr. ff. de u[ufv. l. 10. tj &f n $. pen. T. Quibus modis Ufufv. vel uf. amitt. ergo neque id fit in fervitutibus realibus. . N. C. l W r wfüsfructus omne prope rei emolumentum . complectitur, cum folum delibet rei alienze uti- m U; m litarem fervirus realis ; durum ergo effet ex edificio fumptibus proprietarii reftaurato m [ J 4;3: j 's ï totum fructum capere ufüfructuarium. ^. Hinc X i a & oppignoratà domo pignus remanet in fola ul jl area ]. Paulus 29. $. domus ff. de piguovibus, pi- Itf mni gnus enim fterile eft, non vero ufusfructus. Obj. 2. Si fervitus realis amittitur non ufü, etcperdlin - ergo & fervitus pluribus communis. & D. non zi ufa omnium C. unius tantum N. quia eft indi- ! C un vidua /. 10. pr. ff. Quemad. ferv. amitt. . Ya & ii n pre perit; fi non utaris ad modum tempusque prz- df g Ícriptum , nifi utendo excedas.| v. g. latiore via meoisrvad vehendo.utaris, nam plus faciendo etiam id, yum of et Vide quod permiffum eft, facere cenferis. pus dam l. 10. 11. pr. ult. ff.. Quemadm. fervit. amitt. l. s. m defem $. un. ff. de aqua. quotid. £$. effiva. prefrpit Jnfl. 1. Ergo merus non ufus facit meamit- m E tere fervirutem x. D. ill. rufticam C, urbanam . msuz fu/d. i Dominus predii (ervientis libertatem. predii füi nfücapiat C. fi non ufücapiat N. nad. ; subl.raunü^ ]. 6. pr. Jf-de $. P. U.L -1 8.5 $. ulr. ff-. Que [erv. 74 Dr Junx. j/ In exemplo: Competit mihi fer- . l ferv. amisz. witus Ruftica eundi per fundum tuum, fi per Yo. annos non eam , amitto fervitutem. . Con- M V ftituifti mihi fervitutem Urbanam tigni immit- Y [ tendi, tignum per ro. annos non immnitto, non amitto jus meuim, nififoramen obftruxeris, yLpu l & decem annis obftructum tenueris. Ratio [ 5 eíTe viderur, quia poffeffio fervitutis ruftice fu- ]l* ftinerur folo exercitio & facto utentis, quo per qui M N i negligentiam omiffo deperditur, cum nilre(tet, | & quo animum retinende fervitutis arguere li- [ ui'mwä ceat , econtra fervitus urbana non flat in ufüu & exercitio hominum, cum ulteriore facto femel teyt tunnd conílituta non egeat, unde perir modó, fa&to tili n ] f alterius intervenienre in interrupta patientige arpgumentum. Nullus tenetur alterum monere; jm Mf l ut utatur jure fuo. If 2. Hec prefcriptio curreret cum V J fcientia juris alieni, fed Jure Can. id non eft Injs permiffum c. fiz. de praefovipt. v. D. & eftpreefcri- ptio propria & pofitiva N.impropria, privativa [1 C. fündatur enim hec extin&tio non tam in Dllm: poffeffione prefcribéntis, quam in prarrogati- Eu II Ts va legis ad exemplum, actionum perfonalium, qu&e 3o. annis neglecte extinguuntur 7 g. €. li d d if [ . X. de annali except. toll. l. 2.. C. de Couflit. pecutr. ha l. 3. C. de prafcript. 30.vel 40.am. j ' Olferva. Servitutem praícribit, qui eam ?l acquirit;, quod nequit fieri fine bona fide, nam Tj [ LM* Nl poffeffor male fidei nullo unquam tempore Y m; preacribit. c. 2. de . A i2 6. Servituti pre- ] fümP ^ Ícribit; qui fue rei incumbentem extinguit. JDico ] Dz Junr. 75 Utv Dico FTII. Proomnibus fervitutibus confti- MM tutis perfonalibus, praedialibus, urbanis, rufticis ts | afferendis datur aétio confefforia; pro negandis J tj i veró negatoria. Vid. ff. Si fervitus viud;cetur , 105 m [ vel ad alium pertineve uegetur. Pro aliis juribus eno) r v. g. jurisdictionis, decimandi, patronatus &c. (l /ä, Räf.', dantur actio Confefforia & negatoria non qui- M nf f dem directe jure civili concefTa fed utiles, (unt- TU5 quoper que aCtiones civiles , reales: 'dire&te dantur lr ' Domino potiffimum Directo, & fi plures fint, T t cuivis in folidum: utiles tribui folent Domino du udli vel alteri habenti. jus in re, Vafallo Emphy- Vorefofen teuta, Superficiario, Poffeffori bonze fidei, quae t m90), fi tantumdem praeítat poffidenti, quantum veri- TX n tas l 136. ff. de R. L. — Creditori etiam,. cui lum mones redium dominans eft obligatum 7. 16. fF. de férvit. ficut & datur ei utilis petitio fundi, non UrTetet QUE utilis vindicatio quidem juxta Haunoldum , fed n d ao d hypothecaria, quee utilis dicitur, quia efficax eft. &elipeda Imó & fructuario contra extraneum /. uz. $. 4. p privariyz Jf de vemiffon. — Videatur Franz.: D f 1 Directee ergo dantur pro fervitutibus ; qti; j prept- les pro aliis juribus. Utraque actio tendit etiam ad fru&tus re- peondium, m La C ituendos & quanti actoris intereft, qui & po- (rfit. p teft exige?e cautionem ; quod alter velir defi- flere à füo facto, fervitute e. g. pretenfa. j qui u Denique juxta Brunnemannum & alios om fs tf mulra jura fervitutibus affinia in praxi pro fer- . num t vitutibus habentur, v.g: juscerevifige coquendas Servi D &dibus competens &c. Quod autem actio l j extingwf-v ?On; 36 Dr Junx. confefforia e. g. eft in petitorio, hoc in pos: j ;()de i feflorio eft interdiétum de quo fit. [11 DU? R ARTICULUS VI. J w pi r De Inevdidlis. l) Dre Vi Foft. 1. 4 tit. 15. fF-1. 43. tu. 1. €9 alibi, C. 1. g. f z. 1. 69 alibi. item Caufa 1I. q..2. Caufa. 11I. q. 1. [ p Lab. 2. Decretal. tit. Y2. 69 13.i26. L.2. tit. 5 Clemert. l. 2. 1. 5. il (l* Uude (et. udicium eft legitima rei controverfa apud ] Jigio judicem difceptatio, à judice aliud eft Ec- M clefiafticum aliud. fzculare, à forma & modo traord il procedendi aliud eft ordinarium & plenarium; aliud íummarium & extraordinarium , in illo W : /M fervatur tora juris forma, in hoc ea folum fer- vantur, quz jure narurali funt neceffaria & [ dicitur procedi de plano: à fine, & intentione ] W agendi aliud eft criminale; ad poeram fcilicet & vindictam publicam, aliud civile ad utilitatem h & intereffe actoris: à materia vel controverfia aliud eft petitorium, aliud poffefforium, in illo ll PA l de dominio vel proprietate rei ratione juris in re vel ad rem principaliter controvertitur, in lu ï boc principaliter de poffeffione rei vel juris M fl u ( five adipifcenda, five retinenda, five recupe- randa, quó pertinent interdicta vel actiones l! 1H z latius fümptce . a&;onis F'erbo 37. ff. de O.£g .4. ^A ä cum ab actionibus ftricté dictis diftinguerentur ; actio enim ad: proprieratem pertinet: poteft f l: tamen fimul cumulari poffeflorium & petito- rium. Interdicta jure veteri à Praetore fub cer- A mm tiS ^ Dz ]unr. 7 lt | 'itig formulis propofita erant , ftatuentia apud qui; uem poffeffio rci controverfà interim effe de- J berer; dum apud judicem pedaneum de pro- J prietate lis effer. pr. Juf. de [utevdidis, huic H recepto fi non obtemperàáretur, imploratus C dl C | Pretor vel procedebat vià executionis, velé cau- fà interdicti utilem aéctionem concedebat coram i ] , Á f la. / / judice pedaneo. explicandam. Erat autem ju- ^ dex pedaneus vel notionalis, qui fine jurisdi- &ione nudam cognitionem & pronuntiationem "m fententige obrinebat. Vide Schmier. & alios. ii Abolito hoc more introducte fünt a&iones ex- Wwimi traordinarie de poffeffione coram Magi(tratu T d plntrim inftiruendae $. /7z. /ufl. ]. ult. C. de imtevdidlis. hün, ini Unde werlum f Dico 1. lnterdicta novo jure fünt actiones n pecafaria extraordinarie , quibus maxime in caufà verae & d intenti vel quafi poffeflionis inter partes di(ceptatur. pam : 24 8702:5 dicuntur /. ult. C. b. z. Extvaordinariee lul fünt, tum quia citius & facilius expediuntur od À 24. F. de . F. L. ult. C. quovum bonorum L 8. [orum, ii C. uade và, rum quia füblatis formulis & judicibus Tatione g i pedaneis Magiftratus preeter veterem ordinem (TOVET 1jus di [: cit, nec, uti olim recepto ordine, re. ered t y mittit ad judicem pedaneum. — Maxir vel pri- , lii mario apitur de po/ffe/pone vel quafi nam jura in- & wiircorporalia quafi potfidentur, liber homo non .f iüiipotfiderur, de quibus ramen dantur interdicta. Wimwtz OLj Interdiéta quadam etiam caufam pro- ring: jf Prletatis continent . 2. $. 2. ff. 2. . ita pro in« a E ferdicto de itinere a&tuque privato aétor often- )ræzorcfubfff* ere debet proprietatem five fervitutem jure DL fibi 78 Dz funs fibi conflitutam effe. 4L. 3. $. 15. ff de itineve ,«4 ]i J? aGugue privato. Pro interdicto, de aqua caftellaria «0(( j W vel ex caftello, id eft receptaculo publicee aquae Ia reu & rivo aut fiftula publica, debita, probari debet p jus aque fuiffe afftonatum /. 1. $. f. ff de aqua um quotid.€$ e[Hiva. w. D. A. minus principaliter &ad n firmandam poffetlionem C. - principaliter N. J / l. [ Ita & actio petitoria manet rei vindicatio ex fine i u primario, licer ad poffeffionem fecundario & in ol confequentiam tendat. DDico 2. Interdictum aliud eft reale imme. ,Di W diate defcendens $ jure reali, ut uzz poffidetis, dummi aliud perfonale immediate defcendens & jure ad Ita TUrT W rem propter alterius factum perfíonale. WV J Lauterbach, Schmier, uti uzde v;. i 2. Aliud fimplex $. 7. /jf?. b. z. in quo con- W l ftat quis actor , quis reus, aliud duplex, in quo [ actor à reo non difcernitur. In exhibitoriis & reftirutoriis, qui defiderat reítitui, vel exhibe. ri; actor eft: à quo defiderat, reus. In pro- n [ L hibitoriis, qui defiderat ne quid fiat e. g. inloco ublico, actor eft: qui facere conatur, reus p In Interdi&to zi po[//detis, utroque fimul ad ju- u dicem eurite, vel per fortem decidetur arg. l -»Wm l. 14, ff. de judic. vel Judex fummariter cogno- fcendo ftatuer , quis turbaverit alterius poffes- P At fionem, & hic reus, alter actor erit. [ 3. Publicum locis publicis tutelam preeftat; Qq VN Sacris & Relipiofis , Privatum rebus privatis, ) five concernant univerfitatem bonorum , five d Hïh s res fingulares. A i Í 4 Prm Dz Junr. 79 uf ds 4. Prohibitorium prohibet aliquid 'fieri uf $. 1. Zuff. b.t. e. g. nevis fiat ei, qui fine vitio b p poffidet, üt qui in poffeffionem bonorum à b Drobyi Preetore miffus eft five ex primodecreto latente ; TT reo ad cuftodiam & pignoris loco ,. live ex fe- cundo decreto , ut fiat verus poffefTor bono- Ircpdiern] Iapgi rum . 2. pr. $. 1. €? 2. . 12. ff-. quib. ex caufis in dicitioerd polfeff. eatuv. 1. 15. $. 16. 68 z1. ff de damno in- tndario d féclo. Exhibitorium jubet rem exhiberi; refti- tutorium jubet reftitui &c. m 5. Etpotiffimum, de poffe ffione acäipif'cen,— La fl da, quam nunquam habuimus, de retinenda, X t dum tuemur poffe(fionem prehabitam , in qua turbamur, de recuperanda, ut recuperemus J, 'erhnale. pofleffionem , quam habuimus & amifimus, inquo $- 3- 4. 6. Infl. l. 2. $. 3. €9 ult. ff-. b. tit. Ob futevdi&la omnia, licet in vem videautur i inc xhibitori concepta , vi tamen ip[a pevonalia funt l. 1. $. 3. Jf- h. 1. Y D. perfonalia id eft aétiones folum per- , vdleii , lj fonales aut remedia in perfonam N. juffa Pra- torum ad certam períonam reflricta C. unde ag n onatul; ! alias períonas non afficiunt: . íunt juffa Praeto- rum in certa fpecie , non Edicta Pretorum in ye fimil d albo propofita, quibus promirtebat Pretor in Jecidett genere fe cogniturum pro re nata. yariter d JDico 3. Adipifcende poffeffionis fünt. ]rerius p erit, uorum Lonorum, remedium , quo heres Pre- torius etiam ex parre yvel bonorum pofleffor celam p* poffeffionem rerum hsereditariarum exigit ab ebus Pï"ï'; occupante herediratem defuncti vel partem o ejus pro hzerede occupante ff. €? C. Querum bo« hz- r sorum: datur Ícilicet ibi, ubi competeret: redi 8o Dr Junr. redi civili petitio haereditatis: INon ergo datue df contra poffidentem titulo fingulari e. g. ex do- n nato, empto &c. Dire&um datur haredi i pretorio, udle heredi civili. Facilius eft hoe S&W interdictum quam petitio hareditatis, in quà [ exceptiones contrarite removeri debent. Itj J J Quorum Legatorum vel quod Legatovum ff- €9 C.b.t. competit heeredi & (üccefforibus, quan- p rüm eorum intereít; contra lepatarium rem fibi legatam ante aditam hereditatem propria t duthoritate occupanrem, ut hzres nimium one- m'wgm' ratusdetrahat Falcidiam, ob esalienum, & dum Iïs]Ceï;. legatum eft alternativum & electio pendet ab [ harede. Datur & contra fideicommiffarium U fingularem, qui quoad falcidize detractionem tiia legatario comparatur. 7 uz. C. .. if d Salvianum ab Authore Salvio Juliano, quo ( füccurritur Domino fundi contra colonum & ht tj conductorem ad acquirendam poffeffionem ea- tU t rum rerum quas in fundum locatum colonus f0 intulerat; & hoc ipfo obligatze erant Domino lf fundi pro penfione, datur irem contra rerrium p pofleflorem , qui caufam ab ipfo conductore l7) haber. Porro conductor eft nomen senerale; b Colonus conducit predium rufticum ; inquili- l Í nusurbanum, &contra hunc hoc interdiétum ] 1 utiledatur. "Vide ff. de Salviauo intevdicto. Alia remedia propofleffione acquirenda hec [ l funt Z. //z. C. de editlo D. Hadriani tollendo. Ex ii ) It hac lege heres; qui teftamentum prima fronte non cancellatum, nec abolitum, nec ulla ex f parte fenfibili flarim vitio, id eft cancella [ione j lw indue l TAT El Dz junr. 5 N ! E 3s TU RN " ) ? ánduGione nominis hzxredis, defectu teftium, F&Um ü j d ) pillorum, fübfcriptionis &c. laborans judica J 1. f competenti offert, rerum hzreditariarum pof- - fellionem absque mora confequitur. Vitiorum g j A d 1 occultiorum, v. . injuftze exhaeredationis &c. inquifitio differtur. /&gwm/,, fi Y L. 3. C. de pignoribus: & qua creditoribus vi lrb 9'0'&: Ttntm j adi conventi faculras tribuirur ingrediendi M offsflionem rerum ad debirorem pertinen- l[&[e.m ) T0p 1 E 3 Qs tium , & videtur poffe hzc licentia non folüm in pignoribus, fed & in aliis negotiis; teftamen- Mu t tis; Codicillis concedi. A0b pl Officio J'udicis heres uti poteft; ut tutitis iif l mf & faciliüs fine impedimento bonorum heredi- MT tarioram poffetlionem confequatur. /Zrg. 1.guá veituere 68. ffF. de R. F. l3. ff. me vis fiat ei. ii imc tnta clonus ]nde & Schmier addir- interdictum, ze v* fiat *i, qui 1n pojjeffronem miffus eff. authoritate Pre- hoofoen: h m u toris, contra dolo malo impedientes poff:ffio- n m, ur ranti condemnentur , quant intereft, urer s r* i - pr. Jf ue vis fiat i &c. m Contrat ; quod & applicari poteít retinendee pofleffioni. bb e Dico 1F.- Interdi&ta retinendze five confer- I^ wandge pofleflionis funt. Utl po[fidetis. S. 4. Juff. AU I^ de foteyditis. f wscl: j . ddde C. fi per vim vel d 7^ alio modo abfentis pevtuvbata fit polfefro. .Datur u^ poffeffori, non tamen haredi ejus, qui in pof- l jetcg " feffione eft rurbatus , pro retinenda poflfeffione ii rerum immobilium fine virio, id eft, nec vi, um n nec clam , nec precarió à turbante, poffeffarum, u n, ! contra eum, qui pofleflorem inquietare aude- J i e. *] Tet: pro incorporalibus datur faltern uril Urrubi D 82 Dzs Junx. Urvubivel Urrobi ff. de Utrubi.; Datur pro re- j bus mobilibus, fimile alioquin priori, lsf Affinia fünt interdiéta de fuperficie l. x. pr.e9' V. g G. 2. ff. de fupevficiebus. Superficie vel eo, quo at fupra fa ciem foli externam eft, fruenti, de aqua 2 uotidiana , effiva , caflellav jaegc. ne vis fiataquá lu ]Ul ta li utenti &c...De itzzere a&üque privato. &6 Tendi Porro vi ab alio poffidet; qui hoc vi deje- & &o pofleffionem tenet. Z. r. $. 28. v poffideve qumá ^ de vi $9 vi avimata: clam, quiingreffus eft pof- i d lh (elfionem furtivé & ignorante eo, cujus con- giset tradi&tionem metuit. J. clam poffdere 6. ff. de at« uir.vel amitt. poJJ- Precarió five jure familia- lu ritatis, qui precibus ab altero impetrat, ut fibi H liceat rem po ffidere. /. 1. ff. de precar. hi Qb 1. Po ftaditamhereditatem perinde eft nj am tempore mortis defuncto fucces- o g. acfi heeresj fiflet.].1358.pr. l. 193.ff.de R. 9. Sedtunc defun- ii &us fuit poffeffor , ergo & heres, ergo & h&- r zedi competit ho c interdict um turbato teftato- p re defuméto. E. D. M. In iis quse fünt juris C db facti , uti poffe ffio V. Unde in l. 193. addita e p omnia ferà Sjura, à Celfo Juris- particula fer?; Quód autem W'Wf confülto, t nota remperamenti. L')rop UT ufücapio à defuncto coepta etiam jacente haere- IT ditate impleatur /. 4o. ff. de Uju f at.€g Ufucap.; r eftquid fingulari jure rece prum 44- $.5 ff. 4 "d Obj. II. Servitutum n on eft vera poffeífio, v*sm ER L. 25. $. 2. ff- ex . quib. cauf. Majores. l. 3 . pr f hi de A. vd A. P.14: $. 27. f de Ufurpat. 2 Ufu- " il pois li £ap. ergo pro iis non datur interdictum w L.I Sm'omw * e M. Dz Juss. Undiy $3 0: t fidetis. 3. D. Conf. directum C. utile IV. ex men- Niw u W | . x legis fcilicet, licét non ex verbis. Petí v Infl. Servitutum Rufticarum nomine fpe- eo,f Pcï—ali d T a fant interdicta, üt de itinere, rivis, cloa- Jiejs &c. E. 1. Propria non habentur de omni- : i 1 bus Juribus incorporalibus, 2. Poffunt plura W/m.e"/, rem edia Juris fuppetere pro uno jure vel efe- Weià Qu VUf com alia communia, alia propria; fic ejusdem rei modatz nomine contraà commodatarium CO datur a&tio propria commodati, & fimul vin- BPT ]|W dic atio rei üt actio communis & in ordine ad dT 'l aliag Djidod etiam res, quàm comimodatas pertinens, Qim Dico P. Recuperanda poffeffionis remedia u gT ure Civili fünt: fz jur. Uude vi. fF. de vi tjoiarmata ff.. Quod vi aur Mp ] ehndo f m $. 6. Jufh de Intevdiis e9c.. Sive quis vt " publicà, que fit armis, five privatà fine armis Sdtoncd * fuerit de jectus de poffeffione fua. Directum « od €ftpro poffeffione corporalium , utile pro quafz türbato fe : poffeffioneincorporalium ,ad reftituendam pof- v n n ! feffionem cum omni caufa ac eo, queod intereft, .j litt Competit etiam fructuario , ufüario , imó & co- i i(b]i: lono nomine Domini agenti, non miniftro Do- (uiià't mini proprio nomine agerevolen il Contra de ti.. Competit jicientem, mandanrem, probantem &c, ii Ut Spoliatus autem ante omnia fübmotà omni'exce- f 44M0/ ptione reftituendus ad omnem caufam, v od De precario eít contra eum, qui rem habet: .Lf [ ; precarió , & eam füo tempore non reftituit Ju 1 "M ) | À2 fK b. z. [f? Ron veró commodatum. Precarium pro libitu zevocatur, € ii ! m * F : Ds * $4 Dz Junr. getm JDe Shure Canonico. Canr. 3. Redintegranda. II q. 1. pro rebus W Ml (iei mobilibus &immobilibus omnium, poffeffione ad quemvis etiam fine vitio derivata. Agit de Wfst dn Clericis, fed ex liberali interpretatione concedi- tur etiam Laicis fpoliatis eorümque heredibus vim nj l pro rebus profanis. Haun. Franz. Lauterbach. l j A: C. fipe 18. de Reflit. Spoliat. contra recipien- li lii tem fcienter rem inva(àm à fpoliatore. ARU Speciali olim privilegio Clerici fpoliati non M refpondebánt in judicio, donec reftituti effent C. 3. 67 8. 14 . 2. Cüm aurem heec res pate- finmn b ret falfis fpoliationum allegationibus ; hinc C. 1. de Re[i. Spol. in 6. Innoc. IV. Clericos noluit uti non:bgï j ! hàc exceptione fpoliationis in Civilibus, nifi mekt contra ipfum fpoliatorem, — Greg. IX. C. fiz. de t2 Ovdine Cogtit. ceníet Clericum ab alio priüs ( fpoliatum, & dein eundem in alia re fpolian- mïf'»i' Tk tem, fi ab hoc fpoliato conveniatur, poffe uti dicto privilegio, & exceptione objectà nonte- prütins neri refpondere, donec ipfe priüs reftituatur. OQh;. J. Canonici à Parocho decimis intra fi- ld nes Parochie perceptis fpoliari non reftituun- rur, anrequam de jufto rirulo docuerint C.2. (i de Reflit. Spol. in 6. ergo non ante omnia refti- tuendus eítfpoliatus. »« D. Cof. Regulariter V. 1 in cauíà fpeciali decimarum , quando propter tempus modicum eft praefümptio contra fpo- ]kk J Parochus habet liatum & pro fpoliatore C. pro fe prafümprionem ratione decimarum; Canones prohibent poífideri decimas in aliena Parochia, & Canonici aliquamdiu id. eft; mo- j N L E 1cO h Dr Junr. 85 dico tempore füpponuntur percepiffe decimas. Hl (] L M;Hec defnitio fingularis non eft extendenda. Om"i'!m)poiïb Vide Barbofam. Neque conftat Canonicos ha- /t"& & buiffe unquam quietam poffeffionem; — forté Fs càm Vi occupare vellent decimas , Parochus Te ln eim vi repulit, & fpoliatores in continenti ite- ".L rum fpoliavit; quod Jura permittunt. : OLT r lta etiam C. cozfAztutus. g. C. quomiam. de fi- V?IOFG lüs Presbyt. non ovd. ftatuitur, ut filius habens Wüfiim beneficium in ea Ecclefia, in qua Pater arité ha- "m buerat, removeatur. Ita enim à Canonibus likw flatutum eft; unde taliter fpoliatus non habet lislirt; beneficium reftitutionis, quae repugnaret Ca- t nonibus. i, 1 Lfll. Mulier à marito fio aufüpiens ei &l Cf repetenti non reftituitur. E. D. Sicaveat de |àiop ea nom amplius tam atrociter habenda JV. fi lrfpi nomcaveat. C. Sic etiam mulier ob notum fibi u,pfi: ámpedimentum dirimens atque adeo propter bjdimi periculum animee au f u ens, fi paratas habeat f 1. sMümr probationes, non re tuitur quoad thorum; dnsümi licet quoad adminiftrationem rei domeftice re- x fim» ftituatur. vide C. Izzevas devef?. [pol. & Engelh. t. orennt G. Tufi. 5. C. cum dile&us. de cauf. propriet. €9 ais d goff£/- preevalet caufa proprietatis : . Cafus egu'.arïter.:ï -apituli loquitur, dum duo judicia proprieta- ndo p j tis & poffeffionis cumulantur. " Quando ergo ) contt — , judicialiter con(tat de Dominio , hoc pravalet. rochs I .Obhj. 2. Ergo interdictum Uzde vi compe- - d tet etiam predoni, adverfus Dominum non 4 ims d in continenti fed poft intervallum fpoliantem faltem per fe oquendo, non enim illi praedoni WM&? Ccotme« " 3 86 Dz Jost. competet cujus vitae impune non parcitur v; g. Bannito, arg. . r. C. quaudo liceat unicuique fine judice fe vindicare. . R. Haun. Schmalzgrüber & ali volunt de rigore juris refliruendum c. iz Fitevis s. de Reflit. [poliat. quia pvado etiam [ecun- dum vigovem 3uris eff veflituendus. — Ex generales (u funt decifiones ]. 7. f£ quis a tautam C. unde i. Ubi & invadens privatà authoritate rem fuam;, il h i preter poffeffionem jubetur amirttere Domi- nium.rel. ] 4.6./i Dominus 26. ff. de Ufuvpat. n À. cum fundum x8.. ff de vi $g vi avmata. $. 6. f& n Jnfl. de Intevdiclis. — Simul fpe&tata tamen cqui- tare non videtur reftiruendus, quia ex c. 6. de fümint Cato cauf. po[J. ? propr. in executione proprietas pos- feffioni pravalere debet. — ltem c. ul?. de veflit, RR Ffpoliat. in 6. fpoliatus ab. eo, pro quo eft jus ] commune , reítituendus ideo non eft, quia (sl verifimile eft eum. injufte poffidere, fpoliato- il xem yero effe Dominum. manifeftum eft : ergó ia 2 pari; dum Dominus notorius eripit predoni qui res fuas, hic non . eft reftituendus. Unde mo- Ti wificande videntur leges füperius peneraliter " T Joquentes. r o Dico 6. Dantur adhuc plurima interdicta & i alia: De tabulis exbibeudis: INe quid in loco Sacro lii ? fiat : INe quid in loco publico, quo damuum detur: mïi PHI],' JNe vis anfevatuv utenti via.publica: . Quod vi aut as elam contra ftruentem opus in noftra re immo- LA bili : De libero bominue exbibeudo: De libevis du- u lr N «endis, de fluminibus, ripa; &cetera plurima Hzmm W de quibus agiur £. ij. 43. &c. Qu d 0;; (UH' CAPUT Dz Junx». $7 Itr Pt ALl LU CAPUT IIl ln $ubjettum. Domitir. It [/d AL LP !) ARTICULUS L 4 D il i Qua vatioue bomini comveniat Dominium ? Wf/l//l ! W! Verep us ico L Poteft licii& Homo habere rerum Difete: o Dominium; Eft contra Apoftolicos hze- H h l ij reticos apud S. Aug. haer. 4o. aflerentes homi- 'mii« nem non poffe falvari, nifiadinftar Apoftolo- 4« rum vivens omni careat Dominio. 4270 de- Qiacc famitur ex ufü &authoritate totius Orbis etiam ]ores Catholici multorum etiam Virorum Sanciffi- 214 4ri morum. Wogo ; Etiam peccator, reprobus, infidelis poteft ] Ui teffeverus Dominus, neque per peccatum fit | &&X incapax Domini. Eftcontra Hufs docentem ";nd:s Dominium fundari in gratia & Charitate; üpt!ii quaper peccatum amiffa amittatur ; quod de ju- X Uxr risdictione fenfiffe eum volunt nonnulli, alii i titilt de proprietate etiam & paritaterationis. Refertur & error ftatuentium Dominium in folis pra- w deflinatis, & ftatuentium in folis fidelibus. nlnS Rario efl x. Reges Ethnici & peccatores haben- imm 4 fur àt veri Principes & obíervandi fünt obfe- :(wstquio , tributis , obedientia. Rom. 13. 5 C hriftus Matth. 25. Scribis jnzns z. Pet. r. 2.; : Duiiri! & Pharifeeis peccatoribus obediendum dócet. atujy 2. Patri peccatori debita eft à Filio obe- dientia, & cum amore reverentia, quia hae debia fündantur in titulo Paternitatis uec 4 e 8$ Dz jonr. ht huc perfeverante , erpo à pari, cum adhuc duret univerfàlis translatio juris in Principem wbn N iO & pacto hominum. ItaLu 2 o Molina. g,Pei fb caturn rion tollit in peccarore jus ad famam & [ viram , ergo nec ad alias res temporales, qua- j rum. antea. Dominium : habebat.. Denique fi lts peccatum ; infidelitas , reprobatio tollerent Do- qu minium , im maximum: communis tranquillita- uU tis cetrimentum im bona hominis lapfi involare J poífet quilibet, ut im adefpota, cum fumma « incerritudine: Dominiorum:.. ) T Qbj.1. Ofea g. Ipfiveguaverunt g uem ex- D um mes pvincipes extiteruut , €9 nom cognowi. . dv- t gentum €g' aurum fecerunt fibi idola,, ut imteviveut. Lrgo non eít Principatus im peccatoribus. ig pE Il Milv A&. V.€. Vel enim ex Molina non rejicitur ibi jus regum impiorum;,. fíed reprobatur modus, L p W U n li quo Jeroboam Deo: nom confulto: electus. eít in Regem cum peccatis fecutis erectionis vitu- t lorum aureorum: & aliis ; velex Cornel.alapide L ^ 1 Jeroboami electio: fuit permiffa quidem a Deo li VAU Wi [ & prediéta 3. Aeg. 11. nom probata üt iniqua; lj à nom habentibus. poteftatem eligendi facta, Atl cum Deus voluerir indivifum manere Regnum b 1 " ; E 12. tribuum: pro faciliori confervatione unius 4 fider & vera' Religionis : vel & Lugo probata bt li ll quidem fuit electio Jeroboami à Deo verbis his VNQUM yfc Ym Ahiz prophetar ad-Jeroboam. Z* affimam €9. [ 'W vegnabis [uper omniz , quc defidevat amma tuas L erique Rex . fuper. Ifrael &c. Regnum: tamen fbj 1 ü ejus ortum habuit & peccatis fubditorum & embitione Jeroboami , & fecuti (unt cum Re- ges Dz Junr. 89 äPaïïx n ! fs n l es tyrannice thronum occupantes, uti Na- h, l 'IOIina. D. dab Rege ceefo Baafa: 3. teg. 15., ceefo Ela Rege 0 ]ba] , Zambri 3. Ateg. x6. 4d ltygrg duf r. R €p. T $- Saul ob peccatum inobe- á V. fs dientiae projectus eft à Deo ,. ne regnaret füper lradl. . D. Et hoc jusregium amifiteo ipfo, Ht U quod peccaverir. /V.. ex fpeciali decrero divino Ef il im poenanr peccati non transmifir Regnum ad ? QD , pofteros. C. Ifrae! & Juda cum ipfo David adhuc I xoft hoc decrerunr agnoverunt eum üt Regem. IT g David adulter & homicida eo ipfo jus Regni nom amifit. O. j Deus: in poenam injuftitiae poreft 1 M0 U f transferre Regna. Eccl. 1. 8 . ita & refpublica D ptatoris in paerram: (celerum poteft privare bonis; vita, libertate. t fejori Yobtor od lo ees à OPj 2.. lfaie 60.12.. Gens c? Regnum ,. quod mon [evvievit. tibi, peribit: ergo fine fide non. fedioni vit datur dominium. — . V. C. vel D. /Z. peribit, Corelalt qui non fervierit Deo & Chrifto, id eft,. non quimalt falvabirur C. amitter remporale dominium V. bat r inqu Merito igitur- S. Aug. /. 5. de Civit. c: 21. dicit Jigend.-" fidh 10c intereffe inter Regnum Colorum & terre- vre Ngmm nutn , quod. hoc cqué detur piis & impiis;. il- atioe um ud folis piis,, undelmperium Romanum datum 1m p eft Conftantino Chriftiar o & Apoftatae Juliano.. k verbisl Merito Conc. Conflautienfe feff. 45. damnavit ifimm t prop. 3o. Joannis Hufs.. JVullus eff Dominus Ci-. gt m vilis, aullus eft Pralatus , nullus eff Epi[copus ; dum efl i peccato: mortali.. um r gt ARTI- ( m f F; Ü Dz Junr. aL ARTICULUS II a Dominium Pupillovum. gf d Ws e pupillis habetur fparfim in variis Juris lo- j D cis, de tutoribus & curatoribusautem agi- tur l. 1. Inft. tit. 13. & fqq. ff 1.26. t. . & fqq. &d| J l. 27. Cod. l. 5. t. 28. & íqq. Novell.72. &c. ! J / ii J Homines ab etate dividuntür in puberes & impuberes. Impubes Mas necdum explevit nl . n annum r4..Impubes feemina necdum 12. Im- s pubes Infans naturaliter necdum habet fuffici- entem rationis ufüm ad diícernendum bonum gdi à malo: Impubes Infans civiliter necdum com- | i Tind plevit (eprennium. . 14. ff. de fponfal. l. 1. $. 2-- 7 Jf de adminiffr. & pevic. futor. l. 18. C. de jure delibevandi. Impubes Infante major jam ex- hu [ ceffit Septennium; Infantice proximus nondum lz d na&us eft diícretionem rationis füfficientem ad: contractum ineundum; hanc autem difcretio- Juan, nem acquifivit pupillus pubertati proximus; Id g juxta prefümptionem in mafculis accidit poft lts annum duodecimum cum dimidio, in puellis LL poft annum s. cum dimidio; alii Judicis arbi- A5 90 trio attenta qualitate perfona , negotii, regio- L nis, loci, ubi impubes natus eft, relinquunt. UH &l Pubes Mas ordizavie explevit annum 14. UP Pubes Feemina 12. Pr. Zifl. Quibus mod. Tutela hd fíuitur. 1. ult. C. Quando Tut. vel Cuvat, effe def- zagt. dixi ordizarie, quia plures anni interdum. Itj 1. requiruntur ad pubertatem, uti $.4. ZfZ. L. 40 m 6. 1. ff. de adopr. requiruntur in adoptante 18. Mf) fl [fJ adde ]. 14. anni, quae difitur plena pubertas : TT ! Dr Junt. 91 U && x f. de alimentis vel cilaris legatis. Ubi 18. Wmm anni requiruntur in Mare, in foemina 14. in caufa alimentorum impuberibus relictorum. :m n Vm'jsjuü's Pubes Minorennis excetfit annum 14. , nondum DN tamen explevit 25. ; Majorennis hunc explevit MÁLL &L & eft Juvenis usque ad etatemSeniorum. s i Dico 1. Pupilli & Infantes funt capaces Do- Tb mini. — Jtaio. G'al. 4. Quauto tempove beves pav- TUm lr vulus eff , uibil diffevt à [ervo, eum [it Dominus AO ts [ ommium. Si beres eft, füccedit in jus & do- Vs f minium defuncti, fi Domizus ommium eft, ca- n m pax eft dominii , unde pupillorum res auferens did facit iis injuriam füb obligatione reftiturionis. hls Idem dic de amentibus ratione non utentibus. Nec dicas: In textu citato dicitur: gilil dif- hcà m Dijrim « jfert a [evvo $9e. . &. Ratione dominii, cum fit Ymoy tondin Dominus omnium /V. Ratione ufüs bonorum ifcentem d &libere difpofitionis C.. U(üs rationis non ad *n d. Dominium, fed ad ufuüm. Dominii requiritur, Yoximis f qui impeditus eft in pupillo per defectum ra- T ecitir il tionis ob abundantiam humorum in cerebro. h, n p luf. Pupillus neqvit difponere de rebus Jris at uis: ergo non eft Dominus. & N. C. habet jus difronendi, quod tamen propter defe- Qti 120« vinquunt cum ufus Rationis in a£tum prodire nequit: anum 14 Unde & D./4. nequit difponere & defectu Do- d. Tut: minii; quod habitualiter tenet /V. & defectu TA QHF M' u(üs Rationis C. nequit difponere per fe C. per yni u tutorem /V, Ne neglecta, poft praemaiaram 4 Hip parentum morrem, tum pupillorum educa- ) tione, tum bonorum adminiftratione, vitiis & qopate d ; gilu egeítati impuberes divitum & proborum geni- ] forum Ü 92 . Ds Junr. torum foboles fubjacerent, atque adeo paren- g a [ Jawï'lb' tes ipfi de haereditate, prodige :amen aiienan- da, non laborarent ; providit Respublica Tut conflituendo tutores, quorum voluntas jure Tl fic difponente effet interpretativé voluntas pu- um pilli; ita ut pupillus, licer extra patriam pote- al ftatem fir pofitus , fuoque jure bhabirualiter ii gaudeat, judicio tamen "Tutoris quafi Patris po:fz.ï:fq gubernetur, per eum agat, velit, contrahat, dmag accepter &c. fine ejus authoritare alienare ne- ( CCUG queat, poffit tamen fine ejus authoritate fibi Tuyts; acquirere Dominium, /. f lu tl upillus ff. de qutþov.äf Tit coufenf. Tut. eg Curat. -Dico 2. 'Futor pupillo vel impuberi datur z cit Curator minori aut minorenni. 'Tutor datur Ti precife in defectum eetatis & perfone ; princi- fInia paliter ad defenfionem perfonz pupilli , &con- fs fequenter ad adminiftranda ejus bora: finitur- lum que Tutela , cumr pupillus 14. cetatis annunmr tiyly complendo; pubertatem confecutus fuerit. Cu- -T rator datur etiam ob vitia vel phyfica vel mo- rj ralia, e. g. ob füurorem;. prodigalitarem , mor- wïrm bum perpetuum: datur primó ob adminiftran- hii da bona: finitur ordinarie Curatela, cum Mi- '«fR;gmmdan " nor annum 25. finierit. Poteft tamen Minor u D) oftenfà fufficienti difcretione pro adminiftratio- li j ne bonorum fuüorum obtinere à Magiflratu lt fupplementum vel venianr statis, qua venia ! obtenta egreditur & poteftate Curatoris & fit Wü'ü&'h ? Majorennis. In Regiis quibusdam & Princi- l] n ? od j palibus Domibus ac F'amiliis femper ante 25. annutm, D 4 Mi n " En Ds Junz. 93 A adco»,g annum aetatis libera adminiflratio , cedentibus »dige d T curatoribus, relinquitur Hzeredi. TOj ls ,:' "Tutela $. 1. Zuff. ]. 1. pv. f. de Tutelis, eft vis ac J r oteflas ia capite lübero ad tueudum eum , qui propter At LWO]UDI&SV; eratem [e defendeve nequit , data ac pevmifa.. Eft vis L adcoercendum poteftas ad gubernandum; eft L fs poteftas circa períonam pupilli liberam, tum a 5 Qu D oteftate patria Patris in filiumfamilias, tum a i nl dominativa, qualem Dominus in fervum exer- leeurene cet. Ceflart autem excufàtione vel remotione TT XX'M Tutoris, pupillo arrogato; pubere facto, Tu- -ating tore mortuo &c. Tutela prima eít teftamentaria , hac defi- Inperi ciente fuccedit lepitima ; & denique dativa. , Ti d 'Teflamentarios 'lutores "Teftamento: confli- t pris tuunt parentes liberis & nepotibus impuberi- pl &et 1 bus in íua poteftate conftitutis , nifi nepotes bnzz f poft mortem avi in patris poteftatem recidant, *f anm etiam pofthumis, etiam juxta Franz exhere- wefuerit. ( datis, 7. 4. pr. 1. 10. $. 2. z2 f. l. 31. ff. de tefla- Ya vt mentavia tutela. — Vide & Jufl. Qui teflamento Jizrm, m zutores davi poffint , & C. de teflamentavia tutela. dniiln- Ira & Electores Imperii filiis impuberibus quo- j am M* &d Regimen dant Tutores, cum in publicis im- men Minor peri negotiis, v.g. Ele&ione Imperatoris ininirato proximus Agnatus officiofungatur. Vide Au- i Mp ream Dullam cap.7. $.2. ^ Turela legitima pro- , qu Va Xime defertur à Lepe, Ordinaria fecundum ;v d communes Juris regulas maículis, extraordi- M m i naria praeter communem juris ordinem ob te- nerum affectum Foaeminis Matri vel Avize, dum r j E renuntient fecundis nuptiis, SCto Vellejano; omni- 94. Drz JU.;(E. d Uh( omnique [alteri legum auxilio, /Vov. 22. c. 4o. o js AVov. 89. c. 14. IVev. 94. c. 1. &9 2.. |Vov. 118. €. $.1.2. 3. autb. Matri qg avie.. autb. Sacramen- i juï D ( U tum C. Quando mulier Tutele officio fuugi poffit. Amittit autem eam mulier traníiens ad fecun- i 3 nl da vota. aut]. citat. c. 67. de /dppellat, — "l'ute- lam legitimam regularem veram lex 12. tabu- 115 fj larum defert proximo gradu agnatis uni vel pluribus gradu paribus, eítque leoitima agna- , A WL torum tutela: Ex menre legis refertur huc le- n gitima patronorum tutela in libertos libertas- E ) g n que impuberes. Tutela quafi legitima ad ex- ' emplum vera ex ulteriori interpretatione eft ] Tin J CHBJA tutela lepitima parentum in liberos impuberes j n ; z: emancipatos, & fiduciaria 1. Patris in filium. ( 10 L J 1 A füum impuberemab avo erpancipatum, 2. Fra- tris in fratrem a patre emancipatum, 3. Patrui äæxäpilff in patruelem à fratre emancipatum. — Vid. 7pf * AR Vv J il de legitima agnatorum tutela, de legitima patvouo- vum tutela, de legitima paveutum tutela, de fidu- TW! TR cjavia tutela, ff. de legitimis tutovibus €g C. de ie- gitima. tutela. Sublata autem poft differentia ( [l li inter agnatos &cognatos, füos & emancipatos u/'v) quoad legitimas tüm fücceífiones tum tutelas, | uj fublatis aliis rutelis, datur unica rutela legirima; LUTI &d quam cognati non minus quam agnati invie E j tantur. vide /Vov.118.0. $. — Cum enim cogna- PT ti eque ac agnati ab inteftato füccedant, debent ü j Oqgw & gzqualiter ferre onus tutelae. "Rn Deficiente Tutore teftamentario & legiti- El AUL rno datur Tutor a Magiftratu eftque Tutela püujn Dabatur Rome a Pree» N Dativa vel Arriliana, ihä&:f 'I Pore W. Dz Junsz. 95 x li TAE —l tore Urbano, & majore parte "Tribunorum m " hN M i l Plebis ex lege Attilia; in Provinciisà Przfidibus "If lt u) "l & L. Julia & Titia. — Vide //j, de /4rtiliauo zu- n; gore 69 vo, qui ex lege Julia ? Titia dalarur. ff . VT ttyl *l de Tutoribus €g Curatovibus datis ab bis , qui qus w "t dandi babent £?c. — C-. j ui dave Tutores vel Cu- H r [ i U wutores pojfuut egc. & C.. T quibus cafibus Tu- " "m zorem €9 Curatorem babeuti , tutor. vel cuvator [ "f dari pore(j- Qbjic. 1. Tutela numeratur inter contra- T &us /. 23. 7 de R. I. ergo non eft vis ac po- qu | teflas &c.. &. D. C. ergo Tutela füumpta pro Ti jure Tutori competente non eft poreftas V. 1 lbetigis ro adminiflratione C. — Quafi contrahit Tütor MTA debono poteftatis füze ufü & adminiftratione, o Oljic. 2. L. fin. $. 2. C de Sentent. paff. Filius- Qp , familias Patre deportato reftituto & poteftatem u Vi patriam recuperante dicitur retinere Tutorem, dimim ergo poteft effe fub tutela. — i. C. . D. C. re- hts gulariter /V. in cafu hoc particulari C. Hic TUTMT. Tutor retinetur ob improbos mores reftituti p dfreni Patris. Obj. 3. 'T'utor exharedato filio datus debet J tnutpts m ts primum confirmari. 4 jwve moffro $. fín. ff. de zeflamenz. tutel. uti datus Tutor à Matre debet j lgt j agnati ii confirmari , ergo Pater non poteft dare ipfo jure tali flio "l'utorem. A. 1. D. A. debet |enim curte wdunt, d confirmari ideo quia exheredato eft datus V. quia füpponitur teftamentum , in quo datus h&t Ó W eft tutor; querela impugnatum C. exhaeredatio atriam poteítatem non íolvit , poteft ergo elqi u P ater exhaeredato Tutorem dare; ficut poteft Nng à rf [ €l 96 Dzr Jun£ " ei pupillariter fubftituere: licet difficulter valitu- À l l 4 ra fit exhzeredario filii impuberis deficienre juffa l j ] caufa. id i | W. 2. V. paritaten antecedentis. . Mater non haber filium in patria poteftate, unde non at ! » poteft ei dare Tutorem te&amemto, nifi fimul j inftituerit eum haeredem, tunc enim licer datio EJUW tutoris ipfo jure non valear, à judice tamen nf cum inquifitione fed fine farisdatione confirman- T j dus eft /. 2. F. de Couftrm. Tutor. dum vero Ma- /[]th ter Filium heeredem non inflituir, "l'utor abea TU datus cum inquifitione. & fatisdatione fimul a confirmabitur Poteft etiam Pater 'T'utorem d dare Filio emancipato non quidem de jure ex Din l. 12. tabularum, fed ita, ut confirmetur, fine fl inquifitione tamen & fàtisdatione. 4. 1. 3. 6. ff. - p de confirmand. Tut. IUf ll l [ lufl. 1. Pote(t extraneus in teftamento dare Tutorem pupillo, ergo ad Tutelam teftamen- | : W ln i tariam non requiritur Patria poteftas. E. lNon ] ftricto junre, confirmabirur tamen datus T'utor nm 12"" r;n cum inquifitione & fatisdatione; quod pupillo !m/m' U] inftiruto ,fic optimé profpectum efle videatur. | k(j; J. 4. *Efs Jf- de confiv. Tut. Dicetur forte talis W f &WM tutor mixtus & teftamentario ; quod legitimo mmmpa( "T'utori praferatur, & édativo, quod proxxmö m Vn 4 D affignetur à Magiftratu. "'Turor recte datus in '»Mn ; (» teftamento ftatim à tempore fcientie debet rem j adgniniftrare, & fuo periculo differt adminiftra- ] 'Tutor in te- ! ionem Z. 1. ff; de adminifhr. tut. L]* Ítamento minus folenni datus non tenetur ante | EW] þh-m confirmationem adminiftrare Z. impuberi ff. d Qs admmzji Tut. J u M. d P N Dz funt. 97 li d lls lufl. a. Poteft dari Tutor pofthumo feu PUbens j f 1l j W([( ü)(f,lg ventri. $. 4. Zufl. de Tutelis , fed pofthumus ol i * n non exiftit in poteftate patria: cum plane non exiftat in lucem productus: g. V. z. fingitur AT, i lt jam talis adeffe; pofthumüs, dum de favore It fs ejus agitur; pro Jàm nato habetür / u iz uté- Em Mif vo 7. jf de [iat. bom. Nontamen nepotia geret 'Turor nondurm nàti, fed cum natus fuerir. ^ QUm fero M Hac de jure Romano veteri; nam de mo« 1 tf derno omnes in teftamnento dati Tutores indi- Is Qd pent confirmatione Magiftratüs. Reforiz, Poli- t T tie de /4n. 1548. J m d r Dico Ii]. Curatel a eft vis & potEGä's admis Orümen, niftrandi bona ejus, qui ob etatem vel men- m [15 4l. tis aut corporis vitium ea adminiftrare vel om- nino, vel (altem non bené poreít. — Ordinaria Vidimentot refpicit Minorennes: Extraordinaria impube- um teftun: res aut Majorennes fcilicet furiofos, prodigos xs & N & lege 12. Tubularum, inénte cáptos &c.. Mi- n dats T nori invito reguláriter Curator non datur. íci- & Qu p licet prazerquam in litem Infl. de Curatovibus $.2 m efe vt Finitur Curatela ordinaria 1. Majorennitate, fci- seurfore t licet 25. eetatis anno completo,, in Electoribus qui dgtim. Imperii completo anno 18. &c. ;4uvea Bulla godprouip &ap. 7. 2. Si minor veritam etatis impetrave- d as ti Extraordinaria finitur mutato ftatu ; accés fe debet t dente in prodigo decrero Magiftratüs. Dicof F. Conficit Tutor & Cürator Inveü; r dmini Tuorit tarium bonorum &jurium pupilli ut. fündas 7 n at mentum ratiomim reddendarura ; preftat fatise dationem vel cautionem, res pupillares ant Mls at igo:um non captürag derriqxcnmmg&'ïiæz alürie- | gF &átige 98 Ds Juar. datione olim abfoluti effent 'Tutores teftamen- r s M WU tarii, quorum fides & dilipentia ab ipfo refta- tore comprobata effet, ex Reformatione Poli- m T tim tamen a Carolo $. ob variorum forte ne- gligentiam & fraudes, omnes tenentur , jura- p u J mento etiam adjecto, cum per cautionem alias qom fidejufforia feu per fidejuffores pracftita intelli- 4 ger etur ]. 1. ff.. Qui fatisdare cogantur. li Dico F. Poteit fe Tutor & Curator ex jufta caufà ab hoc officio excufàre e. g. olim, fi ha- /»'xf ! qlM QINW þ bebat filios nonadoptivos, Romee 3. in Italia 4. in Provinciis s. Item ob abfentiam Reipublicae Dd j À cauífa, litem cum pupillo de hereditate; tres jam fimul diverfas T'utelas aut Curatelas, egri- n sf tudinem, paupertatem vi&tui queerendo unice intentam , statem nimium provectam Gc. M uninf l i MA Poteft & füfpe&us TTütor vel Curator remo- Veri. Vide Zft. ff. C. de excufationibus Tutorum 9 Curatorum. vibus. De fufpe&lis Tutovibus aut hCumto— ARTICULUS III. jj Dominium Servorum. L?]) W Fve fervis &c. agitur Inft. l. r. t. 5. & feqq. l. 3. t. 18. f. l. 1. t 5. & feq. 1. 37. t 14. : & feq. l. 358. t. 1. & fqq. 1. 40. t. 1. & fqq. C.1. 6. t. 1. & fqq. l. 7. t. 1. & fqq. T Nov. 78. C- in Decreto dift. 54. in Decretalibus l1. £. 19. 1. 4. t. 9. Item alibi. ^ "v ^ Tus l, Dz ']'URE, 99 m.[ TU!Oreg [ « Jüs perfonarum eft jus, quod habent homi- RUT n nes ratione ftatüs füi , atque pro varia homis numdivifione varium. g (v Dividuntur hominesà nativirate in jam natos 1. & poflhumos , qui in favorabilibus habentur X GUf S r i pro natis ,. non veró, quando apitur de tertii commodo 4 7. fF. de flatu bominum. ui i 11 utero efh ,. pevinde ac f in vebus bumanis efft , cus Anrer j floditur , — quoties de commodis ipfius pavtás ques ; Oümu ühä viur: quamquam ali, amtequam mafcatur , me- t nl quaquam profit. ]. 28. ibid. . Qui in utevo funt , in Yi nl goto pene "uye Civili ntelligumtur in vevam zatuva heredtis t eje — (Nam &9 legitime beveditates bis veflituun- Atids, g fur. C9c.. ]. 231. de F. $.. Quod dicimus eum, qui iquenado safei [pevatur , pro fupevfHite effe : tunc vevum eff; m eum de ipfius juve queevitur : alis autem Jion pro- Cuntor ren. deft , mift matus fa. Unde nondum natus non prodeft parenti ad excufationem Tutele. /, , hu Ti V. 6. ff. de excufationibus. s t Cri 2. À natura in mares &feeminas: Zfomínis appellatione 1am faminam quam Mafculum contineri ! gon dubitatur , l. 152. ff. de F. $.. Melior con- ! ditio Viri eft, fi negotium defideret praftan- tiam fübjecti, unde excluduntur à publicis O£- Iciis Faeminze /. 1. L5 & « $. ff de poffulando. 1. 1a A $. 2. F. de J'udic. 1. 2. ff. de R. 1. Melior tamen eft conditio Foerninarum , dum commiferatio- a K nem meretur imbecillitas fexüs, Ita in bonis Mariti habet prelationem ratione dotis 7 12. €. xb Qui potiores in pignore €?c. pro alio inrercedens Juvatur auxilio S. C. Vellejani / 1. f eg C ad S. plectirur mitiüs, Fele.t9e, In deliétis 2. $. OB 1 i (oje) Dzs jURE. Fal J 3. Obflatum , conditionemfive qualitatem d facientem, urt debitis juribus in civili Societate TT quilibet uti poffit, funt tria; libertas, civitas, D ! N ]' IW familia, & quibus ftatus Civilis & Juridicus confi- " M deratur. lgitur à ftatu civitatis dividitur homo [ / ! in civem & peregrinum: Civis fcil. Romanus / L Imperio Romano fübdituseft & communionem tUf jurium. Romanorum habet. — Peregrizus ei fub- ditus non eft, Civium Romanorum jura non lus m participat. e. g. patriam poteftatem &c.. A ftatu m familiee dividitur in parrem familias five homi- nem liberum íüi juris ,. & filjum familias five ugl C hominem liberum patrie poteftati fübjectum. Pur vide J. 4. ff. de bis ,. qui fui vel alierà juris. [umt. m Etiam materfamilias in aliena poteftate eft /. 4. ci7. Etiam Pupillum Patremfamilias vocat /. 195. u Lfþ:rqmmx $ . 2. ff. de F. $.. A ftatu libertatis, in Liberos 14 & Servos. pr. luft. de Sjure Pev[om. Libertas "m f [j hic non intelligitur phyfica vel potentia pofitis omnibus requifitisagendi & nonagendi, neque ]&w | d J 6 1 Moralis vel poteftas bene aut maleagendi, que& ( pfpif '1 utraque convenit fervis , fed in feníü Turis zz- lv tur alis facultas ejus,. quod cuique facere libet , tuifi T Jiquid vi aut juve probibetur. . . 1. fnff. de jure Muj Perfouar. Libertati huic opponitur fervitus ; lngi qu«e ef! couflitutio Shuvis Geutium, qua quis. Do- minio aliezo contra matuvam [ubyicitur $. 2. ibid. t ] Servus fit nativitate & matre ferva, temporec. Pi'u«.:;»gm conceptionis, partüs & intermedio $. 4. nff. m ! i de Shuve Pev[on. 1. $. $. 1. ff. de flatu bom., capti- vitate in bello $. 4. & /. 5. ciz., per venditionem M i vi legis hominem fe vendentem fervum effe l vOienes M Dz Junz. IOI Fïonemf];,e T volentis, cüm libertas alioquin. ceftimationem lii . non recipiat. Zilerzas ineflimalilis ves eff. 1. 1o6. Di| lts j ) . de R. F Quod attinet ad qus civile, [ervi pro flls&J"fidffüsra nullis Dabeutur , n tamen eg jurematurali:: quia, ?fisdivid/mrho: quod ad jus natuvale attinet , omnes bomines equa- LUR les funt. 1. 32. ff. de R. .. Non habent caput. VOT $. 4. Jnfl. de capitis diminut. — Servus equipara- TEU 6 tur pecudi. . 2. $.2. . ad L. /4quil. íc. quatenus jn commercio eft, emitur &venditur. Si a Do- OU j s 4fun mino pro derelicto habitus eft, jure ff /. quod Mi i. fervus: 36. F. de flipulatioue [ervor. erat nullius; i f uti quelibet res pro derelicto habita; jure re- centiori fiebat liber /Vovel]. de muptüs 22. cap. 13. tl Bd 4 ] lm / r Poterat olim Dominus fervum occidere; fed moderata caftigatio folum permittitur. v. Zff. ECC 8 vt [ y de bis qui fui vel aliem. 3ur. ]. un. C. de emend. Sevv. Ts m Lb Liberorum hominum alii (ünt ingenui, alii liber- Vr Liber/,€ tini. $. s. Zufl. de juve pevfonavum. — Jugenuus E j eflis, qui flatim, ut zatus efl, liber efl.— Iufl. de potmti i n n Jugeuuis. Ubi & qui fola matre libera natus eft, aut matre, qua vel dum concepit, vel xiend u hat s um peperit, vel medio tempore libera fuit, Ingenuus dicitur. — ZLibevtimi fuut , qui ex jufla fv j L d n Jervitute mamumifft funt.. pr. dufl. de. Libevtinis. t fv Manumillio fiebat variis modis: in Ecclefia, per u qui vindi&tam vel virgulam capiti impofitam, in ul- nj ] tima voluntate , inter amicos , per epiftolam &c. v li ; tenpi prioresManumifliones plenam libertatern dabant cum Civitate Romana, bine pofteriores accen- do $4 ^ 45 n lom, d febant pradu inferiori Civibus Latinis aut om- nino dedititiis , quo tamen füblato difcrimine r vendt fecit TL Juftinianus Imperator manumiffos omnes d 3 cives E yo5 Dz Jus*. ! DOmï eives Romanos, $. 3. Jnft. de Libertinis imo " qui jure Noviffimo Libertinos fecit Ingenuos, fed j jure Patronatus illeefo autb. [zd bodie C. de Suve auvcovum annulorum. — [:Nov. 78. c. 1. €9 2. Is K&W Yi Servitus Juris Romani exulat jam a Chri- àn d flianis , nifi dum in captivos Mahumetanos, ul aut barbaros quoslibet exercetur, quorum fer- lii vi etiam funt. Chriftiani captivi, licer à Chri- ini flianis in numero fervorum non habeantur. lm Á Affines tamen aliqua ratione fünt homines vere quidem liberi quoad ftatum füum, addi- i s Dunum &ti tamen quoad operas Dominis fuis ut homi. nes proprii, aut certe etiam glebee adícripti, D] majz-:m [h. 4 à qua fine confen(u Domini recedere nequeunt, imo & nuptias interdum cum füee folum con- qiatn j ditionis hominibus & confentiente Domino " j contrahere poffünt. De colonis cenfitis glebas f. ; v):' j j Jj adícriptis, qui cum poffeffionibus alienari pof- ] fünt, habetur ]. 2. C.. 7u quibus caufis colona cen- ml fti. Deeo, qui ftatu hiber eft,. qui flaturam €2 deffinatam in tempus vel couditionern libevtatem p n Md babet. V. 3. & fqq.. De ffatu libevis. Sunt Servi füb poteftate Dominica, pecu. L [ lium fervile habent folum Domino permitten« qu d r 1e, fed pro libitu revocabile. 4. 5. $. 4. &5 /. 8. a f de peculio. fl dU ln JDico. x. Servi, fi pleno jure fünt Domino- N rum füorum , Dominis füis acquirunt regu- E l i . lariter omnia, quzcunque acquirunt, & qui- n dem zgpovantibus, etiam. & imostis. $. 3. Jufiit. [ M Ri Per quas pev[onas cuique acqumitur. Nullo ergo & 4 modo firi&to jure & legum rigore competit ervís ! Dz Juns. 105 T [ lin, fervis Dominium bonorum fortuna. Jpfe enim Wi forvus , qui 5 poteflate alterius of , tmibil [uu Htv Babere potef^. Iuff. Per quas pevfouas $. 3. Unde AU nec teítari poteft. lUt i Mitieato tamen legum rigore in quibus- dam cafibus Dominium eis conceffum eít, pe- Ms 5 Qitm culiumque permiffum , & quidquid ex hoc pe- » at à (]y. culio lucrari poflent: hoc Dominium ; ubi effet ADRADII irrevocabile; plenum effet, fed, ubi revoca- Atl omiyy bile; non plenum. 4 $3. Jix certis ex. caufir. M « ff. de SJudiciis conceditur fervo ftare contra J Dominum ,f2 qui fuis. gummis vedemptos fe, g Bedisi 502 1nanumi[fos coutva placiti fidem affevevent. Objic. Servus (ine previo juffu Domini ne- r hg fie m es quit adire hereditatem , $.5. Zzff. per quas per- Xent Donin jJouas :ergo non acquiritinvitoDomino. g. D. C: jetts n regulariter /V. in cafü hoc particulari C. 7 1332 ff.de R. 9. Melior conditio ueflra pev fevvos fievà bt t if hs potefl , detevior frevi nou potefl.. Ergo ob ccs alie- num facilé in haereditatibus reperibile non ex- ( fihtn m at pediebat, dare facultatem fervo, invito Domi- F no, hareditatem adeundi. i, pR lifl. 3. Servus poteft Dominum füum ob- ) etmitefe ligare alteri ex ftipulatu. & aliis contractibus , T ergo & ex aditione hareditatis. & D./2. in foli- dum /V. peculiotenus C. & . C. Hereditas yrDomne eft jus indivifüm, ergo Dominus in folidum obligari deberet. jrun g w g [Ájfl.2. Ergo &fervus non poterit acquizere omino ignoranti poffeffionem. m. D. excaufa j 6 ; þl/?(f, Nibg peculii |V. 4 1. $. 5. ff de A. vel.A.poffcfJ. Extra illam caufam C. tunc enim folüm fcienti aequi- yre a ritur v G 4 e 104 Ds Jonts, iiäur- poffeffio, l. 44. $. 1. f£ eod. Scientiam qui- dem Domini. z. uecelfaviam , fed. corpore fervi queri polfeffronem. Ratione peculii jam adeft voluntas Domini. p M Iufl.3. [nvito beueficium mon J/ztur, l. 69. ff. de R. [. ergo invitonil acquiritur per fervum. Yi s. D. C. vi alicujus beneficii C. vi juris & incapa- l j citatis fervi. V. — Servus nil habere porteft ut t fuum; fi Dominus rem habere nolit, abjiciat, ec :l Jl | repudiet. Z. tj 4f. direQ& principaliter C p ((5 confecutive fecundario /V. per fervum volen- Vi tem fed incapacem redit ad Dominum. Nana i Dico 2. Servus quoad folum ufümfructum tund: d 'Titii, feu fruétuarius, vel bona fide à Titio trinuna poffcffus pro proprio, quidquid ex re Titii aut operis fuis acquirit, Titio acquirit. $. 4. 77/). p [2 Extra has Atpiot v quas pev[on. cuique. acquiritur. j jnas caufas acquifita pertinent ad proprieta- li Siigää m q As rid rium, fifervi fint fru&tuarii, vel ad Dominumy MINUINIO fi bona fide poffetTi. Idem jus eft circa liberos ï k H]/D homines bona fide poffeffos, qui tamen , quod ex donatione, legato, hereditate acquirunt, mufpanapozr fibi acquirunr. vide $. cit. 1 d Obji. Servus oppignoratus nihil acquirit fnämabzwgm ini creditori, ergo nec fervusbona fide poffeffus ac- quiretaliquid bonce fidei poffeffori. g. C. /4. IV.G. ] Creditor tenetur omnes frucfus computare in ) | ' Ri fortem : ergo fructus ex induftria fervi non j poreft effe creditoris , unde creditor hoc in puncto bone fidei poffeffori equiparari nequit, [fnæv uiére, quam putat füam, fru&tus capit ut f H0$. Ci.fkmm Ti ARTI- h, in Dz ]vnr. 105 ( ) !H fifhn ' ARTICULUS IV. P Bl i Dominium | Filifamiliar. I. f. 3. & aliis, f£. L. r. t 5. & aliis. C.1.8. wmlldmr, lt Inft. ]. '0(?/(9, D fen t. 47. & fqq. Novell. 8r. & alibi. iliusfamilias vel fuus (idem dic de Filiafami- MA "t pl i Y lias) eft, qui adhuc conftitutus eft füb pa- ?HQ;bf, ääj/(m tia poteflate. — Filiusfamilias vel eft legitimus Picpdte tlegitimo matrimonio natus, vel póft lepiti- matus, &hic fictione juris cenfetur & jufto ma- LR vl QU trimonio natus in ordine ad effe&us Juris. t ininfy Neutro modo íe habenr illegitimi, de quibus Qnt [ie1Ts tum de fücceffionibus ab inteítato, tum de ma- tderte Ti trimonio api folet. Ad legitimos etiam perti- AT. nent adoptati, qui funt in patria poteftate. i. Duni Adopro eft legitima alicujus in filium affüm- prio; Si in filium affumatur Paterfamilias, five; t Dropr dul Djomm: qui füi juris eft; vocatur arrogatio, fiaffümitur elarenba alterius filiusfamilias, dicitur adoptio in (pecie, $ i tmen, qu 1. /nfl. de adopt. Per arrogationem femper acqui- ritur patria poteftas, per adoptionem tunc,quan- ht um do fit ab afcendente, v.g. avo materno; aut etiam ab avo paterno, patre emancipato, non nih u epollsa: veró, dum fit ab extraneo, quia jus Patris na- &CAM turalis retinentis filium in fua poteftate fortius compuutti - eft, quam Tura civilia sdoptionis ab extraneo iria fervitt fattz, unde & is acquirit Patri naturali. $. 2. «ditor l: Jufi. eod. l. Yo.. C. de adoptiomibus. Succedit ta- men patri adopranti unacumaliisliberis natura- üparari m libus &legitimisab inteftato, licet non neceffario d ag exteflamento. $. Sed Podie. 2. Inff. eod. M Nee G $ 1io6 Dr Jun& Nec dieat : Poteft etiam adoptari fervus g. J2 &piäüicum | ut haec adoptio valeat in vim adoptionis, & & (s fervo fiat filiusfamilias /V. ut valeat in vim ma- d Pü nurmiffionis & talis fiat liber C. . u/z. Zufl. b. t qim ! Regula eft: Si non valet, quod ago; üt ago, g valeat fàltem eo modo, quo valere poteít. lta ]egilimw ! 7 Miles voluit teftari jure communi, & ant de- Hj li /.,/g; f' , ceffit, quàm folemnitates omnes perficerentur, 0 li non cenfetur per hoc privilegio füo militariter " & fine folennitatibus teftandi renuntiafle, unde i d " valet teftamentum ejus tanquam militare. . 3. M l c i ff. 4e teflam. Militis. Pt Patria poteftas, uti hic accipitur, non eft tidid quaevis poteftas gubernativa filii; quae eft juris .pupi]!ari(erü naturalis, & in defectum Patris etiam Matrt qnarti competit, fed eft jus, fecundum quod filii le- TU gitimi & filiz aliique defcendentes ex linea ml mafculina quoad certos effe&tus fübjiciuntur Qs füpremo afcendentium füperftiti: atque hoc f eft Juris Civilis Romani Solius. $.2. Zmff. de pitged parria poteflate. — Eft heec poteftas patria in fü- Teundoy remo afcendentium mafculo, quia r. vivente rl avo pater filium in poteftate non habet, cum Prorefi ipfe in poteftate avi fit; qui autem in poteflate lial gj eft, alium in poteftate ejusdem generis habere pl non poteft. 7. 21. ff. ad L. S'ul. de adultevüs. . f UT À n füa poteflate 102 videtur. babere , qui son eff [ue h l Afmf?. v[l' eréflatis. 2. Foemine (e. g. Matres) liberos PUR?.&';M 1n poteflate non habent. $. ro. Jnff. de adopt. 2UWK-EM $. 3. Jufl. de bevedum qualit. eg diff. . Ypfe Mas Wt ; ". r ritis quoad gubernationem & regimen familie ] N ) 1 erium ! fgþje&æ fünt, neque pratendant imp ome- l?gmm P [ H lii Dz Jusxz. 107 IVim 4 In hac poteftate funt J i, lomefticum in liberos. ' I dU LL Y i defcendentes ex juftis nuptiis, & quidem pro- l( cedentes per linearn maículinam, non per fce- ld j ] , f) qUOdäüo r »ml ninam; ltra natus é filia eft in poreflate Pa- is aut avi paterni. /nf]. de patr. potefl. fünt & ?UO l-?,!g[; 0)(5 t'tr 1 It g kpitimati & adoprati. $. 13. 7nf. de Nuptiis pr. Tnfl. de adopz. Pater filium faum poterat olim T f Shb i occidere, dein füblato jure vitze & necis pote- rat falrem moderate caftipare; & in caíü ne- It i ceífitatis vendere. . ]. un. C. de emenudat. fvo- ii . inq. l. 2. C. de patr.. qui. fílios diffvax. Poteft T ! ;Pater uti interdiécto de liberis exhibendis: Po- te(t dare teftamento tutorem impuberi, poteft " i") QUZCR;*I Diri m ! pupillariter fübftituere, potiffimüm habet jus '3n certa bona filii ) ; toleratur Jure Civili, fi oc- Mi tmqud fl €idat in continenti adulterum cum filia &c. n er k emum filius contra parentem acturus debet ( [ jiciuq: Ü btinere veniam. ij; dtque) Finitur patria poteftas potiffimum emanci- . a Mlgari one, quz eftaétus, quo voluntate parentum sputt ii ibe rinon diffentientes coram competente]Judice Qu 1, n ; é patria poteflate dimittuntur. Sine Refcripto 1/55, ! Principis eft Juftinianea, cum Refcripto eft Ana- TOR A flafiana ]. s. 6 f. C. [de Emancip. abrogatà vetufta süEM'tnplici fimulata venditione & aliis ceremoniis m alilttis l guxta L x2. zabularum.. 4dde $. 6. Fafl. Quib.imod. j g!ï Vs patv. poteft. folvitur. Finitur item patria t5) D! poteftas per mortem naturalem patris vel filii; Mf i aut l per alterutrius mortem civilem , fcilicet per j hi l ! " mediam & maximam capitis diminutionem tol- oimen f D ^lentem civitatem & jura civilia: Finitur per j impïmf fili df,gaita.tcm Patritiatüs 6. 4.. Zoff. Quil. mo;g 1o8 Ds Junr. Sfus pat. poteft. [olvit. e9 per multas alias digni. | xl tates in Curia, uti & dignitatem in Cingulo Mi- qdem litari ab onere Curiz liberantem. /. //z. C. de De- ï»' f ii eur. cum iNov, 81. Finitur per Profetfionem gt religiofam &c. . Ac cenfent multi hodierno ufü àun] finiri per Matrimonium; faltem fi (int Majoren- [ enrlit nes & focus feparetur. Pater pacto proprio, J þi emaucipatione fcilicet, patriam poreftatem fol. QUi vens retinet in premium dimidiam partem ufus- fru&tüs $. 2. Zufl. per quasper[on.; non veró dum fine facto Patris poteftate hàc filius egreditur. g INec dicas: Patri acquiritur ufüsfructus etiam ïepm'ï; poft emancipationem /. fi viv3" C. de bonis Ma- (ii ZeYz.; ergo multó magis totum priorem reti- (epm:s.»f;'k net. E. D).4. Regulariter JV. in caíü particulari g i li hujus lepis C. $i vivà matre emancipati fint ) fili, & pofítea moriatur mater, in bonis iftis i snaternis & non aliis concurrit Pater etiam poft emancipationem in virilem portionem quoad ufaümfruétum in memoriam bene transacti Ma- trimonii, & ne fimul amittat uxorem & ejus ld bona. l U Sufpenditur etiam patria pote(tas patris vel M(?/ ll filii captivitate apud hoftes, ubi fervus fit. //fl 144 l Si re- $. $. Jnff. Quot mod. Sfus patv. pot. [olv. . vertatur & caprivitate pater, jure po ftliminii omnia jura fua recuperat, & fingitur non fuiffe captus; fi veró moriatur in captivirate, fingitur mortuus, dum adhuc erat liber ex Lepe Cor- | m nelia 7^ $. 5. cir.l. bona ff. de Captiv.eg de Pofllim Hinc dum h ^ j Reverf. l. muto $. ult. ff. de Tutelis. D WLQ ! pater eft in caprivitate tali ; creditori adversis filium W Dz Junkx Io09 Wj ] Ti .f lium negatur actio de mutuo interim dato, " donec vel de morte vel de reditu patris conttet. R i i Mp L. $. 1. jf. de $. C. Macedon. Antea enim nefci- ' tur, an paterfam., an filiusfam. fit. ! Quj hod;- l m rv 4 l ij «-4 Peculium à pecunia dictum 4 5. $. 5. 7- depe- 'euio famitur laté pro patrimonio cujusliber ho- lt [ ln 'minis . 16. F. pr. ad SC. Tvebell. Scrictiffimà T of " oro peculio fol ius fervi di. ]. 5.6.4. Denique Jlamp Wfemu H l [ ut complectatur peculium eorum, qui in po- TW teftate funt; & fic eft univerfitas rerum, quam u i - filius vel fervus à rationibus Patris vel Domini tsss Wi ll feparatam haber: vel eft pufilla pecunia autfüb- b Z ( [lantia à 'rebus & rationibus Patris & Domini füm r ' ] ! feparata relicta filio vel fervo. 7.8. ff de Peculio. tf t ona erpo filii conftituunt ejus peculium, de ii uibus t I Donii Dico.IQuadruplicia dicuntur bona filii & qua- lii d ruplex ideo vocatur ejus peculium; caftreníe; Otioem qi Te transd) juai caftrenfe, adventitium , profectitium. Zoza Callenfia (ünt acquifita à filio, ratione militiae in uom $t bello, ftipendia, fpolia, dona Ducum, data eun- tiad militiam , hzreditares occafione militize ac- Jervus t tlsnt*! euifite. ]. 11. €7 1 sJf. de CafIr. Pecul. l. 1. C.eod. ] ." ! Jem acquifita in regio palatio faà induflriá aut I^. 9!parfimonià, aur Principis largitate. /. uz C. de It U Cogver/? oimpium Palatinorum Peculio. Omnia ii 9^ etiam lucra é talibus bonis: uti & immobilia;pecu- u7 nià peculii caftrenfis comparata /. 3. ff. de Caffr. t UE^ Peeulio. Non tamen eó pertírient predia à Pa- in//? tre donata /. x. C. de Caffr. Pecul. Nec quae dan- ; &^ tur filio ? bello revertenti J. Parer milite ff eod. nl ditn If iloO Ds jJune. nifi ob facinus in bello geftum, /. Caflrenfo 11 Lj pwf "u Jf «7- « donit Bona quafi caffrenfia, habentia privilegium qdiol caftrenfium , etíitalia non fint, fünt acquifita in militia togata ex officio publico e. p. Judicis, ;m Pire Advocati, Doctoris , Medici &c. Ex profetfio. ne artis liberalis, non veró mechanice, & que gt dantur horum intuitu, uti libri Z /. ulr, C. ) | ln d e(e gt inoff- tefft. jnd Ad hec bona pertinent 1. ea, que donan- qnosus tur ab Augufto vel Auguf(la /. 7. C. de bonis qua cuem l WV lileris.. Ya & dafa à Principe vel'alia perfona lu . eminente vel Magiftratu , pleraque etiam feuda fsl üt à Principe data. 2. que Clericus poft Cle- ricatum acquirit auh. Presbyr. C. de Epifc. e3 quia hu Clevicis., non tamen ante acquifita. s j Bona adventitia pr&ter caftrenfia & quafi quii caftrenfia accedunt filio non intuitu Patris, fed i ! ( propria induftria & labore (non utadminiftra- i tori bonorum paternorum ) liberalitate fortu- fj n&, eventu; caífu fortuito, uti inventa: Dona flmoiny marerna ; generis materni & ex hareditate per lineam maternam. Relicta filio titulo heeredi- ht ! t ROE at tatis, legati, donationis citra refpectum patris T $. 1. u C.. Jufl. per quas pevfon. — Dona fponfàli- Wmïus[: tia & nuptialia. Referunt huc Donata à Patre l i ' donatione antidorali , id eft remuneratoria 4 fl J Lucrum filii $ pecunia à patre mutuó accepta; | , 7 | Mä;l "T F. $. 1. 4 de bouis, que Bberis. jfe. per quas per[onas. 1. 1. €9' fegqq. Q äFM i Boin t Dz Junx. XII ii Ü Bona profetlitia fünt. data à Patre vivente; provenientia & bonis paternis à filio admini- lii k » flratis; donata principaliter & proxime intuitu Y "i. Patris, ad inftantiam Patris, donata ad ufum; It sd quem Parer dare debuiffer; & non potuit, Qd lii v.g. ad profecutionem ftudiorum, fàltem nifi "liniz & avarus pater negligat filium. ^ $. 1. ciz. "/|]j( . Munera, qua patrini infantibus in baptis- mo offerunt , ad profectitium revocant alii, & d alii ad adventirium irregulare. . Alii profe&titio x0ijg, annumerant, fi ob amicitiam Patris data fünt; inon, adventitio. du Tif nf ii ;co ]. Peculii caftrenfis & quafi caftrren- [ fis plenus Dominus & quoad proprietatem & Oriüs i LC j quoad ufümfructum eftfilius, & habetur inhis T bonis pro Patrefamilias, ut nihil in his bonis E(t habeat Pater vigore patrie poteftatis. fl d g ! communis. /. f/z. 37. C. de inoffic. tefl. l. 1. S.frn. t Ptrg t : de $. C. Macedon. l. 6. C. de bonis que libevis, putedmindc- Hinc filius poteft libere de talibus bonis di- betltte n onere; Filio inteftato decedente hoc peculium dnenu: D j b nomine peculii olim ad patrem redibat jure ht^ (c. patrice poteftatis /. 2. ff-. de Cafl. pecul. nunc tb iztsi jure heereditatis zovell. 118. «. 2. m r Dico ]I]. Peculii profectitii tum proprietas j ftit tum ufüsfructus pertinet ad Patrem ut plenum jwnil Dominum. $. z. Zsfl. per quas perfouas. . Unde ww fi Parer hoc peculium commitrat filio admini- i ftrandum, haber is folam adminiftrationem, & .E )f poteft pater hoc peculium filio pro libitu ad- | imere. l?ico Déeés Dz Jon*. 4j nü Dite IF. Dominiam peculii adventitii quoad o proprieratem pertinet ad filium fub patria p teílate exiftenrem, ufüsfructus & adminiflrati hus ad Patrem regulariter fc, & per íe loquendo: ;' foint,. l. 6. e? 9. C. de bonis , que libevis, & tunc ett unitt ádventitium regulare, quando veró ne ufüsfru- g &us quidem ad Patrein pertinet, eftirregulare & extraordinarium. ao g t Ufüstru&tus ergo ad filium pertinet in his bonis & confolidatur cum proprietate 1. fi ia d i Pater fponte ufümfructum remirtat /. 6. $. 2; m v. fi autem ves.. C. de bouis que liberis. . Quem fürà fi expreffe remittat ; non videtur revocare rvm's;fcr í l ! poffe , quia celfio ftatim habuit effe&tum ; fi tà: cité fciens & tacens permittat àfilio percipi fru- J) &us, poteft faltem revocare in futurum ex Za- Ill ; J äl / 0 2. Si quis filio ea lege donet & relinquat; ut ufüsfructus etiam fit penes filiuin. A [/) t/.). 1n/ W excipitur C. de bon. que lib. Nov. 117. c. 1. in pti Auth. habet de parentibus ita relinquentibus; MT fed Novella ita addit: J/oc Ztaque sor [olum pa- ventibus , [ed etiam omni pev[onee liceve precipimus. MT li ( Excipiunt, nifi filius fit hares neceffarius illius|t?! doni, ne pater immeritó füo jure ufusfructüs| ( ij " à r privetur. 3. Si Pater fuccedat fuo filio defun. b &to cum (üperftite alrero filio defun&ti fratrej Wïr,:m uterque enim ad fücceffionem vocatur tum|/, enim Pater non acquirit ufümfru&tum in parté| "j alterius filii. /2uth. [rem baveditas C. de bou. qui| " Af l l lib. Nov. 118. c. 2. 4. Si patre diffentientt N d filius adeat haereditatem; Z ulz. pr. 62 $. 1. C. d h NT bon. que lib. equum enim non eft ut pate Mpoäm con. 115 Dz Junxz. 113 Peculii ääk'er.[rw 22 onfentire nolens, aut etiam. filium impediens a ]um be I^. N confecuiione hareditatis , ejus ufumfructum T dl Jr ! cifcarur. GDl U W :E;an p 2od His cafibus à jure magis expreffis adhuc alii 1£ jf m adjungi folenr, íi Pater contrahat inceflas nu- Ut ptas, ut amittat patriam poteffatem. . Si filius ii cKirrcgng eprediatur patriam poteflatem per dignitatem emancipatio enim lege inductatollet Patri ufüm- "küwrjifruétum: forte etiam, dum filius feparatam K ; economiam inftituit, neque à Patre amplius ii alitur ductà potiffimum uxore: quando filio da- !]l, y tur ufüsfructus non intuitu Patris, non enim da- lr ; tür fervitus fervitutis /. z. ff. 4e ufa es ufufv. egc. um j Obj. 1. 1. 4. C. famil. eveifcunde. (vide eg 1. 1. ilopacgi C de caffrenf? peculio.) . Quod Pater donavit fi- hítrin, lo eunti ad militiam, nón pertinet ad peculium wj Caltrenfe. Z g. f de Caffr. pec.. Donata ut in il €aftrenfi peculio fint, in eo tamen non debent 4r.;1i Computari. E«. ad 1. &eft fermo de mobilibus 1irgà donatis N. de prediis C. hec enim, cum pro- f ij Xime ad militiam non faciant , eequali jure non jj n , Baudent. ltem efl fermo de donatis intuitu secdri i milirie IN. non ita donatis C. ita & ad l. gvam, s ilsiot Ubl adde illud, quod donatum eft filiofamilias, ut ; fioi; In caftrenfi peculio habeat, in eo ideo non habe- efpndn f Qfur. — Fevitatem enün [pe&lamus , an vevo cafiren- vocatut; ( Jis motitia vel ajfetlio fuit , noa quod quis finxir ? i ,Fater tamen tunc ufümfructum non haber. au7/7. Vomi r sC al excipitu C. de bonis que liberis. a 7.2. Filius nil utilitatis habet à peculio a « il [Profectitio , " ergo non eít peculium filii. P. pti net n d ! j /4. Quia & proprietas & u(üsfructus perti [ ad 114 Dz Junz. T. ad Patrem. ty. V. 7. Quandoaliabona Patris ob ; d ejus delictum , ad fifcum deveniunt, conferva. Cf tur hoc peculium filio & conftitutione Claudii «duet 1.3. $. 4. in f. ff. de Minor. deinde hoc peculium ]i d fequitur filium emancipatum , nifi expreffe à ydrenün patre refervetur /. 31. $. a. f.. dedonat. — Jus er- o ibi eft filii, fed tenue; Juxta Leffium etiam ii p ij oc peculium ob crimen filii nequit addici fifco; jdi r quia ad Patrem pertinet. T Jufl.1. Filius valide pacifcitur de peculio od profe&itio citra confenfüm Patris. p..D. ex cau- Ms ía Patris & confenfu ejus faltem generali & in- terprerativo C. fine his N. — E rali pacto Parer fu. ! oblipatur peculiotenus , fed filius in folidum: Quidquid autem filius & caufa talis peculii ap- P rehendit, ftatim Patri etiam ignoranti acqui- zitur. £. 1. $ .5 L. 4. ff de A. e9 A. Poff. Ial Olj. 3. Si proprietas bonorum adventitio- Q]C rum pertinet ad filium, ergo poteft ea alienare Md non confentiente patre qui ufum fructum habet ]s x A. féq. lege impediente 7 fiz. $. 5.inf. C & Qoptc ü bouis, que liberis. Melius enim eff coav&are juvt- fl enles caleves ,. t1€ cupidimi dediti triflem exitum ärüäyfl D n il ff feutiamt , qui eos pofé di[perfum expectat patvimo- gmium. De adventitio ergo regulari difponere nequit filius, licer illud adminiftrer, fed Patre fas coníentiente porerit donare tantum ad cau Y ^l i fapultuvis in 6. & mortis caufa u | piasc.icet patev, q'e donare. 4 zamis 25. $. 1. ff. de mortis caula donationibus. Filus famihlas, qui mom poto ü 4 A facere teflamentum , mec voluntate patvis , tamtll l ]) üih N ij suovtás caufa donave patve pevmittente poteff. .]i lk El N Dz JonE 11$ OUj n l bl Oh. 4. Prohibita eft donatio Patris facta Y T,« lr t 'filio in poteftate conflituto 7. dozazioges , quas du ! ! li ( saventes C. deldouat.inter virum&g uxor. Sed ceffio [ " ! afusfruétus filio facta à Patre eft donatio , ergo. |ity g, g. D.min. donatio propria N. impropria C. MM potius eft renuntiatio favoris & juris. B.2.ad M. It [e[fu « talis donatio parentum in liberos, conjugum in- ETUTE ter fe &c. valet ad quantitatem legitimarn ; imo ultra eam, fi actis fuerit intimata ; & per filen- tium donantis confirmatur, imo indiítincte fcimr nj I Ms confirmatur per mortem , licet quantitatem T dl debitam | excedar , & in a&is infinuata non Dilpdnh isin f fuer-it. Tta lex citata. À s al ARTIGULLUS..V, 1gta Dominium Conjuguim. H um advett In Decretal. 1. 4. t. 20. f£.1.23. t. 3. & fqq. 24 yxdlc n d &25. C.1.5. t. 11.fqq. Novell. g7. &c. méradmbi "onjux in conjugem jus habet , non ftrictum Dominium utin mancipium, fed jus utendi at 7 l j [ .Jï [ Áunt ).'i,' corpore conjugis ad finem honeftee propapga- ij u tionis prolium : quacunque ratione jus illud j pumn compellaveris, fervitutem forte: fi Dominum dixeris maritum ex Gen. 3. 16. & variis LL. jri difne , o intellige de imperio maritali: etiam uxor Do- mina mariti & honoris causà vocatur /. 41. .pr. pm «d d &morid ; e Leg. 3: j m Varia funt bona dominio conjugum fubje- &a: antecedentia Matrimonium ,. concormitan- " qinp j pam» L tia; fübfequentia, Donatio inter fponíos facta intuita futuri matrimonii eft pon[aliria la vgitars f quo 116 Ds Jvnr. quo non fecuto ad partem, !quae caufam non und dedit, revertitur. L. cum veterum 15.. C. de gt t dogat. ante nupt. Donum, quod fponíus & 'M'IX( fponía fibi invicem donant in pignus futuri ma- /gUC Looio) trimoniie.g. annulus, monile, torques, inau- qonnt res, eft arrba. v. ]. arrbis C. de f[poufal.eg avrhis. iird Hac reftituitur non fecutis nuptiis àdante cau- b at JDos datur gtl " fam diffolutionis fponfalium /. czt. znarito nomine uxoris ad onera matrimonii fu- g ítinenda, five ad alendam uxorem & familiam., dl Hec prirmnó promittitur, tum traditione confti- n tuitur 4 5.ff. fol. matv. Coutrados aliis domatiopro- juy prev nuptias conftituitur nomine mariri uxori if ad dorem affecurandam , squalis doti eft de frarmác jure, & crefcit, cum crefcit dos, nifi aliud ferat tqiizd confüerudo. $. 3. Eff e9 aliud. luff. de donat. t q autb. equalitas C. de pattis comventis:. INovell. 97. d T Vi ( €. 1. €g 2. poteft dos meliorari ftante matrimo- Í jmd l nio, non autem deteriorari à Patre ]. 9. ff. de ul m:, [ T jur. dut. — DDosnoneeflimata eft, cujus valorcerto T pretio non taxatur; 4/fzmata veró, cujus ta- ef ! u xatus eft valor determinato pretio: taxatio haec j l L itif haber füum finem; fcilicet fi maritus accipiat T0 m dotem t venditam ac emptam , cum conftet de Jl [a pretio, reftituerur foluto matrimonio ab here- L MA i M dibus non ipfà dos ut empta, fed prerium ejus. Q n Si fime emptione venditione accipiat ; incafu, quo culpà mariti res in dotem data interit vel de- bt ferioratur; poterit recipi certum pretium, fi n ] fi eftimatio dotis fuit iniqua ; reducetur ad l Nj e&equalitatem 4 6. $. 2. ff- de Zure dorium. 6/4 0$ j jl "j TET » Dr [vnr. i ;qUæ Q 117 i ','mrm l 1 Dos data ab afcendente, Patre e.g. vel Avo, UR n ;'qu t ab extraneo intuitu Patris dicitur prvofeGitia [ : "if ! ]""Pïgnus [ ; Hus. pr. eg $. 1. &c. ff- de S'ure Dotium. Aliunde accepta e. g. é bonis propriis uxoris aut ab ex- ) l (UIITS "traneo non intüitu Patris eít advezzitia: fermo : Aijy/,/;q;[g n eft de dote tradita, non de meré promiffa, aut Wi ] de dote cauta, de qua agitur C. //. 5. ziz. 15. [2 i quod forte fa ^ C f TUf T ta dotis promifTione fecurus ma- f 'vitus fe accepiffe teftatus fir, licernon acceperit , « VfM NT T & hac habet exceptionem non numerata pe- l; &ttl- cunige ]. 3. fit. cif. Hs ' Boma pavapbermalia mwalier preter dotem It CR affert donatione e. g. vel hereditate parentum, 3 ts at " fratrum &c. aut aliunde, profperá e. g. fortuná 39 TU IU R i M acquifita. addit Michel quafi parapbernzalia aut L " veceptitia, quse fibi refervat uxor parce & mo- ! /^^! defle vivendo & donatis à marito ad faciendas t Line matr ! fibi expenfas congruasuti in veftitu. mlf "Adcquefhus eít id , quod acquiritur ftante isW* matrimonio , fi communem negotiationem tt) U! exerceant, uti in mercatura, cauponis&c. fzpe nüntbtaccidit, eft acguzefTits commuzis , ad quem per. fe initllgon pertinent legatum, hareditas, donatio ab nmi*tuna folum parte acquifira, nec falarium Do- mB*&oris, Advocati, Confiliarii; &c. quia inter rüm*conjuges eft quidem Socieras ratione vitee & ii cohabitationis , non tamen Societas omnium imWwCbonorum , in quam etiam veniunt ftipendia & m x falaria. .. cum duobus: $2. &. 8. ff-. pro focio. r ! Lucrum, quod uxori poft mariti obitum ex Mi& |ejus bonis; pacto, confuerudine vel ftatuto eft debitum, vel eft pars bonorum mariti $ con- H 5 ue- rr8 Dzr Junr. .äü fï&æ fuetudine, ftatuto, conventione affignata muc gl lieri ad hoc, ut.fa&ta vidua vel proprietatem ss f vel ufümfruétum usque ad vite finem lucretur, j d vel falrem usque ad fecundas nuptias , dorali- at & dium aut vitalitium aut viduum vocant. jjeit Dico 1. Dominüs dotis vendite & tradite od eft maritus etiam pretio nondum perfoluto; hahet enim fe, ac fi emiffet ]. 5. C. de jure do- T1 zium, unde /. 10.2/id. conceditur actio ex empto., / 1 " M N $. 41. Jnfl. de R. D. habetur, res venditas & tra- du ditas pretio nondum foluto, /izr, qui vendidit, s fidem emptovis fecutus fuerit , flatim emptoris fieri, URU Intellige: fi matrimonium fecutumfuerit: nam muti t l.io.ff de Jure dotium $. 4. ita habetur: Szante Y W ( matvimonum eflimate ves dotales fut ,— bec afüi- J anatio quaft fub conditione elt 5 mamque banc babat conditionem ,. i matrimonium fuevit fecutum z. fe- cutis igituy muptiis, eflimatio verum perficitur , eg fit vera venditio. adde $. j. — Unde refolve fe. m quentia: M 1. Si maritus pacifcitur reddere dotem hanc vel pretium foluto matrimonio , erit adhuc dog*sneguc [ l. Dominus dotis. [011] L[Lfg 2. Dotis hujus traditee commodum & in. commodurm fpectar ad maritum / 10. C. d IU Sure dotium 63 l. um.. C. de vei uxorie athion m enim verum muaritus quafi e u um $.9. eflimataru N P[()V) &2 commoduim [entiat , &9 difpendium [ubett Non traditae ad. uxo: €72 periculum. ex[pecat. lt rem , fi fc, culpa mariti abfit ,. J. 10. $. s. ff. d gure dotiup. Ratio autem eft, quia dos tals S*.' l fw & ergo, c&1 à fqruris nuptiis ut,à conditione ; quam- A Dz ]unr. II9 **, Pz- ntione 1 l ) ER ( quatdiu fa&ctee non funt nuptie ; non eft per- !IlX £&&ta venditio; ergo dominium non eft mariti: L "hw d nupriis factis purificata conditione Domi- FIGE — "ll sium dotis ejus venditione perfecta & tradi- "l tjone fecuta eft mariti pleno jure, unde eam "It && poreft alienare, fi folvendo exiffat, nam 1. 5. C.. "m de jure dotium fumme velut pretii dehitor. efi- d d j)/)y; citur. I pereny 3. Si vir leget uxori hanc dotem vel ejus (y partem , tenentur heredes mariti dare vxori ïSïxlendi.(es , ! Il & debitam ex legato ,. & ejus pretium debirum " ia l h ex conventione , quà emptione dotis peracta non dos in natura, e;uzum f que fcil. in dominium. Y a j mariti tranfiit, fed ejus pretium reddi debet.. Uxov j t V. L. un. C. de vei uxovie atliore uli $. 3. jl ez d marito velila accipiat , & dotem con[equatum , ^if uifi [hecialiter pro dote (animo dotis compen- fande) ei mavitus devehnquit, cum mamifeftiffr- n r TO anum fit teflatorem , qui nom boc addidevit , volufe. eam utrumque con[equi. B al m 4. Si defuncto marito heredes pretium. redwamf moun, «t 4 dotis nequeant folvere, cedit uxori dos, aut; ed alienatà, illi.aequivalens $ bonis mariti, ex- clufis quibusque creditoribus etiam hypotheca- T ti Si etiam foluto: t Iu ris /. 30. C. de quve dotium. L: IN [ ! TT matrimonio heredes mariti vellent reftituere hanc dotem, non tenetur admittere uxor; fed - pretium exigere poteft àr debitum. Yi Nb $- Reffituenda eft hec dos ab hzredibus l. un. 1 L^ [ Ó intra annum primum foluto matrimonio. Non yi $. 7. v. exalljo C. de vei uxovie achione. ned[y qudin reddità dote & fructibus ejus; alatur mulierab : 4 here- ] 120 Dz junr. . ( heredibus, que & pignoris loco, qu: poffi- det, retinere poreft, dum dos 'ei re(tituatur. n )5 .Hnc r Uxor pragnans relicta ,. alenda eft ab haredi- m bus mariti, donec nafcatur proles. FAde l. x i'; alibedt $. 19. ff de veutre in po[feffionem mittendo €9 cu- d vaiove ejus. Dico 1I. Dotis non vendite , five ceftimata li em fit five non, Dominium proprium & naturale i eft penesuxorem, Dominium civile penesma- thm [ "M rium. lta D. Th. communis contra quosdam q tribuentes marito eriam dominium naturale, j l üï::&ïw : Ratio prime partis efl. , quia penes uxorem eft ex natura rei & lege communi. . L. zz elus Jore dnm dotalibus 30. C. de juve. dotium ait quod res foral dotales five mobiles, five immobiles, five fe jisl ïd i (,f " moventes, sftimata & ineftimate €9 abanitio T tfi MT uxoris fuevint , €g naturaliter in ejus perman[eviut LE hi Y 0] domimio. Nonemm, g;tod legum fubtilitate tvan- Jitus earum in patvimonium mariti videatur fievi, yetim ddeo vei veritas deleta vel confufa eft. De ea autem dote agit Imp. Juftinianus hac lege, de qua U Ti I poterat forte effe dubium , nam de vendita jam l q erat decifüm ab Alexandro l. s. h. t. adde l. 75. l: ff. de Jure dotium. | Quamvis in bonis maviti dos fit ,. mulievis tamen eff. Ratio IT. pavtis efl , quia Dominium Civile ls dici poteft, quod non competit ex natura rei; fed lege fingulari ob quandam poteftatem ad u IIy certos effe&tus civiles v. g. rei vindicationem, n fructuum perceptionem , plenam adminiftratio- t D nem; atqui hoc competit marito, cui competit Hl vindicatio rei doralis, non veró uxori. À Jocé lu h ancil- D H Dt Junr. I21 r ) " qf*?*ancz'llam 9. C. de vei vindicatione.; percipit fru- IT t | 31'6[![1'3 & ] | " 1 &us J. un. $. 9. . de vei uxor. a&. , adminiftrat, h l u ,ergo. Hinc maritus dicitur dominus dotis , ita TW f (| . tamen , ut invità conjuge prazdium dorale alie- "!5 nare prohibeatur, Z/ff. Quib. alienave licet vel non in pr., fed non eft dominus naturalis, ergo ci- /??; älf'e;a j i t vilis. Vir etiam przftat dolum & culpam, & "l'átt eamdem diligentiam deber adhibere in rebus do- l [i[/] "s talibus, quam in füis ad þibet. l. 17. ff. de Shmre Wiamim dorjumpr. Unde IUO tl Juferes L. Si bona hec dotalia pereant vel A t n : dereriorentur culpà mariti , tenetur uxori far- U. L cire damnum, cüm eorum adminiflrator fit; 1i qiis & veluti cuítos. Si culpamariti non intercedat; Vs ( ad nil tenetur, eftque periculum & commo- lg g d dum, acceffio ac melioratio uxoris. /. 10. $. 1. iwjmai l 12. $. 1. ff. de 9ure dor. Vfl 2. Solüto Matrimonio fructus dotis hujus idim? pertinent ftatim ad uxorem. 4 u». $. 7. F fin lus autem C. de Rei uxov. ,48. h, &q Dico 11J. Fructus & dote percepti, licérone- iwü Ya Matrimonii excedant, pleno jure ad mari- 11]5 tum pertinent. . uz. $. 9. C. de Rei uxor. a&. qanid Omnia, que fru&tuum nomine coutinentur , ad lu- crum maviti pertineaut pro tempove Matvimoni. im ( Ad fru&us pertinent feetus dotalium pecorum, qnmnt Ut tamen prius numeruüs demortuorum ex ad- du guatis füppleatur /. 10.f. de S'ure dot. $. 3. Operee nig fervorum 7. 7. $. ro. foluto Matrimorio. Penfio- qupt? nes UrbanorumPrediorum /. 7.cir. $. 11. Non Notu V Veró partus ancille 7 10. ff. de Sfure dot. $. 2. T or. 48 Nec, qua aliun- n W l.un.$. 9. C. de Rei ux de H ; y22 Dz Jun E de fervi , quam ex re mariti vel operis füuis ac- fj , M f quirunt $. 9. odà cit.. INec thefaurus in fundo dotali inventus 7. 7. $. 12. ff. foluto Matrimonio: od ainfo dos quemadmodum petatur. Nec arbores vi ven- vifr torum dejecte (aliud de caduis fentiendum) .I2. €Z£. necmarmor caefüm in fructueft, nifi ,Ez;itus n Vl ubi renafcitur $. 13./07.; Cüm tàmen in fructu fint cretifoding , aurifodinee vel areuz $. 14. feq. m X'tiïiï Cüm ergo, que in fructu non fünt, maneant in dominio uxoris, efficaciter inde cenfet Haun. dominium naturale dotis manere apud uxorem. P [ Q^. £. Si uxor manet Domina dotis non Wa vendite, ergo poteft eam vindicare, quia vin- ïïL'"XU D ! dicatio eft effeétus dominii , arqui vindicarenon ]i [4 poteft, nam /. doce ancillem G. de R. F. uxor þü ancilam doralem non potuit vindicare, ergo. 44 g. 1. D. Se4. Poteít vindicare contra maritum /V; : ; i contra extraneum C. — Maritus enim etiam ha- sl bet Dominium Civile. 5&. 2. ad legem D. non potuit vindicare concurrente marito; qui & ob dominium civile & adminiftrationem dotis in vindicatione uxori prafertur C. marito non concurrente V. ul Wi la Jnfl. 1. Ergo uxor non poteft repetere do- tem à marito, etiam dum vergit ad inopiam,; 1 cüm fit dominus. . . 1. Sine gravi caufa C. fi appareat maritum dore malé ufurum ob pro- digalitatem V. — D. &? 2dum , i vergat ad in- W ï: opiam fine fua culpa T. culpabiliter /V. . Appa- ret prodigalitas viri ex ufü rerum propriarums f & pereat ipfa n tunc enim precaveat uxor, ne 08 i MM L At Dr ]URE:. I25 T ln h N l Xb dos. F. l. 24. - [oluto Matrimonio, INovel). 97. RTN 'u c. 6. pv. poft med. $i ergo leges repeti dotem permitrant ma- BIN rito perinfortunium ad inopiam redacto, intel- J lize de infortunio culpabili, intellipe de cafu, 'er*uc?ucii. uo maritus minüs eft idoneus ad dotem admi- ID i niftrandam. Quod(i maritus in cafu imminens [ a'reuæ)l; jj J tis inopiee vellet praeftare idoneam cautiónem Jl f(][) 1 nog fidejufforiam, alii volunt teneri uxorem ad V Cf hanc acceptandam , alii optionem: dant uxoti ; "t unen an nialit repetere dotem , an fidejuffores admit- hi s tere aut fequeftrum, alii ele&tionem hanc dant mm ï: non uxori , fed Judici; cujus judicio ftabit uxor. L v F. c. 7. de donationibus iutev virum &9 uxovem; MTA ; £5 de dote pofl divovtium veflituenda. I Vntr; at lufl. 2. Saltetn marito poft ablatam. dotem emendato fine periculo ulterioris malee admini- f t efan ftrationis reftituenda effet dos, cui adminiftra- irem D tio per fe competit, atqui hoc dicinequit, quia rio, qui a&us confümmatus etiam ceflante causà;propter nionem (s quam indu&tus eft , non ideo revocatur ex A. 7. ( matio i 73.in 6. Fa&um legitimé vetvaétori uon. debet , lie càt cafus poflea eveniat , à quo mon potuit incboari, [ E. C. M. üt probabilem; adminiftratio dotis d inopim competit marito , ergo ceffante causà ablationis g cafil dos ei eft reftituenda; conferer hec reftitutio immo p ad maritalem affe£tum conciliandum, in quem vegu ii finem jura volunt à marito idoneo non exigi i . n fidejuflores pro dote /. 1. 69 2. C. IVe fidejuffo- n p ves dotium deutur per fe fc. loquendo, nifi dotis periculum in matrimonio ex mariti prodigalita- T pf[fd[lä t accederer. Exigere fidejuffores pro dote mi« nus 154 Dr Juar. TU nüs impedit affectum mariralem, quàm non reftiturio dotis. /V. mzz. Prob. D. Actus abfo- d [i. lutus C. conditionatus & ad tempus JV. Aliàs ;Jfarins femel peccantes nulli ob peccara juri reftituen- di effent etiam emendati. L:ö»andæ) | ï'h",/]a; d! ! "Adverte 1. Uxor malé repeteret dotem aut exigeret fidejuffores , fi fciens mores mariti tra- If Wä 4 r di ei dotem curavit, nec de ejus fecuritate fibi x:;jo gt profpexit , unde non eft digna favore lepis, quae repetitionem dotis aut exa&tionem fidejuf- TA foris concedit pro caíü cauíae de novo emer- mfmxü*- entis. A r 2. Uxor non poteft per f? loquendo duran- conä[ J te matrimonio aut ante id exigere fidejuffores fii Mil / de confervanda dote & foluto matrimonio re- lt j " li ftituenda , ídque in favorem matrimonii , ut cui fe credit uxor, ratione dotis non perat fidejuf- u t forem, per accidens exigere poteft, fi maritus prodigus vergat ad inopiam cum periculo non ib Vi P reddende dotis. Poffe exigi ab uxore & dari quidm iL foluto matrimonio probatur 6 / 7. . deexception. Mariti fideyuffov poft [olutum. matrimorium datus, lil 37 folidum dotis nomine condemnatur , ceffante fc. tiz p in hoc caíü ratione legis. Maritüstamen ultra f raur quam facere poreft , non tenetur ; condemnatur in id, quod faceve poteft. ]. v2.ff. foluto Matr. quatemus P. N : ! emavitus facere poteff. ]. 15. ibid. Unde habet be- Et nequidem validà neficium competentia. pacifcitur, ut ultra id, ac poteft, in folidum l Si tamen extraneus : condemnertur. /. 14. i/;4. y il aliquis pro muliere dotem det, poterit is à ma- Ti rito exigere fidejufforem dotis fervandae, quia r ceffat N Dz Jonr. 125 TAf 'Grceffat ratio lepis, non enim eft diffidentia in ) &äd li h l ! muliere, fed in extraneo G/. zz 1. 1. C. INe fi- | *s dejuff. dot. p Ef?j Lf I 3. Maritus tamen poreft exigere fidejuffores dotis dande, & hos poteft uxor aut pater offer- )j IoDe t do,m t re. . 55. ff. de Sure dot.. Cim dotis caufa. aliquid ' IGf E- il ! prowittitur , fidejuffov eo nomine datus tenetur. IB f lifl. . Poteft uxor validé renuntiare pri- 1 fgre li, vilegio repetendi dotem, uti tradens dotem ab . 30!'.5 " bgf RE . initio facir pa&tum tacitum eam per fe fcilicernon Iu WWw T. repetendi, ergo. E. V.. 4.Heecrenuntiatio effet pactum non uteridi beneficio legis , ut fieret dete- (tehim. rior conditio dotis contra /. 17. ff- de patlis do- bv £alibus. Pa&o. exiflimo meliorem couditionem mu- m Bievzr ffevà poffe, deteriorem non po[Je. . Fide e 1. 14. Mrmyi a ili. Deinde traditio doris non eft pa£tum, fed At et fl conditio , quà pofità leges non concedunt facul- V, [ mam tatem per fe repetendi dotem. n pericilot Infl. 4. Uxor poteft renuntiare hypothecee, ovore d quam habet in bonis mariti ex mente /. 21. C. J demta ad $. C. Fel]. permittentis ei generaliter renun- m du tiare certis & determinatis hypothecis, ergo ,ui(, enam poreft renuntiare repetenda doti, cüm wmmüm etiam renuntiatio hypotheca deteriorem effi- ww ciat conditionem dotis. E. 7: 7Z. Poteít enim i.qu: lex haec. reftringi ad renuntiationes, quae fieri ihieb. poffünt fine prz;judicio boni publici; adbonum jm v? publicum fpeéctat dotem revocari poffe... V. C. fs Licét mulier renuntiet hypothecee & actioni hy- wuss Pothecarig, poreft tamen agere actione ex do- ynupm t€» unde prior renuntiatio non ita præjudicat suso 3C pofterior. qu Inf.. 126 Dz Jons. ynttit; Iufl. . Poteft faemina pro dote fidejubere n Ae "x omhi autbovitate S. C. V'elleyaui, quo aliàs fcemi- na efficaciter fidejuffione nontenetur, 27 Zocca- " j0r u fu. ceffame 1. fin. 25.. C- ad $. C. Fellej. erso & [ i renuntiare repetendae doti ftante matrimonio. um W. D.74. Si fit minor 25. annis .. fi fir major ( 25.annisC. Hic cafus fpecialiter excipitur lege citatà in favorem dotis, qui in Jure magnus veje Md jM l eft. Privilegium unum non derogat alteri pri« vilepio. lh J [5 W&si Ob;. H Simaritus eft dominus civilis dotis, | N ergo poteft eanialienare, obligare, hypotheca- re validé faltem uxore confentiente, nam prin- f bus lr cipalis effectu$ dominii eft poffe alienare, atqui hoc non potreft nequidem confentiente uxore, dub d mucdofi v. Joft. quib. alienave licet ; oel non: nam Reipub- ii lice interefl, mulieres dotes [alvas babere , proptev T [ quas nubere po[Junt (c. iterum priore marito mor- tuo, ut incommoda viduitatis füftinere non u i cogantur. /.2. ff. de Sfure dotium: &9 1. 1. ff* [oluto 1j E. I. [V.4M. Nam rnaritus Matvimorio. ergo. Px exprefsé dicitur dominus; etíi alienare non pof- Ti ( t fit p r. Dnfl. quibus alienave 7c. &9 1. 13. $. 2. ff de FULT undo dotal. Prob. D. Regulariter C. in caíü 7 ! per legem excepto alienare eft effe&tus domi- u W nii /V. Patetin pupillis & aliis, quibus aliena- tione rerum interdictum eít, cüm prefertim L u non fünt pleni ufquequaque domini. x 2. D. 4M. Poreft alienare accedente juramento uxoris; ex c. ciim contingat. de jurejurando $g c. licit eo- l Y dein in6. C. eo nonaccedente /V. Juramentum r AUl l fervandum eít, cüim fine vi & metu factum 1 fuppo* REI : " Dz junr. 127 O dC ] |fupponatur, nec in alterius préjudicium re- ï!kjml Qu !^ qundet.'- &. 3. D. 44. Poteft alienare alienatio- m um ne neceífaria aut mulieri utili , fi v. g. fundus UT fru&füofior fübrogetur C. non neceffaria JV. TL p l. 26. ff de J'ure dotium.. t couflante Matvimo- W;ïf l. f)m mio pevmutavi dotem po[Jé dicimus, fi. boc mulerá r utile fit.. Adde L. 27. 67 85. ibid. . Subrogatione !I r [ hác non factà primó (ufpenditur, dein nulla vi- T n/fr:n'þ;; detur effe alienatio fundi doralis. luf.1. Ergo etiam maritus nequit alienare iiwm;fds&wfm res mobiles pro dote datas. z. 1. ex Haun. M N. $eq. INam nulla lex prohibens hanc aliena- If u tionem loquitur de mobilibus, fed de immobili- Vedum bus; Lex Julia nominatim loquitur de fundo onl RA u dotali , & dum hanc extendir Juftinianus Impe- IR[ xator ad cafum confentientis uxoris, cenfendus 1 MAT [ eftextendiffe ranrümad fundum dotalem, ergo Id HATAI',i[ 0t cüm prohibitio heec fit exorbitans à jure com- s fffinere 1 muni , ftri&té debet intelligi. 722. five àme C.ad giupi $.C. Fellejanum loquitur de immobilibus. Infu- [ Nnnat per J. 1. C. de Servo piguori dato mamumiffo , dici- fenrennpt turvir, quiíolvendo eft, pofle manumittere lukafi mancipium dorale. ]. 42. ff. de jure dotium fic jer i a habetur: Aer i2 dotem date , que pondere , nume- fs doni vo, menfurá conflant, mavità periculo funt:. quia ubus at & boc damtur , ut eag mavitus ad avbitrium [uura jm prelet diflrabat ; &2 quandoque [oluto matrimonio, ejus- W b demn geuevis 69 qualitatis alias veflituat, vel ipfé ymento t vel beves ejus. io E)) i (l!':'f l Inf. ». Maritus dotem confentiente. etiam f v::: Vl ] p f uxore folum non poteft hypothecare perlegem &. D. C. & D täu' ']tälianï, ergo poteft eam alienare. n de 128 Drz Jonr. m ) de jure aitiquo C. recenriori N. — Lex Tulia fo. yon, làm prohibebar oppignorationem, quod facilà i huic, in qua retineret dominium , conífenriret If pote | mulier; & non tantüm cenferetur periculum; « Á uti &in fidejufforiis & accefloriis, non item yg), & 1l in principalibus obligationibus mulier juvatur exceptione SC. Vellejani. . Sed recentiori jure ] ;l'go pf qui maritus etiam dotem alienare nohn poreft, Pr, Jufl. Quib. alienave. licet. vel nom. MU Juft. 3. Juramenrum fequitur naturam gt actus, cui apponitur, fed alienatio fundi do- Sm& W talis non valer, ergo nec juramentum ei alie- W natoni adjectum, A. V. 4J. univer(àlirer ac- ceptam , fed fervandum eft juramentum , fi ( J [/ aétus nec cedat in detrimentum reipublice, necin pra judiciumtertii, nec fit peccaminofus. ) LM PI Sunt etiam qui velint valere dotis alienationem, " ) dum mulier poft biennium femel & iterum confenfit ,. ac ipfi ex aliis bonis mariti fatisfieri ( poteft , adducentes JVovell. 61: c. 1.$.3. infine. Jufl. 4. Alienat maritus dotem, dein mor- M H tua in matrimonio uxore dos lucro marito ce- ji T dát, convaleícitne ea alienatio & firma evadit? R. Aff. per /. pez. 17. ff. de fundo dotali. Fundum / j dotalem mavitus vendidit , e9 tvadidit: ff i ma- trimonio muliev dece[erit , & dos lucro maviti cese ii fit , fundus emptori avelli uon poteff. Iufl..5. Quod initio eft vitiofum, tractu W 1 temporis non convaleícit. — L. 29. €9 pez. ff. de m ( ARR. F. &j c. 18. eod. in 6. atqui alienatio dotis ab hn initio erat vitioía, erpo non convalefcit. 2.D. M. JLT " quod ab initio abfoluté eft vitiofum C. . certo Ws D tan- Ug Dzg Jvz*. ; 129 Woiy j miy, "fantumrefpectu N. — Vitiofa erat, ut presjudi- i, ""eans uxori, non veró ut preejudicans marito !cenfgmw?ïhic enim poteft. conditionem fuam etiam facere ^! deterioretn. Aaffris f i 10 m Qbj.3. .Res, que ex dotali ;De'«cum'rzy compa- É gt g Juut, dotales effé videntur 1. 54. fF. de Shure T Ceptoy / ! dotiuim, ergo pecunia dotalis nullo modo facta WW P G mariti, quia; quod is pecunia fua compa- iW/. rat; dotale fieri nequit. r. D. A. Videntur dora- Wt uf lg per fe IN. in fübfidium, quando maritus non Rb f t eft lolvendo C. acquiruntur hz res marito, & EL EE L. i2. uxori tantum competit actio pro dore. . iv C. de qure dotium. Fide &g L. C. de fervo pi- Wratmt, guovi dato: manumifjo. Itaque in fubíidium res TUn rbl tales dorales fierent, & uxor omnibus credito- tltomii ribus in iis praferretur. htsdenatios dufl. 1. Ergo uxor ratione dotis habet hy- n & i pothecam in bonis mariti. m« C. fc. tacitamy E mariti ( & legalem & quidem cum predlatione. $. 29. 154f Juft. de a&ionibus. fed Q9 tacitam ei dedimus bypo- zthecam. yem, deinmi Prefervi autem aliis creditovibus in by- J0 r4n0 Jothecis tugc. Ceufüimus, cum ipfa mulier de dote Mimendt fua experiotur : : cujus folius providentia boc iudu- i fuim ximus. — d dde l. 30. C. de jure dotium. — Et . 12. J [ C. quà potioves im. piguove. ubi creditoves alios aute- j mant d cedit, licet fuevint auteriores , & faa jura haberent anteriora. Maritus tramen talem hypothecam Mi h jofom, t 1 non habet in bonis illorum ; imiferunr. qui dotxer-:.n pro- p enuto Qs -Adeerte 1, Probabiliter valet hoc $us prae- letionis in fcemina ratione dotis etiam contra al reffam p Cr ereditores anteriores hgfpothecam exp 150 E Juzr. habentes , cérte de hypothecis anterioribus |j/; ! loquitur lex 12. ANec dicas$: Provifio hominis ;edou's. facit ceffare provifionem legis, atqui provifio j fcgr creditoris habentis expreffam hypothecam eft vl centu provifio hominis, altera vero de hypotheca ta- sütrboe cita uxoris eít provifio lepis, ergo. m. D. M. lt quando lex difponit folum in fübfidium & de- ';ï' il d " Ti fectum difpofitionis hominis C. fi non ita di- gion! fponit. N. as Lt "Adverte 2. Jus hypothece eft reale compe- impi. 1 tens uxori & cuicunque ejus heredi: jus pre- d lationis eft perfonale competens foli uxori & j -liberis, quos füfcepit ex eo marito, de cujus pewnää [ bonis inter creditores per fübhaftationem di- m n ftrahendis agitur. Z 12. C. qui poriores zz pigno- j li Te $. 1. v. excepris. D J'V "Adverte 3. Licet uxor etiam ob parapher- nalia, qua coricreduntur adminiftrationi mariti, habeat hypothecam in bonis mariti. /. 11. C n A U LT de patl, comventis , non tamen habet ob ea pree- li p.'ri":.; lationem: ficut ob ea, que ipfametadminiflrat; LT ne quidem hypothecam videtur habere. N "Adverte 4. Hoc privilegium uxoris proce- li dny dit de dote numerata , de cujus illatione con- . N ftat, non vero de cauta & confeffata, dequa fo- d lum conítat ex confeffione & chirographo F:E u lt Mariti ; eftque cauta & non numerata, pro qua. agens repelli poteft exceptione dotis non nu- merata. 7Z4e zit. C. de dote cauta uon mumevata. (Ul[m'»- N b ^j Hsec tamen, cum omnis cauía dotis fit favo- L It T !f rabilis, excluderet creditores íüa debita etiam & nuda confeffione Mariti probantes. W/[/ LOT Inff. 2. Ut WUs Dz Jvnr. 151 im:.: Provi:äl I)f.2. Ergo prefertur omnibus uxor ra. m?&w ,. tione dotis. X. D. minüs privilegíatis C. ma. 'lin d 'por.;fj gis JV. fic praferuntur ficus in caufà primipi- Ht dc/;) li; vel centurionis preefe&ti annonze inter mi. lites diftribuenda, qui ratione officii fifco ob- W"a& *ï. lii ligatur. 7. 4. C. iz quibus cat us pignus vel bypo- zheca £acitó comrabitum. I2 2. Liberi prioris ma- trimonii cum Noverca concurrentes pro dote matris füg. /. 12. C. liib J Qui potioves m piguore G. 1. fs Al V. EXCEDIIS. 3. Impenfze funeris, F. L.45.ff. de | Atty Religiofis eg^ fumptibus fuzerum. Uxor autem u*xwt nj , ln exactione dotis pre-fertur creditori , cujus | li, Pecunià res empra vel reparata eft, v. g, do- ) !] ii / 1 i 1 ) mus. JVov.97. c. 3. Cum autem ralis creditor precedat habentes hypothecam expreffam , ànd) p L.5.ff. & L7. C. qui potioves, etiam mulier pre- cedet habentem hyporhecam expreffam & re- tiritionimg Ra 11 gula generali: Si vinco vincentem te, multó magis vinco te. /. 14. $. 3. f.. de divei DRQET ! fís Tempos metadmini val. prefcvipt. Porro dotat filiam Pater, in hujus defe: Fndlt I . avus paternus, turn mater, frater in füb- ium, dum non habet piopria bona, uti & Tltine u . ), eam alit, tj qulo INon dotat Pater filiam meretricem, 2 Ípuriam , nifi forte modicé, indigno nuben- d tem invito Patre ante annum 25, ingratam, niày 0O Vrige. tur autem non deberi dos ei; qua prebet doris nona n m fufficientem cau(am exharedarionis, cum dos fuccedat in legitimam ad excludendam quere- dots t à du lam teftamenti inofficiofi. ]. 29. C. de inoff. teff, Dico /F.. Bona paraphernalia & alia uxoris, ll j fuorum vel íola adminiftr atio ad marirum & I 2 qui- Dzg Juzn& 55 m ^ quidem convenienter translata eft, aut otnninà filem & hec ab uxore retenta, pleno jure pertinent ad uxorem ür Dominam. 7 ]. 8. 69 11. C. de l yc Qof agis conventis. l. 9. S.3. ff. de jure dotium. j p uz inter fponfos donata funt ür pura li- ij af beralitas, non irritatà per leges donatione , ma- 'jji;iQUOdJ [ nebanteorum , quibus donata erant etiam matri- od monio non fecuto, dein tacita videbatur ineffe li conditio , fi fequatur matrimonium, ut €o nor j fecuto, donationes ejusmodi non omnino te- neant. L 15.69-16. C. de domatiomibus anfe mu- t vt | ii puas. Arrbha data velut pignus fecuturi matri- 1nonii hoc fecuto eft reftiruenda, uti pignus (jy. hi p reftituitur, dum res füb pignore promifla da- gin, qu tur: Si arrha non reftitueretur ; effet potius donatio quàm arrha. Eft etiam reftituenda U)AEITAJF K azi;bonjsn non fecuto matrimonio ; ut non fervato eo; J uod fub arrha fponíus vel fponfa promifit. Sine caufa refiliens reftituet if ]. 3. C. de Spon[al. arrham & tantundem in zequivalenti. ]. s. ilid. n hr Succurritur ramen minorennibus per benefi- pjguïis muur[ta cium reftitutionis in integrum: Defoeemina 25. annis minore vide /. 5. cz. t ii j [/ ] Oljic. l.4. C. de donat. aute mupt. Quod [pon- F 'iw'/ff D / ur tunc dominium ejus adipi[- WM:!. ze eá lege douatur ; [ [ catur , cum muptiee fuevint [ecutee , fine. effettu. eff. ut fci- ! . Eft donatio facta in tempus inhabile, li licer valeat modo tunc, cum matrimonium ini- tum fuerit, non g;alent autern donationes intet Conjuges. Dico F. Dominiu m contradoris ( donatio- P t ?E- L m j 7 0 [/) nis olim ante', nunc propter nuptias voca üy Dz Jonr. 133 QT & Nov. 9t. €. 2. Zutb. dos data C. de douat, ante T Pküüj r W N í AT ) lr fj v gupt.) faltem naturale eft penes maritum, cu- du j jus etiam füntfruétus, cum non appareat, per j j äjm uid hoc dominium transferatur ad uxorem , T n iv cui fatis provifüm eft per hoc, quod contra- Wi dos fit a(fecuratio dotis. Probabiliter domi- AT f nium aliquod, civile fcilicet, eft uxoris, datur enim ei vindicatio, /Vove/.61. actio in rem vo- Ht j JUD, ( 9 catur. /Zutb. pevmifa ef]. C. de donat. ante mupt. W8 Q Ex ea novella non poteft maritus ifta bona alie- n nare vel hypothecare, nifi transa&to biennio , UY et fi repetita vice confenfüs adfit uxoris. OR Oljic. Uxor in re donata propter nuptias o prontut habet hypothecam: Ergo non habet domi- t dit i nium , quia rei noftre pienus non confiflit. du ls l.45. ff.de R. .. 9. Tr. A. Habet hypothe- DO fv cam in bonis mariti propter dotem & propter fl p hanc donarionem /V. C. P"rob. D. xei noítree de jure ordinario & per traditionem C. noftrae tll d ii 154 ex fingulari jure & fine traditione /V. haberet ys p pignus ob dominium naturale mariti, Efter- Defemu ; go uxor Domina civilis contradotis, uti mari- tus eft Dominus civilis dotis. du Dico P I. Dominiumbonorum communium m out d prafcindendo à fpeciali jure effet penes utrum- iv f que conjugem, adminiítratio tamen penes ma- hiblt; llljfï ritum üt caput familie; Idem de acquzflibus communibus, non de acquaftibus uni parti timnlm? onatonet ropriis fenriendum; de jure particulari cui- j bet parti parsacquseftus; alicubi dimidia, alibi g ( mulieritertia, viro duplex determinata eft; de qua difponere poffer, & etiam & dictamine re- a nup(iii Wï.: 3 134 Dz Junr. &e prudentie de acquaftibus communibus'é j yulm pro hac rata etiam concurrunt ad debita ex- pungenda conjuges. Ex jure autem , prag- fumptio acquaftüs ftat pro marito, ejus fc. ope- ï*räcol k ra rem acquifitam fuiffe & ex ejus bonis /. 5 1. L notet I Jf. de douat. intev vir. 69 uxor. pt jmmo Denique Juftinianus Imp. füftulit actionem j drotondn tel uxoriee & dediruxori actionem ex ftipulatu, " nam ftipulatio velinterceffit vel interceffiffe fin- i gitur;ad dotem recuperandam, cum tacita hy po- sf AU theca in tmariti bonis, & privilegio pralationig refpectu aliorum creditorum , eftque contra-na- n tóm turam actionis ex ftipulatu bone fidei. L.uz.C. ii de vei uxov. atl. $. 29.. Infl. de atlionibus. . Ex- , g traneus hanc actionem pro dote repetendanon hp t 0T habet, nififibi exprefsé dotem ftipulatus fuerit, Wt Ecdc l. un. cit. $. 13. A ii l hi ARTICULUS VI d Dominium . Religioforum. 611! ls e Religiofis & eó pertinentibus agitur in him, j Decreto caufa 16. 17. 18. 19.20. in Decre- EZTM I tal.1. 3. t,31. 55..37. 50. In Sextol.3. t. 16. & [ ;lr' n fqq. Clem. l. 3. t.10.feq. Extrav. Jo. 22. t.7.fq. LZ&[ h ! Extrav. com. 1.5. t. 9. C. 1. 1, t. 2. & 3. Nov. $4 76. 123. C. Religiofus vi Profeffionis Religiofae preecise VLs non arccetur à juribus, dignitatibus, beneficiis W [HPUL regularibus, facultate elipendi: Neque enim Df hoc circa Votum paupertatis Religioíee verfa- uf ly Ulü tur; unde circa hec proprio nomine agere dl fc] poteít l Eüibus Qtn Dz Junr. 135 i. M d 1; ^ "poteft. — Queritur ergo de dominio rerum U " temporalium extrinfecorum & bonorum for- " (Omarim i J * tunae. 1] Dico . De jure communi communitas re- 'q ejug' | / !Jigiofa poteft habere Dominium bonorum mo- . bilium & immobilium, non veró habet folam Mif ! il lf dminiftrationem, ut dominium habeat Chriftus. Temcr ii Ratio 1. IVegativa. Quod hs communitates /zh!ez'æfi/feät non habeant dominium, 1. non eft ex ordina- Tif tione Ecclefie, qualis oílendi nequit, ». non ( ?ïiïiïlümf ex intentione voventium, pervotum enim ex- I cluditur (olum dominium vel ufüs independens [ W5 lnl in perfona vovente, non veró in communita- T7)n W i te, & ne quidem poteft quilibet vovens voto "i fqo toti communitati praejudicare feclusà au- J ?i thorirare Ecclefie ; 3. non ex intentione do- nantium, qui volunt haberi à Religiofis bona A donata, uti baberi poffunr. Aatio 2. pofitioa, Tvid. f. 25. c.3. de Reform., LU Aiegul. ita habet:: Concedit: Santla-Synodus ommi- . &us Monaflerüs eg domibus tam. virorum, quàm ib r Lmulerum , €9 mmendicamtium, exceptis. domihus QU Fratrmm $. Fyapncifc Cj Capuciuovum , &9 corum; 013 u u Minorum de Obfervautia vocantur , etiam qui- as t vUus aut ex conflütutiomibus [uis evat. probibitum , j 4 N agr eyi privilegio JApoflolico uom evat conceffums Si , Ut deinceps bona ümmobilia eis poffidere liceat. jf£Y* poffident, non meré adminiftrant , ergo Trid. i5 &* vel füpponit vel concedit Dominium. Ira & NuUe.exütde P.S. in6. ípeciae quid preter 4g'z * ufüm aliorum Ordinum tribuitur FF. Minori- w5f bus, quod fcil. orum, quibus utunt ur, pro- p 4 prie- E $36 Ds Junr. prietas & dominium fpec&tet ad Romanum Pon. yedfuts rtone l tificem & Romanam Ecclefiam, & non ad eo- MI " rum Congregationem, ergo füpponit in aliis ( mn pertinere ad Ordinem & Communitatem Reli- ] ) giofam. Confirm. Owuidquid Religiofus acqui- fj rir, non fibi, fed Relipgioni acquirit; ergo Re- "n J [ lgio acquirit Dominium, ficuti ex eo, quod Servus omnia acquirat Domino fuo, hic acqui- rit dominium. Erhinc Religiofi Ordines actio- ne reali & mediis juris füaum jus profequuntur; Q,W?n vindicant nomine proprio, capiunt heeredita- J. D) ynt M MU tes, lepata, habent ceníus annuos, reditus fla- biles &c. Vi Sicinbon Excipe fcil. ex 'Frid. & renuntiatione facta t r huic privilegio Fratres Minores de obfervan- n j NU jl tia, & Capucinos etiam in communi. Ha& DDomus Profeffze Societatis Jefu cenfüs & re- uf dituum ftabilium perpetuorum non funt capa- l €es, fed pertinenrium ad habirationem &c. con- firmantibus Pontificibus. Ita & communitates i hi PP. Discalceatorum dicuntur incapaces reditu- um perpetuorum 6 vineis, olivetis, apris. Di] Objic: 1. Religiofa communitas vel ejus Su- r;i P*)pän | perior immediatus nequit alienare bona füaim- mobilia aut mobilia pretiofa, fineconfenfu Su. n perioris mediati; imó & SummiPontificis, er- o non habet Dominium in ea bona, imó in caíà ultimo habebit Summus Pontifex. E. D. | C. quead 1. partem , non habet dominium libe- Al | j rüm C. nequidem vinculatum /V. quia habet L!' Til J obligationem con(ervandi bona & transferendi H 1] [ hi l i du Dz Jonr. w 137 Ü | E- ad füccefTores. li 2. p. IV. Pontifex folum invi- / gi]at bonc adminiftrationi bonorum. g UOT Jufl. x. Bonorum ad Relipiofos pertinen- tium dominium vocarur dominium Chrifti, üt j —— eidatum. . &. Eo fen(uü) quo Matth.25. iisdi- lg i citur: Quamdiu feciflis uti ex. bis framribus ineit T p i minimis , smibi feciflis. 1 7[? fUO) /IIC a:l( Qbhjc. 2. Singuli Religiofi non habent do- Vrl minium, ergo nec communitas, uti & bené SOgum t , fequitur: finpuli indigent, ergo'omnes. B.T. o [ D. C. àt fant meri finguli colle&i C. üteftper- It mumïi fona ficta in ordine ad hunc effectum juris JV. Sic in bonis indivifis communitas habet domi- EM nium perfectum , finguli hoc non habent. — & Yrs t dl 2. V. C. & paritarem; non valet illatio à fin- Q ] gulis ad totum, fi fit preedicatum, in quo to- Jl nf j tum differt à partibus, fi praedicatam conve- im nf niatparti, ür pars eft aut aliquid fingulare, atinemdc non üt entitas eft, fi fir praedicatum quaatitatis iDieomminti &c. De hoc agitur in Logica & in materia de ii Deo, de demonftratione Dei contra Atheos. D Dico |[. Relipiofi Profeffi in. particulari usj fünt incapaces dominii rerum temporalium ad redont t bona fortunz fpe&ctantium, Innoc. 3. Zbdica- econfena zio pvoprietatis adeo e[fl aumexa. Regule Monacba- Dontios, t , Wt comtva eam mec Summus Pontifex po[ft li- hn i centiam indulgeve.. c. 6. cum ad Monaftevium. .De r ) flatu. Mouacborum. €g? . Canonicorum vegularium. doritims lbid. Probilemus difri&f in virtute obedtenrie , N i Jb obteflatione divini judicii, te quis Monacborum groprium aliquo modo poffideat , [ed i quis aliquid i &mnsfer;r; Qropvii babeat , incomtigemter vefignos &ke. — Nbid. ro- 5 538 Dz Junr. fi i (l Proprietarius cum pecunia jubetur abjici in ? u fterquilinium. Quid ergo haber ralis Religio- vuto u fus, quàm ufüm íemper dependenrem à vo- Iuntate Superioris. 7 t9 c. Monachi 2. eod. tit, ,gpied e Conc. Later. ubi uec peculium pevimittuntur ba- ;';?bjecïUS; 'Ur Ij beve.. Adde c. 11. XIL. q. z.. /Von dicatis aliquid M ( proprium, [ed. fint vobis omnia communia. — 1 vid. M TUS I f 25« 0. 2. de. Regulavibus. INemini. Regularium M Vi Y fam virorum, quàm mulierum . liceat boza immo- ]* [ dilia; cujuscumque qualitatis fuevint, etiam quo- ] QQ& vis modo ab üs acquifita, tamquam propria , aut " gt n etiam nomine conveutüs po[fidere , vel teneve , [ed h *g |dio, rl flatim, ea fupeviori tradantur , comventuique iacor- yfei JJ/a poventuv €gc. — Quod/i quis. alitev quidquam tenere t'nä n lMM v) J nl deprehenfus aut. convi&lus fuevit : i. biennio atlivá €9 pa[frvd voce privatus fit, atque etiam quxta fue ip im da KReoule $9. Ordunis couflitutiones puniatur. — Inva- Va lide ergo difponeret ejusmodi Religiofus de bonis fortuna. Dixi de bonis fortune, non h] li ( enim eó pertinent manuícripta üt proprie íci- entie partus vel ejus accefforium, quod fequi- l À hij Mi tur naturam principalis, & res fpiritualis effe cenfetur ex Lugo & Karchne. ! & Q'.'jfn; ? Religiofus ergo beneficiarius beneficium Ü j V, qu habens pleno jure Domui relipgiofze incorpora- tum , acquiret huic domui , cujus & ipíe eft, & uN totum beneficium. Beneficium habens non in- corporatum, qua ex reditibus beneficii acqui- 4 i / rit, acquiret Ecclefie ; aliunde, donatione ngpl e. g. legato percepta acquiret domui relioio- fe; plané exemptus acquiret omnia Ec- EAWUUZH]T, clefie . Sponíae fuae. Religiofus jufi& ejectus RTT uti AT, Ds Junx. 159 M i D 00 Mil ,pti & fugitivus acquiret omnia Religioni, cui malitia Religiofi obe(fe non deber: injufte eje- , MAT ; &us voto paupertatis obftrictus maner & ite- 13 ;Al L ^ ; rum recipiendus eft. Aec dicas ; fervus à Do- JJ h u) ff// ino abjectus, huic non amplius acquirit. /. 36. : Mitdjy / 5 quod fervus.. ff. de flpulat. fervorum ,. ergo & 9( m i Religiofus Monafterio ejectus. m. JV. C. Fa- "! I^l vori Religionis multum conceditur. Dominus "!tv fervum abjiciendo facit eum pro poteftate fua "t fui juriss Religiofus femper manet obítri&tus "w votis fuo Ordini. Ita & c. uz. de Jufantibus e3 ^ iom. ] A languidis expofitiz. Expofitus vel à Patre vel ab A alio, Patre fciente & ratihabente, liberatur pa- ? ( - M trià poteítate; hac enim liberatio eft etiam in j M zi J j Patris poteítate. lta per fe loquendo, pre- : M jn,rm :» fcindendo à particularibus ftatutis, & ubi non l TAT l elt in.ufum deducta Conftitutio Gregorii XIII, ij : igif : bona Religioforum extra clauftrum degentium Ímm,; etiam cum confenfü Superiorum vindicans üpore; Camerae Apoftolice. Objic. In Ordinibus militaribus quibusdam h, quifg firindsd Profetfi habenr dominium bonorum tempora- lium. £. Ordines militares funt duplicis ratio- jefim nis; quibusdam permittirur etiam unumfaltem (mme conjugium , quales fünt Ordines quidam in &i i[pania, aliis non permittitur: Primos alii w Religiofos negant, Schmalzgruber ad tit. 35. l- sidap. 8T2 3. Decreralium de flatu Monacborum $$ Ca- , ii Z07. Regul./vocat Relipiofos fecundum quid, wis? Bonproprié, quod Confiliorum Evangelicorum obíervantiam intepram & perfectam non vo- tomi D eod. cuflodia ; j eje&ï veant. c, cum ad Monaflerium 6. tit. cafir- 140 Dz Junr. caflitatis omninó annexa efl Regule Monacbali. byfmmi Vocantur ramen Religiofi in quibusdam Bul- Jgibllsv i gn p lis Pontificiis, quod regularh Religionum ap- probatarum profiteantur , & Religionis vota ;E(US eJl]SI ] r d fübítantialia falrern ex parte obfervent, unde f.l' ( & perfonis Ecclefiafticis accenfentur, & privi- hgtj Jre D legiis canonis & fori aliisque Religioforum gra- | tiis ac favoribus gauderff: Priorum paupertas u Jf confiftet in hoc, quod íemel in anno de- l beant' dare fidele inventarium omnium bo- m norum , licentiam. eorum habendorum ob- tenturi. Pofteriores veri Relioiofi cenfentur; | ü & eorum paupertas dicit ufümfructum depen- T j AUAU d / 7 denrem à licentia Superiorum & Ordinis, vi vóti füi debent difponere de füis pro placito Su- us periorum, quod ipfüm de faculrate teftandi in- N d m Wi tellipe, Vide Suar. Pellizarium & alios. *gr'on. DDico III. Incapacitas Profeffi ad Dominium It non oritur 1. precis? & natura voti pauperta- tis. Ratio ef]: Quia retento dominio poteft t Ya effe paupertas ex voto, eximens hominem à cura rerum temporalium, quee fit impedimen- f uN i to tendentibus ad perfectionem, per exerci- ET tium dominii dependens à voluntare Superio- rum, uti défacto habetur in Scholafticis Societ, ! ij Jefu, quiretento dominio ufum habent àlicentia j Superiorum dependentem, & tamen funt ver? M ec proprié Relipiofi, ac fi Profefforum nume* ro adícripti fuiffent ex Bulle Gregorii XIL quamnto fru&luofius au. 3s82. Cal. Febr. eg- Bulla l d ^ a[cendente Domino. k [ ; Ejusdem Pontificis, a. 1584 Em»: 9. Cal. un. LT Con- Hï N "Nf ? Dzr Junr. 141 d d / J Q W ! Covfirmatur.. Poteft ftare votum caftitatis in & idf) [ il onjugibus, impediens ufüm conjugíi, erpo l & votum paupertatis in habentibus dominium, j 4';: tG l dum ufus ejus non fit liber & independens. Tf Obf:n?g.rg j Neque oritur 2. é ratione folemnitatis vos nf J ,a ti. Jatioefl: quia folennitas habetur meré ex lf(?däclq lt conftitutione Ecclefize. c. quod votum un. de vo- li /?! U: 19 eg voti vedemptiosme, in'6. Etíic defacto in "t Societate Coad jutores formati fünt Religiofi & ln h inca paces dominii, licet non folenniter profeffi. LUl j At d M Confirinatur ex eo , quod votum folenne "Utim faris intellipatur in perpetuitate votorum reci- Ial proca, hoc eft tam ex parte voventis, quàm ex m d r Religionis approbatz acceptantis votum, qui As pl conceptus non excludit rationem dominii. kbl Nec 3. ex ratione benedictionis & fpiritua- mdos fis confecrationis. Ratio ef]: Quia hz bene- dl Domie di&tiones vel precationés ab acceprante vorum 1 t p di&e , fünt e. g. invocationes Dei, ut det pra- m tiam voventi, & non confecrant hominem vo- wshmw ventem aut ad ufum facrum immobiliter depu- frmiy tant; & in variis Religionibus ad vora emiffa » a non additur ralis confecratio aut benedictio. ytue voeno Neque 4. ex ratione contractüs, ao efl : AlX Quia fimiliter etiam Deo fe offerunt vorum j fimplex emittentes, & quidem in focietare vo- malwe ta fimplicia irrirant matrimonium fübfequens ; fommar licet folennia non fint. Provenit ergo hzc incapacitas & fola con- r J Hpf) fitutione Ecclefie & jure Ecclefiaftico eam jj huic voro anneétente. c. un. quod votum. de voto | & vofà vedemptione àn . [Nos jgitur attendentes , quo 142 Ds Jusz. rots pf quod voti [olennitas ex [ola conflitutione Ecclefia k of eff inventa: Unde vorum caftitatis in fufceprio- s; ( ne Ordinis facri, & in ProfeíTione Ordinis re- sefenti lioiofi à Papa approbati fo!enne eft, non vero ; n votum caítitatis etiam publicé emiffum in ma« nibus Epifcopi, quod non reddit inhabilem ad :w& i » À matrimonium , licet fbfequens matrimonium illicitum reddar. Coufivmatur: "Teftamentum ia p d folenne 4 non folenni differt folo 1 ; diii jure lhum-an'oä ! ergo idem fentiendum de voto. IÍ— j 0i Hinc, uti cenfent Suar., Haun &c., authos ritate Ecclefiee feclusà vovens, nequit fe red- lii — J TOE dere inhabilem ad dominium , uti eà feclusá ne« »r if quit fe reddere inhabilem ad matrimonium; ^f Inhabiliras enim non eft materia voti, fed effe-- TE n étus modó adjunéctus 6 conflitutione Ecclefize; D d h ( quà fuppofità eft effectus voluntarius voventiy. volendo caufam vult effectum. qui ts : i Objic. 1. C. porre&um 13. de Regularibus u DN zranfeunt ad Relig. $9 c. Religio[o 21. $. fin. dgä Sent. excom. i 6. & alibi dicitur Religiofüs fieri. ! Dioq d -— n ! per profeflionem, fed profeffio non fit, nifi per vota folennia, erpo íine votis folennibus ïD.*NäJïf ( ii non eft Religiofus. & ..4. Quia tunc Ec- w&f clefia non accepravit ut Religiofum, nifi cum ib G!ego,', votis folennibus C. quia non potuit acceptare T Hss JV. Purant nonnulli primis Ecclefiae Saculis in Religionibus, non folennia fed fimpl icia vO- g ta faiffeedita. Sc/malzgrueber ad tit. 31. 1.3. De-. | eretal. m Jnff. x. Si fufficientia runc erant vota fim- C ii ,,pliciïa, dici poterit etiam Religiofus; qui emi 1S u Dz TJunr. i 143 | "Wif!rri«;g.;;üs votis pauperta i tis & caflitatis obedientiam i " v Jl .vovet Epifcopo vel etiam Confeffario. — g. JV. OM «€um eodem , quia Ecclefia non acceptat: Non Tf d ) : . eft de effentia ftatüs reli | iofi major firmitas per "m vota folennia, & pote i fe quis etiam perpe- Ti uó & irrevocabiliter oblipare per vora fim- "'nr. plicia. "p — dufl.2. C. cum ad Monaflerium de flatu Mo- " lum wacborum. [2 f. abdicatio propvietatis , ficut eg " cuflodia callitatis, adeo efl. annexa vegule Mona- Mil s cbali, ut contra eam uec funmus. Pontifex pofft r liceutiam indulgere:: Exgo indiffolubilitas votire- x d ligiofi tribuens dominií incapacitatem non ori- t nrimg tur ab inftirato Ecclefie, fed intrinfeca effen- t f tia voti folennis. . & 1. D. /4. non poteft, id iv Bd eft, non expedit, non decet, non convenir faltem facilé C. rion adeft abíoluta facultas di- Dtris VOj ( fpenfandi V. $. 2. D. ,4. Non poteft, ira ut iij mmanens Religiofus habeat dominium in fe & fuo jj (j, Uf omninó independens C. ut vel habeat do- Tif fnin*ïum aut ufüm dependentem, aut folvatur ;;; /,; $ atu relipiofo. /V. — Benedictus IX. dicitur iij dl peníaffe cum Cafimiro Profeffo & Diacono RU Is € monafterio Cluniacenfi ad regnum Polonia fm, D Ut evecto. Gregor. XIII. cum fratre Cardinalis t p " Joyote Provinciali Capucinorum ex Fagnano N & Schmalzprueber. Refert Paludanus difpenfa- p , tum fuiffe cum Ramiro Rege Arragonum, Vol- "E l ] taterranus 1. 4. hift. cum NNicolao Juftiniano ab - "Alexandro III. &c. 7/l. 3. Papa nequit facere , ut, quod (emef t j ei c onfecrarum, non fit confecratugi. j$emel j * 49 144 Dz Josz D ddimpt JDeo dicatum nog efl adufus bumattos ulteviis trans- ferendum,. Reg. 5J. g1. i2 G.. Sic facere nequit, nt hodie ordinatus Sacerdos cràs non amplius ialb Sacerdos fir; ut calix hodie coníecratus, ma- ao nens integer, definat effe confecratus: ergo (j nequit per difpeníationem facere, ut vovens yi 180 & fe obligans ad pauperratem. non amplius ad a r y. D.,2. Siconfecratio quoad eam obligetur. Ms perfeverantiam fit juris divini & non fübfit fta- m tuto Ecclefiaftico C. f juris divini non fir, & flatu- d. to tali fubftet /V. Ita baptizatus, confirmatus n Sacerdos, Epifcopus confecratur per characte- njadi rem indelebilem inSacramento Baptismi, Con- füoigo Uniic firmationis, Ordinis fufceprum. Calici poteft tolli confecratio abfoluté. Ecclefia poteft execrari. al d Jufl. 4.. S. 'Th. 2. 2. q. 88. a. 11. in 9. docet: W Eft autem debitum continentie flatui religiofo TET effentidle, & ideo in voto folemnificato per drttüy rofetfionem Relieionis non poreft ab Ecclefia tb difpenfari, licet poffit difpen(àri in voto folenni qon t per füfceptionem Ordinis facri emifTo: ergo tpittas 1dem dicendum eft quoad dominium & votum (nayn]) Mi paupertatis. E& VelS.'Th. explica de porefta- te Pontificis ordinaria, vel quod fzpiffimé non itnj i conveniens fir hac difpenfatio, vel de difpen- Vil fatione, ita ut maneat Religiofus & nullum vo- mtmamra ! tum fervaret ; vel denique dic recedendum effe As cum reverentia à Do&tore Angelico ob c.um. "ii devoto in 6. & difpen(àtiones in voto folenni F d caítitatis religiofze à Pontificibus factas, cum Etmnà prafertim non videatur íatis probare ratio lii S. 'TIh. à coníecratione Deo faéta & fanctifica- ibl tione 1b J Ds Junx. 14 1 hunur,qh ) & Y DI ;'tione defumpra, de qua vide Jufl.3. Denique " tl d IN b ! fiin voto folenni per füfceptionem Ordinis fa. Wj fonp«l : cri emifTo difpenfari poteft juxta S.'Th. l.c., cue V dU ' non in voro folenni profeffionis religiofze? Olbjic..2. Quando.homo vendit & tradit AUTT r l 'emptori rém, amittit ejus dominium, idque sU y i ex natura venditionis irrevocabiliter, ergo. & i*"o"ff'ffäquvc; Religiofüs per profeílionem folennem ,. qua fe m (ffr i & fua tradit Deo, amittit dominium idque ir« nf d l! tevocabiliter. K. 1. Ergo idem amittit per vo- At tf "* tum fimplex ex naturà voti ; ergo per votum AUWun: fim plex caftitatis fieret invalidum matrimonium IOurpm, ( !fubíequens; quod dici riequit. K. 2. . V. d a :tt Univerfaliter *cceptum, aliàs non poffet dari ij eafus, quo refcinderetur v enditio alioquin va- 4204 fida. /V. g C... Vendens transfert dominiumin ?Hits egms qui anté non habuit: fi idem retineret ; fmiet; daretur duplex dominium in folidum: ejusdem "ibh: rei & ejusdem ordinis: vovens paupertatem übvit pon transfert dominium in Deum ita üt is ac- 1 ll; t eipiat dominitim, quod ante non habuir, nam int' dominium Dei non repugnat dominio hominis; jadpitt d dominium altum Reipublicee non repugnat i(iplntt dominio baffofubditorum. *.3. D.C.'Si vo- ii lt vens. renuntiet folum a&ibus dominii JV. fi f& ikolin etiam ex natura voti ad dominium inhabilitet C. «imu* Conjugatus profeffus in Religione conjux fimul n 04 eft cum dominio in corpus alterius; cujus ufüs nwot per vorum eft lipatus. Vovens paupertaterri us s? poteft cum dominio amittere folüma liberum ; tf üfüm & independentem. Inf.1. Homo vovens folennitef tagis ob. ?ada&länäïï firitis Dg Junz. 146 cirem j ftringitur Deo; quàm homini, per querncun- jj ue contractum &. D. in ratione obligationis C. inhabilitatis ad dominium V. peccando contra g domia qnà) votum graviüs peccat & contra virtutem Reli- ) V& o gio nis, quà fe fpecialiter Deo dedicaverat. Infi.2. Profetfio folemnis Religiofi eft mors m 6 g d. fpiritualis, ergo ex natura fua reddit profeflum yudn mortuüum & omnis dominii incapacem.. &.D.7. fa. Mors proprié didta N. meraphorice ralis C. mors dicitur, quia Religiofüs moritur mundo. a eyiamd Infl. 3. Servus eft incapax dominii, dum f» vendidit & libertatem fuam tradidit Domi- Ms fium, 4 n0, ergo ex natura folemnis profeffionis Reli- dum fe donat Deo, eft incapax domi- ln giofus; PT nii. E. T. Idem argumentum cum prioribus uá, ) procederet etiam in voro fimplici non folenni. *v.2. Si fervus fibi peculium retinet, domiaii püne 17 capax eft imó & usüs ejus licet revocabiliter. Dein V. C. vendens transfert dominium in al- küm i Radped terum, quod erit dein incompoffibile cum do- ininio vendentis: fed vovens paupertatemnon fib gt fic transfert ex natura voti , fed tantüm oblipatfe m 4 j ex virture Religionis non ufürum fe dominio: lsf vel abdicat dominium transferendo in Ordi- tl nem, e.g. vel retiner dominium & abdicat tj i ü ufüm liberum & independentem. lt Oljic. 3. Si hec incapacitas dominii in pro- DL fefTo non eft ex natura voti folemnis, fed & ju- Nb ye ecclefiaftico, ergo profeffi ub initia primo f UM üt rum Ordinum S. Bafilii, S. Benedicti &c. reti- g m nuerunt dominium rerum fíusrum, quia nomJ , t E. ; " Nmim ;onüat tunc ab Ecclefia conftitutam fuiffe inca n Ds Jun x. 147 l i! U hi in t l Ü incapaciratem dominii. x Diverfze hic fünt fen- üteg J : ; m "'tenue. — Alii Cdunt. feq., & originem incapa- 3( i fs citatis dominii anne&ctende votis folennibus RU i " ; defümunt à Juftiniano Imp. Novell. 123. c.38. A du & Nov. 5. c.5. approbante Ecclefià , Greg. fcil, Mil Magno. c. 7. XIX. q. 3. Is ob filii paupertatem lr nj dediffe dicitur Maximo Abbati facultatem de ** 1]; bonis fuis teftamentum faciendi in Concilio s. "Ws Epifcoporum. Alii Negant feq. & volunt ab wf initio Ordinum Religioforum jam flatutam ine X i, $ capacitatem dominii jure Ecclefiaftico in pro- intitim. feffis per tradirionem ; cujus non fcitur ini- imüm: tium, ad nos perveniffe. vide c. 7. quia imgre- mprir dientibus. c. 9. i qua mulier. XIX. q.3. c. Mo- p wnonpu gaché. 2. c. Super quodam. 4. & c. Cum ad Mo- nl maferium 6. De flatu Monacborum. . Matih. 19. 15 jamdictum erat: 5 vis pévfe&us effe , vade, ven- lod de ommia, que bales, & da pauperibus , &9 babe- tbniun: £s zhefaurum in ccl. Finis autem Religiofo- plbius um eft perfectio , quam quarunt. Quod m fübinde quaedam mutata fuerint; hoc ipfum uml evincit. talem difpofitionem effe ab Ecclefia. m f um « Ex his fequitur paupertatem in genere prae- ii 0i fcindere à carentia dominii, & poffe dici volun- in ( àit tariam abdicationem temporalium faltem quoad f ufüm à Superiore vel ordine dependentem. Novitii veró retinent dominium rerum fua- doiniin «s i ram,; de quibus difponere poffünt per f& lo- (hunp quendo, five inter vivos, live mortis causá. ouibit Trid. tamen f 25. de Regular. €. 16. excipiendo y Qu ovitios Societatis ]efa voluit non valere re« jura- timumüxüfef UQntiationem aur obligationem etíara ctm ", "ieute «s 148 Dz jJunr. gseulit amento, €9 infavorem cujufcunque caufz pie àNo- j x r eam vitio, tempore fc. Novitiatüs, & füícepto ha- TO bitu factam , nifi fiat z. cum Jieeztia Epifcopr, éut ejus Ficavü , 2. iufva duos menfes proximos li fotel gU ante profeffionem exa&te fcilicet de die in diem , computandam, cui non obeft, fi profeffio per j LWZ Nf /7(11 accidensdifferatur, 3. u£zon intelligatur effectum ! l4 M füum fovtiri , wifi fecutá profeffone ; fic nimirum I , g[[g n 'Q,A.;.Cl-. confülitur libertati Novitiorum, etiamin egref- fu ex Ordine. Que ratio cüm ceflet in tefta- s mentis & ultimis voluntatibus, üt ambulatoriis 5! vw*»x' : jeuio mf &revocabilibus, patrimonium Novitii non lee: i 1 dentibus, nec egreffum impedientibus; de his. ' 4 COT infï] non inrelligerur Tridentinum. ta explicant ; 1iii, f Declarationes Card. apud Barbofam ; & alios. Ita & Novitii cujufcunque Ordinis poffünt g acquirere-heerediratem & ex teftamento , & ab |: i, inteflato, uti & Seholaftici Societatis. « INovitii | zxit fine difpofitione mortui bona non cedunrt do- lj D mui vel Ordini, quo enim jure eó pertinerent, cüm ex Trid. cit. nequidem valeat difpofitio |iin [ J Novitii etiam juramento firmata ante ultimos ! duos Novitiatüs menfes , & profeffione non | 1 ll; D fecutà, ergonon debet agnatis auferri jus quee- ]2 l fitum füccedendi ab inteflato; cüm Novitiatu$ Jj fit mera probatio, & pollit difponere, TC J | ii velitj Db DP h m J L T l per teftamentum Novitius. Dico IF. Plerique Profe (fi Relipiofi funt cà paces fucceffionis ram ab inteftato jure fangui- | ial Iis, quàm ex teftamento, cüm jure communi | (ay ; non prohibeantur. Excipe FF. Minores dé| ; , Obíervantia & Capucinos , 'quotquot id|5uj], l« ht Dr Junz- í 149 fïþfïnqrff JL:* * ll Societate ultima füa vora publica emiferunr. Di- Ms Y /cuntur etiam Cármelite Diícalceati füccedere lm] J offe ex teflamento, non veró ab inteflato. 1 dj [ QP;.. Poteft Profeffo Societatis relinqui le- " du gar um;, ergo & hereditas. P. C. ex $. legari Vi fnfl. de Legatit. — Legavi- autem. ibis folüm poteff, r cum quibus teflamenti fa&lio eff : ergo illi, qui !!! li heeredes effe non poffunt, nec poffunt capere ht legata.. . V. C. P..D. C. Qui non poflünt effe x heredes ex voluntate propria proprer votum; Stmig: eis non poteft lepari N. C. Qui non poflünt mNmi ex alio impedimento juris C. ' Si vetus eriam W& jus fuiffet contrarium ,. derogatum ei eft jure "* hek novo, quo Religiofüs eft.capax legati; quod ii d& nonfibi, fed Relipioni acquiri.. Denique Re- w gulam datam inrelige deífervo , cui inutiliter tin,) aliquid lematur, non datà fimul libertate, quae v N: capacem reddat dominii. F. Li 1024 4f de am vt Zeg. ". t & p ico F. Domus religiofa fuccedendi capax usdj füccedit in omnia bona Religiofi profeffi, de a quibus hic ante profeffionem non difpofuit. vf INam fi fit faccedendi incapax, uti FF. Mino- fj rum, Capucinorum, Societatis Jefu, bonaeo- N rum po(t profeffionem pertinent ad heredes , d 9 inteftato. Ratio efl, iVovell. s. c. $. Jllud quoque decevuimus , qui im Monaflerium iutvoive dettr 'uoluejrit, autequam . Monaflerium iugvediatur , li- g; Centiam babeve Suis uti , quo voluerit zodo z. in- bt Ü ure n gredienten. namque . und. fequentur. . omiminà. ves, Fj M enamfi uom expveffün dixevit , [e ilag imduceve, . norzüezfz't Dominus 4 Jlavum ultevius ullo smodo. i qquuorj' JVov. K 5 Dr Junr. / ys6 qpont j INov. 153. €. 38. - Autb. fí qua mulier. €?. autb. ipum !f ingre[! C. de S5. Eccl. c.7. 68 9. XIX. q.3. Con- U venit enim , ut Domui religiofe , ubi vivet, m & alimenta capiet, res Relipiofi cedant. Inde yíc i & quidquid Profeffus acquirit , acquirit Mona- !.j 4 1l fterio. 7^ c. Abbates 6. XFIHL q. 2. Hseredi- j * tas autem religiofo jure defertur. Z.56.$. 1. 9 í "T j 2. C. de Epi[c.e9 Clev. gt Obj. 1. Si Domus religiofà füccedit in om- h qmw nia jura Profeíffi ,^ ergo etiam füccedet Parri, j n dum filius ejus religiofus ante mortem Patris | — NU eít mortuus. B. JV. feg. Religio folàm repre- v fentat filium vivam, non veró mortuum, M. Infl x. Saltem Domus religiofa debebit ap- a lg prehendere poffeffionem de novo, ut domi- aimm nium acquirat. &. /V. feg. quia Domus religiofa Hf, Ne[ non füccedit üt heres extraneus, qui ad com- [ ( W dia o parandum dominium debet hareditatem adire, bun. & rem apprehendere, fed àt haeres fuus, qui ]i continuat dominium, in quod füccedir, üt re- p prafentans Profeffum fuum; ita enim filius üt heres fuüus abíque nova aditione fit Dominus Tlaty Wi g rerum Patris mortui. $. fui 3. Iufl. de bevedit. t lt quz abinteflato defevumtur : [ui baeredes fiunt etiam L r zorantes. L. 14. fF. de [uis €g. legit. beved.. . u is beevedibus aditio non eft nece[farta , quia ftati N5 [ apfo gure beereces exiflumt.. Lict autem effe faum| "u sredem precipué inrelligatur de deícendente 'w'mg. Mdm non emancipato refpectu patris aut avi patet- i ni , cüm mater non habeat filios in poteftate us n ET 18 fua, de qua füperiüs a&ctum eft, fcilicet juridi- ca, pertinet tamen etiam ad filium religiofum & re l INt DE Jonr. ET ! [ f]llr? [ [ i& religionem ejus nomine füccedentem , non 7Ml per novam heereditatem aut donationem, fed [ ïi If . per extenfionem aut modum perfonze acceffo- "s rig, beneficiolegis, unde füccedit, licét Pro- U. acqw'n:)f,» felTus (it minorennis aut amens. LOT* Infi. 2. Donet quis Relipiofo füb expreffa Tl s l j conditione; ne cedat Domui religiofe. — . Si -ebfolut& aliter valere nolit, nulla eft donatio; alias; cüm donans cenfeatur favere voluiffe do- T m n d natario, quantum lepitime potuit; & is capax w eft; u(üm cenfetur voluiffe concedere , & com- ihljgg; moditatem precariam dependenter tamen à voluntate Superioris. Nam ftatur pro valore TY dotidd a&tüs L. 172. ff. de R. 9. & verba teílatoris de- bent intelligi fecundüm conditionem perfone; t 000 at d j s r avg. L. plenum x2. $. 4. f. de ufu g babit. Iufl.3. Nepos repracfentans patrem mor- 3 qi d neliitem 4 tuum füccedit avo , ergo & Religio reprarfen- tans Religiofüm mortuum (üccedit patri. Be I. fs , 1 Küccedi, D. A. folus V. cum patruo aut avuneulo fü- perítire C. folus fine patruo, e. g. fuecedit ju- j m f ne ft Domt re füo, non reprafentationis. y.2. IN. C. Ne- pos füccedit jure fanguinis vel reprefentatio- Mi [77, ) nis: In Domo religiofa non eft jus fanguinis; quod per mortem filii extinctum eft, nec jus j lul . repreíentationis , quia füperior e. g. parens u ( j non reprafentat inferiorem , uti filium pre&- yem dl je d mortuum , arg. Aov. 118. €. 2- licet viventis perfonam aliquatenus füftineat.. Avus fuo jure TU ; füccedit nepoti , & fi velles ab eo repreefentari js p rio- | ln filium ; adeffet jus naturale vinculi & genera ne, 4 ln 152 Dz Jüns. "i Cäl'd. f ne, quale nonhabetur in Domo religiofa, mor. tuo Religiofo. / Oljic.2. Ergo omnia bona & jura Reliiofi 1)314. " transeunt ad Ordinem. s. D. "Transferibilia C, quontan non transferibilia N. Sic non tranfit benefi. giur. 1 cium fzculare, jus retractüs conceflum ad re- E ! lr tinenda bona intra certam familiam , tranfit pe- culium,; ufüsfructus;, &c. p od M Dico F1. Quidquid videtur acquirere Reli. ] UT ;j ii giofüs Profeffus, immediaré acquiritur domui religiofe , non veró rantüm mediaté, ita ut jlyeett priüs Religiofus acquirat fibi dominium. Jafja "k d eff : quia..pjc,r- profeffionem Religiofüs fit inca- ii " pax omnis juris & dominii, ex 7ri2. f:.25. c.2. n d de Regular. &2 c. cum ad Mouaflevium de. flatu imiti m AMonacb. €g Can. Reg. ergo fit incapax dominii m aQ tam flabilis, quàm transeuntis ftatim ad Mona- hd " fterium, 'Unde ficut pater, quando filiusfami- usf lias heeres fcriptus hereditatem adire recufat; ff liber* poteft hzreditatem adire & fibi acquire- s r re absque confeníu filii, eo etiam ignorante; dfititgto ac fi Pater ipfe hzres fcriptus effet ab initio, Ti l. fin, pv. €2 $. 2.. C de bonis quee libevis, ita po- LT teft domus relipgiofa Profeffo infcio, invito , Vi imo poft delatam hereditatem mortuo, here- Hsl ditatem Profeffo delatam adire & acquirere. ETU Confirmatur ex eo, quod Profeffus morali« Ut s ter fit una cum.domo religiofà perfona, non di- t hii ftin&ta, in quam priüis tempore vel naturà tale Aenn, jus vel dominium tranfire queat. Noftram fen- Álim, tentiam in foro Ecclefiaflico receptam effe pa- tet ïïïlonem, | lts M Dz Tusnr. 153 Nj Ü !tet ex Card. de Luca de Aegular. — Difruvs. 56. ' 1 hona l Mi 3 [ bjic. x. Delata fervo liereditas, eo invito 3 ] ! etiam contra mandatum Domini, Domino non F0 pj Pa acquiritur. . 3. C. de bered. suflituendis, ergo& herediras delata Religiofo Profeffo eo nolente T fj non acquiritur domui Religiofie. & r. ante- riori lepi Alexandri a.224. pofteriorem oppo- TAU no Juftiniani dea. $31. I fc. 21.. C. de qure . deli- zzqm(iwr (j lerandi : ubi decernitur, fervum compellendum LK À w ad hereditatem adeundum, dum inflitutus àt T. fervus eft & de ejus liberrate lirigarur, runc Vil enim inftituens cenfetur, fub nomine fervi om- & ln D nia deftinàffe Domino. ' g. 2. /V. C. In carentia tl j i dominii comparantur fervus & Religiofüs; fed l t d in modo acquirendi Religiofus ad filiumfami- tf d lias accedit. Autio Gl Uude inferes: Religiofum ejusmodi profef- UE füm non poffe hzreditatem delatam pro libitu IT repudiare; cum jus Ordini jam quefitum fit : um p aliter fe res habet in donatione, quae modó po- st fito confeníu utriusque donantis & donationis Jini, ia jus dat, ergo in priori caíü foret alienatio; TOR non in pofteriori, cum fücceffio ex teftamento üruo, hat jus habeat & voluntare teftatoris, fücceffio ab Po- qute inteftato jus habeat ex authoritate legis. fs m teft ramen Superior ? caufa legitima àt admi- on mté nifltrator Relipionis repellere haereditatem aur vdomit rem legatam. - Notunt Infl. Bona, que poffidebat Religiofus ante / j Profeffionem, acquirit domus Religiofa, me- « —— iante dominio Religiofi; ergo &, qua acqui« 5 rit 1f4 Dz Jun*. rit poft profeffionem. . P. C. quia per profef Mi pfl'fin jf fionem Religiofus nullum jus ad hereditatem; guam poftea relinquet ei extraneus, habuit ; aut jcprporun transferre potuit in Religionem. &. /V. C. Re- ligiofüs non ante fed poft profeffionem eft in- um o f.ndff mition capax dominii. Pro/. D. "Transtulit tamenpo- teítatem adeundi hereditatem ab extraneo re- d linquendam C. non transtulit C. Idem eít hic i'ættimomdjä 1 &c in heereditate paterna. g, tf j Oljic. 3. Hareditas debet adiri ab eo, cui s t eft delata. ]. 1.67 2. C. de vepudianda vel abfliuen- um t da baveditate: Sed heereditas eft delata Religio- j a dfünezd t fo, ergo ab hoc adeunda eft; & mediaté tran- — fit ad domum religiofam. — & 1. T'extus agunt, f i — E 1 , d an filiusab hereditate abftinens poffit conveniri. — - z erpopre E. 2. D. M. abeo, cui eft delata, in quantum ca- [ n ax eft C. ür non eft capax N. ab eo, velà ld reprefentante eum C. ab eo tantüm N.— & 3. T t D. min. Delata eft Religiofo, ita t fit queefitum Tif ei jus fecundum füam fingularem períonam in tss particulari N. ut domui religiofz repraefentan- ag u ti Profeffüm (üum jusacquiütum fit C. D.es C. lh eít adeunda à Religiofo, üt eft períona diftin- éta à domo religiofa & fic incapax IN. ut eít M d « dv períona indiftinéta & ita capax C. — Argumen- m um probarer contral. füpra citaram haredi- Y« imin djcic L tl tarem filio delatam non aliter acquiri Patti; ] quàm facto filii, hoc eft filio adeunte. «Sc du D ARTICULUS VII. 1 W p Dominium Clevicovum. B Attri [ [ ct& Ecclefiaítica fünt 1. bona adi þfäs 1Q Bona ftri Ec- M Dz Junr. 1f5 uT nI]USadhfï':& Ecclefias pertinentia, horti, apri, vinee,&c. b?r , * quó & referenda fuünt bona Hofpitalium & ejus- uT modi corporum piorum. 2. Sunt bona Cleri- m g k j corum , quee alii non Ecclefiaítica, fed Ecclefia- ! l Offmolye;i j TT ts flicorum vocant , & priora ftricté Ecclefiaftica; Secundae rationis bona fünt peculium Clerico- ID b Dndi rum complectens triplicisirerur genetis bona. 1. Patrimonialia & veré fzecularia ex beereditate, P L lepato, donatione, aut contra&tu quocunque, ii 8 dj arte, proprià induftrià. 2. Quafi patrimonia- | At n lia non meré ratione beneficii (ed Minifterii Ec. i Mä&gh clefiaftici v. g. ftipendia Miffarum , concionum; m funeralia, reditus ftolae, üt vocant, jura paro- LL Ts chialia, & juxta Pirrbin 9 diftributiones quoti- tnconar diane pro praefentibus in divinisofficiis, vel pre- B itqunmnr Vdot fentige & ex probabili Capellaniee penfiones &c. 3. Meré beneficialia, fcilicet reditus beneficio- yinN. y rum , Canonicatuum , Pralaturarum &c. iürtquel Ex his ipfis ultimis meré Ecclefiafticis & be- vmpetnn neficialibus Bonis alia debentur fuftenrationi Yergrin nirG Dl congrue, alia fuperflua funt, neque ad con- ruam fuftentationem requifita, Conprua fü- af d ) nr N ud entatio gradus fuos habet ac moralem latiru- J dinem pro diverfitate circumftantiarum & per- J Amune fonarum & judicio prudentum, habirà femper m tare ratione modeítie, temperantie & frugalitatis «giri t u ex Trid S. 25. C. 1. de Reform. Non prohibi- ta modefta hofpiralitas, decentia ftatüs &c. . Ve- J titus finis profanus ad augendam familiam &c. Vide Canoniítas & Morales Theologos. IIl Jice 1. Clericislicirum efthabere poffeffio- ness i bomdiä? 356 | Dz Jonr. H nes, intellipe tam de communitate Clericorum, L— 4l W n "tl [ quàm de quovis eorum in particulari. Habuerunt imprimis in V. T. Sacerdotes )fm,(l,lü frif AR€0" & Levite Num. $.V..2. & 3. Precipe filiis D « H Jfrael, ut. dent Levitis de po[foffonibus fuis Urbas ad babitandum eg fuburbana eavum per civcuitum , 4n]t um r & zpfi in oppidis maneant , 9 [uburbana firt peco- vibus ac jumentis , que à muris civitatum fovinfe- | | y(H ldïe [E | [ J €$ per circulum .1o00. pa[faum fpatio teudentur, u &c. v.6. aflignata oppida Sex iz fugitivorum | ,a auxilia feparata , ut fugiat ad ea , qui fuderit [aus T guiuein : 69 excepris bis alia quadvaginta duo oppi- g. da. V. 7. 4d eft , fimul quadraginta o&lo cum Jubur- | t l b l bauis fuis. nl AVec dicas cum Lyrano in 25. Num. Urbes vedi [ illas fuiffe quidem Sacerdorum &c. V. T., fed 'V T d« quoad ufüm tantüm, cüm dominium penes L« alios remanferit, nam coztra efl. Vendere & j iL m / h /4 redimere zdes non eft meri ufuarii, fed domi- GV" l ll ni, atqui Levite poterant zdes íuas in urbibus ll LU vendere & redimere, nam Levit. 25. v. 32. & n ( lj feqq. ZEdes Levitarum, quein uvbibus [uut , fem- r l) per po[funt vedimi: fi vedempte nom fuevimt, im [/ i ormäf; Jubilzo vevertantur ad Dominos , quia domusur- TU[ x)üäf [uj bium Levitarum prvo. poffeffomibus fumt. intev filios n Jfrael: [ubuvbana autem. eovum mon veueant , quia Pt s polleffro [empiterna eftl..— Coufirm.. Levitee preter "t Q apros & füburbana affienata poterant adhuc i& flin 1 alibi agros & vineas partim emere, partim ex Fibirm oblationibus populi habere. Levit. 27. v. 20. && feqq.. Siquis "od rum voverit Domino, e9 uoluevit tmpi vedunere , fed altevi cuilibe fuevit venundatus , ul- "ïïl. c P4 I 7ra du Q Dz junr. 157 lmpamcuïer]'""ï pra eum , qui voverat , vedimere tton potevit : quia ao , rram Subilei venevit dies , fon&lificatus evit Domni- h 3j 1 h no, &5 poffeffro con[ecrata-ad jus. bevtinet Sacevdo- Tum. 3. Reg. 2. 26. ait Rex Salomon Abjathar Hf [/7) ! Sacérdoti: /"ade im 4matbotb ad agrum fuum. Terem. 32. Jeremias Prophera emitagrum in Mrigo i Anathot in terra Benjamin ab Hanameel filio At fm/ aui füi:-inde & A&t. 4. v.56. & feq. Jofcpb co- Ut enomigatus Bavnabas ab Apoffolis Levites, Cyprius ! genere cimm Daberet agrum , vendidit eum €9 attu- U Jit pretium , €7 pofuit amte pedes "4 poflolorum. Eu- LT feb. de vita Conftantini L. 2. C. 39. ait: Ormnia [irltaäiofmiwnjzää que ad Ecclefias vetlà vifa fuevint. pertineve , five VA domus at po[JG/fro fit frve agri , [ive bovti , five que- cunque alia veflitui qubemus. a A In N. T. de Clericorum hofpitalitate agitur dnbm k in Decreto f. 1. diff. 42. €9 85. de P'icedominis 'z;f, Vendin £ Rebus Ecclefiee cuvandis difl. 89. C.2.3.5. 2.8. ïagfii] fe d do; Greg. C. 4. ? Conc. Chalcedon. Decreti p. 2. Causá jn rj ] XIT. q. 2. €9 alis. L. 3. Decretal. zit. 13. tit. 9. ).i 72 6. Clem. Lib. 3. tit. 4.. Extvav. com. L. 3. t.4. J UrbanuslI. de Rebus Ecclefiee alienandis vel non. / p. ad omnes Epifcopos fcripfiffe dicitur ; ab M (11'6:',/,' Ij !l!'- initio Ecclefiae confüeviffe pios homines vende- j r re pofleffiones , & pretium donare Ecclefiis ,de- tuunt du inde tamen judicatum effe commodius, fi pof- gt prat feffiones iftee donarentur Eeclefize; ut eo mo- jerant d do non folüm praefentibus, fed etíam futuris r prtint neceffiratibus provideretur. Alienationem pof- . zc,ä fetfionumEcclefice prohibent & earum curam E- : ld f n r pifcopo commktunt Conc. Antiochen. Cap.25. / vll Ancyran. Cap. 15. ' Carthag. 4. Cap. 32. Car- [/ thag. 158 Ds Juns. lii ! thag. 5. Cap. 4. Hifpal. r. Cap. 1. "Toletan. 4. Can. 32. &68.. Agathenfe Üap. 49. & 5 1.: Mo- ps, t guntinum fuüb Arnulpho Imp. Cap. 12. Roma- « at p num 6. fub Symmacho. Ecclefiafticarum Por- jNm. 1 ij fenbus feffionum meminerunt S. Ambrofius. ep. 32. s Omeid S.Chryfoft. hom. 37.ad Pop. Antioch. S. Greg. l. 4. ep. 33. & alii PP. paffim, ud ait Card. Bel- gNm. larm. Tom. 1. Controv.Gener. 2. L. 1. de Cle. DT ricis C. 26. Unde Conc. Confítantieníe dam- ff navit fequentes propofitiones. Wicleffi: Sy/ve- | jj fler Papa €$ Conflautinus hmpevator. evraverunt lum Ecclefuun. dotando. .Papa cum omnibus. Clericis & fuis. pofféffonem. Bbabentibus funt. bvetici, eoqudd | aertoom polfeffouem babeant. rio Bo Obh. L. Levitae & Sacerdotes non habue- g u runt immobilia & poffeffiones in V. T. — Prol, vinin G Deut. 1o. 9. /Von babuit Levi partem , ueque po[- quttr À fffeonem cum fvatribus fuis: quia ipfe Domizus pof- 1177 Je[o ejus eff.. Unde INum. 18. datz funt Leviris **33:!&70 ]f! decimz , decimarum decime Aaroni, prirmitiee; oblationes, facrificiaSacerdotibus. Jofue 13. 33. Hl TYibui autem Levi non dedit po[Jeffionem , quouiam titis m Dominus Deus Jfraél ipfe eft pojfeffro ejus , ut Jocue t&b Bs zus efl illi. $. Cüm Pofteri Manafle & Ephraim Á rf filiorum Jofeph due tribus cenferentur; erant. -ETT 12. tribus pro divifione terrae Chanaan , omiffis Wiprog) pofteris Levi: hi ergo ex hac divifione & quafi "tlptpy n paterna hereditate nihil acceperunt , fed obti- | L. — hr 0 pl d nuere ; quae Deo quaíi Regi proprio Judeeorum T. ::ftabüia, À reliquis tribubus dari debuére íc. decimas ; pri- | & K mitias , oblationes , &infuper 48. Civitates cu m V füburbanis fuis mter alia$ tribus. Olfer It Ds Jvnsr. 159 ïL l'CaP (] "g Oljerva. Levite plus habuére quàm alie E J I tribus; habuerunr enim ulrra partem decimam, Omca t ] n Pj V & vix erant pars fexapefima , nam Ifraéliree ma- "t fculi Num. 1. fine Levitis pueris infra 20. an- ."IR. nos & fenibus erant 6035 50. cum pueris & f& t i nibus omnes facilé 13000oo. fine Levitis. Levi- D (r! tze veró INum. 3. Mafculi omnes ab uno men- "d fe22213., & quidem in Provincia non adeó It ] j M ] (d; magna. M: f IUf p " Jf Hebron data eft Sacerdotibus 9lofue 2 r. & tamen Dominus ejus erat Caleb de 'Tribu Ju- I ais C da Jof. 14. 14. g. Urbs cum füburbanis erat LT Sacerdorum , íed agri & ville in territo- rio Hebron fuerunt Caleb. Jofue 21 v. 1o. ts t s & feqq. Dedit Sfofue civitates .. Filiis IAavon watT. l per familias Caatb .. .. Caviatbarbe Patvis Enac ; 1j que vocatur Hebron, in monte Suda &g fuburbana uD "Jus per circuitum , agvos vevó €g villas ejus. dede- j damfum[g. Tat Caleb filio S'epbone ad poffidendum. Aurni n x hl; Obj. II. Matth. 10. Chriftus vult Apoftolos 17 n fil poffidere, non pecuniam, non duas tuni- "T^ cas &c. Ibidemair: /Voz eff difcipulus fupya Ma- sfeiprim t giffrum; Chriftus autem nullam poffefonem krenur, at abuit. W.ad r. Apofítoli pro eo tempore; yan, nl quo temporaneá Miffione per Judaam funge- Wione d a bantur, & pauperum Ecclefiarümve curam non q, d )j habebant, ante Chrifti adventum meriró non rio a habuére ftabilia, undefuftentarentur, plus jam j ( 4018 | faftum ex A&t.4. 5. 6., dum accedebat cura Ec- M lebant 'cleiïarum & pauperum, tunc enim accip pecus 01/ 160 Drz ]Juntr. (yii &i pecunias, ut inde fe fuósque pauperes alerent, imotidi R. ad 2. Sermo eft de tribulationibus. -- dufi. Luc. 14.: AVifa quis venuntiavevit omni- nrea alim & bus, que. poffidet , ttom potefd meus efe difcipulus. lo et g. cum S. Aug. ep. s. ad Marcellin. Chriftum p dT loqui de praparatione mentis, uti & in prapa- i d ratione mentis debemus odiffe Patrem & Ma. trem, fine quo odio nequit effe Chrifti difci- du a ul ulus.Ita Bellarm. Eriam quilibet Chriftianus eft Chrifti difcipulus , ergo quilibet Chriftia- nl nus debebit omnibus renuntiare. a Dico 1l Clerici funr pleni Domini bono. T rum patrimonialium, ita ut de iis libere difpo- porpeana iil nere poffint. E(t communis. Aario ef], quià per Clericarum non fiunt dominii incapaces; ( d neque eo fe abdicant eriam in favorem Eccle- ts fie. Apoftolus r. Tim. 3. precipit Epiícopis, du ut fint hofpitales, atque id quidem faciliüs eft; fzpe 6 propriis bonis. Can. 39. Apoftolorum Eu expreí$é meminit privatarum rerum Epifícopi, Til LTv C. certà XIl.. q. 1. Clericatus non tollitur illis; qui volunt habere aliquid proprium. . C. Epi- Id , Á PUL. ftopi 19. ibid. ex Conc. Agath. Epi(copi de re- bus propriis vel acqui(itis, vel quidquid de pro- iLiIn; prio habebunt, heredibus fuis, íi voluerint; mqm? derelinquant. .S. Ambrof. ep. 33. ad Marcel- m.'*WW "n ! linumait, fe ; cüm rogaretur ; ut Ecclefiam unam tl j ' traderet Arianis , obtuliffe patrimonium fuüum; ï*»f«jwdmm' patrimonium autem Chrifti tradere noluifle; s ( erg l , À Wi o habuit tunc adhuc fuum patrimonium,þ '?x'go ob Clericatum non dimifit. Atm Cleridi| E A x t Dz Jonr 16I. ïö'Squcp , aupeïï*.i;g Ti . Clerici étiam fünt Domini bonorum quafi patrimonialium. Eft communis. KRatio efl, | q!lif ï!][y;,;m: L » quiadantur ea bona Clericis à fidelibus tanquamy flpendium & merces laboris absque ullo onere lr ive pacto etiam implicito ea expendendi im en(/ic, Uij v . ufus pios; ergo ficut operarius eft Dominus //'!ty|! gnercedis, ita etiam &c. A Cv IVec dicas Stipendia fie pe excedere operas lb iil preítias. g. E Xceffus ifte liberà l profluit é pia j Qs (f j , & magnifica liberalitate , ud fi pauperi datur i magna eleemofyna. Nonne pro lectione Sacri, ülmilg pro qua ftipendium effet füfficiens longe mi- tilmi; nor pecunia, poteft conftiruiaureus ; imólongé ; Iuj plüs liberaliter? du i Clerici beneficiati fünt etiam Domini par- tímnj; ti$ fru&tuum, que congrug eorum füftentatio- wlpi tl eft neceffaria, ita ut fi per parfimoniam fibá u &i de congrua fuftentatione quid fübtrahant, nom jAplij teneantur erogare in caufas pias. Eft commu- « nis Theologorum. — Jo£fl, quia Clericisbe- mijig Rehiciatis debetur congrua füftentatio tanquam ;; ( fDerces laboris & juftum ftipendium «. 16. Cirm Biicidn Jecundum de preebeudis. . Dignus eff operavius mer- n ede fud, 1. "Tim. s. Luc. 1o.: iil k Quis militat fuis fivoluenme füpeudiis unquam? .Nefcitis, quomiam qui àn. [a- lag €!4r0 operantur , que de [acrario fuut , eduut, £$ m £ alrarà deferviunt , cum altavi pavticipant ?. ita H omnus oydimavit d , gonipm lt qui Evangelium autut- fiant, de Evaugelio vivere. 1. Cor.9. i n OP Apoftoli in Judea novellam Ecclefiarm p Qu j juxta doctrinam Chrifli inflrruentes non ad- f fus (; misére bona immobilig, ergo Ecclefize f ä:u-i:þ 162 Ds Jvar. fuit, non effe licitamn Clericis poffeffionem bo. sfeui gj Däme ] norum.- R. D..4. Quia non licebat N. quia minüs expediebat C. — Preevidebant enim Ec- l inelig TO cle&iam à Judeis, quales tunc bona afferebant, tranfituram ad Gentes. jgp r gl 4 luft. 1. S. Hier. ad Damafüm (cribens rela. jlv lo jfv W'WC tus c. 68. Quoniam quidqmid XF1. q. 1. docet [ MM j D Clericos, qui bonis parentum fuftentari pof- fuünr, fi quod pauperum eft ; accipiunt, fi bo- gt l g, RU nis Ecclefiae utantur, facrilegium committere S. Hier. de vita Clericorum, & S. Bern. inillud: fs WW& Ecce nos reliquimus omnia , afferunt , quod Cle- ia Ben n ricus, qui habet partem in terra, non fit habi- turus parrem cum Deo & in celo. . S. Pro- gendi&rr:rä zf fper l. 2. de vita contemp. ait, non poffe Cleri- Pü yi cum fine graviffimo peccato vivere ex bonis l fe D Eccletiafticis, quando habet propria; quia Ec- clefiaftica dantur folüm ad neceffariam fuftenta- l m f tionem: ergo faltem non licet Clericis admit. tere talia bona, dum habenr füfficiens patri- aigad ionium. . 1.c. Clerici 10. &fi. I. q.2. ($ Conc ] vitm ag ! Agathenfi) habetur: Clerici ommes, qui Eccb. db fie fidelitev vigilantérque dfevviunt , flipendia fan- UEATTI &is labovibus: debita [ecundüm fevvitii [ mevitum tin at f ! pér ordimationem.Canomum à Jacerdotibus . confe- LUET. quantur. . 19. XIL. q:1. € Conc. Agath. Eprjcofi devebus propriis , vel acquifitis, vel quidquid de pre M 1 : ! M. W y quio babent, bevedibus fuis , i voluerimt, . develi- mv? ] quaut. C.4 . XII.q.2.Greg.Papa laboris fubfidium $9] m ( & ftipendium concedit Vifitatoribus & Clerici L in alienis parochiislaborantibus, &'c. 67. Gre Nj i pro gor. Papa donat fcrvum!iccleüæ, defüdant L Ccie "t ] Dz Junr. ts : M ia Ío : 163 7 * Ecclefiz utilirate. — . 2. ad S. Hierónymi ver- i 5, læï'idempz,..- i ^ ba ad Damafuüm cum S. 'Th. 2.2. q. 185. a. 7. Ad 3. intelligenda effe de cafü necetfitatis , in l ä quo & vaíà cultui divino dicata.diftrahuritur, I rj uti pro redemptione captivorum & aliis pau- erum neceffiratibus. — Ítem D. Si capiat indi- LT entibus Clericis exclufis permitto, fi his non m ifeng exclufis N. Exponunt àlii de Clericis viventi- p (j bus quidem in domibus privatis extra commu- 3A Guf nitatem, de communibus tamen Ecclefi&. bo- Ab u nis, quin ullum obfequium & fervitium Ec- nf clefie prae(tarent. S. Hier. in alio loco , &S. f ltl Bern. arguunt Clericos; qui operam dant au- h, $) endis meré opibus, hi enim quaruünt proprie il artem & pofleffionem in rerra. S. Profper 10 viete d intelliei poteft de iis, qui'habentes bona patri- hp qui monialia ex mera cupiditate habendi & augendi euiram lt opes clericatum ample&tuntur. g. 3. Mutatà vt Ceric t jam rerum facie Clericis Precepto Ecclefiafti- t ficen p co impofira eft oblipatio recitandi Officium Di- flgs f vinum, cujus recitationis ftipendium fint fru- f j , n n d €&us beneficii , quos pro rata omiíIionis renean- I!j f//!'ä//// /u ï tur vel non admittere, vel admiffos reftituere wj etiam ante fententiam declaratoriam Judicis ex TT propof. 20. ab Alexandro VII. damnata. || Vi- de Leonem X. in Concilio Lateran. S. 6. Ab D |qudnioly $. Statuimus. "Trident.S. 24.c.12. 'PBii V. Bul- jrat, ! am & propof. ab Alex. VII. damnaris, 21. 23. horsf 34.35. Interdamnatas 65. ab Innoc. XI. $4tam. gbl ura inTheologia Morali. Ofterdic 'Thormiatfi- f &['617' hd nus magno ftudio perfectiorie adductos-à Ve- teribus complures divitias fuas, antequami Ec- [ deülding DJ t m ivAVe figa Dg Jvn£& $64 clefie adfcriberentur, abdicáffe, aur de patri- 'corporalen mnonio viventes, res & reditus Ecclefie paupe- Varom u « Viron zibus dimififfe. Unde Clericis fuis preefcribebar S. Ambrof. l. r. Offic. c. 36. 74gelluli fui couten- -dimutorom g, O us fruclibus , fi babet , [i non babet , flipendiorum uorum fru&iu. . Quod ipfüm variis Decretisfan- p citum refert Thomaflinus. ü;]f(i'ülhüy , n g Iofl. 2. 'Trid. S. 25. c. 1. prohibet Clericis, ne bonis Ecclefie fuz ditent. confanguineos. "T &. D. cum commuri , confanguineos pauperes fs.m&ulll *ä DP AN. divites Subd. fecundüm partem bonorum g, u sneré füperfluam C. fecundüm id, quod con- "T rue fuftentationi decerpunt /V. . Hi enim | klX cenfentüur fructus proprie induftrie jufto la- |C«iil bore acquifiti. Nimia parfimonia àt vitiofa de- anin, n (urtdti decet Clericum: poteft & pauperes extraneos guvare Clericus; licàt his videantur preferendi ais affines &c. Wi fcts n Denique certum effe videtur, Clericosnon effe Dominos bonorum puré Ecclefiafticorum Á as; al o pertinentium ad Ecclefias aut alias caufás pi uas adminiftrant, fed meros Oeconomos & ul Adminiftratores. Conc. Carthag. 4. U? Epi- Mi n äjm) Ufbf)!]j fcopus vebus. Ecclefie tauquam comtineudatis , tuon . gauquam pvoprüs utatuv. J : LTA ARTICULUS VIII. T d M'QW Facultas Clevicorum circa [upevflua. bf H M er caufas pias hic non intelliguntur foli pau- Vi p peres mendici, fed quodvis pium & fan- "r &um opus ad cultum divinum, mifericordiam. N uT M Dz Jonr. bf " 16g fl !m du & Vl el corporalem vel fpiritualem ordinatum e.g. Tetist ^i l À MIJLVD At b Ecclefiarum decor, confervatio in ftatu conve- ^ niente Virorum in íümma etiam dignirate AÉ d J ! eonftitutorum, Srudia, Hofpitalia, pize Fun- h m //W ,ü,;; l ! dationes; Orphanotrophia, Capellanie, Mif- Ts | fie & Suffragia pro defunctis &c. Can. quia sua feratermitas. XII. — q. 1. Greporius Papa p f( Auguftino, Anglorum Epifc opo, refpondetz "Wiws Qmme, quod Juperofh, im caufis piis ac veligiofi Vi ints: evopamdurm effe Divino Magilfro dicentez-quod fu- Y Wetm sevof, date eleemofymamy Q9 ecce ommia munda d U wit fümr volis. L. s Ex P. Schmier & aliis , primis temporibus ii ii Cle ricis & Laicis omnia fuere communia, cor, Xl anima, bona. J4&. 4. 37. c. videutes x6. XIL WWW q.r. venditis etiam immobilibus; deindetamem um pro majori commoditate retentis. . Multiplica« tis fidelibus Laici recefferunt à bonorum com- , Üntt munione, Clerici perftiterunt füeruntque ad- Idl fcripti certis Ecclefiis füb titulis, e. g. S. Petri ; ds ais S. Pauli&c. Pofthac licuit Clericis à vitacom-« (stns. muni bonorumque communione , quando vo4 ltLUl lebant, recedere, füaque patrimonia feparatim i, ! poffidere, ut bona Eccefiaftica ufüieorum , quii in communione manebant, refervarentur, 7 €. CVIó ego 18. X/]. q. 3. Cohabitatione etiam Vil Clericorum ceffante redditus Ecclefiaftici divifá fünt in quatnor partes, prima data eft Epifco- ( po, fecunda Clericis Ecclefiae Miniftris pro eow qrlf rum meritis & dipnitate, tertia fabricae, quar- j;jri/ fa pereorinis & pauperibus. lta Simplicius Pa- i mifm'wrdf £4i qui fcdit ad a. 471, e25.28. (9 30. X1. 4 .ä;. 3 166 Dz Jonr. (um t &;;Gelnfm Papa fedens circa a. 492. €. 23.25. 26. ibid. ]dem ílatuit Concil. Triburienfe in - Lorinus n Germania a. 895.. füb Arnulpho Imp. à 22. Ts 0n jierg Epifcopis habitum c. 13. Alicubi retenta com« munitas, alibi ciriüs , alibi feriüs defiit, alibi At D 1 g um fat cito. beneficia divifa fuere, donec hec divifio ubique prop? in praxin dedu&a ii ( . « i ftts eft ? Antiquitatis indicia.funt communia dor- :,L , mitoria'adhuc in aliquibus locis extantia, me- ga m &c. iNunc n moria menfarum. communium a perfe&a eft.divifio in. plurimis filtem lo- a u Cis, & füum cuique fpeciatim tribuitur. "Pres Theting partes fapereffe cenfentur, fed piarum caufa- xum aut pauperum portio, quó devenerit , fze- veu La Ti pe neícitur, an confufa fit cum portione Cle- nét: ] Xicorum, an impenfà novis beneficiis dorandis, l 14 an devenerit ad ícholas ; hofpitalia; imó adSa- N culares &c., 0 fs Cum autem Clericis cenfeatur impofita ob. ligario expendendi füperflua in caufas pias, di- ïll— Wi Ícordia eft in fonte obligationis, an ex juftitia; ju'ax, ci an ex virtute Religionis, an ex charitate & mi- Ux'v','//]/r)],'f liil fericordia, an ex precepto Ecclefiaítico. [ Dico J. 'Tenentur Clerici fuperflua & bene- gl Em hu d l ficiis füuis ecclefiafticis impendere in caufas pias, UI " Yta S. T h. quodlib. 6. a. 12.ad 4. & communis. li Ó qi ftts !l KRatio autem defamitur ex hoc ipfo com- i lm muni omnium fer? confenfu. 7Yid. $.25. c. T. Wl UC' l q de. Reform, interdicit Epifcopis, ne ex redditie hn bus Ecclefie confanguineos familiaresque fuos Y augere ftudeanr, & idipfum vult valere in Re- "m nti- (Amtedims liguis, Clericis beneficia Ecclefiaftica obtine u$, 13 * . Dz Jvnx. 167 CIW i ii "ibus. Cum autem provocer ad antíquos Cano- Dtt T. V M " mj nes, primus inter eos cenfebitur canom Apo- ] ! h; &olicus 37. Omnmium verum . Ecclefiafficarum cu- Lt ll U i *e sam Epijcopus gerato , 5 eas. dipenato , quafi in- ifpe&tante Deo: .. INon licitum autem ei efto quippiam T d d o dig ffbi tauquam proprium affumeve , auz cogna- Püt dj gig fuas, elavgiri, que Deo dedicata funt. — Quodft "m gquperes lz fümt, ut paupevibus fubminifirato : 300 m g zamen bovum preetextu ves Ecclefie venundato. !t N Flavianus Patriarcha Conítantinopolitanus apud ! m Niceph. l. 14. c. 47. monenti Chryfaphio Eu- i ) ] i wlrnucho, ut pro adepta dignitate munus daret: f ia "Theodofio juniori, panes ad eum puros mifit, l M ) u *ttii velut Eulogias pias admonens, aurum non effe a( Ecclefiae praeter va(a facra, quee Dei & paupe- xsi rum effent: /Ecclefüe facra vafa Deo & paupevi- ii m Dus effe comfecrata. Unde & comparata $ füperfluis applicanda trinol: fünt caufis piis, nam redditus füperflui in his a, extant eequivalenter, & fübropatum fapit na- snajfr turam ejus, cui fübrogatur. 7. C. Ecclefía 3. deiedn. Ut lite pendente mihil innovetur. Val ico ]]. Hsec obligatio non oritur r. prae- xiibe cié & virtute Religionis , ür' volunt Lugo, pals r Schmier, Illfung. * hn 410 ef?, quia peccatur i deo; quód reddi- ycipo r fUs gïe fe quidem temporales, non facri & bene- jijj; diéti, uti Calices, fed ex intentione fidelium wani DJeo ad cultüm divinum oblati impendanturad ii TInes profanos, atqui hoc non facit facrilegium qoei peccatum cóntra Religionem, aliàs omnis; ia qui hos reditus ad. profanos ufus expenderet l 4 e.g. " 368 bz Junr, : g d e.g. &&dituus, minifter Ecclefize fiecularís, imó monicit ipíe Clericus detrahens redditus parciüs viven- pem dibus o do & portione fua, faciensalioquin fuos;peccaret ! contra Religionem ; quod nonadmittitur : ergo, 4 [ j fere f Neque oritür 2.6 virtute tantüm charitatis & mi'ericordie erga pauperes, «ifionm g um Áatio ef/, quia juxta S. Thomam 2.2. 4.33. 2. $. lex eleemofynee non oblipat ex pracepto TTE fÍc. pravi, nifi in extrema vel gravi zeceffttate y ULL atqui Clerici ex communi obligantur faperflua g, u expendere in caufas pias etiam extra cafüm ralis Qd meceffiratis , dum caufis his per Magiítratum n:wgtmm?u vel aliunde jam provifum eft: ergo. — Eleemo- ju, m fynam de fapevfluo dave , 7 neceffitatem patienti , hum ef) in preceptos catevis auteim. largirà eleemofynas i, Nna gonfilu potius quam precepti eff..— dta D. d. i VATA a:Conclufione. f li C | Confirmatur .. Obligatio füccurrendiinex- £rema neceltlitate 'egenis eft communis Clericis l tinmy xX Laicis, imo hos fape mapis ftringit, ut à t füperfluis long? meliüs inftruétos. — Confirm. a. Titzn i Clerici (atisfaciunt obligationifüz, fi füperflua Wsf expendant ad augmentum cultüs divini, ergo It f non obligantur preecis$ ad dandum pauperibus M &X charitate. n i-ïl('lämfupgr . AVeque- 3. oritur heec obligatio & flri&ta ju-« itla.commutativa rigorofa, five & contractu ( ftricto füb onere reítitutionis. Eft contra i ;.u. d W qnultos. üm Mwäjg Ratio 1. Trid. f 23. c. 1. de Reform. ait: non HIHIpm ateme Md n xelidéntes non facere fru&usrfuos pro rat poris MT 1 ECCleüæ ; Dz Junt. 169 ï 'ipotis abfentize. S. 24. c. 12. de Reform. Provifos xns aj i 'de Canonicatibus & dignitatibus in Ecclefiis Ca- | i ( uN Tonggy It ! thedralibus omiffa coram Epifcopo velejus Of- 7[( H [ * ficiali. & in Capitulo fidei profetfione fruc&tus dUf 4l Df non facere füos, ergo refidentes & emittenteg rofeffionem faciunt fructus (uos, ergoeorum M 1 fiunt Domini, quod idem cft. Ita & c. uz. de Wt Clericis 017 vefidentibus in 6. Bonifacius VIII Uf m 1/ ianri /t flatuit; ut abfens non zger, aut ob neceflita- Mü tatem], aut evidentem utilitatem Ecclefie, fi DEU ditributiones Ecclefiarum acceperat, vevum fie : Xïza'kax t acceptavum domium non acquirat , uec faciat eag : . D Wa5 nno ad ommiuim veflitutionem, que contra ne:eïm : ] Q dugusmod? no[fram conflitutionem vecepevit , tenea- mm: zyy, INon autem eft indicium diflinctionis in- ! 411l ter congruam füftentationem & partem füper- fluam. Áeereedi JAatio 3. C. pevvenit 3. de fidejuffor, Pra- m cipit fammus Pontifex , ut creditoribus Clerici 3 lii t fatisfiat ex redditibus beneficiorum, atqui fi do- Is m minium ift h orum non haberent, injufté credi- limi teribus & füperfluis fatisteret, cum creditori ii t nequeat fatisferi & bonis alienis ad debitorem npp5 non pertinentibus: ergo Papa cenfüit domi- nium etíam füperfluorum efle penes talem Cle- oefn vicum. vt u Conf. 1. Julius III. Conftitutione eum ficut . liw edita an. r550. ait: Pecunias & alias res occa- Jone Ezcclefiarum & beneficiorum Ecclefia- jm&! flicorum pro tempore provenientes poft- jpus quam ad manus beneficiatorum — pervene- j Funt; & cum aliis ipforum bencficiatorum fru- j &übug 170 Dz Junr. étibus commixti funt, non ulteriüs in Ecclefia- hi $ fticis, fed porius iplorum beneficiatorum pro- sj ia priiss & ab iis acquifitis bonis judicari, & pro- T pterea quodamrodo pro fzecularibus & profa. .rto Dont nis haberi. Nihilominus quamdiu beneficiati «plirdi n d illos non exegerint, veré Eccleiiafticos effe & Ti cen[evi. debeve. Hzc locutio indefinita eít non fsl P .,i Ti jf diftinguens inter fructus fuperfluos & congruae füftenrarioni neceffarios. &t a aV Corf. 2. Julius III. a. 1550. in Conftit. cu- gientes ut ahna urbs $. 1. & Paulus V. a, 1606. ,sz 1n Con(t. /p eminenti $. 2.. Clericis in urbeRo- w mana ejusque diftri£tu ad 10. milliaria, üt po- oferaund Íterior ait, refidentibus curialibus, dedére ple- foonsámi niíffimam poteftarem de redditibus omnibus be- del;n'aïfiüm, neficialibus validó. & licit& difponendi pro fuo neojdos libitu etiam ad uíus profanos ram donatione (csyetti inter vivos, quàm mortis caufa & in ultima zil f voluütate ac per teftamentum, . Infüper ftatu- nix, al tum, ut eorum bona relicta liberé veniant ad bgädvgäï&ga& heredes ab inteftato. Similem facultatem am- ('ind: pliffimam teftandi ad cauías pias & profanas paud s datam ab Innocentio XII. a. 1691. JodocoEd- freri d mundo Epifcopo Hildefienfi allepat Pichler. tin d Tales facultates plures vigere in multis Epifcopa- gräilümänounu tibus teflatur Aupguftinus Michel. Afferuntur Vide mffmfmu W l l & decreta ab Ordinariis pro hoc lata. | f A Paulum Zetl, Martinon & alios: ergo eorum; qui prefunt & Catholicam Ecclefiam repre- Ls Ts fentant, fenfus eft, obligationem füperfluaex- | dbgy l ege. l T lp jl pendendi non effe & jufüitia firicta; fed &1 Katio. k l - uk E' Dz Jun&. 17I nl l Ratio 3. Seculares Ecclefize officiales , licét enfdü;ligrl ! ; l d ! fliberalia habeant ftipendia pro fuo labore affig- !pata, ea tamen omnia faciuntfua, uti & opera- ro)än:uzä(fjgj oU UT Wj , erp o bona illa non funt talis nature, ut non poffint abirein ufum profanum. Item, ergo idiplum dicendurn de bonis, que rribuuntur ) /)iif/lilllä L 'iClericis àt primariis Ecclefizee Miniftris, Itern; | 1 t falarium liberaliffimum unius cantande Miffae folennisin fefto principalirotum pertinet ad can- j ju Cpn!ä'nrxz- tantem , ergo & pingues redirus annui beneficii u intepri ad beneficiatum pertinent , cüm ad digni- "ii tarem & Majeftatem Ecclefiz pertinere videatur o,vm'.mam l ! poffe remunerariliberalirer &magnificé obfequia 2 fnorum famulorum etiam Clericorum Ecclefige iximis! defervientium, nam gratis ait Gormaz obligatio- "tl mi nem füperflua ex juítitia expendendi tranfire ad ii Clericos, extingui in officialibus: de obligatio- dikhi pe ex juftitia ftri&ta ür valde falrem dubia non | ls conftat, conflat veró de obligarione & juftitia i Ya Jepali five&lege & preecepto ecclefiaftico. Unde o Confirmatur: Dubium eft jus ftrittum pau- jilm perum ad Clericorum füperflua, dubium , quà il ltl devenerint. fractus pauperibus olim affignati , : lii dubium & multis non credibile, quód pii fideles, uD liberalitffimé non nunquam fundantes,Clericis fo- | m lm ütu(uariis voluerint tales redditus obvenire xin. V. praefertim ob varios cafus belli & pacis; fertilita- .mur tis &flerilirais... Noneft Ecclefia, quefic ex- ddfum r enfa irerum exigat, non Laicus, qui & füper- j m(üditt üis acceptum ref(lituere fe judicet teneri; cüm &t fi bona füperflua non effent in dominio Cleri- ri- l corum fed pauperum, poflent pauperes Cle ec 1972 Dr Jonr. «t n co tali ea retinenti absque peccato furti océuité g r fubducere, ergo &c. quia preefertim zz parz caufa o£ior ef? conditio po[fidentis R. 1. 65.in 6. &indu- 1 j p io nemo fpoliandus eft jure, quod poffidet. Ratio 4. ex P. Sthinier.. Clerici in eo ftatu « 40 d d in quo ipíis affignata fuir certa portio fcilicet quarta, habuerunr illius portionis dominium; g du Prob. 1. Divifio eft titu- | n fint ergo adhuc habent. lus ad dominium pariendum, aut ufucapiendi a r conditionem non minüs habilis, quàm fit ern- n ptio, venditio. $. l. /uff. deoffic. S'ud. Quod au« | g mm heinur ] zem iflis judiciir ( quee circa divifiones rerum fünt , fcilicer communi dividundo, familiee er- eimi t d cifcunde, & finium regundorum) alicui adju- dicatum fuevit ,id flatim eyus fít , cui adjudicatum eft. VE hll O L. x7. ff deufuvp. g ufucap. i pev errovem dealienis Jundis quafi de communibus: judicio communi divi- ertadul ;."»- li ii A h dundo accepto ex adjudicatione po[fideve ceperimy n m longo tempore capere po[Jum : L. x . Communia utvius- que judicii tam faml. evcifc. quám com. divid. Di- X (s | hd vifionem pvediovum vicem emptionis obtineve pla- euit. 1. 2.ibid. Etiamfi is diviftoni avbitrum (]if)' Mf cat cui dandi jus non fuit, tamen , i focii quondam di T vifiori coufen[um dedevint , quod quisque eorum [e- | iB cundim placita. po[fidet , pro. pavte. [ocià dominium Lb za&usefl —Ergo portio, quae habetur titulo di- ( .mm : vifionis rerum communium , habetur jure do- stl minii; atqui talis eft portio Clericorum & cu- W&;*üg juslibet prebendati, ergo infert tirulum domi« lts ni. Confirmatur. Pauperes & Eeclefia per eam. WU&Q l divifionem acquifiverunt dominium aílignatat. *,ü.eül D n portionis ; ita ut nemo alius jus ftriétum ad illam . pottige- lt " Ds Juns. r2$ M lul " "Iportionem habeat; ergo fimile dominium na- D » ") Jf LT "t&i funt. Clerici portionis fue. Neque probari L !j |poteft praecisé neceffariam tunc partem Clero . py JUfe qui m ? N tributam, fed potiüs cum aliqualiberalitate, No- H ( Ml lts 1 viter verÓ acquifita e c. ceggovimus. 19. XII. FU n . 2. iterum debebant dividi in quatuor partes W//m dinij alfignatas & decifione Greg. Papee. I Ui al Denique fünt integrarum Ecclefiarum be-. "ls neficia, funt Capellanie, Primiffariatus à pri- ^ünfr ma fundatione fecretis in. Germania reditibus "Ws isque copiofis, & certé ultra neceffariam fu- "Üv ftentationem liberaliter egredientibus: anne !'j'ri eríam in his pauperes jure ftricto habebunt par- "ww tem? ubi tamen jam ab initio non fuit com- lts smune dominium Cleri & pauperum. j Dico 17/. Oritur ergo hec oblipatio & pree- iU cepto Ecclefiaftico; quod Jus Ecclefiafticum Mfiuy. partim. fcriptum partim non fcriptum, fed & (miii traditione profe&tum cenfer Pichler in tit. de imáj] peculio Clericorum lib. 3. tit. 25. Viv o ) Huc refer Caz, /4poff. 57. fupra conclufio- inimá| ne primá citatum, Cazozes Caufee XIT. Tvid.S. (jguimi 25. c. 1. de Reform. gc.. Sunt autem pro om- igrurm k nibus his fenrentiis Authores clariffimi. hnilmina Qb;. Z. Bona Ecclefiaftica, & quibus habetur atrtiibd arium Clericorum, fünt bona Dei & res fa- av d €re; ergo non fünt bona Clericorum. E. I. onà: Ergo fimiliter falaria indeaccepta'funt bona pro-., innis pria Miniftrorum & officialium Laicorum , zdi« 4ijjer Düorum Qe. B.2. D. 4. quoadjx.p. Sunt bona j y; Del, id eft, obífequio & cultui divino deftinata 'ä l ticu- (( ; G. füb dominio fpeciali Dei üt Domini par d laris 174 iIDE Junx. L M hh PB! ! laris N. 'Talia enim non habentur. Impendun.: ^ m tur hec bona primó in gloriam Dei, dum di-* ^H fttibuuntur Clericis Deo fervientibus. Y D- (C'j-' hl/n fib A. quoad 2. p. Sunt res (acree per denominatio- 4 fint s qunveni nem intrinfecam infeparabilem IN. per fepara- bilem profectam à deputatione Ecclefie& vel j hii i : fundatorum C. — Sacre res fünt; dum fünt Bc- ] t cleíig , item ex fine ; acceptae à Clericis aut mini- flrislaicis funt profanz. n Diï. Chü ayit luifl.1. Bona imrnediaté ad Ecclefias, ho. fpitalia & pia loca fpectantia, five mobilia fint, J s N five immobilia, funt bona Dei & Chrifti imme- diat& ad ejus dominium particulare fpectantia; nat lol ergo & bonaalia Eccleftaftica. g. /V. Z. Sed (ünt üa,mmäda enes Ecclefiam particularem , cui tribura funt timytl j 1 X à fidelibus (uti tribura Monafterio pertinent ad Wi Mint d hoc monafterium ür Dominum particularem) füb eo tamen vinculo partim & Decreto Eccle- p q fie, partim & donatorum difpofitione, ut fundi fv gp hi cultui divino dedicati confervati, quamdiu &i | fervari poífünt, transmittantur ad pofíteros. La - PTR . 20. X/I. 4.2. Symmachus Papa ait; ZVoz liceat Pape pradiwum . Ecclefie alienave aliquo inodo pro W&fprü!änz aliqua neceffitate, mec. ia wfumfru&lum vura. dare u 1 fcilicet fine caufà rationabili. IN. & C. Difpari- WU Hm'i It tas eft, quia bona ad ipíàs Ecclefias fpeétantia AOv J à Y non funt particularia bona particularium Cieri- lin, corum, fed hi folüm adminiftrant, & fructus & o b i percipiunt e talibus fundis. . Communium bo- J :4 Q PAmd norum nemo de communitate plenus Domïl- i nus eft. mllæ) Y - Infl.2. Hieec bona vocantur res Dei à 714 .;, Ri AR h j $.25 n Dz Junr. 175 lts | Q Pitig V. 25. c. 1. Patrimonium Chrifti. c, 16. de przL. Y Lj & c. 34. de ele&. in 6. pecunie Chifli. c. 1. €6. Ti 4.2. X/. E. 1. Erpo & bona monafteriorum p Olb non funt füb dominio communitatis, in quo Jf non conveniunt omnes adverfàrii. Item vo- M & cantur & facultates Eccleí ke'c. 13. XIE 4.4. Vrj li Bona Eccle(ie c. 13.de F $. Patrimonia vel HATS | res pauperum; ergo erunt fpeciali jure in do- minio Dei; Chrifti, Ecclefie, pauperum, quis ts ergo proprié erit eorum Dominus ? 2. DI A. Sunt res Dei à dominio fpeciali:N. à fine C: Bl Non fünt íub fpeciali dominio Dei; fed defti- at W nata ad culrum Dei & honorem, turn ab Eccle- as fiatum à donantibus, quod fit, dum miniftris féty ci r tam pro ftipendiis quàm pro redditibus deputan- ipertie tur: funt patrimonium Chrifti üt amore Chri- mwu: fli donata; & propter Chriftum: funt bona ni[reo j pauperum, quia nutriuntur inde Clerici antiqui- Wi tus veré pauperes, & aliis etiam pauperibus nf qui e'roganda.. Vid. Schmalzgrueber 'ad tit. 25. m dpít L 3. de peculio Clericoram. N du n - Jufi.3. 'Trid. prohiber expendi fü peiHua 'igmij 1n caufas profanas üt rem malam, quia res fünt & w patrimonia pauperum. & D..4. Utinfe intrinfec& T CDfy malam & invalidam N. üt intentioni fundato- disp$: Tum non convenientem, Legibus Eccletie jam idmn( €iu prohibitam, à veteris Ecclefie more alie- k hío nam C. Fideles pluribus forté in locis obtu- (mus férunt hac bona defiderantes & fperantes ea gj d pium ufüm adhibitum iri, fed fine obligario-. " ne juftitie, uti poteft contingere in alia etiam l gl [1 Qona;ione liberali: Conveniens inde vifüm eft Ea 176 Dz Jonr. ul Ecclefie lato precepto ufüum profanum talium '-;wk/ ! J i v. ! IM]?W T. bonorum prohibere, & quidquid transfertug in Clericos refidui é congrua (füftentatione lepe g t 1 'rïf [) i latà caufis piis addicere. Tridentinum non fte- tiffe pro fententia dominium Clericis negante, 0 p r patet ex eo, quod fecutum non fuerit fenten. nü tiam Archi-Epifcopi Braccarenfis Bartholo- À g mai de Martyribus volentis Epifcopis prae- nl fcribi conditiones menfz, fuppellectilis & fa- x milie, eosdemque obfítringendos, ad redden- i Unt das fümptuum rationes in Coacilio Provincia- sls li, licet enim effenr domini illius partis, quae m illis neceffaria erat, reliquae tamen efle meros o Bf l difpenfatores : Quod etiam, cum in decreto uodam pofitum elfet Epifcopos proventuum Wal Écclefiafticorum difpenfatores effe, Card. Ca- r rolo à Lotharingia, Petro Guerrero Archi. E- 'ä. lpl i l fhi pifcopo Granatenfi & aliis monentibus , utre- . n inoveretur i d, ne detrimentum afferret valde ! communi fententiz , quae docet verum domi- T 1 iM nium penes illos effe, id deletum fuerit. Vide yit ] Card, Pallav. i Hift. Couc, iid. l. 24. c. 3. t.4. li öþj'z'c. 2. Fidelium oblationes dicuntur pa- li trimonia pauperum, unde tantüm in pios ufüs A Sl expendi debent: c. 1. X//. 7. 3. Clericus, dum "rvll nihil habet; ordinatus & tempore Clericatüs füi MP l agros vel quacunque pradia nomine fuo come h bj LUl T parans, tanquam rerum Dominicarum invafio- P "tb nis crimine tenetur, nifi ea admmonitus Eccle- RU fiz contulerit. C. inquirendum 4. de peculio Cle- V d ricorum, ex Conc, Rhemenfi, zec fuo uec aliezo 1101js [ Drz ]unä. 177 Dufum n fä! ; t ! toi Ll .momine Pesbyter fraudem. faceve. de. facultatihus Qj hm Beelefiafficis deber, quomiam boc Saerilegium eft, :g ] 89 par crimimi 3ude furis, qui facvas oblationes H lm (j h * a&wvm&rzz eg fuvabatur. — S. Bern. vocat facrile- pium & rapinam fi quis preter victum necef- 10 t g df lin arium & veftitum de altari retineat. S. Aup. ' o j ! rum. omnia, que Sacerdos habet, dicit, effe paupe- Dd d P Similiter loquuntur S. Hier., S. Ambrof, | Conc. Burdigal., Exceftrienfe , "Trid. &c. Fdüi i t Be T. mnes textus non tàm ripidé aeci- Ao i | M W;xgï u iendos effe, ex eo patet, quód etiam S. Hier. t 68. X7T. q. 1. citátüs dicat de Clericis haben- a d , i tibus, unde vivant, ftipendiis tamen Ecclefize füftentatis, (àcrilegium eos comimittere: Cle- ts ! tsb Cl Ticos autem illos comvenit Ecclefie flipendiis fuflen- J D avb quübus paventum eg popinquorum nulla faf- J Av Vanus, t frapantuv. — Qui autera bonis paventum &g opibus uffestavi po[funt .. i, quod pauperum eft , accipium, TIES L VeRU QU I cvilegium p vofeéto committunt , €g pev abufionem j Talium 3udicium [ibi mauducant $9. bibunt. Quod um t J jam non admittitur: tales etiam increpant Ss. llyipt Aup. & Profper. Simili ratione detonant in ivites Laicos pauperibus non fübvenientes; s m p S. Auguft. ad Bonifaciam Comitem & quidem n inpisti Laicum (cribit : Si privatim poffidemus, quoduo- as Bj rireiur. Cericnsd Q07 ia uofiva funt, [éd pauperum ; Woyum procuvatiouem gerimus , 2on proprietatem n WU gob;s damwabili ufüvpatioue vindicamus. Item, a. ] paupevum compauperes fumus, & moffva Junt eg m5 Lorum. ita XX/IT. q. 7. cau. 3. Et i PC- 1217. LUp9^ ait: $r l [/7 P4 Á tperf]ua. divitum necq[/fl'?/rm [utit pauperu j f s e$ L 178 Dz Junz. j o Res aliene pofüdentur , cum. fuperflua pofiidentur. Similia dicuntur habere S. Ambrof., S. Chry- sls 0 .fium pre foít. & alii PP., ergo nequidem Laici effent do- Unde & S. Hieron. dicit » Il monni mini fuperfluorum. ss, Qu indefinité: ;ZLema vapere comvincitur ,. qui ultra $0 nece[favia fibi vetinere probatur. . S. Bernard. di- 4 C vites pauperibus non fübvenientes vocat ho- £nicidas. o Qnorat N^ E. 2. ad hos & fimiles textus: Loquuntut m HITV ul um aliqui 1. dé ftatu primorum Seculorum & Ec- clefize primitivae, ubi omnia erant communia; ^ NT in qua bonorum communione nullus hab uit Mmes,amï plenum dominium in totam illam maffam, & p fl pro eo tempore fcripsére Ss. Hier.. Ambrof.; n Auenft. Simplicio Pontifice anteriores. 2. In« sifons i m ad zellige de portione pauperibus affignata, quam fi. Clerici auferant, contra juftitiam peccant. w«l is in extrema necelfitate , ubi n h3 3. In gravi ac mag bona potiffimüm . Eccle(aflica hactenüs divifa ii m probabil iter communia fierent in favorem pau- TR erum. vide $. 79.2. 2. q. 185. a. 7. ad 1. 3. 694 ]i »?mmm ü à ad neceífitarem ejusmodi refle&tentem. 4 4f !y WUR AU Amicus explicat de Clericis, qui-antiquitüs erant pauperes. vide Thoma[fimum. | . Ex Zetl fuper- 2 M L flua & divitum & Clericorum fünt bona pau- ; I perüm, non quoad dominium; fed quoad de- " bitum eis ea tribuendi ex Ecclefiae lege. . 6. Re- i P rehenduntur ex mente Hugonis in c. // at | talel Zen. XII. q. 1. apud Haun. Clerici habentes; Ui unde vivant, fed ambientes beneficia & fine non lg li Wi probando, ut ditefcant, confanguineos ditent, I UIH J i bona Ecclefias cum fcandalo accgmulent , ba [e : ii æ'M u INf Dz Junz. 179 AE 1 M !Jicé vivant, cum przjudicio aliorum & detri« m hi T ! mento cultüs & fervitii divini, 7. Multa indi- ! cant folum praeceptum Ecclefiafticum. — g. De- 'ndf&h ^l i nique in nonnullis facilé agnofcentur exagpge- l. If $ ls jl * : rationes , qualeq & in Refponfione prima ha- entur. Bs o lüfl. 1. Clericis tribuitur fola adminiftratio horumbonorum , nondominium. C. 29. $7 pui- Ilj [WUUII(. vatum.. X1I. q. 2. C. 3. Precipimus. XF1. q48. &t & C. 3. Quod autem. XXIIH. q.7.. c. fratevuitatem., "m* 5 de dopatiomibus: E. rgo Clerici funt admini- : 5it ftrarores, non Domin l. R.1..74. cum Schmier 1 ä-ammn ? tribuit pro tempore nondum facte divifionis s Hir, An) AR ' bonorum communium C. pro tempore factie ! divifionis Suld. refpectu bonorum mer? Eccle- x 1 ^ 9 fiafticorum ad ipfas Eccle(ias pertinentium. C. "1 * bonorum ad Clericos titulo deferviti translato- itesliiet ram V. &.2. cum Schmalzerueber 2. C. quo- 7 bis r ag r. p, ( am 2. IN.) Adminiftratores puri bo- 1] norum alienorum V. adminiftrarores o perarii D adl. 3& bonorum propriorum C. Hoc fenfà etiam pro- iiwm digis declaratis inhibetur adminiftratio bono-. 0154 rum , quorum tamen funt domini. c. Sz priva- tem Lai- Bsl 2um. . eft S. Aug. ad Bonifacium Comi i«* cum fcribentis. c. pracipumus. eft Nicolai II. &iq*! Pontificis lepe latà precipientis. c. quod autem. uge C iterum eft S. Aug. ad Bonifacium.. c. fraterzita- iic/ zem. Alexander lT. aoit derebus ipfis Ecclefize. a u Jnfi. 2. Simplicius Papa poft erecta benefi- du !/ cia & factam divifionem obligavit Gaudentium p Epift c um ad reftitutionem, c. 28. de vedditi- d 06 D. ad reflitutionem fü- d b bu E i. M! $. 2. Be M a pere 180 Dz Junr. g C perfluorum & füa quarta /V. ad reflitutionem, jj trium aliarum pórtionum Fabrice, Ecclefia; " Clericis Ecclefize miniftris & pauperibus debi: ? peïes & ( tarum, quas ad fe averterat C.. Cuz;. fcil. Giau-* dentio, Zoc fpecialiter precipimus ,. ut tves illag ? peccent portiones, quas trienmio dicifur. fibi zantummodi TR PQIW um r viudicáff , veflituat. lufl. 3. S.'Thomas 2.2. q. 100. a. 1. ad 7. aitt o Á priucipalis di. h h" Quamvis ves Ecclefie [int Papee àt Á fï/lfï . MU | ] fsenfatovis , mon tamen [unt ejus àt domiti & po[- li di. Qlerici fumt. difpe 72 l;u At Á efforis. q. 119. a.3.a Uzl £oYes bonorum Ecclefze, qua [unt pauperum , quoi [ defraudant prodigà expendendo.. In ep. 2. Cor. 12. [ ?(ih lect. 5. 77 detur , quod male fecerimt Principes 9 * ondeo: Dicens i ii alii , dando divitias Pralatis. — Refp ] diun efl, quod non. dederunt. Preelatis propter f0 41l Jl 4f féd propter pauperes: g ideo mom dedevunt eis , Jàly przul)ewþus : Pvelatis autem daitur tanquam pau. Qpf l perum difpe: D ifatoribus €gc. Ergo D. Thomas eft ii contrarius ; & cenfer & ftricta juftitia, eropan- : l da füperfluain pauperes. E. A.C. Textus q ! IO0. a. 1. ad 7. agit de Simonia, que huc nonJ! Q pertiner; unde ad rextum citatum fequitur: E pl if ádeo , [i veciperet ^ Papa) pro aliqua ve [piritudli i pecuniam de vedditibus Ecclefie alicujus; mon ce- L veret vitio Simomie. Et fümiliter etuam po[et. Si Va i zhoniam committere , vecipiendo pecumiam ab aliqui; r u Laico , s102 de lbouis Ecclefie. — Alibi loquitur vel| fodgs de bonis pauperibus deftinatis, adminiftrationi UT TW nexis, Mi Cleri reliétis, vel de prediis preebendeean L qua non tranfeunt in abfolutum perfe m do- Au!(' t dü minium Clerici praebendati: NNos veró agimus Jnh n ]Paf( « iv Dsz Jonx I8I 1 de bonis Clerico appropriatis, circa que non nf i aenofcit obligationem , expendendi füperflua 'jn pauperes ex juftitia ftricta S. Thomas, .nam t 2,2. 4 185. 4. 7. quarit: Urtrum Epi[copi mor- ff t aliter pecceut, [i boma Ecclefiflica, que procu- l iswqapt, pauperibus z1on lavgiautur. Et-in Q poft- uam dixerat, Epifcopos habere propriorum I^ bonorum dominium, tum fübjunctà diyifione ] !Ij in 4, partes fa&tà, ait: .Epzfcopum peccare movta- V tinpy fitery teueri ad ve[fitutionem , fi poft banc divifio- ? m l mem. retiueat fibi quidpiam de iis , que evoganda fuut sz:gn;mun,ga pauperibus , Clevicis, fabrice. Demum ait:. De J i bntaQr dis autems. quee funt [pecialiter [uo ufui deputata , zzt m videtur e[f& eadem vatio, que eft de propriüs bonis ; at feilicet. propter. immodevatum affe&um & ufum r peccet quidem fl immoderata [ibi vetineat , €g alüis £4l , zom fübveniat, ficut vequivit dehitum. chavitatis. rinim; Atqui in propriis non tenetur ad reftiturionem iT ex eodem .-. articuli, ergo nec in quorta per jf ev hanc divifionem attributa. —ZVec dicas. Ibidem V Ten aitz: Sed bonorum Ecclefiafficorum funt. difpenfato- j rl Te.. Be-D.. Mer& ad. Ecclefias pertinentium C.- m itr: pofità divitione Epifcopis attributorum IN. pa- 0 textu. i frivtet ex i pf lr 1 em S. 'Th. quodlibeto 6. a. 12. ad 13. ait: at Dicendum, quod bone Ecclefiaffica non folim funt , Á vuim d ; difpenfanda paupevibus , [ed etiam. Eccleftee Mini- iiie fa. urade fécunditim . camones debent dividi boc mo- dul 0. £ aliquid procedat. in ufus pauperum , €g. ali- ) du x (qua pars 22 ufus miniftvorum e$ in cultum Ecclefie. M y [ ! d. «f Hter ergo. dicendum €9 -de illis bonis ecclefiaffieis , Nudil que principaliter funt. attvibuenda. tece[ftati pau- M 5 perum, Dz Juxr. 182 pemr n t? ex con[equenti nece[fitatibus miniffro- yintns. vum, ficut funt bona bofpitalium &g. aliorum bujus- xiuones' smodi : & alitev de illis bonis, que [unt principa- r litev attvibuta ufibus mniziffrorum, ficut [unt Pva- Nam in gdetiono bende Clevicorum, &9 . alia bujusmodi. vimis bouis peccatum. committitur non [olàüm ex ;agx() l'&bU P us ol [ bufu, [ed etiam ex ipfa verum conditione, dum femon? ln aliquis in fuos ufus a[fumit , quod ff altevius; €9 jl ideo tenetuv. ad veflitutionem. tanquam. defraudator fl vei aliene ; In [ecundis vevó bonis uon committitur m 20 peccatum mifi pev abufum, ficut 9 de bonis patri- s anto emonialibus di&hum efl ,^ unde mon tegetur. quis ad ofit i veflitutiouem; fed [olum ad pemiteutiam peragenw monions dam. Oljic. dus eftju- jl ,!ll.l In dubio nemo fpolian L diit Ye, quod obtinet, fed caufie pie, non veró m d r Clerici, obtinent jus legitimum in füperfluis s MN ^ p modo poft divifion em, ficut obtinebant ante L iM divifionem, ergo. E. C. M.D.mii.. Obtinent li - in füperfluis Clericorum N. in füis bonis C. Väm V8 item, ubi fcitur, quó devenerit illa pars pau- filino perum permitto, ubi nefcitur, an hofpitalibus, latid Í fàcris expeditionibus &c. tributa fir IN. . Z7 o/- ; m " j H ; | fcurvis. minimum f fequendum , R. L. 30. in 6. n Semper in obfcuris , quod sminimum eft , [equimur. jl in EU Jf R. L oF.. Semper in dubüis bemigniora praferenda VAAUN funt. R. 1. 56.ibid. Dubium autem eft, an fideles e liberali munificentia dederint Clero bonalnon p impofirà oblipatione ex juftitia fuperílua expen- [ 1] dendi in cauías pias, an fine hac , folum ufüm le- fi p bonum fperantes; Cur autem non poffintC gto Qt D €rg'0 ] zico affignari ftipendià, quorum ex inte domi tir | Dz Jonr. 185 l Wtf dominus, cum talia ftipendia in otmni Republi- WM V ca Miniftris affignari fcleant ? Etiam prime W)]() fl r—] fundationes vel integrae vel magna ex parte ali- Htrg, |'cubi perióre, & ex infinitis, ut ita dicam, piis 7/? JJ(V fandationibus fuperfünt, quafi queedam & nau- I frapio tabulae, quz tamen oftendunt pauperi- ?!'jis , bus olim fatis provifum fuiffe. Demum in pof- ij feffione funt Clerici. [/ I Hc fententia obeft. pauperibus ; Vs j nj//y fovet luxum , cum Clerici fint pauperum tuto- f*lï [ ( ï,mw re. E. r. Proderit magis pauperibus, fi Cle- n rici dicanrur nullius rei domini, Íi divites nil " AU P poffint habere de altari, fi & fuperflua 2 patri- monialibus, & quafi patrimonialibus ex juftitia mo/nrndts d 1 dicantur expendenda in pauperes , fiidem dixe- ris de divitibus fzecularibus. 2. Non fover lu- ibf mont xum, fed tribuit cuique,. quod fuum eft. 3» i n üpe j onebant Clerici tutela refpectu pauperum non eft talis ; qualis in jure & refpectu pupillorum. D. Oi T füs Dons Iufl. 2. Dominium in deicommiffo eft gra- vatum onere reftituendi, faliem. poít mortem vt d past fübflituto, ergo & dominium Clerici in bonis ,af TT T beneficii eft gravatum . onere largiendi füper- fluapauperibus. s. /V.C. fübftituto ad fideicom- YT i, lm miffum jus quefitum effe, patet ex voluntate exprefía primi fideicommiffum inftituentis ; un- n r de (fubftiturus poteft agere ad revocationem dl u Clero bot malélalienatorum. — Nihil ejusmodi habetur de pauperibus refpectu Clericorum. la? Olji. 1. Clerici nequeunt teftari de acqui- hi, ü)!umt/i fitis per Ecclefiam c. z. 2. 7. 8. 9. d Tiflamen- p Prob. C. um Domini. qalt ii verg'o non (unt eor M 4 Quia q 184 Dz Jonx. Quia nemo de rebus pleno jure ad fe fpe&tan- PT tibus prohibetur difponeretum inter vivos, tum qenoam & mortis causá. EK. r. Etiam Clerici de ftricto ( jure veteri nequeunt teftari ad cau(as pias, nifi PC quoad modicum quid. C. velatum 12. de Teff. soip Unde N.C. cumprobatione: W. 2.D.4. Nequeunt iter ci J ex defectu dominii N. ex impedimento legis pEEC(!! AL teftamentum Clerici de his bonis vetantis, ne j ss fc, ftuderet accummulandis opibus C. — 'T'eftari / inddp nequit impubes, amens, licét dominus fit. Qui Jurere copit , €9 flatum , €7 dignitatem , in quaf uit, jl m gl* €g magifivatum , & poteflatem videtur vetinere: fi- j u eut vei fu. dominium vetinet l. 20. ff de flatu bo- gdudis] (krias um -X 3. D. 4. Nequeunt de jure com- muni C. accedente Facultate Pontificià IN.. An p M al poffünr etiam $ confüerudine fáltem immemo- riali? Affirmat cum variis Pichler, quia hác gnC. | W N confüetudine obtineri poteft; quod poteft ob- r " at tineri per privilegium, ergo C. 26, de F. $. A tiued €. 9. de Offic. Ord. i2 &. nifi obftet inhabilitas per- ahihi Íonze per privilegium priüs habilitande. Sed | ii :gnjagv per privilegium Pontificis obtenta eft facultas Mp teflandi de Ecclefiafticis ad caufas profanas ex ) MI, dictis, ergo: dicunt rationabilem talem confüe- M -'M Í tudinem videri, ut fc. prodigalitas refrenetur]j f? nobiles & egregii Viri ad ftatum Ecclefiafticum L fï!g'mïg L: alliciantur. ^ Negant alii;.quod Ecclefia tali D] con(íuetudini continuó contradicat, An ali- hn W cubi leoitima hujus rei confüetudo intro- lu ducla fir, fc, validé & licité teftandi ad. cau(as fifiji li profanas lege contrarià per confüetudinem in- J!,nfcj lf firmarà; uti nonnulli contendunt, ad eos deci- er l IT | U Dsz Jun& 185 90 €Iemm]r ! dere fpe&tat , qui contradictorio judicio exorto ! fenrentiam ferunt. lin(; j n O. F. Si Clerici exlege tenentur ad fuper- j l?[l!/,u/; | flua expendenda in uíus pios; ergo nonexpen- 4n dendo ita peccant. &.C.non tamen tam facile gra- ]4 l * viter acin furto. S.Th.quodlibeto 6.a. 12. /Voz X '/W)nm Cïc; eccat amovtaliter , etiat nfi fortà aliquid plus in fuos VU f ! : gfucomvertat, quàmopo vteat. Etad 4. Szautem ali- O : Wt quis mom enultum in talibus excedat , potef? bonáfide Wsf [k feri ab aliquo , quivult fécundum decentiam [ui fla- UX, fug movem gevere bis , quibus comvivit.. — VU t Jufl. Ergo & peccar donarta ralia à Clerico nj Mjài ad caufas profanas acceptando , facit enim, ut Wt« Clericus fiat im " potens ad dandum aliquid cau.. :Pom:r?qz N fis pis. mde Lugo D.l Si petendo &indu- eEjffm T cendoad ira donandum moveat ad aétum pecca- ii 5 W minofüm C. fi mer& acceptet N. hic non coo- quipot I! peratur peccato. Quando materialis fit & licita ( T. talis cooperatio e. p. in admittente Sacramenti 'málts adminiftrationem à peccatore , in redditione de- üuit $ biti conjugi voro caftitatis obftricto &c. Vide u d 'Pheoloeiam Moralem. Áepoinis & Obj. FI. IAutb. Collat. 1. Novell. 3. c. 3. Ut wmti- alie expenfee, que fiunt. ex Ecclefüaflicis vedditibus " U CI'Ca pios evogentur a&us €g Deo placentes; & po- [xialiar flea;. Sciam autem. Deo amabiles Oecozomi, co9 Rolda t qué aunc 9 pro tempore futuri.[unt , quia fi quid p M* preter bec egevint , cg divinis [uppliciis [ubjacebunt,, gwb E 9 ex fua. fubllantia indemnitatem [auclifrme pro- Qd d o curabunt. Ecclefie. Hzc autem lex cüm jufta v fit , nec Jure Canonico corre&ta, nec peccatum Canonico admiffa. | &. j d -nutriaþ cenfetur à Jure toto M -5 186 Dr Junr toto- hoc permiffo lex eft , qualem & ftatuit Ec- yfadutet .:Haüd'l qit clefia; Oeconomi autem meritó: aditringuntur ad reftitutionem , dum de rebus Ecclefie, ] & quarum ipíi Domini non funt, quidpiam füb- ccurtete ducunr.- ; imperaror Juftinianus . 34. €' 50. 6^ y diuot d zdutb. Presbytevos C. de Epifcopis . Clericis bona lo m ^ ? n Clericalia in cenfüm peculii quaficaftrenfis quod ga [vl peculium qui haber, haber ejus dominium) re- ! D tulit,.etiam teftandi de iis faculrate datà, //cé£ n j&5 ( fub paventum . poteflate fint. uri habetur autb cit. Quznzs. Cujusfint res à beneficiato & reddi- h käW Wi al tibus ecclefiafticis emptee? &. Sunt beneficiati; non Ecclefie. Aatío ef], quia fürrogatum fa- D pit naturam ejus, cui fubrogatum eft. c. 3. 67 ts l Jlripol 4. Ut lite peudente. mibil inmovetur.. Ex non eít j Wanl.om ratio, cur negerur eis dominium rei per pro- Decreta incon- vaDont priam pecuniam comparata. trarium citari folita, e. g. c. 1. X/7. 4. 3. €- 4 Ji ] tm l XII. q. 5..c. 2. 89 4. de peculio Clevicorum : intel- | | fin liguntar de rebus emptis & bonis ipfius Eccle- fia; de emptis & redditibus quidem beneficiali- bus non fuo tamen, íed Ecclefie nomine, de tempore, quo nondum introducta erat divifio bonorum Ecclefiafticorum in fuas partes, de pracepto Ecclefiaftico. À i "l'olerat quidem : Ecclefia. queedam veré in fe & intrinfec illicira ad avertenda mala pravio- hn a c. 6. d. 4. €9 c. 19. de pralendis ícribit Inno» ) cent. III.. Cum multa pev þntientz'rzm £oleventut , 7)* que fi dedu&la juerint i2 judicium , exigeute jufH- Ill [ Non tarmen dat Eccle- 26&[q qhu ;'viä 1101 deleant tolevavi. I | & mäü[lbus) a i j Dz Junx. Y$7 j Yqu ! fia facultatetn talia faciendi , uti fecit in facultate T mern m teflandi data Clericis etiam ad cauías profanas. Licet & dives Laicus & Clericus debeant A0 f lil 41f füccurrere pauperibus ex charitate; & Laicus ^y,///w [ ür ditior fzepiffimé meliüs füccurrere poffit; Clerico tamen meritó magis commendatur er- j ! [r ga caufas pias liberalitas, quod turpior in hoc /n. GJH?//)/.Dm;ï.'.' fit avaritia, quod & priícis Ecclefie moribus NIIpIT] L l hofpitalias magis eum deceat eriam profufa in lii indigentes, quod fit fine cura pofterorum & familie, quod precepto Ecclefiaftico ligetur, VN U U mandante fuperflua expendi in caufas pias. Vi rmpan Denique his Articulis citati fünt & Gratiano d t textus, qui, üré mercibus Pfeudo - Ifidori , cri- 'OQBTFFH 00f ticis fuppofititii videntur, e. p. Epiftola unica [ |perg Urbani l. omnibus Catholicis. Licet autem Ur- ; Dlmf[a m&" :.. banus Pontifex non ita fcripferit, fenfus tamen TOU EY feculi noni inde patet, quo recenter confictee A0l TU Pontifcum illorum Decretales Orbi obtrufae fuünt. &c. visipfs D um p CAPUT IV. Hie o il d De Objetto Domini. [is ss ARTICULUS I ydm v n bowo babeat dominium vite s um r anembvorum 2 ji (bl m n ] o?à. Res omnes fuüblunares objecta dohi- z N nii humani effe, conftat ex Gen. c. I. V. TT —X t d j 26. & íqq. Ubi homo praficitur omnibus ani- mantibus, arboribus, germinibus , &terre uni- MoSI 188 Dsg Junr. veríe; ut els dominetur, atque fibi in fuum f « W N ufüm fübjiciat. jm Dixi, res fublunaves: orbium enim coleftium dcl g domini proprié dici non poffumus: cum no- gii [ 0 ;','«,BMIO ij ftree difpofitioni fübje&ti non fint, ut inferiora corpora, quz contrectamus , & ad noítracorm- - pl moda aptamus. S. Th. z. p. q. 96. a. 2 i Prater externa illà bona funt alia adhuc r naturalia, & moralia, quse hominis naturam vel PT conftituunt, vel intime afficiunt , videlicet vita, j jf membra corporis ; bona fama, libertas &c, de mobent: baid quibus hic difputari folet, quo jure ab bomine potfideantur. Ac Martinus quidem Ledefina tj J in 4. q. 18. a. 1. dubio 5. pluribus oftendere la. Tomren,. borat, hominem quemlibet effe füe vitee do- dmentü minum.: Contrarium tenent S. 'Thomas q. 64. velonorur insi m 8..5. ad 3. Cajetanus, Dom. Sotus , Franc. Vi- étoria & alii communiter, eum quibus hf Dico /J. Nemo dominus eft vitee füee & | 't»" 1 n j membrorum. Prob. 1. Deut. 32. v. 39. Deus | dam foli fibi jus vitae & necis competere protefta- tur: Zidete, quod ego. fum folus, €g' mon fit. alius tlf JDeus , preetev me:.. Ego occidam &2 ego viveve fa- ls d d i ciam. Sap.18.v. 13.. Zu es , Domine, qui vitee €2 mortis babes poteflatem . . .. Homo autem occi- UE dit quidem per malitiam egc. Xl Confentiunt Ss. Patres, ex quibus Augu- ftinus l. 1. de Civit. c. 20. Aeflat, inquit; u de j tj M Lomine intelligamus illud ,. quod ditlum'eft :...Non ts h N occidess mec. alterumy evgo mec te. IVeque enim j li dit. Jj YT qliud quam bominem occidit , qui fe ip[um occi Ea- i D.E ]vnE. 189 " D d. [ ! Eadem erat doctrina veterum Philofopho. rum, ut Ariftoteles ], s. Ethic. c. 10. & Cicero uI ]. de fenecture refert, Pythagoram dixiffe: ZVe- miai fas effe, imju[fu fmperatovis fummni Dei, de V, vefidio €g fZatione vitee difcedere. &&äMä Prob. 1. Dominium eft earumrerum, quas (4i4, noftra induftria nobis adfcifcere poffüumus, & Qüïækaä ro arbitrio de eis difponere: atqui nemo po- UM teft (üa induftria vitam fibi acquirere, aut fe l rnig ipfum jufte occidere; nam Exod. 20. v. 13. id ihbüü&ïä prohibetur: ergo. V p Deinde dominium füpponit hominem, &in quim l ejus arbitrio fundatur: atqui vitanon füpponit histfnn hominem, nec ab ejus arbitrio pendet: Sedeft deiznei fundamentum omnis dominii humani aliorum- MU que bonorum; igitur non poteft effe objéctum J Pranc humani dominii: Sicut füundamentum omnium p ts accidentium nequit aliquid accidentarium effe. 4 vite f Denique dominium requirit ordinem quem- * p») Y dam & habitudinem Superioris ad res ab fe di- ? gt podi ftin&tas fibique fubjectas : atqui nemo à füa vi- 11 j hs ta & fübftantia diftinguitur, neque refpectu il- ]. w)f//l lius poteft effe füperior: ergo neque homo ; nec Ano a, t o elus, ne que Deus vitz propriædomiþ— j m t nus effe poreft. Dico IJ. Necrespublica, nec Princeps do- minus eft vitee. fübditorum. Prob. J.. Solus yhs r ,Ingit; £ Deus titulo. creationis eft. perfe&us domínus m j: H omnium viventium, ut nuper ex Deurerono- , Ms mio & Libro Sapientie indicavimus: ac dum T ii Exod. 20. v. 13. dixit: Von occides. Caedemin- j : nocentum non privatis duntaxat hominibus pïOE / 190 Dz Junsz. ( i prohibuit, fed etiam füpremo mapiftratui , cui r tUf i infra cap.23. V.7. Jzfontemn, inquit, €9 juffum "05 occides. . üij jjus inre Itera Exodiat. v.20. Qui pereufferit. feroum ans, T füum . vel ancillam vivga , $9 snovtui fuevit inma- xnas d nibus ejus, criminis veus erit: ergo & magi(tra- qyem rus füpremus crimine fe obftringet , interficien- do innoxios homines liberos. niea d [ pl'üü'yb:flï Prob. IJ. Perfe&tus dominus poteít rem fuam pro libitu, etiam folius voluptatis caufa; vlie d muim u deftruere: arqui nulli fümmo rmagiftratui hoc in fubditos füoslicet; fed folus Deus, qui om- Wiosl, ais ia nibus vitam dedit, poteft eis, etiam innocenti- Wil p bus, illam adimere. Erpo. Coif. Nemo eít dominus membrorum fuo- ib pl rum, íed cuítos tantum eít ufuarius, ut mo- Ü E Í W do probavimus: ar quisque privatus eft pars Lr njpl PT & membrum reipublicee ; ergo respublica non habet perfectum dominium 1in.privatos. Obh;. J.cout. 1. Concl. Qui alterum mutilat NI Q1 aut occidir, facit illi veram & propriam inju- riam: ergo alter habet jusvite & membrorum. TU TMj 108 & D. Cozf. Alter habet jus vitee & membro- rum tamquam verus & perfectus eorum Do- ET J minus N. ramquam eorum cuftos, ufüarius vel kl ufüfructuarius à Deo conflitutus C. Ex hoc jure poteft homo alter. vendere vel donare jus utendi füo corpore & membris quoad certas actiones. D] Jufl.1. Ad dominium perfe&üm fufficit , poffe quemquam difponere de re ad omnem quod h j l J ufum lege non prohibitum; ergo ex eo intere i JJ Dz Juxs. 19Y T . jnterdicta fit. ceedes fui ipfius, non recte conf- VM citur, hominerm non effe dominum füz vitee, . D. Conf. Non recte id concluderetur, fi (ui d / lii ! ipfius interfectio non liceret tantum per acci- dens, ratione prohibitionis, ur multe difpofi- / [j tiones de bonis vinculatis non licent C.. cum lts /mlr. autem cades füi ipfius nemini liceat per fe,. di- re&e ac defeétu juris & poreftatis, non reéte r]'nus tl n ex prohibitione illa concluditur, neminem vi- Vi m te fuz dominum effe N. .Licet bonorum quo- ) g IN M rundam ufus quandoque illorum dominis pro- WR n hibitus fit; occurrit tamen cafüus, in quo idem ; n u(üs liceat:. poteft enim omnia bona füa etiam vinculata proprer majus bonum commune per- MRU dere: fe ipfurn vero occidere nullade cauíà po- Ltn, u teft; ergo fignum eft, jusac poteftatem in vi- as d r tam fuam ipfi deeffe. pb Infl. 2. Dum Philofophus ;. Ethic. c. 10. & jriaos S. Thomas q. 64. a. . fcribunt, ab iis qui fe dlerum m occidunt committi injuftitiam contra rempubli- prprám n cam, docent peccari contra juítitiam legalem: Amendrondt atqui juftitia legalis non obftat proprio. domi- t Lmemin. ni6; ergo ex auctoritate illa non probatur , vi- Ts tam & membra non fübeífe dominio petfecto s r hominis.. m. D. Maj. .. . peccari contra ju(li- C E tiam legalem folam N. eriam contra jus aliud i donge j Dei (aperiusC. S. Thomas in .. Z2 , inquit, s quoad ati eft donum divinitus bomini attributum , $9 ejus po- zeflati. [ubye&hum , qui occidit & vivere facit. .. Ee e&um II ideo qui [e ipfum vita privat , in Deum peccat : fi- i Omni cuz qui alium [ervum intevficit , peccat in dominusm, 10 gU* cujus eft fervus. eyc. Et ad 1. Occifío fui ipfius li N d þä Y 195 Dz Juzz. f p qer compavationem ad communitatem &5 ad Deumn . , pabet vationem peccati etiam pev oppofitionem ad yus - dHf j ufiitian.. - Olj. II cout. 2. Coucl. Princeps po teft in. j dl terficere nocentes, & exponere fübditorum viz 4qs* tam in bello; ergo habet dominium perfe&um in, / in vitam fübditorum. — &. /V. Corf. NNon poteft rifcir Princeps pro libitu fuos fübditos interficere; . Ts aut morti exponere. Quando aütem fontes TE interficit, agit u Dei miziffer ; vitidex in iram & qhut 13.V.4. ltem interficien: n5 J ui imalum agit. Rom. d o malefaétores, & fuüorum fübditorum vitam Juini & corpora exponendo in bello, agit ut cuftos ao d. tranquilliais & boni publici: Sicut homo tit | Jl cuftos vitie füce refecat membrüm putridum & jnátni 1 i partem corporis pro falute totiüs. Un niblimm ARTICULUS II & Mu [ i pitmg Utrum. Homo fit. Dominus fame [ue fs. [ €? Lonoris ? fvbf tjlrn) ota. S. Antoninus part. 2. tit. 2. c.2. $. 3. N Joan. Major in 4. d. 15. q.16. Silvefter V. |riziig Detractio. q.3. Cajetanusibid. &q.73. a. 3. ne- hgo.r j. gant, hominem füae famce dominum effe. ' M contra id affirmant Navarrus c. Zgrer verba. n | ln gondanææ 1e6. Adrianus, Dom. Sotus & plures alii, fe- *WW cuti S. Thomam, qui q.73. a. 4. ad 1. ait* C Wi jusque effe avbitvii detvimentum [uce fame pati , ri- Ohïïï&äïünw [ hoc vevgat in periculum aliorum. Wi Dico /. Homo fimpliciter eft dominus fue Ug iü fame. Prob.]. Quilibet honorem & famam li d indu- 'N, LT Ds Junz I93 l Al indufiria propria fibi acquirit & auget, ficut (divitias. //. Nemo poreft condonare, -quod . non eft fuum: atqui reftitutionem fama poreft quis obtreétatori condonare: ergo. ///. Po- rf (lnjy teft quis fe ipfe infamare, v. g. perendo confi- !lium , ad fatisfaciendum pro peccatis Deo, ad I! W l l! eedificarionem fidelium ; utS. Auguítinus fecit in LU libris confeffionum, & latro ille gravitfima cri- Y "ts mina palam faffus, apud Joan j nem Climacum , t radu 4. ; item ad vitandami füperbiam , aliosque inierin: onosfines, Imo tenetur, fe ipfe infamare; "W euialioqui famzealienze ïlP» Q9 non poteft. » quam lefit, conful'ex'g X r hn Dico 1. Respublica habet etiam jus quod« inpms da m & dominium altum in famam fübditorum.: (003 Proh, 1. Respublica tale jus habetin caetera bo- na fübditorum, eisque in omnem ufüm necefz Mi farium ad bonum communitatis uti poteft: er- (wjy Bo idem cum proportione tenendum eft de fa- macivium. 77 Civis quandoque feipfüm in- famando facit injuriam reipublicae, faltem con- 110f tra juftitiam legalem; poteftque tanta effe rei- i idlir! publicee infamia, ut gravi fe peccato ad(tringar. 124 Ergo. unde. I OD;. 1. cont. 1. Concl. Poteft quis injufto mu- lii tlatori eondonare hoc facinus, nec tamen in- irsdi! d concluditur, nos effe fimpliciter dominos 4j.:/| membrorum noftrorum: ergo licet poffimus. jjiji/ Obtre&tarori reftitutionem fame condonare;: l nonfequitur inde, nos fame noftrz fimplici-. ;&äomänu;(æ ter effe dominos, R. /V. Cop. Non eft par "T utriusque ratio. Muuilatus non condonat ; nifi [ atig- 194 : Ds Jus& fatisfaCtionern pro illara injuria, & reftitutio- m fiem pecuniee pro damno fecuto: quodfíi mem«. firt p Paroch brum ipfüm reftitui , ficut fama, füis uübu offet, non foret penes murilatum reftitutio- ; gendum l ji ftiem iftam ei, qui illud amputavit; condonare, ; quii O. II. S. Auguftinus l. de bono viduitaris a 'xu&ïitiaml c.22. Ícribit: Confciemtiam moffram e[fe nece][ae à a m eiam nolis , famam pvoximo , ac proiude crudelem - atna du ef» ui famam uegligit.. Ergo nemo e : D n ü fuce dominus. í g. V. Cotrf. Si crudelitas eft, fa- r i mnam füam nepligere, certe contra juftitiam " m'me [*.Q non peceat, qui famam fuam negligit aut pro- Juoiscot Crudelitas eni m non adverfarur juílitias Vicit : p put, t fed clemen tig, ut .B. 'Thomas diflerit q. 159.4 s : gpadrur j 9. I. * ,qu p ftitiam, qui fa« Juf. Se:pe peccat contra ju iij znam füam vel negligit, aut a liquid admittit; d It dà unde fibi infamiam acceríat: ergo homo nou wmd It habet dominium fuce famae. k. Difl. ,Antec. - i l: " ui fuam famam vel neglipit, vel prodigit; - j a fe, quod rem : n fape contra juftitiam peccat per [ l) ( / ll non füam negligat aut prodigat, N. per accie H 04 dens & confequenter; rati one damni proximis $; Non habet füze fa-. Euf inde illai C. Diff.etiam cons. h T mze dominium plane exped itum m C. non habet J:. ditum N. . Poreft: l Til ! dominium ligatum vel impe noxia & 2 WMW : fama alicujus ita pluribus aliis effe ob ; xï*iuü oblipata, ut illius infamia in horum grave d i innum redundet: Ita farna patris ex naturatuá 3 Wjo Ti obligataeft filiis , fama unius conjun&ta eft cum ut teftatur Ecclefiafti- lll fama confanguineorum , li €us c. 41. v. 10. JJe patre impio queruntur filü üommrp que :æ hi ] iniuri!:i " Dz [unr. 195 Ut euopiatm propter 22um fuut in opprobrio. Præte, li.; rea fünt perfonee public, ut Epifcopi, Abba- LOW tes, Parochi, quibus fama bona neceffaria eft ad MULUN ! egendum fubditos ex officio jure ftricto debi- y.fu ito: quibus in cafibus probabiliter peccatcon. ! W/f;'//// / ra juftitiam , qui f& infamat, non quod fe fa- V " ma privet, fed quod coníequenter proximig Uremg af damnum grave füi infamatione inferat : perinde i j * cis, qui domum füam incendit, aut diruit ATU 4 revidens incendium aut ruinam vicinarum ze- D * D/ jum inde fecutura. In cafibus ceteris ubi tan- ii ! t ta obligatio non eft, qui fine juíta caufà fe infa.. í mat , contra caritatem agit fibi & proximo im- VTETR AI pendendam: ficut qui pecuniam füam prodi- ! pit; qua proximo prodeffe poffet, peceatum ! l " T l . l L J contra liberaliatis virtutem committit, q. 119. TU Qf , & 2. atque etiam contra caritatem. Quo fpe- &lat, quod Eccli. 41. v. 15. monetur: QCuram J " t UM t . Bale de bouo womine: boc enim magi$ permaneli£ j qudm wille tbefauri pvetiofi €? magni. xl n | Objic, 177. Non licet Principi aut magiflra. uN p ni ; etiam ad commune bonum, infarnare füb- um proum. dit bsie um eifal(üm crimen affingendo: ergo res- publica non habet dominium altum in famarm ( n hd nN 'fübditorum. | g. V. Conf. Non licet reipublicae ona fübditorum obtentu falfi criminis fifcoad- fs i "dicere, aut ad ufüs communes etiam in necef- n f'^ fitare adhibere, etfi dominium altum in omnes f er t fübditorum facultates habeat. N t | i C)). Hominem aliquo modo dominum effe funt Ecclem?f do. norum fpiritualium, que 2per:incn;: ad Wam gra- p j 196 DE ]vn£. 1 [ m siam gratum facientem , ut Canus; Reletione o de Ponit. p. 4. ad ?. & plerique recentiorum j contra Dom. Sotum exiftimant. iNam donis sudi n iftislibere utitur ad fuum profe&tum fpiritua- Dio l. vius dom lem: neque dici poteft, quod peccando gra- tiam amittens, fpiritualiter contra juftitiam 1 M aQ apat; alias in quolibet peccato mortali crimen peculiare duplex commitreretur , tum contra uT, m juftitiam, tum contra virtutem aliam peccato j eppofitam. Bo Nec vefevt , quod gratia a folo Deo donetur, [ NI | nec humana induftria comparari poffit, ut de- finitum eft in Concilio Arauficano II.: multa- iDesiso iBrodun d rum enim rerum dominium ex liberali aliorum donatione adipifcimur. |Quamquam etiam ho- ] hii í 1mo ipfe divinis donis gratiae gratum facientis ia Hf libere cooperetur, nec fe habeat mere paffive, tss r u d ut in receptione prophetie ; linguarum, mira- eulorum aliarumque gratiarum gratis datarum, Wi i feiil quz a folo Deo peccatoribus etiam fine previa ipforum difpofitione infunduntur: neque libe- A rum eít cuiquam, donis ralibus quando, & in hij quaántum voluerit uti. vide Num. 23. & 24. in bj!y"c;:kæ&mg Balaam. Q n i ARTICULUS IIL. lel]y | A Utum bomo po[frt efe. domiuus bominis W&ïi«:.ï V*l n altevius $ ] 5," W of2. Solum Deum dominum effe directum i N omnium hominum fàtis robatum fuit y lii t &xtl. Quapropter hic felurn difputamus; an L m Dz Junz. 192 hW Capm ] RäK m ln QU N & quomodo poflit homo habere dominium &l w utile in hominem alium, qui amiffa libertate ,* naturali evadat illius fervus? l r 'hIHIp Dico Z. Jufte potuit induci, ut homo fit al« !qdæm ! terius dominus, & alter vere alrerius fervus, t ( [ 0 mj Proj. ]. Mos ifte jam à prifcis Szculis fuit jure : gentium & civili introduétus, ur conítat ex In- Yl [ ], [ym vt flit. titt. 3. 4. & (qq. Item ex Pande&t. 1. r. titt, UUR s &c6. ]. 19. tit. 7. &c. — Et Cod. L.6. tit. r. &c. Et in decreto Gratiani dift. j4. Et ex l. 1. Poli- tl tic. Ariftotelis capp. r. & 3. n v Prob. ]J. Eamdem fervitutem approbat AU r rj l: Deuslocis pluribus veteris & novi inftrumenti, "ür Exod.21. $2 emevis Jfervum Hebreum, fex annis RE ] : ferviet tibi: in [eptimo egredierur liber gratis. Le- m wit.25. v.45. Deuter.20. & 2r. V.I4. ubi va- i«b pieleges variis fetvirutum generibus pracri- lp buntur. Sed & Apoftoli precipiunt fervisy ^pisüm ut obediant füis dominis, & jura fervitutis ob- n fervent. r.Cor.7. v.2r. E phef.6. v.5. r Tim, mrmwi 6.v.r. I.Petr.2. v. 19. ysquad d Prol. I11.. Ratione. Homo habet dominium 421 utile vite & membrorum: ergo poteft illud le- gitime in alium transferri , & alius alterius do— minio fubjici, li Dico /I. Duplici ratione poteft alter alterius ervus effici: vel propria fua voluntate , vel ju- p [ Íta neceffitate. l. Ac propria quidem voluntate quis fe fe gdi* elterius fervituti addicit per liberalem fui dona- m tionem, cujus exemplum habetur capite Exo- : Di uumus;ï | nüper citato; v, $. Qyïgþ ;iixm't [ervus : igo 198 Dg Jvnr. ligo Dominum meum , eà uxovem ac libevos, uon. " po(fum. vediav liber. . . . evit ei fevvus in. [ceculum.; "T aj t d Poteft etiam aliquis alteri fe in fervum dedere per fui venditionem aut contractum fimilem, T m dl Lev.25.v.39. Si paupevtate compullus vendiderit fé tili frater &gc.. EX quibus verbis apparet, i u ddf) W( T ] [ quod, fecundum legem divinam , potuerit quis / án fervitium emere , quem fciebat hominem effe s liberum:: quod jure Romano non licebat; /..De ij WW HJ bevis. ff. De libevali caufa. — Itaque ut quis ac- A. quirerer dominium hominis liberi; debebathic at alii fe committere , à quo tamquam fervus ven- | i deretur, putaretque emptor, fe non hominem j Sed&h m ddds liberum, fed fervum emere. Idem jus civile zetatem viginti quinque annorum in vendendo Lt i $n xequirit, qua contractus fàtis liber cenfeatur; & ille reclamare poffit, fi injufte vendatur. 7.1. n at £5 4. Quib. ad libevtatem proclamarve 101 licet. & mf Inftit. De Sure perfonav.. $. Servi autem. ubi ita dpiitm habetur : 7Zuz 3uve civiliy cum liber bomo majot c hus viginti annis ad. pretium participandum fe [e vt« a vumdavi pa[fus eft. « Ipitur & venditori & ven- t rl dito debet conftare hunc effe liberum. — Deni- lii que opus eft, ut venditus pretium participet; iil t ui ex L 1. ff. cit. & l. IVon ideo. C. de liberali cau[a. Quo contractu onerofo , quem le es civiles LOm : ere dona- exigunt, plane irritam videntar red Vi tionem fui in fervum. Ts IIL Ex jufta neceffitate tripliciter accidit, [ &Ohm ut quis alterius dominio fübjiciatur. Nam frie ano in peenam delicti ficut multi per leges hu- 5j i j manas morte mul&antur, ita & libertate pri- Dd VaL "At 1 Dr Jugx. 159 M [ n; ï .f "] "tiwari. poffunt. - Prefertim bello jufto csptiz [ u L í & Namea, qu& ex boflibus capimus jure gentium , T ïen i Atn,,hï:q (j : flarim moftra fiumt: adeo. quidemy ut &9 liberi bo- ii «00 T j v mines in [ervitutem uoftram deducantur. Jufi. De WJ(WIM verum divis. S.17. Quapropter etiam Seyvi ex ls . l i eo appellati [unt, quod [mpevatores captivos veme nec occideve foleut; quà Vïl'/üim/. j Qw dwe, ac pev boc [ervare "ntn: eim smancipia dicti funt , eo quod ab boflibus ma« Urisie]) mpeapianrur. Ibid. De juve pevonar. $.3. Hine ""üü Sofia, ccw7/ac greece; d7rà v5 co sv lervares M d nomen perfona proraticee apud Terentium in Nondew Andria. Mi Sed & leges civiles & Ss. canones fervitus : llnpai tem delictis decernunt. Nam À. Si manumiffus. Vr rv & l. Lilertine conditionis. C. Delibertis €y eovum t r nf likris. Servus manumiffus, vel ejus filii ob fbv ingratí animi vitium , cujus a patrono in judi- p t lt convicti fuerint cio, vel apud pedaneos judices "r ten, U ad [evvitutis nexum ve ducuntur. In Decretalibus, d hm m c. [ta quorumdam. D e Shudzis. ftatuitur, ut, qui vel eis favent duin ad Saracenos arma deferunt ; vendiom d t contra Chriftianos, fervi fiant Chriftianorum; 2. C. l. 1 &quibus capiuntur. Et c. Eos qui. d. 3 im prtie. Cum multe. 15. 4. 8. Mulier, qu& cu m Cle- íftitutoó rem habuerit ; & filii jl l trico in Sacris con v lens C ex damnato hoc concubitu nati, fervitute ame geldeedi: nandi effe pronuntiantur. - Secundo , licet patri in magnam neceffitatetn 2dacto filium vendere: ea tamen con ditione; mictt qi a. M Ut, cum pater emptori pretiu m repraefentave- ; rit, filius libertati reftituatur; nec umquam J r fed retineat m fubeat ; | &Lïb:m[e ä" po[tga liberti condirione 4 arutm 205 Dz ]unr. fiatum idgenui. À 2. CoZ. De patvibus,. qui fiz 62 ,7 «na, quam lios diffraxevum. í Zertio demum a natalibus hanc necef(litatem )nfeqUiIUï- ()y. u fübeunt, qui nafcuntur ex matre, qua fuit an- cilla toto uteri tempore: nam fifuit liberadum vontra natf concepit, aut peperit, aut ad tempus aliquod, durm geftavit uterum, jlacuit, eum qui mafcitur . 45 ] t l jf liberum majci, quia mom debet calamitas mmatris ei zocevey quiin ventve ef] , ut habetur $. Ezfi quis. gj nal d JMufl..De iugenuis. atf g JDico J[1]. Finitur Servitüs modis pluribus. i t D T. Manumiffione varia, de qua Inft. e lilerti- W g zii$. $. 1. modo ne haec fiat in fraudem credito- j Qu u rum. $.3. fl Quib. ex cau. mamum. non lictt, I D ÀI. Si captus etiam in bello jufto ingenuus & Qu lo in fervitutem redactus, fuga ad fuos evaferit: rgenil licet enim talibus fugere, qua Statum priffinum t 0 e ecipiunt. $. 17. Infl. De ver. divif. & 1.25. ff. j de captivis, . MI. Si fervus a. domino expona- tur, veleperrelinquatur, vel alimentis prive- £ur. ]. 17. $. 3. C. de laz. libert. tolleg, . YV. Lun. Qqunjiy C. .Ne Chriflan. mancip. (ancitur : Quodfi Ju- MJ* Jf Qu gaus mancipium Chriflianum , vel Sectee alte- At2 n zius feu narionis habuerit, €9 47 circumciderit , '&ngomï*:,;m i »ton folum mancipii damno mul&etur , verum ctiam Id 1 eapitali [eutentia puuiatuy , ipo fevvo pro pvemio Wil f libertate. donaudo. j V. Si Dominus confentiat àn matrimonium fervi cum libera, hac condi- tionem illius ignorante. Authent. e guptás. p M qua eft Novell. 22. c. 10. Lj T VI. Denique liber evadit fervus, quem do- AU m If'] wünus as qutervenieniibus filium [uum gomiaat. WM»S 1 lt Int ltl j "t ? Dz Junr. 201 'Deþ"-ï*";ïä'![lnfïït«. De adoption ib. G- ult. . Serva item concu- ub bina, quam dominus uxorem ducit libertatem Wi g " ; " eonfequitur. Obj. cout. 1. Concl. Qsdd eft contra natu- lum U ll ram non poteít jufle induci: atqui fervitus eft [: contra naturam: $. 1. & ». Inft. de 7'wre per[o- nar. & l. 3. fE. de flatu hom. dicitur Jifertas ga- /07/////////f///dlä guralis faculras ejus , quod cuique facere libet , qifi Rj lfs fiquid vi aut juve probiletur ; Servitus autem : A conílirutio juris gentium, qua quis dominio Mi n l r n u alieno contra naturam fubjicitur: Ergo fervi- t ll l i i tus jufte induci non potuit. . & L. Djfz. Maj. N Quod eít contra naturam, i.e. contra prece- um g ptajuris naturalis, non poteft jufte induci C, J Quod eft contra naturam, feu contra jus na- Qul d ture permitfivum, non potuit jufte induci N. Wm ia Libertas non eft ex pracepto aliquo juris na- ij g turg, fed ex mature permiffione: Hinc dici- lo eya tur facultas naturalis; facultate autem homo uti Liiments r « non uti poteft, & fic libertas tam moribus h, D. quam pactis potuit circumfcribi. .l Dif. ; Qu f Maj. Quod eft contra naturam, feu contra jus Ia dimmmti natur&, fecundum fe generatim & in thefi fo- lum confideratum, juíte induci non poteft N. r t d quod eft contra jus naturee fpectatum in hypo- w n thefi & cum obje&o particulari, non poteft m t jufté induci C. Atqui fervitus eft contra jus n, hic nature confideratum in theíi & fecundum fe a. Dï W/W generatim C. eft contra jus naturz fpectatum in hypthefi & cum objecto variato, N.'. Cum m n " homines fecundum primam füam conditionem j [ peccato, iniquum W i ;Oxlnnes recdti eflent. ac fine ? tune 202 Dz Junr. 4 lirino tunc fuiffet, fi alter alterum fervituti fübjecif. fet. " At poft peccatum originale omnium; & jp o períonalia quorumdam, obje&tum feu mate. ria, de qua jus naturale quid conftituit, varia- fs lts a, m tur, feu porius extrahitur ex numero objecto- rum; qua lege illa naturali comprehendeban- senra cond g p tur; & juxta aliam juris natura regulam, qua jus gentium & leges civiles utuntur , dirigitur, piidedi ; JIf t ANeque énim efl comtva maturam, [poliave eum, deits n quem boneflum efl occideve, inquit Tullius 1. 3. w Officior. Quodf a republica jufte interficiute tur aut mutilantur fontes, etíi vitam & mem- j s |er a brorum integritatem a natura habeamus: quan- to magis facultate illa, quod libuerit, faciendi, aAf Quare etiam d r t poterit jufta ex cauíà privari. d Lufta Patres fervitutem peccati poenam appellant: ut Gregorius M. l.21. Moral. c. rz. & B. Augu- rf d ftinus l. 19. de civit. c. 15.. Razionalem , inquit; q.refl( ! " I fatlum. ad imaginem fuam noluit , nifi ivvationali- (j £us dominavi, zom bominem bo:nini , [ed bominem ln t Tif [j n | pecori, conditio quippe [evvitutis, quve. imtelligitut at l / yh j smpofita peccatori. l Coll. . Dum Ariftoreles l. r. Polit. c. r. &5 |iu AJ 51 j fcribit: Quosdam natuva fervos effe, quosdam do- |il $ li minos, non intelligir fervitutem legalem: Sed |tg tantum vult, quosdam a natura magis effe ido- J neos ad imperandum; alios ex defectu rationis | tv & prudentiee facile fe alienis imperiis ac dire- | 0i &ioni fübmittere, licet actu non ferviant. u MQ JI. Neque fervi proprie tales dici poffunt; | it . ümtäg qui in Germania nuncupantur Zomiges proprits Luileseueg, Nam etfi; quoad precdiadx fervitia ings Jiiz Dz Jungr. 203 Atüm f ' ' ! i T':'aä)&:inde domino preeftanda ad mancipiorum mo- r T t ||rem propius accedant, nec fine facultate a do- L " "i mino obtenta, alio cum fuis liberis migrare duidr "ts ipfis liceat: Liberorum tamen hominum jure T gaudenr, matrimonia enim contrahunt, tefta- "It« menra condurit deomnibus, qua ad predium. "l!^« gon pertinent, & per operas fuas, quatenus his Tntr, r/tlfgir& nihil decedit fervitiis domini fui, fibiaequirunt. ^ f m IIl Conditiones, quas ad acquirendum bt us | j, hominis alterius dominium leges civiles Roma- "Pb norum requirebant, hodiedum non tam reli- EULU giofealiis in ditionibus obfervantur, ut patet 1rahabeamuszgw ex contractibus, queis eethiopes aliique barbari Xb f in Africa venduntur, emuntur, & ex modis i Qu aliis fervos tales tractandi, quos Reges Hifpa- um p nie & Lufitanie aliique Chriftiani Principes prafcripferunt. IOT. Disim, g IP. Poteft C hriftianus vere fervus effe Chri'Q j, nf ii ftiani alterius, ut Apoftolus 1. Tim,6. v. 2.ait: ^i p Qui fideles babent dominos , uom contemnant , quia "I fratwes funt: od magis [evviant , * quia. fideles fut €£c..— Nihilominus Chriftiani bella inter fe x Dkend erentes neminem captorum in fervitutem re- d hi [ uind. igere folent: Sed vel lytro accepto, vel per- mutatione mutua captivos dimittunt. Si enim r hn m Sff imoi PT omanorum jure captos in civili bello fervos fieri nefas erat. ]. 21. De captivis €9. poflliminio du m £ Qc. $. 4 civilib. diffenfionib. ; Quanto mitius traCtari decet Chriftianos unius civitatis (an&tee pn m js i ac myíticee reipubl, cives. Eph.2. v. 20. J h] p CAPUT Dz Jurzr. 204 7 robaut h ^COAPUT V. TLTA f af: qi De Modo acquivendi Dominium in ver, que «vel uulliur funt , *oel commuues. g t Jrindi ARTICULUS I. qerpl ien I Quo juve fa&la fuerit prima verum divifto ? ) änfm( d e hoc Argumentotractant Inftit, lib. 2.tit. r. m hd a D de rerum divifione & acquirendo ipfarum dominio. Digefíta vero lib. 7. tit. 8. de divifio- mso d r t ne rerum & qualit. lib. 41. t. 1. Et Gratianus in Decr. initio dift. $. cum cap. r. S. Thom :Om QS ! COTYmUDeT q.66. a. 1. & 2. AVota. Epiphanius Hzrefi 61. & Aupufti- imfilronum tmyra d nus Harefi 40. referunt, füb medium Seculi tertii ex Encratitarum Secta furculum progna- vibsconf m af tum fuiffe infelicem Apoftolicorum, qui, pre- ter errores alios, denuntiabant, zoz poffe quem- gaad " quam [alvavi , mifi vivevet inflar "Apoflolorum nu- p dus ab omni. divitiayum proprietate. 1deo vole- quaai , l 4 l l 5 bant etiam audire 7Zpotaclici, hoc eft, Renun- tiatores, quodbonaterrena renuntiarent. Idem 1 ; í " 110 Hï:[ ! flj 11 j docuit. Pelagius ; ut colligitur ex Auguftini i i epift. 166. qua eft ad Paulinum. — Joannes item Bd IN ] Wicleffus negavit, licere Ecclefiafticis bona ter- LU I rena poffidere, cujus errorem damnavit Conc. Ww.' "l 3 Q WL Conítantienfe SefT. g. / JDico f. [ufte facta eft rerum divifio in do- g"mm P | finiaprivata, Prol.7. Non tantum nullo ju- ! re prohibetur hec rerum communium in do- ! j ininia feparata divifio, fcd etiam in Ss. literis ii d ap- 13 Dz jJunr. 205 TVI approbatur hoc ipfo, quod þræcipiat dariele- emofynas ac mutuum fine fenore, donari, de- LUN bita folvi: quod rerumalienarum contrectatio- nem ac retentionem prohibeat. I Deinde in Ss.literis extant Sanctorum viro- Dyi rum exempla; qui fundos & bona mobilia pof- [j fiderunt: ut Abrabam, Ifaac, Jacob, Joíeph V m ) ab Arimathaea , Philemon,; Corinthii, aliique hia innumer!. t Prob. [I. "Tribus argümentis, quz S. Tho- TART mas cit. art. 2. a neceífitate ducir. NNam cum L D homines a corrupta natura propendeant ad 31 m otium & voluptates , "unusquisque laborem communem rejiceret in alterum, perinde acin diit ld minillrorum multitudine folet accidere: cum D m Ses econtra ad rem privatam rmnagis attentos effe ho homines conftet. / Dezzde, quanta foret nego- Wun, qui, n tiorum confufio, fi indiftincte quilibet omnia procuraret? Ordo autem fervatur, cum fin- y Is df guli curam rerum fingularum tamquam pro- d lod priarum fufcipiunt. JDenique inter eos, quires pocef, f indivifas communiter poífident, frequentius üniret. H conrentiones ac jurgia excitantur: ut inter Abra- a At hami Lotique paítores evenit, Genef 13. v. 7. pynnes i Huic autern incommodo pacique publice con- ftcsbonttt füli aliter non poteft, quam cum, facta bono- gmav Qot rum divifione, quisque portione fua 'c.ontenm? vivit. ' y od ' Dico 17, Prima rerum divifio facta eft jur& gentium. Prob. ]. Hac divifio non eft facta m um jure divino: quia Deus eam nec przcepit; nec n li[sïa' ipfe fecit: deinde non eft facta jure naturali, j qüo 206 Dz Juns. ggde quod reliquit ómnia communia; nec ad illam of m inclinat, nifi in vita civili, ubi vivendam cum p f aliis eft, & fuppofitisincommodis exhominum m fenfgm ( pravitate provenientibus: Ergo. yinqh Preb. I]. us gentium eft commune homi. um num judicium & gentium confenfüs: at primi -ivfiod d homines communi confeníu judicarunt, expe- lia »^ dire ac etiam neceffariam effe hanc rerum divi- fionem, ob rationes nuper adductas. Hinc qu gl ^gj t dift. . can.9. Sus gentium eft [edium occupatio. g um i Et 1. 5. f£. de Juít. & Jur.. Ex. oc jure gentium j'mmmm végna condita , dominia diflin£la qgc. n Obj. 1. cont. 1. Concl. Jure naturali omnia agl hi fünt commuriia; juxta c. 7us naturale, d. 1. ergo RTT divifio & proprietas bonorum repugnat juri jul t nature, etiam poft peccatum. E. ad Ant. ex- L nl li. Jure natura fünt omnia communia, quafi gotvtdir jus nature precipiat communionem bonorum; & divi&oneminterdicat N. Sunt omnia com- haL d ROW munia tam negative, quia jusnarura bonorum ! Ri communionem non pracepir, nec vetuit divi- fionem; quam pofitive, quia Jus naturz fecit wued pasd n poteftatem, unicuique utendi quavis re & do- minii.capiendi, priusquam ab alio fit occupa- & lo 2 taC. Hoc Jus naturale etiafnnum durat: quo vel ex eodem canone apparet, ubi cum dixi(- i T fet: Jnfinfu nature babetur communis omnium T I po[feffo, mox addit: acquifitio eorum; que calo; B Vr ferra, mavi4 M ue capiuntuvs. item depofite vei, veltx & & commeudate pecume veffitutio. il .. Jifl. 1. Clemens Romanus, ut citatur c. D;- hi funis. 12. 4. 1. fcribit : Per iniquitatem fa- étum [ Dz Junz. 207 m j &um effe; ut quisquis haberet propria. Am. jl Ti Ui brofius etiam Serm. 81. & in c. 12. Lucee ait: nfoml y à Proprium uemo dicat , quod eff commnune. Ineun- "i " dem fenfüm loquuntur S. Chryfoftomus hom. In; n Ut 10. in epift. 1. ad Corinth. & orar. in S. Philo- [0)7 UE / onium; aliique Patres: ergo ex mente Patrum ! ? Jl J 1 F divifio & dominia rerum privata videntur effe j zj Micita. — . V. Copf. L. Ultima illa inter quin- que (üppofitias Clementis epiflolas ad Hierofo- äfiu:?as, Is mitanos Ícripta; eos hortatur ad confervan- u W A? (j D] d m vitam communem, confentaneam ftatui innocentie ; in quo non fururum fuiffet zzeum 2.*1 'U'fwl Iujo; 8C futim: Divifionemautem & privata dominia, 15)],, inquit, facta effe occafione peccatorum, que 0:5; Càveri & anteverti oportebat, queque ab ori- À D 1 At ginali peccato proveniunt. L S. Ambrofius vult, neminem fibi res r ORE DOROnt fuasita vindicare debere, quin egenti proximo -«— — tribuat in neceffitate , in qua fünt omnia u ,,, €9mmunia, ut ex dicto fermone intellipi licet; fec venir d qui prolixe recitatur. c.Sicuz D. d.47. Eadem j [2 uoque eft Patrum aliorum fententia , quam aucis B. Thomas exponit, dum laudato arr. 2. yuns d i t p H ait: Licere homini rerum exteriorum proprie- Vr qu tàtem, quoad poreftatem procurandi & difpen- ji um di ndi ; non item quoad ipfarum u(um: fic enim ereseftimari ut communes hoc fenfíü, ut fa- us at . ! e e&s communicetin neceffirate aliorum , fe- yi, t depop:æ It eundum illud Apoftoli z. Tim. ult. v. 18. Divi- tibus bujus. Seeculi precipe, facile sribuere com- Uieare. T ciæmffxüþ p | Jufi.a. iniquuam:l j 208 Dz Juns. Juft. 2. Multitudini credentiutn erant omnaa 00 d commuuiia tempore Apoftolorum , A€t. 4. v. 32. 5 0* Ergo proprieras bonorum temporalium non j5597 convenit Chriftianis, ut liquet ex fübita morte, 15 ! qua puniti funt Ananias & Sapphira, quod fibi «uim aliquid pretii deagro vendito refervaffent, ibid, a, liri €.5. R. Explic. $. Scvipt. difl. ^4ut. Credentis dl bus erant omnia communia ex necetfitate legis jf PfOPE," gratie N. ex confenfione primorum Chriftia- j m v norum Hierofolymis libere in communionem ul bonorum confpirantium C. Quod voto fe ad bo- WU norumcommunionem adftrinxerint & proprie- ia w tate exuerint, declarat ipfe S. Petrus dicto «. 5. , v. 3. "dnania , cuy zemtavit Satanas cor tuum; men- x ol d ziri Spivitui S. g fraudave de pretio agri ?. INoune enonte ananens tibi nanebat , eg venumdatum in tua. evat simde poreflate ?. 1demque confirmant Ss. Patres, quos xtendms, refert Bellarminus de Membr. Ecclef. milir. l. 3. mnet. de Monachis. c. 20. : ha d i i i ODj. II cou 2. Concl.. Quod naturalis ratio di&tat effe omnino neceffarium ad pacem gene- — L ris humani, eft Juris nature: atquidivifionem l — tirem n rerum ita fuadet ratio naturalis: ergo eft Juris t Ipeutms naturalii — INam etiam $. Zzrz. Inftitut. de rer. i m div. habetur: Quod aute mullius eff , id naturali FU O vatione occtipauti conceditur. Y. Difl. Maj. Quod ET ratio naturalis dictat; ad pacem generis huma- X p ni effe omnino neceffarium , nulla facta hypo- thefi convictüs politici, eft juris naturalis; C. S'UlaSj Quod ratio naturalis' dictat effe neceffarium *b ii Vltz m fuppofira folurn vita fociali & politica, .eft juris naturalis NN, —Ratio naturalis non inclinat a ono- i Dz junz. 20g du L hi 'ri* bonorum divifionem;; nifi füppofitis incom- Tj /modis, que ex pravitate hominum in vita civi- TU t ls t fialias neceffario orirentur. Écontra ad cultum [ hq T m m ; veri Dei; ad honorandum parentes,. ad non ! pejerandum , ad vitandum homicidium , adul- *0'/[0 [cf;m jj 4 "Igerium, furrum, ratio ipía naturalis (ecundum 7U fe, etiam nulla civitatum & regnorum habira Tif* rwione, propendet: Sicut etiam ad matrimo- UM gmimm, extra vitam politicam| & fepofitis in- ""tr commodis ceelibatus. "l'extus autem ille ex In- A UO | "b flitutionibus depromptus conclufionem non fitn ?* firmat: nam ultro fatemur, rem, que nullius Mencii erat; fieri primo occupantis, modo apta fit, intirin ut poffit alicujus fieri: boc enim idem in ftatu t i imnocentise lex naturae diétaffet; econtra faci- ini!ii endam effe , divifionem, jure gentium pracipi wisy contendimus. . Quamquam hoc ipfum jus gen- Uixinl. lum in eisdem Inftir. $. preced. & $. 1. e ju- vt Jat. gent. & civ., cum jure naturali confun- yiunrt datur. od m Infl. S. Auguftinus tratt. 6. in Joan. docet ; ag qe ifionem rerum factam fuiffe jure humano at n er Imperatores & Reges; ergo facta eft jure hi. n ! civili. EK. Difl. 44nt.. S. Do&tor docet divifio- d i n nem rerum primam & generalem factam effe o jure civili N. divifiones rerum fübfequentes & ;genens Wa particulares proprierates effe juris civilis C. Mua h&a ! "Tractatus ille S. Auguflini citatur c. 1. dfz. 8. 5um wbi: 9yye, inquit, bumazo dicitur: bec villa denmi , amog eff, bec domus mea eff, bic fervus meus efts Pühfm J ! m ; Qura autem bumapa jura Imperatorum [utt, o p j bonv' O Prima 21o DE ']uxx«:. Prima autem & generalis divifio terrarum Quamquamve inter pofteros INoé facta eít circa annum centez 0 pulta / i k fimum primum poft diluvium, quo natus eft : Phal e , cui pater hoc nomen indidit, eo 2god ii & eur i diebus ejus divifa. fit terra , Gen.c.10. v.25. & x j Bu c.1r.v.16. Aliquam etiam divifionem jure divi- ;u, 4 no factam legitus Gen.12. v.7. C.13. V.15. c.15, $p gt v.18. & fqq. ubi terram, quam in prima gen- a l tium divifione Chanansi obtinuerant, Abrahee um pofteris Deus promifit, & evolatis quatuor fie-. 4j ait culis demum tradidit, INum. 21. 22. ac toto -mwam TJofüe. ä jl ! ficmnà ARTICULUS II. ; ga:bmbæ [ iriy, 4c ls Quouodo aminalium dominium acquivatur vena- pudennt, l zione, pifcatiome , aucupio ? dsader ico J. Ferarum beftiarum dominium acqui- gaum a D rit, quisquis illas, dum non fünt in alte- pimas at rius poteftate, occupat venatione, aut alio mo- J li, do honefto, neque refert, utrum venator ci- 1l ä ( vis fit , anextraneus. Prolb. ex Inflit. dererum li i SU) divif. $. 12. ubi Imperator: Zere, inquit, Je- VE flie €$ volucres , €g pifees, €g omnia animalia , Perud que mayà, celo €9' zevra ua[cuntur , fimul atque tin w ab aliquo capta fuevint , jure gentium flatim illius iT eJfe incipiunt. — Quod emim. ante mullius eft , id ua- WLW " gurali vatioue occupanti conceditur. m tl IWTUA Dixi: Dum uon fuut n alterius poteflate : nam mDHW,m f fera beftia fuerit in domini vivario incluía; !f ? lii aut alio modo in poteftate illius detineatur; oc- Ww[ li «upari ab alio citra crimen furti non potelt. e( Wm h. [1 uam- h, Dz Jonr. 211 (s ii i j uamquam vero apium, pavonum & colum- AR barum natura fit fera, ut $$. 14. &915. Zufl. De rer. divif. declaratur; Sitamen animalia ifta, uri Ttn i "t ( & cervi & cuniculi, opera noftra fic manfue- fant: ut abeundi & redeundi confuetudinem nff/.'vilïom;war habeant, tam diu in nioftro cenfentur effe do- wk.,;(,'l], l':])"m minio; . neque occupari ea licet a quoquamalio, ? ] Af n Dity [ dum animum revertendi retinent. Revertendi Ti j autem animum habere definunt, cum rever. Vsqu l£ tendi confüuetudinem deferuerint, .hoc eft, f 314 "W fiepius emanferint; & ad domefticorum con- fpe&tum fugerint, adeoque occupanti cedunt , five fignum habuerint five non. uare etiam J columbze tuz , fi fe alterius columbis appgrepa- m f j , Verint; ac bis rerque ad tuum columbarium [ non redierint, fiuntalterius ;; modo : hic fine Oa m;;ff fraude illas allexerit, v.g. per illecebras vetitasy " quales non cenfentur effe , fi fuas columbas ii commodius alat. Naver. c. r7. n. I28. & $. Pa- ais vorum. Juff. de vev. divif. Quodfi fera talis ma- n litiofe ab alio detenta fuerir, confüetudinem l.« revertendi deferuiffe dici non poteft. /. Pompoz 1. Itl ^ nius, 9.8. 1. fE. Famil. evcifc. ag ts Preterea illud quoad reliquas feras non ci- ; [ ! cüres tenendum , easramdiu in tuo manere do- sj minio, dum tuo vivario, fepto, aliave cufto- ; , ?? dia continentur:. quodfi cuftodiam tuam eva- I erint; G naturalem liberratem recuperaverint;. quii? fieri primo occupantis, Ex di&o $. Ferae. If m de ver div. 69 1.3.4. s. fF. De aequir. ver, donin. du ftimantur autem libertatem naturalem recu- vi effugerint , velita gt PUE Pef?(re; cum ve] ocules daþzi a f[nt * 212 Ds ]'URf; gt fint. im confpetlu eyus , ut diffcultev poffmt ab eo soti, At comprebendi. S. Fere. cit. us hactenus de fe ris beftiis dicta fünt; |-3 quncc Siyerv jocum habere non poffunt in animalibus natura füa maníuetis & domefticis, ut füunt equi, bo- j venatio D ] TTR ves, oves, porci, gallinze; anferes, hec eni a TOU etíi confpe&tum domini fui effugerint , quo- cumque loco fint, illius effe intelliguntur; -& pOU bet in. vindicatione rei— aol quidquid hic juris ha Iþw] Wg, lül íuz corporalis, idem etiam juris ipfi eft in animalibus manf(uetis. Unde licet a lupis pl N T | us ) Y JWW fuerint erepta; & his ab aliis per canes extorta, adhuc tamen manent priori domino, & ab hoc ltsl a itmpi vindicari poffunt, intentando furti actionem. L Pompouius. 44. ff. De acquivendo ver. dom. INam - njb i $. Galliarum. . Inft. De rer. divi.| Qui. lucraudi t a auimo ea. auimalia detinet , furtumi commütteve in- "'x:!rl"non. e zelligitur. T JDico m Il. Qui contra juftam prohibitionemx n WU ! venando feram cepit, peccat quidem pro ra- I i 'rem tione injurie vel damni illati; non tamen in confícientia renerur, predam reftituere. ]ta Ti W p;æj: L communiter [Cti & Theologi cum Covarruvia; ad regulam , Peccatum. p.2. $. 8. Dom. Soto; fw, I eæ'e,u Medina, Navarro & aliis: petiturque ex dicto uj $. Fere. de R. D. ubi etiam ratio indicatur; ex qua 1ta avgumentor. Quatuor de caufis ve- i Patio prohiberi jufte poteft. —Przmo, ratio-. 1 W*l L ne flatus períone, quo modo prohibetur ftre- pitofà venatio Clericis. c. 1. Exzra. . De clerico. Mi ïUIO IFD[e [ vemaore, Quamvis godeíta venatio ecclefia-. 1cI8 "n N Dz Jvnr. 215 ' (f W i^ l.flk / !j fticis non fit interdicta, five neceffitatis, five ' exercitii , aut recreationis pratia fiat; ut Panor- ; mitanus in c. cit. Medina C. de veffizutioue. q. ! jl : I2. Silvefter v. vezatio. notant. Secundo inter- 05 tf D dicitur venatio ratione temporis, v.g. diei fes j anlär:;, lg fli, aut jejunii, ex c. 77 puratis. d. 86. eo tan- ! tum cafu; quo venatio effer caufa, violandi Je- lm junium ; aut non affiftendi Sacris, ut docet Na- "Tertio folet interdici ratio- Wif ; Varrug C. I3. n. II. id; ne loci, v. g. fi eft fundus alienus, aut locus; 1 t i inquo ftatuta eft a Principe immuniras, nequis Ms alius ibi venetur. !] Quavto ratione publice uti- Qf U litatis, ne foboles ferina extinguatur, unde illa i & anni tempeftate, qua gravide fünt feree, ve- I J 1in); nando füperfedetur. Atqui ex nullo horum J i (ílm capite tenetur venator, pradam captam re- "m ftituere: non I. ratione períone ecclefiafticae; . cui venatio prohibetur, aut ob tempus facrum; spHy quo vetamur venari: he enim conditionee qiinp Don faciunt actum injuftum, aut rem obno- , mum Xiam reftitutioni. Nec II. ratione alieni fundi, ul [ 3ilvee vel preedii, inquibus quis invito domino wj Venatur ad reftitutionem captae feree tenetur: ; Jinsn, Nam, ut eodem $. Zere. traditur , ziDil interef?, xoa d feres Poffias Qs* volucres utvum in [uo fundo quis onlonr: 49222 , am im alieso. Et quamvis fundi domi- ials: Bus, fi preeviderit, alium venandi aut aucu- hi, Pandi gratia fundum ingreffurum, prohibere qieh poffi; ne ingrediatur; atque adeo actio inju- ;(, 4; ]i Ziarum eidem compertat adverfus illum, qui fe Qj: nvito ingreffus eft, ].13. $. fiz. f. Deimur. j hon poreft tamen facere, ut res, que nullius 3 €ii; Dz junr. 214 fce eft, occupanti non concedatur: Fere autem " €Him n non fünt domini filvee aut apri: nec enim ani- malia funt fruc&us agrorum, filvarum aut flu- qnqii a j viorum, ficüt arbores, que folo adherent, x 20f fed alia ex aliis procreantur, A 16. ff. De a&. einp. ? vend. n d j 3( i 6 Que quidem ratio etiam evincit, non te- li neri ad reítituendam feram, qui eam cepit in Quod L 1 loco, ubi ftatuta fuit immunitas a füpremo ma« T . iftratu, ne quis alius ibi venetur; neque ob- 10 j gari ad reftitutionem ferce, qui exercuit ve- 1 V AW e m nationem ratione publice utilitatis prohibitam: $mo nec eum, qui venatus eft in poffeffione; Jionidomm fim n n cajas potiffimi fru&tus in venatione, aucupio; aut piícatu confiftunt , etiamíi venatio alteri imirhe Til elocata fuerit: nec enim fera animalia fünt con- 3 tdn 1 duétoris , -fed folum jus venandi, quod cenfe- j tur ad fructus fundi pertinere. /. Sz fundi. 9. $. uf $ 1 ] jl zducupiorum. ff. - De u[ufv. infequï'.w;x., | . Denique etiamfi quis inftrumentis prohibi- ao tis aliisve mediis illicitis ufus ad venandum, . dul aucupandum, aut piícandum fuerit, nihilomi- | nus beftias fic captas facit fuas, nec eas refti- ffwr üín| tuere ulli tenebitür: ad damna tamen, fi qu& 'umlä 3l jb gravia reipublicae, Principi, aut privatis fun- DA dorum poffeffionibus intulit, compenfanda ob- ds EL | lipabitur in confcientia: ut fiquis fobolem feri- bl [ nam norabili ex parte extingueret, aut crebra Y [ u W Venatione effecerir, ut jus venandi, quod elo- €ari alias UA pretio magno folebat, jam vïl,i pen- Geretur. " D 3 Hug s * h3 Ds Jonr. al N d At Huc revocatur etiam apium captura: Ha- 1l rum enim natura, cum fit fera, nihil refert , Of ; utrum quis examen apum in folo proprio; an » Q f ; in alieno ceperit; füoque alveo incluferit: nam !l i hii lj dum ex arbore alieni füundi pendent, non ma- *pis pertinent ad fundi dominum, quam volu- ( i tv CreS; qui in ejusdem fundi arboribus nidum Tgu/samæpiz; fecerint. ' Quodfi tamen examez apum ex alceo Wiv 00 evolaveri?, eoujgque iutelligitur effe tuum , do- "Á iE r ( mec n con[peé 7u tuo ef], zec drfficilis ejus profecutio W q Y i W z efl. $. Mpium quoque.. Infl. De ver. div. Imo Qs yiiltr .ex alveo tuo evolaverit in hortum alterius; sd'opld hortidominustibi non poteft prohibere ingref- whmay füm in füum hortum, ob rationem modo da- wimps ram in hoc $. ] m f1d] [ j li E Áon JDico H1]. V'era a Cajo vulnerata; & ab, alib «s capta, ordinariefit capientis. Zzff. De ver. div. hn ]llzgd que[itum efl. — Si tamen Cajus illam ita leferit, ut ad illam capiendam füfficiat; fi illam ; infequatur , moraliter certo. appreheníurus, ents p p 4 red cenfebirur effe quafi capta, & in ejus poteftate effe: neque ab alio anteverti poteft, nifi dubi- fer, n ; ncest tetur, an fera fit evafura, quo cafü libertatem naturalem habere videtur, ex/. Naturalem. $.1. a u - JDe acquireud. ver. dom. j privatis fug : ico F. Fera laqueo aut reti a me tenfo at shoen 1 capta, mea eft, non alius, qui illamexpedit & aufert. Ira Ludov. Molina tract. 2. de Juftitia. yet at ^ ifp.42. contra Covarruviam n.73. Navarrum l, g €. I7. D. 176. G alios, qui ex l. [n laqueum. f. l jämï F de atquir. domiz. dominium feree attribuunt il rehendenti: Verum &c j hfþ expedienti, & fic app 4 216 Dr ]unx. j. boc gd (U hazc ipfàlex probabilius thefin noftram videtur afferere, ira enim habet: z laqueum, quem ve- n zandi cau[a pofuevas , apev incidits . cum o bere- Oþ' ]' (0./" yet, exemptum abfluli : mum . tibi videov. tuum , u d aprum abflulife ?. & fi tuum putas fuiff , fi folu- yii at i quoum zum in filvam dimifilemn : |eo cafu tuus efft defüifjet, an maueret 2 $9 quam at&iogem mecuim . babeves , 1005 d IU f eff , num m fa&hum davi oporte- yet : 5/1]& Zuus e 57 5 Suminam. baue puto effe, ut, fi in ign[ ']HVUCVSI meam poreflatem pervenit, meus fa&hus fit...Sin pi. h^ g i auteimn apvam aueum ferum in. [uam gaturvalitatem ^ dimififfes , eo fatto neus effe defilfet , & a&tionem nibi 12 fa&um dari opovtere; abilex ait: meum i p;æ us factum e(le aprum, /j in meam poteflatem perve- iplum ) Zit: etqui venit in meam poteftatem per la- perandahf* queum vel rete, quod tetendi: ergo. Neque 1 Mis o £ít quisquam , qui non putet, fibi factam efle U li, lm injuriam, fi fera laqueo füo intricata capiatur 2b alio. Quodíi is, qui exemptum aprum in Y kud Ti fuam naturalem laxitatem dimi(it, actione in factum conveniri ab eo poteft, qui tetendit la- g. hl D queum , ut lex citata declarat, plane convinci- u mur, aprum fuiffe hujus, cujus laqueo capie- tügi batur, non vero illius, qui eum forte depre- Y d hendit, & fibi exemir. ï;.'e il $i fera, quam períequor , incidat in laqueum mgnmum [ Titirs tuumi, alterius noftrüm erit, qui illam primo l occupaverit. Idem ftatuitur de eo, quiinftru- Mxx ; mento alieno feras, pifces, aut aves ceperit: li i l g li preda enim erit alterius, qui alterum antever- CI!- Á Mi m,ï vel illius; qui infalutato domino inftrqm m MM " , Dz Jon r. 217 thefm W. | M ti, hoc ad fua commoda adhibuit, ejus, ad )H quem laqueus vel naffa pertinet. Qh;. 4. cont. 1. Concl. Res noftre alize amif- jj L fie, atque etiam befliee manfüetee & domefticee W/l ;///W longius aberrantes, manent in dominio noflro, H & a quocumque vindicari poffünt, licet defi- 477 l W "n nant a nobis poffideri, ].3. $. 13. ff De acquir. Jim i u poff- Ergo etiam fere femel à nobis captee /)Wfä [ Q ; manent in noíiro dominio, licet iterum effu- reff, J,' ; gerint. R. JV. Cogf.. Cum in brutis analogum i * quid rationis confpiciatur , ut confpicimus ex w princip. Inftt. de Sure nat. gent. & civil. . Hoc " j M. pra cateris beftiis fpeciale habent feree,. quod n gj [ n ipfarum animo non parum tribuatur in recu- E. n peranda liberrate nàtura ; fecus vero eft in cee- "t g N teris rebus; quee non ita , u& ferce acquiruntur. ij ln Oljic. |J. Furti a£tio famofa eft; ergo non hia aj decet, illam dari propter unicam gallinarn alie- 1tum apc nam, lucrandi animo derentam: neque enim imilt, dv minima curat Pretor. . 4. ff. De veffitut. in 1n- ?gr. W« UV. Cog[. Furti actio non judicatur |, gt ; as ex quantitate rei detentee, íed ex facti qualita- prguo g te; & ex malevolo animo diteícendi alie-, ii no detrimento. Laudata , lex enuntiat non -folere a Pretore indulgeri remedium extra- Va i ordinarium reftitutionis in integrum ob res$ minimas. Econtra remedia ordinaria, cujus- yillmyra «9, Qu modi eft a&io füurti, etiam ob rem minimam dari folent. . Nam /. 14. $. 2. f. de condi&l. fuvt. TET um* Ob cornua bovis datur actio furti. l. autem 5. yupndr" $. 3-JF. d exlibend. p ropter ftercus datur actia [ 2 ad egþ;bendpm. Er 1. 7(6 ï 9. ff. D« »legä;,.. S * 218 Dz Juzr. P »f*v* de lana eaprina, & de égieZU^ , i. e. de laga [ "0 TT uO eIM( liguea, quam Latini goffipium , Galli Coroz, ap- pellant, apitur. ; o pf Ob;. 1. cout. 2. Concl.. Qui contra juftam gt prohibitionem venatur, non habet jus venandi; d m l ergo peccat mortaliter, nec feram facit fuam, y Lrgs fed tenetur hanc reftituere. E. JN. Con[f.. Per aof fe tantum venialiter peccat: utienim venatione h fali t $t contra lepis mandatum non cenfetur notabilis injuria vellefio reipublicee, cum jure gentium | i "W ?w lïh 2 liceat occupare, que nullius fünt: atque ideo d at etiam talis venator predam fuam facit, nec ulli s [ reflituere eam tenetur. $i quis tamen vaftita- fifhy t t tem inferret filvisimmodica venatione, aut in- w ld ficiendo aquas nimiam piícium copiam confice- vt m ret, aliudve grave damnum conculcatione fe- 5 quno getum, vel disjectione fepium reipublice, aut aQ domun privatis filvarum, agrorum, rivorumque pof- vwdun, fefloribus crearet, ad compenfationem illius n F plane obftringetur. Michael-Medina tamen TR Cod. de veffitutioue q. 12. exiftimat multos feri- Id petas a damnorum ejusmodi compenfatione ex- f f cuíari poffe: eo quod Principes illam curare (tm t non foleant, fed fatis habeant, a de prehen(i-s iï:gün(rnæg poenas exiei. pl lj k Juf. 1. Duee vel tres fere poffünt effe res i ( maeni momenti: ergo, quieas contra juftam LT prohibitionem ceperit ; tenebitur ad farcien- n dum damnum. E. JV.Corf. Erfi in emptione "m venditione tres fere poffint privatis homipibus ET effe res magni momenti ; Jus ramen venandi 70 eyrd ni fit. " Q xelþe&g earum in magno faltu non mag 9/7 T [ Dz Junr. 219 af ( HP . Infl. 2. Nemo debet fentire commodum ! ( "bex fuo delicto. /./aque. ff. de Furtir. At- ll de qui contra prohibitionem venanres peccant: 00/] bgb» ergo non faciunt feras captas fuas, fed obligan- tur ad earum reflitutionem. Lf Ej ! ! &. Legis cit. fenfüs eft, quod nemini con- " Mi cedatur actio forenfis in materia legibus prohi- Ut o bita. In fen(ü alio fallit axioma, ut patet in I jf turpi lucro. J m lufl. 3. Peccans contra juítitiam commuta- Xl&ül Pj tivam tenetur ad reftitutionem; ergo cum illi- E Qd 1 cite venantes probabiliter peccent contra juíti- JUS tv t tiam, tenebuntur ad re(titutionem. — g Z. ui- Wt t werfim IN. "dut. Secundo emptori vendens & NT 1 TU tradens rem eamdem pretii dominium acqui- rit; quod non tenetur reítituere: in domum r invito domino irrumpens, non tenetur ad firmqup reftituendum , fed ad ceffandum ab injuria; nonem i ambo tamen hi peccant contra juftitiam com- LNedint t imutativam. ii ml lgitur 9. 77. D. Con(: ''enebuntur ad refti- Jmpenü//onm tutionem: fi hanc princeps in dato cafü exigat, & IU CU C. fi non exigat, fed vel ex magnificentia velit l deprehenüs effs contentus poena deprehenfis infligenda, vel ejus lex prohibens non fit recepta füb onere finr f reftituendi, IN. Conf. m pf Obj. IF. contv. 3. €?. 4. Concl.. Non acquiri- y d rce tur dominium ferz nifi per apprehenfionem: t t atqui folus is, qui ab alio vulneraram capit , qui at m laqueo ab alio pofito implicitam fibi eximir, fe« w;U ram apprehendunt; ergo horum tantum erit Honf"ag"fä €ra, non aurem vulnerantis eam, aqurlej US? T. qu 20 Dz Junr. qui lequeum ftruxit. E. IV. Mi Qui feram j ita vulneravit, ut in conclufione 3. pofuimus; "TU [ i & eam adhuc infequitur, perinde fe habet, ac guin; dl fieam jam apprehenderit. Apprehenfio item W?ii!, fere laqueo faéta fufficit; ut debeat cenferi il- lius, qui pofüit laqueum: ficut enim manibus, , Mp Ti ita inftrumentis apprehendere aliquid poffu- g, um mus, & in noftram poteftatem redigere. Rbf Quodíi ralis apprebenfio non fufficiat ad com- 5j huch parandum dominium , (quod tamen evidenter probari non poteft) nihilominus fàtis eft ad j Ut n comparandum jus ad rem, in eo confiftens; quod tu, exqlufis aliis; poffis feram apprehen- lici n dere, ita, ut, fialius preveniat, & te impe- 1 n r diat, teneatur ad reftitutionem. Molina tr. 2. Vufrrine difp.42. Leffius de J. & J. 1.2. c. . dub. 1 1. n. TIEI ts Bol 49. Becanus ibid. c. $. q. 9. n. 2. Si tamen fe- ra fe erat extricatura, poteft ab alio occupari; iW EE Ifqoc: 1 i quia fic in tuam poteftatem non omnino per- u venerat. Nam lex cit. ZZdeamus , inquit; pre- ^ zevea, utvum in eo ita be[evit apev , ut expedive L fuäa;m j Tj D fe uom po[ht ipfe, am diutius lu&kando expediturus e fuevit « ls v [ts JVec vefert ,' quod tenearis mihi reftituere It avem ex mea cavea erepram, quam nihilomi- Á h : nus evafüram in libertatem pravideras; nam Euf avis ifta ante jam erat mea; unde nifi reipfana- NaLT turalem affequatur libertatem ; mihi eft reftitu: | Md d enda:. aft impedita laqueo a me tenío fera ad- NU s huc evafüra, nondum facta eft mea, cum eam me H " nondum occupaverim. 1 Mfm) Qu ARTLE l) 5 ag t Dzs Jonr. 221 &4 N« -Vv, 'n'" ".«. hf ARTICULUS TTE T uhp [) n Princeps fubditis fuis venationem n locis com- !l if ii ) L li amunibus , aut etiam ad aliquem privatorum ( JpeBantibus juffe probilere poffrt ? l Al 0 i. MTo/z. Negantem fententiam olim tenuerunt [l5]d ll l N ' (; 1N non pauci ex pracipuis Jureconfülris, Ho- h*a'ïaæä ï 1 flienfis, Joannes Andreas, Decius, Tiraquel- ld lus, Rebuffüs, & plures alii, inter quos Jafon uö.ïameq;x'i!gg[&r fcribit: hanc fententiam effe communem, teíte i Didaco Covarruvia, ad regulam , Peccatum. DEU Verum his adverfàntur x De , T. in6. p. 3. Isf j VU I hic idem Covarruvias $. g. n. x.. Cajetanus tom, writp 1. Opufe. tra&t. 17. c. 12. Joan. Med. Cod. de « g Reftitutione q. 12.. Sotus l. 4. de Juftitia. q. 6. lujdbi, «4. Leffiusde J. & J. 1.2. c. 5. düb.7. — Beca- 1 Bus, Haunoldus, . aliique recentiores paflim; diwy excepto Menochio & Craveta, qui veterum w Opinionem fectari maluerunt. Tu, ii ico: Juftee fünt caufie, ex quibus Princi- s? pes fübditis venationem in fua ditione prohibe- hugóin xe poflunr. Farum precipuas hic referimus. . Principes, in quos populus lege reoia nij! d« omne imperium füum & poteftatem concefhit , um $. 6. Znfl. de Shuv. INat. Gent. ? Civ., jus ve- jl : nandi tamquam regale fibi vendicant. //.Etiam lispr 85Sque populi confenfu poffünt Principes ob jidxi: fofam recreationem fibi Jus venandi in locisqui- m&g Puscam refervare: hoc enim & ad Principis psué ClBnitatem pertinet, & ad tuendam ejus vale- tidinem, quae ex immodicis pro republica la- M bf)ribus, quos fubit; hac corporis exercitatio- ne 222 Dz Junr. ne honefliffima recreatur. Z/7. Jus iflud ve: UPMDCOG o um 00 nationem fibi folis vindicandi poterant Princi- ] yor: fosa pes ex confüetudine legitime preícripta acquis- rere: confüetudo enim, quia habet vim lepis ] ; jre nat arimoni & privilegii; efficere poreft, ut jus venandi /! privative Principi prefcriptione, ficut & alia ?. m - Iul [j ) ! J ura, obtineatur. 47 Utilitas ac neceffitas pu-- blica exigere videntur communem venandi li- M B st centiam reftringi, ne cives venationibus affi- "g m Qüt&ïmmïüm dué inrenti agriculturam & opificia negligant; atque ob egeftatem ex inertia confecutam ad ag b winis latrocinia & praedationes convertantur, anirnis ob difcurfationes perpetuas per faltus, & ob 1if o caedes ferarum efferatis. arg. /. 6. ff. de 7.&9 9. i J Occupatá bello Provincià Principes Victo- A rendio res ea lege predia & poffeffiones diftribuiffe um 40 a nonnullis dicuntur , ut folis fibi jus venandi w m2 m ramquam proprium retinuerint: ubi autem aut i irqmen Tr, ( ; uando initee fuerint tales pacis conditiones; nec Pichlerus, nec quis RORT quam alius hujus opil-- i nionis affertor indicat. h km,. Obj. . Quod jure nature & divino licet; rohibere Princeps non poteft: atqui venari M. m n m privato cuiliber licer jure naturee & divino; nam Gen. 1. v. 28. dicitur: Dorminamüigi pifci- Vr bus maris , &? volatilibus celi €$ univevfis an- mhäm. mantibus. Exgo à Principe venatio prohiberi Vg non poteíl. E. D. miz. Jure nature & divino: M x&ü j p ln privatis omnibus licet venari abfolute &in qua-: cunque rerum circumflantia N. fub conditio- hl ne, & ad tempus indefiritum, pura, quamdiu &il l Cl ob bonum publicum a poteftate fuperiorg ,que À u Dz Jvnazx. v p 223 ij & ipfa a Deo eft, non prohibetur C. — Dona. D ! l tio ultra 5oo. folidos jure naturz liceret: jure eg:ïfimap m)g li ; naturze filiusfamilias licite & valide reftari pof- ifet: jure nature vere ac honefle contrahere- UT ! tur marrimonium fine teflibus ; quas tamen TPl It 4j go na omnia pofitiva lege declarantur irrita. ]us er- turale, quod homini facultatem capien- "M diferas concedit, non imponit neceffitatem ut Wüblyi capiat. Si ergo a ca piendo abílinere poteft, "iMb utique etiam confentire UT poteft, ut Princeps fo- 4luscapiat: Ipitur fübditis hodie non licet, ne i n ; in fundis quidem propriis venari feras beftias, j PE? /xl; nifi noxias, quales fünt lupi, urfi, lynces &c, ' ld genus; quae quidem venatio maxima dicitur. i It Aft venatio zjor, feu bannus füperior, cer- Vorum, aprorum Ge., regale jus principum j )« manet, neca fübditis exerceri poteft, nifi qui m fibi idab immemoriali preefcriptione acquifive- du Eint.. (« 26. G. Preetevea. extva. De F. aut fi pe üxhjc ciali privilepio a principe obtinuerint. Vena- tione autem fimpliciter conceffa , minorum tan- fdml; tum ferarum , feu inferior venatio, leporum, i n Vulpium ; taxorum , ca preolorum, aliarumque :lüim minorum ferarum, item volucrum cu juscum- ümif que generis, exceptis alicubi ardeis,. conceffa vifr s intelligitur, jb wolle O/. II. Si Princeps tot nominibus venatio- vehis Dem prohibere poteft civibus, ergo qui contra juetne nterdiétum tale venatur, peccat mortaliter. j. Mu u a 7/Z. AHdf. - .. tnortaliter peccat. per fe N. per J l u i accid"ens C. Ita Covaruvias, de Lugo, Molina, l Oii;qJ ipi l * ?ll cemmmuniter: que quidem communis , per- 224 Dz Junr. Sed & jj perfüafio interpres eft optima lepum. fupin Principes ipfi non folent clare mentem fuam ii int in confcien- q: l exprimere, utrum graviter vel Wi tia obligare, an poena, quam a transgrefToribug s Quod ultimum j5 fümunt, malint effe contenti. robabilius fit ex graviífimis mulctis pecunige tb ) vrum A riis aliisque füppliciis, quee a fericidis exigi fo lent, fuadentque Edi&ta illa effe tantum poenae. ii5* lia, perinde ac illa, queis vetatur, ne vina; "T jrgs u panni , tabacus, vinum eliquatum ; Zvandemvein ex alienis ditionibus advehantur. x ! qin d) Dixi, per accidens poffe prevaricatores tales lethaliter peccare: nam ut omittam ingentem sls ferarum ftragem , quam feripetee folent edere; hst & Sacrorum negleétum diebus feflis, de qui- padte bus füpra jam meminimus; tale genus ho- mirife Ms ! minum probabili periculo infignis muléte aut exilii fe exponit, cum pernicie uxoris & libe- p rorum. uN Quapropter cum fe pro confelfione mtur prevaricationis hujus accufant , deterrendi ditm M [ fünt acriter a facinore, nec anre peccatis abfol- vendi, quam fincere promiferint, fe pofthac T ( jus iftud regale Principis numquam temera- füros. ( iM la (,i Iufl. 1. Si unius & alterius ferze caedes non Irsaug fit prohibita füb gravi peccaro, & Edicta talia R ad leges mere poenales redigantur, graviffima N impendent damna Principi; ergo ficut propter f EX [ i ( periculum graviffimorum damnorum; gravitet. cenfetur prohibitum |eriam ditiffimo Principl | (1j;. . ! 1 unum & alterum aureum furari, ita unius Mi j alterius fers ceedes cenfebitur etiam fub culpa D et ! Dr ]onz. 22f j ! Jerhali prohibita. s. JV. Seg./4nt. Habent Princi- d d a»]ïlnx W ! ! pes& ufurpant alia media imipediendi gravitfima *. damna , adhibendo vigilantiffimos venatores & ( ht ;nem acerrimos feripetarum infe&tatores, conftituen- Ü n Injmji *1 do lynceos fylvarum cuftodes, graves mulétas ^ ! "t imponendo; . quibus ut plurimum abfterreatur tf l Multum autem intereft !tl fübditorumn licentia. ""U difcriminis inter unum & alterum aureum , & VU r v inter aliquot. feras: nam aurei fünr in pleno tn.Jrgdys Ut Principis dominio, ac furtum naturali jure eft rohibitum; non item venatio ferarum, que vt nondum captze non fünt in illius dominio, & Omitm Intt - fpes illas obtinendi multis adhuc fortune cafi- Tiv Mu ] bus eft expofita. Item jus in aureos non de- N E jl Ms g ; pendet a voluntate fübditorum ; pendebat au- » genus?z tern jus in feras. d ia luf.2. In corpora feripetarum Magiflra- i r d tus füupremus jam animadvertit, mutilatione & d confli pena mortis: ergo cedere feras contra prohi- i, um - bitionem eft peccatum fecundum fe grave. & f p il A. Conf. Fortaffe feripetae illi venatorum pu- j pl blicorum & cuftodum fylvarum vite infidiati g t fünt, aut eos telis petierunt, aut latrociniis erant infames. Caeterum folam venationem füb pos- ór d na mortis aut rutilationis prohiberi non pofíe, A gt non rantum Sylvefter V. Zegatío, Navarrus g us C. 17. n. 121. & Catholici communiter , fed ip n ( p etiam DD. Proreftantium affeverant ; inter quos um p celeberrimus Bened. Carpzovius Pract. Crim. " Wm* Q.$4. n. 27. Nulla enim proportio eít inter ,,05 beftiam & vitam hominis, inquit. Joachimus if lrcnamfublä* Oppius Adnor. ad $. Pere. Jufl. de &ev. div. L VEC 526 Ds Jont. l ANVet vefert , quod hic non beftia , fed man- , um d dati principis transgreffio confideretur : AVam; j 1 ur ve[pouder idem. au&for ,' mandatum principis ;j j terminos habiles praefümere debet ; fifc. de- jj li&um fit gravius ; Alias mandatum effet injue jrlo íftum. Neque opus eft acerbitate capitalis füp- «nihp plicii , eum aliee principibus füpperant rationes i n coércendi praevar icatores , de quibusnuper ad ii Inít. i. egimus. Quod(i quis mulétis illis infü- m per habitis expreffe in contemptum Principis j a venatione abítinere nolit, poenam capiralem, ;j prafertim fi admonitio przcefferit , locum ha- | ts bere poffe , cum modo laudatis Do&toribus fa- ii x tentur Waizenegger , Harprecht & Nicol. Ever- Jfempue p hardus volum. r. confilio 10. n. 35 &feqq. Ex [uspfur dictis hactenus mt m Colliges , "Teneri Principes vel ad cavenda; vel ad farcienda damna fubditis, fiquae ex vena- m mb tione refervata , aut ex nimia ferarum multipli- at QU catione patiuntur; nifi forte fübditi teneantur Mi d! hujusmodi detrimenta fuftinere, ut fi predia vicina comparaffent bac conditione & pacto; h vel nifi ipfi neplexerint media, quibus fe po- Mij tuiffent ex Indulto Principis indemnes fervare. IU Haunolc?. t« $. C. I. COfitroV. 3. D.79. Bol "t gj ASUTTCULUS.IM R 1 | i ! N .Qiämodo peccent , qui contra juftam probibitionem ff pecora pa[cunt , aut cedunt ligna * lr dzm o£à. Sicut privatus quilibet poffeffor arcere M*Pffbfüül N à fundo füo poteft alios , ne ibi venentur "Mf au V, [ Dz Jonr 427 n d t Wi i hm ! gut apium examen capiant, ut ex $$. 12. & r4. n j D i : * [pff. de ver. divi[. oftendimus: ita mnulto magis D M jus habet prohibendi, ne quis fe invito pecora [ N s agat in fuos apros aut prata, neve in fuà filva cedatligna. Preter privatam autem prohbibi- Vi tionern iftam poteft respublica non tantum ex- UTR traneis penitus interdicere fuis pafcuis , &lignis IT in füee ditionis filva ceedendis; fed etiam civi- ul bus modum prafcribere certumque tempus; t quo communibus paícuis uti liceat, & filvis ad p ia N na collipenda: nam cum reipublicz poteftas . omnia feextendat , quae communi bonocon- 1 is D MA ducunt, prohibere civibus poteft, ne certo «t tempore pecudes in fundos quosdam, aut in Md filvas paftum agant; ne certis menfibus ligna cedant; aut arbores quasdarm fternant, eo quod u dv ] ere communi ita videatur effe. Queritur au- 5ylfte tv tem hic, quale peccatum committant cives aut frrum mibj extranei , qui contra publicam aut privatam pro- (übit f hibitionem pecora íua pafcunt, aut lipna cee- dunt ? mmüä jiore d p JDico J.. Qui paícit autlignatur in fundo alie- | yüüll: [ p ho hominisjprivati; aut reipublicee aliene; cu- m rv jus cives non viciffim id in alterius reipublicse ie n " 9' [ fundo preftare folent; aut fi id fiat in fundo communi, qui homini privato elocatus fuerit; U peccat pro ratione rei ablatee, vel damni illati & tenetur ad reftitutionem; nififorte privatus " fundi poffeffor aut respublica foleat recupera- "T. tionem damnorum neglipere, fed acquiefcat, pH fideprehenfi mulétam luant —Fatio i2 promptu gl fcendi autlipnan- b -*Ex:raneusjnon'habet jus pà 2 i à 228 Dr Junx. " n di in fundo privarti hominis, aut reipublice, qr; o que non folet viciffim in extranei illius ditione d etam i idem praftare: & facile accidit, ut grave dam- Y [ of num inferatur poffeffori privato; aut condu- p &ori pafcuorum communium vel filvae com- munis. Imo damnum ex füccifione majus A quandoque effe poteft, quam arbores ipfe, qua ceeduntur. Hinc . Zerum eff. ff. de Furtis. Dudnati dicuntur fürti agi poffe, qui arbores de fundo tollunt. . Alii autem , qui pecora füa in pafcua ORE N 3 d aliena agunt, vel non cuftodiunt, quo minus inprediantur aliena pafcua, non folum ex lege | ial ftm cumm. Aquilia conveniré poffünt, vel de paftu peco- ris. ]. 14. $. ffín. ff. de prafcript. Pevb.. Sed etiam imüni, v numqua confuetudine receptum eft, ut pecora depre- henfà includantur, donec damni fiatcompenfa- prizd D tio, quamvis jure communi hec inclufio non vt liceat. /. 39. ff. ad l. /4quil. dv Dico 11. Si contra publicam prohibitionem fb civis in loco communi pafcar, vel ligna ceedat, dl d peccat venialiter, necad reftitutionem tenetur: Ü mayreln q uod idem dicendum de incolis pagorum vel oppidorum habentiumloca compafcua, velfil- & " m vas caduas, fi ultro citroque in filvis fuis li- gnentur. ao prioris ef]l; Quia in hifce re- | ll bus communibus non cenfetur notabilis injuria committi per eos, qui jus alioqui habent. .Aa- NUOR zio partás pofferioris:/ Etfi incolee utriusque loci Bo Em non habeant jus lignandi in filva communi loci f alterius: quia tamen paffim fcitur contrarium hg Ea r fieri ab utraque parte , cenfetur communitas vi- ciffim eondonare , quod ereptum fuerir; & con- tenta lt Dz Junr. 229 )mesl D F— ; tenta effe mul&a, fiquis in facinore deprehen- D datur; modo non inferatur enorme damnum, Htl quod etiam in cafu priore ad reftitutionem ob- p , liga.. Ita Dom. Sotusl. 4. de J. & . q.6. a. 4. T "i : " l ; & alii preefertim Covarruvias qq. praét. c. 317. & li I s ARTICULUS X ff dj 188 ( ij De Juventione verum, que nullus funt. RUT ota. Res, qua non fünt in dominio parti- AU Qu ts N culari alicujus , aliae dicuntur communes; Wl alie nullius. Communes dicuntur, quze ad to- wveï lts j) ] & tam communitatem fpectant, ut paícua com- u LOA d munia, filvee communes. [ees zullius fünt, quee , p g vel numquam habuerunt dominum, ut fere ; if marparitae & lapilli in littore maris, vence me- Thncho v taliicae, &c. vel iterum amiferunt dominum, ut bona vacantia, derelicta, thefauri. ]. Per /o- morohibito na vacanitia intelliguntur, quee reliéta funt a de- uncto domino non habenteharedem: Etqui- LT RoLOORDE em fi defunctus nec cognatos cujusceumque gradus relinquat, nec conjugem, nec in Col- Jopguun r qpu, Vil legio approbato fit, & quidem tali, quod in pecie fifco preeferatur, fuccedet fifcus Princi- il s jo n e v pis; / 1. $. 2. ff de juve f'fci; non vero magiftra- usj tus inferior, nifi jura fifci vel ex privilegio ha- g ha. 4 eat, vel prafcriptione immemoriali acquifi- : uu'msquel D verit. Declarantur autem bona tunc demum a pro vacantibus, fi intra annum & diem nemo 3ur u venerit, qui jus füum ad illa deduxerit: itata- men, ut annus & dies non currant ignoranti: ! qadi ac P5 Jmfüifih *0 M. 236 Ds Jun&. , q 1 ) ; p ac poftea etiam audiatur, qui juftum impedi: ; Foontt ientum poteft docere. mmunus II Pro derelitfo ba betur , quod Dominus eaa " non at mente abyecevit , ut id in uumero verum [aavum e[fd a d m molit ; idzoque flatim dominus effe definit, $. pene ii ult. Inft. de R. D. Nec refert; utrum expref- j Tiei fe, an tacite dominium ejüs abdicet, modo il. r , t ]ud in alium ne transferat. . Unde conftat, tres i HWWW ! lltlf conditiones requiri ad rem pro derelicta ha. (s a bendam ; 1. ut dominus habeat jus, rem füam M g alienandi: dereli&tio enim eft fpecies alienatio- , g nis; 2. ut animo illam abdicandi abjiciat, aut | [ | j deferat: nam ficut animus poffidendi requiritur Jdomintm 1 ad poffetffionem adeundam, ita animus amit- :| sumotilma tendi dominium ad dereli&tionem exigitur. /.3. ' vt al $. 1.€7 6. ff- de ]lcquiv. po[f. & l. g. ff Eod. . De- i pf mum 3. requiritur realis abjectio, aut defertio; ! fi res immobilis fit; quemadmodum ad acqui« äï " 1 ! ?Fäfö t ^ rendum requiritur prater animum, corpora. ! j M 'Jä | lis apprehenfio. ] 17. 6. 1. &? pr. 1. 23. deacquir. ! ! " " i 1 Poffel- €$ IAvg. l. 53. de R. 3. L d )! Igitur bona, qua navis levandz caufà in snare ejiciuntur, pro derelictis cenferi non pof- IT lr fünt; eo quod illorum jacturam facientes defi- ciat animus; illa abdicandi. $. ulr. /zff. de Rer, |puni ! " j divif. "Talia ergó bona non tantum a privatis; (?: ] fed etiam a Domino Provincie, ad quam ap- |' pellunt, occupari nefaseít: quippe qui agerent €onrra jus naturale alienarapiendo , & magnam MR in miferos eketcerent crudeliratem, prohibi- if tam 24urbent. INavigia. C. de furtis. i&j Quogï-ü bona chriftianorurh fuerint, occupantes ea in-| 7 cur- "M Dz Junx. 23Y f»quijuj;jw currunt excommunicationem Dullee Coenz Do- 'h "mini. Econtra res fluctibus procul abrepte; | l, f nj J ;quas dominus fciens ubi querende fint, recu- M ts i per are non curat, vel quia parvi eas facit, vel Ml [ uia € flent magni füumptus impendendi , pro « m vere derelictis haberi poffunt. Mjen. — II Thefaurus 7 31. ff. de acquir. ver. domin. L j/ i nf defnirur, verus quedam depo[ttio pecumie , cujus Dro dl * qon extat memovia , ut jam dominum non babeat. zl ju: M fm Quelibet autem res mobiles eeeque pretio(ae | per pecumiam hic intell ieuntur. 7. uz. C. de Tbe- i a dicitur, domiuum uon nl ) ] ii J auy. Porro pecunia i TR If b * V Jabert ; non quidem zz fe, quia deponens illius dominium non amifit, fed ad heredes etiam h ITOOT 1] TUNE remotiffimos gradatim transmifit; verum civi- " liter $. in [éufu juris, quatenus non conftat de stl U La domino: paria enim in jure civili funt non effe n d ag & non apparere. /. 77. ff. decontvab.empt. ua- re fi vel ex probabili igno, v.g. ex Scriptura imum, cut adje&ta pateat nomen deponenüs , thefaurus ;W- PT non eft, fed pecunia inventa reftituenda eft, !'evandz aui vel ipfidomino , vel ejus heredibus. 74rg.^44. . de acquir, ver. dom, ' Quodfi ex adjecta mo- TU micents C neta dijudicari poffit, pecuniam ante annosnon adeo multos fuiffe reconditam, idem illa facien- j i m hm: pd dum, quod rebus cereris inventis, quarum dominus adhuc extarecreditur, ut infra dein- X qun ! ventione rerum amiffarum docebimus, ippe g ageï Dico, Res, que nul liusfünt, naturali ratio- nd(); & ngm Ita habetur iun, t^ ne primo occupanti conceduntur. in Znflit. 6. Fere. g S. Item lapilli e? gemme. De S g U ter. divif. & l. 3. ff- €. 1 . Ideo lapilli; gemme; inare OCCUFGIIL'SEE; 4 252 bE JunE. marparitze, alieeque id genus res mobiles, quae g tf in littore maris, vel inpromontoriis aut flumi- 1/ qum * nibus inveniuntur, fiunt primo occupantis, eo . : rribuqrinf quod in nulliusfint dominio. Nam littora ma- / ris & ripce fluminum manferunt jure gentium 1105 l communia, ficut mare ipfüm & flumina. 77fl, : r[] eod. tit. $. 1. €g [g4. . Dixi, vatione naturali: nam — j ?)ïü an jus civile aliter quandoque ftatuit, ut mox vi- ; 'f'jjumlw L debimus. "I 1. Quemadmodum jus littorum, fic quo. . ii* que ea, que in littoribusinveniuntur, ut &jas | l.0 apprehendendi res, qua in nullius dominium | g juxta naturam füam pervenere, communiter j at regalibus fuis fere adfcripferunt principes. In- mOx: x um dpe de non amplius fuccinum colligere licet cuivis in Boruília, fed fpecialis ad id a Superiore re- tinedere hn At quiritur permi(fio. us provinc. Pruten.l. 3. tit. T. 4.5. j nod d A4L. Venas metallorum recte nullius effe ad- ymiu notavimus, fi nimirum ex jure naturee & gen- fit E llemiiu tium illesexaminemus. Principes enim paffim fibi vendicant jus effodiendi hec metalla, & hb agliis hanc operam locant in apris etiam alienis; hi d/qu//l pro parte lucri fibi pendenda, & compenfando L damno , quod fundis privatorum infertur: Titr dj quod fàne non facerent, fi metalla effent in do-- Vs minio illius, ad quem fundus fpectat. Wi Igitur fpectato jure naturali & gentium qui- lOflïEv'm «utmque aurum eruit fiveex fundo proprio, fi- "ii ve alieno, communi aut privato, etiam invito Ts etal- j domino, non teqel;ur ad reítiruendum m um u Dr Junc. 233 lnuS UT lum erutum , fed folum ad compenfandum damnum , quod fodiendo intulit fundo. P Aít cum leges civiles lacri portionem prin- | j EM . cipi tribuerint; & fortaíTe etiam domino pri- "!« vato fundi, hanc illis pendere tenetur. .Con- Diimi ftat ex 4. 3. C. de Metallavüs ? metallis. . Cuntli , Arttrs qug per privatorum loca faxorum venam laboriofis "t effoffiomibus per[equuntur , decimas fifco, decimas etiam domino vepve[enteut; cetero modo propriüis t É Qu Juis defiderüis vindicando. Wlm,m Q»W IIL Diximus füpra, bona vacagtia, quae Wt r fpe&tato jure naturali & gentium primo occu- 6s um panti cederent; per leges civiles fifco fiant ob- QUs noxia: excipiuntur ramen bona vacantia Cleri- ïiigere lts n corum & peregrinorum decedentium in hofpi- - itj J WR tali fine haerede , quae ad caufas pias fünt expen- TU denda. |;Zuzbentica, Omnes Pevegrini. C. Com- munia de fucceffionibus. ubiita ftatuitur: Omnmes mulits f peregvini 89 advene libere bo[pitentur ,. ubi volue- murz vint, €? bofpitati f teflavi voluevimt, de vebus [uis pseinnd liberam ovdinandi babeaut facultatem, quorum or- a ml d dinatio inconcu[fa fevvetur. — Sivevo inteflati dece[- ratüm , fevit , ad bofpites mibil perveniet , fed boua tpforum per manus Epifcopi loci, t fievi poteflü , beevedibus compenfando ym if Tadantuy , vel in pias caufas evogentur. €9'c. dcindi In Gallia exterorum omnium, qui jure ci- , . vitatis Francieelnon gaudent, five facto teftamen- i to five inteftari decefferint, bona fifco regio ad- ii cribunt jure caduci , aut ut olim dicebant; ju- ! y t y. Fealbinatus, par droit d'aubaine , pav droit d'au- [ mage». n IF. Pa 234 Dz Jone. IF. Thefaurus, quocumque modo & arte :fu[mgugrius inventus, fpe&tat ad inventorem fpectato jure 0 ogmond nature &gentium ut jam fzepius probavimus, anrlllfïi"re " Atlex civilis pro cafibus variis aliter ex gravi sfiori, p rstione difpofuit, 77f $.39. de R. D. 9 L um «fiuere ) C. de Thefauvis.. . Ac. 1. quidem totum thefau- 4 rum füum facit qui eum in fundo (uo mediis fodem o licitis invenit: nam omnis utilitas rei tam füpra, ao d quam infra terram domino cedit. 4frgm. $. 29. XSME ]. 1. Dixi notanter: Jicitis mediüs, nam alias f I totus thefaurus fifco addicererur, quem quis imsn N feelevatis ac. puniendis facificiis , aut alia qualibat — avte legibus odiofa quaereret. ]. ug. C. cit. 6 l.5. hod C. de malefic. 9 matbemat. giftpa Per fuum fundum noníolum praedium intel- dub verum etiam cujus Atyentri 4 ligitur cujus quis plenum; ütile tantum habet dominium. Inde fi vafallus , Domt invenerit thefaurum in fundo feudali, non do- gt rnino feudi, fed totus acquiritur vafállo: quia CUT quacumque fàltem utilitatis rationem habent; iiaor illa omnia in fundo feudali debentur vafállo. i z tsmi Par eft ratio inemphyteuta; non tamen inufü- dommonlhil ], fru&uario, quia ad hunc nihil pertinet ex re Va fru&uaria, nifi quod fru&uum nomine venit : t atqui thefaurus cum non renafcatur; in fru&tu BU non eft, 1,63. $. 3. f. de A. R. D. ( faurum fortuito invenerit in 2. Siquis the i folo alieno, h.e. cujus non plenum dominium ii m j habet, nec utile, dimidium illius fibi acquirit; ff dimidiam vero alterum domino foli cedit. Sic TU fi condu&tor thefáurum invenerit in fundo con- l Dowl l du&o, emtor in emto, fed nondum tradito; 14 T uiu- li N Dz Jusnx. 235 'OXUmQL: NeQt ! wfüfructaarius in fundo fructuario, creditor in M & ; ' re oppignorata &c., dimidiíam partem ipfi lu- U W crantur jure inventionis ; alteram vero locatori; Dr7, venditori, proprietario, debitori &c. jure fo- ]i reftituere coguntur, /. 63. $. pezult. ? ulr. ff. lm n j / de A. R. D. btj Eodem modo theíàurus fortuito inventus Ü in fundo Ecclefie, principis patrimoniali vel ?d/ïf,ï Ámí 35 fifcali, item in fundo civitatis vel alterius uni- MAf o d verfiratis, eequaliter inter inventorem & fundi fgïüï QIJ q dominum dividitur. Secundum $. 39. cit. & c. W 271 ü? un, 2. F. 58. FT. uodfi temere inveniatur in loco commu- y ni feupublico, cujus dominium fpeciale nullius T TEU t eft, ut in flumine, platea, via, rotus tnanet YU d inventori. Zfrgn. $. Jtem lapilli. lufl. de R. D. x hbl " 144 h 3. Econtra fi thefaurum quis de indu(lria fadl, n quefiverit & invenerit in loco alieno ; totus ce- yrdlo: i ' dit loci domino, five locus fuerit communis & LOm hia ublicus pertinens ad fifcum aut civitatem , five k vl j t domini privati: modo inventor cum furidi amunenint domino nihil in pactum deduxerit , alioqui por- [ t tio illi ex pacto con(tituta debebitur, Ratioho- monire ts rum reddirur, cit. L uz. C. de Thef., ut ita anfa , nf devaftandi agros & bonis alienis inhiandi pree- cidatur, )l- y t 4. Sciens thefaurum in fundo domus aut umb agri latere, poteft domum illam velagrum eme- i re eo folum pretio, quod valent, feclufo the- of fauro, & hunc poftea erutum fibi foli fervare. j ii j Ita Dom. Sotus füpra cit. Navarrus c. 17. um. O Wd': P 135 & Theologi communiffime, & JCi pfä Á 236 Dz Junr. fim, nonnullis exceptis, qui dimidiam partem gmenfäïül? domino priori eedium aut agri tribuendam pu« 1000 [ tant. JKaro J. Partis petitur ex eo, quod the. "T faurus non fit pars fundi, nec venditor fit the- jf ( fauri dominus, quem nondum invenit..Ergo af od propter thefaurum aliis ignorum fundus non p valet plus, quam fecundum fe alioqui ab zquis m fundi ( seftimatoribus cenfeatur. Ratio 11. Partis pa. gj alb tet ex nuper dictis: quia emptor domus aut g ( agri thefaurum in fuo fundo invenit ; eadem QU uíüs prudentia, quam Chriítus in Evangelio m»q&&&&xxxsg laudi tribuit, Matth. 13. v. 44. d O. J. Lapicidina quz eft in meo fundo, (i.1 | mea eft, ut oftendit Covarruvias c. 37. 44. pra- vihihts i &icavum . 5., & colligitur ex l. "r z2 fundo. ff. sndo liO de Fundo dotali. Idem fentiendum de fodina ii p carbonaria & cretaria, ficut fons , qui in fundo dis QU i meo fcaturit. Ergo vena metallicge non re&te ld t dicuntur effe nullius, fed funt domini fundi, alnis five is privatus fit; five perfona publica. .V, UT Corf. Quamvis metallorum nomine etiam faxa Tedm d intelligantur, ex ]. 6. C. de metallar. €7? metall., qundbgi tamen a lapicidinis trahi argumentum ad venas ?o.rqul'ro t metallicas non deber: ha enim funt maxime UI ( seftimationis , ac proinde non eft eequum eas la d cedere viliffimo fundo; qua ratione in Z/7. de h R. D. $. Litere, dicitur, vidiculum effe piuram "Apellis aut Pavrbafü in acceffonem viliffme tabu- T Àe cedere. Deinde venz iítze fünt res naturales, W)d ;D Lt quc& quodammodo in bonum publicum metal- Iidnro la progignunt, adeoque privatis ufibus non l Iin (IZ/J'(, äb&g videntur effe inftitutee , ut Dom.Sotus fup.cit. ar- l ädfogb; gumän- )U Dz Junz. Qu ddl il J 237 f Ü tmentatur. Unde merito Principibus fuus Al ! canon ex eis debetur, ex /. 1. &? /e44. C. e. t. ) UC ' Hoc tamen fatemur, etfi veng metallorum Mnis ' gullius fint, & res eruta fit occupantis; tamen ! feclufa omni lege civili & confüetudine parti- m fui ! eulari poteftatem & jus effodiendi tanrum com- ]7 i//vüqü]'gb [ 1 M // /)//!//! ^ l etere fundi domino , erfi is homo privatus fit: nam fi cuilibet competat jus in fuo fundo ve- Wt dmp ] pandi feras, quee funt animalia vaga, & vena- Nl tores alios inde arcendi; multo magis domino i ts ! competet jus merallafuo fundo permixta & in- herentia effodere, & ab eó ceteros prohibere. lt s fl Ob. II. Siquis thefaurum magicis artibus LT adhibitis inventum totum fifco debeat; aur in i'rijad; fundo alieno de induftria queefitum totum fun- x d fs ] di domino per leges civiles debeat, ergo pec- i d cabit; qui eum totum fibi retinuerit, & tene- tlz l: bitur ad reftitutionem. E. D. Se2. 'T'enebitur t o funq adreftitutionem totius poft fententiam condem- ipilia. V. natoriam judicis C. ante hanc fententiam Su£4. YUnE umf Tenebirur ad reftitutionem dimidie partis, ilr f quam alioqui domino alieni fundi debuiffet , fi um 4d t fortuito thefaurum inveniffet C. tenebitur ad funt x reftitutionem theíauri totius N. . Citata J. uz. Legum « C. de tbefaur. decernit: Quodfi in aliemo loco tbe- yen Dj faurum. [crutatus. imvenevit , fotum boc locorum T domiro veddeve compellatur , €9 velut temevator jijaci legis falubevrimuee puniatnv. . Ex quibus verbis ap- yre n paret , difpofitionem legis effe poenalem, ad pu- ybcume niendam injuriam , quam inventor domino fun- j in? di intulit, absque ejus confenfu fodiendo hu- at mum, adeoque ad reítitntionem totius rhefauri gum; COfBl- 248 Dzs Junx. La compulfione,judicis effe exfpectandam, ut i Ad dimidium ta. / n rem legibus peenalibus aceidit. " um men thefauri domino fundi reftituendum te. ^ qut l 3 j netür inventor talis ex con(cientia citra fentens tiam judicis: hanc enim deberet illi; etiamfi. l ?HJI:" a fortuito thefaurum inveniffer, ex legum difpo- T fitione definitiva proprietatis rerum, & non ex *IQE!U!? f " " [ W l lege poenali. INavarrus c. r7. n. 175. Cajetan, Imo licet inventor adhibita arte r a( q. 66. a. 5. ; dind; maoica thefaurum iu fundo alieno (crutatusfui(: fet, totus tamen non fifco, fed domino fundi Jf «« I deberetur: flagitinm enim inventoris domino l j ln adícribi non poteít, quippe quo ignorantehoc factum fuit. 7Zvp. ]. 155. de &. 7., ut adeo ad- M m m huc ipfe potior debeat effe; quamfifcus. Bün- neman. Exercit. 6. ad Inft. h. $. n. 5. ; tvf T OB;. IHI. Multi contendunt , thefaurosquo. " ^ um cumque etiam in loco repertos ad fifcum perti- — nere, nec quidquam amplius juris circaeos pri- 1 Vatis competere; ergo gratis ifta de juribusin- J ventoris & Domini fundi referuntur. E. M. Corf. Cum ifta praxis valde dubia fit; ad mi- nimum in plerisque locis non recepra; tutiusin [ Dup.*'; Jure &ripto manemus, & tamdiu contra fifcum N in, zd( pronuntiamus contra eos, qui magnatibus para: AU ( fitantur, usque dum vel lege; vel confuetudi- ne aliud doceatur introductum. Certe in lm- D! Jaty perio Romano- Germanico & plerisque ejus ffümm Provinciis adhuc hodie jus comrnune dethefau- t ris in judiciis & tribunalibus obfervari, refert Sixtin. de Aegal. l.5. c. fín. n. 1. Nec aliud in II rie m Gallia & Hifpania moris effe ; ad-du&is. Auéto u$ IN Dz Juns. 229 u | i Pf:äj ! b.u.s' probat Lauterbachius ad ff. 27.de /2. ; . "p uam in rem Dorn. Sotus art. 3. cit. pronun- VN f ) b ) . tiat , opinionem Paludani in 4. d. 15. q. 3. dicent;s, 70[01'0032; def[h d gam ex. con[uetudime univerfos zbefauros , ubivis ve- L 1 IN eriantur , e[e Principum , uon effe aufcultaudam: Ü Cïfcgïuæ ut bene ait Silvefler ia F. $. 13.: Quoniam talis It 1 äüüi»l: confuetudo i. Republica bene inflituta non efl intvo- M dudla. u Hifpania namque iflee leges citatee ad li- Dridili v tevam [evvantuv.. Quave [i cogtvaria con[uetudo ali- RTT culi obtinuit , eff pev vim coutra jus INature c2 Y Wü ïkhï« Gentum. . .. Utrum vero Princeps quotam aii- tUtf u uam ab inventore exigere valeat , quis forte. du- 10 d / [/777 Refpoudetur autem , uullam in tali exatlione ETU appaveve juflitiam: €9 ideo im Hifpania non eft ig at j uju , ueque uli e[fet , crediderim con[cientias obliga- j ve, [ed inveutorem [ecundum jus commune po[fe vo- xlb ma confcieutia poffideve. KHla&tenus Dom. Soti idikum a judicium. T ï ARTICULUS- VI. : , h iejubs De inventioue verum, quaru'n dominus adbuc fUNO o j , d exflare pre[umitur. n t ota. Duplex hic proponi quaflió poteít, cnnr u N altera; ad quid teneatur , qui aliquid inve- fb i nit, ignarus quis amiferit? altera vero, an poft jeonfusto diligentem inveftigationem domino rei amiflze Caein non detecto, inventor teneatur illam erogare in pauperes , velad uíus piosimpendere? Sen- u & d tentia affirmansolim eratcommuniífima , atque etiamnum eft multorum: negantem vero tuen- bfwj,vrfïï ycannt tur Dom,Sotus de J. & J. l. 5.q. 3..3. $. « fecun- l n et. Na- ais ; -jum argum, [ub snedium. , Sarmientus; P 'r ! U Varrus ' Dr Junxz. 240 (animo varrus , Malderus, Medina , Diana, & complu. r jggir res alii, quos refert Cardin. de Lugo n. 158. Dico 4. Inventori rei amiffze, cujus domi- , Jitiba nus ignoratur, non licet eam fibi retinere, fed. amadud entia in dominum illius orpora.lt tenetur debita cum dili W[C w enma inquirere, &huic detecto rem fuam reftituere, 3 ^dindomin quin e/gergov exigat. 'hefis eft omnium, & j f conrt explicatur per partes. a t I. Quod inventori non liceat rem inven- J t tam continuo fibi retinere , concluditur ex $. z/. | Juft. de R. D. , ubi poftquam fartum committere N dUS l dicebatur, qui bona metu naufragii in mareeje- €ta nactus, lucrandi animo abftulerit, mox ad- fri, t jenrmd ditur: /Voz longe videntur difcedeve ab bis, quisde UET vbala curveute , mon iutelligentibus dominis , cadunt, Clarius autem pro thefi exprimitur 7. 43. $. 4. turumy f j [ L E l /l /// jf. de fuvtis.: Qui alienum. quid 3acens, lucrz fa- ld ciendi cau[a fuftulit , fuvt obftringitur , five fcit , J W : li lawdi cujus fit , five iguovavit , vibil enim ad furtum mi- nueudum facit , quod cujus fit , ignovet. — Et ibid. al $. 7. dicitur: $i quod imvenituv , neque fuit deve- 1 Jominmren jatmma li&um, uec imventor. putavit , jacens 1amen tulit , l i Af] 1 zon ut lucretur , fed vedditurus ei, cujus fuit : on ! I mqüm zenetur furti; evgo i animo übi retinendi tulit ; furtum commifit. f " II. Quod eneatur in rei dominum inquire- , qiii T re, $. 8. l. c. habetur, ubi abfolvitur furto Y N vemn fic tulit, quafi veddituvus ei, qui defideva|jet; ! W W m vem [uam : ac mox fübdirur: Solegt plerique etiam boc facere , ut libellum proponant , comtinentem 1t- t dn veuiffe , cy vedditurum ei , qui defideraverit: . bi er«' oitar| 1 £o oftendugt , gon furandi animo fe feciffe. furan- m M Dz Junz. DIL) 241 o furandi animo rem retinet, qui debitam indu- : du e il M ä dj ftriam inquirendi in illlus dominum non adhi- u r bet. Juftitia autem inventorem obligat ex qua- | fi contraétu ad illam inquifitionem, in quantum lii Jj rem corporaliter poffidet & in füa cuftodia de- " l Itn p J i l tinet: f1 enim noluit fübire obligationem inqui- 34 Qnnin, rendi in dominum, ut negotiorum peftori in tali cafu convenit, debuifler rem in fuo loco t f s reinquere, ut vel ipfe deminus, vel alius rem huic redditurus inveniret, r*udï,wrew;': n p Quod domino cognito rem inventam It j reddere inventor obligetur, lex cit. $. 1r. con- ;b li firmat; detentorem furtiarguens. Denique fi ]. ter'.*.:moxä: inventor reftituendo rem aflervatam a dornino M Éeerga. (i. e. zzrveztionis pramia) quee dicunt , pe- jb ta5furtum quidem non dicitur facere;ez/Ppog pro- 1/ i Ij Ve petat aliquid. Ybid.$. 9. & 1. 1,$.5. de extraord. gpr, i T togriit. Nilidata operainquifiverit rem defperate nud m amiffam, vel impenfas fecerit in inquifitioneta. w E Dico II Qui poftdiligentem inveítipationemm CL dominumrei inventee non detexir, non oblipatur p m jure nature expendere illam in ufüs pios. Prob. af Falíum eft principium adverfariorum, quod ao u amittens aliquid communiter velit, ut, fe poft inquifitionem debitam non detecto ; resexpens inumiqu? atur ad pios ufüs, fine ulla fpe; hanc recupe- i fürt/ randi, fi forte poftea ipfe compareat. Quin d ij É i potius praefümitur dominus rei amiffte velle; ines Ut maneat apud inventorem, quam ut eroge- tur in pauperes: fi enim res ab inventore affer- D d u i vetur, domino major füppetir fpes illam recu» perandi: nam fi ab inventore cuftodiatur , aut, jj P ln Q domi- " 242 Dr Junr. | W n domino poftinquifitionem decentem non com. parente ; bona fide abfümatur aut alienetur, ei- ul & nl P ftmodum comperto reddenda // f p dem domino po od i eft velin natura, fi adhuc extet, velin equi- ! valente, in quantum inventor inde factus fu it ? / f Augu 'H . lum rei ditior: huic enim non tribuimus domin í U ii hm nifi haberi pro dereliéta potfit ; aut eam fortaffe ^«5; (cl legitime praefcripferit, — Layman 1:3.1,.4. trBl l 'A:". Lä'ï(v Ll 1» .'? CA5b n- 2 L nepotio« n ï Conf. I. inventor, ficut bonus | | rae- g rum procurator ad id folum tenetur ; q * w ftito dominus poftea comparens non poteit ra. tionabilirer conqueri: atqui fi inventor fervet j n Tontdt obligationem & animum diéto modo reftituen- di, non poteft jufte dominus conqueri: fecit t 1 f enim inventor ; quod ipfemet ; velquilibet alius fuis bonis amiffis ab inventore fieri vellet. vinfd w Conf. II. Si inventor re apprehenfa puta- tet; fe fine ulla fpe lucri; nonnifi onus & obli- ä'mm-:»emf L1y gátionem confcientie ad inveftigandum domi- num , ad diftribuendum pauperibus, ad proban- titiia Pf dum in'judicio fe diftribuiffe; anfamque fcru. pulorum a fe contrahi, íàne rem fepius in lo- V igeig n €o relinqueret, quam tolleret; quod utique do- mino non prodeffet. Ita videmus ab hareti« tatibus (ape abftineri ; a quibus nonnifi mole« kxw j ftia: exfpectari poffunt. füafione homi« a p Couf. 111 ex communi per num, qui poft debiram inquifitionem i n domi« L Udügu.u, num factam, inventa fine fcrupulo retinent; ita ut paffim forzuati itrventores dicattuts 3f il ) j j » ,böö TU )1 Dz junx. 242 ts ! Vty Obj. I cont. 2. concl. auctoritatem SS. Au« EU r guítini & Hieronymi, c. Siguid imveuifli & c, 1 COnY m 'üu( Multi fine peccato, 14. d. $.. quiinventorum re« Ftt Wt tentionem rapinam appellan. Ergo. g. JV. Mi Corf. Auguftinus hom. 9. ex $0. $i, inquit, Limus d quid imvemifli, & mom veddidfli, vapuifli. .. D! p d Qui aliemum negat , ff po[&t , €9 zollevez.. Ex Hie- WU/;;A/,)',[L; ronymus ; vel potius Origenes in hom. 4. in c. 6. Levit. Aulzi , inquit fze peccato putant effó, lts tj fialienunnm, quod inveuevznt, teueant : 09 dicuit, Deug "m;q [ mibi dedit, cui babeo.veddeve ?. difcaut ég0 , peccas Ibtoicn tum boc effé fanile vapitme, fiquis inveutamon ved- [iyett 4.. Ex quibus fatis apparet; Patres de iis pro« tmo d nuntiàre, qui alienum quid jacens lucrifaciene b aupiti i di caufà rollunt ; aut qui domino comperto illud hgt d non reftituit, ut fupra oftendimus ex /, Zul[us hn creditor. F. de Furiib. De obligatione autemine j g ventà in paüperes expendendi dicti canones ni- 1] meminerunt. [ions & d galn ( [ Ob. 14. InHifpania PP* Mercenarii & Tri« N hs hitarii privilepium ta Regibus, quam a S. al wl ontiice habent bo n miffa ab inventoribus àd redimendum captivos exipendi, etiam füb m/æpiusm/o- ii gt excomirnunicatione; ergo inventor non potel ip li : &a jure retinere. & Diff. Conf. inventor non v müïï oteft ea retinere jure naturce. N. fi illi obftet lex humana, non poteft ca fibi retinere C. Lüdo- li b vicus Molina d. 749. & 750. & cum eo Pa- m aus, Dicaflillo, Pet. Navarrus, Atragonius, m odriquius ; Henriquius ; omnes Hifpa- ] ] ni, tradunt , legem illam non oblipare ante l j qui- . fententiam judicis & exg& 2 ipncm; imo ne dem 244 Df. Jonr. domi dem in ufü effe in Hifpania, nifi quoad anima. ! ami lm f lia quaedam errantia, quee. Hifpani Monftren- cas vocant, ut non magis curanda fit, quam fi s d gem p lata non effer. JureSaxonico poftprefcriptam publicam rerüm inventarum faétam promulga- sureree i o tionem, domino non comparente, tertia earum ii parsinveutori , reliqua Magiftratuicedunt. u- um ia re Culmenfi datur ab judice, cui res inventa offerenda eft, premiolum inventori, ac poft sf n w fruftraneam trium annorum indagationem in dominum, rei dimidium domino foli in quo um "Wa reperta eft, cedit, reliquum dimidium in pios m ufüserogatur. Quaquidem omnia noftre rhe- fi nonadverfantur, qua ftatuimus, inventorem gun a, myrado m rei, poft debitam inquifitionem non comper- to domino, non obligari jure natura ad illam umdquod ARU in ufüs pios expendendam. n Ob;. I1I. Inventori deeft titulus ad prafcri- 16 bendum vel ufücapiendum rem inventam ; ergo in fine probationis concluf. 2. non recte dicitur, [ Quf antequam fovte talem v vefcripferit ; cum num- quam bona fide ufücapionem poffit incoare, Ts t "Antec. con[lat ex ].ult. C. Undevi. ubiImperator: Mi Omues , inquit, Scire debent , quod fuum mon ef , v ) Loc ad alios todis omnibus pertineve. — W. IV. ZAn- fe. Etfi quidam probabiliter teneant, inventa; DI defectu tituli boneeque fidei, preefcribi non pot- fe: nihilominus, fa&ta fruftra diligente inquifi- m*iivztä tione in dominum rei, hanc ex titulis pro dere- Dj Dd lio, & pro [uo, legitime ufucapi, probabilius videtur ex argum. 1. 5. pr. . fi ufusfrucus peta- Fa ?ur; modo ex circumftantiis prudenter colligt F p9 1t5 ) Dz Junr. 245 h fl A poffit; dominum, qui perdidit, abjeciffe ani- hi mum illam recuperandi. Quodíi conjectura NI ifta defuerit, res amiífa licite, ac citra oblipa- « O"'t') tionem expendendi illam in caufas pias, ab in- g, ventore retinetur, fed absque dominio. Ex "^i modo difputatis ! T j Colliges £. Huc revocaribona incerta; quee 555 fine omni delicto debentur: nam licet inventa U j non fint, eadem tamen illorum: ratio habenda pl j efta poflefforibus, qua fecundum doéctrinam m jj q modo traditam , haberi poteft ab occupatori- | busrerum inventarum. '['alia bona zzcerza ex mmm vindr cogtratlu fünt, quae haeres reperitin heereditate, VH quam adiit, neíciens tunc effe aliena ; vel ex contractu mutui, ut cum quis Íciens, fe mu- SUEAUA read i 'tuum aliquod debere, nefcir autem cui, credi- tore non comparente ; aut cum quisdepofitum ls d tenet militis occif1, i redes. gnarus quinam fint equ he- t ey rded Il. Aliabona fünt zzcerza ex delio; ut cum 1); Ut quis furatus eft, ufüras exercuit, cum merca- tores, caupones, teloniarii alios fraudarunt, & pf ia jlnpetr: neíciunt eos, quibus damna intulerunt. Hoíce m m j omnes non poffe injufte parta bona ifta retine- p re, doctores unanimirer fecundum jus naturee jt, vt & leges pofitivasenuntiant. Et pluresquidem cum S. "l'homa exiftimant, ex eodem jure na- Yliionpo qeing L j turali illos adftringi ad erogandum injufta lucra M pust p inpauperes, vel alios ufüs pios; Sed contra- l j j rium aliis probabilius videtur: nam etfi bona p j u;M ejusmodi retineri vetet lex naturalis, non tamen j continuo pracipitilla pauperibus diftribui, aut u in 2 3 246 De Junx. igm d in alios ufüs pios expendi , ut re&te probatLef. m fius, evertendo ipforum rationem , quod de- gt d bitor jure naturee teneatur bona illa reftituere TL quoad poteft, ut nimirum falrem illorum utili- g dari pH tas domino cedat pia erogatione ad ipfius vivi ynem u vel mortui Salutem. Sane talis eropatio pia ;f d non prodeffet quidquam domino, qui in herefi ; : vel alio gravi peccaro decetfiffer. Neque Pon- TIL tifex compofirione per Bullam Cruciate facta jb permittere poffet, ut quis retineat partem bo» WW&W norum incertorum injufte acquifitorum , fi ju- sit re nature pauperibusdeberentur, Quodfilex f du nature, aqua fine dubio dictaturinjufte acqui- ts Md fitorum reflirutio, etiam injungeret eropatio- 1. t nem illorum incertorum bonorum in ufus pios, . [I, Na obligatio ifla conftitiffet fapientibus ethnicis: d an quos ramen (emper latuit frermum] Denique ficut omne damnum & injuria fit diinmia certee perfonee vel communitati: ita omnis re- enim at ftitutio jure naturali debita. debetur certe per- fone vel certae communitati; atqui hec incere DT i p tà non debentur certz per(one vel certae com- þabærj hr m [ munirati; ergo non debentur jure naturali.. u- LTU] ie ramen potitivo vel arbitrio humano potelt aliquid deberi in incertum , ut fi tibialiquid de- Rïäïcjh"üem TA dero diftribuendum in pauperes, vel alias pias caufas pro tuo libitu, fi omiferis, & mihi, & Wt ;auperibus in confufo injuriam facis. - $i ditis non poteft bona incerta ex delidto Bd illerum poffe(for retinere, fed debet erogare &tj jn pauperes vel alios pios ufüs; ergoneque por ünt retinere bona incerta ex contractu f&d eo- )UI&!, Cosd: em l Dz Jonr. 247 W li dem modo erogari illa oportet. .. N. Conf. If J Ti I Extat folum lex preecipiens erogari in pauperes wrb lona itcevta, quec ex delicto debentur: nam c. Ál Qumn tu. de ufuris. Alexander IlI. jubet tales if w» n ufarasdari pauperibus. . Quam Pontificisordi- H fs l) í . pationem DD. communiter ad incerta ex aliis ln qu. [ : deli£tis debita, ob eamdem vel etiam majo- tem rationem extendunt. Econtra quoniam : Mul Ate f de bonis zgcevti$ ex coutraciu tantum debi- & tl tis lex nulla reperitur, neque de confuetudine jn contrarium conftat, poft diligentem in do- lm (s ht nl minos inquifitionem his non compertis, pof- funt illa tamquam d éezrora retineri. Ita Pe- MOAT Haunoldus tr. 5. It d trus Navarra 1. 4. c. 2. n. 47. c, 1. controverf. 1. $. 3. n. 33. uf t eluty IlIl. Noncenfentur bona zzeerta , que con- flat deberi uni ex duobus vel tribus, nefcitur autem cuinam: item quae conftat deberi certae r od alicui communitati, vel majori ejus parti; etfi : u ompst enim in particulari non conftet , quid cui debea- i p tur; conftat ramen hzc effe illiuscommunitatis; a ita ut ipfa tota, vel major ejus pars jus in illa Td at n n - habeat; & finguli vel plerique cenfeantur ha- bere aliquid in illo cumulo, — Quibus in cafibus o u fidua d quoad ejus fieri moraliter poteít, adniti oportet, í bt tes domino füo reftituatur, v.g;. fiillifortem L , r / mittant, autreminter fe dividant, velfi trada« ; .&mïhh( tur mapiftratui, aut epifcopo; aut parocho, ut ( d majus vel ! i j €am diftribuat cum proportione a a [ minus damnum, uod membra illius cormu- qudt Ttem fi mercator J lj 4l ] ; Ritatis paffa fuiffe videntur. q ol d emendum , poteft j [ putat ; eosdem redituros a viliore r d; 4 248 Dz ]VURE- viliore venditione reftitutionem facere. ua gf v quidem omnia de gravioribus laefionibus acci- [ 7 pienda fünt, non item de exiguis: ur cum quis "yem d minutis venditionibus fraudaffet.* Quodfi ad. d. ^ Aler o hibita induftria comperi-tiequeat quibus res füb- z 1), Ua tractee debeantur, eroganda eft pauperibus ta- lis vel alterius loci. As d. gz';ü]iïlIH» d ARTICULUS VITI. ii T ! ,J»[JH ju u:äq [ JDe veliquis modis acquivendi juve geutium. hus TA ota. Dantur adhuc modi quidam jure gen- N tium acquirendi res. tam communes aut Terts qua nullus funt, quam privatas , & nomine mine; que acce[fionis generatim fümpto comprehenduntur, d at atem al Eft autem ifta generalis acceffio titulus vel. mo- dàs acquirendi dominium, quo res aliquaideo mümitj fittua, quia alterirei, quz tua eft, vel putatur tügum o effe tua , accedit. 7Zrg. ]. 25. 8. 4. ff. devei viudic. VOR Et quoniam acceffionum talium aliz fünt natu- d a xales, alic artificiales , utrasque per modum hina duplicis conclufionis exponemus. d Qu Dico 1. Modi acquirendi per acceffionem ; ;imob:ks l] qu& fola operante natura fit, Sex afferuntur , tf uorum primus eff a/uvio: nam, ut habetur Qs m $. 20 Jufl. de R..D. quod per. alluvionem agro. 1uo N fiumen adjecz't,. juve gentium tibi acquiritur. — Eft M autem. aduvio iucrementum latens , quod ita pau- "ütys : [ N latim adyicitur , ut intelligi mom po[ft, quamtum, quoque temporis womeuto adjciatuv. Quodfi i AU [ ager fructuarius fuerit, proprietas quidem in- af OW cremenu pertinebit ad proprierarium fundi, i lm l LEU " us iE Dz Junr. 249 Qnem ] Ts m ( fru&us vero ad ufüfructuarium, ex 7 s. $. 4- Qu - ff de ufufr. . Quare emphyteutee ea propter ca- "w nonem, vel onus aliud aut fervitium augeri Id iW non decet. m . Alter acceflionis modus dicitur coalitio feu Vi CeCyefi0 , quando incrementum fübito & non lente ; fed uno imperu vis fluminis a vicini pre- dio avulfum , tuoadjicit; necramen ftatim fun- do tuo acquiritur, fedzunc primum; cum longiore zempore fundo tuo. adhejerit , arboresque, quas. fe- euim 1vaxit , 2n tuum fundum vadices egerint. duff. DI W 221.6.7. 1 Otnys Tertius modus eft productio zzfule in flu- "m mine, que i in fluminis medio naícatur, divie m $um di deber in utrinque praedia habentes; quando !m qutem eft vicinior uni rips, cedir tora habenti zwh predium in illa ripa. Infüla in marirecens or- jupm tafit primo occupantis. Z/i4. r $. 22. Moribus j imut tamenhodiernis infuülee Rheni , Albis quoad ele- imu éboratum Saxonize, item fluminum Gallize & :wuz Belpiinon amplius privatis, fed Regi ac Prin- ! cpibus, quorum flumen eft, acquiruntur, qui a, eis nobiles vel civitares pro preediis clientelari- i, bus féa Feudis impertiunt, ut Turis publicido- u) &ores cum Grotio de ] B,&P.L2:c.8, n. 9s TUb & fqq. oftendunt. ym'itmu j Quartus modus eft a/ve mutatio, ubialveus qiiif» antiquusaccrefcit his, qui fundos vicinos habent, i,j 8veus autem novus ejus juris effe incipit; cujus w ( &umen,i.e.publicus. Jyflit.6. 23.e.7. Quam- su^ quam & hoc jus in certisquibusdam ditionibus u nainter i ; Numutatum fit; &cum principes flumi 3 regalia ágo Dz Jonr. regalia fua cenfeant ; alveum quoque derelictum gl eo referant & bonis fifcalibus addicant, ac no- ii bilibusin feudum donent: ut Albim derelictum, p D Die alte Elbe , in Marchia veteri Bandeburpica, T2 Jimm & in di(tri&u Magdeburgico, te(te Gryphian- - nü dro, de Infulis c. II. n. 45. & d [ Quodfi poft aliquod tempus ad. priorem alveum. WL vevevfien fuerit flumen, vuv[us novus alveus eorum Ti !l j Hï "i e[fe incipit , qui prope vipam ejus predia poffident, j j $. eod. Secus pronuntiandum de inundatione, !] | l hd i 3 Qd quze cum fundi fpeciem non commutet, ager t h M recedente aqua manet ejus; cujus &fuit. $. 24 L moni l ] « €. f. p ag Quintus acceffionis modus fz/ura eft ani- featoremit «tb lk dl malium: nam, ut $. 19. Zufliz. e. £. dicitur, que ex animalibus domino tuo. [ubjetlis zota futt eodem um ver ldl juve tibi acquivumtur ; licet ex alterius animali . conceperi nt, 4.5. $.2. F. de. R. F. Quodfiquis - friel equum alienum, invito domino in equas fuas j lum immifit, actione in factum tenebitur ad equi- iil mientum, i.e. ad mercedem pro admiflura equi. lm r 1.52. $.20. in fin. ff. de furt. Qu Sextus acceffionis naturalis modus eft, fer- FA m " ceplio fru&uum , quos colligit bonae fidei pot- J ! Mul feffor , .de qua Haunoldus zra&. 3. c. 3. contvov. T t NT j. . 261. 67 /74. [ E räx st Dico II. . Acceffione artificiali; quae huma- A ! N na induftria fit, res alienze pluribus adhuc mo- « u | l dis acquiruntur. T. eft izedificatio, utfi exalie- rj | na mereria in tuo folo zdifices, tota ftru&tura l Y II 4 j fit tuat uia omme quod [olo inedificatur. olo ce ] P Itf 9. Infl. de R. D. ubi mox additur: JVec ; Y Münea(, di;' 5-] 2 gamet W " Dz Jonr. 241 li & gauen idea i$, qui matevie domiaus fuevat , defizit tl damiaus ejus ejfe . fed tantifpev neque vindicaveeam 'Hr "W [ij oteft , neque ad exbibendum de eave agere, proptev 7) f ! lgem duodecim tabulavum,; qua cavetur, ze quis nipium alienum eedibus [uis juntlum eximere cofd- Pf s gur , [ed duplum pvo eo prajffet per. aliogem , quee ocatuv de tiguo jum&lo. — "Adppellatione autem tigni, S A ]A mpis matevia frgnificatur, ex: qua edificia fiunt. ! r.ä/"'r*yr""/f//f/fh J uod ideo provifum e[l, ne cedificia vefcindi meceffe * 7 [ , ', Quodfi aliqua ex caufa direftum [it edificium, LT d oterit matevie domitus , fi non fuerit duplum iam IN ! confecutus, tunc eam vindicave , 62 ad exbibendum ] | -de ea agere.. 1gitur ne quidem amalee fidei eedi- u II G d ficatore materiam vindicari poffe , oftendunttam m a'i:i/ [//; ;j ratio hic allata , ze cedificia veftimdi meceffé fit; ; quam verba ]. z. ff. de tigno juntlo , ubiita habe- [ zz " 14 tur: Lex XLL tabul, neque folere permittit tignum Q urtivum edibus vel vineis junttum , ueque vindi- dl eoyo Etquamvis /.23. $.6. F. de R. F. contra du d ' maleefidei edificatorem detur actio ad exhiben- i? dum: hewc tamen ralis non eft, qua in effe&tu . confequatur. deftru&tionem «dificii, fed sefti- " wdusef?, ! fmationem materie, ut exeadem /. 1. ff. de tíguo £ iun&o, $, 2. colligitur, , f0 Nihilominus m. f. poffeffor quoad hoc eft conditionis dererioris, quod non folum in du- i quæhumæ lum conveniatur, fed infuper actione ad ex- j n j ibendum, quaultra duplum (quodtotum eft j, Ual cna furti) compellitur folvere pretium ; & vufti I mplum, adeoutetiam poftquam dominusdu- jerht j lum confecutus eft actione de rigno jun&lo , ad- j , ] ( fï uc actione 27 exbilendum, quaagitur ad eefti- martio- 252 Dz Junx. mationem, conveniri poffir. At vero b. £. poft jj ii feflor, qui non eft convictus de dolo, íed negyiíii a que etiam poteft purgare prae(ümptionem doliy ; 24 aut negligentiae commiffze, pote(ï conveniri fo« s/i!l laactioneide tigzo quu&loin duplum. . Quodfi pro- x j od TA baret fe vacare omni culpa, & bonae fidei pof. (efforem fuiffe, fola aCtione zz fz&ium, ad con: n fU Íequendum pretium, aut fi aedificium dirutum um ^f effer, vei vindicatione conveniri poffer. Qua i j, um explicatione Haunoldus conciliat doctores in. j hac quaftione difcordes. A In caíü autem contrario $. 30. & /.7. $. 12. | u |bts partïeni ff. de acquiv. ver. dom.. ftatuitur, quod fi quis Íciens in folo alieno ex fua materia zedificaverit, TM non tantum domus fiat ejus, cujus folum eft, fed r efe u " zedificator etiam, domo diruta, materiam vin- küfinf, Nec refert, utrum bona dicare non poffit. l | l WO an mala fide zdificaverit ; nam fi ipfe.eedificium 2 f fil non pofllidet, tunc ftricto jureipfi nulla actione fucurritur, qua polfit íüuum repetere. ltaha- j; 6 betur /. 33. ff. de condi&. indebiri. Ex equitate ttn i tamen poteít poffeffionem repetere condi&one 1 l incerti , quo fumptus & impenfas deducat, qui- jm, ncu,'u;» bus res melior eít fa&a, fecundum /. 38. ff. de A p beredit. ubi de m. f. eedificatore fic decer- [ nitur : Jg bujus quoque per[oma baberi vationem 1 Jo [ impen[avum , mom eni m debet petitor ex. aliena ja- &ura lucvum facere. Et /.2. C. de vei vindic. di- m s N citur, materia, diffoluto zdificio ad dominum d y f*'ond ) s redire, /ive bona fide , [ive mala eedificium exf[Irue i &um fit. (Uü À4L. hmplautatio , ut fi plantam tuam in alieno Vgly, olo, Dz Junr. 253 ii folo, vel viciffim plantam alienam in tuo íolo : & ofueris , cedit folo, fed poftquam radices ege- xpr j p irit: anze euim quam vadices egevit , ejus pevmamet, | j eujus fuerat. Eodem modo arbor, i vicini ter- m [ Al ; ram ita prefferit, utinejusfundum radicesepe- mit, efficietur vicini, modo etiam truncus in If folo vicini totus infixus füerit: quodfi bic par- d fim Cajifundum, & partim fundum vicinicon- "Ó (| tigerit; & utrimque radices egerit, fier arbor "405; communis, non quidem proindiviío, fed prout in hunc vel illum fundum truncus, redices TU &c rami fe magis extenderint, eoque in fructi- w eig bus partiendis eft refpiciendum. /. 8. ff. de .4. T Aïe:ri A.D. Eruta tamen arbor, pro indivifo inci- tyellnd]i piet effe communis, quia tunc partes locis an- j J te diftinétee, videntur confufz. m hn Si vero truncus in Caji predio totus hafe- ghukm mit, enamfr radicibus: vicimi avbor. aletuv , tamem Ü Jindlesd n Mi ejus efh, n cujus fuudo ovigo ejus efl, h. e. Caji. t ]ui 16.$.3.. /dvbor. furt. cef. ubi codices Greeci ;l æquï;s textum clarius fic exprimunt: Quamuzs vagices a d avboris ex alio agvo alentur. — Quamquamautem d du vicino, incujus fundum arbor radices aut fron- m/;&ffde des porrexerit, cédere eas non liceat, datur xi;d tamen ei actio negatoria contra dominum ar-4 jimis: boris, ut ead. 1. $.2. declavatur. . Imo fi vicinus 41dm) arborís domino denuntiaverit, ut radices aut ? qut frondes porre&tas tollat , & hic neglexerit id ,j* preflare, porerit ille non tantum radices & jysf! frondes, fed etiam totam arborem füccidere, igna füccifà tollere impune, per /. z. €g 2. neide- ]wammäf Jf de avbovib. cedend. ut nonnulli cum Sch Wino, Dr Junk. 554 wino, Carpzovio aliisque ICtis cenfent; & jus n j n j i p Saxonium provinc. approbat. z $ n Á 4 j j jl I1II. Satio, feu fparfio feminis in folo alie. i jl 1 l hi no, qua folo cedere intelliguntur eader ratio- / Ü A ne, qua plante; quee terr& coal uerunt, ut nos| i sdum pl tatur $. 32. Jufl. e.t. Iftud tamen intereft, quoc ] D i frutnenta folo cedant , licet radicesnon egerii b. n ! i, d l. 14. ff. de donat. quia non uti plantee; fic quo- Adverten- vidtr i que fingula grana colligi poffunt. "nino V dum autem eft, quod hac in caufà textusInflit, AR adjungit: Sicut is, qui in alieno folo adificavit, fi J lr ab eo dominus petat. &dificium , defendi poreft pet — | cpitjt exceptionem doli mali: ita ejusdem exceprionis au- — tibule r xilio tutus e[fe potefl i$, qui aliemun fundum fua f m mpen[a bona fide con[evit. lmo etiam n con- d o Ü feí[o apud omnes effe debet, quod mala fidel m 3 utinc feminatori & poffeffori fructus auferre fibi li- — mmiono ceat, nifidominus apri fümptus refundat. ]. 37. f n £3 [74. ff. de R. F. fa. IF. Modus ita acquirendi eft. Seriprura; RTE quam quidem ut ut pretiofam & eruditam char- ' II Verurni l t& cedere decidunt Zzf/i. $. 33. 5.z. k n ufus obtinuit, ut charta fcripturce cedat, Unde i of qui bona fide in charta aliena fcripfir, quee füa in- 1 t diy tereít, fatisfaciet domino charte, aliam aéqué nf — l bonam reddendo, vel pretium illius, áut in- *lb g terreffe. Si mala fide fecerit; porerit ultrá lus zeítimationem Chartæ, etiam actione furti id xnm&m duplum conveniri. Qua quidem valde cor lii fentanea fünt iis; qu&& Imperator de modo ac- ET quirendi , Pm;ädCOqL F. Qu& T Dz Jonsz. 255 . [Culg POR QX ^ F. Quaseft PiZura, ftatuit $. 34. tabulam alienam piéture cedere: Aidiculum emmm, ait, (j ( , eff , picuram. 7dpellis vel Parrbafüi in accefftonem ]Igl)[ viliffmee tabule cedere,. Quamvis autem /. 23. ? (0 ff. de .. F. pictura tabule cedere videatur fe- ( It t | gundum pauli opinionem; tamen /. 9. $. 2. ff-. "st b 4. R. D. fententiam a. Cajo latam prafert i j, Imperator, dum in Inftit. hic decernit: $edno- x J Dis videtur melius effe , 1abulam. picfuree cedere. t M, Domino tamen tabulee adverfus piétorem ejus : offefforem conceditur uw/lis a£o , ut aut ille lu / 1 d. reftiruat huic tabulam , & pretium picturz ac- cipiat aut , fi pi&turam retinere velit, pretium i J W tabulee reddat, Ino d in g F. modus dicitur Specificatio,- quae eft in- i f troductio formz in materiam, talisque immu- tatio; ut in commercio humano fortiatur quo- fl pf dammodo novam rationem entis, ac novo no- iine fübflantivo efferatur: ita fiquis ex uvis . faciat vinum, ex olivis oleurn, ex auro vel ar- |dij: gento vas, ex vino & melle mulfüm, ex me- m dicamentis emplaftrum, ex lana veftimentum, , lat ex tabulis navem &c., novam materic fpeciem t U inducere cenfetur; fic differunt uvee & vinum jgclt? tamquam cibus & potus, olivaeitem aliud quid ,un:; fecundum fpeciem moralem zftimantur , quam üs &: oleum, vinum & mel feorfim fpectata diver- quir füm quid a mulfo funt, ficut & differunt au- Quxif, fum & flatua aurea, navis & tabulee, ex quibus u Baves compingunrur. Econtra alia entis fpe- yüm?! €les non reputatur lanà colore infecta ab lana &tivo folet : pura; adeoque cum folo nomine adje A expriimnis 556. Dz Jozz. exprimi, neque in prafentem queeftionem ad. a ducitur, fed difputatur folum de modis varian- ;5 di prioribus, utrüm fiquis alienee materiee for- ; Rib imam induxerit novam, fpecies recens produ- um éta ad hunc pertineat , an vero ad marerice do- if5 minum? ad quem cafüm Zzf/ir. $. 25. refpon- anyt ! dent cum diftin&tione: Siformaauferriiterum, «j fàlva materia feu fubftantia priore, poffit, do. «iu minum rei totius effe eumdem, qui materiz do- at minus fuerit; fi vero res ad priorem rudem- i | que materiam reduci nequeat, eumr potáus intel- d ligi domimum, qui fecevit fneciem novam. — Itavas | i conflatum poteft ad rudem materiam aris, ar- |prnt Addr genti velauri reduci, & confequenter eft do- mini materie : vinum vero &oleumaduvas vel r olivas reverti non poteft, neque mulfum in lcltid mel & vinum refolvi poteít; erunt ergo hazc l gris [ artefacta illius, qui Poza fide in (peciem novam ! i. u illa transformavit: quia extin&ta videtur ma- | teria, & prevalere forma, /.6. $. 1. ff. de aur, |riyi €7 avgerit. leg. . Navis facta ex alienis tabulis ad- Junit huc rudibus, & ad extructionem navigii nec-: ia dum przparatis, fit facientis, per /. 26. pr. de prden t d n 4. R. D. quia non poteft reduci ad priorem " materiam : at fi confecta fuerit ex tabulis ad 1 Ua exftruendam navem jam praeparatis, manet ejus; f.ms ii cujus materia erat, quia ad priftinam materiam r il T redi i poteft. /. 61. ff. de R. /. Quomodoam- b« iftae lepes conciliantur. i Arvero qui ex alie- V A nisfpicis frumentum excutit, nihil fibiacquirit h As " dominii, quia fpeciem novam non facit ; [e Wyg RDD. fllfüpe. | d db QUE jam eft, detegit;/. 7. $. 7. . de A. ecun- Dr Junx. 259 W MY ln ! fecundum quam legem explicari oportet Infii- d uU utiones, qua . $. contrarium videntur affere- ;ye. Ratio autem, cur fpecies nova ad priftinam MÍN Y materiam revocabilis domino materize cedat, eft; L 7) ^M ! quod fpecies nova ftabilis deeffe, materia vero 'incorrupta füpereffe videatur, adeoque hec LUPT l *' merito preevalere debeat. /.78. 7: $ .4. de legat.3. '/im", p ;( Specificanti tamen in hoc caíü actio in factum [52 1 competitad pretium opere confequendum, arz. "um [fitg me Qo Titium. 32. f. de veb. cveditis.; aut "i. fiadhuc poffideat materiam fpecificatam , reten- uw^hw tio ejusdem & exceptio doli mali, usque dum i^5 prerium refundatur. /. 23.$.4./. de. R. F. f di Addunt Inftit. hoc $. eum, qui partim exfua; ii partim ex aliena materia fpeciem fecerit, v. p. imín! ex füa & aliena lana veftimentum, fine dubio : effe operis dominum :. Cum moz. folum operam «t - fuam dederit , fed & pavtem eyusdern materie pre- üwmrm fevz. Si tamen opus in vriftinam , naturam &if reduci poffir; unusquisque füse materie domi- jens d k r ^nus manebit, ex . 12. $. 1.ff.de/4. R.D. . Ubi em ag - fpecies ex aere meo &argento tuo conflata, ne- ï xlj/4 gatur effe communis, eoquod diverfz illae ma- jd p terie ab artificibus feparari foleant. qui: ! — Ut autem intribus hucusque memoratis ca- tis,manete]üf"'ulbus aliquod dominium aut commodum con- r mammaterial fequatur fpecificans, opus plane eft, ipfum in omo bona fide fuiffe , putando materiam effe fuam: i €FO gs! namfcienti materiam effe alienam objici poteft, eceritex materia alie- jl - quod temere fpeciem 1 Idemque vide- 2 & ma. avg. $. 30. in fin. Inft- . vit. 2, Fur operam fuam donaffe domino; /. 53. £2 8 L in 258 Dg Junx. ! d ff. de Reg. Sur., & fe facit obnoxium omnibus g |letor; d actionibus, qua contra furem dantur, quales fünt actio ad exhibendum, & rei vindicatio, [ junäæ U s om Id ranquam contra eum , qui dolo poffedit aut de- quoammo fir poffidere, . 12. $. 3. - ad exbibeud. , nec non condi&io furtiva, . 13. ff de condicl. furtiv. gupim j & actio furti; /. $2. $. 14. ff-. de furt. amqy JUDg( ! ésnnl -- FIIk modus eft Zdjuntlio feu acceffio fpe- ciatim & magis proprié fümpta, de qua fequens ii dl regula'traditur: quotiescumque aliquid fpeciei jam confe&tze adjungitur, toties huic ramquam J w accefforium füo principali cedit, licet acceffo- ii rium fecundüm fe pretiofius fuerit. 4 34. fr:ff. Principalis autem res cenfe- ütiloin de contvab, empt. adalmt tur, qua alteram plane occupat & infortnat, um 17; Ita purpura cedit vefti, cui intexitur, pes fta- W " b» ll / tuse, anfa fcypho, gemma annulo , tabula navi, j quibus ramquam principalibus adjunguntur, N Secundum daram regulam adjunctio facile dif- cernitur a ípecificatione, quae partim ex pro- f h i " 1 pria, partim ex alíena materia fit, ubi non da- tur acceflorium, fed ambae materie ad rece- Ti d ptionem formz inducendee zequaliter fe habent: J in acce(Tione autem feu 7z extura; fuffultura & Srian Bf l ' | futura inducitur forma in materiam v. g. ve i- 1 menti , principalem , cui purpura tamquam Eu d accefforia adfuitur, unde veftis purpurea nun- -T cupatur. Tta /. 23. $. 2.ff. devei. vindic. 9 $. 26. :u)mï Juft. b. 1. Quo ex jure conítat ; eum, qui rem Ts alienam fuce adtexit fe jungit, dominium illius Migls t d fidefuerit. Aliter de- acquirere, licet in m m'ien.'ur,u; 3 Wikus cernitur de fpecificatione; in qua cum oper rel j Dz Jun&. [ (]ly 259 B) rei accedat, perfonce immurantis potiffima ratio m ^W "Mi habetur: aft quia in adjunctione resaccedit rei, res junctee magis fpectantur, quarum quidem | ( IU j L] nec bona fides eft nec mala. Imo res adjuncta quodammodo extinéta viderur feu amiffa, ut j f.'«(('i) W adeoipíà impoffibilitas obílet, quominus aquo- d f cumque jungente vindicetur, /. 23.ciz. $. s. j funj Si tesnonfint confufze, fed pars adjun&ta ad- 12 /Equ.;; huc feparari poffit, datnr ejus domino actio ad tf t exhibendum, ut ita tandem per confequentiam n Mi vindicetur, ex /. 6.62 23./7- ad exbibendum. , ubi ita ! l habet: G'erma inclufa auvo alieuo , vel fgium can- il delabro vindicavi mon potefl s fed ut excludatur , ad AU T exbibendum agi potefl,. Alias veroactio in factum ad eftimationem. 4. . 23. Contra eum vero, V i qui mala fide rem adjunxit, idem dormizus ba- i Vet fuvti a&lionem & condi£lionem : [ive spfe fit , qui A DUDKOE veflmentum fecit , [ive alius; mam ves extiutle liceg fin i vindicavi tou po[[mt ,. condici tamen a furibus , €g n p quibuscumque alus po[fefforibus poffant. fuf. b. . j uimot Huc reducuptur fzrrumgatio, cum duo qme d metalla dominorum diverforum in unum cor- jerb a pus conjunguntur, nt contufione duo fruíla Jfani ferri candentis ;& plumbatura , quando per dif- TELS fimilem materiam conjunguntur, v. g plumbo, m tmqqit Ítanno, aut clavis &c.: de quibus modis adjun- ypure n &ionis idem renendum , quod de jntextura. u d Sequitur J qlllfü F1II. modus;qui dicitur cazfufioquando due lomiüiumwü materiz liquidee ejusdem aur diverfee fpeciei ira j It* mifcentur, ut arte humana & ordinaria nec fepa- Tari àfe mutuó poffint, nec alia ab alia fenfibiliter ? j 0&3 d dif- 560 Dz jonE. difcerni: ut cum vinum Caji mifcetur vino Ti. sl Jufhir. jgyz; Q tii, aut vinum cum melle confoncitur. $. 27. ita pree(cribunt: fi confufio fiat ex volun- . gmaguvie tate utrl um hinc t usque domini, . aut fortuito utriusque commune eft, pro rata tamen materiarum , fci- um q U?H licet habita ratione quantitatis aut pretii mate- Wi rie ab utroque collatze, per /. 3. . 2. ff- de Reivin- wa$m g p dic. Nifi feparari facile poffint res confufe: quo in cafü feparatio potius inftiruenda eft, & quili- gaii us bet füam partem per rei vindicationem repete- þmm&& i re poterit. . 5. 6. 1. . de R. F t9 L. 12. $. r.de w . £. D. Quodfi nova fpecies ex commixtio- p ne fuerit facta, ut ex vino &melle mulfum, fer- T admila m vabitur doctrina de fpecificatione $. 6. hujus conclufionis tradita; que etiam facile accom- li mutià modabitur cafibus, in quibus materie fpeciei ( n p ejusdem &urt diverfie commifcentur. | . IX. modus eít commixtio íeu permixtio, hdefing ut fru- quando materiee folidae commifcentur; demx,&gw menta unius cum frumentis alterius. Hec fi Ml confenfu utriusque contingat , uterque fit do- Adip, minus indivifim totius cumuli; fi voluntate rgihsd unius, vel cafü, quiliber manet dominus pro ! rl Íua quantitate eequaliter. inter utrumque divi- t denda, & fi unius materia fuiffer melior, arbi- i ls trio judicis compenfario facienda eft. $. 28. /nfl. ! i ij h. t. Pecora tamen, ceum fi mifta fuerint , fa- Tltn]ni cilius difcerni poffint, quam grana, inde etiam V l fingula vindicari poffunt, / 23.$. s. v. t in tl J ll ! !h j | bis. ff. de R. F. De permixtione pecunic fpe- il m ciatim ftatuitur J 78. ff. de Solutionibus., nimi- Qu ] rum, utalienam indifcernibiliter fuge mifcens ; V Utl E 1 4 : WP Dz Jvnzr. 26rI i QU five bona five mala fide , fiat dominus totius Ml ; fumme; cum obligatione tamen perfonali pre- Lf tium equivalens refundendi alteri: cujus ratio- m *^| nem hanc effe quidam ajunt, quod in nummis tantum quantitas cenfideretur, feu zeftimatio, hi ! : . 94. $. 1. ff. Eod., qu& cumfemper eadem fit, j ]. 1. pr. ff. de coutvab. empt., & fic facile aliquis I T í fuum recipere poflit, facilius etiam dominii j ;er translatio conceditur. Collegium vero Argen- ,toratenfe docet, hanc Conftitutionem peculia- l1 rem factam fuiffe in permixtione pecuniz pro- prer ufüm quotidianum nummorum iri com- MM ( merciis , ne ex dominii incertitudine in nummis 'admiffa contraétus innumeri fluétuent, preefer- MVU tim mutui & emptionis, qui fünt quotidiani. »npuv Qhj. 1. cont. 1. Concl. In cafu accretionis feu - coalitionis priftinus dominus adhue agere po« Íp ii teft ad eftimationem fundi (ui avulfi confequen- , u dam, & quidem urili rei vindicatione, per 7. s. us n $. 3. de R. .; atqui non datur aétio in rem, kl nifi domino, vel cui dominus actionem ceffir: - f at & in quibusdam aliis caibus, de Aez vindicatio- g 7zt,recenfitis. Ergo in caíü coalitionis feu ac- g d cretionis prior dominus non amifit dominium. ndnns t - Confirm. Maj ^ Quotiescumque alicui jura, ac- iv AR ". ceflionis titulo, dominium rei addicunt, toties i priftino Domino actionem &d prerium pro ea .a) 'mde Elil[] confequendum conceduat /. 2 5.5. 4. €7' 5. ff. Eod. Y ] i lt & $.24. Jufl. b.t.. . IV M.DumUlpianus/ 5. j ] qiuid ] ti! Ícribit: dearbore,quain alienum agrum trans- i Ü ata coaluit, & radices immifit Zarus $g JVer- m dalant; hiftorice nar- d W' i Ua utglein in vemr atlione rat; R 3 565 Dz Juns. j d yat, hoc quidem olim obtinuifTe ; noh item ap.. sj tempis probat, quafi modo id amplius obtineat: quod 4f Pa 3 voce, dabagt, fatis indicat. lta plerique cum. qveliii Ácurfio, Bartolo aliisque JCris jura conciliant: « idhüt &Gloffa lit. D. poft medium; JDic ergo , inquit, m a euh B. €g Slo. bic: d uos ou damus. ro confirmátione adferuntur , nom a Bpnoo Quae ^4opbi fünt accipienda de acceffione naturali , fed ran- UT türn de arrificiali, in qua doli mali exceptio 1o- ii cüm habet, üt jur&ibidem laudata (atis innuunt, O. Il. cont. . Concl. Maala fide &edificans RRR n t ih folo alieno feir, aut faltem fcire deber, zedi- diir U ficia folo cedere ; ergo in eo praefumitur ani-« tsf d inusdonandi materiam domino foli alieni: Nam $ quod nullo jure cogente in alium transfertur; l donatio eft. ]. 82.ff. de &. 3.* ergo nee fümprus ',)lb 15 ( ( 1 [/ &l repetere licet, ftante edificio , neque hoc ; ij diruto, mareriam. & Difl Co»[. Animus do- ls nandi in eo prafümitur fecundum $. 30. /uff. À hi. ! €2 ff. in conclufione adductas C. fecundumi le- hn ges alias & recentiores donaffe praefümitur N. EO Oppofitum magis prafümitur, quam animus i, donandi: qui non tàm prefümendus eft, quam tl Hinc A. 2. C. cit. probandus a domino fundi. nf Antoniüs [Impérator addit: Si gon donandi aui« dirdig $o edificia alieuo folo impo[tta fimt: evgo prae ii fumit, plerumque animo poffidendi, non au- mm& äiW iem donandi , a malee fidei inzedificatoribus eedi- Poteít autem quis Mi ficia folo alieno impohi. rj prefumptionenm illam legum anriquarum elide- ^f t fé & proBare, fe animium donandi non habuit Wi íe, licet íciverit, folurn effe alienum : utpote H Dz Jonx. 263 nm[[x fjl fifandum, quem bona fide nactus, fub zdifi- li i candi tempus fcire cceperit effe alienum, 7. 57. l : de R. F., fi ex concetfione domini fe credi- U derit eedificaffe ; fi in folo litigiofo, quippe quem y Que - fperare adhue poterat fibi manfürum. "f//'//.vf 7 uidem excufatio in fpecificationelocum habet; üöïï'(]a/gf/1 [ tefte Haunoldo, ut fiquis fciens rem efle alie- nam inculpabili tamen errore putat; dominum w 3/]) /(T'ldfäf d materie non effe invitum, dummodo pro illa ]i J compenfatio fiat: talis enim nec mala fide age- NV re, nec operam fuam donare velle cenfetur; stf l neque ad eum pertinet quod /. 53. ff. de £. 3. dicitur: C " ' neinima ] jus pev evvovem. datà vepetitio eff ; ejus ]if M ] x confulto data dogatio eff. TU Vr ARTICULUS VBL atl n eg quomodo Dominium fru&huum. ex. alietzo od fundo provenientium a po[feffore acquiratur * hinos r [ V l l l) Tota J.. Diximus Conclufioge 2. art. fupeyiove , tj : fextum acceffionis naturalis modum effe frmint! velmiurA perceprionem fru&tuum , quos bone fidei poffef- for ex fundo alieno colligit, ut habetur $. 35; Qu At Jufl. de R. iD., ubi bone fidei poffeffor defcri- jj dl u ls C bitur is, qui fundum a non domino, quem do- inum effe credidir, ex qualiberjufta caufa feu Tf TM t itulo ad dominum rransferendum habili, bona Ts fide acceperit: Male fidei vero poffeflor dici- nd, / g tur; qui alienum fundum fciens poffederir. srs j 4l. Fructus a fruendo diétus in acceptione , ? ( amem, J propria id folum fignificat ,. quod ex terra ; ar- (/7", bore, animali vel fimili corpore ab ipfà natura i j us | inom" li , Producitur. Hinc negat Pomponius , /. 12 1. 4 D e 3l N Ds Jonz. 264 Hk,quod; j fj ff. de F. $. ufüram pecuniee in fructule j I "D ol non.ex ipfo corpore, fed aliunde, puta, ex no- In laxiore auteim ?^ va obligatione producitur. | prdust fignificatione vocabulum fru&tus denotat om- d. etum G nem utilitatem , emolumentum vel proventum; qua ex re vel occafione rei percipiuntur. 7. 29. P€l n ul f jf de petit. bavedit. l. 62. princ. fF. de R. P. 1.4.8.2. ^. [/ J/de fervit. vind.l. 19: in f. priucAl. 34.1.36. ff.de. J ]n Mi ufur. €? frudl. iorem hanc acceptionehf —/?:; Secundum larg fructus alii fant civiles, alii naturales. Civileg 'e j dicuntur, qui occafione corporis, mediante |(jm": nova obligatione , percipiuntur, v. g. ufüre fümitr mercedes , penfiones, reditus annui &c. d. /. 19. fpiactt £? fjj. Horum aliiquidem fünt Spoztagei , qui nl occafione corporis , fuapte indole ad ferendum. jf compendium apti percipiuntur, ut penfiones :j pro ufü edium, equi, navis &c. Alii vero fumnk vtf funt ad[cititii, qui occafione corporis ad paran-. dum emolumenrum de fe non idonei, ex fpe-- tf i ciali hominis induítria principaliter proveniunt, ' jl utufüre, lucraex nepgotiatione vini, frumenti, . ag olei percepta. Fruétus gaturales fant fru&tus |uxujr proprie accepti quos natura ex ipío corpore [i/: ] [ïom, | producit , ut fupra jam expofuimus. Hi etiam ) ü'gü!l ä dividuntur in meve maturals, qui potifimum ! naturze beneficio percipiuntur , opera humana | ii iW W ï m ! nihil, vel cerre parum conferente, & dicun- |: À tur etiam zazuvales im fpecie, ut poma, pira;| x As nuces, glandes, gramina, /. 40. 4. [F. d lu contrab. empt. 1.45. ff de u[ufv. c$ fru&l. eg avp] ss Ib K Langqéedfe« iq audufiviales ;; qui a r Ve L Dz Junz. 265 tl niculante fpeciali hominis induftria percipiun- tl j -rur, ut fegetes, legumina aliave in agris & / hortis fata ; iJe As« fr l näufïria- Fructustam mere naturales, quami If les iterum difpertiuntur in pendentes, perci- J Af dU piendos, perceptos. Pendege; dicuntur, qui // [ 4 orpore, unde provenerunt, adhuc tenentur. PTR - L61. $. 8. ff. de furt. ut porna in arboribus, íe- etes adhuc in fundo harentes: fructus perci- A Q . pimndi dicantur, qui quidem nondum percepti AU L füuerunt, porerant tamen honefte percipi: fer- s as - ceptorumveroalii fant emzzusplene pevceptz,qui tan- Wt tum acorpore, quo tenebantur; fünr feperati; ut NU d fpicacaefa; gramen defeétum, deje&tae nuces &c. hrj L ( 1.78./f.de R. F. l.13.ff. quib. mod.ufusfr. amit.1. 25. i TORCUE a. deufufv.&3 f ul. Econtra fru&tus pleze ac per- Ij u.r pims. félle percepti dicuntur ;' qui poft factam fepara- k liv tionem in horreo reconditi, aut alias colleéti, vel ave&ti fuerunt ,ut reconderentur; ut fpica m rf euc trità; fenum avectum &c. /. 48. v. Degique J * ff.dc A. R. D. e vf Denique perceptorum fructuum alii funt d. adhuc exflaztes, qui adhuc integri in bonis p offefforis, v. g. in horreis; affervantur. L.23. r corporïïä -a .2. ff. de pignovat. a&l. l. 22. C. de R. F. l. 3. C. Alii autem fünt cozfumptz, li ponlümu: de condi&l. ex lege. qui apud percipientem non amplius exftant, opetahumz: ye, UT five deinde ab ipfo diftracti fint ; five ufu ab- N il fümpti. /. 4o. n f. ff. de A. R. D. p pH Ji Dico J. Male fidei poffeffor nullos plane [4T0) fru&tus fuos facit, fed teaetur omnes, etiam : percipiendos, fiveillos, quiadomino potuiffent M " Mq h] O- j 266 Dzg JUR.E.' vincenti honefte percipi; domino rem fuam e j n d reftiruere. Ita Haunoldus de . €7 b i, 9. 4f €. 3. controv. $. 1. 284. €7 [7qd.. Struvius exercir. al [ if ad pand. v1. 1b. 18. & alii patfim. sst Pavs £. Habetur ] 22. C. de R. F. &9 D. $; ,'fïäffüh It 55. Jifl., ubitamquam certum enuntiarur, quod enenuti male fidei poffeffor frué£tus omnes cum ipfà re g E vatio fuadet , iniquum effe, prattare foleat. gl ' ut quis ex mala fide & dolo füo fentiat lucrum. jl t arg. l. 206. de R. Í. Quodfi poffeffor alius fra&tus j t ex re alienafuosfaciat ob bonamfidem;fibiimpu- m ( N ( y " tet male fidei poffeflor, quod rem alienam deti- Jrlnyrkt nuerit; ac defectu bonz fidei fructus reddere vefite cum re ipfà teneatur. &igil Pavs 41. efteorumd. £ probr. ex 1.33.1.62. $. 1. batut, J ff. de R. F. L. 10. $.20. ffgy Que in fraudem cre- im, H ditor. &c. quibus jubetur m. £. pofieffor non il- 1 m lostantum fructus, quos percepit, fed etiam Dny d quos percepiffet honefte dominus, reftituere. Jiavat Dixi £. fru&us bouefle percipiendos:: mamvin fet d fructibus pervcipieudis refpicimus ad honeftatem, fimrim Y nequis ad delinquendum inviretur; non item ifirdi in perceptis, quia turpia lucra etiam malee fidei t ag j poffeffori (ünt extorquenda. avg. ]. 5.f. de ca- . Tivf d lummiat. ltaque m. £. poffeffor non reftituet ] u [v lenoni fructus, quos ex lenocinio percipere po- Es tuiffet, reftituet autem, fi perceperit. * tl Dixi I1. a domino: non enim ad id refpici- Irj] tur, quantos fructus potuerit m. f. poffeffor; TU r ] fed quantos dominus percipere potuerit. | HVUS " Excipiuntur ramen fructus mere induffriales, quos malz etiam fidei poffeffor pleno jure fuos W s ! n 1 ä!ïï ln | facit, ita ut ne quidem extantes, & inquan- ! AUA J-,ï nn h 1 [ La D'«E Juns. 267 Q üm inde ditior factus fuit, reflituere te- Ü i 'ferür : nam ficut fructus rei rem, ita fructus 'indaftriae induftriam fequitur. Quo modo C . gemo tenetur aliend tabulee aut chartze m. £ | boffeffor, in quibus pretiofam imaginem aut Tentrp i l llls) commentarium defcripfit, nec fruétus inde perceptos ; fed tantum aftimationem illarum L l domino reftiruere, ut QO. 4. £? 5. cozcl. 2. art. L veted. probavimus. Sicut nullus pictor aut fcriptor tenetur lucra ex alieno penicillo aut koraïiuæl'ruc?g calamo acquifira inftrumenti domino, fed vel inftrumentum ipfüm, fi extet, vel ejus pretium fl reftiruere, — Haunold. nup cit. n. 264. Si qui ICti hac in re diffentire a. nobis vi- | dentur, hi fru&tus non sere indufiviales intel-. T l lipunt, féd mix£or, qui partim beneficio no- frmni. tablli corporis , partim induflria notabili ho- " ] f eti minis'proveniunt ; ut funt fructus, quos s tefiers thy v dlienus aper a me cultus & íeminatus pro- fert, penfiones rerum locatarum, mercedes sdhoneluen fervorum, vecture navium & jumentorum, ] non n & plerique fructus civiles, quos ICti fimplici- m mf ter vocant zzdufhriales, '"Theologi qmixtos. mf Dico 14. Potfetfor bone fidei omnes fru- 9 fl &us ex, re aliena perceptos facit füos, ita ta- men ut extantes domino rem füam evincenti pI l teneatur reftituere, nifi eos preecripferit. lo Pav J. diferte habetur d. $. 35. 7nfl. ubi ii Püfrf[ J naturali ratione ejus fructus dicuntur, qui Qrpt. " b. £ illos percepit. & J 48. ff. de 2. R. D. Sta- t L jf tuitur, quod b.£. poffeffor non dubie fructus lj &X aliena re percipiendo füos izterzm faciat, mon tantum eos, qui dilicemtia €9^ opeva ejus perveue- j mqg;" ,Yun 268 Dz Tunz. vunt , [cd oniress h. e, & induftriales & natura N TULS! les. — Cujus etiam ratio mox additur: quiaquollälï ad fructus attiet, loco dominipene efl ; atquido- fl 1 »frdus p* minus non induftriales tantum fructus, fed na- turales quoque facit füos, ergo& poffeffor bo. s onfünp spuontom n& fidei. . Nam /ogafídes tantumdem poffiden- ü preftat, quantum veritas, quoties lex im. arinrfctus sls 11 pedimento non eft. ]. 136. ff de R. 9. Pars I]. itidem certa eft ex . 4. 9. 35. Iuf. sls J.t. $. 2. Inff. de offic. Shudic. 7 1.4. $ 2.ff. finium p M v(gund. quibus locis decernitur, non pofle a T d fb domino fundum poftea vindicante agi de frutli- Lus con[umptis, (ed' eos cedere lucro bonz fi- jconmps Alfidine dei poffefforis ;; ergo fuperveniens dominus fundi fui vindicator poteft agere de fructibus flinere nondum coníümptis; ergo hi non fünt irre- 510 0U ) vocabiliter bonze fidei poffefforis; fed hic eos As con tantum 2z7/erij faos facit ut d. 1. 48. advertit & hd d i Y ]. 22. C. de R. .. certum effe, , dicirur , .mas foffelfoves omnes fru&us oleve cum ipfa ve praffave, Q u Lone fidei vero exflantes. übnt Pavs I11.. difficultate caret: nam fi fru&tus Xf percepti adhuc extantes, debent reftitui domi- ul no rem fuam evincenti; quanto mapis fructus lh ofrïciumJ iW T nondum percepti, fed adhuc pendentes eidem um ! domino a quocumque poffeffore erunt refti- n j i h N i W j tuendi: fru&tus enim pendentes fünt pars fun- x)n [ di, cuicoherent. . 44./f. de R. . ergo fundo Ql ss evicto, ipfi etiamcenfentur evj&i. Hinc /. 13. od $. 10. ff. de a&. empt.. fru&us emptori cedunt; At ] li ager illis maturis diftractus fir. R Rs d educere tamen expenías poteft bonee fi- W dei polTefor faétas ratione fructuum percepto- ruim Dz Juzr. Y 269 t*f rum adhuc extantium & peudentium: nec um- nE "] lh i quam de fru&tibus. adhuc percipiendis renetur. IUf Dico III. Bong fidei poffeffor quoscum- que fructus percepros, & ante litis conteftatio- sili nem confumptos irrevocabiliter füos facit: ne- m : quein tantum domino tenetur;in quantum eislo- f eupletior fatus eft. Parzi /. adveríantur multi ex raviffimis T'T. & ICtis. eam tamen tenent z/,? ] 4 &03 Haunoldus cit. $. 4. z. 28 1. Struvius deexercir. M ^l 15. 7. 33. Harp. & Hoppius ad d. $. 35.. Inff. N f b.t. eg pluves ali. Prob. Jura omnia que de I fru&ibus a bonee fidei poffeffore rei fingularis tl bl confümptisloquuntur, generatim ac fine ulla ts Q diftinétione negant, quod eosdem teneatur t df reflituere, neque actio ab eis conceditur do- /ír;y mino, qua petere poffit id; quod poffeffor ex j j iil fru&tibus confümptis lucratus eft, h. $. 35. & Ldeut $. 2. 4uff. de offic. Shud.l. 4. $. 2. fE. fimium ve- IA ]j d K Q n; puna. Neque enim ei dari poteft Z7rdicatio, - j1p quia confümendo non amplius poffidet rem .domini ; neque Cozdi£io, quia confümendo witi nec deliquit, nec contraxit ; neque demum /m- diidm. flovatio officii judicis, quia a&tione principali re- us mota, officium judicis ceffat in iis quee acce- qudin dunte /. g. €9. ult. ff. de eo quod cert. loc, emn r Deinde qui fru&tus lucratur, non tenetur eos gpse reltituere, in quantum factus eft locupletior, ais quia alias nullum ex eis lucrum perciperet: at- üx; qui poffeffor bonae fidei fru&tus confümptos giu "ucratur ex d. ]. 4. $. 2. ff-. i. veg. ergo non te- P netur eos reftituere in quantum locupletior fa» us eft, vll Prt- J PelüPïE" ii 270 Dz ]unr. Pryeterea confümptio b. f. poffeffori tantu (j,.] 0 ----- 1 jrefito preftar, quantum ufücapio / 4. $. 1s. ff- ! a o pl ufup. g ufüczp. atqui ufücapio tribuit domi. ? nium irrevocabi le; ergo & confümptio. Hing ii* merito fimpliciter negatur, haberi rationem : fru&uum ante litem ceeptam confümprorum, jj!4/ "i d $. 2. Jnfl. de offic. Jud. Porro fecaundum $. 35. Juff. b. t naturalira. ä&uävlsfü 10 tione placuit, fruétus, quosb. f. poffeffor per- W W cepit, ejus efTe pvo culzuva &9 cura5 ergo cum i ille fru&tus fine lucro confümptos, ex omnium iij fententia , fuos irrerocabiliter faciat propter qhit bonam fidem ; etiam cum lucro confumptos | jiir faciet irrevocabiliter füos ram propter bonam ! (j fidem, quam propter culraram & cuvgm: aliag «ridn qvo cultura g cura Imperator nihilampiius con. |;; //, BU cefliffet. Pars If. qubd b. £. poffeffor fru&us poft LU litis conteftationem confümptos domino rem ia f - " fuam evincenti reneatur reftituere, eft commus : Y " l X WU nis: nam d. 1. 22. C. de R. F. Iinperatores re- DC ífcribunt, fructus omnes polt litem contefta- vlbfrfn tam etiam a b. £. poffeffore confumptos reftitui : vf ne 'aï.ümö ífolere. .Ef fequitur ex couclufioge J. ubi ofte du dimus, poffefforem male fidei teneri a vitdm omninm fru&tuum reftitutionem; atqui po i YWiAT conteftatam litem.poffeffores omnes incipiunt|u: male fidei efle, 1. 25. $. 7. ff-. de beved. petit. er- Mu go qui prius poffeffor b. £. erat fru&us poft li- [«« tem conteftaram confümptos evincenti rem sj fuam domino reftituere tenetur. Fini O. I : Ilj REI Dz Junz. Mp 27I PL TM nes Db Qbj. £. cotit. 1. coucl. Creditor täntum tel ll; tur ad reftituendum fructus, quos ipfe ex pig- ! ii nore percepit , vel percipereipfe ex eo potuir; non autem refietur ad fru&tus, quos alius,. vel I A - ipfe debitor percipere poruiffet, /.2. C. depar- M t piguor. €9 1. Creditor. C..de pignovat. a&. ergo neque male fidei poffeffor tenetur ad reftiruen- "// tj dum fruétus fundi alieni, quos alius vel fundi "Ms dominus ex eo percipere potuiffet. . /V. Conf. "itt Ratio differentiee eft, quia cre diror caufam pof- A La (v , fidendi pignoris a domino volente habet, adeo- NU ,ucrg Qj que b. £. poffidet: male fidei vero pofleffor : invito domino fundum detinet. Obj. II. cout, 2. Coucl. Poffeffor b. f. fructus du W ex re aliena fuos facit pro cultura $5 cura, ex d. D qiut $. 35. uff. , fructus autem naturales cultura & cura non egent ; erpo hos non facit füos. T. thsw D. Maj, 1 ta ut verba illa, pro cultura &2 cura, inn fint ratio principalis pofita ad reftringendum N, tdmr ut fint tantum ratio fecundaria ; explicandi er- w go pofita C. Ratio potiffima, ob quam b. f. lm poffeflor fru&us- fuos facit , in bona fide, jufto t f ^ tiulo fübnixa conflat , cui privilegium lioc con- [ ceffüm eft, ut pofleffor pene protdomino habea- [ & £ fur, fecundum 7. 25. $. 1. ff. de ufur; 69 fru&l. cg uj p P 136. ff de P. 9. uamquam prius verbum, w n eultura , adindultriales, pofterius vero , eura,ad hv . i naturales fructus referri commode pollit.. Li- nj cet enim hos natura producat, ut tamen übe- T qu2 riores & fapidiores proveniant, utique opus elt aliqua hominis cura; fic v. g. arborum rami , äl ! uperfiui amputandi , a raucis liberandi &c If 372 Dr Junz. ) T Iif, Maritus aut uxor percipiendo fru&us | 4j ex re fibi à conjuge donata illostantum füos fa- c dOR cit, quos fuis operis acquiffevit , veluri feveudo: u nam fi pomum decerpfevit , vel ex [ilva cadit , mn sf quit fit ejus, ficut mec. cujuslibet. bone fidei pofffovis, quia zon ex fa&lo ejus fru&lus na[citur, ut haberur gpgupsric OHJWC L. 45. ff. de ufur. g fru&. — Atqui. fru&tus natu- WH rales ex fatto b. £. poffefforis non nafcuntur; hm ergonon facit eosfuos. . . Maj.Fructus non fit m cujusibet b. £. poffefforis, qui non ex facto ejus A naícitur C. fru&tus non fit b. £. poffefforis jufto ti- j N 'Y u iUv . tulo muniti, qui non ex facto ejus nafcitur IN. & C. min. Difl. Conf. Quilibet b. £. poffefTor non E n it ht facit fruétus naturales fuos C. poffeffor b. £. le- 1777 gitimo tirulo munirus non facit fructus natura- itone re les fuos N. Lex cit. agit de eo, qui ex caufa ntr ii a Jure reprobata poffidet, cui cum lex, dona- at tionem inter conjuges prohibens , obfter , utut O bonam fidem obtendat, non poteft fructus fa- cere füos: at vero thefis noftra apit de poffef- li fore b. £ qui jufto ritulo nititur, & cui eapro- erïï, fa;i; | ( lj p prer leges favent. — Infüper comparatio conju- gum cumb.£. poffeffore non ultrareftitutionem MT fructuum eft extendenda. quippe de qua tan- tum agitur in d. . , non autem de acquifitione; BL 0mm n de qua in $. 55. /uff. P. tit. ut adeo fenfus illius J d legis fit , Sicuri quilibet b. f. pofféffo firu&tus na- ? l guvales, extantes [c. ve[Hituit, fic quoque cotzjux vfti-V^ N zuit fru&us natuvales. Tij Ob;. III. Conjux non tenetur re ftituere fru- atl m fl ' &us induftriales, quos percepit ex re donata; " licet adhuc extent. /. 45. ff de ufur. £2 frudl. ; et- Cülï!lüium l ! M VD'E [unx 273 iU !tj o nec alius b. £. poffeffor. E. IV. Conf. Sicut ex d. . 45. conjux fructus naturales ex re a con- [] ; juge donata perceptos fuos non facit: ita vice veríà fructus indufltriales füos facit irrevocabie lt Jiter; cum donatio, ex qua donans non reddi- Mfir u tür pauperior, nec donatarius locupletior, in- TO nf ter conjuges íit valida, & titulus translativus dominii irrevocabilis. Econtra fola perceptio: o nf ARU fru&uum ex difpofitione Juris b.£. poffefforem n í fültem interim faciat dominum fru£tuum. bag v , l l VA Jufl. 1. Inauditum eft daridominium revo- Wtf N cabile in rebus preefertim , quae ufü abfumuntur; M ergo fi b. f. poffefor fru&tus perceptos füos fa- Ui cit ; facit irrevocabiliter. — E. JV. /Z. . 6.princ. jf. Qtmdosmam de i diem addi&l. dicitur , quod quando fub con- i guet at ditione refolutiva res in diem addicitur, em- [ i ) ni M l) ptor interim fructus füos facit; conditione au- t d , On vt tem meliore oblata rem una cum fructibus ven- ditori reddere teneatur. Confer/. 66.f. de R. F. at s Iufl.2. Quos fructus pleno jure quis füos TT TU q acit; facit irrovocabiliter: atqui poffeffor b.f. ru&tus pleno. jure fuos facit. /. 29. prigc. jf. de t t TT uJur.e7 frucl. ; ergo facit irrevocabiliter fuos. E. e dequi t D.M. Quos fru&tus pleno jure quis füos facit , & apuilinone acit pro omni eventu , tuos facit irrevocabiliter J C fenfis U ^. quos fructus pleno jure fuos facit zzterim tan» , um ; fuos facit irrevocabiliter IN, — Poffeflor b. jv [ ! 4 u £. eft pleniffimus perceptorum fruétuum domi- TT ! DuS, antequam res evincatur, ac dehinc vi juris il , realis, quod in illos obtinet; liberrime de iis di- ^ U Wt f j : , fponere poteft. Quoniam vero caufà fundans / M " , Gominium fructuum fitbona fides; hecque cum i re ; $ 274 Dg Junr. re evictafefolvatur , etiam dominium fructuum y «t ^ D m us con neceffario refolvitur. Jufl. 4. Poffeffor b. £. idem juris babet in j ql]amlm tor od fru&tibus perceptis, quod dominis prediorum tributum eft /. 25. $. 1. ff. d. t., atqui domini r u sitti i prediorum fructus perceptos fuos faciunt ir- a p revocabiliter ; ergo etiam b. f. poffeffor fru&tus m fto perceptos füos facit irrevocabiliter. v. /V. Maj. Tulianus in d. /. 25. $. 1. expreffe loquirar de a ] ] fru&tibus percipiendis , non de perceptis. In illis ii NI quin. poffeffor b. £. idem juris habet; quod dominus: M I quia ficut ille fruétus füos facit; five ille eosdem | " ais perceperit, five alius, puta fur aut predo; ita etiam pofleffor bonz fidei. Econtra in fructi- |ne lare |peto bus perceptis idem juris non habet , quod do- minus; cauía enim fundans dominium in b. £ i lt i &t 1 po fleffore refolvi poteft. Olj. 1F contra 3. Coucl. Poffeffor b. £. te- hf netur fructus extantes reftituere, ergo tenetur tiniyd ffts x etiam reflituere fructus confümptos, fi factus . fit ex eisdem locupletior ) quia hi funt fru&tus iheny THjoy extantes, /. 72. ff. de leg. s. l. 23. ff de adim. vdl zrausfer. legat. L. 32. $. 9. f. de donat. intev vir. 69 L Ubf ux. ]. 22. ff de negot. gefl M. 34. princ. ff. de mi- r—3 norib. *« Diff. A4ntec. Poffeffor b. £. renetur n fï,'»'ï'!ulmm fru&us formaliter extantes reftitnere C. tene- 1 Wt n tur fructus virtualiter tantum & eequivalenter N n extantes reftituere N. Mf Iufl. y. /Equitas non patitur ; ut locupletior Y Gllgmgm quis reddatur cum damno alterius, 7 14. f& T : condi&t. indelit. l. 22. l. 33. . x. 1. 5 s. ff. de petit. M mïor hæ V i "b«red. ]. 206. ff. de R. -; atqui po(fefï'(:r b.f. :edde- Dsz ]unr. 275 10[]] l H Q ( redderetur locupletior cum damno alterius, fi l MII frué&tus confümptos non teneretur reftituere , in quantum ex illis fa&tus eftlocupletior; ergo | AU tenetur reftituere. E. Difl. Maj. /Equitas non [Í, atirur ; ut locupletior quis reddatur cum dam- J no alterius injufto, 7Yarf. cum damno alterius iblrree jufto JV.. ;Poffeffor b. £. percipiendo fru&tus ex I s realiena füuos faci:: quos proinde confümit , abs- du que injuria alterius confümit, avg. J. 55. ff- de fs nj &.3. Neque ex re aliena, fed propria fit lo- n cupletior, dedoan Jufl. 2. In petitione fingularum rerum eir- DT ca fructus eadem interveniunt, que in petitio- o n ne hareditatis, $. 2. /zff. de Offic. Jud.: atqui l, quid 1 in petitione hzreditatis veniunt fruétus confüm- fammin ; pi; in quantum percipiens ex illis factus eft ditior, /.20. $. 6. verf. Ztemeos. l.25. $. 11. L. 40. TET $. 1. f. de bevedit. petit..l. x. $. 1. C. eod.. Exgo , Gsl etiam in petitionern fingularum rerum veniunt Qu ! [r D : fru&us confümpti, in quantum percipiens ex tf illis fa&tus eft locupletior. m. 7. « Maj. cun Haitoldo 1. 283. eadem intervenire formaliter, j dul a. d non materialiter , feu utrobique peti fruétus, fed j f n non eo modo, nec parilatitudine. — g. /7. JV. j f reneti Maj. Multum differunt judicium univerfale & ge C t ingulare: nam fructus ex haereditate percepti æqu'waknw non obveniunt poffeffori, fed cedunt ipfi hze- reditati , quae tamquam univerfalis füapre natu- ul cup]ä l í fa aupmenrum recipit per fruc&tus & decre- ) L | mentum per impenfas, 4.7. 20. $.3. ff. de baved. /; ?) perit. l. 9. C. famil. bevcifrund. Unde dum potz W;h jf feflor heereditatis fructus ex hiereditate perce- : f M I & 2 ptos $76 Dz Jonx. ignt ptos confümit , non confümit proprios fru&tus, o n fed alienos, quos proinde merito jubetur refti- tuere, fi factus ex illis fit locupletior. FHincdi- L]NS jyapiot citur petitio hereditatis preeftationes perfonales sminium d admixtas habere in d.]. 25.$. 18.ff-de|beered. petit. L]y,yjmj] £2 /. 7.eod, Econtra poffeffor rei fingularis, fi N. 'l ru&tus perceptos confümat , confuümit fruétus M j d proprios, adeoque non eft, cur reftituere illos teneatur , fi factus fit ex eisdem locupletior. du gbl Jufl. 3. Sicut per fructus'augetur hereditas, fs U fic etiam augetur patrimonium: ergo fi pro- fs. pter hocaugmentum poffeffor b. £. fru&tus ex Jl ia univerfitate perceptos & in pretio füperftites E cintat d tenetur reflituere, tenebitur etiam poffeffor Culngen b. £. reftituere fructus ex re fingulari perceptos 3 confcn & in pretio füperftites, — B« D. 74gtec. Sicut per VEU fructus augetur hereditas aliena, íic augetur patrimonium alienum N. fic augetur patrimo- C nium proprium poffefforis C. Infl. 4. Jure naturg tenetur poffeffor b. f. fructus confümptos reftituere , in quantum ex 1 J M illis fa&us eft locupletior, ergo tenetur etiam de jure pofitivo. E. IN. /Antec. Poftquam lex civilis b. £. poffeffori dominium fruétuum de- ïz 11 f tulit, jure dominii eosdem abfümit, neque rem h alienam detinet invito domino , fed ex propriis fructibus confümptis fit ditior, adeoque nec ex VOMP u radiceinjufte lefionis, necex fonte reiacceptte n N ! ad reftitutionem obligatur. Ejmdem anteceden- Al i tis falfiras patet ex eo, quod in Concl. 2. dixi- T t mus, teneri poffefforem b. £. reftituere fructus A T extantes; 27/fr eos pve[cripferit:: Quamvis enim. [ ii jure Dz Jvonr. 277 N r"M.L ! aure nature equum eff neminem cum altevius de- Tl trümento fievi locupletiorem , ut traditur /. 206. de l. NUP] R. 9. , leges tamen humane poffeffori b. f. per "M 1 ufücapionem plenum & irrevocabile fractuum l. L NI dominium attribuunt ; pr. /nf]. de ufucap. €9 ]. 4. r 1 'lï.vguäa&;;'i $ 19. ff eod. T fj Juft. 5. 'T'efte Hoppio, z commert. ad buuc ;reü/'/uere t $. 35. aliisque [Ctis , moribus hodiernis indiftin- Qp & ram in judicio finpulari quam univerfàli te- Md netur b.f. poffeffor, in quantum eft locupletior g. J fadus. Ergo. m. JV. Conf. Viciflim noftram " .E -fententiam , teftibus Pinello, Fabro, Rebello, i ln Sanchefio apud Haunoldum 4. z. 281. praxis tim p civitate donavit: eam Veriorem. pronuntiat Chlingenfpergerus q. 66. in hunc tit. Inft. & r hi j 1// d :w W in confcientia fecuram laudat Palaus p. 7. oper. 1nor. 1. 31. difp. un. puutl. 24. . 12 1 U AUUUT Aj p COA UI.VL mfb De. Trauslatione Dominii. per .Dona- tn d w m tonem. tpun t ARTICULUS I. hum d Quenam promiffiones ex obje&o [mt ivvite quve f m patuve 9 pofitivo ? a Pwpïiü od ota ]. 'Transferri dominium poteft in alte- qun rum vel volente domino priore, vel eo N p invito, Volente priore domino transfer- tur tripliciter, ZJogatioge, Ultima P'oluntate OHC!' À CLU' Contvatfu. "Totidem modis invito domino prio- iuerevnu&uï u Ie dominium transfertur, 1. J'ure &clj. 2. 4du- f $ 3 &ovitate 278 Dr Junx. N J &oritate Legis, ac velfine culpa domini per pree- j grzds D fcriptionem; vel ob illius culpam, v. g. ob cri- ';'IW; um men la(ze Majeftatis. 3. Senteutia Sudicis, ut fi Hosce transfe- daropre fur damnetur in quatruplum. anifone rendi dominii modos plerosque breviter exor- gruirdl dine pertractabimus. Et quoniam promiffio ju: ( Jj " eft quadam quafi incoata donatio, illius natu- spit: ram & proprietates ante examinari oportet; " I ^ $d quam donationem ipfam infpiciamus. AA q INota []. Promiffio dicitur effe deliberata R N fidei obligatio facta alteri de re quapiam bona | lr & poflibili. Dicitur obligatio deliPerata; h. e. p concepta cum plena,deliberatione & attentione funcqua qualis ad peccatum mortale, ad meritum & vo- | T tum requiritur: unde ficut vorum non cum | t a) perfecta deliberatione editum nequidem füb ve- | n I äucniv n niali peccato obligat, ia promiflio minus deli- d! berata nullam vim oblipandi habet. /Vavar. c. 18. ] nl 7. 7. Dicitur deinde o//gatio fidei: quia-ad di- flin&ionem donationis & fimilium contractuum ts g i. Dj de prefenti, quibus non fides obligatur, fed res ipfa preeftatur. Item ut difcernatur a fimn- Jind f iaf plici propofito, quo aliquid alteri praeftare (ta- tuimus; aut ab officiofa formula verborum; B m u queis amicis voluntatem noftram pronam a obfequendum & gratificandum declaramus. N D] L IN Denique dicitur , de ve quapiam bona &$ pofft- NT lili: nam ficut de impoftlibili non datur zrgoz/ge- Wi eic feu electio deliberata: fic nulla poteft con- Yi Vi trahi obligatio ad id, quod fine peccato pr&- Tf ftari non poteft. C. ujr. de patiis. AINora H/*W (s Dz Jvonr. 279 W It Nota IIJ. Promiffio alia eft J/Jeralis, quan- lem ij do gratis alteri fides obftringitur: alia vero eft lh LU "! onerofa, cum quis füb conditioneonerofa apro- j miffario praeftanda promittit.' In quavis autem ll i promiffione tria occurrunt expendenda: us 1/77] T voluntatis deliberatus , quo quisalteri fuam fidem obligat: Obje£um, quod alteri praftandum wf'/'o, lii I Q romirtitur: OPligatio feu vinculum juris, quo TU It d promittens ad praftandum illud o/jeum ad- it ol hr ftringitur ex promiífione acceptata. In pro- miffione onerofa accedit adhuc Cozdzzio, pro- ) miffario impofita, ad cujus expletionem dum- I &a&ten;u; taxat promittens fidem fuam illi obligat. Unde nunc quzritur , an promiflio obliget , cujus ob- ln A0T 000 ( je&tum eft illicitum? aut fi objectum de fe lici- übr;. tum fit, an ad hoc praftandum obligetur pro- eïusäïm !N M mittens in promiffione onerofà cujus conditio TT eft turpis ? Dico J. Jure natura li irritee fünt omnes prd-' T onpud miffiones, quarum impletio fecundum fe eft il- licira. Aa£;0. Quiaad peccatum nemo obliga- dl ETU ri poteft; fi ergo objectum promiffionis fuerit gt [ ilicitum ex fe, adillud preeftandum nemo obli- gabitur; cum fine peccato nequidem promitti qeroram oiut. pnm d Dico II. Irritee quoque funt, lege pofitiva, hr promiffiones, quae legibus aut bonis moribus hutpf adverfantur, licer earum objecta fecundum fe ml non fint illicita: Si tamen juramentum acceffe- j potcü Ü Prob. [. pavs rit, in confcientia adftringunt. p n ex l. . C. de pa&is, ubiita decernitur: Pa&a, Mi que contva leges conflitutionesque , ve] coutra bo- 4 7205 580 | Dz Jong/^ 30$ tmoves fiumt, mullam vim babere, indulita Jis Il juvis efl. — Contra bonos mores fiunt r. qu g tenetur dant occafionem peccandi, ut f1 promittas alie cui , quod non tenebitur impofterum de dolo, d fim d vi, de injuria, de fuürto. /. 27. ff. de patlis. d j 1111 lffgu tamen paífus injuriam libere eam condones 1]6[ i ( valet condonatio: non enim leges impediu g condonationem, fed volunt, ne ex vi promi um od fionis aut pa&ti preccedentis tenearis condona« J re, 2. Que impediunt bonos mores, quos j5 1 expedit effe in republica beoe conftituta, ut J fünt ea, que impediunt liberratem difponendi | vt de rebus füis. [rrita igitur eft promitlio; qua | yint te alicui obftringis, quod inftitues eum heredem, |rspmi quod non revocabis teítamentum , quod rece- |pionpo des ab inteflato, quod dabis 100. coronatos, fi Jixin non inftiruas heredem. /. Sripulatio boc snodo.ff. | lljLu de V. O. Ob eamdem caufam non valet do- j natio praefentium & futurorum , quia aufert tiloydm | mnlna| poteftatem teftandi. Item invalidum eft pactum circabona ejus, qui adhuc vivit ; füb conditione: Dtn 0 fi ad ipfos aut eorum aliquem ea bona deveni- M, /]) /! ant, niíi tali pa&to confentiat is , cujus fünt bo- Mi j na. L. ulr. C.de patis, Item pactum poenee appo- Jrutim; fite non ftandi (ponfilibus, nullum eftjc. Gem-. d [ ma. Extra. De fponfal. Eo quod matrimoniali- n f bera effe debeant, & id eorum derocet liber- EY tati. Parr /T. apertecolligicur ex c. Quamvis pa« E Gum. De patlis ia G.. Quia, ut ibidem dicitur, | 'äpäzpm, ejus juramenti obfervatio non vergit in Salutis l Rif eerne difpendium. Vide Silveftrum, . Pa- ilfämfma &um g. 1. Wt ) : Dire ) 281 i Dz Junr. IJ] li Dico IIJ. Expleta conditione mala promif- ïüm i& fioni adjecta, promiffor probabilius jure natu- t pali tenetur ex juílitia preítare objectum, )OMC ^l promiffüm de f& licitum. . Colligitur ex Covar- ruvia ad Regulam , Peccatum. p.2. $. 2. n. 1. Q] Qu N Cajetano 7.32. 2.2. Medina Cod. de reftit. q. s i 28. qui quidem ex fidelitate folum oblipari pro- P H mittentem cenfet. Ratio autem eff. "Talis pro- 1 Qndon miflio non eft pratuita, fed contractus onero- ts quy fus, V. g. promitto tibi rot aureos pro male- Q ficio: atqui fi pars altera implevit contractum, i NN w tenetur altera lege juftitie; ergo fi labor vel r opera in maleficio praítira tanti valet, quanti j res promiífa, ubi praeítira fuerir, nafcetur obli- n qui " gatio in promi(fore ad rem promiffam repen- * X totts l endam. h d Olj. I cont. x. concl. Si ad naturam promif- t0n v fionis requiritur, ut fit'de re bona, ergo pro- TT " miífio prodiga non obligat, cum profufio re- d rum füarum fit opus malum. E. 7. C.feg. cum Dbconotot: Dom. Soto /.4. 4. 7. a. 1. & Dom. Bannefio lo deret: 4.62. a. 5. dub. 5. quibus non videtur obligare :u,r'us.fümba etiam juramento confirmata. W. 47 2f fs. pereg- promiífio prodiga non obligat, fi non fàtis li- d G bere fa£ta fuiffe praefürnitur, aut ejus executio latrimon:uhx fine peccato fieri nequit C. in calibus, ceteris u I non obligat N. Promitfio pmd:ga & multa id í uml - penus alia etfiimprudenter & cum peccato con- um i Cipiantur, cum tamen fa&ta fuerint, tenenr, ib i nec facile refcindi poffunt, maxime accedenre ins ^ Juramento. lta virgo nobilis peccat, contra voluntatem parentum , & cum indignatione h j fami« 282 Dzg Junx. J familie promittendo nuptias ignobili & paupe- hi Promiílfio ob cir- ab ri, vere tamen obligatur. j (s cumftantiam prodigalitatis peccatum quidem J Apino eft, dum adhuc libere promittis ; ejus tamenim- n 4 jl ( pletioj fine peccato fieri poreft: nam ex quo te obligafti promiffione vel juramento, non eft peccatum , fed actus juftitie, ,vel fidei, vel ul l pmmü/a "m nf ) J religionis, prout intendifli te obligare: neque g n amplius habet immediate rationem donationis; fed folutionis debiti. ODj. 1L. cont. 2. Concl. juramentum, quod eft contra bonos mores, non obligat, juxta juri W Y Ü es illae contra bo- vég. 58. i2 6. atqui promiffion .'JXII:IX Qu nos mores funt; ergo non oblipant. E. Difl. , t Maj. juramentum quod eft contra bonos mo- t j res naturales, nimirum contra virtutem & cu- 1t du jus objeétum fine peccato preeftari non poteít, gilint non obligat C. Juramentum , quod eft rantum 2080 coatra bonos mores civiles non obligat N. Di- £m m &erum promiffionum objecta licet incommo- f0R0fn m dare poíffint moribus, quos in repub. effe ex- pR pedit, cum tamen fecundum f& absque pecca- i qun to praeflari queant , accedente juramento; ier- EU J vari oportet. Quo modo pactum, quod fi- MT lia, dum nuptui datur, cum patre init; utdo- AE frot te contenta, nullum ad paterna bona regreffum j habeat, eft contra bonos mores, & jure civi- Ill M li irritum; & tamen fi juramenro firmetur, fer- W vandum eft, ex c. Quamvis pa&tum. cit. Pro- UT M W miífio ufürarum eft contra bonos mores , quia i prebet occafionem exigendiufüras, & tamen, l: j T W accedente juramento, debet fervari, cap. L/c- w 1í0- Dz Junr 283 ln Vi A T ! bBiove ; Extva. De juvejurando. uamvis in- E g l Cp þ W jüriam in hifce paffis facile ab Epifcopo difpen- fante obligatio tolli poffit. d - Oli. LT. cont. 3. concl. Juxta L. Generahter. i | de F. Q. Geuevaliter wovumus , Tuvpes flipula- l JWH:»'Q; h tioues nullius eff momenti. Ergo promiffor non ) [ ! d v tenerur promiífario expleta conditione turpi, Dure n 1 QOj ad praftandum promiffionis obje&tum de fe li- cirum. &. Explic. d. ]. Promiffor non tenetur NT civiliter, neque datur illi jus petendi promiffum z in foro externo C. non tenetur naturaliter poft J n j QUA. expletam conditionem turpem N. Ante exple- tam conditionem adeo neutrum data fides ob- NI ligat, ut ambo a perverío propofito defifte- sn;raäonosm:- j M re naturali jure teneantur. . Hinc /. fi flagizat. ff. eod. 1. dicitur, ab imitio nom valere ftipulatio,"ü' m p nddftatm flagitii faciendi vel fa&ti caufa conceptafit. Quo- niam autem in conditione adjuncta confiderari VN feorfim a malitia poffunt labor, periculum aut qet I detrimentum fara ac fortunarum , qua promif- u du farius promittentis caufa in fe füfcipit; item fi- p p delitas, quam huic pra:ftat, voluptas etiam & A: K utilitas , quze promittenti inde proveniunt; qu&- f ) qUOt » que omnia pretio digna eeftimantur: hifce prae- r Qb flitis tenetur promiflor pactum pretium ex ju- uegrelr flitia (olvere. & prec lufl. Malitia & opus malum eft idem ; fed f propter malitiam perpetratam merces exigi non yn. d. 1 poteft, erpo neque propter opus ipfum. &. D. ; more [ 4Maj. Malitia & opus malum eít idem realiter ac materialiter C. formaliter & fecundum con- fiderationem moralem N. In actionibus bonis u l quüD.- 284 Dz Junr. quandoque laborem, periculum aliaque prae. il Orpm, dicata naturalia & cxvxha feorfim fpe&tare & re- .j n munerari folemus. Itáa (1momæ crimine ex- a . gf m cufatur, qui Sacerdoti plures aureos promittit, ; ut in loco admodum remoto aut periculofo Sa« qutynt ïf'f crum faciat. Simili ratione qui pa£tam actionem . DH l/ ij y n malam preeftitit ; jus (üuum perfequitur ; & mer- cedem jure naturali debitam exigit, non pro : »zM peccato quidem , quod deteftari ipfe poteft tunoy qu'wïl)m fed pro füfcepto labore, periculo aut incom- Müö modo, aut pro obíequio grato & utili ipfi pro- W ii muttentl. mm MW &rmum p ARTICULUS II IU promia Quando & quomodo promiffiones obligent 2 , qus Ico I. Promiffio mere interna homini facla 3iloert nullo jüre obligat. Eft fententia comm K n romi I:oa'ur nis, a qua eatenus recedit Ledefima 77 4. p.2. ( 18. 4. 1. dubit. 13. quod patet ex folo jure po- mqun fitivo oriri , ut ralis promiffio non obliget: ju- sinni reautem naturali veram obli 1gat10nem lndüCL-*'C uf In cujus fententiam inclinant Sotus/ 7. 7. 1.2.2.. ii Verum 'Lhefis noftra A nf & Molina Difp. 266. Prob. J. talis promiffio non obligat fecundum Sinidn leges pofitivas: nam /. r. 7- de 7 0. Ab negae b NI tur; ftipulationem confici fine verbis poffe. Ne- RTRT ! que inter abfentes: quoniam audire fe invi- cem debent. Et i/idem $. 1. inutilis pronuntia- V tur effe ftipulatio facta fine acceptatione; ergo C.p',ln LL.requirunt fignificationem externam ex parte promittentis factam promiffario, & hujus ac- Aluj cepta- A - Dzs jURE. 285 A Hi] ! ceptationem, quze quidem in promiffione me- lt re interna haberi non poffünt. Prob. 14..S. h xdm "Thomas q. 88.4. 1. Promiffo, inquit, que ab hominefit bomiui, mom potefW fievi m[i pev vevba , vel quecumque exteriova figua, — Deo autem poteft fieri promiffo pev. [olam imteviorem cogitationem: ?(/UJI Af r | quia ut dicitur 1. Reg. 16. bomo videt ea que pa- (;.?h*) fi J 1 vent , fed Deus intuetur cor. JAatio autem íua- ?fäpo.relhuc | ! det: quia promiíIio & donatio (ünt figna quee- j "w* dam praética, quae efficiunt, quod fignificant: j W.VMQ l l Pm- atqui fignificant non folam cogitationem & af£- ! fe&tum dandi aut faciendi, fedipfümactum ex- ternum. promiíTionis , & ejus effe&tum , Sc. obligationem, quz in promittente ; & jus; quod ; in promiffario nafcitur. la? Ergo ut fit vere pro- .millio; opus plane eft, eam fieri verbis aut ii figno alio externo. Pro/. miz. Sine acceptatio- timm. ne nec promifIor ad. preeftandum rem promit- nl fam oblieatur, neque promiflarius jus ullum [ioyrg i ad rem acquirit, ut mox oftendemus: atqui -nob)iger:juï promiffionem mere internam nemo poteft ac- w Cceprare , cum alteri nemini cogitationes pa- |Miiteant; ergo promiffio preter affe&tum | inter- l/imin num, ex natura füa neceffario involvit exter- fanm nam illius declarationem. A RE Dico II. Nullo item jure obligat promiffio i N aut donatio externa homini privato factá, ante- |. jic i quam fuerit ab altero acceptata. — Pro/. 7. Jure .qut civili non oblioat , neque paritactionem , ut pa- u Tetex 1. 1. ff de pollicitationib. €9 l. abfeuti. ff. de onapit domatiorib. uare poffunt femper revocari, a? Juxta . modo cur. e9 ]. Multum qoteveft. C. fauis aier qu 286 Ds Ton*. altevi vel fibi. eg 1. fi. pater. f de manumiffs vins t* di&la. Deinde nullus alius contraétus nafcitun;dmfläüfä"' nifi ex confenfü duorum in idem placitum /. z. 9? ? jf. de pa&lis. — lgitur ante eonfenfum ab alrerguict spaettto preeftitum poteft prior poenitere, & fuam obla- tionem revocare. /. coptra&hus. C. de fide infiva- p OU seyendlr ment. Unde conficitur mortuo ante acceptatio. nem donatario, invalidam effe donationem, jipi; Q1 quiaampliusacceptari non poteft, Pro/. 7/.quo- Tilv D M ad jus naturale ex eisdem principiis. Promiffio & donatio fe habent per modum pacti, quodex m wel dl natüra fuaex mutuo plurium confenfu conftat. Sicut ergo promiffio onerofa hanc conditionem f p involvit, fialter viciflim fe velit obligare , &ante r hanc alterius declarationem , promiffori ubique 5 fénem gentium licet poenitere & fidem daram revoca- yrít: re: ita etiam promiffio fimplex & donatio:ha- t r bent hanc eonditionem , 1i acceptetur: Nam ^nifo el lu di ut ]. Qui abfeuti. fF. de acquir. vel amitz. po[fiff dicitur, qui promittir vel donat, nom videtu£ fi W animum fe obligandi habere, donec alter ac Qonl ceptet. Promiífio enim eft oblipatio date fi : di dei, quz fine accepratione, tamquam füo cor « relativo , effe non poteft. IOr ld Dixi, Domini privato fatla: nam fi promitfi ii Deo, vel reipublice , aut alii univerltati facta b fuerit, ante acceptationem obligat, dicirurque - QOT DEU pollicitatio, offereztis folius promiffam , 1.3. u fs qu hN i À pollicitatiomibus. AcDeo quidem facta vorum. ] Atj dicitur, 25/4.].2. quod fola mente rite fieri pof- ii T fe nemo dubitat, & S.'Thomas nuper cit. pro* Qu bat. Quamvis autem in jure non exprimatur, LY f polli- mY Dz Junr. 287 J&) Vl ollicitatione quempiam teneti nififa&ta civitati, r j ad inftaurandas ruinas, vel ob honorem ab ea TUn i receptüum 2aut recipiendum, vel ad opus ali- uod faciendum, fi hoc opus jam fit incoatum, It ij üh l( ut patet £c7o z//o ziz. cit. de pollicit. ad caeteras ta- | men communitates & cauías pias diéta obliga- Oän!eargeprz tio extenditur: quod hac in parte eadem illis * COngfops rivilegia , qua civitatibus concedantur /. Z//ud. hi Jj q | ey ], ut uitev. C. de SS. Ecclef. T D Prom.ffl Y 1,:',: Dico JII. Promiflio gratuita cum animo D Uyté fe obligandi fa£ta & acceptara, oblipatex veri- l lQ tate & fidelirate, ac plerumque etiam ex jufti- hat tia, pro intentione promittentis, ProP. 7. par;. tl li arpumento Cajerani. Sicut ex virtute verita- poiridig tis tenemur dicere verum , & verba menti com- AT o ponere: ita ex eadem virtuteobligamur facere ; d donto d ut opera refpondeant verbis. Prob. paovs if. at N Promiffio eft declaratio voluntatis, qua quis TO fidem füam alteri obftrinoit: quique ftant pro- t v miífioni, fidem datam fervare dicuntur; &qui doec dl promiffa non fervant, infideles audiunt. Quodfi Ipto du veracitatis eft, conformare verba menti, vel gunlio r tmaxime ad fidelitatem fpe&tat curare, ut facta verbis congruant. Denique aliud eft debitum Ti promïlïw ex juftitia, aliud ex fidelitate cum virtutes ambse vetüta R ifte multurm inter fe differant; cum ergo obli- y, d gatio ex animo promitrentis pendeat, poteft ml accidere , ut quis ex fola fidelitate , non item ex ; juftitia alteri obligetur, fi illud (olum intenderit: uitit multaenimdicimur debere ex fidelitate praeftare; us5l* ad que preftanda non tenemurex jufítitia. mexp:imafäf' ' Prob, LL pars, quod plerumque inducatob- ligatio- N 288 Dr jun*&. ligationem juflitie ex intentione preefümpta ii P romittenris. Omnis promiffio, fi fiat per for- s mulam ftipulationis, tribuit actionem in foro. [j externo , & promiffor cogitur illam implere , ut.g p omnes DD. tradunt ; ergo inducit obligationer 5 qi? pni juftirie queliber promiífio , animo firiéte fe al- qil [ teri oblipandi concepta, etiamfi grazuita fuerit: iif formula enim ftipulationis non reddit promif- jger um fionem in conícientia firmiorem, íed folum in U g!i foro externo, quia praíumitur majore cum g, deliberatione facta. sf Quamquam ne ftipulatio quidem requiri ad actionem videatur ex /. fiquis fv n argeutum. C. de dogat. Imo, tefte Covarruvia ier OR in c. Quamvis paGum. p. 2. $. 4. n. 24. , commu- ij.l« nis eft fententia, Jure Canonico concedi actio- i diquid at ol li nem ex promi(lione acceptata , etiam fine for- mula ftipulationis, ut conftat ex c. 1. de pacis, 3 wlïmm 1 j N ( Quod autem hic expreffio cauf requiratur; ideo fit; ne per errorem promillio facta vi- xbn um deatur. Mi Deinde fecundum omnium fententiam pro- pplis miífio onerofa acceptata obligat ex juftitia; er- "o d go etiam gratuita: nam quod pro obligatione &tl aequalis obligatio rependatur , facit quidem illam d. t promitfionem perfe&tiorem, non tamen reddit Zf obligationem gratuite promiffionis aliam fecun- 4 "Utdn dum genus, qua non pertineat etiam füo mo- 1 Obïiga n do ad juftitiam. * Qu n Denique promitfione gratuita acceptata da-- tur jus ad rem ; quod etiam ad heeredes promil-- ] farii tranfit; atqui hujusmodi juri refpondet obe J. T j ' ligatio juflitie: nam promiflarius dicit rem fibi li eberi; Dz Jonr. M 289 " ,',deberi , & poteft debitum exigere vel cpndo-» N nare. Dixi fepius , obligationem ex hifce locu- e tionibus fro emimo [v oblipandi enaíci » fünt a enim, qui formulis promifforiis utuntur tan- tum ad fignificandum firmum propofitum, aut ln Lf n ad firmius affeverandum ; aut ad fümmum fefe l obligant cum bac conditione , nifi fuerit in- h ol commodum aliquod , aut nifi melius quid oc- r m;;'g Iu UI u curreri..— Hi numquam füb mortali ad pro- mifforum fidem fervandam adftringuntur; nifi E ; j vl mj forte ratione damni, quod ipforum culpa al- ter fübierit. 124, 0R QLj. 1. cout. 1. concl.. Promiffio interna ad- Q ;onc:di Ü affiam dit aliquid fupra nudum propofitum ; erpo magis obligat. 5. /V. Cozf. Supra nudum pro- T ^ pofitum addit voluntatem promittendi , quae; £ [ QUE etfi incoata quadam promiífio effe videatur, li i x' az nondum tamen ad obligandum füfficit. Iuf 1. Aétu interno, quo quis non vult aenfan s rem amplius in bonis füis habere, poteft ejus iil & poffetlio & dominium amitti, ergo etiam a&tu n oipton interno poteft induci oblipatio ad alterum. & qutm lm N. Cosf. Sicut a&u illo interno poteft quidem gpen r amitti poffeffio & dominium, non tamen in al- diam n tcrum transferri: ita actu interno nemo poteft m o alteri oblipari: facilius enim eft, rem define- rTe ; quam incipere effe , g^ du GD aut in altero pE r Tif 2. 'l'ota vis obligandi promiffionis eft i sndeï(ïfj 8 Vi a oluntate interna, ergo hzc füfficiens eft ad :ldid[f / ebïz H ob] ipandum. j Jjf..4n. Ia nt numquam in ^5 E 99 Dr Junx. Id hi j , i aun in actum prodeat , nifi poft declarationem pro- vj Iu mittentis , & poft acceprationem prorniflarii qudim 0 C. utfola obliget IN. — Haber fe fere, ficut ju- ! donec risdictio, qua fine actu externo conferri non - ) jl jonem poreft, prout communiter Theologi tenent, Iufl.3. Exterior expretfio non eft neceffa- g01n a saioni i ria, nifi ut poffit cognofci & acceprari promi(- fio & donatio; atqui haecacceptatio non eft ne- x hde & j Dron ! ceffaria jure naturali; ergo. Be. IV. mig. juxta Ad Maj. autem dico, dudigtot argurmenta concluf. 2. i m ideo poriffimum ad promiffionem & donatio- li nem externas expreífiones requiri, quia ex fe & ex natura füa fünt actus commercii humani, a p t ealenis quod fine mutua voluntatis fignificatione nec mara d effe, neque cognofci potett, 5 &(ua Obj. /1. cont. 2. concl.. Ex pollicitatione fa- — &a civirati oritur obligatio; ergo hic actus ex ampltr, s lifica ] natura fua ad hoc füfficiens eft : nam jus civile non tribuit contraétibus majorem vim, quam z. ngam a natura füa habent, quamvis interdum propter 1; j p bonum publicum poffit vim illis afferre. . JV. gt m Corf. us civile non efficit ut pollicitatio fa&ta t civitari vim habeat abíolutam ante acceptatio- Uil nem, fed ne poffit revocari pro libitu , ficut IU ex nstura rei poffet; ex /. 3. ff. depollicit. Unde 26 r fit, ut talis promiffio femper potfit acceptari d y li : ts ony & promiffüm peti. Qu quidem petitio vi- detur neceífaria , ut tenearis folvere; quem- RWIIKI, l X n admodum eisdem legibus indicatur. Nec te- netur promiffor füam promiffionem civitati in- Fit er w Idem te« finuare: nulla enim lex id pracipit. V m ia'S; ii nepdum de pollicitationibus ad Cguffus P ni Dz Junr. 291 deömg Mm nifi ex intentione promittentis habeant vim ä lj jl g voti, ltaque ex omni pollicitatione- nafcitur l quaxdam obligatio velut conditionata & füfpen- f l j fa, donec acceptetur vel revocetur, quam re- vocationem jus pofitivum poreft impedire. 0 ZIW Quo in cafü jus civile non tribuit proprie pol- EL licirationi vim, quam jure naturali vel gentium TO ond D non habet, fed impedit, ne poflit revocati, 271 ) J lufl. Promiífio & donatio pratuita non fpe- lat d &at obligationem reciprocam ; ergo obligatio ':m,&donan'o- inde contra&ta non oritur ex aucepratione pro- W ho miflarii vel donatarii, fed ex animo gratuito. ia . Difl. Corf. Contracta obligatio non oritur i d ex alteriusacceptatione, tamquam ex caufà pri- maria & directa C. tamquam a caufà (ecunda- hn ria, & quafi conditione, fine qua pactum non ) x duset completur, neque perficitur N. — Sicut ignis tip j de fe fafficiens ad calefactionem aqu&, aquam n ym, qui numquam calefaciet, nifi hec debite applice- d tur: ita promiffio , etfi caufa ad obligandum ,atferrc: Mi fufficiens, vim fuam exerere non poteft, nifi lao f acceptetur, ag Qb;. II cont. 3. concl, Debitum ex juftitia, lbin, ( & debit um ex fidelitate diftinouuntur :^ atqui jij, U obligatio promiffionis eft fidelitatis , ergo non j u juíttie. w. Diff. miz. Obligatio promitfionis, j pet'u'm v quatenus oritur ex virtute fidei, quam quis d quemr interponit, quia promifir, & verbis aut facto y, MP tacite fe obftrinxit, eft fidelitaris C. quatenus m ii oritür ex voluntate efficaci fe obligandi ad id, j li* quod promifit, eft folius fidelitatis N. — Pro- * | ais ] n iniffio ftricte fümpta non tantutm importat nu« 2 caan 292 Dxz jJvn*. ,jftiae dam interpofitionem fidei, íub qua aliquid promittitur; fed etiam efficacem animum fe al- a on 0142 teri proprie obligandi, & ei conferendi jus ad rem; igitur obligatio contracta ex primo capi- | te eft quidem fideliratis, at ex fecundo eft ju- ! flitia. Quodfi tamen aliquis, ut poreft; folam 1 ( D fidelitatem in promiffione interponat; con- trahet quidem folam fidelitatis obligationem, ^ | i, l ^m d & non juftitie, fed hec promiffio proprie di- &a non eft. Sic oeconomus, v. g. ex fola fi- ais delirate tenetur ad curanda fui domini commo- g, L da, eoquod ex tacita falrem promiífione, dum Mi k officium füfcepit, ceníeatur fe adflrinxiTe ad r p utilitatem domini curandam ; quamvis non te- ET nultradi neatur ex juflitia, quia ad hoc principaliter & ex officio fe non obligavit. ^0 Vetbor Iufl. 1. Eft liberum cuilibet, obligare fe ex um m juftitia vel fidelitete; ergo promiffio (ecundum d dom slv fe non obligat ex juftitia. — Dijff. ^4ntec. Eft liberum cuilibet, obligare fe omiffa promiffio- zi ne ítrite dicta C. ftante promiffione N. — In- XORIDIURI flantiam habes in omnibus contractibus tam aunpedi onerofis, quam gratuitis, aliisque a&ibus,/qui '*reai;m t dependent a libera hominis voluntate. Ht ; Jufl.2. Vorum feu promiffio Deo facta non um d obligat ex juítiria, fed ex religione ; ergo n homini facta promiffio non obligat ex juftitia. rj | AT ( :1 1 $. /V. Conf. Sicut Deus peccatori peenitenti ve- r niam pollicitus, ei obligatur potiffimum ex ve- frinili ritate & fidelitate: ira homo votum concipiens; ! D obligatur Deo ex religione; quae eft virtus ma- 0. Qum n df xime affinis juftitiee, . INeutra autem obligatcio Dr Jonr. 293 [Ub qu; l QU eft juftitie commutativae, eo quod hecDeum ] t inter & homines dari nequaquam poffit, ut fu- ïCOni'tmi»]' nl "g | pr c. 1. &. 2. $. 2. conclufionis fatis oftendimus. Titrg ARTICULUS IT, IXo8 i De Denatione propria. T ] QU Ota 1. Donatio dicitur a dono , quafi doni LN. datio, /. 35. . $. 1. de mortis cauf. donat. üptpre d | Generatim autem definitur: datio liberàlis ex ? r f patura fua füfficiens ad transferendum domi- ii | tl um nium, ]. 29. princ. ff. de donat. &2 l. 82. ff. de R.9. Hiac definitione comprehenditur dona- aof d VRU tio perfecta & imperfe&ta: & perfe&/a quidem feu vealis donatio accidit, quando res ipía fi- pdied mul traditur; zmper/e&/a vero feu verbalis fit of- ficio verborum de prafenti , ut cum dico, do d bt tibi equum meum ,. qui. ab[eus eft. Donarione a eanm perfe&ta dominium ac jus in re transfertur tam . Aite. D) [ lege pofitiva, quam naturali: at vero licet do- h pf natio imperfecta fecundum jus nature füfficiat veN P ad dominium transferendum , jure tamen po- vflus n fitivo impeditur, ne dominium transferat, nifi Ál qu poft realem traditionem, ut füpra c. 1. arz. 3. [ coricl. 2. &. 3. expofuimus. ) fa&a Q IL lterum dividitur donatio in propriam & r impropriam: propriz, quce etiam pura & fam- W )uïhm. pliciter liberalis dicitur , donatio eft, qua ex Siter V motivo nud liberalitatis abfolute & irrevoca- m biliter aliquid in alterum confertur, 7. 1. priuc. i ]-5.:. Donatio znpropria eft, qua ex moti- ws*. voalio, quam exercenda liberalitatis, vel (al- j j! tem non abfolute & irrevocabiliter in alterum T 3 ali—, Dz ]URE./ 294 aliquid confertur, Impropria donatio eftima.. agandtt veitibet tur ab effectu, & a caufa impulfiva: ita doza- i ? zio mortis caufz , qua quis intuitu fecuture mor- aum 7 tis in alterum acceptantem bona füa confert, «liignis n impropria cenfetur ratione effe&£tus , eo quod stl nec abíoluta fit, " nec irrevocabilis. Ratione caufe impulfivee donationes impropriz funt jp m donatio remunveratoria ; qus alteri decernitur d QU in premium meritorum ipfius, &potius com- Y enfatio dici meretur : item donatio /u^ modo, cum quid eo pacto alteri datur, uris vicifim ii Wwïü aliquid preftet; hecetiam ozero[z donatio nun- cupatur, quod ex volunrate donatoris ad onus ins s Á prom reciprocum deftinetur. Huc etiam pertinet 1t: hicee donatio füb conditione , quando ea lege quid sudminilr datur, ut tunc primum donatio effecturn for- «nini defe tiatur , fi adje&ta conditio extirerit. s gt Denique ratione effe&tus & caufze impulfi- v Unrer ve fimul, impropria eft donatio propter mu- TU tiaj, Germanice, Gegezleuer, PWderlag, Ge- gemvermechuus , olim donatio aute zuprias, qua 1 huiltmi 1 tperfe maritus vel alius ejus nomine ex fuis bonis conftituit eftimationem aqualem uxori ad do- 2* t 1 tis fecuritatem. $. 3. Jnfl. b. t. His prenota- tis, in praefente articulo de donatione propria Mif i t dem acturi expendemus , quinam lepitime donare poffint? & quantum donare cuique liceat? Til tj "um Dico L. Ad donationem propriam tria ex parte donantis requiruntur, dominium rei do- u AA nande, adminiflratio, & facultas donandi. £. Requiritur donandee rez dominium: nàm l r licet rei alienae donatio eatenus teneat, ut trans- P ET erat DE Jvonz. 295 Y A ferat conditionem ufücapiendi, feu poteftatem um J i refcribendi, Zofo 7z. ff. pro donato : , non ta- li men fervit ad dominium immediaté transfe- J rendum. c.79. de R. 9. i2 6. Defectu hujus NJ conditionis nullae funt donationes facte a filiis- ul *JP As familias de bonis profectitiis, invito patre, arg. T j L ult. $. 3. C. de bon. que lib. 1. 7. princ. ff b t. e? arg. $. 1. Zufl. per quas pevfou. cuique. acquir.: T ii Ihiscon. item ee , quas tutores vel curatores de bonis pupillorüm aut minorum faciunt. ]. 22. ff. de i gl Vs adminiflv. €g. pevic. 1ut. $g avg. l. 29. $. 2. Jf. de Mi pu&is. &g d. L. 7. princ. fF. b. t, Sed & donatio- nes liberales ab adminiflratoribus civitatum fa- VOTA &e, pronuntiantur irritee, erg. . 38. ff. de pa- & r ET £: hifce enim incumbit, caufas fibi commif- fasadminiftrare, non autem perdere. Ejusdem y.-:.r?;?um [id J dominii defectu Praelatus tam fzecularis, quam l regularis nequit ex rebus & proventibus Eccle- um mprcr [ 1; fiee vel Univerfitatis aut Collegii facere immo- ; ! liil d dicas donationes mere gratuitas ac liberales; um qua quidem in Ecclefie aut Collegii detrimen- UT Y ii À Q tum expeníe revocari legitime a fucceffore m« d poffunt , ut di&tat Alexander IH c.. Fratevgita- jeim. b. £. yvs prænm' , Religiofi in monafterio degentes nullo mo- yt proprt i Qont 0,.ne in eleemofynam quidem donare pof- TE funt , nifi confenfüs Superioris, faltem indu- y It hd pun d bitate prefümptus ; accefferit. c. JVoz dicatis. 12. q. 1. €9 c. cum ad monuaflerium. de flatu Mo- idim Zacborum. u Il Preter dominium ex parte donantis ad R veram & validam rei donationem exigitur ad- , U 4 mitii- K 296 Dz Junx. znüuiftvatio ejusdem, — Hac quod careant , dona: re non poffunt amentes , impuberes; & filii- y familias etiam puberes quoad bona adventitia j ii ii n od ordinaria &regularia, quorum dominiumipfis competit ; item minorennes procuratoribus d quin yte, D adhuc fübditi; prodigi etiam, qui a Magiftra- tu pofiti funt füb curatore; neque uxores quo- üüüq ';(1' Jf 4 ad dotem, eujus ipfae dominium naturale ran- 1um.retinent. Vide,quze füpra c. 3. avtz. 2. 4. y Ut £5 5. de dominio pupillorum, filiorumfamilias, |ghts & conjugum dicta fünt. dhni m 8 IIl. Ex parte donantis opus eft faeultate do- 7Gndi; nam etíi quis rei dominio polleat, & fa v amonsad ejus adminiftrationem habeat, Ííi tamen legi- bus prohibeatur , donatio vel nulla eft, vel fudiopr y, r faltem illegitima. . Ex hoc capite donatio patris in filium nondum emancipatum eft invalida, (Wdi 3 tl & pro patris nutu revocabilis, ex J. 2. C. de - ^ efficiofis donat. & l. cum de bomis. C. de douat. x 7b ATU füe Pater enim, cum una perfona civilis cum filio ; non emancipato cenfeatur , fibi ipíe donare vi- *tton f dines detur. Ex quo fequitur, donationem matris in filium valere , eo quod non fit hic in pote- à 4 ílate matris, fed patris. Facta tamen, &non u) revocata donatio poft emancipationem conva- 3. fv lefcit. 43325 2 . 51 m Imo fünt cafus, in qui bus donatio patriä i filio nondum emancipato facta valer. Ut. r. fi AT liberis füis det vel in dotem, vel ad matrimo- M Auguï nium. 2. Si det bona mobilia profecturo fi- r lio ad bellum. 3. Si profeffuro aliquam diíci- EY plinam det libros; iffa enim duo ftatim bona B db caltrens Dz Jvnr. 297 Odcu'*r l ! n caftrenfia fiunt. —4. Si ufüm fructum, quem in )! u[w'& bonis adventitiis percipit, condonerfilio. . $. Si n ! Jj det aliquid in remunerationem obfequiorum. Ini as Modo in omnibus hifce cafibus donatio ne ex- j cedar quantitatem;,de qua parens poreft di(- Qua) J j ponere, neque opus fit eatn revocari quoad J Qtrs exceffüm, quo lepitime prolium reliquarum J officit. |. 15.. C. de zegor. gefl.. NNavarr. c. 17. g. 4402 147. Silvefter P. Dozatio. . 7. um Legibus item civilibus declaranrur irritae donationes mere liberales conjugum inter fe n mutuo: ne amor conjupalis ex officio debitus, i a | fiat venalis; ne oriantur difcordie; ne obtentu fnk amoris alter alterum fpoliet, aut avertantur a d ftudio procreande prolis. /. 1. 2 G 3. f dedo- um nat. intev vir. €9 ux. Ti P Quodíi donariones iftee juramento firmen- hC L jl ':! rur, valebunr, fecundum ea que diximus nu- M TT li per cogcluf. 2. a. 1. Cap. bujus: item fi donator lls um mortuus fuerit ante donatarium, modo huic fe du res donata fuerir aliquo modo tradita, unde Drem Tut poffeffiones ejus adiiffe cenfearur. . . Cum bic Sratus. C. de donat. int. vir. €9 ux. la poe- Quee utra- vt 08 que conditio facit, ut qua filio a patre donata m uN fünt, revocari non poffint. Quamquam ad firmandam inter conjüges ib t donationem ne. mors quidem alterius in cafi- j Ul bus quibusdam expe&tanda fit. 1. Si Imperator ] äd Ti Hmfw donet Auguílz, vel contra. ] 26. C. eod. f. mf 2.Si conjux conjugi donet ad inítaurationem n edium füccen(àrum. /. 4. C. eod. t. 3. Si do- (ga n neque nans ex donatione non fíat pauperior. Qu j dQn&*g 298 Dz Jonr. donatarius ditior; v. g. Si maritus repudiet w Á ti | hereditatem, ut hec ad uxorem perveniat, i. n ftatimn valer. J. /i [pon[us. ffF. eod. tit. aut fi mari- : Jisi, tus det uxori ad eleemofynas, vel ad fucos & j [ Lug( ! ll ] unguenta. À 7. ff.eod. — 4a6i alter det alteri ad ii ii Wt ca "E dignitatem confequendam , v. g. ut fiat Doctor, vel conful. . Quod adipifrenda. ff. eod.t. — $. Si i dona i fiat remunerationis caufa, ut f1 maritus fenex f l: li ümpjidxgr ^ donet uxori juveni; vel ignobilis nobili, / quod j i a ! a !f autem ff. e. 1. M l ) J nf Y Denique licet alias affectionis gratia inho- Vr neftee donationes interdicte non íint, /. 5. ff li üurïzim l J h de donat. prohibuit tamen Imperator Antoni- nus, miles focariz feu concubinz fuee aliquid T peri ;( donet, ne ratione hac fictis adulationibus ab U[dh Ij ipfa fpolietur./.2. C. de donat. tüt.viv. 69 ux. Quod ad clericos extendit Rota dec;f. 46. 2.6. quia )61 110 Cl 1 ; x d !l participant privileoia militum, apud Covar- [ ruviam, Kenig, & alios. F Ti q Dico II. Objectum donationis proprie funt tl g res omnes humano commercio obnoxiee;corpo- j s m rales ac incorporales; modo definitam legibus QDTT quantitatem non excedant. Pars concl. prior NT conftat ex . 9. $. ult. L17.€2 L. 27. ff b. 1. Quoad ginmr, t partem alteram conclufionis duo advertenda o w fünt. I. Summam donationis, qu: 50o. foli- r dorum quantitatem excedit, z foro exferuo RI non valere. /Saucimus. C. b. t. nifi fuerit infi- ïïlGHiS N NV : nuata, h. e. nifi donator, aut ejus procurator Aofn donationem ordinario, & lepitimo judici Scri- T (imm pris exhibuerit, declarando tantam quanrita- tem ;ïïüngg t L 341 D Dz Junx. 299 j W f N j tem a fe tali perfonze libere dari, N üg[z*. b.t. H n)[l c? ]. pen. S. fin. C. eod. Dixi ; i2 foro exterzo: nam Molina, Let- Jl fius, de Lugo, aliique theologi perquam pro- babiliter cenfent ; talem donationem etiam DN ii ] quoad exceflüm valere in foro conícientic , 7:0// i j TU [ey dum a donante revocerur; eoquod lepes illam nonimpliciter irritam pronuntient, fed tan- WM / 7/3! tumfüb conditione, fi a donatore revocetur; aut faltem non cum tanto rigore receptz finr. "w Ur ur autem ifta habeant, tamen ejusmo- yu M di donatio non eft omnino inutilis, fed quoad NU n 5oo. folidos valet, ]. 34. C.b.:. Néque enim t t 1f li utile per inutile corrumpitur, fiejus fit indo- lis, ut divortium ; patiantur. c. 37. de K, 7. (ui in 6. il & d ii Imo citra infinuationem donationes valent;. u C fiquis eodem tempore dederit pluribus res di- " z verfas, quee fimul computate füummam 5oo. p f folidorum excedunt ; aut fi uni vicibus diver- Ts fis tantumdem dederir, ut probat Haunoldus umb IT. 9. C. 2. COEYOU. 3. 1. 158. €? 159. Dummo- ag pno do donationes ifte ex donantis inrentione non ( Qul uniantur, ut non diveríze, fed una moraliter d habeatur: ut fi Cajus fex filiis Titii 60 folidos qoo nl intuitu patris ipforum donet: aut fi uni'ideo o bt diverfis vicibus rantam fummam donet, ut infi- fieit i nuationis neceffitetem effugiat. ypoandt Ab officio infinuandi donationes 5oo. foli- us dorum fümmam excedentes excipiuntur 1.do- T f nationes fa&tze a. principe, aut principi a pri- " vato. »l. 34. i2 fnm. eg. priuc. autbent. [q. .C. 2. 9i 506 DE JUREO' 2. Simagifter militum det militi mobilia, quam- gobih'ä&i" vis ea magni fint pretii. /. 36. $. 1. C. eod, sni i 3. Alique donationes impgopriæ, de quibus j u ] perïïn infra. 4. Si donatio fuerir juramento firmara, m ut zrz. 1. concl. 2. bujus cap. docuimus. 5. Do- l ] /y, f il natio facta ad redimendum captivos, & ad re- 3ppeilafi01 ficiendas zedes incendio vel ruina vaftara:, , ]. spr: Dd 36. princ. eg $. a. Idem privilegium immuni- i[q!gin gnWt Jpreunda d tatis hujus ad cateras omnes pias donationes extendunt Cardinalis de Lugo cum theologis xlah pU 1 Qu & ICris Catholicis plerisque , contra Anto- nium Gomez & ICtos Acatholicos: & colligi- :u;xw(asix tur ex avg. c. Relatum. 1. De teflament. ! dit QUi II. Definitam legibus quantitatem excede- 44f ii re videtur donatió'omnium bonorum fuorum 30040, 10 iEj tam prefenrium, quam fururorum, ac proin- de jure communi non valer, ex /. Stipulatio boc t M modo. ff. de F. QO. ut docet Covarruvias ]. 3. va- nr Ul viav. ve[olut. c. 12. ?. 4. & jam de promitfione a ts tetg indicavimus /aup. a. 1. concl. 2. Eo quod talis $at con profufio repugnet bonis moribus, quos in Re- pub. bene conftitura effe decet. IN "Tenet tamen talis donatio, fi Ecclefize aut k:iinEvang alias in caufas pias facta fuerit, aut juramento Of firmata, ex nuper dictis. EIMET Sub donatione autem omnium bonorum t etiam nomina comprehenduntur , ut contra m *tolne Zoétium & alios probat Haunoldus cit. coztrov. 1 4.2.171. Nam.l. 49. i2 f. ff. de F.S. bonis À coh adnumerandum dicitur quidquid in actionibus Ltl & períecutionibus continetur: jura enim in 5 qun bonis numerantur. Quodíi quis tamen bona LE mobi- Dz Juns. 301 lt w^mobilia & immobilia omnia donaverit al ii; ngs k *l mina his non accenferentur: eoquod jura, pro: rie loquendo, nec in cenfüm bonorum mo- Jl j bilium pert&'neant, neque immobilium. Zra5g- UOQUM hh (u$ in b. t. pavt. 1. 2um. $.. Futura tamen bona r 1 ( fub appellatione bonorum omnium non conti- !ft vj "N nentur: nam cum donario ftricti juris fit, ver- dUn n N*L gatque in grave praejudicium donatoris, itain- 5 d terpreianda eft; ut donatori quam minime of- ficiat, ex d. . 22. - b.z. ln [)hf ologjs I Obj. I. cont. 2. concl. Jure civili donatio ad DN pias caufas fi 5oo. Solidos excedat, non aliter i valet, quam Íi actis confignata fuerit, /. 19. C. N äexce'm de SS. Ecclef. at 'nullus textus extat in jure ca- RUR g nonico, in quo hoc a jure civili recefferit; er- !"tm; go neque jure canonico talis donatio aliter va- f Htl Ldet.. R. /V. mim. Extat citatum füpra cap. Ae- Vislnns - latum 1. ubi contra jus civile pronuntiatur va- ml lere ultimam voluntatem ad pias caufas coram D nl duobus teftibus declaratam: eo quod tales cau- u fàs non fecundum leges, fed fecundum cano. |nes, & S. Scripture effata tractari oportear. lia Atqui in Evangelio monemur eleemofynas fa- ; J 1 .Cere in occulto, 4Zaf. 6. v. 1. €? feqq. Infl.1. Lex civilis jufta non fübjacet cenfü- | bonorum; I& ac reformationi pontificie: atqui lexdictam wau infinuationem precipiens nititur ratione juíta, dusm|€o enim collineat, ut donationes indifcrerae & Vjb prodigge cohibeantur; ergo. E. Diff. Maj. s bex civilis jufta non fuübjacet reformationi pon- j Bücie, quamdiu finis legis manet C. dum hic wom Selnit N. Finis reftringendi donationes ; ad nil $00. 302 Ds Jonx. 5o0. Solidos, in donationibus ad caufas pias, n ceffat: neque enim imprudens eft ac temerari- yre odl um Dei caufà fe bonis omnibus exuere, fed jn?^ fümme laudabile,; fe fuaque omnia Deo dicare, atl Mat. 19. v. 27. €9 (qq.. & zdutbent. — Ingreffy C a f de SS. Eccles. Sed & olim cum ultra 300o. So- i? lidos donare non liceret fine monumenris, ta- iipplno men usque ad. 5oo. Solidos pia donatio vale. gisd bat per /. 34.przuc. €9 S. 1. C. 1. z.. Meritoergo 2 novam illam reítri£tionem factam ab Juftiniano yertdont l. 19. C.de SS. Ecclef. jus canonicumnon recipir. Qu « lufl.2. Leges civiles in hoc pun&to facte $s Dui fünt ad cavendas fraudes; ergo infinuatio in tvl donationibus quoad pias cauías futuris etiam donmtiox Íra Huldricus Helfr. Hunnius eft neceffaria. quinto in Tveutlerum volum. 2.difp. 20. the[. G.de donat. autones d 4. 37. B [N. Corf. Si, ut inquit Hunnius, Ec- TEWUT clefia cultrix & auctrix juftitiae , non patitur ali- vmyta f | ; quid contra juftitiam fieri infe, velinalterum; lii íane nihil eft, quod fraudes hoc in negotio arin metuarnus. Vide Joannis de Cardenas D/fp. &l 21. C. 18. G9 difp. 61. c. 9. m. 112. crifis tbe0« um t log. trad. . al ) OHj. L. Donatio omnium bonorum valet " M UT jure natura. arg. l. 21. C. maudati. ergo etiam A(COQ9R jure pofitivo: tantum enim abeft, hoc ab illo f quoad caput iftud difcedere, ut potius de do- lumï natis omnibus bonis aperte meminerit ]. 35. $« ii« 4. & 5. C. b. t. 1. g. C. de vevoc. donat l. $. C. de K ln inoffic. donat. l. y7. $. 1. ff. que in. fraud. cvedi- L IN tor. X*w. IN. Conf. Tali donatione adimitur po- tf teflas libere teftandij; quod leges improbant] i. tatn- hum ] Dz Junr. 303 IY Vl F mmquam contra bonos mores; quos in Repub. T bene conftituta effe decet. "d Conf. dico, nu- n n fpoiam in l. citt. futurorum bonorum mentio. l NI h 1j nem fieri. Deinde füaturorum bonorum ceffio li , h'r donatio perfecta, de qua nunc agimus, non AL Qf eft,fed magis ad promiífionem accedit. Quod- (HOHHm&EIü;;. I fi ftipulatio de alio herede non inftituendo; 1 dogis ! inutilis eft; quod moribus bonis adverfetur; ! Aening ex d. l. flipulatio boc modo: quanto magis inuti- 1d hn lis erit donatio omnium bonorum, etiam futu- Iu rorum, ceu qu& magis repugnat moribus bo- X pb nis. JDenmique i donatio enormis non infinua- D tinay; ta non valet per leges civiles ex eo capite, ut U donationes indiícretee & prodige cohibeantur ; Ti F quanto minus per leges easdem valebunt do- | /'MM? !7 nationes bonorum omnium, etiam futurorum, ais, D qua actione mapis indifcretum ac prodigum D prc. excopitari nihil poteft. velitdlsrt Infl. . Donans omnia fua bona non tene- tcin g tur in folidum, h.e. ad nia bona tradenda, Jdns J fed vi beneficii competentia tantum fibi retinet, ; tj d quantum requiritur ad congruam füftentatio- nem./. 19. $. uz. ff. devejudic.. Ergo de his faltem nonm v difponere poterit. g. /V. Corf. velab(ampfit ea; m ett qu& ad congruam (üftentationem fuam retinuit, Mibl vel nonabfümpfit: fi abíümpfit omnia, quomo- TU do de iis difponere poteft? fialiquanonab(ümp- t J fit; hzec inter fütura cenfentur, qua, juxta ad- ulv verfarios, lepitime donavit cum bonis reliquis. T Infl. 2. Exiam profeflione religiofa tollirur at p* libertas teftandi, neque tamen hinc fequitur, cet do- í jmpfübäüf QQOd fit contra bonos mores; ergo li M natione 304 Dz Jonr. natione omnium bonorum auferatur libera te. jge ftandi facultas, non fequitur, quod fit contra As [ ,,fo, m bonos mores. E. /V. Cozf. Non eít par ratio: per profeifionem religiofam homo fe exuit fa. culrate omni poffidendi aliquid tamquam pro- ;8; QU a ficond prium, & curam rerrenarum rerum. abjicit, Deinde donatio religionem profefluri fitin cau- « pod 1&:& UECJ QUI fas pias: neutrum autem horum bonis mori- bus repugnat. " m uid folidorum nomine Jus Rom. u ts Queres. Qu intelligat? x Alii 5oo. folidis refpondere, ajunt; m s a 10c0. imperiales ; alii 120. imperiales; alii 625. ducatos. Probabilior & communior opinio eft, | D d adventto quam Wefenbecius in Paratit. fE. h. t. n. 6. , Min- zingerus & alii renent, folidos Aureis Hunga- r mort ricis feré coaequantes. jii: g TU ARTICULUS IV. x d r od De Donationibus z'mþïopriz'r. lIl Vi Ota. Donatio propria folet etiam nuncupa- Ht f ri donatio imtev vivor, qua quis bona fua C5 confert alteri irrevocabiliter & fine ulla mortis A ompi future mentione: unde a donationenorzzs cau- ht ul f« facta difcernitur. De hac mortis caufa dona- '-"-"ïgm ilny tione; ac de aliis impropriis donationibus Art. m ifto apemus. MT Dico J. Donare mortis cauía licet cuicum- R fb que , qui teftandi facultatem habet. /. 15. fj. 4 T donar. mort. cauf. l. 32. .8. de donat. inter vir. WS ia £2 uxor, Ex hac thefi fequitur I. valere dona- m üionem quam inortis caufa minor 25. annis "l absque i Dr Junz. 305 N hjl at ii M absque confen(ü curatoris facit, ut habet Hau- tmm N noldus de 3. 65 3. tom. 2. tv. 7. c. 5. contvov. s. li ?. 460. cum Fachin. Ludvell. Hahnio & plu- *fä ! ls fibus, contra Molingam & nonnullos probat ex eo, quod poffit minor ifle teflari: (ficut L Wi [ etiam fecundum /. 7. $. . ff. /. z.. donare mor- ff j ] tis caufa poteft habens peculium caflreníe vel 1 3 f GE | / quafi tale; quia teftari poreft. IL Sequitur, poffe filiumfam. puberem um donare mortis caufa de peculio adventitio ex- It i traordinario , ut id. Haunoldus n. 454. & fqq. n'm',*ä& Ü cum Perefio , Lauterbachio & fupra laudaris M n DD. afferit. Nullo enim jure filiusfam. de DAT adventitio peculio irregulari prohibetur dona: Asl re mortis caufa, — Imo . ulr. iu f.. C. de bonis qua lileris: &j IVov. 117. c. 1. $. 1. zz pr.peculiiad- ventitii extraordinarii filiusfam. plenus domi- J nus declaratur; erpo etiam de illo inter vivos donare poteft. ff III. Valere donationem mortis cauía, eti- m n amfi ultra 5oo. Solidos absque infinuatione fiat. j t hb l.ult.C. D.1,. Valere item donationem talem bo- T l A o norum omnium, etiam füturorum: quia non atl obflante tali donatione; poteft donator alium xf n heredem inflituere; qui quidem tenetur dona- yibos At tario dare juxta convenra in donatione, detra- ere tamen falcidiam, h.e. ii eamque fibi refervare. 4tam partem potefc? g Dico 11.. Promiffiones ac donationes con- j i itionales tenent pro modo conditionum adje- u arum. lra [.fi conditio prefentis aut. prze- YLa t&titi temporis enuntiati ftat, aur n Sni addita exfi i U exfitee« 4306 Dz Junx. exftiterit , effe&tus promiffionis aut donationis As Ita fta- ifü ,mesqu non füfpenditur, fed continuo tenet. tim valet donatio: do tjbi tot nummos, fiRo- j yudiio d P m« fuifti , fi es cognatus meus. /. cum prefens. sym cont es duab. [2q. ff. [i cevtum. petatur. 1. conditio in ; [imond præteritum. . de Q. Idem dicendum, fi s cond condirio adjicitur de eventu certo füturo, eo quod talis quafi preefens.cenfeatur. /. Pupillus, m xmim Dd ff. de ttovationib. * 1j.. Conditio eventus ! ncerto faturi füfpen- um d dit effe&tum donationis usque ad conditionem o Vr expletam: nam hac ratione donans non ante eupit dominium abs fe in alium transferri; quam j dunti |lnntat a conditio evenerit; de quo eventu conftare nondum potefít eo tempore, quo fit enuntia- p aj a, at tio. ut cum quis dicit, do tibi 100. aureos, fi fies facerdos. ATV IIl . Conditio weipfe empoffbilis — irritam flïiï?. 4 M'/f uetrn- (itj] lh JJ reddit promiffionem, donationem, & q cumque alium contractum. Tales conditiones " iriof Venfa i velex rei natura fünt impoflibiles, ut, fi lu- pam deétraxeris ; vel ex impotentia iliias, cui 2 nf Z W imponitur, ut, cum pauperi dicitur, fi 1000 00 eureos dederis. "T'ales promiffiones; largitio- nes, aut contraétus ex adjecta conditione non ii li conítat ex /. dm*n füfpendi, fed plane non tenere; M U 4mpoffibiles. fF. de F. O. & l. iNon [olum. ff. de t A. e9, O. ubi ea ratio redditur, quod omnes ii Pa nihil api exiftiment appofita condirion e; .quam fciunt effe impoffibilem. lo 1] lp IV. Eodem modo conditioturpis , aut qu& Hioni 5 "l g daonae eft contra bonos mOreï/gfrje&a promi Dz Junz. 307 donationi, aut contractui actus talesnullos red- dir, priusquam ipfa fuerit expleta: ralis enim U conditio dicitur jure zmpo/fibilis, eo quod, fal- vis legibus, expleri non poffit; velenim pec- lj hn catum continet ; aut faltem boni quid impedit; ut; fi non dederis eleemofynam. — Praflita ta- 1110 fu. men conditione; quantumvis türpi; aut mo- li ] li ribus bonis repugnante, nafcitur obligatio ad minimum naturalis , ftandi promiffione aut l fn!u i M?m.l«" ! contradtu; quorum exíecutio peccato vacat; NI 1] prout füpra avz. 1. conc]. 2.€7 3. probavimus. Doctrina ifthec eft univerfàlis, fi contra- &um matrimonii ac difpofitionem ultimae vo- IT QU ] luntatis exceperis: in hifce enim conditio re- od a ipfà aut jure impoffibilis cenfetur pro non ad- p T 43 jedta, adeoque contraétum non reddit irritumy nifi (übftantiee matrimonii adveríetur. . . jl irin extra. de conditionib. appofit. eg l. 1. 4.6.8. 9. n d qen Jf de conditionib. inflitution. Siquis tamen cum R | tali conditione fponíàlia aut matrimonium fine is i T confeníu interno verbis tanrum condixiffet, in Yie il d " foro confcienrie non teneretur: eo quod jus at 111000 Dumanum non poflit confenfum füpplere in s, lgt matrimonios ubi quisque füi juris eft;. nec ul- djione Y la pote(tas humana alteri facultatem in corpus vnftt et alterius ad matrimonii ufüm poteft concedere. fu. ï fecus fentiendum de volunratibus ultimis, qua- äu(]d Q rum confenfüm füpplere poteft jus humanum; o utpote cujus difpofitioni res externae fübfunt. Dio 11l. Promitlioni aut donationt non poteft adjici onus , nifi ahte àccepta- nen of tioném, — Ag/jo eíl, quia POü acceptatio od », - 508 Drz Juzr. ii promi ffarius confecutus eft jusad rem aut etiam ajym df in re; (ine onere; ergo fine onere eft ipfi de- grts D bita vel obligata. Econtra cum ante accepta- j & tionem tora promiffio aut donatio revocari po- :iOfiS ije tuerit, multo magis erat in promittentis po- eione i teftate aut donantis, füam liberalitatern condi- N U tione quadam onerofà coarctare. g Dico 1//. Si donationem acceptescum one- a re in favorem tertii appofito, tertius ille hoc l ! qinie ipfo acquirit jus, ut hoc ipfi onus preftes, NU l quod jus ad ipfius etiam heredestranfit: quam- sv vis revocari a donatore poífit usque ad tem- l t pus, quo onus e(t explendum , nifi fuerit a Jinter i tertio acceptatum. Pars £. conftat ex .. Quo- Pavs [[.. habetur u 1. Hes. C. de donat. [ub modo. antors p ad libert. ex l eun qui.ff. — Qui fine mamnni. um murt ubi dicitur, in poteftate venditoris e€ ffe, qui m n ravamen in favorem tertii appofuit ; illud re- sst Vocare ante tempus, quo eratimplendum. v. g. L dedi tibi domum cum onere, ut prius quin- donsto quennio cedas eam Petro , fi transacto hoc l 1 l1] quinquennio, eam nondum ceffifti Petro ; ne- * pR que huic eft quidquam fignificatum, potum hirim( te hoc onere liberare , vel etiam domum meam ut mihi eamdem fervem: nam do- purium frepetere; nl natio ante acceptationem non eft valida; ergo ,ï!,.HC. N E cum tertius illam necdum per fe aur per alium accepraverir; revocari poteft. lta Bartolus in IMt j À. Qui Rome. de F. O. li Ui rohibetur Olj. L. cont. 1. concl. Minor l A r alienare, & contrahere fine confenfü curato- joné Qurdn Loris; atqui donatio mortis caufa, fi tradit per- Dz Jonr. 309 Mum GT erficiatur, eft fpecies alienationis, & quoad d inium affimilatur contra&dui ; ergo donare [ 1 mortis caufà citra confenfum curaroris non po- DA 1 l teft.. . Diff. Major. Minor fine confenfu cu- Dron rutoris alienare & contrahere non poteft, con- fütas ventione fibi noxia T. quacumque alia conven- ] I I tione N. Donatio mortis cauía eatenus cum Rscmqe contractibus convenit, quatenus donatarii ac- 10 Jl h ceptationem requirat: propius tamen abeft a voluntate ultima, quod reftes quinque defide- 5 pf RUL QU ret; & pro placito poflit revocari ; quapropter minori damnum nullum infert. Bd ; i hn Infl. Qua ratione prohibetur quis donare inter vivos; eadem prohiberur donare mortis lal p | M caufa. ]. 7. $. 4. f. /. t. Sed minor fine confen(ü m//J ] 4 ET curatoris prohibetur donare inter vivos; ergo etiam mortis caufaà. E. ]V. Conf. Quia noneft !j effe, qi jt, ld- eadem ratio donationis inter vivos, & ejus; quae mortis cauía fit, ut nuper oftendimus. ld g Obj. IT.. Ceffante voluntate patris inhibe- Ls [ vsido tur donatio mortis caufa. — ]. 7. $. 4. ff. 5.t. &. Explic. d. ]. inhibetur donatio mortis caufà jfeo, 0 ; puhm quoad peculium profectitium & adventitium ordinarium C. quoad peculium adventitium ex- mur C m o traordinarium IN. — Hujus peculii fpecies de- mum ]. ulr. C. de bonis que liberis, longe poft j ey tempora Ulpiani innotuit. lBarw!usl'ti Iufl. Quicumque prohibetur teftari; pro- ! hibetur etiam donare mortis caufa. /. r. $. r. gt ff de tutele, & vationib. diftrab. 'atqui filiusfa- milias prohibetur teítari de peculio adventitio "i Qu* extraordinario, . pez. C. . poff- j mdluoüï M 3Qyi reflam. fac ergo. Pff' .3!0 D Junz. iprion ergo. E. JV. Maj. Lex di&ta loquitur de pu- yunimy illo, cui ob judicium immarurum jus reftan- onus 1f di &donandi nepatur: filius autem familias, et- g don fi teftamentum condere nequeat, quod ad ta- vilt, i lem actum requiratur, ut quis fit pater fami- ii PFOW lias, 4 6. ff d. t. donare tamen mortis caufa qu; d cum patris confenfü indubie poteft. 7. 25. $.. g Onis ÁF. de don. snovt. cauf. . Hincetiam non re&tein- fertur, filiusfam. de peculio caftrenfi donare gt mortis cauía poteft, quia de eodem haber tefta- menti fa&ionem; d. . 7. $. ult. b. 1. ergo cum hanc facultatem de peculio adventitio extraor- D [ dinario non habeat, neque idem donare mor- 7 ' tis caufa poteft: nam Ulpianus ibidem a ma- J du jore ad minus legitime argumentatur ; eo quod um d plus fit teftari, quam donare mortis caufa: j GITTTTO nufpiam autem dicit, poteftatem mortis caufà donandi in poteftate teftandi fundari, apoili itratt Qbj. II cont. concl. 4. Jure veteri quidem n concédebatur donatori & ejus haeredibus facul- jntst dliden tas revocandi donationem alteri factam, aut J J i'rl/', [ onus in favorem tertii appofitum, fi hoc non erat praftitam a donatario; at jus iftud vetus 200j corrigitur ]. Quoties. C. de douat. füb tmodo. . er- i Vüïï'ermrï p ) o a donatore non poteít amplius revocari TU onus aut donatio. E. Difl.mig. jus vetus ibi l corrigitur fimpliciter & abfolute N. corrigitut exparte C. — Fatenus fit correctio , quod ha- fedes donatoris, nec onus, neque donationem fl ttnfr offint revocare, quia hoc ejus folius eft, qui donationem fecit, quo mortuo onus redditur i hu irrevocabile: Deinde quod tertio illi de modo UT ona- Dz Jont. 311 i 'gï donationis non tmonito competat actio in do- ! l natarium ; donatore non invito, nec revocan- te onus impofitum. Quamquam ne vivus uidem donator onus aut donationem revoca- J]z J re poffit, (i tertius fuerit civitas aut univerfi- tas alia, prout de pollicitationibus füpra mo- Í 11 j nuimus, & traditur /. Zztev. C. de Ss. Ecclef. lem lfj mr quando onus cceptum eít impleri; quia tunc cenfetur tertius acceptaffe, Iflïn/[ düng T A ARTICLIUEUS V. De promif[romibus 9. donatiouibus abfenti fa&lis. ij AV T ico [. Ut promiffio aut donatio abfenti fa- D &avaleat, quatuor conditiones exiguntur; [f CEJ.'UI,V.*O qui 1114 quarum dua priores tenent fe ex parte pro- Jntrs u mitrentis vel donantis, due item ex parte ejus; if cui promiífio fit aur donatio. I. opus eft, ut «t ii donator aut promiffor liberalitatem fuam abfen- Tebtslic ti infinuet vel per literas, vel per nuntium, cui |fin, id mandaverit.. ]. "4bfentz. ff. de donation. &g l. x. ff- de coutvab. empt. Unde non füfficit accepta- , f docn il rens tio donationis infinuatz ab alio: nam cui nihil ! mj w valide offertur, nihil etiam valideacceptare po- y revocat teft; atqui promiffor vel donator noluit per al- p vt ) terum, confenfüm füum & oblipationem do- natario offerri, fed in vervis nuntii animum fe ( eoripu obligandi pofuit, ut per hunc ad abfentem de- b quod j I dontit? eratur: fic, dum is coram nuntio acceptat; confenfüs duorum in idem placitum concur- Ils d g r rit ]ta colligitur ex Glos. i2 l.. INon ambigi- jim tur. C. de donatiou. Q U 4 If. Re- $12 Dz Junr. " SCH: IL Requiritur, ut promittens aut donans : Uv 1 v glb | I non revocet donationem ante acceptationem: nam fi revocatio innotuerit nuntio, hic non. yir, l poreft quidquam agere, quia extin&tum eft. : ? mandatum, ac proinde omnis poteflas infi- : nuandi vel tradendi ei eft adempta. /. // vero ff | 8l 4 Maudati. ' Si autem revocatio ante executio- nem non innotuerit ei, qui fe habet folum in- s ii ftar nuntii referentis donationem, aut rem al. J yun d teri tradentis, nihil fit, eo quod defit confen- fus donantis, & nuntius non habeat officium. j;ezm vt donatario jus aliquod tribuendi. Actfi nuntius i w ! füm lus ignarus revocationis ; habeat mandatum fa. ciendi donationem , valent ejus acta non qui- promg'!ïgr 'Pll [; fer] 1 dem ad transferendum dominium, fed ad tri- buendum donatario jus ad rem, &ad injicien- Aulion dam donatori obligationem confentiendi. Te- d netur enim mandator ratum habere ; ; quod tolloet ipfius juffu & nomine alter bona fide geffit. ]. Threm d ff mandaffem. &9 1. /gter caufas. fF. Mandati. hus l $ ( IIL Ex parte donatarii vel promiffarii exi- n gitur , uthic coram nuntio declaret fuam ac- du i)) ceprationem. Hoc ipfo enim, quoquis defti- st gatur ad abíentem, ut offerat ei promiffionem 1.]2»5;! aut donationem alterius, conftituitur etiam a "d n M recipiendam ejus acceprationem. Igitur non fufficit, acceptationem aliis-aperire: ita enim confenfüs duorum nec concurrunt, nec vicif- w D fim innoteícunt. Sagchex l. 1. desnatvim. dip. pn, 47. 1k 35. Quando ergo matrimonium inter [ abfentes contrahitur, non íufficir, confenfum Wa n N füum aliis quibufque exprimi, fed illi expri- Inerne Dz Junr. 313 "1 dOI l mendus eft, qui eum petit, & füb conditione T iliius fibi rependendi in alrerum con(entit: nifi lu) conftet, aliam efTe promittentis mentem , quae ;lr quidem non prafümitur, nifi clare expreffa I fuerit. IV. Si promiffio abfenti per literas oblata If s fuerit, hic viciffim per literas, vel per nun- Mil tium declarare füam acceptationem promittenti » df fem " debet. Requiritur enim ex parte promiflarii ( r iL confe. 1 acceptatio exterius expreffa, ita ut promiffor ) UL Anm eam poflit intellipere, & duorum confeníus N N Wi jn unum concurrant. Alias promiffor confen- manum / fum füum revocare poterit, quemadmodum Tvf promiffarius füuum revocare poteft, antequam im f alteri is innotefcat. Quod vel maxime in pro- lul miffionibus reciprocis tenet: hz enim omnes tregd. Te. taciram conditionem continent, fi alter viciffim « qui l fefe obliget, quae oblipatio fine figno ad pro- f a. miflorem directo nequit accidere. Manta In gratuitis tamen promiffionibus & dona- ml tionibus non videtur ita neceffarium effe, ut at 4 acceptatio per nuntium aut literas benefactori as fienificetur : hic enim notitiam iflam non ita ol curat, acis, qui fub onere aliquid offert, & rem d I cujus intereft ícire, utrum alter repromiferit. Inrur o Dico 1l Promiffionem , & donationem ; di abfenti fa&tam acceprare, five, ut]Ctiloquun- VT W tür, ftipulari pro abfente, íecundüm leges, murl.wx:f; 1 m poffunt tantum ii,' quorum intereft: nam cu- VO j jus non vertitur interefTe, is ftatim exceptione 1 con[/ämfllm repellitur.. $. r9. Zuff. de inutilib. flipulat. obliga- ue propriam necetfi. :dfïieäï ä&?nes enim in cujufeumq 5 tarem Dr Junr. 414 tatem fünt invente. — Unde conficitur T. poffe | NU GIO((AH ro abíente ftipulari, qui ab altero generalem yulit tf lf QUE u vel fpecialem habert commilfjonem: talis enim non fuo , fed ejüs; cujus intereft; nomine *llad]»&a 1l 1ellffh copfentit. /zfl. $. 1. de mandato. Il. Qui ita d Il f ]plhdl eft füb poteftate aliena ; ut fui juris non fit: 11 M h] ita filius patri, fervus domino , Religiofus fuo Non item famulus V MK Pralato. ftipulari poffünt. "m fnercenarius ei, cui operam fuam locavir, ne- iM MU ue fübditus füo Principi, quia fui juris funt. M iNam /iquis alii , quam ei cuyus jurà [ubyelus fit, ffipuletur , mibil agit , prout declaratur $. 4. /nff. Ws Ü de inutilib. flipulat. |ejimà j contc IIl. Sed& plures proaliis ftipulari poffunt; quorum intereít, aliis hoc prarftari; $. r9. Juf. 1 d aion eod. t. ltà enim non tam aliis, quam fibimet- o Dl ipfi ftipulari videntur. /. 118. $. ulr. ff. de F. O. unde & fibi a&tionem acquirit, non illi; cui i s d df ftipulatus eft. — Sic valet, fi tutor contutori ad- miniftrationem tutelae commitrens, pupillo in- 500 nf $t non i demnitatem ftipuletur. Eodem modo ftipulari poteft debitor creditori, ne forre vel poena v.,»ïnunrium | committatur, vel predia pignori dara diítra- du hantur: creditor etiam debitori, focius focio; tihi d uxor marito, curator furiofo, Princeps fubdi- Xamgq: to; nam fi hic poteffatem facere poreft ftipu- Ü ! Wa W landi pro altero, multo magis ipfe eamn habet. Valet etiam, fi mater filio ftipuletur; ac licet W f jd neget Carpzovius, tamen jam olim valuit, N nem &affectio- Vtma propter períonarum conjunctio nem. /.4. C. de patt. convent. Quilibet etiam K qi privatus ftipulari poteft Ecclefize aut piis c e-luf 1$5 t jux ü : Dz ]vnr. 315 ii —— « iuxta Gloffam communiter receptam , in c. Quoties cordis 1. . 7. — [W. Si is; cujus nihil intereft, ftipuletur ! dlteriadje&ta poena, nifi ita factum fit, ut eft )/I ! comprehenfum , valet ifta ftipulatio ,. etiamfi J As ny inutili ftipulationi fübjecta , fecundum $. 18. L: V Infl, de inutil. f'ipul. Ítm fs ^ NV. Nunc univerfàliter fere receptum eft, I/Oa"z:«.'ll' [j ut alteri per alterum oblipatio quaratur, idque i i [) ii[, tum ob generalem paéti validitatem, rum quia | 4i hodie futficit, f1 ex poftfacto fequatur confen- MU füs (eu ratihabitio, etfi deficiat ab inirio. Quodfi ejufmodi ftipulatio juramento firmetur, non [ f | jn confcientia. dumtaxat oblipationem pariet; m'ierg ro l j '4 fed adionem quoque in foro civili. . V. dicta fupra art. 1. cozcl. 2. 7 Dicolll Donatio ante mortem a donato- ) q il a re facta, & miffa per nuntium vel per epifto- conarad lam abfenti infinuanda, valide acceptari poreft s nlb mortuo interea donatore: fecus autem, fi do- yio ia patio non fuerit facta, fed folum mandata fieri Pavrs £, the- t d p ber nuntium vel procuratorem. ütl«| feos probabilius defenditur contra nonnullos à usb " Sanétio 1. z. de matvim. difp. 6.2. 5. , Leffio & npslid alis. NNam donario talis, licet revocabilis, va- mll p lida tamen fuir.. . /Vec ambigi oportet. C. de do- em hb U0f., & manet virtualirer impreífa literis vel n d nuntio, ut ad donatarium traníeat; ergo per- n W;'Ufïr feverat poft mortem donantis, ac proinde po- m&äfïf'*'"f" teft tum acceprari. — Cofecurio if/a mapis firma- ; jl m tur ex communi fententia DD.; qui cum Co- Jj jl ' varruvia /. 3. var, vefolut. c. 14. n. 17. tradunt; m dOnas 316 Ds Jonr. donationem nondum acceptatam non poffe, 4 p mortuo donatore ; ab hujus heredibus revo- jj n cari. Deinde ex c. ff fuper gratiam. . De officie i fibl delegati. ia 6. novimus, quando gratia facta eft. .. nl ex parte concedentis, hoc moriente, poretta- ^.. uj tem ex(ecutoris non exfpifare: donatio autem — . ; eít gratia quaedam. gt itut ParsIf. indepatet , quod ante mortem do- dT natio facta non fuerit, íed datum dumtaxat ,j; donandi mandatum., Mandatum autem morte donantis exfpirat. ]. /gter caufas. ]f. Mandati. (j Ipitur in cafü tali nec procuratoris donatio, nec j r ] ) acceptatio donatarii alicujus erunt momenti. TiOnem ( Nifi donatio ad cauías pias fuerit mandata: nenfetr] quifque enim praefümitur tacite voluiffe , ut : TV tale mandatum fe moriente non exípiret; eo. TI O quod in illo articulo pietatis opera maxime fint . Aat0re J neceffaria. Covarruvias fupva cit. z. 16. fed & At n L. fi patev. ff. de manumiffs vindidla. declaratur, TT [ mandatum de manumitrendo fervo non exfpi- nif] rare morte mandantis favore libertatis. " n dere Igitur nuntius , cujus culpà reftitutio ante 2 OOT mortem donantis facta non fuit, & haredibus Ts tenetur reftituere rem, qua tuac ipforum eft, li ] & donatario compenfare damnum , quod ei. 2 fua culpa intulit. Admiffo enim mandato ex lege juftitie tenebatur hoc pro voluntate do- nantis in donatarii commodum dili ÀN ggnter im- plere. Moliza difp. 203. N Obj. L. contv. 2. concl. Si principale non fub« fiftit, nec fübfiftet accefforium. /. 129. $.1./f. d 2 &. 3. ergo ftipulatio poenalis inutili ftipulatio- T ni n tj J Dz Jusz. 317 ofLi 6 J L. DT ubje&ta non fübfiftit. — &. V. Copf.. Poenalis flipulatio non fe habet adinflar accefforii, fed f er fe fubfiftit , nihilque aliud videtur effe, 1 quam conditionalis ftipulatio; ff Mevzo :oz de- 054 ! deris: unde ifta conditione exfiftente, demum ena poterit peti Nifi forfàn ftipulatio ideo fuerit inutilis, quia continet, quod eft impof- um It du fibile aut turpe: fic enim ne quidem poena ad- jedta ullum ei robur addit; per . 61. &7 69. ff- AU mmore d | d F. O. - Olj. 1I. contv. 3. concl.. Si nuntius donatio- JUCINS nem delaturus ; ante infinuationem aut tradi- A s ] tionem donationis moriatur , donatio tacire Wi m J cenfetur revocata: quia per mortem mandata- ?n Wl t rii folvitur mandatum. /. 57. . Maudati; ergo f -mulro minus tenet donatio , mortuo interea TU - donatore infinuata per nuntium. | g. /V. Cozff. iE T Mortuo ante infinuationem factam nuntio, d " M itu; ^ huic commiffus donatoris confenfus quafi eva- omap Itio nefcit : nifi literis fuerir infcriptus per nuntium íolum deferendis ad donatarium: nam fi illae vlitio n t eretios nuntio mortuo ad donatarium pervenerint, ad 3 - donationem infinuandam vel deferendam fuffi- Yirum d - ciunt, quarn ipfe viciffim per literas acceptare ; Q d - poterit. ONROSI U ARTICULUS VE p J Quomodo Promiffiones €$. Donationes obligave TM , definant * [29, 'QAJ«J'IM r : Ico I. Promiffionesacceptatee quatuor mo- ffa l lïipuleug; D dis obligape definunt. l. Si res promi lat 318 Dz JuRnr. giri d fiat illicita, inutilis, aut impoffibilis. Conftat hocex definitione promiltlionisinitio art. 1. dara, 5015 II. Si ftatus rerum & perfonarum ita mute- y sl jys dl tur, ut promiffor, fecundum judicium pru- dentum non videatur illum eventum voluiffe J u slsl comprehendere: promiíffio enim non habet vim , nifi ex voluntate; que promittendo adln p n d expreffe vel implicite habetur: ergo ultra hanc 'umüh; æü vel expreffam vel prudenter interpretatam non poteft oblipare. Nimirum promiflio fe habet n fin] utlex, quz abfolute lata non obligat in cafibus, quos lepislator expreffe vel interpretative vo- Wïm | | luit exceptos. Ita fi operam tuam alii condi- paty N xifti, non teneris, filio tuo interea in morbura ^ f i incidente. Si puellee nuptias promififti, pu- ^peunsp um doni tans effe virginem, alioqui non promilfurus, & poftea conítet non effe virginem; non tene- yim: 11 ris eam ducere, etiamfi juramento promitlio- m g nem firmaveris: quia juramentum non dat vin& «yzü promi(Iioni , nifi fecundum mentem ; qua a pro» ':c'c*zrlur, ( st | mittente fuit concepta. IIL. Quando duo viciflim fibi aliquid pro » & miferunt, & alter verbis non fteterit, alter vi ciffim non renetur. Quod etiam tenet in proe x miflionibus non refpectivis; ut fi tibi nunc pro- Kaimoí mittam, & tumihi, poft medium annum , non i qm u non refpe&u hujus mes liberaliratis, etiam j promittas; fi tu. fidem datam non fervaveris, A V nec epo fervabo. . Jura enim hec & debita funt NU d ejusdem rationis ; ergo in eis poteft fieri come i UL T penfatio: neque promiffor alter cenfetur feíé QT ebligare voluifle in eo cafu ; quo alter, qui fidem i m es * DE juRE 319 (ni dederat , eamdem ingrarus violaret. Ita Letfius ].2.c. 1. dub. 10. n.75. contra Navarrum: qui Tif hoc jus talionis nonnifi in refpectivis promiffio- lllïl] nibus admittit. Qe IV. Cum quid promittitur ob caufam , quee ] non fübeft: ut fi promiferis Petro ex eo tantum; It Drt quod beneficium ab eo te accepiffe putes; cum 02f famen non acceperis; non reneberis implere DI promiffa, eoquod error fit circa caufam princi- ü I! " alem. il 1ga1irx;zübvs*, Dico 14 Donatio inter vivos, licet acce- AW W prara fit; & res tradita , revocari poteft vel ex QTO i Qu parte, vel in totum. I. Ex parte revocatur, TE fi fit inofficiofa, id,eft, fi fit coprra officium Df a pietatis paternae inliberos , quando pater tan- rl tum donat , ut filii priventur fua portione le- 11012 gitima. /. 1. €7 feqq. C. de inofficiof. donation., fe- t ponjlo! cundum quos liberi agere poffunt querela in- 1on i officiofze donationis ; ac pofcere, ut tantum u reddatur, quantum ad legitimam complendam I ] requiritur. Fruftra autem quidam cum Zoéfio dj '. ff h. 1. 2. 76.. & Perefio i Cod. de inofficiof. do- Wi Ti dler Aat. 7. 5. & Covarruvia J. 1. vaviar. vefol. c. 19. gt itproe contendunt, donationem inofficiofám extraneo | püncpro: fa&am animo fraudandi liberos revocari totam mum, Yo? poffe: cum tamen textus À. 2. 5. 7. & 8. pr. C. ii t de inoff. donat. fimpliciter tradatur, donationem ov inofficiofam in folidum revocari;poffe: neque ktïe b.jufuri diftin&tio adhibeatur, auimo inverrends legis, «ll « an alio fit facta. Leffius tamen hic obfervat, n lao f onationem inofficiofam revocari non polfe, JJ IU qu 14 üifi poft mortem parenris, ubi primum cec?it (i iT 520 Dz Juns. 1 in prejudicium liberorum, quibus ante non m deberur legitima. Quamquam autem inoffi- ii ciofà ifta donatio ufque ad donantis mortem grdit | valeret, fine peccato tamen fieri non poreft, syjefi ob damnum, quod liberi poft parentis mor- s lm tem demum fentient. Quapropter promitfio- ] a nem donationis inofficiofe , etiam juramento ^g a(fertam, implere nemotenetur, utpote quam o ntd fine peccato exfequi non poteft, ut colligitur v« ex multis legibus C. de zuofficiofis. donat. g. m II. In totum revocatur donatio, fi inpratus svl exfiflit donatarius:;indignus enim videtur be- i neficio, qui benefactori odium pro gratia re- g. f 16 pendit. /. :/. C. de revoc. donat. ubi cafüsquin- j que referuntur, r. Si donatarius atroces inju- m rias in donatorem effuderit. 2. Si manus im- Amitan | pias intulerit. 3. Si ja£turam non levem bonis SRIeDRUI & ejus intulerir. / 4. Si periculum vitze ei creave- AT ROT rit. $. Si conditionem donationi appofitam i Ms non impleverit. EIsQU n Advertendum tamen , revocari donatio- A nem non poffe, que facta eft propter obíe- N quia, quze eam merebantur, vel qua facta eft '"Mp l Idfi Ecclefig aut monafterio, aut ob caufam gra- : frm vem. Neque teneri donatarium ad reítituen- Wt q dum nifi poft fententiam judicis, quia eft poe- 'Mp ( J na, ut colligitur ex /eg. czz. lgitur interponi Id ! fie debet querela & ingratitudo probari: nifi for- "n te donator rem nondum tradiderit: tuncenim D :[[M " eam fibi retinere; & petentem exceptione in- Al gratitudinis poteft repellere. Nam cui datur M repetiio poft traditionem ; datur etiam ex- ceptio ul(üte dQ Dz Jonr. S2t TE n n moä; ceptio non folvendi ante traditionem. — Quodá lts ' donatarius re tradita, per injuriam impediat l; W u l | querelam, poteft donator via compenfàtionis "N 1 | occulte fibi confülere, quia per injuriam pati- OH p 75 mr damnum. 'Oprer p 1 l) III. 5i quis prole carens mapnam partem ID o » pote l " bonorum füorum donavir, & ei poftea ex in- j -R fperato naícatur proles lepitima, donationem L tl j j [ Es [ Mï(v totam revocare poteft. ]. f'umguam C. Devevoc. h t dont. Jura enim generaliter preefamunt; quod D tV. nemo velit alienas fücceffiones propriis anrepo- nere 7. 40. $. 3. j DhoT : de path, 1. 43. pr. ff. de Fulg. & pupill. fub[Hit. l- x02.De condition. ?. demon- ii dingi u firat. 1.6. C. De inflituf. v fulfütut. 1. 30. C. De deicom. Anagi Ergo etiam de patre donatore pre- ^ fümitur, | TO J füb racita condirione donaffe, nifi ma- ETU fcerentur eiliberi. Er licet juraffer, fe dona- l tionem non revocarurum, revocare taren fü- j appoümml l perveniente prole lepitima poteft: quiahoc ju- | | ramentum non excludir tacitam conditionem, n c'onenþ & *X juris difpofitione ineft donatio- moter ) ni. ieh jl eüt' Qnodfi tamen cafüm — infperatze prolis etiam expreffiffet;ac nihilominusdona : tionem ju - u [j rdlitoene ramento firmaffet , revocare ultra ipíe patet I j d p nonpoffet: quamvis ipfo mortuo filii id pof- . fent ex capite donarionis inofficiofze, modole- : inerpor gitimi i j: ul ( lam do pfifuerint, nam ilegitimis liberis nul- [ - nationisino fliciofe querelam. compcerere : od in comperto eft. p ion; [ JDico 277. Donatio mortis caufà tribus de m [ Y« caufis ceffar in torum. .. Si donatarius moria- ! f.'lälï douar. T Ur ante donatorem. 7^ 9. infin. d. De Pa 213 322 Dz Jun*. 0 mortis cauf.. Hic enim cenferur magis amarefe T .. opriam ] ipfu » m, quam donatarium, & hunc mapis, quam 2. $i donator ejus . heredes. $.. Zuf. b.t. Mbt er1 culum mortis evaferit , cujus metu donave- s quere gt it rat. d. $. r. /nfl. 691 19.24-35. $. 3. 69 1. 39. ff de donat. movt. cauf. 3. Denique poenitudine d d Apentüm donatoris. /. 16. 4. 30. f. eod. Cum enim pro- ius ad voluntatem ultimam accedat, poterit; n:jf. tg(lamr. ; gt cut teftamentum &legatum usque ad momen- tum vitze ultimum , pro donatoris arbitrio res ao q s m vocari. Zrg.1. 4. de adimend. vel tvansfer. legatis. Exp arte autem revocatur per legem Fal- ia cidiam /. 2. C. d. 1. &2 1. 5. C. ad ]. Falcid. hag | fícome Ob;. L. cont. 2.concl. Ymperator Alexander l. 87. $. 3. ff delegat.2. vefcripfit, donationem gt d inofficiofam ab avia in nepotem collatam, pro dimidio revocari; ergo revocatur in totum. x. ais "ls ul AV. Cosf. Per dimidium ibidem intelligitur pars tf J quartz, h.e. legitimz, que debebatur duo- bus, quorum uni facta eft inofficio- A: ( bus nepoti fa donatio. Quod ap paret. ex /. 7. C. de inoffi- t dici cios. douat. ibi: Uz quarte pavtis dimidium &c. ;lore dj UT lufl.1i. Venditio omnium bonorum ab he- rede donatricis faéta donatario in tantum proe fitin, deft, ut di&tus heres ifta revocare nequeat;/. 4. wmgwl[ ! 1 l I C. de contrab. empt. ergo feclufa venditione, he- l M. 1es ille revocare omnia bona poffet. &.N. Con[. m R&z Ex lege cit. hoc folum eruitur, quod, licet m LOT znater legitimam extraneo donare non potue- ] rit, venditio tamen ejusdem legitime a ülip lia fa&ta donatario eatenus profit ; quatenus venci- ^g tor omnium bonorum füorum querelam inot- Vi ficioíce Dz Jvonr. 323 Ditr t ? ficiofe donationis amifit: cum venditionem *UU'.)) lt propriam impugnare non poffit. m Jnfl. 2. immodicarum donationum omni- M bus querela ad fimilitudinem inofficiofi tefta- j ; menti introducta eft, ut perhibetur /. ul£ C. de TU r Altugn 7l iuffic. dogat. atqui per querelam inofficiofi te- flamentum refcinditur in totum ; . 6. $. 1. De AU Dj áno[f-. teflamt. ergo etiam donatio per querelam II inofficioíze. &. Difl. Maj. Immodicarum do- litio s nationum querela introducta eft ad fimilitudi- amfnl-'gat(f, | gnem omnimodam inofficiofi teftamenti IN. ad t aliquam fimilitudinem inofficiofi teftamenti C. D | In eo querela donationis & teftamenti inofficio- ( A ficonveniunt; quod utraque quinquennio fi- WUu niaur, & exceptiony ingratitudinis commiffae at excludatur. In hoc vero difcrepant, quod TLUOQI per querelam inofficiofi teftamenti impupnetur Tirpas a&us ultime voluntatis, per querelam vero du d. inofficiofae donationis refcindatur actus inter df vivos: per exheredationem liberi gravi inju- D ria afficiantur, quaproprer pater olim füb co- n lore & pretextu dementie fuit accufatus; r econtra licet per inofficiofam donationem libe- t o riledantur, jura tamen lefionem iftam falrem qub Ccorrigunt, ad legitimam reducendo. Done Iufl.3. Alienatio aliberto in fraudem pa- yNOn troni facta, in totum irrita declaratur /. 16. pol, i princ. De juve patronatus; ergo etiam. donatio n p factain fraudem heredum. z. V. Corf. Alie- ing ii ] natio, qua felibertus rinorem facit centenario; a d l ieu habente in bonis aureos mille, ita ut patro- gfam mo , aus füa fücceffione privetur, eft in fraudem of X2 legis, 324 Dz Junz. am legis, adeoque ipfo jure nulla: at donatio in- m a officiofa eft in fraudem hominis, quam folum UPOHUHD revocari in quantum immoderata eft; docent Àl 7. eg velique C. de inoffic. donat. gO jvisi Obj. I1. Poteft etiam revocari donatio, fi Mif 1 donararius donatorem inopia preffum non alue- rit: id quod Silvefter, Julius Clarus, Antonius oA PUL Gome aliique DD. probant ex 7. 6. $. uz. ff ii De agn 2 C. e9 alend. l. .f De decurionib. cum l.4.ff. Deagno[c. TT alimenta negare fit necare; vll . e? alend.lib, Ergo non tantuin quinque de du d caufis concluf. 2. addu&tis revocare donatori sv licet beneficium in ingratum collatum. | x AV. Aur. Di&a ]. 6. loquitur tantum de liberto, ! Ti Q ii g ui a patrono accepit libertatem, beneficium mum j insftimabile. /. 106. ff. de R. 7. Lege autem num; t la $. fingulare traditur privilegium decurio Mat: d uod ad perfonas alias male extenditur. arg. J 14. 67 16. ff. de l. Non ergo qualibet , fed in- p I fionis, & legibus expreffa ingratitudo fufficit inenrih ad revocandam donationem : Nam cum Jex ult. C. De vevoc. donat. paenalis. fit, non debet ex- n fü fi eadem, vel t tendi, fed potius reftrinpgi, ramet etiam ur. entior ratio intercedat. JEquitas ta- tf i f men poí ulat ; ut officio judicis donararius be- nefa&tori indigenti cogatur preftare alimenta; Qw Vi ad quantitatem fructuum , qui ex rebus dona- vl tis percipiuntur. Haunoldus tv. 9. c. 2.. conitrov. 9. $. 1. 7. 268. Afferuntur quidem adhuc alii Dum Ui caíus, ob quos ab ingraro donatario benefactor M donationem repetere poffit: ut fi ille donato- foribus n ris uxorem aut filiam violaffet ; aut ejus cornua Dz junr. 325 t EUR cornua affigeret; fed ad, primam caufam, ob lo Qv f j "h quam ex difpofirione legis donationes revoca- b i "hf ri poffunt, contumelie rales revocande fünt, Ij quibus donator graviore injuria afficitur, quam EW iM fi verbis indigne peteretur. 3 umnorpjy, ! Jufl.1. Si donator jus habetrevocandi dona- !05 Antyy tionem ob fubfequentem ingraticudinem dona- Kfar] tarii, erpo actio revocatoria donationis active t m tranfitin heredes donatoris: atqui hoc nepa- , Dmgfzp/ä tur. c. ult. de donat. €7 d. l. ult. De vevoc. donat, m | g. ad ZAffumpt. Jura nuper citata negant here- t ! l dibus actionem, íi donator fcivit commuffas tm X adverfüm fe injurias, & tacuit: quia fic inju- Ltl riam condonaffe videtur. Si vero ignoravit badtin ingratitudinem contra fe admiffam , aut fi de- ä lol mum jam mortuus a donatario fuerit infarna- tus, heredes ejus jus revocandi donationem XIUQUD, t agl habent: dici enim non poreft filuiffe; qui in- ! a b gratirudinem ignoravit. wh if I | Imo a&tio hec revocatoria paffive etiam ad mb donararii heredes tranfit; modo lis cum inpra- dderer| to jam fuerit conteftata: nam 4. ]. ulr.. faltem m d actionis primordium prohibetur: & actio om- nisjudicio femel inclufà, confervaturac in here- Jias t s be- des transmittitur, ]. 139. pr. . 164.f. de R. 9. Jinmentt Quodíi vero lis non fuerit conteftata cum vi- Qs don: vente ingrato donatario, in hujus heredes non tranfibit: quia peenalis videtur, ideo enim in- y u yhi d venta eft, ut donatarii in pratitudo cafligetur. l.7.87 d. l. ult. C.. De vevoc. donat, vt & d- Infl.2. A&ione hac id perfequimur, quod j foribus addonatarium a nobis profectum eft; ergo erit il 3 rei 326 Ds Junr. n rei per'fecutoria, non poenalis. x. N. Conf. gj t Abeffe nobis dici non debet, quod libera vo- Aeità o^ luntate in alium tranftulimus. qor il ydidtur CAPUT VIL. s Qsa qwec De trauslatioue. dominii per. ultimam - g «veluntatem. ii p ii AARTICULUS I WMJ Ms 4 teflamentum mon. privilegiatum ,. cavens deomi foleumitate aliqua , fit irvitum * ce-omi fis deca Ota L. Voluntas ultima defcribitur a Mo- lina difp. 124. n. 2. & Cardinale de Lu- [ miks: N go difp. 24. n. . gratuita difpofitio de hia bonis in tempus mortis, feu morte difponen- T tis confirmanda. Ejus genera videntur efle P quatuor: Teftamentum, codicillus, epiftola; inim f & donatio mortis caufa, de qua cap. proxime liwïe,x d precedente fatis egimus. Reliqua , ut legata; t enimy fidei commiffa, tutorum dationes &c. non tam km,) funt diftin&te fpecies, quam preedictorum ge- ts &o ( nerum capita, partes, vel appendices. H Precipua autem voluntatis ultime fpe- Q Vitit ciesell teftamentum;cujus etymologia Zzf].princ. B. ?. petitur ex eo , quod 7efJatio mentis i. De- WY tl finitur autem a JCtis: Ultima voluptas , dire&tam bevedis inflitutiosem contineus : vel juxta Mode- !mflyi ATR fünum; ustatis noffre juffa. Jententia, de co quod quás poft movtem fuam fievi vult. |. 1. f-. b« t. hr L/1C1- 327 Dz Junx. r Dicitnr zoffve , i.e. cujusque noftrum. Nec [ W "n : : enim valet difpofitio in alterius voluntatem col- locata. /. /lle inflitutio. 32. ff. de beved. infhrt. ni favor fübfit piee caufe. c. 13. Extra. b. ?. Por- j ro dicitur fententia ju/fa , i. e. fecundum preece- ta legum condita. avg. przzc. InfbF de INuptiis. C Qua voce comprehenditur haredis inftirutio, quippe que bafis eft & fundamentum teftamenti, & fine qua nullum fübfiftit teftamentum. $. 34. Juf.. de legatis. 69 $. 2.. Iufl. de fideicom. bevedit. & L ult. ff. de Suve codicillor. "m | Preterea dicirur, de eo quod qui$ &c. i. e. de omni eo; fit enim in teftamento difpofitio t de-omnibus bonis, cum nemo pro parte tefta- at h tus decedere poffit , & pro parte inteftatus, nifi hi dl fit miles: $. $. Jufl. de bered. inflit. eg l. 6. in fin. (fnln nb ff de teff. milit. 1mo interdum & alius /. 15. $.2. ; : ib ff- de inoffici. teff. demr d Denique dicitur, de eo quod quis poff mor- l ep*Hp'!, zem fuam fieri vult: ex quibus verbis apparet duplex difcrimen teftamenti & contra&tus: a p, prot ; It deti ï hunc enim requiritur confenfüs pluriumin idem ( n m placitum, /. 1. &2 f7q. de Pa&is., eítque firmuta um flatim, atque eft initus, neque revocari, nifi ex Ó amborum contrahentium voluntate poteft: cum econtra teftamentum ex unius teftatoris jome r uf Ü l voluntate conftet, quam etiam , dum vixerit ; murare poteft: /Zmbulatovia en im ef voluntas us- n ) | il Jm." 7) que ad fupvemum vite exitum. l. 4. f- d adim. $9 u f twanfer. leg. — Sola ergo teftatorum morte te- amenta confirmantur: ubi eninteflamentum e[by p t q]ium l if siorg nece[fe efà intevcedat zeflatoviss. Toframe enim 328 Dz Junx. enim in movtuis coufirimatum ef : alioquin nondum st valet , dumvivit, qui teflatus eff. Heb. 9.v. 1 6.g9 l72 4qm Ambze ifte definitiones reciprocari poflunt, fg[(] vl non item illa, quae à notatione nominis ex /;- as eUttL; flit. adducitur : nam ab etymologiaad id, quod j piäs j K s11005; explicatur, non valet argumentum , nifi negari- vé: v. g. non eft teílatio mentis, ergo nec re- Jxl) v Jj Rs ftamentum. Joan. a Riberteria zz Zop. Sfur. l1. €ap. 4.. j f . Z/f. Jure vetere teftamentum dividitur in st civile & prattorium. Civile fiebat velpacis tem- $, t pore calatis comitiis , quandoteftator coram po- Ed pulo ad comitía calato feu vocato heeredem de- L | t clarabat: vel cum in r&lium exituri effenr, dtsnpl quod preciz&um dicebatur: Velper estg libram, tüm ob quod per mancipationem, i. e. imaginariam t frpn quamdam venditionem agebatur , quinque te- du h ftibus & libripende, Civibus Romanis puberibus t voln preeféntibus , & eo, qui familiz emptor diceba- ] vfgiiiore W tur. Qui quidem modus teftandi duduim ab- 1400 togatus eft. $. 1. /nf. de Toflam. ovdim. — "Tefta- Dirdin mentum pretorium eít, (uprema voluntas ícri- tthmen ptis confignata , & a feptem teftibus fübfignata, stf Et hic teítandi modus remanfit, (ive fcripto TT five voce tetamentum ordinetur. $. 2. €? /74« Pt Tuff. d. 1. 68 1. bac confultiffima C. de Téflam, Hoc LACT aliud eft publicum , quod nititur fide &auctorita- i te publica, 1 uale eftoblatum Principi , autapud "WS'.&'L* acta judicis aCum: aliud privatum, quod ni- T ütur fide & auctoritate privata ; eflque iterum la uplex, aliud folezze & perfeium, quod fit ad- Qf h ibitis omnibus debitis & a Jure ad hunc actum WJ W pre- Dz Junr. 329 M( 1 L | preícriptis folennitatibus: aliud eft-zoz foleze, [ jl mpevfeum , privilegiatum , quod ex fpeciali pri- g A vilegio vel nullas, vel non omnes Juris folenni- N Q dïäv tates exigit; ut teftamentum piurn vel ad. caii- i fas pias,. teftamentum inter liberos factum a U 55 n arentibus ; téftamentum militis in expeditione ) ,Wgo Ufg l bellica, teftamentum ruftici, teftamentum tem- f pore peftis. Ierum aliud teftamentum eft fiviptum. vel Tl veda&um in [cvipturam , quod vocatur etiam clau- i, fum, quia nece(Ie non eft, ut teftator manife- d N flet ejus renorem & heredem a fe inftirutum; od dummodo dicar teftibus , fuam ültimam volun- n d tatem in hac fcriptura contineri, licet teftamen- V tum folenne fit: aliud eft zuzeupativum, quod fi- It ne fcriptura fit oretenus, nominato coram te« ( t ftbus herede, íive dein actuarius hanc ulti« ii mam voluntatem teflatoris pro memoria & ior Qd failiore probatione ; in fcripturam redigat, dind ive non. i. Tdh Dividitur etiam teftamentum ratione finis Yunts r in teftamentum a pias ceujas, & ad profanas: (l ratione füccefforum 1n teftamentum zzrer libevos,, «l | duter extraneos: ratione caufa&e efficientis in MM Ieitamentum papanicum & in militare. m B F. 'Teftamenti fcripti folennitates fünt fe- au&orita-g' | quentes: r. ut haresin eoinflituarur expreffis i | Nerbis , & nomen heredis fcriptum fit vel tefta- Qu D toris vel alterius manu. . Quodfi per alium te« yelum ftamentum fcribatur, debet nihilominus tefta- "TT tor ipfe vel propria manu fubfcriberecoram te- I z&um flibus, vel ( non poteft, oCtavum teftem adhi- j d X 5 bere, 339 Dz Jun&. T ro/'/?i bere, qui nomine &loco ipfius fübfcribat. De- inde feu propria, feu aliena manu fcriprum fit f foy. teftamentum, reftator illud quantumvis claufüm j ]i debet oftendere teftibus & dicere , in illo con- gpun&o tineri füam ultimam volunratem. Porro quan- j eü. do teflator ipfe fcripfit, vocatur holographum. poro A Vide /. 21. 28. 29. C. de Teft. INov. 119. Conf[lit. " du Jmp. [ab. Maximil. L. an. 1512. tit.. Fon. Tofla- j gnenten. d 2. Solennitas pertinet ad teftes: quorum fep- » j vt temin teftamento folenni debenr adhiberi,omnes iMv idonei, liberi , maículi, non peregrini , non im- H puberes, non furiofi, noncceci, non muti, non fotm omnino ebrii, nec prodigi, qui comparantur co d t furiofis; non damnati ob crimen famoíüm; dem t non inteftabiles tam active, quam patfive, i. e. fb qui nec poffunt condere teftamentum, nec ali- & fnptu quid ex eo capere; non domeftici reftatoris vel hs m heredis, cum unus fcilicet in poteftate alterius tftbosl eft, vel ambo in poteftate tertii; non heres. [stmon o legatarius tamen , vel fidei commiffarius parti- um n cularis teftis effe poteft: nam principale com- tj n modum ex teftamento eft heredis, non. vero t5 d Debent autem teftes effe habiles tem- legatarii. Ti pore conditi teftamenti. Z7ff. de teffam. ordin. $. 3. T v & fga. l. 19. €3 fqq. ff- Qui teflam. fac. po[J- Tttda Deinde hi teftes debent effe ropati, faltem Vsj ab alio, preefente teftatore, vel convocati, ve Qd ut praefentibus fignificetur, quod teftimonii te- ftamenrarii caufa adhibeantur, urt fcilicet .eo Adt LTH confultius & deliberatius videatur agere teita- t tor, l. ax. ff. Qui tellament. 6$. Reco]J.. Imperios nf Drz Junr. 331 s["HW*T(M- ) w cir. conftit. Maximil. L. Sed & Innocentius M nj IV. Pont. dicitur pronuntiaffe, quod teftes ] j l W etiam de Jure Can. debeant eífe rogati , quia in MOH 1 n VT hoc punéto Jus Civile a jure can. correéctum non €eit. Porro hi te ftes debent effe praefentes tefla- UI NI tori, üt hunc videant, & audiant. 7. g. C. De T zeflam. Denique finguli teftes fimul debent fübícribere füuum nomen, & fubíignare illud . Wrünf. fi g l llo vel proprio vel alieno. ]. 12. 21. C De iins tflam. $. s. Inft. ibid. Tüiyr. | 3. Solennitas pertinet ad contextum; ut fc. mj totum negotium peragatur uno eodemque lo- at co & tempore, uno contextu, i.e. non qui- X fimln dem requiritur, ut uno eodemque tempore p i fcribatur teftamentüm, exigiturtamen, utan- 1 d- sR tea fcriptum uno tempore, teftibusque omni- bus fimul convocatis oftendatur, & a teftatore lue dlemy mn hs & teftibus fübfcribatur & fübfignetur , ex J eit£. Licet non obfit valori teftamenti modicum in- r tervallum neceffarium, v. g. ob fumptionem p at medicinz, neque actus ad teftamentum perti- 100 YefO nens; ut deliberatio de relinquendis lepatis. diestn Obeft tamen, fi intervenerit actus plane ex- niny A ] traneus, v. g. contractus. W. ] ] Hinc ad effentiam teftamenti jure commu- ll , [ OCU ni non requiritur prafentia notaril publici, ne- que ad folenne expreffio anni, menfis & diei. (imyi » f d Licet probabiliter hoc requiratur in teftamen- to paterno, feu in divifione omnium bonorum h m paternorum inter liberos, ex Nov. 107. Iter i )Dv nihil refert; in quacumque materia; &a quo- cumes 332 Dz Jonr. cumque fcribatur teftamentum, dummodo uta. ;; ij tur charaéteribus ufitatis, aut fiadhibeat noras, ;j ec fint indubitatae, r V. Teftamentum nuncupativum easdem d requirit folennitates, excepra fcriprura & fig- n 1pr€ W natura: dummodo teftator coram feptem tefti- d a bus idoneis, ropatis, fimul & eodem tempore g n reíentibus voluntatem fuam ultimam circa j ys n eredis inftitutionem , legata, &c. . oretenug gwnmu N vel per fe; vel per alium, etiam ex fcripto le- 4 m gendo &articulatim declaret..| Unde etiam vim n teftamenti nuncupativi dicitur habere , fi teíta- j mentum ícriprum totum coratn teftibus lepa- ritr Ut tur. Non fufficitautem, fi teftator tantum re- Jeres if ferat fe ad aliquam chartam, in qua fcriptus Ym f heres inveniatur : quiaipfe heres viva voce pro- ^intefio muleari deber. Huc pertinent teftamenra re- n d ciproca inter conjuges ufitata, vel (cripta, vel m d nuncupativa. Probabiliter fufficiunt feptem p tefítes pro utroque teftamento, dummodo fàl- atlds d tem exprimant diferte , íe utrique utriusque D ] vedem teítantis nomine fübfícribere velle. Conjux; MU n invito altero, tale teftamentum mutare potef i u quoad füam partem, vel gravare fideicommif- . mwï nr hat (b lf ío: non poteft autem, íi pacta per modum b Wl f contra&tus inter conjuges concludantur. ïm u ! Dico I. "'eftamentum non privilegiatum, Mil folennitate aliqua nuper adducta carens, eftir- Day ritum pro foro externo. Efítcontra Bartolum is] fd&[ & alios quosdam communis fententia , propter T claros textus . 9. 12. &62 ]. Hac confultiffrma 21. f enni- G (: 1. adeoque (eptem tefes, & aliee fol & tates M Dz Junz. 333 u "ll tates fupra recenfite, pro foro externo non "ll »recife ad probátionem, fed ad fübftantiam & M. 'li valorem teftamenti folennis, pertinent regula- Wl riter: nam excipitur cafüs, quo heres ab in- AA Ef n teflato ipfe percepit, ac fatetur voluntatem de- xPh functi alium heredem inftituentis. l. fin. C. de Vs fidtic. ubi redditur hac ratio: Cumves (nempe 7/?/0]3(]; q voluntas) per £effium [olegnitatem offendituv, tunc £, Ofefos e2 mumevus Teflium , €9' unnia [ubtilitas vequiven- L dacf. Ergo fi de veritate aliunde, nimirum AR J N exconfeffione ipfius heredisab inteftato conftar, hujusmodi numerus & folennitas fruftra requi- teü'fwsïegz. ( ritur. Unde /ex fiz. cit. ulterius difponit, ut fi heres inftirutus in teftamento ob omifTam ali- uj quam folennitatem imperfecto fciat, heredem N WODTO &b inteftato preefentem fuifTe; cum fiebar tefta- ln . mentum, &audiviffe, velcertocognoviffe-vo- íriti W luntatem defun&i, poffit heredi ab inteftato i fptt ml id neganti deferri juramentum: quod fi recu- fürer heres ab inteflato, hereditas devolvetur t Ui ad heredem in teflamento irrito inftitutum? (onjn uali emim, inquit textus; Jocus zeffibus velin- i ol Va uatuy , vel quemadmodum ad extraueam fidem de- eurvatuv , propria &g iudulitata fide velifla. Idema 'fdm | If : tenet de lepatario refpectu heredis ab. inteftato . 4 . in fi tni üegïatum' veditati i). li cafü ex $. ffn. Iufl. - De fideicomi[Jav. be- n5, &Ll Dico ]I. Teftamentum non privilegiatum; Di'! ! cárens folennitate jure pofitivo requifira, non w* eftirritum in foro confcientie , fed valet tam ia quoad inftitutionem heredis, quam quoad le- zi udice in- [r £à&tà, quam diu non pronqmia-rur abj validüms 334 Dz Junx. 6 validum. Eft contra Covarruviam, Haunol. 117 dum, deLugo & nonpaucos recentiores. $e4 ;j g Jü Pvob. I. auctoritate veterum JCtorum & Theo- logorum fére omnium , quibus áccedunt So- qge ia yi A tus, Medina, Bannez, Molina, Laiman quos íequitur & cirat Leffius de 7.. eg 9. ]. 2. c. 19. d ho L dub.3. Hi omnes docent, id quod ex tali te- ftamento poífidetur , non effe reftituendum, usl donec per fententiam heredi ab inteftato adju- s t dicetur: eo quod ex tefítamento minus folenni j obligatio naturalis enafcatur, cui heres ab in- "A yoam teítato teneatur fatisfacere; & unde inítiturus poffit relidum petere & retinere. 0 Qu non d Prob.2. Leges aperte fupponunt, volun- tatem defuncti, de qua conflet per confeífio- Qunt d nem heredis, cujus intereít, validam effe de- i/pii bere etiam in foro externo, etfi per fcripturam | lii minus folennem non fàtis probetur. ta /. erft surá inutilitev. C. de fideicom. Sanxit Antoninus: /Vog iv dol[e per te vepeti fideicommüffum veli&£um a. defun sb élo inutiliter. (i.e. in fcriptura minus folenni) ff u zu [ciens volugtatem defun&li, cujus. es beves , illud vuin prafüitifli: quia mon ex ea [ola fcriptura , [zd ex ts l. cou[cientia veli&li fidei commiffi, defun&li voluntatà pv m [atisfa&tum e[fe videtur. Eu In eamdem fententiam pronuntiatur 1. fin. Fuhäïxïwt C. de fideicom. & $. ul. Znfl..De fideicom. beve- I dug dit. Si teftator fidei heredis füi commifit, ut t ! hereditatem vel fpeciale fidei commiffum tibi D reítituat; & poítea nec ex ícriptura, nec ex 1. quinque teftium numero poffit probari, hanc n b M fuiffe ejus voluntatem: poffis ei offerre jura- hi Ín | paen- Dzr Tun& 335 rruvm) Halmav mentum; & fi jurare noluerit , vel fi faffus fue.. i i "s p rit, cogatur tibi reftituere: necliceat ei ad füb- ! ! IU'ilmM " tilitatem juris confugere, i.e. nonliceatei op- U onere defectum íolennitatum. Et rationem na)[nïhu [ fubdit: /Ve depereat ulzima -voluntas teflatovis, fi- jj ]i dei beredis commifa. la ii Prob. Ll. Numerus teftium & fimiles fo- It Jennitates folum requiruntur in teftamentis, ut UT fidem faciant in foro externo, & ut omnis fal- lo n fitas & deceptio evitetur ; ut proteflatur Juítinia- A IR nus d. ]. fiz. C. de fideic. , ergo non fuit mens le- T m gislatorum reddere irrita talia teftamenta in fo- el ro coníclentiee , fed tantum in foro externo eis IU non affiftere , (eu non dare actionem: ficut non p r dant a&tionem ex nuda promiílione;, nifi formu- n d la ftipulationis, vel fimili modo fit veftita. tltpnma Deinde Authent. de Nuptiis collat. 4. c. 46. L duj Imperator ait: Ulique cuffodire volumus morieu-. Wnmy: J um voluntates:: nam uc idem $. Per zvaditio- du d- ! uen Ioff. de vev. divif. advertit, Nibil l tamcon- tf / venieus gatuvali equitati, quam veluntatem. do- rdnt, i mini volegtis vem fuam in alum zvansferri, vatam i,f baleri, . Ergo non eft conveniens equitati na- j d turai; ut omiífio talium íolennitatum; quod Íepe per ignorantiam vel impotentiam contin- iLot Lün; git; hanc volunratem reddat invalidams. hi r Hinc PliniusSecundus l. 2.ep. ad Anianum, —— Eso, inquit , propriam legem mmibi dixi, ut defun- vilim orum voluntates, etiam[i deficevent , quafi pevfe- y 14 15 Tuerev. Ec 1. 5. ep. ad Calvifium: ZJoc egim, M) hi 1 us a[picias , avvitum ; fi defuncli volumtatem , va- w $um Q9 formwm efl: ambi autem defuntlà voluutas m (vereor 436 Dsr Jun*. (vereor , quam in pavtem Shurisconfülti quod di&tu- st if vus fum , accipiant) antiquior jure eff. OLj. 4. cont. 1. cozc]; Jus canonicum c,. Cum m VO l) usf effs b.t. correxit jus civile; quo ad valorem teítamenti exiguntur feptem teftes per modum ttotfe ] (s folennitatis fübftantialis: nam ibi reprobat ne- ceffitatem feprem teftium pro teftamento fo- d f hep lenni, & folum eft contentum duobus vel tri- bus teftibus; cum Parocho. Ergo. . JV.742- Jl BUA iéc. cum communi & Gloffa contra Sfondra- tum & alios. Suffragatur praxis & ratio , quia 9. du quando inter jus canonicum & civile reperitue contrarietas vel diffidium circa caufam mere Áicert profanam, néc peccatum concernentem, quod- i quius libet eft obfervandum inforo füo, nempe cano- up Q PUR nicum in foro ecclefiaftico, civile in politico & Íaculari: Sed jus canonicum reprobans nume- AEDEDE j rum feptem teflium in teftamento folenni di- 4;*.du&ionem j n T) l üg fcrepat a jure civili in materia mere profana; peccatum non concernente. Ergo. Imo inta- MSTGURS li.s i m li materia rere politica ; nec peccatum nec per- fonas ecclefiafticas aut ecclefias concernente i ls COT Pontifex ne quidem poteft aliquid ftatuere pro T. orbe univerfo legibus civilibus contrarium, fed BOR tantum pro fuo temporali territorio; ubi ipfe eft füuprémus dominusterritorialis. 7rg.cam. 6. 18 t d £? 16. d. 96. t9 cap. x3. De judiciir. lr Jufl. 1. In c.10. &? 11.. De zeffament. Ale- "i xander III. ait; a divina lege & Sanctorum Pa- t Mi trum infttitutis ; (& a penerali confuetudine glienum effe, feptem vel quinque teftes adhi- 1b f& bere in ultima voluntate, uti jubent legesciviles, .mpugm cutm Dz jURE. 337 dj cum Scriptüm fit, zz ore duorum . vel tvium te- ium flat omne vevbum. — Ergo leges pro valore Mmf- M ultimse volunratis requirentes feptem vel quin- ls ueteftes fovent peccatum. E. Difl. aut. Pon« | | As j tifex tor teftium numerum requirere, ait, a le- du lts edivinaeffe alienum pofitive, h.e. effe contra ls legem divinam N. effealege divina alienum ne- V j gatives h.e. preter illam; feu lege divina non ! AA effe prefcriptum, neque preceptum tot te- t od ftium numerum C. Jus divinum per illa verba, V 1 j ore duovum , vel zvium &c.. infinuat quidem, Vg in quolibet negotio duos vel tres teíles poffe i t fufücere; nullatenus tamen prohibet plures i in quibusdam negotiis gravibus de caufis teítes Pa exipi. Qualis cauía in negoriis ultimarum vo- rf luntatum eft periculum fraudum , qus facile fs. evenirent, nifi plures teftes requirerentur, (ibmi d. Induclionem habemus in condemnatione Epi- m Ícopi; ad quam Pontifex requirit feptuaginta ) Inoitt qduos teftes. c. 3. cauf. 2. 4. 5 It ! ÍJufi. 2. Pontifex ibidem füb poena excotn- TICeRte ,' municationis prohibet reíciffionem teftamenti o p fa&ti coram duobus vel tribus perfonis & pa- r l rocho, qui per presbyterum intelligitur: Sed di gl excommunicatio locum non habet, ubi pec« ln catum non eít; ergo refcindere teftamentum «nm duobus vel tribusteftibus fa [u a & üum; &plu- m J M » res requirere peccatum eft. &m. Pontificem lo- mb qui de cafü, quo quis teflamentum cum duo- n RU bus vel tribus teflibus condirum in didionibus s d ominio temporali Pape fübjectis,: perünaci« rmcït'ir'ïï) : ft ier i.mpgguare,r: nam in dicto- cap. refcrip ( ad 338 Dz Juns. ad epifcopum Oftienfem , qui epifcopatus eft ion antem 4Ul ventl füb dominio temporali Papze. Unde dictum 1 reícriptum exrendit fe tantum ad territorium lii iil f temporale pontificis. st Obj. II cout. 2, Concl. "Teftamentumimper- fe&tum, fimpliciter pronuntiatur nullum, infe- fj I Sedl &um, irritum, $. 7. Zuf/. Quil. mod. teflam. in- firm. &alibi; ergo pro utroque foro eft nullum, aT E. Difl. ,4utec. Nullum pronuntiatur ibi tefta- i NU mentum imperfe&um ex parte voluntatis C. ámperfectum precife defectu folennitatis N. s d ynut 'Teftamentums imperfectum ex parte volun- tatis eft, quod quis conditurus teflamen- t n tum non perfecit, licet cosperit: jam actio- | . Dictt nem, v. g. tefles jufferit convocari, propofi- iquá n ta adnotav^rir, uni & alteri promiferit fe ip- loerim forum in voluntate ultima memorem fore, nec 'umífem tamen propofira ifta abfolvit; morte preeven- Iu tus, ufü loquele aut rationis ante deftitutus. QUBLUIS De hac folum imperfectione teítamenti agit intter dichus $. 7. /zf/ & nos ultro fatemur nullum il- Lulims f lud atque irrirum effe in utroque foro; licet n 4 ' ad caufas etiam pias fpe&taret: eum nihil preter Il ::.»ïbii.cæ, d il propotitum teftandi aut legandi contineat. At 0 vero teílamentum imperfectum defectu folen- (; nitatis eft actus vo'untatis cum legitima po- Finif 1 teflate. teftandi (qua quidem duo jure na- *sl turali aut genrium ad. teftandum requiruntur ) MO Ífed deficir aliqua folennitas vel conditio jure "tyofor " pofitivo ad ejus valorem prefcripta. Quod TT 1 i iW quidem jure civili nullum pronunriatur, eo n quod ci jura non affiftant neque actionem dent ; non RUT Dr TJunr. 339 ( lj W non eutem quod ne jure quidem naturali & in D m conícientia non oblipget. Nill m Jnfl. 1. In famofà illa . Hac copfulziffima. C. r De teflam. ubi potiffimum prefcribuntur fo- ! UM P lennitates teftamenti, fic habetur: Ex ünper-. hu ftélo teflamento voluntatem defun&là teueve von vo- ^l ?Ioeüfm lumus. Sed ubi ipfà voluntas redditur. ineffi- cax, nec oblipgatio naturalis & in confcientia TT oritur: ur patet in religiofis, quorum volun- ts ( tas & difpofitio aliquid attentans circa res tem- & N porales absque confenfü fuperioris eft abfolure Wt i. irritata a jure; ac nullarum omnino virium., ls t ut neque obligationem in foro interno pariat. t a d &. Dicitur quidem ibi voluntas non tenere, fed 1 pl UA quia nulla fit mentio fori interni & rantum fim- Qjen f P ^ pliciter irritatur, recte non extenditur ad fo- Á rüminternum, — Condirores enim juris Roma- t pv f A 1 1. AURUUS ni; legibus fuis irritando fimpliciter teftamen- tum, non erant foliciti de foro interno, nec de i i obligatione náturali tollenda, quam per fe pa- TT rit ultima hominis voluntas ; fed fpectabant fuoy o folum regimen politicum & ftatum exrernum fipreer reipublicee, inftruendo judices, quid in tribu- n A nali & foro externo tenendum effer, ac pro- ho ln nuntiandum: hoc enim ordinafle ad bonam i p reip.adminiftrationem füfficiebar. Paritas cum ' j Ti religiofis nulla eft: quia horum voluntas ac di- 1uirunmr,'; ; , fpofitio fine confenfu fuperioris irritata fariseft vio p etietm pro foro interrio per abdicarionem omnis , ( ominii voto pauperratis praftitam: nam jure j d naturali pro foro etiam interno invalide quili- ncmdïm; non íua. Afl in cafix n bet difponit de re Y 2 noftro 340 Dz Junx. nf po! noftro teftator difponit de rebus fuis & pro- ia eXL] jj M priis. ;prei Inft. 2. Non voluntas nullam prorfus pro- fed voluntas abfolute irri- *ntum f ducit obligationem: As i tata, eft non voluntas, Ergo. E. Difl. Min. ml Voluntas fimpliciter irritata eft non voluntas ä af t ro foro externo, quod folum refpicere cenfe- IU tur lex irritans, quz non facit mentionem fo- Jondtt ri interni C. eft non. volunras etiam pro foro Mi interno N. Contra eum , qui legem dicere n " n j ! d j vt apertius poterat , interpretatio facienda eft. | ( i c. 57. de R. 3. in 6. Neque leges irritantes himdj & a jure naturali recedentes, adeoque odiofz, rdi fünt extendendae, fed reftringendae. c. 15.e04. hbet j & in obícuris minimum eft fequendum. c. " — J d 3o. eod. endo Olj. II Ad omne negotium jure appro- Btrj batum requiritur non folum voluntas & con- T m fenfus, fed eriam potentia & modus a jure de- äx jitur ] finitus. /. 55. ff Delez. J. Sed inteftamento im- BH perfe&o licer adfit volunras teftatoris tamen de- ficir porentia difponendi rali modo. Frgo. :.::edil TO Hinc filius familias injafte a patre exheredarus, QIILQE Q J AUE non tenetur heredi inftituto relinquere heredi- hd tatem: cum id foret nimis durum. c. fiz. 17. Ltl q.4. R Difl Min. deficit porentia tali modo [:: itfn difponendi pro foro externo C. pro foro in- il rerno N.— Quod additur ex can. fin. cit. non ..... 1 li ij eft contra nos: nam imprimis ibi ranrum ha- betur, quod S. Auguf(tinus noluerit acceptare LR hereditatem ecclefie delaramn a patre filium ex- D fïe;t. m en heredanzc, non vero, quod non potui Dr Junr. 341 Myt Deinfi ponamus , íermonem ibi effe de filio in- M wufte exheredato, is non obligatur in confcien- il uml tia hereditarem relinquere ecclefiz, licet tefta- mentam ratione folennitatis non fuerit invali- n dum, fi velit per querelam inofficiofi, vel per 7) li remedium nulliratis impugnare teftamentum: t Keftte " D eti teneretur, Íi iropugnationem omitteret, Vtnan ï vi eujus per fententiam judicis teftamentum ID g refcinditur., lufi. 1. Judex, coram quo heres ab inte- zgem gjcgfg J ftato petit hereditatem in teftamento imper- TR ! fe&to alteri reli£tam fert fententiam juftam , il- t H yi lam adjudicando heredi ab inteftato; ergo he- Vi ælhw res ab inteftato feu legitimus jam antecedenter m habetjus in hereditate, non vero heres iníti- tutus; erpo hic illam accipiendo, vel acceptam retinendo non eft tutus in conícientia. k. JV. jrap- CTNR Corf. Per fententiam, qua hereditas ab judice ij fecundum leges pronuntiante, ac proin jufte hm - addicirur heredi ab inteftaro eam pertenti, hic nl primum acquirit jus in foro eriam interno; & heredi minus folenniter inftituto tunc demum 0. hp Jertils imponitur oblioatio in confcientia, hereditatem elued- | dimittendi: cum quisque teneatur in confcien- TM - tia; obedire jadici jufte pracipienti; non au- qi m tem ante fententiam penes illum jus, & penes of hunc obligatio in confcientia exfiftit. "'empe- n d F ramento iíto Dom. Sotus & Dom. Bannez fen- uD ) tentiam noftram probabiliorem reddunt. u i lufl. 2. Ergo fententia judicis majorem ha- J j et vim, quam lex, E. hoc fenfu id verum [f ul ele, quod fententie judicis certo jufte, & bt ecun- 3 342 Dz jJugx. fecundum leges late aíliftat jus naturale, ad. ftringens confcientias, ut illi obediatur; non vero alliftat leoi polirivae non certz, vel omni- (r. 1 no non exfiftenti: atqui lex pofiriva irritans te- ftamentum minus folenne pro foro interno, ï p i $l non exíiftitr, vel ad fümmum dubia eft. .. .Cee. & 5 p terum adveríarii etiam in aliis cafibus debent n li admittere, quod obligatio in confcientia primum teliam fl If [/ per fententiam judicis oriatur, & poft hanc de- tur, non vero anre fententiam latam. Sic lex ul ( I iere poenalis in conícientia non obfh*ingit ad p W Y poenam praeftandam prius, quam fententia ab judice lara fuerit. Idem ediximus de debito re- w ftirnendi xceffum quingentorum [olidorum ! mredid; donatione commiffum : Idem. tenendum de I 3! ïrcn(e;, damno eX culpa mere juridica alteri illato. 'evardil n i pro Ob;. IF. Facultas teftandi eft juris civilis; jrlus q ergo cum hoc adverfetur reftamentis folenni- ^7 tll rate prefcripta deflitutis, nulla erunt etiam in conf(cientia. a pl E. Diff. 4ntec.. facultas teftandi eft quoad folennitates juris civilis C. facultas Hgü 1/ &t teftandi generatim, fecundum fe, fimpliciter kj ; & indefinite, eff juris civilis N. — Ut liceat ais [J, , f morituris difponere de rebus fuis, ex juregen- I Dd tium fluit: quippe recta ratio hoc dictat, ut ^ ieen fancta & illibata fit morientium voluntas, /. 1. tf C. de. $8 Eccl. & cuivis liberum de re fua UA difponendi arbitrium. /. /z' re mandata. 21. C. D a ( Mandati. É I5, lt uf ARTI- Dz funr. 343 t ARTICULUS II ^ (f De teflamentis privilegiatis. li Ota. 'Teftamenta privilepiara fuünt militare, N parentum inter liberos, pium vel ad cau- ( ln fas pias, ruflicum, tempore pe(tis conditum, (dl l) ut $. art. preced. prenotavimus: quibus acce- BD dit teftamentum publicum, feu principi obla- Vg tum, aut apud aéta conditum. — De his ordine l r I^ breviter hoc art. tractabimus. Dico 1. 'Feftamentum militare eftteftamen- L tum militis, ducis & eorum, qui caftra fequun- UT tur caufa militiee , ut concionatores, confiliarii; g medici, chirurgi, item Secretarii; judices ca- L 3 ftrenfes, mercatores cibariorum, lanii, fabri, lt navarchi, trierarchi, nautee, remiges ; & omnes qui in procinctu verfantur, nam licet milites 15 i non fint, quia tamen eisdem periculis, quibus t m veri nflites, fünr fübjecti; hoc eodem pau- Y enom dent privilegio. J. ult. ff. b. t. l. uz. ff. Debonr. hs t polfff- ex- teflam. milit. "Feftamentum militis MT in expeditione pofiti nullas omnino requirit Ámpkcit folennitates , dummodo conftet de voluntate j Ug | teflanis, Dicuntur autem in expeditione effe; JIer quicumque parati funt ad confligendum cum ( t hofte, five eum períequantur, five imminen- us l1 tem exípectenr, intend in omnes rei bene ge- ii rend:z opportunitates, vel ut invadant; vel ut dub invafurum füftineant & propulfent. Sic ita- que etiam milites in. caítris degentes, aut in prefidis, item lirniranei, jure militari teftari T poflunt, fi (c. ab hoftibus fint cin&ti, vel ho- lum Y 4 244 Ds Jvar. ftium invafionibus expofiti : Secus non. Par. gerti f ij ratio eft illorum , qui in hibernis fünt con- ftituti. hm v Dupliciter autem teffari miles poteft: guz- jb cupative, ubi tamen probationis caufa duo te. Jynet; 4 ftes fünt neceffarii: nam comvocatis bominibus ,. dorom Factüm vero z5 igenmml ait Imperator $. 1. /nfl. b.t fiviptis, etiam fine tefte valet, modo aliunde, sini, q utpote ex collatione literarum &«. conftet de fuioa) pf ipfius manu. J. pr, Poterit etiam in vagina, vel clipeo litteris fanguine rutilantibus ,. vel Y etiam in pulvere fcribere ultimam fuam volun- 1WS QXW tatem. /. Milites C. b. t. íed cunc duo teftes ad | L minimum neceffarii funt; quiillum viderint fcri- |impen benrem , per /; Lucius ff. b. . Vix enim polffi- Jf n bile eft, ut perípicue difcerni poffit, utrum a l! (jf? /7."/' moribundo milite , an ab alio lireree pulveri in- Til fcripte fint. ! Jure hodierno milites, qui fuerint in acie aut / g j in expeditione, perpetuis hoftium incurfioni- lo ] 0 bus obnoxii, & quovis momento ad pugnan- ; dum intenti, teflari poffunt quocumque mo- l ; p lt D ! l ! do: extra talem expeditionem in caftris tenen- | tn 1N tur duos adhibere reftes; in hibernis feu pre- LUET. fidiis con(lituti, coram feptem reftibus, ad du- W nf &um juris communis , teftamenta conficereco- um guatur per ordinationes Imperii an. 1512. 7if. *5 d. Fon Teflamenten. $. Und follen. i j f jl Teftamentum in caftris , aut in expeditione L N fa&um, poft obtentam honeftam dimiffionem; 2wl N D non duraàt ultra annum. Quadruplex autem Wi j 13 dicitur honeíta, quae j l tel eít mitfio milit»aräs. I^ ermeritis ) Dz Jvnr. 345 ) ' emeritis Hipändiis vel eriam.ante ab Imperato- D ^ ! WF se indulgetur : 242 Caufaria, que fit ob ad- verfam valetudinem, aut vitium corporis; quo milinae labores impediantur: 3777 ad (übeunda ! munera, cum rmiles exauctoratur, qui evitan- dorum munerum caufà militiam fubiit; quae ta- AU f men miffio exiftimationem nonledit. 472 Igno- W'bgn miniofa, qua quis ob deli&um dimittitar. U Ratio autem hujus privilegii militaris non !If tantum'eft zzmia zmperitia legum, quae affertur in Zuffit. princ. De smilit. tcfl. & quod arma po- tius, quam jura fcire intelligantur. /. ulz. pr. C. l D de jure deliler.. cum alioqui etiam aliis jurium fK imperitis, puta, rufticis, faeminis &c. idem e l- J fet conceder a iti a um: fed primaria cau(a eft mulzi- l vrum zudo peviculovum, quibus in expeditione prore- hpri. publica milites objiciunrur. — /7. . pr. & 1. uz. Vide infuü- Jf. de bouor. poffeff. ex teftam. milit. Md per ff.&9 C. De teflam. milit. d Dico ]J. Ut teftamentum parentum inter d p liberos fit lepitimum, füfficir L.Si nuda & fim- Iu m plex fcheda reperiatur, modo liberi agnofcant J lene manum patris vel matris. Idem eft de avo & fa p avia, ira ut certo confter de eorum voluntate. s d« Quodíi perfona extranea liberis effet admixta Tetet per modum heredis, pars ei deftinata accrefcit liberis, cum exclufione hujus perfona. 4 2r. j f & Autb.. Quod fine. C. De teflam. xpediria:: " lL. Ex JNovel. 117.. debetteftamentum fcri- nf - bere vel fübícribere conditor teftamenti , aut r a alrem duo te(tes: deber addi tempus & diqs d q conditi teftamenti: debent exprimi nomina li- * emati 1 3 bero- -6 Dz Jun*. vflionet berorum, & fiimul id quod cuilibet relinquit femindt teftator, eaque non per Zifras , fed per literas & verba integra. som, petuma HI. Ad tale teftamentum. nuncupativum tiltt fufficir, fi conítet de voluntate teítantis vel per duos teftes. ]. 26. C. Famil. Erci[c. qe OFI[m l J IV. Debet relinqui fingulis liberis. porrio rogt I &f debira, quam vocant legitimam, titulo hono- rabili inftitutionis, ut nominenrur heredes: nec enim füfficit, relinqui eis titulo legati aut do- ï AU T nationis. ANovell. 115. Non valet, dum filius . i RWH q eít preeteritus: quod enim in filii favorem in- ftitutum eít, non debet in ejus difpendium de- | ;JS eumc 2 foro d torqueri.; Valet'etiam inter nepotes: hi enim, & omnes defcendentes, in favorabilibus ve- 10 d niunr nomine liberorum. jennidto V. Schedula reperta & fubfcripta fola ma- m CC nu filiorum non valet ut teftamentum, fed pre- shyem ciíe ut conventio inter filios. ari df 1mg v Denique fi non valeret tale teftamentum ut teflamentum, valerer ut codicillus, licet clau- ml (ülam codicillarem expreffam non habeat: pr&- zUennit fürnimus enim, hanc claufulam a parente ita TT teítante fuiffe (ubintelle£&tam. Quodfi fcriptu- lt ra patris inveniretur fine die & confüule, i. e. Es fine expreffione anni, menfis & diet, dicunt; Ü 1m exig valere non in vim teítamenti paterni, fed in AOf vim divifionis parernz bonorum inter liberos. A Dico III. "Veftamentum factum ad pias cau- U]anu ïl fàs, v.g. ad cultum Dei & SS. ob füpernarura- At J lem animz falutem ,. dorationem puellarum U pauperum , promotionem SS. literar um, in- W M ftructio- Dz Junx. 547 CuLA " d ini fiructionem plebis Chriftianz , ad zedes Sacras, At ! ad feminaria Clericorum ad. xenodochia, no- lh fcocomia; gerontotrophia , orphanotrophia &c. quo etiam a multis reducitur factum ob publi- cam utiliatem ; appellatur zeffamegtum pium, atque omini licet folennitate deflirutum valet in /f/bffllj n utroque foro quoad heredis infílitutionem, mo- li 1&'0(, do füfficienter conftet de voluatate defun&i, äf(fdems vel per duos teftes , vel per Scripturam, vel Vr d er fübícriptionem teftatoris, vel per confef m f'::!ug fionem heredis, vel alio quovis modo. TE DuY fententia communis '"Fheologorum & JCrum. M ]us enim canonicum, quod quoad caufàs pias in foro etiam civili obfervandum eft, cap. 7. hl v (9 1o. de Conflitut. tetamentum pium absque folennitate factum non tantum non irritat, fed ulline etiam expreíle quoad hoc numerum quinque dore- aut feptem. teftium alias requifitum reprobat. Igitur ut difpofitio talis teftamenti aut volunta- us tis ultima valeat, neheredis quideminftitutio- lo d ne opus eft, utpote folo civili jure introdu&ta: m que folennitas in teftamentis ad pias caufàs non i requiritur. r | ÀVec vefert , quod Pontifex requirat duos j5 ie | vl tres teítes legitimos; c. 10. €9' 11. Deteflam. du Hos enim exipi rantum ad probationem , quan- , i do de teflatoris voluntste aliunde non conftar, r bett inde perfpicimus,quod Pontifex plus non requi- dpists fat, quam quantum jure divino ad comproban- yritt am rem exioitur, fecundum illud effatum , in ore duorum vel trinm teftium ftlat omne ver- pu::"erdm Itl U üm: jure autem divino duo tefles tantum re- [ndo qui- 348 Dz Junr. hm $ quiruntur ad probationem, quando de veritate non conítat. Sed GÉcap. Judicante.eod. ad unius tU!Um [ WCW relationem, quod uxor cujusdam fcutellam ar- 1[] RUE genteam monafterio reliquerit nudis verbis, ponrifex mulieris voluntatem mandat impleri, Et fine inquifitione an duo teftes adfuerint. Til inerito: nam teftamentum pium non minus eft J privilegiatum, quam teftamentum parenris in- g ter liberos: atquiin hoc folum exigunrur teftes ad probationem, nec requirunrur, fi conítet vff;ldi[idliy s. de voluntate parentiscerto per Schedulam v.g; g Ergo idem eft in teftamento pio. Quapropter Pontifex, cum in d. c. 11. Scri- onres v & bit, Secumdum. decretorum . Sratuta , non appel- ji pbl lat cap. Cum effes, proxime preecedens, fed ca- 3. Acca nones antiquos, quales adhuc inveniuntur in m U a decreto Gratiani, videlicet c. 1. /7.4. 4. ubiduo teftes fufficiunt in probatione alicujus delicti. COT At exdt Dico IF. Adteftamentum ruri. factum feu If.Lm rufticorum füfficiunt quinque teftes, fi ratione loci plures haberi facile non poffint: nec requi- zl ritur fübfcriptio teftium vel fipillorum appofi- UE tio, fi fcribere nefciant, & figilla non habeant. &l Si tamen aliqui fciantícribere, hi fubfcribunt, '.*Hujusp Ddf & poffunt etiam pro aliis preefentibus fübferi- bere. /. i. C. De teflam. Recef[us Impev. an. 1 512. OR t Fon Teflamenten. m Dico F. Cum teftamentum fit tempore pe- þ&fï&w flis, remanentibus aliis folennitatibus, remitti- m li tur fimultanea convocatio & prefentiateftium, lts ac unitas contextus, dummodo fuücceffive ad NG teftatorem venientes teítes fübfcribant. /. 8. C. übmg € k Dr ]un*. 349 q :'CVOUL: l de Toflam. Suntetiam qui in pefte graviffima, ob rifJ if ericulum contapionis, dicunt fufficere teítes u quinque vel duos. . Camera Imperialis probaffe dicitur teftlamentum tale coram duobus teflibus. hr i Dico FT. 'Veftamentum publicum eft du- l lex: alterum dicitur' Prizcipi oblatum , quod ^0 UW libello infertum principi offertur, vel ejus cu- 7I BAfenp rie vel a principe ad hoc defignatis confiliariis: Dnyr el- altrum vocatur teftamentum a&s igfimuatum, v Lf feu J'udiciale, ut illorum fide,& auctoritate fu- x&iu"m.g. ftineatur. Utrumque nullas defiderat folenni- tates, nullos teftes, praíentia enim principis omnes füpplet folennitates. ]. 19. C. De teffam. J r.uS:.;, 1y Qp ! ordiz. & fuperfluum eft privatum teftimonium, s Á Wi Vi Md ubi publica ad(untmonumenta. /. 31. C. D« do- Ténlmtr j nat. Accedit, quod teftes adhibeantur, ut omnis ( li fraus & calliditas evitetur: atqui vero hanc psold füfpicionem ,. illic f principalis auctoritas, hic judicis excludit. s lts Obj. I.cout. 1. concl. 'Veftamenta alia, que fe- CR mel valuerint ; femper valent, dum teftatori li- m t buerit; ergo etiam teftamentum militis valebit Vf etiam poft annum ab expeditione elapfüm. &./V. Drbot, I d Coif. Hujus privilegium a Jure limitatur ad tein- sf pus expeditionis bellicee, & poft eam tantum in nl annum protenditur: quemadmodum privilegia abfentium reipublicae caufa usque ad annum a m reditu perfeverant. —/4d Olje£fionis "4ntecedens y, tl obfervandum efl , teftamentum folennitatis defe- yindn &uinurile, v. g. a paganoruri conditum , vel a Ms Jl ( milite anre expeditionem , fi paganus deinde ii militiam amplexus; & in confliétu verfatus fue- £t 350 Dz ]unr. gj h rt;, ex privilegio milirari valere ; modo verbis, j aut fcripto, aut immutatione aliqua in eo fa&ta Á e&km jure milirariillud le velle valereindicaverit, alio- quin pertinebit ad jus commune.$. 4.77/7.] 9.20. af Em ) 25 Jf De tefiam. milit.Cuapropter cum Ulpianus AE jcpa l. 15. $. 2. ff cod. dicit, teffamentum ante snilitiam fa&um a milite, fi n militia deceffevit , quve mili- us yontt £avi valeve , [i umilitis voluntas coutravia uon fit, pl ita accipiendum eft: fi declaraverit voluntatem íunam non efle contrariam. pm.äbet, at Illud ad extremum ex $. x. Z»ft. b. ?. addi oportuit , militem furdum & mutum fimul con- r t rin lts dere teftamentum militare poffe: modo talis ex Mi accidente fuerit ; nam a natuüra fuürdus & mu- tus nequidem idoneus eft, qui in militiam lepa- u du [ (j tur, eoquod nec clafficum audire, nec facra- n f drs ts mentum praftare , nectefferam militarem enun- tiare , necimperium ducis fequi poffit. 7 4./f eod. li : Ohj. IH. coit. 2. Concl. Valente principali va- lm i hoj let accefforium; ergo manente tali teftamento quoad liberos, manebit etiam quoad extra- hiisj Cnior neum , qui fimul heres fcriptus eft. & D. - £ec. Si eadem utriusque eft ratio C. fi diverfa N. c;ir*:o(nm Parentibus privilegium quoad liberos folum in- Vi g Utrum le- hab?adfe dulgerur, non vero quoad alios. o Lo) ata 'extraneis facta in reflamento tdli valeant; putin H inter doctos diíceptatur. ä Conftitu- f df D Ob;. III. cont. 3. Concl. Pontifici tio tantum obtinet in Ditione Papali: quia cap. T q! Relatuin 1. directum eft ad Tudices Velitrenfes, ) quod oppidum etiam in temporalibus fubeft ] Pontifici; ergo nihil fpe&tat ad loca alia extra terri- dffl,q Dz Junr. 35I d t t territorium Pontificis Rom. fita, , &. JV. Cozf. DA uia reftamentum pium concernit res Ípiritua- les & ecclefiafticas, decifio Pontificia Z. c. e- ftra latum , edita, ac juri communi inferta pertiner ad omnes Chriftiani Orbis Provincias: hincte- fte Panormirano & plerisque Juris Ecclefiaftici lIs /!:m» Coníültis, in Curiis etiam fzecularibus praxi ce- LU lebratur. Necobftatexemplum ductum 2cap.1. Tlnggs De locato. Hoc enim in materia mere fzeculari prohibet; ne Magiftri & Scholares Bononien- ] ij Ífes ante tempus conductionis finitum condu- nini ( cant hofpitia aliorum Magiflrorum. & Schola- Til rium fine horum confenfu. ts m Jnfl. 1. Pontifex ad teftamentum pium exi- Ditinis git duos teftes , & quidem legitimos ; ergo » al refpicir . folennitatem. E. D. Znt. Exigit Atemetun- -duos teítes ad probationem, in cafü quo defünt i l , ' alie probariones C.. fimpliciter quoad fübftan- tiam, & pro omni cafü N. Item exigit teftes | Ig legirimos, i. e. ranrum habiles de Jure civili IN. TOf habiles jure naturali aut etiam canonico C. Jus A Canonicum rejicit infamem infamia juris, aut dN criminofum non emendatum, aüt fervurn , aut (üroin- virandum excommunicatum , ur generaliter in- trm l habilem ad teftificandum. us autem Civile re- j vlta pudiatinfüper faeminam ,impuberem &c. Hinc eriam non requiritur, teftem efferogatum , quía iC fcilicet eft folennitas fpecialis Juris Civilis. Ita Pyrrhing, qui cum aliis etiam cenfet valere te- T [o! T M ftamentum pium, quando folo noru, aut figno UM alio externo , certo tamen, caufà pia heres in- i TAUl flituta eft : quia reftamentum pium ordinatur tan- d Dz JuntE. 352 gt tantutn ex jure naturz aut gentium, quibus i jo M teftarore defideratur ufüs rationis, facultas di(z eu voluntas jun ponendi, atque ipfa difpofitio, f« hij figno certo declarata: preer quee Jus Canoni- j qui cum amplius nihil exigit, quam ut fufficienter jem; ( de hac teftantis voluntate conftet. Ex quibus pQ couficitur , teftamento ob folennitatis defe&tum (anr vitiofo ac irrito , aut fuo effe&tu fruftrato, quod heres nominatus haereditatem recufet , valere ; (ïxlafäïäl v 3 ^ tamen legata caufis píis reli&ta: eoquod volun- J2 | tasultima , quatenus piam caufam refpicit , de- u " l fectu folennitatum civilium non infirmetur; cum - per Jus Canonicum plus non requiratur, quam - abfoluta poteftas & voluntas rerum dominium - (ua transferendi. Valent item legata; in teílamento . minus folenni pro caufà pia condito, reli&ta ad cau(am profanam , quamvis haec alias privilegio ]i non fint affecta:. nam folennitas ad heredis in- D Qu ftitutionem füfficiens, füfficit etiam ad lepatailli i u appofita: eoquod fübfiftente principali fubfiffat m : ja accefforium. Aeg. 42. 9ur. in 6. fit] j Jufl. 2. "Teftamentum a Patre inter liberos T I conditum non valet qíoad legata extraneis re- J lita; ut colligitur ex /. 2 1. C. De teflam. : ergo ne- QU que teftamentum pium minus folenne valebit iM quoad legata in caufas profanas defignata. — Be ls TA A £. Difl. LAntec. "Yale teftamentum patris quoa j lepata extraneis deftinata non valet; fi períona - LU extranea defignetur per modum coheredis C ef)dm fi per modum lepatariz fpe&tetur , non valet N ff .. 17. IN. Conf. "F eftamentum Patris non folen- A ne d. À diferte ad folos liberos, exclufis extra- neis Ds Junx. 355 " neisarClatur: e diverfo teftamentum pium lau- ( dato c. Aelatum non ita.religiofe ad pios ufus 1 j [fi] totum addicitur , ut legata profanaexcludantur. i Infl. 3. Pontifex tantum derogavit Juri Ci- n vili quoad numerum teftium quinque aut fe- 'l,, Mi l prem; ergo reliquit ejusdem Juris difpofitio- TT nem; quod faltem duo teftes requirantur ad füb- ( n flantiam teftamenti. — . D. Corf. Reliquit hanc TA difpofitionem in teftamentis ad caufas profanas O0 ol conditis C. in teftamentis conceptis ad caufas t d pis N. De prioribus apit c. Cum effes. De te- fian. De pofterioribus veroc. f7. Relatum. eod. ii It n ARTICULUS IL. n TT | Quid ad condendum teffamentum vequiratuy ) rer)þ?azä l ex pavte teflatovis € ts j IG u Áco 1 "leftamenta facere poffunt omnes; al D qui non prohibentur natura vel jure. [ra yi fl Juft. tit. Quib. non eff permi]. fac. tefl. f-. Qui te- Jiam. fac. po[f. C. Qui tefJam. fac. pof]. vel mou. - Igi- pr o tur l. prohibentur natura, qui carent uíu ra- Tues fj tonis, infantes, mente capri, furiofi extra tem- pora lucidi intervalli; omnino ebrii. II. Sur- «onte ; viebl dus & mutus firnul a nativitare, teflari nequit. l. 16. C. /. 1. ex accidente autem ralis teffari po- w qsqui telt; modo fcribere noverit. 2/zd.vers, Ubi au- (iprft z?m. Mutus tantum: undecumque hoc vitium fs acciderit teflari per fcripturam poteft; eodem of L'E."'Ci'. N modo cecus teftari poreft nuncupando. — 4/id. verf. fim autem. Caecus tatnen heredem nuncu- n folen lium, i " W Paturus, prster 'folexïngrþ numerum tef jube- 354 Dz deE. fT jbetur adhibere tabularium feu notarium pu- p a blicum, aut fi ejus copia non detur, octavum teftem, qui nuncupantis voluntatem Ícripto ex- ieffammaf od cipiat, cui deinde teftes omnes & infüper ra- bularius fübfcribant, eamque obfienent, prout (om t fit in teftamentis fcriptis. . Quod ficecustefta- s | d mentum füum ante jam fcribi curavit, praci- pitur, ut rabularius fcripturam illam coram | Ql E feptem teftibuslegat, eaque lecta cccus tefte- tur hanc effe ultimam voluntatem füuam , & mox y,;;.'f li qm « omnes octo fübfcribant & obfignent. . Ira / g. ] recam;arï C. À. t. quam indicat $. 4. /7/].e04. Ex quibusap- V paret, teftamentum tale ex fcripto & nuncupa- 'tivo mixrum efle. L 9b Iil. Ob vitium morum teflari prohibetur 1 pOIMIUi Tomun prodigus juridice, cui nimirum a magitraru bonorum adminiftratione interdictum eft. INi- Qlmmor j V hilominus funr, qui teftamentum prodigi pru- 1 T n denter factum difponendo inter eos, qui alias m ab inteftato erant fücceffuri, ex uíu fori füfti- nr d D nent ita, ut quoad hoc punétum recepra videa- tur JVovella 39. Leonis. licet de jure aué&tori- jn.'ægïæl Item damnarus ob libellum tatem non habeat j famofüm, hereticus non toleratus, apoftata T A M t percuffor clerici, ufürarius manifeftus , nifi re- ftituto foenore, vel cautione de reítiruendo da- ) ta, reus perduellionis , reus repetundarum ; ll lzh qui fe polluit ince(tis nuptiis, faltem quoadin- ftitutionem heredum ultra gradum fecundum n J , in linea collaterali. ZZausoldus tr. 6. c. 4. controv. ] 5. Molitia difp. 137. t. 1. €9 74* IV. De;; E d ] Dz junz. 353 q WM'H l l IV. Defedu statis füfficentis teftamen- | Ccï.ry ( þii'um tum condere nequit impubes etiam alioqui pa- ijajfm terfamilias, i.e. patre orbus; etiam habens fü£- w"(ä " " (j ficientem difcretionem rationis: ac hujus qui- dem teftamentum nec poflea convalefcit. Pu- ] U:'»*ä'WSl&L. bes vero renitente etiam curatore, potett tefta- IUf n ri: teffamentum enim ex voluntate aliena pen- 1]) ( dere nequit, ficuti contractus: neque curator 80 [f neceffarius eft, nifi pro a&tibus inter vivos, qui T fuy utpote irrevocabiles magis obnoxii funt lzefioni ; l WK, | k! cum econrra voluntas ultima pro libitu poffit y j us 5 recantari, tx'numm- | V. Ob involuntarium defectum flatus, [ s W prohibentur teftari fervus proprie dictus, de- pl Mi portatus, & quilibet qui non habet jus civitatis Romanz. agl ]ta etiam damnatus capitis teftari mndi N- | olim non poterat, quod effetfervus peenee: id- rodigïpru- | quod, juxta honnullos etiamnum tenet de ju- re; licet illi ex confuetudine generali permitta- quas Vr dl tur difpofitio ultima; nifi bonorum omnium at confifcatio tamquam poena fimul fequarur ; ut a in lefze majeftatis crimine evenit. Quo eodem blb | jure inteftabiles (unt qui publici criminis accu- gt | fati vim fibi attulerunt, fupplicii metu , &con- Df fcientia criminis confifcationem trahenris. od« VI. Voluntario autem ftatus defectu reli- nöamm;ï, giofi profeffi condere teftamenta verantur, c. 7. od IX. q. 3. & c. Quia.. De teflam, & Autbent. In- [ | &reff. C. de SS. Ecclef- " ( VIL.| Quidam funttantum ex parte, feuin- tutu bonorum quorumdam inteftabiles. Ita j clerici de bonis feu proventibus eccleí iafticis Z2 fuper- l 356 "DE']URE.' p t füperfluis, ne quidem ad caufás pias; perviam ] &ndh teflramenti difpenere, fecundum quorumdam ;pits | opinionem , poffunrt: idque evincere con- um J tendunt ex c. 8. 9. £? 19. De teflam. De bo- isqu' nis vero patrimonialibus, induftridibus & TT parfimonialibus negari eis facultas reftandi mi- li o nime poreft. — Verum ifta pendent ex dictis ü- | Qüore? pra 4.7.628. c.3.. Quamquam aurem filiifami- lias teftari de caftrenfibus & quafi caítrenfibus yuunt f bonis poffint, utpote quorum intuitu patres |fin. | pï() familias juris fictioneaeftimantur; nequeunt ta- U 3 men de profectitiis, ne confentienre quidem | onii patre; eo quod ifta plane ad patrem pertineant : ! ts neque de adventitiis regularibus, cum quoad hec non habeantur pro patribusfamilias, ne- j n |- n que hanc patrisfamilias rationem patris confen- fus dare poffit. Wf Imo (quam voeant commu- q W niffimam) nequeunt de adventitiis irregulari- u M (s bus teftari, erfi horum ufum fruétum habeant. Kj Y u Ita Covarruvia, Haunoldus & plures alii: ni- CU miruin filiusfamilias , caftrenfi aut quafi ca- Quf ftrenfi peculio excepto, de reliquis inutilirer . difponit, ut habet princ. Jafl. b. 1. Ex 1. pen. C. um ünd b.t. Imperator declarat ; ex lege nuper afepro- W mulpata (' /. ult. C. de bouis, que li. ) nibil in- hi » novandum effe circa teftamenti factionemfilio- HX rumfamilias, fed antiquam legem per omnia fitjs confervandam. A* lege antiqua filiisfam. per- miífum dumtaxat fuit teftaride bonis caftrenfi- p í Objel ] ^ bus vel quafi caftrenfibus, non item de adven- J titis. d. pr. /n iff. h. 1. €2 $. ult. de anilitavi teftam. Wt l. 7. S. uli. ff. JDe douat. l. ult G. De iuoff- 1f I9 Dz Junr. 357 r Deinde expreffe negat filiisfamilas faculratem m teflandi, de illis adventitiis, que fine confen- W 1 fü patris poffident ; hac autem pertinent-ad eculium adventitium pleno jure pofleffum, ii [ Ex quo textu declaratur $. . .L ult. C. Debon. 'fasreffzncïm. que li^. Denique ex juris difpofitione teítari Ver d non poffünt , qui non (unt, aut fàltem juris fi- CUT &ione patresfam. habentur, ut habetur ex /. 12. lts zabularum , cujus fragmentum extat /. 1 .. ff. de i r F. $. nulla aurem lege probari poteft, filios L fam. pro patribusfamilias haberi, nifi quoad lt n | pecullum caftrenfe vel qua(i caftreafe; igitur o ! cum fictiones legis fine lege afferendae non fint, evidens eft, filiumfam. de bonis adventitiisir- ag | al n | regularibus teftari nequaquam poffe. iscoya. | Catere períong non prohibite , teftari T COT poffunt omnes , etiam fübftupidi, fimplices, [ | Iu | qui in prefenriarum nihil habent, dummodo W acquirere aliquid adhuc poffint, cujusvis fint ii I | eetatis aut fexus etiam excomrunicati; nifi ex- communicati fint ob crimen poteftatem reftan- : qui a Tnüttt V diauferens, ut ob heerefin: licet enim peccent tales forte ag-ndo cum teftibus, neceffario ad [j uipto actum teftanli accerfendis, valet tamen ormni- nibl i« no teftramentum. Lemïüiq- | - Dico 1. Obje&tum precipuum, quod te- amentum condenti obverfatur , funt heres in- y Omod | am p ituendus, & hereditas. Utrumque fqq. $$. al exponemus. I. Hereditas active füini poteft J [ objective: a&ve quidem eft jus incorporale il iM íll indivifibile compleétens univerfitatem omnium f Wj functi: »onorum & jurium , que p , rius erant de. ! 3 objecti- u) 358 Dr jvumr. 15, païtef obje&ive vero fünt res hereditariee ; fsuuniver- fitas res omnes & jura a defuncto relicta com- Mf qu E(JUS ) qu: plectens. Igitur hereditas priore modo fpe- étata eft fücceffio in jus univerfüm defundti, gm; ( im d l. 62. ff. De R. 9. at hereditas pofteriore modo guacn confiderata comprehendit omnia a teflatore re- li&ta, creditoribus etiam obnoxia, quod obje- ä.xrb' vemil étum latius extenditur, quam bona: nam bo- norum nomine veniunt ea, qua dedu&o ere i alieno füperíunt. /39.€7 119. ff. d. .. ia d II. Quamvis hereditras pro jure accepta;in- |Nn " divifibilis fitj /. g. . De R. 7- ratione objedli 1 jndi tamen, feu rerum in hereditate repertarum ; J divifionem recipit. Eft vero hereditas alia w qnots quota, aliá quanta: pars 4quazta eft, qua fub mitür t nomine fpeciei, (eu quantitatis relinquitur ; ut fife. f 1000. imperiales; quo quidem caíu heres con- ts UR fequitur rem titulo fingulari, ceffatque jus acc- ( n refcendi: pars qwota, qui fub nomine partis $o hereditariee relinquitur, quantacumque etiam fit; ut unica, vel tertia, quarta, quinta pars utin bar j hereditatis; quo modo res univerfali ritulo ac- 'Tota l (j quiruntur, unacum jure accrefcendi. n autem hereditas appellaturas, qui divifionere- ^ VN ( gulari feu legitima duodecim partibus aut u- I ciis conftat. $. s. Zofl. De beredib. inflit. harum iU duz /extans , quafi fexta pars aíTis, dicuntur: ( 1l tres verouncie, quadrans , feu quarta affis pars: life ( quatuor;/riens,quafi tertia pars affis (ant: quinque V m vero qug'ncmzx, videlicet quirta pars* uncia fex , i Semis, i.e. Semias vocatur, quod dimidium in, d totiusconftituant: Seprunx uncige fünt feptem: 653 Dz Junr. 359 bt T Bes, partes oCo, quafi biftriens Fefto, priícis, Dei, ceu demro triente : novem . partes, do- drans, quali demto quadrante as: uncie de- i ul cem, dextans, i.e. detracto fextante as: un- fs tl decim denique, JZeuzx, quafi demta uncia as il nuncupantur. QUs d Arbitrarium autem teftatori eft, heredita- temin plures aut pauciores portiones fecaré* : Df . ubi viginti quatuor uncige dupogdium conficient, *dpc?o [ nam 4$ Latinis triginta (ex autem zvzponduum: idem eít quod pogdo, liba, mma, w , & i wh ! UR Q J M Airoz Greecis, quee apud Romanos 12. uncias; feu 96. drachmas pendebar. heredem in fex AW IIl Siquis unicum tantum ! l unciis, nullo alio coherede fcripferit, preefu- Qyt; mirur totam herediratem fex unciis complexus jereot. fuiffe. Et quamvis fecus habere videatur, fi talis unicus heres ex Semiffe fuerit fcriptus; ex k - It p affe tamen heres erit, eo quod tunc zofus a$ ip Semiffi fit, & idem ex parte teílatus ; ex X tin Unt p parte inteftarus decedere non poffit, ut ha- D 4 betur $. s. Jwfk. De bered. infl. $9 1.*7. ff. de j Tot £. 1. Cujus quidem ratio apparet ex 7 31. $. r. [ieree ff De bered.infl.. Quia creditum eft, heredira- at Mf« tem dominam effe, & defuncti locum obtine- ; hum re; igitur ficut. defun&tus nullo diverfo jure cenferur, ita etiam hereditas defun&tum non dicunin diverío , fed uno fucceffionis genere repraefen- lp u tare debet, Zrg. 1. 23. i2 f. ff. De ufurp.eg ufuc. Idem plane cenfendum , fiquis in re aliqua par- yoz s dnim tüiculari; v. g. ex fundo, unicus fcriptus eflet eres: nam potefate juris tunc detrahitur d mentio [tJ 4 460 Dz Junr. mentio rei certz , & iníliturio particularis in. «lite m univer(alem refolvitür. 7 1. $. 4. . De beved. inff. IV. Si plures inftituantur heredes, nulla W X qni OU facta partium mentione , in quibus füccedanrt, füccedent omnes aqualiter: fi partes expri- Ill mantur, ezque affem excedant, decrefícit cui- J Ja p). que juxta proportionem: e.9. tres fcripti fuünt heredes, quiliber ex unciis fex: decrefcunt cui- X)H j libet duz unciz; itaut cujusque portio ad trien- n tem redigetur. j [ M V. Heres extraneus inftitui poteft (ubcon- va coni"z ditione honeíta ram poteftativa, qua eft in o poteftate heredis, v. g. fi funus meum comita- €t natt v tus fuerit, quam cafuali, qua in ejus potefta- te non eft, ità quidem ut fufpendatur fuccetfio itt ml TT usque ad adventum conditionis: hec fiimple- ta fuerit, íucceffio retrotrahitur ad tempus df h li ld mortis; fi non impletur, deficit inftirutio he- W redis: pendente vero conditione pendet here- j x ditas. $. 9. /ufl. De bevedib. inflit. Ratio autem p horum petitur ex /. 110. pr. f. De R. J. eg c. qui d 35.£9 3. eod. in 6. Cui plus licet illi non de- ficedn hii ber denegari quod eft. minus: extraneum au- tem licet omnino non fcribere heredem; ergo ! ü 1 eumdem licet cum quavis conditione ícribere. l « [ li Heres autem íuus, puta; filiusfamilias, item filiafamilias , aut nepotes, jure novo ne- litàqy queunt inftitui (üb conditione cafuali quoad le- ! gitimam, qua gravari nequit: alias cenferen- TTR tur, non exiítente conditione preeteriti , adeo- W que teflamentum ítatim pro nullo. Admodum d ptobabiliter tamen heres fuus.inftitui poteft (ub Wülgt &Ons Dz JURE; 361 duj ] ! conditione honefta ipfi arbitraria & haud diffi- Jl cili, v. g. fi pro animae mes falute fieri facra i curaverit: hanc enim fi neglexerit, hereditati renuntiare videtur. //.4.€7 86. f De hered inff. ? l.ult.ff. De coudit. inflit. l. 83. ff. Decoudit.&g de- ;( sf monflvat. l. 4. C. De infhit. eg. [ubflit. l. 4. C. De libevis preeter.&9 $. 5. Iufl. De exbeved. liber. $g 1. "um 13. ff. De legat. preflandis. Tiidergn) Inftitutio heredis füb conditione impoffi- f bili valet , ut fupra de donation. meminimus, : AULOQUT. nam conditio talis extraneo heredi adícripta, qda pro non adjecta habetur, five fit impoffibilis SI ex natura, v.p. fi caelum digito contigeris; fi- I ve impoffibilis fit de facto, üt f1 pauperi mul- "UI ta millia aureorum pro dore afferenda injun- if antur; five impoflibilis de jure fuerit feu in- i trp | j fimio onefta, ut, fi vicinum occiderit. $. 16. Zzf. JDe bered. infl. l. 1. 9. 14.€9 20.ff- Decoudit.in- r Jit./ Sivero pater heredem füum füb conditio- W0 u neturpi inftitueret, teftamentum nullum erit, eo IT quod officio patris deeffer; quapropter filius [ n9n d fuccederet ab inteftato. . 1. ff. eod. RE dl Ruríus fiquis inftiruat heredem füb condi- D a | tione, cujus eventus dependet a tertio, v. g. fcibate,| Heredem inftituo fempronium, fi Titius vo- fumiiis luerit, nihil aget. J 68. f. De bered. iuflit.. Si- QiovQ D cut enim fupremum elogium, feu voluntas ul- od üma conferriin alienum arbitrium non poteít, C ita nec condirio in arbitrium tertii. fmi; m' Vl. Forma fübftantialis teftamenti eft legi- Mi tima, clara & affirmativa defignatio fücceflo- Tis univerfalis feu heredis: cujus inftitutionem j Q Z5 regu- Dz Jonr. 462 ) jj rerh( regulariter fignificat verbum , rel/mquo; fi jun- gatur cum titulo univerlitatis: at f1 ritulo par- il 1 ticulari adhibeatur, folet indicare legatum , aut aliam voluntarem ultiinam. T W Obj. £. cont. 1. conc. Poteft filiusfam, con- i non &)0[ fentienre patre, donare non rantum morrtis cat- as fa de adventiriis, fed eria.n inrer vivos. /. 7. ff 1 t mum u TW ! $. 2. t9. 4. De Donat,, Ergo pote(t etiam reftari: nam quod alicui conceffum eít quoad actus in- h ter vivos, multo magis conceffum effe debet *g'ggwmcli: quoad voluntates ulrimas ut magis favorabiles, "n I m ( "Ag. pr. Infl.de leg. Puf. Camin. zollend. Xk. IN. Conf. donelic p iNon eft eadem ratio contractuum, ceererorum- que actuum inter vivos, qua teftamenrorum. dipolto Ad a&us inter vivos fufficit, ut quis rerum fit J dominus, & earum liberam habeat adminiftra- àr, g tionem: ad condendum teftamenrum infuper alnpe requiritur , ut fit; velfalrem a Jure habeatur pro r 2 atrefamilias , ut poffit relinquere familiam. j ;eüam*; Qu Jufl. 1. In iis tantum cafibus filio teftari non licer, in quibus pater haber ufumfru&tum. /. ulr. VTR C. De bon. que lib.: atqui in adventitiis extraor- RUT dinariis ufümfruétum pater non habet; ergo FA de his teflari filius poteft — $. D. Maj. Exclu- ! dendo per «à zamtum, bona caftrenfia & quafi ] W N caftrenfia, & quorum intuitu filius haberur pro Y M patrefamilias C. 'etiam excludendo adventitia ffüdO'l ;'ji irregularia, quorum intuiru filius non habetut M pro patrefam. N. — Tum temporis, quo Con- inert ftitutio illa fuit fa&ta, unicus cafüs erat adventi- lh j ( 10 tiorum irregularium ; quorum ufüsfructus per- ) 1 l tinebat ad filium , dum fcilicet fine patris con- hd eniu Dt ]'URE;' 365 — I (enfu heereditatem adiiffer. J pemult. C. Quitellam. ! fc, po[J. , & hoc cafu diferte ftatutum erat, fi- V'ium teftari non poffe. — Quapropter de cafibus diis nondum tunc compertis /ex ul£. cit. intelli- i non poteft. - Alii cenfent, 7. c. prohiberi fi- Pumm i LU ive téfta- liofamilias non diftributive, fed collec W'()j, Jl i, (cilicet alienáre &Coppignorare ea bona , quo- lm i rum ufusfructus apud patrem non eft. EU - Jf 2. Filiofam. libera facultas difponendi d ( ] fäff deejusmodi peculio conceditur /Vovel. 1 17. c. 1. Vi la . I., ergo etiam facultas teftandi. — . D. Zfirt. Filiofam. de tali peculio conceditur difpofitio ATU domeftica per actum inter vivos C. conceditur difpofitio teftamentaria N. n textu greco 4. i Wovell. non d'iaa3-€971, teflari , fed d'ioix&iv , le- lnl Igitur gitur, quod eft adminiflvare, difponere. m if l ibi Imperator rantum loquitur de ea difpofitio- Barp ne, que minoribus eft prohibita: atqui difpofi- mlam, tio teffamentaria minoribus prohibita non eft xlb I de jure , fed ea, quee fit inter vivos. Quee ve- n /i ro ex Novella 22. objiciuntur, minus urgent, f eyrat- —— cum apatur de filio emancipato; ac proinde de «; 0 patrefamilias. ; Eyde lufl. 3. Filiusfamilias habet fe etga patrem, &i ut valallus ad dominum directum : atqui poteft xur r vafallus confentiente domino directo reftari de vent feudo; ergo etiam filius ex patris placiro tefta- n at ridebonis adventitiis poreft. ze./V. AZaj. Vafallus nür non ex defectu perfonce vetatur teftari , fed ne 1 advemi- domino dire&to prajudicet de re feudali difpo- us p nendo: quae quidem ratio domino directo ane ;ams con: nuente cefíat. " Econtra filio interdictum eft te- « ftari 364 Dr Jvonz. ftari ob qualitatem perfone , quia non haba t m reïsl h gelm ftarus qualitatem , &eft alieni juris, quod obfta. culum con(eníu patris non amovetur. Regula l(chïnd s jf ( enim eft : Quecumque jure publico alicui com- .r jnup.c petunt, hac privatorum pactis concedi non pof- wmmunelü funt. /. 38. ff- De pa&. Ideo renuntiare quidem fmpubes J parer juri fuo in privatis poteít, non item in s publicis. n Infl.4. De bonis caftrenfibus & quafi ca. a t ftrenfibus filiusfamilias teftatur: item filiusfam, n de Clericus de advenritiis poft Clericatum acquifi- dpm tis, cum hec ut privileoiata annurmerentur ca- yen o ftrenfibus; ergo etiam teftari potelt de omnibus :mim 4 Bo aliis, ne partim teftatus, partim inreftatus dece- dat. E. /V. Corf. In prioribus pro patrefami- t finpk lias conferur ; non in pofterioribus. Poteft au- aita ia tem partim teftatus, partim inteftatus decedere qt i quoad bonorum genera divería, quorum alte- m rurm fingulariter privilegiatum eft, non vero wj Di [ alterum, Licet patre teftatoris filii preemortuo, m x omnia bona, ut unum patrimonium videatur vt capere heres talis fcriptus. pumr t / Ob;. II. Pupillus poteft cum auctoritate tu. h r toris adire hereditatem; ergo etiam facere re- ";'rr;n EU j flamentum. E. /V. Corf. 'Teftamentum non po- m n teít pendere ex arbitrio alieno, uti aditio here- Ml ditatis & actus alii inrer vivos. UA 5 Juüfl. Saliem . valebunt teftamenta a pupillis 150l 1 & aliis períonis caeteroquin inhabilibus condita Y d ad caufàs pias. &. non valent, fi fit inhabilitas IU juris natur& , qualis eft in infantibus: item fi, Vr inhabilias fimul tollat perfeéctum dominium; ceu '*-äquib Dz junr. 365 Ml i ? l L 1 ag "ceu 1 nreis lefz majeítaris. In reliquis ambigi- »,r X " U l 'tur. Saneimpuberem ad caufàs etiam pias inuti- ! firer teftari; docent AZoliza difp. 136.12 f. Haunol- Ti * dus fup.cit. comtv. 5. 1. 237., eamque ajunt effe communem fententiam: probantque ex eo, quod $ "* impubes jure civili fimpliciter reddaturinteftabi- | 1 iläü; ; lis;quod quidem abJure Ecclefiaftico nufpiam re- peritur corre£tum ; neque favor cauíze piae men- A u g 2 tis flabiliratem füppleat, qualem, pupillus ade- 1f tus effe non cenfetur. Quodfi cap Licet. 4. mayif. De fepulturis 22 6. negatur , filiumfimilias impu- , berem pofle (ibi eligere fepulturam; quanto ( N l A Vafb minus ad caufas pias teítari poterit? Porro teftamentum ab impubere factum ? r D. ita fimpliciter nullum eft & manet, ut licet is poftea pubertatem adeptus illud ratum habeat, d jrum d - aut aliud non condat, tamen non convalefcat. L & r. Ifl. Quib. zon eft permif. fac. teftam. € L. 1. qon W B. f]- De bonor. pofJeff. [ecund. tab. dicitur , tefta- )ræmpr ^! torem habere utroque rempore jus teftandi , & 1547 quo facit teftamentum, & quo moritur: Exci- , piuntur tamen impedimenta facti , non juris: Arife t fer t V. g. furor aut prodigalitas fuperveniens non infirmant teftamentum ; infirmat autem de- |monpte Ortatio. n N els Obj. HTT. cont. ». concl. A&tus inter vivos; V. contractus, per appofiram conditionem a impof libilem fiunt invalidi regulariter ex legibus; i^ 'ereo eriam teftamenta. E. AV. Conf. Primum ii peutur ex dererminatione legum. Alrerum ex 1./?l convenientia: in teftamento relinquitur abíen- ' n coti. Wuïg übus, quibus imgutari nequit defectus: i [ ä&iä 566 Dg Jvunx. «po n rra&tibus vero agitur inter preefentes, qui pof. »em d 3».( Ü fünt curare, ut omiffa conditione, res clarius ( » proponaror, Preeterea expedit plane homini, non mori inteftatum ; igitur prafümitur , in te. j j. ftamento non voluiffe jocari; adeoque voluiffe haberi conditionem pro non adjecta, quam ul. timam voluntatem non valere. Sed in actibus Va inter vivos hocnon valet: poffünt enim viven. tes declarare voluntatem fuam,; & conditione | füblata iterum contrahere. 7 39. ff Depa&. De- | .7/ l l | J [l[ïeüï. nique unus teftator facilius hic labi poteft , quam [ st duo contrahentes. Ts t Jufl. 1. Si herespoteft inflitui füb conditio- ne, erpo paganus poreft pro parte temporis a) hr aisf partim inteftatus decedere, contra/. 7. ff. de£. 3. " nam ante eventum conditionis exit teftatorin- i ol teflatus: perfecta vero conditione, herede ad. ss tl j xiod eunte hereditatem erit teftatus. g. JN. Suj. Eventus aut non eventus fictione retrotrahitur lii ad rempus mortis, quafi jam tunc evenerit , vdl Q xv Jere non evenerit, ita ut in cafu priore teftator cen- featur mortuus teftatus, in pofteriore inteflatus. fem don ts d Iufl. 2. Si füb conditione inftitui heres po- À Tiet teft, ergo etiam ad diem certum: v.g. Cajus mihi heres efto ed decem annos. Item ex die certo: v.g. Titius mihi heres efto poft decem annos a morte mea. . E. /V. feg. Quia in utro lu qua cafu teftator partim decederet teftatus pro li r eo tempore, pro quo Cajus aur Titius heres lispl eít: partim decederet inteítatus, poftquam an- ï((*m, ( ni decem Caji effent finiti, & antequam Tiriu ii Vi fuccedere poffet. . Ergo talis dies certus habe 4 tur Dr Juns. 367 ! lY tur pro non adjecto: cum tempus hoc per er- f dl rorem adjectum effe cenfeatur, Aliud eft de li die incerto, qui eequivalet conditioni. Vide J ll $. 9. Jufl. De bered. uufüit. ARTICULUS IV. i Heredisinflitutio, aditio bereditatis, exberedazio, I £0 « T od vizia Teffamentorum. U(f"w/ li lo L. Heredem inftituendum fequentia at- tinent. l. Heres füccedit in univerfüm )Oïïlï;quam jus defuncti. Alius quidem heres eft necefía- Db rius tantum , ut'fervus proprius teftatoris ab eó heres fcriptus: alius heres füus & neceffa- m w?ïï rius fimul , uti filius in poteftate morientis pa- T Mi l J tris conflitutus. Alius voluntarius, feu extra- j ht neus, teflatoris jurinon fübjeCtus. - Hodie he- .A redi füo & ceffario fimul datur poteftas ab- ao 1 ftinendi ab"heredirate jure preetorio,, ita ut ali- ss qua ratione volunrarius fit, cum olim onera telaon hereditatis neceffario fuftineretper continuatio- u TeltfG Mdl j nem dominii, íeu facta aditione anre apertas f tabulas, etiam dum ienoraret patrem deceffif- r Qs ífe. Hoc tamen folum neceífarius heres eft, m ex d quod etiam emancipatus neceffario vel inflitui ;oït Qd debeat, vel nominatim exheredari. ' ya u Il. Teftator non tenetur heredibus, etiam ln füis, relinquere omnia bona fua: ut fcilicet de aliis poft mortem bene mereri poffit. Portio Tiziush.fra* Ql ! autem, quam debet relinquere ex legibus, di- i! Gitur /egitma , nimirum pars portionis ab inte- ao flato debita; certis períonis neceffario a teíta- tore 368 Dz Jonr. «t ea tore relinquenda. 7 . $.6./f- Deinoff. tefl. INow. 1.c. . $. .. Debet autem portio legitima effe "mam nol gae u non hereditatis, fed bonorum, detraclis fcili- cet debitis, & expenfis funeris; licet dos, do- Noud. ! nyem DO natio propter nuptias &c. praeaccepta compu- yrce tenrur in legitimam, nifi teftator prohibuerir. ff. &? C. De collat.. Infpicitur ramen. quoad le- | W. girimam tempus, quo reftator mortuus eft. aQ PIOM" Ti II. Jure antiquo legitima erat quadrans; g feu quarta pars ejus, quod liberis ab inteftato l, íit: d ^j i' fucceffuris obveniebat. $.4. £? wuz.. Pufl. l. g. $. 6. ff 1. 6. €9 g. C. De inoff. tefl. Hodie vero fi 3n, r tirbets liberi fint pauciores quam quinque;legitimaeft ,;'S:r triens, feu pars tertia di&torum bonorum, ex T AVovell. 19. c. 1.£g /dutb.. INoviffrma lege. C.eod.t, &il at Si quinque fuerint liberi, aut plures, portio legitima erit Semis, feu fubftantiee totius dimi- st Í ur idem fta- du w dium. Etquia in fine capitis vi tui de aliis, quibus querela ino * ciofi compe- PT re anti- TRU tit, etiam legitima parentum, qua ju quo erat quadrans, hodie eft triens. Par eft n ratio fratrum & fororum, quibus etiam prae- o ii Msf teritis querela conceditur ad capiendam legiti- J marn, Íi perfona turpis inftituatur. D Ad compurationem autem legitimee non ha- Ti bentur in numero liberi , qui parentibus non N fuccedunt ; v. g. obexheredationem: talesenim l Eadem legitima libe- | //'l( )h pro mortuis habentur. HU ris ac parentibus titulo infirurionis eft relin- lm quenda, atque fine onere, per fe loquendo, a- ita ut hoc onus pro nonadje&to habeatur. üdg itur PU M h] let tamen teftamentum duim filius inftitu Í eres Dz Junx. 869 t^ Vi [ n !l heresin recerta & particulari, quae valore fuo pl legitimam non attingit: ubi filius contra here- I des agere. poteft ad. füpplementum legirimae, Tl Ij ex JVovell. 1315. c. 3.. coheredibus autem here- & M diratem non adeuntibus, filio competeret jus 4 accrefcendi, i 12 gj IV. Inflitui heres poteft, qui finpulariter TW nonprohibetur. Prohibentur autem deporta- "ag tus, hareticus non toleratus, vel apoftara, d inelu communitas Judaeorum, & quavis communi- lg tas illicira: civiras hoflilis, percuffor Cardina- Dd | lium , interfector teffatoris : is cui ob delictum ) 1&3.&gl(*.m aufertur hereditas, & fifco addicitur, &c, Vi. AQUTQCU de /nfl. De beved. infl. $g. de beredum qualit. g V, vfh 21 diffev. fF. &9. C. De beved. Juflit. — Preeterea fpu- lr por rius non poteft aliquid capere a patre five ex tisdni tellamento, five ab inteítato, five ex contra- bf - Qu inter vivos : ut patet ex /Vovelf, 74. c.6. : ücompg-ï ANulla eis pavticipanda clementia eft , fid fie fuppli- d £m etiam boc patrum &c. Imo ne matri ul- x Drd] dem füccedere poteft, eriamíi nulla illi alia | diin pre 1 proles faperfit. — Nam illegitimus, quinon po- um E | z teft fuccedere patri, non poreft eriam füccede- z Te matri, nili fpecialis fir exceptio in jure, ut T colligitur ex . /Vov. £ ex z4utbent. Licet. C. De tius not taturalib.. liber. - Nulla autem. de. fücceffione tlsent fpurii in bonis rnaternis exrat in jure exceptio, tim — J fiqua illuftris. €. ad S. C. Ovficia AU. j T Igituríola ea fpurius capere poteft, que ei in u teftamento pro alimentis relinquuntur : hzc ur fv enim ei ex pietate naturali a parentibus deberi, ii h aliunde füftentare fe noa poflit, definicur Is * €. Cum 370 Dz juRnr. c. Cum baberet, — De eo qui duxit. quo. quidem iil ü mirigatur aufteriras juris civilis, 7ZwPent. Ex hr complexu. C. De incertis mupt. j« Spurii autern dicuntur nati ex parentibus, j inter quos tempore conceptionis & narivitatis MV i d [ erat impedimentum dirimens, v.g. altero pa- ii rentum vel conjugato, vel facerdote. u ( PAU l Econtra filius naturalis, defe&tu legititna- rum prolium, heres univerfàlis inftitui a pa- [I'uü I A f V rentibus poteft. 74u£). Licet. C.. de matur. lib. Wv ]i Marri inteftatze heres ex affe fuccedit: habenti lu & W legitimos, füccedit ex aequo cum illis. 2. 1. fiqua | &a d allufl. ad S. C. Ovfic. . Patri habenti legitimos li- ! frir beros, non füccedit ab inteftato: uncia tamen ei M pri relinqui poteft: fi liberis lepitimis careat; ei in- pudun teftato füccedit rantum in fextante. wpsad Naruralesautem liberi jure civili dicebantur; wmdimi qui ex unica concubina domi rerenta naíceban- WL FT tur: jure canonico vero, orti ex parentibus inter quos tempore conceptionis vel nativita- t tis non erat impedimentum dirimens: quod bitony etiam in foro civili admitti , fcribir Panormi- d tanus. f ts Dico II. Quoad hereditatis aditionem ob- Hgmam A fervandafunt fqq. . I. Defercur hereditas, quam F primum aliquis eam adire poteft, vel repudiare, prout libuerit : acquiritur ab extraneo per aditionem , amittitur per repudiationem. herärzu II. Aditio hereditaris eft actus lepitimus he- *redta tedis extranei verbis vel factis declaratus; quo l"»fme, | hereditatem fibi delatam vendicat & admittit. BP Si verbisdeclarat ; eft agnitio veladitio in fpecie: ; Á A ty Dr Junx. 371 [ iïis, ffä!;"r j i fi fctis vel fignis, v. g. alienum folvendo , de- bita exigendo, nifi protefletur, alio animo f2 Lt facere, dicitur pro herede peftio. Si heres ! &L'st füus eft, non tam eft aditio, quam i mmixtio, quia is heres acquifiram jam heredit atem cum od i Id dominio retinet, & fi fe immifícet, dum ex- traneus acquirit vel adir hereditatem ; acquirit ?C?U /WD' dominium, fed non fem Ilf per poffeffionem; quip- pe qua facli eft: transmittit hereditatem ad Huty jj Il ! heredes proprios, obligatur folvere defun&ti de- ;.*.:: h;ben I I bita. Declaratio voluntatis verbis vel actu fa- ] M M &a de hereditate delata non babenda, fi facta ïkg"ü. i. Uctt fit ab herede fuo , dicitur abftentio hereditatis per privilegium prcetoris; fi ab extraneo, re- Nfb à pudiatio: fi vero herediras jam adita, aut fpes vel jus ad futuram hereditatem nondum dela- 5dicebanrur, TTE tam dimittitur, dicirur renuntiatio. HI. Cum heres debeat folvere omnia debi- at ta defuncti, uti etiam lepara, jus haber delibe- v ag randi & inquirendi in vires hereditatis, & de- m gt bitorum quantitatem, etiam urgentibus cre- í Panormi-ä ditoribus aut leparariis, faltem per annum. Ttem. haber. jus conficiendi inventarium, vel item dl« legitimam & fpecialem adnorationem omnium Jus quat onorüm , jurium, debirorum in hereditate re- i pertorum. Zoto tit. ff.eg C. De jure deliber: TO m j h eglecto inventario, tenetur ultra vires etiam | ereditatis, per fe loquendo. Porro fi adiit egiümusbf-' hereditarem , poteft eam confequi a tertio de- i? tinente, tum per petitionem hereditatis, tum gt Per interdictum Quorum bouorum , faltem utile. Aa 2 IV. $i momrpedï Dzr JuzE 37 IV. Si creditores videant, hereditatem lo- ' u , QX o periculofo collocatam , intra quinquennium jl j EUl poffünt petere feparationem bonorum, .rebus OU ] nondum confufis: prefertim fi creditores he- 3 iU ( redis fint aut defqm&i. Vide zir. ff. De vatiouib. fega-' " qük.m M - Dico 1. Que ' exheredationem attinent, i N comprehenduntur pluribus titulis Zzflzz. Deex- u af beved. libevov. fF. De lib. €g poflbum. bered. iuflit. f ] vel exbered. vel praterit. C. De lib.pretev. velex- beved.. Item De poflbum. bered. infhit.vel exbered. " n ( m vel prat ev. "Adde Novel. 314. Ex quibusquae- dam compendio perftingimus. — I. T'eítator; li- i q cet rerum fuarum arbiter fir, non poteft tamen [ repeH 15 d prolibitu qu&sliber femper heredes fcribere; fed quosdam tenetur vel inftituere, vel nomi- 1 olm. dem natim exheredare: puta, liberos, aut his mor- tuis, deícendentes alios : item parentes, aut. ov his mortuis, afcendentes, etiam fratrem, fi quoin inftituerit períonam turpem. Idem eft refpe- st ao &u matrum , quia fcilicet hic non eft effectus fed officii potius & Il patriee poteftatis preecife, pieratis: cum lege naturali aliquatenus non li- VT i h ceat extraneos propriis liberis, parentibus , fra- tribus in Concurfü turpis períone preeferre. At d f Olim filiis fuis fine expreffa exheredatione pre- teritis ( nifi teftamentum effer militare) daba- de]ktägn tur remedium nullitatis; emancipatis ;'a patre lexis tl prateritis querela inofficiofi. Sed hodie, juxta mulros, teftamentum omnibus his cafibus a pám initio nullum eft, ex /Vovell rrg. cum. nul- 234 Q lum prejudicium ex tali teftamento' liberis ge- neretur, Dz Jun £. 373 | 11 nere:tur, licet aliqui precteritionem matris ad- d xj ï[e.'gm l ul i I l huc hodie loco exheredationis effe tueantur; il frater vero pretteritus, inítituta perfonaturpi, w v.g. concubina, aut homine ebrio/o, non an- : M nullabit quidem teftamentum , rumpet tamen h "L::'r er querelam inofficiofi; usque ad legitimam. Itf Nec vefevt, quod tale teftamentum patris ex i Novell. cit. evacuetur, infirmetur, ac reícin- li ij datur: nam refcinditur quidem de facto, uti :'r'/ä'. matrimonium contractum, ílante impedimen- to dirimente; non vero de jure refcinditur. q IL. Exheredatio eft actus ultimee. volunta- M ]fl* tis quo ii; quibus debetur lepitima;a fücceflio- r ne repelluntur. Itaque qui inftitui debet he- . urm res, & cui debetur legitima ; poteft exhereda- t d- ri: olim etiam pofthumus, non jure novo; at lm faltem licite: nam INov. 115. c. 3. requirit; ut (; exheredatio fiat cum expreffione ingratitudinis; femm, l quomodo autem ingratus poteft efle pofthus m us teftatori, qui poít hujus mortem demum nafcitur ? d ij panas& | III. Ut exheredatio fit. valida, debet fieri m nominatim , ira ut de perfona exheredata con- tius t flet: debet fieri pure &abfolute, non füb con- præfetre. ditione; etfi probabiliter füb conditione infti- quepre tui; & füb contraria exheredari potlir, ne vi- jx) n delicet praeteritus dicatur: praterea debet ex- Ó ; PEHC' heredari inteftamento, non incodicillo: debet exheredari a tota hereditate, non autem a re " ! ; di , pl quapiam certa:. debet fimpliciter & non tan- ; qui Ill« tum ab aliqua perfona, cui non füccedat per yper übftitutionem, exheredari. Porro ut exhere- atio gl Aa 3 Dz [onx. ,J dario jufta fit, rite fiat & excludat querelamin- officiofi, opus eft cauía jufla & legitima, ap- IA fl probata a /Vovell. 115. c. 3. atque ut ea expri- icel matur in teftamento, que quidem expreffio 34 UH vocatur exheredatio cum elogio: utque heres i u Id fcriptus veritarem caufze hujus probet: quod TM jure vetere fecus erat, quo nimirum ipfe filius jis l tenebatur docere innocentiam füuam , vel (eex- i j titiffe oratum parentibus fuis. /. 28. C. De in- ojf. tefl. . IV. Exheredatio facta fine neceffariis ad j m valorem , reddit teftamentum ipío jure nullum: j ; deftituta vero folis requifitis ad juftitiam per- j ) tinentibus , item fi caufà exheredationis non probetur ab herede, redditur obnoxium que- À 1 / relae inofficiofi. Er quamvis per hanc olim to- tum evertebatur , /. 8. $. pez. |. 28. ff. De im- umf offic. tef]am. hodie tamen quoad (olam heredis ä inftirutionem evertitur, reliquis, puta, lega- U m f tis, fideicommiffis, libertatibus & integris & intactis permanentibus. 4. /Vov. t15. c. 3. 22 f n [ 2 AUs uübt etiam recenfentur caufie quatuordecim, ob j i J quas parentibus fas eft exheredare liberos fuos, P [ aut filiisparentes fratresque. Quatuordecim lr priores caufze hiíce verfibus comprehenduntur. Filius exheres fiat, /i verbera primo ) 2. /dut gvave fi patvi dedecus intulerit. 3- Carcere couclufum fi negligat, 4. aut furiofutm, h B 5 Crimihis accufet , 6. vel pavet infidias. 7. Si dedevit damnum grave, g. finec ab boffe ve« ID 50 4777 ü l 9. Tiflarive vetet, xo. Sefocietque Magiss 4 It i ] Dr Junx 373 C'm['fy:,r ') ; oqr. Sümimos [equituv, 12. vitietque culile paven- il tum, i 13. ]Von ovtbodoxus, 14. frlia fi mevetrix. Q Cauíze exheredandorum parentum funt fqq, Af ex d. IVov. c.4. Jura enim inftitutionis & exhe- 1 D n redationis inter parentes & liberos conftituta; j füntreciproca. lgitur queccumque ad exhere- J pi D dl dationem legitimam liberorum neceffaria funt, j Cüe;;; eadem ad parentum exheredationem requirun- tur. Zutbent. Inteflamento. C. ad S C. Tertull. [ MY u 1. Si pater accufet capitalis criminis, 2. aut [e ) AW | , "Adjungat surui , ! ? viteque eft infidiatus , j W 4. Teflaviprolibet gnatum; 5.imatriqueveuenum ts ra Prepavet , 6. inclufum [icavceye , 7. vel fu- APU ( vio[um tlacdim . Negligat , 9. €9 veram contemuat vellügio- 7Zem. [ PT f hs Cum fratres & forores in cafü, quoturpis perfona;. vel macula quadam laborans iis prae- ; N lega-ä d r d fertur, fint vel heredes inftituendi, vel exhe- redandi, exheredari poffunt ex INovella 22. FTET J n ob cau(as fqq. ]. 27. C 69 $. 1. /nff.. De inoffic. lr "flam. püordedmt Pelliturafratre frater caufistribus, 1. /£ dindonto "Avguit bunc [celeris ,. 2. vel ei vult tqllere vitam, u dv 3. F&l fi ja&uram verum fibi moverit umquam. Putant autem multi, non requiri in fratris Ts exheredatione, ut hujus caufà diferte exprima- at m,fbh Mec if türin teftamento , aut ab herede fcripto probe- tur: eo quod Novella 1r5. de fratribus hac in d tf caufa -qihil ftatuat. ï[ a 4 ) Faculr 376 Dz Junr. Facultas aütem — exheredandi extendenda gt & tl u non eít ad alias caufas inpratitudinis, etiam sque graves, aur graviores: novellaenim cit. m cauías alias apponi verat, quam que continen- ] i tur in ferie hujus conftitutionis, nifi cau(à füb spy Vi expreífis videatur contineri: e. g. fi caufa eft ( ao exheredationis deliétum cum noverca, quanto mapis erit inceftus cum matre propria, us ao V. Ceflat exheredatio, fi pater ante tefta- f N mentum reconciliarus filio caufam inpratitudi- nisremifir, licet juxta mültos, pofita reconci- TU liatione , exheredatio prius facta adhuc valear. 4 v VI. Filio jufte exheredato non licer, fülva It Áidiy religione, teftamentum partris jure fuo utentis, neque aliam ejus ultimam & juftam volunta- fiamett tem occultare. fpentan 1 JDico IF. Contraria teftamentorum funt vl ! modi, quibus teftamentum vel vitiatur vel re- lpis BO folvitur, five quibus aut eft invalidum, auttàá- le declaratur. Quibus de caufis tractant. /;f/it. du Quib. mod. teflam. infirm.. Ytem De iuoffic.teflam. r ts J De imuflo, vupto, irrito, fratlo teflam. & Kelunag eisd. /. £2 .C. De inoffic. teflam. iteid m L. Igitur teftamentum vitiatur vel initio fla- i tim , deficientibus juris folennitatibus, preete- rito, aut invalide exheredato füo herede: quo cafü dicitur injuftum. Aurt inirio validum ex pott faéto infirmatur, vel ipfo jure, ut ruptio- ne &irritatione; vel fa&tohominis, fcilicerju- li dicis , quando inftitura querela, pronuntiatur fil inofficiofüm , h. e. quod fir contra officium pie- Mf tatis, — Querela iíta pertinet ad petitionem he- COHJ re i[af - Dr Junz. 377 T fl j reditatis: ac teftamentum re/cindi dicitur , quod inftirura tali querela , per fententiam judicis Ti infirmatur. 1 qu: II. Irriatur,; quando ex parte teftatoris fü- 5 D Ti m pervenit vitium vel defectus: fi fcilicet patia- 0 OA tur aliquam ftatus mutationem, vel capitis di- P ( minutionem. — Deftruiturac defertumfit, quan- JJf do defe&tus eft ex parte heredis vel nol entis:, "ff tf vel incapacis adire herediratem. Wtj III. Rumpitur autem teftamentum, quan- lt teio. do defectus non eft praccife ex parte teftatoris nv vel heredis, fed vel mutatio intercedit voluri- nl tatis in teftatore, vel revocatio teftamenti prius dnpn faci, verbisaut facto, aut ere&tione novi te- Áum v ftamenti manifeftata, item ob apnationem itr- fperaram pofthumi naruralis, vel civilis, i.-e. Qrrom fut polt teftamentum conditum demum adoptati. tiror v Modis ergo .pluribus teftamentum rumpitur, dm, u ! Z revocatione vel facto, incidendo ; cancellando. n J eftruendo, radendo, delendo deliberáte ta- iif bulas prioris teftamenti: item faciendo novuti $m a teflamentum, aut coram idoneis teftibus, vel inter acta Judicis reftamentum ante :decennium 4into ( " gonditum tevocando. jj; prte rede: qui ARTICULUS V. viim d. De Codicillo. N Ico. Codicillus eft ultima voluntas minus N r folennis de eo,'quod quis poft mortem ofianpt- tam fieri vult absque directa heredis inftitutio- xigen d ne, -C,olligitur heec definitio ex /[ib..2. /gf]. tit. molde Aa 5 25. 378 Dz Junrz. LUR at 25. 69 li. 6. C. 1it.56. De Codicilis.e9 ff. lib. 29, zit.7. De jure codicillerum. Ex quibus etiam 4 Qrelt: apparet, quomodo codicillus conveniat cum Vï'm (ltü teftamento , & quomodo ab eodiferepet. . Di- UT ( corf fcrepat autem a teftamento tripliciter I. ratio- ne folennitatis: füfficit enim ad codicillum, fi direc eIu) actu continuo, adhibitis quinque teftibus , con- datur. Nec refert, utrum teítes ropati fue. pin rint, an fortuito intervenerint, aut finr mares ] []Piï'h Lult..C. b. £. nam etfi teftes omnes, foemina w adhibeantur, fübfiftere céftamentum intelligi- ïk ! hgi D( qï L mus ex J. 2o. $.6. ff Qui tefl. fac. po[J. wb dum fcemina tantum a teftimonii dictione in tefta- Il 1 il i mento excluditur, tacite in aliis ultimis volun- tatibus admittirur, eo quod exceptio firmet TT regulam in cafibus non exceptis. /. 18. jf. De | wifiües zeflib. . Quodfi foeming a. teftimonio in tefta- d mentis repellantur, quia folennium fünt inca- s; paces, fequitur adhiberi eas poffe ad codicillos, ii f ) in quibus nulla ordinationis folennitas requiri- tur. $. fzn. Inff. b. 1. 6f Il. Codicillus a teftamento diffidet ratio- t ne inftitutionis: neque enim in codicillo heres pridrln D dirécto ipftitui poteft, ne confundarur jus te- Q ftamentorum & codicillorum: nec filius exhe- V redari. $. 2: /nff. eod., quia quodcumque ju- ris eft in datione, idem etiam juris obtinet in ! ademptione. /rg. |.14. C. Detef]; Unde etiam E TIento « «« dheredi pure inftituto conditionem adjicere co- dicillo quis poteft: de novo enim inftituiffe il- EU lum videretur, quod tamen codicillis repugnat. tl jflit. Ex t fifr eoderm d 9 2. Jaft. b.t. l. 27. in fin. De condit. du Dz TJunr. 379 il; j eodem capite fübftituere directo per codicillum " H ^f u 4 nemo poreft: eoquod codicillus fiat tantum ad, Wi BU lepata inftituenda, ad fideicommilfarias feu dire- [i li l t ! &as fübftitutiones, & ad declarandum , immu- tandum corrigendumve aliquid in teftamento, | cod.*:rllmä i uodfi directo codicillis data fuerit hereditas; tf . f fle&tenda erunt verba in fidei commiffum , quafi 5109f (cilicet ab inteftato füccedens rogatus effet, de- Htr as du&da quarta, reítituere haredirarem . illi, cui h femine eadem in codicillis reli&ta. /. 76. fF. ad $. C. Tre- n 'm[e!,f[gi. | W bell. Ioft. .De fideicommiffaria beved. $. Sed. quia I ^ beres. i N li IIL. Differunt inter fe teftamentum & codi- Jims v cillus ratione numeri, quod nemo quidemcum 390 f pluribus teftamentis, at cum codicillis pluribus pf poflit'decedere. $. 3. /7/1.). 1. ''eftamentaria enim o i d- (unt i difpofitio extenditur ad omniabona teftaroris:nec quisquam , praeter militem , pro parte inteftarus joxtcl decedere poteft. $.5. Z7/2. de bevedib. iuflit. Econ- Itg i tra codicilli de rebus íinpularibus fieri poffunt. L.6.ff. $. 1. De 3]ure codic//. Quodfi codicilli con- [ibt r trarii fuerint, eorum pofteriores, modo &que al Jere 1 perfecti fint , pravalebunt. /. 3. C: J £. Si vero irjiste- ipnoretur, quis eorum prior fit aut pofterior; jus nullus illorum valet propter incertitudinem, " x n quod non tam Quondt jus, quam p robatio hic defician inf l. Duo funt Titii. 30. ff. De teft. tut. yde Pluribus etiam modis codicillus cum tefta- jj o mento convenit. I. Quotiescumque minore yliof teflium numero valet teftamentum, toties & j rleppgüäf. codicillus. 1ra in codicillo tempore peftis con- TM dito fufficiunt duo tefles: in codicillo coram 'eo (l Prin-, 580 D Junz. Principe vel Judice facto plane nulli defideran- j i tur: in codicillo ceci fextus tefítis vel notarius j vuel PT Q ^ 5 eft adhibendus; habita ubique proportione ad f ca, qua füpra de teftamentis tradidimus. |: II. Codicilli, ad morem te(tamentorum; y 3n il [T l alii funt fcripti; aliinuncupativi. Scr;pzi dicun- T h tur, quando quis voluntatem fuam declarat in "w fcriptis: AVuncupativi quidem repugnare viden- tur ex vocis proprietate, qua parvum codicem g 'v p 2 ! Kl fignificar, ufus tamen obtiauit , ut quilibet , cui teflarilicet, codicillum viva voce condat, vo- i Dm luntatern füam quinque teftibus prafentibus de- clarando. 1. frnm. $. fin. C. b. 1. eg. /. fía. C. de bomis valütta teflamen que lib. Utrique autem codicilli vel funt teftamen- zon/übn tarii, vel ab inteftato. Tiflamentarii dicuntur, geaum. qui fiunt & fübfiftunt cum teftamento, idque aelümit vel preeunt vel fequuntur. 7. 14. €? 18. ff h.. MT Precedentes teftamentum hodie valent, -etfi lii eorum nulla in teftamento fiat mentio. $. 1. Zzfj. aoj ureodio b. t. . Codicilli zoz zeffamentavii feu. ab inteflato fiunt vel nullo condito teftamento, vel condito xl quidem, fed rali; quod per fe non fübfiftit, i uirf;z 41 1?( fed propter adje&tam claufülam. codicillarem. il l [ ] [ 1.29. $. x. ff- Qui teflamenta fac. po[[.&7 l. fin. p &2 $. C. D. 1. Codicilli teftamentarii vires cae h dä n piunt e teftamento, ab eoque dependent: non -teftamentarii faa vi fübfiftunt , & heres ab inté- VU IUj T tii ftato im Jf.5. t. plere tenetur relicta. /. 3. $. ulr. £. /. 1.5- 5Tyj Eft autem claufülailla codicillaris, expreffio ! il ET enixe voluntatis teftatoris ; ideo teftamento ad- it; Dr Juns. 381 l [vf dita, ut fi illud.non poffit valere ut teftamen- GT tum, valeat ut codicillus; vel alio quocunque ü modo. 4. 3. ff De teflameut. nulit. €g 1. 29. $.. x: b G] ffQui teflam.fac. pof.. Nam claufulae ralis effectus 1 eft, fupplere defe&tus circa folennia, aut here- lr dis inftitutionem in teftamento admiffos, ut ex Dd ]1l citt e9 ]. 41. $.. 3. f- De vulg. & pupil. fubfliz. Defectus tae Wrireyi gj 1. ult. . fru. C. b. tit. apparet. Um codicn men circa voluntatem aut habilitatem teftatoris in teftamento occurrentes codicillri claufüla ?ui/(ber) qlj N E.x [ W. non fupplentur / 1 1. $. 1. ff. De legat.. 3. MM;DX)X N - Diximus modo, codicillarem claufulam.effe i Cs voluntatis teftatoris expreffionem; nam i in teftamento hac claufüla non fuerit expreffa; imelum. non fübintelligitur. 7Zrg. /. fz. $. 1. C. b. z.. Ne- | nidcumy, que enim continuo codicillum condere voluiffe prefumitur , qui teftari voluir. J. z. ff; b. z. eg £. 0 ie uf 14. C. De teflam. 89 l. penult. $. ult. ff De legat. 2. Vib etüi í Ohj. J. Scriptorum tantum codicillorum fit r / ln 1 l mentio 7 /nf/.pr. b.t., ubi LuciusLentulus primus du li i T J dicitur codicillos introduxiffe , quos decedens in 7 yelcondi ( Africa fcripfit, & ad Augufílum Cafarem trans- | Vil mifit:qui deinde confultisSapientibusufüm codi- jcllrem. ) cillorum; civibus ob magnas & longas peregrina« ;f r tiones uriliffimum & neceffarium, . probavit, TU irgo codicilli nuncupativi non videntur fun- je: ari in Jure. &. J. Corf. INon videntur in Ju- sb : re fundari , fi fpectetur codicilli erymologia , & j g prima illius introductio C. , fi con(ideremus le- Bes recentiores & morem, quo ad teftamento- n sfio rum imperfeCtorum analogiam codicilli fieri confüeverunt , non videntur in jure fundari N. Q ( Conf. 582 Dz ]um&. Conf. Lucius Lentulus teffamentarios tantum /' [utret sper codicilos confecerat, ac nihilominus ibidem jl ünc ftaruitur , ut fiquis reftamenrum facere non pof- fet, tamen codicillos poffet. Si ergo indiícri- j y & tant d 1ninatim probantur teftamenra five fcripto five nuncupatione copdita, quanto magis codicilli, À Qh. 1f. Heres poteft inftitui per codicillum ex variis legibus; ergo inftitutio heredis non D i repugnat codicillo. E Difi. Conf. Inftitutio in- directa heredis C. inftitutio directa heredis non jisi d repugnat codicillo N. . Cafus ifte eft: In teffa- tä ais mento fcribitur; quem heredem codiciliis fece- ro, heres efto: cum ergo in codicillo inftitui- giuminl duntie v tur heres Tirius, valer inftitutio talis, quatenus eft ex teftamento , non precife quatenus exco- , Ia i 6. dicillo; Ex fpeciali tamen privilegio heres in lil [j g codicillo militis poteft inftitui: ubi ramen codi- Á j ln cillus militis, amiffa forma codicilli, rationem $i f /; teftamenri induet, & habebit fe runc miles non aliter, acíi feciffer duplex teftamentum ex pri- sl i M vilegio militari. Z Mtzs codicillis ff. De teflam. ] ?i squiu. li [j änl In alíis cafibus inftitutio heredis in codicil- Jl lorefertur ad inflitutionem indirectam fideicom- W ife ii ln T miffariam ac fübttitutionem , qua heres ab inte- E 1 à At n l ftato cenfeatur ropatus , ut hereditatem reftituat heredi fcripro in codicillo, atque voluntas ul- HW IU tima füftineatur eo modo, quo fuftineri poteft. n TT [ Igitur in codicillo hereditas directe relinqui lj l ! non poteft, necícribi exheredatio, neque con- : i ! ditio apponi heredi alias inteftamentoinftituto: ämgou | poteft ramen fieri declaratio ; hunc effe heredem i H Dz Junz. 385 uT " 1 l ll in teftamento inftirurum: poreft eriam verbig tl À l ! Wu obliquis per fideicommiffum dari vel adimi he- Qfö D í reditas: tunc enim inftirutus primum heres ma- | BU ( ' ] net, & tantum. declaratur, cui is hereditatem D f:npm 1 reítituere d?beat. Ts r Cl ARTICULUS VL ied | r n De Subflitutione &2 Fideicommiffo, ]to 1. Subftitutio vel fübinflitutio eft fecunz BRU i hd di heredis inftitutio, ícilicer in locum de- | Qö RU. ficientis heredis prioris, vel eft unius aut plu- iil rium in locum alterius autaliorum in ultima vo- luntare vocatio. l quey De qua agitur zf/. . ]. 2. ziz. HO 630 15. De vulgavi fubflitutioue. tit. 16. De pupillari sohnsin fulfit. eg ff. 1. 28. tàt. 6. De vulg. c? pupill. fub- [uit. g C. 1. 6. tit. 25. Deinflitution. eg fubflit. i. ln ey j, ii 26. De mpuberum £2 alüs fubftit. Quibus in lo- Y mils m cis varie fübftitutionum fpecies recenfentur, m eupr quas $$. /74. delibabimus. | I Subítitutio alia eft dire&ta, alia indirecta. j.Dufa | | [ Direla fit verbis directis, ita ut fübftirutus con- jn dl | | | fequatur hereditatem immediate ab ipío tefta- filom- | toré fine alterius minifterio, v. g. Heres efto i dbinte- | Cajus: fi non erit; heres erit Mevius. Subfti- od tutio dire&a , obliqua , fideicommi[favia , olim in- olontas firma, fed modo firmata, fit verbis obliquis & precariis: Cum v.g. teftator rogat heredem in- ii pme!þ | (lereing itutum, vel juber , ut hereditatem vel partem ejus reflituat alteri, fcribendo, heresefto Cajus, nagett yoinlttt quem ropo, ut hereditatem tradat Titio. In [oem fübftitutione dire&ta heres fubftitutus capit om- N nias . 384 Dz Junz nia; in obliqua vero non omnia: nam primo l 4l S[Cü nominatus derrahit Trebellianicam , de qua ar£, yudi fd. Va & pater fübftituit filio directe usque ad yitit ubertatetn , quamdiu fcilicet non poteft (ibi " m fnitt j eredem querere; fed indirecte femper & pro iil fij femper fübftituit. t II Subftirutiodirecta dividitur in vulgarem, &i pupillarem & quafi talem feu exemplarem, qua n pot etiam juítinianea dicitur. Subftitutio vulgaris lii eft,.qua quiliber quemlibet, etiam extraneum, l; / .:gma | in locum alterius vocare poteft, five pluresfint sfdy fübítituti, five unicus. Effectus fubftitutionis Duhm. bujus eft, ut fi primo inftitutus heres non fit ; t p vel quia non vult, vel quia, ut. premortuus, polito non poteít, füccedat fübítirutus. Sed adeunte tlo i herediratem eo, qui primo heres fcriptus eft, Aenor/r hac fubftitutio exfpirat. BU ] HL. Pupillavis fit a patre vel avo, filio im- | at ubere in paterna poreflate conftituto (ub ifta ETE conditione, fi fiius heres erit, & ante annos a ubertatis. fuerit mortuus &c. Mater fic non tin;q fubftituir, cum non habeat patriam poteftatem. t f Finirur hec fübftitutio, quando pupillus, cui ^ Qd fubftiruitur, pupillares annos egreflus ; ipfe te- & [ N " Y " ftari poteft. Dicunt plerique, fübftitutionem | P t vulgarem expre(ffam continere tacitam pupilla- (tgy rem; & viciífim ab expreffa pupillari contineri p tacitam vulgarem. Juxta communiorem longe (0019) per (übftitutionem pupillarem expreffam exclu- 6 eq ditur mater filii impuberis cum omnibus aícen- * (j dentibus per lineam. maternam , etiam quoa | j HCXH legitimam ; quam alias ei filius relinquere tene- & Dtt retur, Dr Junx. 385 IU i l T K retur. Sicfi Cajus extraneus pupillariter fübfti L ! i DT [ ia tutus eft Sejo ; hocin impubertate mortuo, Ca- [ jus acquirir omnia bona Seji, eriam acquifita pet d lineam maternam, dummodo matri indicenti Ti neceffaria alimenta fübminiftrer. Ratio eft: quia 1.8. ff De inoffic. teftam. $. $.. mater impuberis lTs filii teftamentum inofficiofüm per querelamdi- "P/" W UT cere non poteft; atqui fi pofira tali fübftitutio- Cietg, ne pupillari expreffa teftamentaria , compete- zerlegitma matri, poffet reponere querelam Vr Hinc c. z. ühfinins inofficiofi pro obtinenda legitima. M Deteflam. i2 6.. licer filius teftamento fuo ma- Ms i, p trem portione jure nature debita privare non & adem poflit, pater tamen poreftinteftamento, quod, ipusd filio impuberi facit. Multo magis ergo exclu- dentur fratres. 0 flb i IV Subflitutio exemplaris ad exemplum ' priorisintroduéta eft, qua parentes liberis pu- p i h C ante 4000 beribus etiam, mente captis, furiofis, fürdis fi- mul & mutis, vel prodiois fübfliruunt in eum fuer f eafüm, quo in amentia vel prodigalitate decef- pocduem V ferint. 6. 1. /pfl. Depupill.[u!fl.. Hiic etiam ma- il d ter, que alioqui non poteft fübftituere pupil- jl | futonem lariter, fubftituere filiis poreft: eo quod hac fübítitutio effe&tus fit commiferarionis. Ne- i pup'üh- : d que etiam pro libitu quilibet extraneus fübftitui i COnt gf | poteft, fed fubftituendze (unt primum perfonce yem ong ff conjuncke , & poftea demum, his deficienti- bus, extranei: nam cum humanitate nitatur jbosdit h um q &c fübflitutio, contra humanitatem plane fo- Iet, fi extranei conjunétis preferrentur. .At Qs & corn- Rl neque pþomi(&ue fubftitui poffunt perfon jun&te Dz Jun£. 886 jf juncee, fed quo ordine füccedunt ab inteffato, eo etiam ordine quafi pupillariter fübftituendi 1p meo If conjuncti. ltaque imprimis vocandi fünt libe- jl riejus, cuifubítituitur ; & quidem ut quilibet r [ ante faltem falvam habeat legitimam. /. 9. C. De im- anic, f pub. &2 al. fubftit. Deinde fi non adfint liberi, TTE ex ead. 1. 9. fübftituendi (unt fratres & forores: j i imo ante hos fübftituendi parentes, qui hodie | t od potius jus pra fratribus habent. Ad extre- j dittn mum defectu iftorum fubftitui extraneos licet, i ts d.l.9. iuf. C. Deimpub. eg. al. [ubff. & w W "Tres autem ifte fübítitutionum fpecies a (mm&e conditione appofita inter fe fecernuntur. Vul- pirir 1 & f aris quidem eft ifta, fi heres non erit Cajus; übftituo Sejum: Pupillaris vero , fi filius meus Ti | ! impubes infra annos pubertatis fuerit mortuus; n v J (übftituo Sempronium: demum exemplariseft dpelni fi filius meus Lucius mente captus in amentia H hipfo deceíferit, füubftiruo Maevium. t V. Huc revocantur conrentee in prioribus 2 Q ' fpeciebus adhuc duse, fcilicec Reciproca & com» if pendiofa. —Aeciproca eft, quando heredes in- D f ftituti fibi mutuo (übftituuntur: v. g. Tinum ! il & Mevium heredes inftituo, eosque fibi mu- " ln MM : tuo fübftituo, ur fi alter noluerit, aut non po- i " tuerit adire hereditatem , ejus portio accedat alteri. Subftirutio ifta reciproca, feu compo- j ss fita continet duas vulgares in duobus extra- ROmj neis fubftirutis, duas pupillares in duobus fi- At liis impuberibus, duas exemplares in duobus l amenribus. Compendiofa fubftituit compen- :ghd Bf dio verborum vulgariter, pupillariter, exem- 3 dj plariter U Dr Jua& 387 : lt | lariter fimul, v. g. Sic teftatur pater: Ificio Is den Inj t fiio meo impuberi deceffuro fübftituo Cajum, k Lucius fi decedat, non adita hereditate , eft vul- t Md aris: fianre pubertatem, eft pupillaris: fi in pubertate , fed factus amens, eít exemplaris. Ifim 'u'*'xrï, 0 r Dico 1]. Fidei commiffüm eft . fübftitutio indire£ta, qua heres immediate füccedens ? Qul At a. vel ex teftamento , vel ab inteflato, obliga- tur hereditatem totam vel ejus partem, I [te, rel vel rem certam alreri füo tempore reftitue- Hinc non adeunte primo & directe um fcripto herede, evanefcit fidei commiffum re- . Vi gulariter: nam excipitur caufa pia. — Accipitur Iub etiam fidei commiflum objective, pro re re- ii fituenda. TEU Nomen habet afide: nam olimabs- que vinculo juris fideliras heredis requirebatur tmpirid [ dmetfa ad praftanda fideicommifía, usque dum vo- lente Augufto Confüles auctoriratem füam iri- terponerent. Reftituens vocatur heres fiducia- nproris rius, is vero eui reftiruitur, heres fideicome o d miffarius. jertds De fideicommiffis tractatur in Zzf?. lib. 2. z. ; Tiium 23. DDe fideicommnifavüs. beveditatib. e$. ad S. C [ Trelellianum. lib. 36. fF. t.x.. 4d $. C. Tyelellian. Donpo- | li. 6. C.tit. 42.. Defideicommiffis. €? ti 49.. .4d o i | Q eompo. & C. Trelell. e? INovell. 39. & 108. ex quibus E 3 compendio hic adnotamus, que ad varia fidei- ys tite | commiffa & db tinent. . ad fideicommiflarii officium per- jp db L Fideicommiffam uriver[ale eft, quando j m tota hereditas, aut portio ejus quota, puta, g tiens; alteri reftitui deber: particulare vero vel plariter Bb 3 fiu- 588 Dz Juznx. [ Rid& fingulare dicitur , quando ex voluntate ultima teítatoris res quaedam fingularis, aut pars he. at ii reditatis quanta debet alteri reflitui, v. p. hec domus, hic fundus, aurei bifmille. Particu- «t t höf " , pl laria fideicommiffa exaequantur legatis, i. e. eo- dem jure cenlfentur, $. 3. /zf?. Delegat. Manet ii lat em tamen differentia in modo relinquendi: namle- &X gata direéte relinquuntur, verbisad legatarium s directis, videlicet, 'Titio lego centum aureos: fideicommiífa vero indireéte, verbis directis m ad heredem inftitutum , nimirum,; hogo, ju- ii X& sin la beo Cajum heredem , centum. aureos dare "L itio. Qi R& Fideicommiffarius univerfalis pro ratione J :| fjl portionis renetur ad onera hereditaria ut heres; non vero fideicommiflarius particularis. I)f r TAT Dantur etiam fideicommiffa familiaria , gen- tilitia, vfimogenitüra , majoratus, cum tota QO DIOD i a stl j j ! 1 familia in fideicommiffo fübftituta, vel femper fuüccedit natu maximus familie, exquacumque m i linea fit; vellinea fenior, & hac deficiente; m alie linese. (j 4 l Aliud fideicommiffum eft expreffum , aliud E litm facitum , dum heres rogatur, ut certutn ali- b J quem heredem fcribat. Aliud purum; aliud ld conditionale (àb certa conditione, aliud ex certo j die; Aliud quo gravatur heres, aliud quo gra- Ql w vatur fideicommiffarius, altero fideicommiffa- il mi rio huic fübftiruto, qui fecundus fideicommif- Ttelig :4 farius nequit detrahere Trebellianicam, quando efliyd priorjam detraxit: ne tota hereditas demum DT exhauriatur,. B p IL Fidei- Dr Jonx. 389 tl II. Fideicommiffarius propria auCtoritate n lus hf. üiül', t il rem occupare nequit, nift id liceat per teftato- li rem, vel fiduciarius fine herede. decefferit; l Scilicet ut. heres directus feu fiduciarius füam j kgän t quarram poflit detrahere. Quodfíi heres dire- n ) &us univerfali fideicommiffo gravatus heredi- kj gj tatem adire recufet ; copi officio judicis poterit; t utadeat, & fideicommiflario reftituat, heres 1] d9 enim directus fimul cum hereditare pro rata 3 dl portionis transfert incommoda & onera here- t ditaria in' fideicommiffarium ; non ergo eít N ratio, cur illam nolit adire. ]us autem peten- ' di fideicommiffüm pure relictum rranfit ad pO r fidecommiffarii heredes. fitt s j Obj. L. cont. L. concl. Subftitui etiam dicirur legatatiis . 6. C. De legat, ergo (übftitutio non Juriy at« eft fecundi heredis inttitatio. &. /V. Coof. Di&a ] Qim lex non proprie, fed large loquitur ad fimili- v m tudinem fübftitutionis proprige : ut lego Titio g domum, fi ille non agnoverit, lego Sem- (elcat ronio. O. IT. cont. S. 3. ejusd. coucl. Filius fine li- i, ii beris decedens non poreft preterire matremi, tum d« quin ei faltem legitimam relinquat: atqui füb- j ditd z flitutio pupillaris expreffa, eft teffamentum |ar a li: ergo in ea mater excludi non poteft; qua. quin ei comperat querela teftamenti inof- ciofi pro obrinenda legitima. m. Difh min, um RIcOnOm« eft teflamentum filii, quod ipfe facit, & quo If QW 1 ipfefilius teftatur N, quod ipfius loco facit pater; ; n quoque de filii impuberis hereditate agit C. hinc potius pars eft teftamenti paterni. d Bb 5 Ob;. LII. 3929 Dz Jonr. sj gtf OBj. IIT. cont. 2. concl. Nemo heres ex cer- fl MM to tempore aut die inítitui poteft, ut nuper in | fine art. 3. oftendimus; ergo neque ex certo die | gyors I l ( Mi L fideicommiffum dar oteíl. — &. 4V. Corf. Di- x rl ximus jam, non po d e ad certum tempus vel i ;j»quilllf; | diem inftitui heredem, eo quod qui femel he- | p tes factus eft, non poffit poftea definere heres * . effe, 1. 8. 22 fin. f- De beved. iuflit. nec quis- [ K Q I quam refpectu temporis pro parte teftatus, & :umï W' pro parte inteftatus decedere poffit. $. 5. 77, od fecus in fxdei; ts Ü eod. €g ]. 7. ff. De R.9. Qu w f commiffario accidit, ubi heres fiduciarius , ro- gatus hereditatem reftituere, interim heres eff) frigm audonti manerque, etiam reítituta hereditate. $.3. D fideicom. beveditatib. us ii ARTICULUS VII. puiln d fs OOU De legatis , de pavte falcidia & trebelhanica. Jv dtnini ico J. Legatum imprimis accipitur pro re D tintk legata: tum pro caufa idonea ad rei lega« tz dominium transferendum , — Aulr. £5 zitt. ff [ dumun i qu Pro legato. . Denique pro a&tu legandi, qui eft if donatio quaedam a, defuncto reliéta ab herede |** preftanda. $. 1. Jfl. D.:. 1.36. ff. De hat 2. | * !mm HJJ* N Dicitur [. Doraerio, quia provenit ex liberalita- W te legantis, nec per fe poteft legatario damno- ILS;Fl&ö mmmj« fà efe, ultra rem legatam, ut cauíà heredita- ]" .U] tis. ]. 32. ff. Maudati. 1. 119. ff. de F. S. Dici- tur Il Donatio 4uedam , puta, impropria, t Va quippe que non requirit lepatarii confenfüm utpropriadonatio: unde abíenti etiam & igno| ' hjl rantü Dz Junr. 391 ranti lepatum relinqui poteft. — Dicitur III. ve--. 1 Qbemeï [ r lia a defuntlo: quia robur accipit per mortem i E teítatoris ita ut ante libere hoc revocari TUj Mil il offi. Per eadem verba diftinguitur legatum W N a fideicommiffo: hoc enim a defuncto quidem 10 P n lal relinquitur, fed per intermediam aliquam per- Htl fonam, cui prius quaritur, &in cujus perfo- /. D Q nà radicatur; legatum vero períona defuncta leoatarío immedliate ac directe relinquirt. tl d [' 9' d Dicitur IV. a? Perede preflanda: licet. enim a fi. legatarius poft adiram ab herede hereditatem UR verum legati dominium & jus in re acquirat, Miined fi legatum . non repudiet, non tamen ei licet ii l au&oritate propria occupare legatum abíque pona legis, i. e. amiffionis lepati. /. 1. $. 2. f- uod legatorum. . Debet ergo ex(pectare, dum T poffeflio ei ab herede tradatur, aut ab alio hu- ' lat jus nomine. . Dicunt tamen, legata pia deberi, licet hereditas non adeatur. Quod vero legati i? dominium per aditionem hereditatis dicatur . acquiri a lepatario, penes quem eft periculum T j pf & damnum rei in fpecie legate; inde prove- yj,quet ni ; quod fictione juris , dominium lepati; dl um acceptatum eft, retrotrahatur ad diem mortis. Imo dicunr nonnulli, quod legati do- ) lgt minium fictum tranfeat ftatim a morte teftato- x lberdite rio damy? 1is, ob /. 8o. ff. De legat. 2. verum autem do- fa hd minium a die aditze hereditatis computetur. 7 86. $. 2. ff De legat. 1. T i De legatis tra&tant. /nff. l. 2. tit. 20. De le- a. gat. Lit. 21. De adempt. legat. 89 translat. Ytem 4 g n Jf- trilus libris 30.31. 32. De 4-legat. lib.57. tit. sä 592 Ds Jvunr. De . legat. praffl. €y' Cod. lib. 6. tit. 37.,. ex qui- p t t bus excerpfimus , qua fequuntur: 55939 j I. Legare teft is , qui teftandi jure pol. p D greconon let : nam qui poteft plus, poteít eriam minus, fi utrumque fit ejusdem rationis. /Zrg. ]. 2. c? TU j Ll 114. princ. jj. De legat. 1. Econtra legare l g um non poteft ex eadem ratione, qui facere teíla. gulnt 4 wing menrum non poteft, ut impubes, prodipus, l fervus, filiusfam. &c. /. r.ff. De legat.3. lp II Legari poteft illi; cum quo eft tefta- n menti factio paífiva, h. e., qui poreft aliquid as capere ex alieno teftamento. $. 24. Zuff. boc tit. (l etiam perfone incerte legari aliquid. poteft, d dummodo ex eventu aliquo certa fieri poffit, UE fecus, legatum nullum eít. $. 25. &2 27. Juff. at b.t. Religiofo etiam legari poteft : quamvis AO 100 tunc legatum monafterio, cujus ille pars eft, atndUST queritur. 74rg. authbent. Iugre[f. Cod. de $s. Ec- | 38, fj clef. — Poteft item pluribus conjun&tim & dis- u junclivelegari: ac disjuz&live quidem, quando n vel pluribus res diverfie legantur, v. g. Cajo TET hortus, Titio vinea aut cuique dimidium Rnf fundi, ubi quilibet fpeciatim füam portionem mmï qW) [ a legante affignatam capit, & legatarii defi- 2 pj cientis portio ad heredem pertinet. . 1. i fz. priuc. ff. de ufufv. accrefcendo. 1.84. & pen. ff De a ega. 1. Legatur autem copjun&im pluribus una eademque res pro indivifo, quod , fecun- tffi dum /. 142. ff. de F. $ tribus modis accidit, AU eed 2 ut cum plures collegatatii re & verbis fimul WAC ( ï jun&ifunt, h.e. eadem orationead rem eam- ) fonq dem p Dz Jons. 395 . UT (l | dem fine partium mentione vocati: v. p. Zifio l & Cajo fundum Tu[culamum do, kego. — Deinde | Tl cum plures re tantum, non tamen eadem ora- j tione conjunguntur : v.g. 73t/o fuudum Tufcu- M u 9Q M lamum do, lego . eumdem fundum Cajo do, lcgo. Denique cum plures verbis tantum, fed cum il ä*t expre(ïione &equarum partium conjunguntur ; :5; pl'odrgug ut, 70 69 Cajo fundum Tufculamum equis par- j tibus do, lego. Horum altero deficiente , to- 0 tl tum legatum jure accrefcendi ex praefümpta kl'gi] voluntate legantis ad collegatarium pertinet. : W b(ïï jl $. 9. dnfl. /. 1. Id quod in conjunctionibus i w WC j ceteris quoque obtinet, nifi verbis tantum fint d w ll hl conjuncli: tunc enim, deficiente altero, jus .U H accrefcendi alteri negant Accurfius, & recen- [: qunis tores nonnulli contra Bartolum, & ex re- lw d centióribus non paucos , quibus accedit Fran- TW Zius, partis utriufque momenta pertra&tans a din &ds 1 9. 1. dfgue ad 16. m quit) Capacitas legatarii. pro legato accipiendo p n fpe&tatur duobus temporibus, altero, quole- p ünidum gatum relinquitur, ut valeat difpofitio : alte- portünem Tum; quo, morienteteftatore, legatum agno- iuni df | fitur, ut poflit habere effectum. $.32. /z/f. TM € lepat. l p D Ill Res leganda debet effe falrem in fpecie l plutibus non exempta commercio humano. . Legatum pd, fett optionit eft, quando nominatim lepatario da- yds a tür electio: & runc poterit optimam fpeciem ani f eh:gere e defuncti rebus. — Cujus alias fit ele- id r &ffi 10 non conveniunt: licet in eo concordent, a quando plures fünt fpecies rei in genere lega- j [ 394 Dz ]Jonr. te , medium preftandum effe. — Re&e lepatur gan ! res alienaheredis: tunc enim accipiet pretium, | E.Hirogfäphm fi propriam rem legatario preítet.. Recte irem ! yji. 197 legatur res, qua tunc nondum erat legatarii, zajym i oftlea vero ex cauía onerofa, v. g. emtionis, ,uittl ad legatarium pervenit, tunc enim debetur ,x"iäoa u eeítimatio. Aliter dicendum eft, fi ex cau(à gt f lucrativa, puta, donationis, pervenit ad lega- s tarium: quia duee caufze lucrativae in eumdem ia hominem , & rem eamdem concurrere ne. lt ueunt. Recte etiam legatur, &jure, res ter- W f tii a teffatore fcienterem alienam effe. $. 4. If d QU boc tit. quam (cientiam legatarius probare de- vpnag bet: tunc enim valente legato heres tenetur ! condlioe eam rem redimere a domino füo , ut legatario fiemar p prefítet, aut fi dominus vendere nolit, vel |mplt, d iniquo tantum pretio , tenebitur dare aftima- Ml la tionem, Si vero res tertii ab ignorante; rem Jj effe alienam, legetur, non deberur legatum, ! ii« licet a legatario poffit prae(cribi titulo, Pro 4» ,. u ao. Excipitur, fi legatarius fit perfona con- i. juncta, aut multum amica leganti: tunc enlm . ia prefümitur merito te(tator nihilominus lega- |. bt i É rurus fuiffe, licet fciviffer, rem effe alienam. |.; l. 10. Cod. b. z.. Quod aliqui extendunt ad le- m?(a [7 j gat a caufis piis facta, quia maxime nobis con- o &i funt Deus Pater, &Ecclefia Mater. Ti | r 'jun | præf.m. Rï raquellus. $u W E Si nomen activum legetur debitori , eft le- Mi «f ES atum Jujeratiouis: tunc enim legata eft remi xdu fio debiti, quam obtinebir faltem per exceptio- Ws nem contra heredem a&turum ; item per actio- nem N J Dz Junr. 395 u ln n "U m contra heredem defun&i ad reddendum ; chirographum: poteft etiam aoere ex /. Sicoz- lb 'me D tendat. 28. ff. De fideyuff-, at judex perperuum V 1j filenrium imponat heredi defuncti; nifi tamen P t tantum ad tempus leeata fuiffet non tam debiti remiffio, quam dilatio. büaw Legatum 7/mizi$ dicitur, quando tertio le- E atur nomen; & operatur adminiculante cef- I emdan ITf D fione faltem actionem contra debitorem. /. 1. Cod. b.t. S ss Eriam nomen paffivum poteft legari cre- EM ditori; quando utile eft lepatum, dum plus p RI UMOL v. g. in legato eft: (ic debes alteri 100. fl.. tub conditione , & eosdem 10co. fl. abíolute legas; Argum ? Dl v tempore plus eft; nam conditione nondum impleta; capis roo. illos nomine legati. $. 14. re alim At f Jufi. b. 1. . 29. ff.. De leg. 1. 1 66. in fin. priuc, J] e e eg.Z. r hpn, l, n Ita etiam dos, licet uxori debita, recte le- gatur. $. 15. Jufl. De legat. Nam plus eft in &ont u fürc m legato dotis, quam in actione de dote: cum dos lepata a morte mariti ftatim praeftanda fir, j hg* TM non legata intra annum interdum. /.uz. $. 7. v. Exaílio autem dotis. Cod. de vei uxor. athion. mll Qols cor- Quod Ulpianus in /. 1. $. 2. f De dote prele- pata. Vocat co i. TH prafentis foluti P. d 'isc.ium reprafentationis, h.e. | Si eadem quantitas fzepe lepata eft eidem in i, d TE eadem fcriprura, tantum femel debetur, ni modus legandi in qualitate, conditione, loco; 3mwm tempore, cauía, variatus fit. At fi in diverfa nW&W m criptura, puta; 1oo. legati fünt in teftamen- t0; l 396 Ds Jvnx. y ii to, IOO. in codicillis , utraque fümma debe. tur, nifi heres probaverit , voluiffe trantum g bt preit; teflatorem repetere in codicillo; quod legave- ;—;UIE" 1 spn d 4 rat in teftamento. /. 34. $. 3. f- De legat. x. |. 12. jf. de probat. ïjï«ïf] V g' ] ' ÍV. Jure vetere inutile erat legatum reli- s; UI &um ante heredis inftitutionem, & id genus gr i Modo valent lnbl plura. $. 34. 35. 36.. Jnfl. b. 1. legata quomodocumque fcripta, etiam peena- | ugn j lia, reli£ta pure, (füb conditione, die, quali- tate &c., ubi conditio fufpendit obligationem, 1 m ita ut non (tatim debeatur, donec conditio fue- j hs rit expleta. Valet item legatum, quando te- tl Anitit Ítator erravit in nomine, pronomine vel co- gnomine legatarii, dummodo de perfona con- tvociln Ítet. . Sed fi períona incerta fit, jure civili le- afv gatum nullum eft: licet (altem ex cequitate fü- db rero Ítüneant multi, in legatis piis. . Si cau(a princi- dote myr palis, finalis conditionaliter adje£ta, fal(a eft dlmmn, jt (dit g legatum perit: alioqui cauía feu ratio impulfi- j [ va falía non nocet, veluti fi quis fcripferit: Cajo , quia me ab[emre megotia mea. gefft, 1o0. i. ]tm H /, /6).'-/7.'v do, lego: aut quia ejus patrocimo capitali crimi- ze liberatus [um. . 31. Infl. b. z. d. 37. $.2. F. &Af 72. $. 6. ff. De coudit. €9 demonftr. rf V. Si res legata pro pa periit;, mortuo A o ;fä.:no;em teflatore, debetur pars fuperfles: fi vivo te- ..... d flatore, tunc, fi pars principalis adhuc fuper- "pte eft, etiamnum debetur; non vero, fi füperfit Wx'z pars tantum accefforia. Sic fi periit fundus le- ! [ "t U gatus, non debentur inftrumenta; quia accel- ls forium fequitur naturam íui principalis. Si Xes Á Dz Junz. 397 j Wïd u j res fuit legata in genere; v. g. aliquis equus, E non liberatur heres ab obligatione, fi unus ex d &if i A equis pereat, quia genus non perit, unde pe- LR l riculum eft heredis. /Si vero res legata eft in fpecie, v. g. hzc certa domus; periculum eft d AU i legaarii ; unde heresliberatur ab oblipatione v& Pal per rei interirum ; nifi pereat ob culpam & Áoib v , moram heredis. lm pan. VL Legatum nullum eft; fi erratum fue- 0b qui rit in corpore rei legatze, fi in perfona legara- Witrn, rii, Infirmatur autem, fi conditio non fit adim- Wibl | pleta; fi hereditas aere alieno exbauíta, fi pe- ii | reat res legata, fi leoatarius legatum repudier. W o | Amittitur legatum per ademptionem feu ia revocationem ex contraria voluntate, & ex- üre a preffis verbis, cum teflator coram quinque te- ii flibus revocer, duos tamen teftes omni exce- il r ptione majores fuflicere ; probabiliter quidam & d) arbitrantur; facto item amirtirur, cum tefta- t ml tor delet, obducit, cancellat, quse ante fcri- rl píera. J. 3. $. uk. &g 1. 16. ff De adimend. af 1. kgat. lrem fi rem legatam teftator doner al- ij teri. ]. 19. fF. eod. . Si rem legatam deftruat. - du L65. $. f f. De les. 1. 1.88. $. 2. f-. De leg. 3. Aut inde faciar novam fpeciem irreducibi- , m lem ad priorem rudem materiam. 4.]. 88. pr. | WO 9 $& ul Si capirales vel graviffimee inimici- huclipe ti:e inter le gantem & legatarium exarferinr. /. 5. if $. ult.. 1422. Jf- De adim. legat. 1. 9. pvinc. jf. finds e bis, que ut indigmis &c. ut fiquis alterius pucie vit infidias flruxerit, aut in cauía criminali teíti- qui j n 398 Dzs Jun*- yiricd teftimonium contra alterum dixerit, G/ofi. a2 &if m Ul c. 13. De accufat.. vel alterum criminaliter ac- "tl [ cufaverit. /Vov. $0. e. 7.. &c. iïli[llf du Amitüitur etiam legatum translatione vel de m períona in perfonam; ut, fundus legatus Titio ^ j ^ detur Cajo: vel de rein rem, ut, loco fundi fip m hJuo ID dentur Io0. aurei: vel ut legatum pure datum ji * i " cenfeatur deinde datum füb conditione , & vi- ï 'J" 4 ciffim. In priore cafu, conditione non imple- | " ta perit legatum. ,?l j xel?xxüm Denique transfertur legatum de eo; qui da- re juffus eft, ut det aliis, v. g. duos habeo he- agisq tis t d redesícriptos, Mevium & Cajum, juffi ut ille feredesft huic per modumlegati det fandum T'u(culanum: jubeo deinde, ut non det Mxevius de füa par- jNam um 1 te; fed Cajus de fua. Si translatio non valeat : ia ut translatio, quia inutiliter facta, forte quod »xerptus ille; in. quem transfertur , fit incapax legati; duiemy i valet tamen ut ademptio, ita ut translatione ta- 0 ün] li extinguatur legatum. /. 6. princ. ff. de adim. d hi vel trausfev. leg. $. 1. €9 [aq. Jufl. eod. foctri d h t fs VIL Datur in legatis interdum jus accre-- fcendi: hocjus contingit , cum pars herediratis; jouris h vel rei legatze, que in quopiam heredum aut [5 legatariorum deficit, attribuitur alteri heredi |* ant legatario. J. 9. ff-. De fuiseg legit. bered.. Quan- ['timm do deficit heres, cujus portio acquiritur cohe- Natid redi ex neceffitate ; ignoranti etiam & invito; : AUS quia Jura non patiuntur aliquem decedere pro "t parte teflatum , & pro parte inteftatum. ) 7- r ff..De R. $. Sed dum deficit portio legatarii, | sl legatario legatum habere nolente non accrefcit. |!à ig regula- | Dz Jonr. 399 mm' G'&f l repulariter alteri legatario , fed revertitur ad he- (TWRF Pa rediratem.. Dixi; regularizer : nili fcilicet teftator diferte velit contrarium: hoc autem velle prae- m fumitur de Jure , fi plures lepatarios fimulcon- L junxit. 4 33. ZDe legat 1.$. 8. /uft. Delegat. Quos Ut cafus füpra meminimus. !d Dico 17. De lepatis fzepius detrahitur por- line, d. tio Falcidia. 77/7. /p. 2. t. 22. De lege Faleidia. ff tttinp li. 35. ?it. 2. €9' C. lib. 6. 1. $0. d 1. Falcid. $2 JVovel. 1. Eft vero lex Falcidia plebifcitum , d. | rogante Publio Falcidio (ut Dio vocat) Tribu- Bbins| no plebis, quo cavetur , ut quarta pars heredi- , i tatis per legata forte exhauftee remaneat apud Tifiine heredes feu (criptos feu ab inteftato füccedentes. Nam cumlege XII. tabularum liceret veltorum 1171 0 o t patrimonium legatis erogare, ita ut crebro he- foreqd res Ícriptus repudiaret hereditatem tamquam ia lod inutilem , lara eftlex Furia, qua non plus quam m t 1000. aurei poterant legari. At quoniam lex f us i(ta eludebatur legando pluribus, fücceffit lex l Voconia, dictans, ne plus uni legaretur , quam —— Eä'/habere.t heres, fed & tum plurimos vocando d | egatarios, heredi nihil Yere emolumenti relin- wmar!quebant; tandem lex Falcidia cavir, ne plus 4 lsii| quam dodrantem legare licear, quofemper quar- i Qu| à portio bonorum heredi uni vel pluribus fal- r oje| Và manear vel jure retentionis, fi poffideat , vel ss I6l vindicatione , vel actione in fa&tum, vel con- « Cleuone indebiti, inrerdicto , Vüin. uorum — legato- ht I lgitur Falcidia eft quarta pars bonorum; jj quam heresderrahit ex bonis defuncti, deducto prius &re alieno, impenfis funeris, & pretio ervo- 4co0 Dz Junr. fervorum manumifforum , quibus relicta liber. Jl tas eft.. Si enim debita abforbeant totam here- TT j ditatem , falcidia non detrahitur, nec valent le- MAT gata aut fideicommiffa. / Hoc de nomine, defi. ( 7/// nitione & occafione legis Falcidiae: nunc por. uf tionem hoc plebifcito definitam curfim infpi. Idl | ciamus. g m i L. Competit beneficium hoc heredi ultra vt dodrantem gravato: competit heredis heredi: |nis! competit fiíco, fi hereditas| ei deferatur:non ve- |ainhs ro legatariis & fideicommiffariis regulariter , ni- m fi heres potens detrahere quartam ; in gratiam m fideicommiffarii non derraxit. ial II Detrahitur de bonis, prout tempore - Maim( mortis teflator ea habuit: nam incrementum - Trebelan vel decrementum poft mortem fpeétat ad here- wtsertel des. Detrahitur delegatis, donationibus po- inltnt tiffimum mortis caufa, nifi prohibeat teftator; jj uti etiam fi legatum fit fpecialiter privilegiatum, — jsn quale eft dos privilepiata. An a fideicommiffis lmlifícg ! patticularibus detrahatur falcidia, an Trebellia- « p nica, controver(íum eft. Cottnm III. Non detrahitur , fi heres de bonis lié- jeiti: reditariis aliquid fürripuit aut. occultavit : l fs flios [ non confecit invenrarium debito tempore aut 1 ln t modo: fi heres derractionem remifit poft mor- j .. m tem teflatoris: fia judice monitus, intra annu li &y reftatoris voluntatem exfecutus non fuerit: fi Ym [j 'iv. ] Íciens, vel in Jure errans integralegatafine pro- J . u teflatione folvit: tunc enim foluta non repetit [ STIQ': nifi fit perfona, in qua ignorantia Juris tolerae |; W tur ; ut miles. Dico IIl. Vg i Dr Junx 4oI AUu d Md "bHuï DDico I11. Affinis falcidiae efi Trebellia nica. B — ifl. lib. a. 1. 23. De hi iL l Jideicom. beveditatib, £? ad i. $.C. Trebellian. ff. lib. 36. zit. 1. C. lib. 6. ?. 49.,2d il $. C. Trebell. INovell. 39.e7 w,æ f i i 108. De partis hujus ! Q origine &affectionibus pa ucahic adnotare lubet. üm I) I. Trebellianica in larpaacceptione confun- ditur cum falcidia: preffe fümpra eft quarta ld i ars bonorum per heredem fiduciarium de fi- "d ferd deicommiffis fàltem univerfal ibus. 'am cum UW* beres dire&tus nollet admittere herediratem ob Wt | nullam fpem lucri, eoquod caperetomnia fidei- hmim commiffarius , tempore Domitii Neronis Au- ufli auctoribus Annao Seneca & Trebellio QU t Maximo Confülibus füffe étis conditum eft S. C. W "Tre NCIS bellianumVIII.Kalendas Septembr. , ut refti- ^' tuta ex teflamento heredirate ; &&tiones omnes Tonfus l ?^ tranfirent in heredem fidei commiffarium. $. 4. 2* f .z neincommodumh eredis fiduciarii effet , "wüegmmm, jicommil cujus nullum erat lucru tn. Hac vero lege non- '| dum fufficiente, imper anre 2l* gafo & Pufione Confül Vefpafiano Aug. Pe- ibus, fucceflir Senatus . Confuültum Pegafianu m, quo permittebatur n* ! heredi fiduciario detra h: d T here quartam e bonis ra- tione fideicommifti reftiruendis. poie at Tunc ergo onera hereditaria manebant penes heredern di- poü m redum, ni(i certa fipulatione; qus vocaba- tta Ti "" für partis, & pro parte, in fidei commiffarium . pro rata oblipationes transmitteret. He (tipu-* TO !^ "lationes videb anrur pluribus captiofze: Unde u15. TuftinianusTre belliano omnem auctoritatem tri- j buit, vel potius ex duabus hislegibus fecit uni- lt J cam ; ita ut quartam füam heres femper habe- [* ret 402 Dz Junr. ret falvam, actiones & onerainter heredem di- i d viderentur & fideicommiffarium pro rata; fed j d heres neceffario adiret hereditatem, aut omni- E [/ no poffet adire ipfe fideicommiffarius. j' jreterea II. Hoc jus competit heredibus omnibus, n d x etiarn füb conditione fcriptis non tamen regu- sübcitü lariter fideicommiffario, licet is wlterius roga- rfriugn p tus effet hereditatem reftituere. Ante detra- D &ionem fübducitur asalienum: in detractione TMM attenditur non tempus mortis, ficut in Falci- ! ij dia, fed tempus, quo hereditas reftituenda eff. 16 N In Faicidiam rantum computantur , qua haben- ^m tur jure hereditario ab herede; fed in Trebel- a lianicam computantur etiam quae habentur ju- t d re legati , aut alio titulo; item fru&us temporis ij a intermedii, dum refítitutio fit extraneo. ]T. P Ceffat 'Trebellianica, fi heres fciens, autin | stl g jure errans totam hereditatem re(tituerit. . 9. tde, t . ulr. fF. 1. 10. C. De juris &9 fa&iignovantia. l. 9. at p C. Ad 1. falcid. 1.68. $. un. ff. -4d 5 C. Tvelell. AChtrqy liqui cum Haunoldo ar- Quarmvis autem a UR bitrentur, ceffare Tre bellianicam , fi teftator p CMj contrarium tarmnen eam expreffe prohibuerit; Ill probabilius videtur. Urenim |Novell. 1. c. 2. . a, tult. autbént. Sed cum teflator. C. Adl. Falcid., pro- non tamen continuo jus Paf hiberi poffit falcidia; A iftud, tamquam correctorium, extendi debet. Vr Qu in jure veteri ne F. alcidia quidem prohibe- L J ]. 15. . 1. ff. Ad l. Falc. Quodfihe- J! ri poterat. res a fideicommiffariis copi ad herediratem ad- n eundam poffit , $. 7. Jufi. de fideicommilJar. be- Qd : ut quoad "Trebelliani- N ved. convegit omnino ; cairà N Dz Junz. L 405 cam melioris fit conditionis, quam heres qui a "r legatariis ad hereditatetn adeundam c Km, ü[pmm'. ogi ne- 4f quit. $. 2. z2 f. De l. Fakc. Preterea non pauci tenent; perdi'Trebellia iibnsom-;;:..l f nicàm ob neglectam confectionem inventarii; lr " ficut ob caufam eamdem perditur F. aleidia. Sed Ánte din, contrárium probabilius videtur, quod etiam, 5 b tefte Fachineo 4. coztr. c. 39. i2 pi. fecuta eft Ro« n fa. ta Romana, & Camera imperialis, teftibus Gai- wüd lio O/forv. 138. s. 14. & Mynfingero cegt. 3. s. elf.60. Natn conítitutio /Vovel]. 1. c. 3. $. 2. ii omifhionem inventarii punieris jatura falcidiae, cum peenalis fit trahenda non eftad Trebellia- lat j nicam. /2i2.c. 1 5.De À. 1. in.6. Ita Molinazrad.a. J lIsl di[p. 319. z. $. Haunoldus, Fachineus &c, III. Poteft pater filium fideicommiffo uni- j5 t i 1 vetali gravare vel abfolute ac pure; velcondi- m tionate, ut cum filium heredeim inftitutum jü- M bet poft mortem alteri hereditatem reftituere; &mbdt cenfetur eum ravare fideicommiffo fub racità [ i conditione, fi filius fine liberis decefferit. À. ( (me | 3o. C. De fideicon. uoniam autem filiis por- —— tio fua lepitima debita relinquendaeft fine omni TIPTY I W-?Pw' | onere 7. 30. C. De A inoff.tefl. heredi item fiducia- | tio licet fibi fe rvare ex fideicommiffo quartam Yi j5 Trebel lanicam; difceptatur, utrum filius fidei-- li deþeïv | commiffo univer(ali oravatus. poffit duplicem n)ïOI'* uartam deducere ; íc. fuam legitimam ; & Tre- ondühe- | ; ellianica m? Quamvis autem id negent illuftres d Theolog i & JCti: affirmantem tamen fenten- yin tiam pro babilius tuentur seque przftantes viri Trebeüiaä &um Haunoldo zr. 7.c. 4.cozzr.2. eamque Man- € à ticà Dz jun& 404 gred l tica De conjeBturis ult. vol. l. 7. tít. Y1.1.6. Soci- p ii 10X jl num juniorem adducens , ait; effe communem, & per totu m orbem, tamquam Evanpelium j obíervari. Nam cum jus canonicum c. 16. c? jwi Iftt aicam, 1 x8. Deteflamn.. dittin&te pronuntiet, filium fi- | deicommiffo uriiverfali pravatum pofle dupli- j Trebel L cem quartam deducere , ftándum eft hujus de- cifione, quandoquidem jus civile hac in refüb- em d qqa j obícure loquitur, juxta regulam communem ex c. r. De N. O. N. il gb Deinde jus ad portionem Trebellianicam eft ius detrahendi quartam ex bonis qua fünt ia i t hereditate, & reftitutioni obnoxiis. Zfrg. /. 68. Jj t tioa t ff. Delag. 2. £? 1,62. pr. ff ad $.. C. Tyebel. At- milliriord qui legitima nec continetur in bonis heredita- tis. ZIrg. l. 14. dn f. princ. ad l. Falc. nec in bo- duium, Q nis reftirutioni obnoxiis.' /Vov. 39. c. 1. 22 pr. fitere . Praterea quivis creditor, fi heres fcriptus um pr & fideicommiffo univerfàli gravatus fuerit ; an- T te aeftimationem bonorum ex quibus Trebellia- nanürgïn i (h. ] Bica eximenda eft, deducit füum debitum. /4tg. " &lit lr ]. 5. C. ad $. C. Telel. & 1. 8. C ad L Palc. Er- go etiam heres fuam leg itimam, qua non do- pf num liberale defuncti, fe d debitum eft. 7. 36. d. $. 2. C. De inoff. 16fl. INovell. 18. 22 prefat. ïfwel j Poryo heres prelegata ; licet beneficio te- ] fs ftatoris obtentanon computat in falcidiam. . 4 | ; ff. Ad l. Falcid. Ergo multominuslegitima come | ciai J dingis putatur in Trebellianicam, cum haec ex SCto; illa ex eequitate juris naturae pr omanet. m C. .Ad S.C Tre- T "Adlec cum l. 6. u f. princ. bu]l. Zeno preceperit, ne filio fideicommillo i a grava'to Dz Junr. 40$ UI ravato redditus in Trebellianicamn computaren- "t tur, mox jubet idem in retinenda legitima ob- t tinere. D C;ïxæ Denique fiis qui habet jus deducendi Tre- mff» "H bellianicam, fuccumbens in querela inofficiofi, 1 i falva 'Trebellianica, folum perdat legitimam. | f[l bl)jlþl(! 1.8. . 14. ff- De mmoff- teff. — Ergo fi non fuc- lcire cumberer,; & Trebellianicam & legitimam , confequenter duplicem quartam deduceret. TU [ Qlhj. £. cont. 1.concl. Etiam fideicommiffum tamd L particulare eft donatio rei particularis a defun- SKI n &orelicta; ergo nihil differt alegato. &. Diff. Y "i. fideicommiffum particulare eft talis dona- Til tio a defuncto immediate & proxime fideicom- Yi hd miffario reli£ta N. mediate per heredem fidu- k n ciarium, qui illud rogatur aut jubetur alterire- l !))[lï ftituere C. Silegatum a teffatore ipfo vivente ts frpus interdum praeftatur , fecundum 1. 22. f. De le- sftent, d Qet.2. non tam cenferur effe lepatum, quam WT tranfire in donationem inrer vivos. Bium, Af Ob;. Il. Si dominium rei legatee ftatim ab '/; A'//f' Er': adita hereditare tranfit ad lepatarium, ergo hic V on (t« . poteft legatum füum ab herede morofo vindica- *d?v 136- ; Ie. R. Diff.[eg. quando legata eft res certa & H in fpeciej juridica, vel individua, fecundum yfio t philofophos, poteft eam vindicare C. fiin ge- Va 4 nere, V . IOO. floreni, non determinando U quinam fint N. — Quapropter lepatario dantur :ï « h actiones diverfa, corfefforia pro folutionibus: vindicatio ve? pro rebus corporalibus in fpecie ïyï'y,afre- legatis: proomnibus actio perfonalis ex feffamen- Item o ?0« vel aequivalente, puta, codicillo. gravato e 3 actio 4 oe6 - Dz Junr. actio hypothecaria, qua habet hypothecam in jedem d ornnibus rebus defuncti, non tamen in ipía re lepata, quia rei noftre pignus nequit effe 7 45.. dinonet fodum: ff. &« K. £. & pignus exunguitur dominio fu. perveniente. Cum vero lepata non debeantur; « ln emti nifi deducto ere alieno, ideo ifta hypotheca. rjaeftirregularis, ita ut nec ad hypotheca. giliam j a rios, necad chirographarios defuncli credito- res pertineat lepgatarius. gt ao OLj. I11. 'Tutor incertus nequit dari; ergo etiam nequit legari perfonz incerte , licer haec r €x certo eventu determinetur. E. AV. Conf. n ht tutela exigitur induítria perfonz , ac pupilli re- d fert, ne incerti & ignoti bominis cure com. il gl mittatur , de cujus fcilicet fide , diligentia, mo- domyniom ribus teftatori non conftat, 7. 28. /f. De tefflam, vemjifop zutela. "l'alis ratio quoad legata non habetur. jnmnpra Go d Ob;. IP. Legatumreialienze reprobaturc. 5. tsnonid De tefíam,. Ergo nequit legari res aliena.. &« ex- plic. A4nt. reprobatur ita, ut res aliena invito tientm i domino detineatur C. ut redimatur, vel pre- lus ftetur zeftimatio N. fatis indicatur c. f epi[copus, hat TO XII. 4. 5. valere legatum rei alienge ,. fi. aefti- matio folvatur, aut res alia ejusdem valoris de- t tur. Deinde eod. v. 5. dezefjam. merito repro- ia batur legatio rei ad Ecclefiam fpe&tantis, & qui- m dem citra compenfationem facta: cum eriam LO jure civili fpecialiter prohibeatur legari rem fesin, pertinentem ad Imperatorem. Preterea; . du ut Haunoldus re&te advertit, au&tor capituli tun d laudati eft Gregorius M. , hic reprehendit fa- Titntur of d &um epifcopi retinentis rem alienam in iis cit- cums Dr Junr. 407 n VMIT I cumftantiis, in quibus iniquum eràt pravari f Vi l heredem ad rem prafítandam, aut folvendam ul Ü eftimationem : nam legatum pertirebat adaliam Ecclefiam: heres vix reliéctam habebat con- OE k;; ruam füftentationem: legatum erat factum fe- Pä ) D N ulrure gratia, adeoque contra ordinationem ]u f ecclefiafticam ejusdem Gregorii M. , ne quid fe- d rj i f i pulturee cauía acciperetur. Ergo non poterat lex civilis de valore legati rei alienae ad hunc lr 4]; 6p cafum extendi. tl i Iuft. x.. Legato acquiritur dominium , ficu- M | ti hereditate; ergo ficuti nequit inftitui aliquis hpins. | heres in re;aliena; ita neque legari resaliena po- Qr u tell.. $. D. 1. part. " 4ntec. Legato acquiritur Milb . | dominium rei propriee C. alienee f/4. fi heres DT rem jufto pretio emptam legatario praftiterit C. d fi non praftiterit N. . Deinde non eft par here- ag | dis ratio &legatarii: nam heres directe inftitu- RD ul tus non haberet , a quo peterer preftandam rem i I | | alienam aut ejus aftimationem , quam tamen j p legatarius petit ab herede. Quo quidem fs in cafü teftator de re aliena non difponit quoad Zr translationem abfolutam dominii, fed cum hac ginide | conditione, fi heres rem redempram legatario o preftare nequeat, faltem ut ejus eftim gtiqnem ; Ui ei teneatur preftare. um etam luf.2. Nequit legari feudum, ergo nec u i res aliena, — g. /V. Cosf. Sine confenfu domini ire&i non viderur feudum in commercio hu- at qr a mano effe, perinde ac praedia Carfaris non re- putantur in noftro commercio, quia fine ejus du p confeníu diftrahi non folent. Zl. 1. Zeud. tit. 8. Q Sjo LCcA4 408 Dzg JvzE £7 ]. 39. ff. de legat. 1. Aliud eftin emphyteufi Igg;piruli;fe faltem quoad zeílimationem; que adhuc ea ra. jine rele tione in commercio humano eft, quod ad ejus r muüumm 1ij, (u0 alienatiottem videatur (üfficere infinuatio domi. » no facta, & exfpectatio per certum tempus. gii 300 eXtT Jufl. 3. Non valet le atum, fi tibi tua reg Ti porür ( ropria legetur, faltem j fpeciale commodum r s ' ior, ( inde non reportas; ergo nec fi res aliena ter- tii fuerit lepata, valebit. E. V. Conf. Quod U ruum eft, tuum amplius fieri nequit; quod piust alienum eft, fieri tuum poteít. — Quare licet : a vivo teflatore eamdem rem tuam alienaveris, m t non debebitur tibi eftimatio: quia legatum, ! rie n quod initio non fübfiflit , tra&tu temporis non ^giinum convalefcit. $. 10. /7/?.De leg at. l.1. ff.devegula Cae ht im. zoniaua. l. 29. fF. De R.9J. ando autem dicta E A l. 1. ff. de veg. Caton, dicitur legatum tibi deberi, iifttrm inimi d fi vivo teftratore fundum tuum tibi legatum alie- naveris, non füpponitur fundus pure lepatus ag fuiffe, fed (üb ea conditione, fi vivo teftatore iif ipfüm alienaveris. R hia OLj. P. Quando teflator in proprio nomi- lal ne errat, non valet inflitutio heredis, legati &c. -Jrginama ergo etiam quando erravir in nomine legatarii, g p non valet legatum., Y /V. Conf. Exror alieni Pt nominis poteft effe juftus, non vero nominis MR proprii, fapir enim hoc ftultitiam. dl Qj. FT. cont. 3. concl. In textibus c. 15. £ fl 18. Deteflam. filius non pure, (ed füb conditio- —1 h Vr nero atur reftituere ; ergo fententia $. 3. eozc). TU hr adducta non procedit in cafu, quo filius pure ] gravatus fuit. g V. Cozf. Quamvis memora ü l- W Dz Jonr. 409 ï*"*'mpfureu | tis capitulis fermo fit fideicommifforum füb con- TM Áv df ditiione relictorum, in hoc tamen Pontifices T T LUS* mlll]]m i (]) vim argumenti non ponunt, fed in ratione uni- ver(àli, quod legitima gravamen non recipiat; mm ("ïfm & quod extraneus quilibet deducere Trebellia- ltss nicam poffit: quae quidem rario in fideicommif- E uT 4lep . fis pure relictis valet, & in iis, quibus legitima deberur, cujusmodi fünt nepotes, f Qui Jnf. 1. Filiusfamilias fideicommiffo univer- li quo] fali pravatus reftituere dodrantem tenerur. ; 6. Iu fce priuc. C. ad S. C. Trebel Ergo duas quartas ne- lt l quit detrahere. R. Difl. dnt. 'Tenetur refti- lii tuere dodrantem ex reliquo poft detractam le- TT gitimam C. fecus N. Si filius ita gravatus; gl ommibus modis vetenta quavta pro auGlovitate Tve- m d lelliani $. C. noi per imputationem veddituum (licet Ti dber foc teftatov vogaverit vel quffevit) fed de ipfis bouis pumde bereditavis dodvantem ve[fituere teuetur ; juxtad. l. Ut hs confequens eft, non ideo illum excidiffe jure iotehtoe legitimaefüge deducendae , quod quarraipfi T're- bellianica ab Inperatore tribuatur. m f Iuf.2. Res eadem duobus titulis lücrativis hst 2 acquiri non poteft; /. 159. De . 9. ergo filius- Á | fam. non poteft quartam duplicem acquirere or dieni | jure legitime & auctoritate S. C. "Trebellian. qomuns 3. V. Conf. Filiusfam. duas portiones quartas duobus diverfis ex titulis adipifcitur, fed & le- 1j 15.'5) gitimam non ex titulo flricte lucrativo deducit; ; n quippe ei ipfi tamquam as alienum ac debitum dTILU Jure natura obvenit. Bs Ijf.. 3. In Trebellianicam imputantur , quce g m a»entur jure hereditario /. 91. ff. de 1. Falcid.: u e $ atqui 410 Drz Jonx. atqui lepitima habetur jure hereditario, /Voo, |;, ! 115.c. I.: ergo & hec in quartam Trebellia. jj ia nicam imputatur. X. D;f/. min. Legitima jure 4105 hereditario habetur (ine onereC. cum onere N, 0* Explicatio aperte habetur /. 32. C Deinoffic. 1efl, i 06 lei Ml äpf ARTICULUS.-.VHL aj od g um De Succeffione ab imteflato generatim. P. MTO:z. Cum herediras dupliciter deferaturs (j gt tum ex teftamento, tum ab inteflato, du- arüety plex etiam datur fucceffio: altera fefflamentaria; j g ' pro heredibus teftamentariis , de quibus hacte- sj r ! podem n nus egimus, altera /egizima pro heredibus legi-- timis. Vocatur heec /egitima , quia eft a fola le- : (v gefine facto hominis vocantis, fine ordinatione J« ] n teftantis: cum econtra herestaftamentarius hoc: 2 1 P inte folum fenfu fit lepitimus, quod lepibus non. panbus u repugnet. J Hratm Dico J. Succeflioab inteftato eft facultas feu n ii jus acquirendi hereditatem a lege delatam citra | j (f expreffam hominis difpofitionem. — Hereditas m ut füpra diximus, eft jus üniverfüm defun&ti; J/rs gj in quod fücceditur. /. 24. F. De F. S. & l. 26. j f-.De R. 3. Inreftatus Jure Romano decedit, Tdtiti n qui automnino teftamentum non fecit; aut non jure fecit, aut id quod fecit, ruptum irritum- que factum eft, 'aut fi ex eo nemo heres exti- Jnram s tit. Prigc. Difl. De beredit. que ab inteft. defer. l. 1. 2 lm Jf. De fuis €9 legit. beved. l. 12. C. De teflam.. Ex -randmy quibus conftat, inteítatum obire eum ; qui no- 'ani, luit teftamentum condere, aut morte preven- tu Dz ]U'RE. 41I "W|, ms, aliove cafü impeditus non potuit, aut UH eujus reftamentum jure eft invalidum, forte "i quod folennitate neceffariadeftituatur : aut cujus Q i teflamentum ex poftfacto , puta , ruptione, irri- i taione eft infirmatum: aut fi heres fcriptus non exiftat, aut fit vivo teftatore mortuus, aut . deficiat eonditio ; füb qua fuit inflitutus, autob 117 . fpem exiguam lucri hereditatem adire nolir. . Dico 1. Succeflio ab inteftato alia eft civi- Ü lis, alia pretoria. — Civilis íeu legitima habetur "^i immediare a jure civili in fpecie fic dicto, quo :f;ammmia, , perinet petitio hereditatis: Praroria habetur b a jure pretorio , & dicitur bonorum poffeffio; tl qualem tantum pretor dare poterat. Hoc ju- dl re füccedunt liberi emancipati in teftamento w* preteriti. Fuc quoque pertinet füccetfio fzu- w* as ab inteftato in fe udis, ffazutavia a parti- Jsx) cularibus ftatutis, comvenzionalis & pathitia. Eft autem naturalis quedam convenientia &i pro fücceflione ab inteflato: nam ut habetur uni) [ ulr. C. Quorum Lozor. confanguineos prudene Hiis; tium omnium refponía & lex ipfà naturze füc- &i ceffores facit: liberos item naturee fimul & pa» (/ . ! rentum commune votum ad bonorum fucceflio- ixil; nem admittit; ut . 7. ff. Unde lileri &c. enuntia- at not tur. Prefümptio enim eft, pro füeceffione li- | ii berorum ita velle plerumque parentes, cum wsU9 moriuntur, pro quibus ramquam pro fuis mag- Afi/^.. mo labore füa coacervant. Accedit favor con- (&^ fervandarum familiarum, qui expofcat hanc ,0'* confanguineorum fucceffionem in hereditatem d » illorums V j 412 Dz Jons. if illorum, qui fine teftamento cnndito deceffe. nHh runt. Opc [X & f;';h Quoniam vero hec ab inteftato fucceffio à convenientia tantum , non a precepto juris na« f! ij ( ture proficiscitur, magis proprie juri gentiu tribuetur, ut prima & generalis rerum divifi pFO p & id genus alia: juris autem hujus determin ( fis tio & explicatio uberior erit juris civilis& prae T. q torii. ]. 3. ff. Pvo focio. od Dico £il. In dubio, dum unus præt&ndit( L QM fücceffionem ab inteftato, alter hereditatem ex. 1 teflamento fibi depofcit, hic poflerior proba. u1 re debet teftamentum a defuncto fuiffe condi. o tüm; cum prior tantum probet, íe in grad cih füccedendi proximum effe: licet hic fi teftamen. ' ieit p OTCU tum exhibitum fuerit, ejus vitium oftendered beat. /ra Majcavdus , de probat. volum. 2. concli Jl jf Eu[lä [ 937. Harprecht ad pr. 5j. de beved. que ab inte 9. ult.eg plurimi DD.. - d. Prob. ]. Hereditas defuncti, qui nec frae li tres, nec filios fratrum reliquerir, fpe&ar ad mueir cognatos a latere viciniores, fecundum JVovel- (tsprai lam 118. c. 3. $. 1. ergo propior gradu habet ia intentionem in jure fundatam , qualemnonh ( /W [ ii bet mere affirmans factum effe teftamentu atqui habens intentionem in jure fundatam j ber eft onere fandandi. ]. 12. F. £? 1. 16. C Dt j t probat. €9 L.9. C. de bis, qui accuf. pof. . Exgo IT | rob. 1. FaCta non prefümuntur, fed allega Ri debent probari. /. 1. C. de probat. 1. 0. C. D A ii zon Wwum. pec. l. 9. C. de collat. preefevtim . ea[ liog; qua folennitatem extrinfecam exigunt. gt ; 4-11 4 Dz jonz. 413 Wtj . 13. $. ult. ff. De publ. iu vem a. — Atqui con- fe&io * perinde ac contractus, eft factum fo- lt Áns N iij 1 lenne , & factis folennibus accenfétur a Juliano. : mflïi f ]. 7. $. ult. F. De curator. furiofo. [ n Mün Coufirm, Qui dicit; adverfarium fuum ab Jnm diquo jure prohiberi, debet probare. 4 5. ff If JDe probat.. atqui hoc dicit, qui ait; prohiberi Tsl Dr alerum a fücceflione ab inteflato per factum teflamentum; ergo teftamentum factum deber reted robare. Nec fücceffürus ab inteftato opus um habet probare fundamentum íüx intentionis; , quod requiritur 4 4..C. de im imfegr. veffitut. füfe i nam cum habeat intentionem in jure fundatam, ii hoc ipío füg intentionis fundamentum fuffi i. cienter probare intelligitur; quod non probe- Qlendreds tur contrarium. 11 Dico IF. Jure communi non valet füccef- uizj| fio pactitia vel conventionalis tam affirmativa - de hereditate fibi acquirenda, quam negativa imh de hereditate repudianda , fi hereditas fit ho- 1 r minis certi viventis: valent tamen aliqua ex fta- l yum J . tutis particularibus , & jure confüetudinario. av$ 4. concl. conítat ex ]. 19. C. De pa&lis. €9 1. ni lab empondt- $. C. De pa&. comvent. ubi pactum | affirmati- amentur. vum, quo quis vendir hereditatem, quam fpe- miurm ) rat fibi obventuram , reprobatur pro utraque liC contrahentium parte: negativum vero, quo j filius aut filia renunciant hareditati paternz, d g rejicitur 7. 15. C. De pa&lis, & alibi. Vide etiam lnl ', Tridentinum Concil. féff. 25. C..De vegularib. yeit & " Ratio autem erat: quod cum viventis non fit "hereditas, ei etiam rznunciari non poffit. Item nl A;E quod 414 Dz Junx. i j CUjUw quod paéta talia viderentur dare cáufam ftruen. gf 0 di infidias vitee aliene ab illis , quibus vendita l qye con u fuit hereditas, aut quorum gratia heredirati t du iqm renunciatum eft, Unde licebat vendere here nimoro ditatem poft mortern teftatoris, aut ejus, d m fm jl cujus hereditate agebatur. — Videtur item val &tlt J f re pactum affirmativum ; quo agitur de fücce- - jur s dendo alicui indeterminato; vel de heredirate rf a quocumque obventura:. quia fic (àltem ceffat 1. d du fatio finalis lepis, puta; p ericülum qptand'i' j aut captandi mortetm alienatm. sl Y NU Militi tamen in procinctu verfànti permit- | l tebatur cum commilitone p acifci de obventurá ' ; fibi hereditate. 27 19. C. de pa&. Poterat etiam egatï)rïms Igutt" ZT iniri tale pactum , confentiente illo; de cujus | hereditate pactum affirmativum conficiebatur. 2 k pilto l. fin. ibid. Denique tale pacturn juratum fine TET vi & dolo probabilius valere vidétur : quod z npt i faltem ex virtute religionis fit fervandum. t lm Pavs II concl. manifefta fit inductione. Vaà- lide enim renunciant fili;e illuf(tres hereditati " xentae d Mil paterng, accedente tamen plerumque jurejü- rando. Ineuntur pacta dotalia de mutua cor- | Md UET jugum fücceffione, & ea vel per modum actu zj Ez] ' ! inter vivos & contractus , vel per modu WT d a&us ultima voluntatis & fucceffionis. Pan« gunt feedera confraternitatis familiee illuftres 2 Wnef N ac principes, Imperatore confentiente, debo- nis etiam feudalibus in eventum , quo una fa- Atf v Cs titre, inilia penitus exfpiraverit, alteri ceffuris. nunciantes interdum refervant regreffum ad m D jereditarem in eventum , quo linea vel ftirp n a iqua,' Dz Jvnx. r 41j o &i aliqua, ín cujus favorem renunciarunt, fuerit " AUR li exti n&a, quod pactum dicitur fufpenfivum. 4 De jure confuüetudinario valet unio prolium, LU ,| V€ l pa£tum inter parentes, eorumque e diver- 5 ;|fo matrimonio fuíceptos liberos, de eequali, li vel etiam mutua invicem fücceífione coram TA competente Magiftratu conítituta. du Ülj. cont. 3. concl. Flereditas poteft vendi; ergo valet füccefTio pactitia feu conventionalis. Vrl !j OPW | . Dift. "4ut. Hereditas jam delata poteft ven- diC. hereditas nondum delata N. fcilicec de »,r&mm. jure ftri&o. Ita etiam teílatore mortuo heres legatariis poteft remittere F'alcidiam. [ t Infl. 1. Licet pacifci de qualibet re hone(ta. ht Mtoto tif. De pa&.. ergo etiam de futura heredi- xj tate. — Be. 2V. Copf.. Pactum tale repugnaret. & sss Juri publico; quod non pactis, fed ex tefta- ii gj Inento aut ab inteftato hereditatem tribuit, & d fepugnat utilitati publice , cum pactum hoc hins anferat liberam facultatem teftandi, &videatur ; ii fecendere defideria imminendi vitee alienee. 1 J j sj« J /[l. 2. Hereditas defertur inter conjuges IU QOT .pactis dotalibus: atqui pacta dotalia valent de lum us jure civili. Zor. £. ff. de pa&. dotal. Ergo jure * i CVil fcripto valet herediras pactitia. E. Diff. s 92 27.... Defertur paétis doralibus conceptis per ,modum actus inter vivos C per modum ulti- ; Y fs i ,me voluntatis N. Valebant fcilicer per mo- um donationis v. g. propter nuptias , aut fi- p l] (iri mili ratione, licet executio differretur in tem- pus mortis. Differentia autem inter utrume ouin d n g df que modum eft, quod, cum pacta dotalia in- euntu£ m 416 Drz Junr. euntur per modum actus inter vivos, fapiant ; H( naturam contraétus, unde ab uno folo revoca. jgur quo gmpitino J ri pro libitu non poffunt: poffünt autem, per modum ultime voluntatis de mutua Iuccef-l" g a ] fione inirentur. Ti i d ARTICULUS X. TTTE gsclnem: 1,01.'do fucceffiouis modevuo juve potiffimum. p 1im r Qta 1. In arbore confanguinitatis alia eft li. N nea recta , alia obliqua. In linea recta. Mu alii funt deícendentes, qui defcendunt de patre. m & matre, ut liberi; nepotes &c., alii afcendene |mirem tes, qui aícendunt, ut parentes, avi&c. In jríti linea obliqua fünt traníverfales & collaterales,. ts N j v. g. fratres germani ex eodem patre & ea- dem rmatre; uterini ex eadem matre & diflin- àt ln /?r'mig / | i ii btl &b patre; confanguinei ex eodem patre, & diftincta matre. . In hac arbore flipes eft ille ia truncus, unde incipir computatio. Compu- il àp j A: d tatio autem graduum divería eft. . Gradus con- | Íanguíniratis in linea recta afcendentium & hat li nf defcendentium utroque jure canonico & civili eodem modo computarur ad füccedendum. » QUpd Ht i Regula eft: 7or funt gradus i linea vela, qu fuz gen E evatiomes , velquot [umt pevone genevatay m üty una [cilicet demta. In lateralibus aliqua eft di I M verfiras: jure civili omittitur gradus primus inlettascq lateralium. . Duo fratres fünt in gradu fecun- iij do: deinde tor funt gradus confanguinitatis) «; quot fünt perfonee collaterales , demto ftipite llj per quem junguntur; qui ftipes non numera-J'tny, fur* Dz Jvnz. 417 WWGW tur.. Hatc quidem compuratio utroque jure hn 11»1 I /«2: fervatur quoad fücceffionem. Altera autem A ts í computario juris canonici adhibetur in ratione "ii ineundi matrimonii , in qua non fingule per- I Íonze , fed duz conítituuntur in uno pradu; v. . frater & foror in primo gradu quali. [ IVora [ Agnati in jure ftri&te dicuntur illi, | qui per lineam mafculinam fünt conjan&ti: co- 7717 gnati; qui per foeminas & lineam fcemininam: af cum olim obfervanda eflet differentia inter co- lt teh [ ï Aft hoc di- gnatos & apnatos in lateralibus. müm l l Ícrimen non amplius attenditur, fed omnes fi- lidenin, l | mul vocantur confanguinei, excepta fücceflio- as b ne feudali, ubi regulariter fuccedunt apnati, Oltnls ! | exclufis copnatis. p Nota ]4[. Varii hic fpe&tantur liberi: alii Te ll funt legitimi tantum, & lege fola tales: alii zz- npit purales & legituni fimul editi e. matrimonio ju- s d fto, faltem putative tali: alii zarurvaler e concu- N ina; & perfona foluta inftar concubinze habi- r ta nati: alii /purij e meretrice fe paffim profti- (jji| tuente: alii zefzrzi e copula inter.perfonas in i4oi linea recta fibi invicem cognatas, aur inter a£- snüm üneS, qui parentum liberorumque loco fünt, d qui. UE inter vitricum & privignam: alii Zzceffuoft, « €copula inter perfonas in linea recta tranfver- qidiü, fatam propinquo pradu conjunctas;ut matrimo- ispi, nlum intereasconfiftere nequeat: alii edu/evizi, ) sii| exadulterio: alii facrilegi, ex religiofo vel religio- ] , anpn ;; &5 autex initiato ordinibus facris. In jure cano- a. Rieo adulterini, inceftuofi, facrilegi vocantur fpu- g,5 Pl exdamnaro coitu nati. Alii denique funtafz j IT2 Dz Junr. 418 fities, ut privigni refpe&tu vitrici. - Liberi lepi- ul uninm timi rantum funt errogati &adoptati. — Pertinent; " etiam huc Jegitimati potiffimum per fübfíequens ! [ "v ,j dioà f matrimonium, quz pleniffima eft legitimario, " Nota IF. jus vetus rigide procedebat in //!/^ fucceflione. ab inteftato. Admittebat.—fi. ///// fium (üum non emancipatum: rejiciebat con. 2757 I] jun&os per lineam feemininam. ^ Poft|agna- r ly ' tos, rejectis omnibus aliis, etiam uxore, voca- | 1* i bat ad hereditatem filium. Cum is proceden. |// di modus iniquus videretur Pretori, nec ifle iU* hereditatem dare poffet, dabat faltem bonorum «t poffeffionem , v.g. liberis emancipatis, fami-- ii il furar st nis prater forores remotioribus &c. Imperator Juftinianus reformato toto jure *mul s jl antiquo, tres potiffimum fecit ordines in fuc- ceffione, fcilicet defcendentium ; afcendentium, igui, q a latere conjunctorum confanguineorum; qui- ào, w prà Ultimo loco ve- At tent bus additur ordo conjugum. nit fifcus, jureregalium, nulloherede exiftente; isutb hereditatem ut bonavwacantia occupans. Yl -INota F. Bonorum poffeffio eft hic jus pro« «j ii fequendi & retinendi patri monii defunéti de ju- um re pretorio competens. Unde fücceffor uni- ii verfàlis civilis vocatur heres, profequitur he- Áamí reditatem petitione herediratis: fed fücceflor zij pretorius vocatur poffeffor, profequitur here- ETU ditatem actione, qua dicitur poffefforia here« i t ditatis petitio. — Vide zzz. . De petir. bered. Atspefm Bonorum poffeffio alia eft contra tabulas; is« fc. teftamenti, olim neceffaria liberis emancl« E - Àt r rl patis, a patre præterjtis,: alia juxta vel fecun-i » [Ds Juns. 419 A r dum tabulas, qua. teftamentumm jure civili UM zuptum in nonnullis cafibus jure pratorio con- d ]i valefcit: alia ab inteftato, queea ratione fucce- : Hf dentium vocatur .Uzde lberi, Unde legitimz , 'e T Uude cognati, Undevir 2 uxor... Vide titt...De H lowor.pofes. Potleffio edictalis dabatur ex edi- Id &to pretoris perpetuo: poffeffio decretalis tri- Ilj buebatur cum fingulari caufze cognitione a vi- T0f6, ytg. vo pretore. /. 3. $. 8. ff De bonor. polféffronib. l. HDrocedn 2.$. 1. ff-. Quis ordo in bonov po[fefJ. . Ut, ventris t ile momine, dum mulier fe gravidam dicebat, & w] ventris nomine poffeffionem petebat. Z ziz De nis, f ventre i2 po[JeJ. initt. Vel Carboniana ,, quee da- X batur liberis impuberibus , quibus de ítatu fi- p t mul & hereditate queeftio erat mota. /. 1. pr.e9 yünei f ].3. $.3-ff- .De Carbon. edi£ : Vel litis: agnofcen- fendents degratia, quee datur filio emancipato exhere- tom;qe dato, vel praeterito , ad confequendam facul- imoxoy tatem intentandi querelam inofficiofi , quam ais alias non habebar. /. 6. $. 2. fF. De inoff-. teff. 15 Aota 1. Succeffio ab inteflato vel fit in : licip capita, velin flirpes. Succeffio zz capita fit, i quando tantum atrenditur numerus capitum vel veftrute perfonarum pro dividenda equaliter heredita- yinr De ! té. Sic cum fuccedunt duo fratres germani ; ii hereditas dividitur in duas partes eequales, & ginorb cuilibet obvenit una pars. Econtra fit divifio Jf t in flirpes vel ftirpem , quando non artenditur dl numerus perfonarum, fed ftirps vel linea; ita n ut omnibus ex ea ftirpe defcendentibus fimul "n umptis-portio tribuatur ftirpi debita;v.p. Ti- il W: W' s: relinquit duos fratres !tius- fnoritur fine liberi: Dd 3 fuper ^ 420 Dz Jos*. füperftites : ex tertio fratre redefuncto re. j f à £: ftant duo iterum filii & refpe IVe nepotes: ita w fidnt dividitur hereditas, ut hi duo ultimi' accipiant D unam tertiam , & tantum , quantum accipit j A quilibet e duobus fratribus defün&i: nam "r n participant ut reprefentantes defunctum gl Ls trem fuum, cujus jure füccedunt. u Dico 1. Primus ordo eft in defcendentibus n hac ratione, quam $$. fqq. exhibebunt. I.Ge- g n neraliter;, quandocumque defunéctus relinquit g U defcendentes , excluduntur alii ordines a füccef- A C fione, per fe fcilicet loquendo, & intellipendo Nl de bonis defun&to perfecte quefitis, & que dint u poffunt tranfire ad heredes. Succeffio quoad n n defcendentes fit in capita in filiis; in nepotibus V. u vero potiíffimum, dum concurrunt cum flliis, * * lfs fitin irpes ] ure transmiffio. nis , eo quod fücce- qiaf] dant in jus filiorum. ii II. Liberi legitimi & naturales fimul cujuse u lul cumque fexus, füi & emancipati, nati & polt- ( qm humi füccedunt parentibus in equalibus por- ietmaeri tionibus ab inteflato, ex /Vovel. 118. ex qua TU pleraque hic accipiuntur. lta & fucceduntli- A beri legitimati per fübfequens matrimonium: n habentur enim ac fi ab initio legitime nati ef- 1 Til fent. c. Zanta efl. Qui Filii fint legit. : iv III. Liberi lepitimi tantum füccedunt pa- As tri adoptivo extraneo, niíi fuerint ab eoeman- Kf cipati. Quod i jufte fa&tum fuerit; - quarta Ri pars bonorum paternorum allodialium tribui- W 'NU[I ] tur iis. $. 3. /nf. De adop f. Sgltem dum arro- 7 & gatus eft impubes. IV. Filii x',vll "8' mvg Dz Junrz. 421 r l it - IV. Filii naturales illegitimi proprie tales Bs non füccedunt ab inteftato parentibus, quando "lmk*ä'pfanl It extant filii lecitimi, aut fi fit füperftes uxor le- duj b gitima, ob favorem matrimonii: quamvis hec uxor etiam non füccedat. $i vero nec filii le- þl ïfämc itimi relicti fünt, nec uxor lepitima füperfit, naturales illegitimi una cum matre concubina, ;fcendm!ihæ fi hec íÍola fuit, i [ non vero Ífi concubine plures, füccedunt in fextantem feu duas uncias. gt d Reique decem uncie cedunt confanpuineis. ZAutb. Licer. C.. Denatur. liber. . Nov. 89. c. 12. tl is g Non füccedunt avo aut proavo paterno : fucce- dunt tamen matri & aícendentibus in linea ma- i qui ". C. "d SC. Orfician. gt æmär., J. t m f purii in fenfü Juris civilis & vulgo, guz- fiti; non füccedunt patri, cum pater incertus fit. quif atg. 1.23. ff. De flatu bomin. Unde etiam fpar- fim concepti, & quafi fine patre filii appellan- i aje tur. ]. 12. Zpfl. De gupt. füccedunt. tamen ma- od Li- tri; quee certa eft, cum liberis legitimis. fs t cet fi rater illuftris fit, plures excipiant 7. s. C (j r vedbrtl- 44 SC. Orfici. Si tamen fuerint fpurii in fenfü fmonm juris canonici, vel nati ex damnato coitu , nec parinec matri, nec ulli afcendentium fücce- m d dunt. "Vide JVov. 74. 69 89. in ulr. capp. 9 ali- Ü lmo jus civile vult tales fpurios ne quidem lm p alendos eífe a parentibus, i. e. non tam laute, WU^ fedad neceffitatem. .R ete quz in hanc rem i qu ] füpra diximus 2v7. 4. co 7 " Is. $. 4- m . Non exiftentibus filiis, füccedunt ne- p potes, exclufis omnibus aliis, avo aut avia. N*Füü n"ef?. 9V. 118. c.1. $.6. Jnjïl.) dDeleered. qua ab i licet L 422 Dr Jonr. "TE licet fint émancipati , fcerninz , pofthumi; mo- do jam concept, ltaeft votum parentum & LT find ( ziGls avorum: cum per nepotes memoria defuncto- — rum fit in eevum duratura. [ireisa VII. Liberi fi omnes vivant g igtim füccedunt pa.'.; «spatimo) rentibus in capita: uno e liberis praemortuo; st hujus liberi füccedunt in flirpes, reprefentan- do fuum parentem. Non vero fic fuccedunt g i nepores e filio adhuc vivente & hereditatem paternam repudiante: quia viventis & heredi- d gednit tatern pateénam acquirere nolentis repreefenta- tio dari non cenífetur. Si tamen heredes füi ii Jetty omnes deficerent, vel ab hereditate abftine- zent, hi nepores, filii viventisliberi füccederent nj t immuni jure confanguinitatis, üem ii Vitrico tamen vel novercae non füccedunt at privieni e diverfo matrimonio nati: nifi inter- ho fied veniffer unio vel parificatio prolium,. ubi ex V pacto au&toritate publica inito füccederentacft Tlntum et proprii effent ipforum liberi. d n VIII. Partes in fücceffione in capita de jure communi funt equales; fed ex confüetudine datün, f g n aut parricularibus ftarutis fünt in locis pluribus u inequales. Sic in familiis illuftribus fzepe filiie LI l — V. tantum accipiunt cerram dotem vel legitimam, n ita ut habeantur pro renuntiantibus reliqua he- p &l reditati, (altem tacite. Íta alicubi arma; li- ILIT : bri&c. pertinent ad filios, mundus muliebris hii linigi adfilias. lta.prior natu alicubi jure primoge- niturz capit totam fere portionem leredita- *t Dl 1 diry xiam, ur fplendori familiarum illuftrium confü- rpetua t bt ( latur: aliis fratribus p?nüo quadam pe PCCU- Dz Junx. 425 ecunke aut 'aliornum reditüufn annuorum mümj j Ti éer; aut fundorum ufüsfructus attribui folent,. Mi uz a Gallis, des appanager , dicuntur. IX. Jure feudali plerumque füccedunt foli ma- ! chctdm fculi, legitimi & Baturales fimul, vel per fubfe- D. quens matrimonium legitimati , non vero legiti- Iteltts mati per refcriptum Principis, nii legitimansfi- És mul fitdominus dire&tus feudi, & legitimaverit ktdigom ad (ücceffionem feudalem. Ita in feudo proprio &lersdi & ftri&to exigente fervitia perfonalia: nam foe- mina admittuntur in feudo foeminino, de quo r hst feemina primum inveftita eft. In feudo mere hts d hereditarío , de quo poffeffor pro libitu difpo-. ld nere poteft, in feudo franco vel a talibus fervi- tiis immuni, in his fimul admittuntur fceminee, Q s faltem in fübfidium. Liberi e matrimonio ad : Rib i morganaticam contraéto non confueverunt in m uid , feudo füccedere. rl X. Jus repreefentationisin linearectadefcen- dentium extendit fe in infinitum: nam fecun- dum /Vov. 119. c. t. mortuo quodam defcen- p p muígtudte dentium , filii filizeve ejus & alii defcendentesin aj n roprii parentis locum füccedunt, ubi ver- [oyr fl à a hec, alii defcendentes, generalia funt, nec reftringuntur; cum econtra in linea transver- :gitimamu i fà jus repraefentationis ad pradum rertium ar- &etur ibid.c.3. Erpo jus reprecfentationis in j um y miiót defcendentibus P orrigitur in infinitum. Et ratio quidem füffragatur: eque enim m p m d per pofleriores, ac per nepotem, pronepo- tem, abnepotem defuncti memoria propaga- ( m N tur; ipitur eft eadem repraefentationis ratio : :3: Dd 4 neque ! 424 Dz Junx. neque enim foli nepotes ac pronepotes, fed. a p ceteri quoque ex illis propagati generali libe- sforum rorum appellatione comprehenduntur, /, 220. PT inc. ff. De F. $. gt Dico H.. Alter ordo füccedentium ab inte. 'qgomp ftato ftruitur in afcendenribus , qui in defedium gt t deícendentium, exclufis certo modo collatera-: m libus, ad fücceffionem vocantur ea ferie, quam . m r smox explicabo. iggitt ; n I. Solet in fucceffione afcendentium prior excludere remotiorem ex /Vov. 118. . Quia in- gt ter afcendentes ceffar jus repreefentationis, quod Mmä n ex derivatione fanguinis pendet: avus enim a qiimmin J ] filio non derivat fanguinem, — Neque hic atten- ditur ad fexum, cujus rationes diverfas Imp. wiloroesh denentin uftinianus abrogavit.. Quocumque autemgra- du aícendentes fuerint, a collateralibus non ex- is, uf cluduntur: at vero ipfíi excludunt collaterales, nl f exceptis defunc&ti permanis & um germanorum l.if beris. JVov. cit. $$* Nov. 127. c. 1 As Auln, Aífcendentes inter fe concurrentes eodem NT radu concurrunt & füccedunt in capira. Dum iil D vero cum ftatribus defun&ti germanis eorum- ii jir queliberisconcurrunr , eodem modo fuccedunt, im ity idquecitra diftinctionem bonorum paternorum | LL M eut maternorum. é M Ex modo dictis manifeftum &it, filio mor* LT tuo füccedere patrem & matrem: avum autem Pt & aviam excludi: qui nihilominus parentibus t k E mortuis füccedunt in flirpes, dummodo defun- X g d €tus fratres germanos non reliquerit. . Dictam i fücceflionem oportet intelligi de bonis; que D pua- Dz Jvnr. 42j ""s prascife pertinebant ad filium in aïiodio: natr 1: l n[l,bf profectiuorum dominium míanet penes patrem, Ui perinde ac ufüs adventitiorum , fuerat. prout anre lii II. Si cum parentibus defun&ti adfint ger- ltl mani fratres vel forores, defuncto ex utraque X Cs art&conjuncti , hi , exclufis aliis collatera- libus, cum vicinioribus aícendentibus füucce- | vfflle) Qu dunt equaliter, & in capita quidem, ex /Vov. m cit. Sivero ex uno ejusmodi fratre vel forore Ui füperfint filiiaut filie , füccedunt fimul cum aliis Md | inflirpes , quatenusrepracfentant patrem füum, As m qui fecundum partem virilem fücceffiffet , ex 4. V AVov, 127. Imo etiamfíi omnes defundcti fratres Is l vel forores fuiffent mortui , horum liberoscum d alcendentibus fuccedere eft probabile , faltem in Bs tont. firpes; tefte Haunoldo cap. 3. cozrrov. 3. $. 7. URU $.478.. Fratres autem & forores ex una folum parte conjuncti non füccedunt cum afcendenri- inunum li:ä bus. Zduthent. Defuuclo C..4d $. C. Tertul. e? nhs d Aov, X18. 0. 2 pia D III. Pater adoprivus non fuccedir in pre- J &UU juäi cium patris naturalis: hic enim omnia jura (cceduty in filium intepra retinet. $. 14. Z»f. De bered. (EPDOTum que ab inteft., licet probabiliter puberi non emancipato arrogato fuccedat. Ex erg. d. . 14. üiom* 27/7. De Deved, que ab int 4 . $. 9. Infi. De aequi-f a a, fE. per avvog. l, pen. $ . ult. C. De adopt. ia — Pater naturalís tantum filio tantum naturali pb Tüccedit in duabus unciis, fi fcilicer non re- j m Aeta fit jufta conjux aut defcendentes: fed ma- yi5; U 5- ulf- Injic de & C.f pn æ. tér füccedit in lxereditäge. $ Aeríull, Dz Jong£ 426 Tevtull. l. 2:5. 1. ff. eod. l. 2. v. Htaq. l. 4. ff Un. yjnuh X de coguat. Nifi cum patre concurrat ; tunc enim füccedet in decem, hic in duabus unciis. /Zuz). : qm. Näm( licet. in f. C. De uatural. lib. Nov. 89.c. 13. Na- jnine f torum ex damnato coitu de jure non eft füccef- jueriti d fio legitima, licet mater poffitbonorum poffef- g d fionem pe li u tere. 4futb. Ex complexu. C. :Ie inceft. nuptiis. w gma j IV. Ha&tenus di&ta intellige de allodialibus fj gt &propriis, fublata diftin&tione bonorum parer- | g m at norum & maternorum , fecluíaà confüetudine finc f contraria, nam in feudalibus a filio recens ac- ',n imy: n l quifitis non fuccedunt afcendentis: fuccedunt o Áüisconum autem in feudis juris antiqui , aut dum per in- veítituram patri velafcendentibusfimul profpe- d sien, a &um eft. Denique intellige heec, ut fucceffio. parentum tranfeuntium ad fecundas nuptias re- Fal ftringatur ad bona provenientia ex priore ma-. nv tpit trimonio. 7 Vov. 22. c. 46. "dutbent. Ex tefla- Digidnd, u mento C. De [ecuud. mupt. Md — Dico J1Í. 'Tam defcendentium, quam af- fenaeu cendentium defectu, ordo tertius ex collatera- E libus conftiruitur /Zuzbent. CefJaute. 67 [74. C. De Pt j legitim. bered. eg 4d S. C. Tertull. €g INov. 118. t ec i €. 3. Quarum le nj hibebunt. nglm difpofitiones $$. feqq. ex« ; Eu [ I. Quando fratrum liberi cum afcendenti- b bus aut fratribus defuncti concurrunt, fücce- tari dunt in flirpes jure reprecfentationis fuüorum lii parentum: alioqui jure proprio füccedentes in Pt j | capita füccedent. Si veró nec fratres ; nec tra- U [ irum liberi füerint reli&ti, indiftin&te füccedit Watri proxi- Dz Junr. 427 Muf roximus, non attendendo ad repreefentatio- ] Vr 1em, duplicitatem vinculi, bonorum diftinctio- b nem am d. JVov. c. 3. generatim ac fine dif- ! 9»5,?? XQ- crimine ftlatuitur, ut, fi fratres confanguinei od & uterini concurrant ; hereditas ex eequo inrer TOA eos dividatur. Sed & jus reprefentationis in l a,dz i linea laterali ante laudatam NNovellam incogni- tum, extenfüm duntaxat eft ad cafüm concur- odl fus, quo fratres aut etiam aícendentes concur- AT p runt cum liberis fratrum. Mutdre Hinc fratres & forores germani, duplicís VR. nempe vinculi; füccedunt in capita, exclufis t du confanguineis & uterinis. Siverocum his'T'hiis inpri fuis concurrant fratrum liberi, concurrent fuc- ini x Ofþ&[ cedendo in ftirpes, ut repraefentantes füuum pa- stf rantem, exclufis defuncti patruis. JUud Fratrumfilii foli füperftites fuccedebant pa- (anreme truo in capita, Jure vetere Romano. £. per.C. . De legit. bered., cui quidem juri non fàtis per Novellasderogatum putat Haunoldus cum aliis: ID permanere ergo necefTe eft, quod non fuit muta- at OL tum .27. Deteflam,Nam veniunt non jurerepre- du fentationis , fed jure proprio & propinquiratis : Áitt 18 quia ex /Vov. 118. c. 3. reprefenrationis bene- Á o ficium ipfis dumtaxat tribuitur: quazdocum pro- prüs vocantur. T hiis ma[culis eg. faminis. Idem (cendent valet de jure Imperii , uti Mynfingerus oftendit yr, J* ex comitiis Spirenfibus anni 1529., & ex praxi ns f camerz Imperialis. Quamquam dicti fratrum st filii 'Thium feu patruum defuncti excludant. «t II. Poft fratres germanos eorumque libe- dj TOS vocantur in capita fratres unilaterales , con- pïOXl' änguig 428 Dz ]URE. i u(ü &[CO ) d fanguineei fcilicet vel uterini; tum etiam eorum: h filii e jufto matrimonio, jure etiam reprafen- g tationis & in ftirpes, fi concurrant cum pro- pris patruis. PFratresfubfequente matrimonio aibs lepitimati , eorumqueliberi jure eodem d r quo lepititne nati. gaudent,. ?. sf 'Tum vocantür ii f füo jure caeteri colläterales' fecundum gradus prerogativam, ita ut prior i iil gf in gradu excludat remotiorem , & pares pradu pariter in capita fuccedant. Spurii fratribus ngngÁ fuis uterinis füuccedunt, non item fratribus ex A latere patris: nullum enim de jure habere intel- , Ldern ; lipdis liguntur.. /Zrg. 1. 5. f. De in jus vocando. ldem. zn v uris eft de fratribus naturalibus. tantum. À. 2. 2 L.4. Jff. Uude cognati. "wonnfif as r ve lllegitimi alii,' prefertim inceftuofi potiffi- mum & ex damnato coitu procreati non fücce- 1 p at u dunt, ut indigni filiorum & fratrum nomine. zdrg. Nov. 74. c. ult. INov.89. in f n w IIL . Jure feudali fuccedunt collaterales a a Wi rimo acquirente progeniti , exclufis collatera- (uuy ibus acquirentis. Confànguineus collateralis NT a germano non excluditur: eít enim eque t agnatus, Excluditur uterinus, nifi feudum fit f'ïlziüff, fa. fcemininum. Agnati füccedunt in infinitum: i ubi & linez unitas, & * L:fovarr.l. T graduum propinquitas fpectatur. n JDico IP.. Ordo quartuscomponitur ex fuc- "ii ceffione conjugum. Quee quidem jure civili "niy; veterenulla erat: at jure praetorio ob vincu- "inuy, lum matrimoniale & individuam focietatem ad- ^f mifli funt conjuges ad mutuam fücceffionem, ' exclufo - W ldïü] SU)a Dz Jun z. li 429 "p exclufo fiíco ; data bonorum poffeffione , - Urde Ut Va vir & uxor. Ut apparet ex toto zzr. ff &2 C, 'um m Unde viv g uxor. Succedunt ergo non exi- Tl s; flentibus collateralibus in hereditatem, modo deemuM jufto tempore intra dies centuma die fcientiaa offeffio bonorum petita fuerit ; & juftum feu le- T lg itimum fübfuerit matrimonium ; & idem füb- 1 iterit adhuc mortis tem [ PTM non fuerit factum. pore,; i.e. divortium AX[6j g[gdu g - Jure Novellarum $3. c.6. &2 Vov. I17.0. $. er füccedunt fibi conjuges invicem in quarta pare ld. te; fialter conjugum premoriens fit [locu- hi m ples, füperfles fit inops., matrimonium in- t |. dotatum ,. vel dotatum quidem, fed dosadali- menta non füfficiat ; liceradfint cognati quidam, hr aut tres liberi vel pauciores. Si plures fint li- m ( beri, accipit conjux portionem virilem, ita ta- Ts men ut proprietas liberis fàlva maneat, & folus ufüsfru&tus pertineat ad conjugem, nifi forte Vltest liberi nulli amplius extarent. fs uodfi uxor cum cognatis concurrat, pro v at numero n liberis determinato vel quartam capit 4j t vel virilem portionem, fed pleno jure. Quod & andum ( obtinet, fj cum -parentibus mariti concurrat. nfnitm: Vide Stryckium 7Ya&. De [ucceffione ab intefla- to. Diffevt. 4. c. 1. $. 16. €9 fqq. paquts Jure feudali nulla eft fucceffio, quia habe- tur ibiratio fanguinis. Nifi feudum mere'he- Vrl jl reditarium fit , vel in inveftitura hoc expreffum. o Dotalitium tamen viduae debetur, modo dos Al -- qeuit .Vere illata fuerit, & in feudi utilitatem verfa. li Vequa re idem Suryckius c. 2. $$. 1.6.8. 14- £0 F. a U 430 Dn ]vuzr. Dico P. Defe&u cognatorum & conjupum guipt fuccedit fifcus, nifi hic per fodalitia quaedam aut i 7 collegia excludatur, ut contingit, quando cor. ii " pus Naviculariorum defunéto Naviculario, de. ij functo decurioni füccecit curia, aliis alius füc- n atit! cedit ordo /. 1.2.3. 4. €9 ult. C. De bered. Decu. gt viogum. . Ita etiam bona filiorum expofitorum nifimelg! in multis locis pertinent ad hofpitale; ubi enu- yii/ ttiti füunt. Quodfi tale fodalitium non habetur, | o^ fuccedit fifcus, i. e. eerarium Principis nonqui- £5 dem jure fucceffionis aut hereditatis, fed füpe- i* rioritatis ac regalium: eo quod bona ejusmo- imüpt di tamquam vacantia habeantur: -modo fifcus iij ea intra quadriennium ut talia agnofcat. Accie liW dit autem interdum, u fifcus occupet bonaexe t clufis aliis heredibus. . Quod quidem jus vetus, iif quod bonamorte damnatorum , exclufis here- ifihi: dibus ab inteftato, addixit fifco, /Vov. 134. « 41j ult. etíi non valeat amplius univerfim; inter- tmuuds dum tamen in crimine atroci, quale eft leefze raxusi majeftatis, obrinet. feydatdt Porro quoad fücceffionem ab inteftato di- pivi fcrimen ob(ervandum eft inter incapaces & in- ii dignos. Incapacibus aufertur hereditas, itaut g lia accrefcat aliis proximis: tales funt nati ex coitu M uf damnato, qui habentur ac íi non exi(terent: i n fany; Xrty üi[USl fed portio indignorum, ut funt, quiteftatorem occiderunt, exclufis aliis, applicatur fifco. 7i- | Atl de titulos ff. €$ C. De bis que ut indignis t9c. N idmi[ti, V OBj. 1. cont. 1. coricl. Si zequaliter cum legietiniy; timis & naturalibus fimul füccedunt legitimatli ij . m legi- -H qni per fubíequens matrimonigm, ergo etia tirmati Dr [Junx. 431 tir timati per refcriptum principis equaliter füc- "i cedent cum legitimis, item legitimati per obla- j ") WO ( tionem curie ; ut dicunt. 3. Djfl. illaz.. Silegi- A d timatierant antequam liberi naturales & lepiti- L mi extiterant. C. fi his jam natis, fu/djfl. Si Df md " h] princeps in preejudicium legititne natorum ple- 1 Dd niffime legitiaare voluerit natürales, & hoc ex- il ts refferit; füccedent cequaliter cum legitimis C. D0n d ordinarie N. Alioqui refcriptum principis prae- piomqi. fumitur fubreptitium vel obreptitium. . Alii Vil Á dicunt, füccedere eos exclufis agnatis, fi patre M. non difponente lepgitimatio fit fa&ta, Vide /Vo- - m i vell. 89. fa. i "Ad altevam [eq. . , fi lepitimatio per oblatio- t nem curiz facta fit a patre, füccedere ita legi- d timatos poffe. Plurimis tamen le erdtfs n ceffaffe hodie videtur. gitimatiofiïïg n : O. II. $.6. fufl. de bered. que ab intqfi. &it vin; i. tantum mentio nepotum & proneporum; ergo y d remotiores a fücceílione removentur, nec us reprefentationis in lineg recta defcendentium yineliod porripitur in infinitum. — . V. Cozf. Nepotes p & pronepotes adducuntur tantum pro exem- dis, ia plis, quae non fünt menfüra legum. 74rg. ]. 9. ii er ol $. 3- v. £ licet ff. De juv. & fa. ignor. — Quee exlerent aurem Julianus /. 23. /. De bonis libert. dicit, fi yuduort libertus inteftatus decefferir, reli&tis patroni fi- w to. P lio & ex altero filio duobus nepotibus, nepotes ii non admitti, quamdiu filius effet: de nepoti- r ao us vivo adhuc ipforum parente intelligi opor- m n tet: nam illo mortuo ad nepotes jus repraefen- n il ;ationis 'extendi, nemo negat. t Ob LT. 432 Dz Jun£&. Obj. 1I. cont. 2. concl. Ab Imperatore Ju« «t ftiniano fancitum eft $. z. /zf/. Per quas perf. cuiq. .. d acquiv., ut fiquid filio ex re patris obveniar & i. quod ex patris occafione profectum eft, hoc. jj L: rotum parenti acquiratur , &ad eum revertatur, . ;|). ! Ergo aícendentes eodem gradu concurrenteg :52 füccedunt cum diftin&tione bonorum, ita, ut. ul qua lineà paternà ad lineam paternarm liberis j lmnit obvenerunr, in ea füccedant foli afcendentes ) ; gtl jj j,l:(Wïf fl | paterni: que' per maternam, in ea foli afcen- dentes materni füccedant. — x. JV. Conf. Loqui- at afceq tur 4. $. Imperator de bonis profectitiis, que a a ficut erant patris, ita penes ipfüm manere nul- m j d dentbs lus ambigit. Econtra nos tuemur, plures af- cendentium in eodem gradu conftirutos equa- ígums liter, ac fine bonorum difcrimine füccedere , id zlipatir quod JVov. 118. c. 2. generaliter ac indiftincte d m dv Tu decernit; Ieitur etiam generaliter ac indiftincte ita eft accipienda difpofitio legis. J 1.$. 3.22f. ff ialas, j JDe aleat. ]. 1. $. 1. ff De legat. preftand. l.8. .. d De publiciana in vem a. Imo nec poteft amplius - enm m fieri diftin&tio bonorum, nam poftquam bona 30 r a parentibus ad filium per aditionem aut iramix- Npraingt tionem devoluta fünt, qualitatem fuam origi- T pariam amiferunt, ac una cum reliquo filii pa- ln trimonio coníolidata, poít ejus mortem tíim- . du lici hereditatis appellatione continentur. 4 IG. * j . 2. Jf De vulg . &9 pupill. fubflit. Quodfi bono- Titm i rum diftinctio fit admittenda, . afcendentes pa- : : N terni , etfi remotiores non excluderentur a ma- fl l ternis propioribus, faltem refpectu bonorum D i per lineam paternam ad nepotes devolutorum n L: quo Dr Junr. 433 j krarorej ! quod repugnat JVovelle 118. c. 2., quo flatui- 3 PMIM, l tur, ab afcendentium vicinioribus remotiores dU t i excludi. il Jufi. L. 3. v. Si autem idem wepos. C. De log. "Um Mïm ts we l. precipitur, ut fi nepos fuperftitibus parre & avo improlis obierit, eorum dorminium , 7ïllm, My w adipfum ex matre velejus linca pevvenevint Jnons 114 j Á ad avum , [ed ad patvem ejus perveniat. Exgo fuc- cedunt parentes liberis habira diftinctione bono- fl d. rum. &./V.Corf. In lege citata agitur de hereditate V i. nepotis inter afcendentes ejusdem lineze diverfi li u tamen gradus dividenda , & bona a matre profe- s &ta propiori afcendentium addicuntur: At nos I od de aícendentibus lineze diverfe in gradu aequali WT difceptamus & contendimus, ipfos fine bono- ,l rum feparatione zequaliter liberisfuis füccedere. cindlints Olj. IF. cont. 3. concl. Meri fratrum filii d xcindilþ' excludunt T'hios feu patruos defün&ti in eodem 1 D i (. gradu exiftentes, ex Vov. 118. c. 3. Ergo be- | T i : - neficio repreefentationis ingrediuntur locum pa- yelumpt rentum fuüorum. z. JV. Corf. Fratrum filii non um ideo pravalent defunéti patruis , quod benefi- iUf cio reprefentationis ingrediantur locum paren- H ngi- tum füorum, fed quod hereditas füapte indo- ii fli p le faciliusdefcendat , quam afcendat: velporius t ä Im dl m 0c oritur ex privilegio, quam jure repreefen- tationis; nam e re publica eft, hac in caufa ma- 1(;&[1'0000j gis favorem impendi defcendentibus , quam qdentet afcendentibus. Quapropter fretrum filii etiam venturti in capita füccedunt, non vero in flitpes. hn um Infl.I. Defun&is in ordine defcendentium v omnibus filiis, meri nepotes jure repre&fentatio- qu ni$ 434 Dz Junr. nis: fuüccedunt in flirpes; ergo in ordine colla- ( d i teralium defunctis omnibus fratribus meri fra- [ ] LE irum filii jure reprafentationis füccedunt in M. ftirpes. ' &. /V. Corf. À jure reprefentationis mbcognaij in primo ordine füccedentium male proceditur TOU ad ordinem tertium: alias jus repraefentationis donnor 1 in ordine collateralium porrigeretur in infini- fs. ? | | ,,,,, T tum , contra Authent. Pofffratves fratrumque &c, Tuis ! C. De legitimis beved.. Difparitas autemeft , quod | ia in priore caíü meri nepotes hereditatem avi füi d r alieno-nomine confequantur quafi a füo patre m tranfmiffam, qui etiam vivente avo dominus linr, r quodanimodo fuit bonorum patris. /. 11.ff. De d ' lib. €y pofib. ità ut non tam hereditatem divide- m pen re; quam liberam ejus adminiftrationem adi- d in pifei cenfeatur: econtra meri fratrum filii fuc- :9, 05 n cedunt. patruo nomine & jure proprio, quó- ITTUT niam pater eorum in bonis fratris defuncti nul- ATUS RUORU ao di lum omnino jus habuit, nec vivo eo dominus bonorum fraternorum credebatur. L m Al Jufl. 2. Fratrüm preemortuorum liberi cum Mi patruo íüo concurrentes füccedunt in flirpes, n f c?oqupfæþ ergo etiam cum foli fuerint. — &. /V. Cozf. Prio- BI [ recafü jure reprafentationisad hereditatem de- ^W ? functi pertinpunt, a qüa alias per patruum pro- m om'sf:ï piorem gradu excluderentur omnino: at in ca- Ll ! us N Nec fu pofteriore fuccedunt jure proprio. T lr cuiquam abfürdum videatur ejusdem hominis T . herediratem modo fcindi in ftirpes, modo in RlA capita divelli pro perfonarum & graduum va- L rietate: nam & jure veteri nepotes ex daobus t Q filiis füccedenteg ejusdem hominis hereditatem Ut Vle Dz Junr. 435 M sU l H] dividunt in flirpes ; meri fratrum filii econtra in Mfn. «l capita.: ]. 1.6.4.1.2.6. 2. ff De füis e2 legit. heved, ll Juff. 3...Si nec fratres, nec fratrum filii ad- d ).: r .; l. dj 'N fint, cognati reliqui vocantur incapita. /Vov.118. N c. 5. Ergo fratrum filii; quia non comprehen- Jb g duntur inter cognatos reliquos, vocantur in l o i flirpes. .« D. Corf. vocantur in ftirpes cum ha, Thiüs.propriis C. fi foli fuerint .N. Cafüm d J quod ETO iftum Imperator intactum & füb anrtiqui juris difpofitione reliquit. .Ex quo principio folvi- Ào r Vr mus , quod 7Zuzhent. Ceffante. C. De legit. beved. dicitur, deficiente fucceffione linee afcenden- lu TRINITR tis &defcendentis, vocentur primo fratres fra- trisque preemortui filii inftirpes: nam cum au- g d. vtf thentica ifta pro fonte apnofcat novellam 118. €. 5., quo Imperator non fimpliciter, fed ex- pno, i preffe de folo cafü, quo fratrum filii cum fuis NT patruis concurrunt ; loquatur, non poteft citata y domitó authentica aliter, nifi in ejusdem novelle fenfü accipi. ' tiber Injl. 4. Filii fratrumutrinque defuncto con- f jun&orum praeferuntur patruo , qui conjunéctus Aj D e(ttantum defuncto ex altero latere. 4. /Vov. 118. hd- t.3. v. Uude confeguens eff. Ergo veniunt jure iumpto- repraefentationis ; & füccedunt in ftirpes. & D. : an d v ! Coi[. Succedunt in ftirpes in dato cafu C.. Cafu; p M quo nullus prorfüs frater defuncti neque ger- n honii manüs, neque confanguineus aut uterinus fu- ,mi pereft N, lu l Infl. $. Imperator omnesinteftati fücceffio- 11 UQODUS nes clara compendiofaque divifione difponere od ftatuit, ut d. Nov. 118. proteftatur; ergo cum J Ee 2 de 456 Ds Jun£. de fücceffione merorum fratrum filiorum in g 1 robi [ capita aperte nihil inveniatur difpofitum, fig- m: Pef u num eft illos fuccedere in ftirpes, ficut quan- do cum parruis concurrünt. &. D. Corf; Cum CUR um de di&to cafü nihil explicite inveniatur difpofi- tum, inveniatur tamen difpofitio faltem impli- ^cifimol cita, füccedunt in flirpes N. fi nihil ne implici- qid; i te quidem inveniretur difpofitum C. Hocipfo, hm | ia quod fratrum filiis eo demum cafu jus reprz- fentationis concefferit; quo cum propriis thiis asf ymeet, d concurrunt , fatis innuit, in cafü oppofito jus repraefentationis non cormpetere. Hinc cüm qmiss od aymilli u Imperator edicit, fe Leges de fucceffione ab in- teftato prius latas velle tollere; aliquas tantum m dC (udivda indicat, non omnes; adeoque jus vetus, quo meri fratrum filii in capita fuccedebant, in fuo tier, i | Mujl vigore reliquit. modn J CAPUT VIII. fD TTTE ! PN | W tiims De Tvanslatone Dominii per Contrattum geneïati7n. f Mm. j l ( M -ARTICULUS L 2:9)6(40&&:3 ht Hl Qualis Obligatio ex patlo mudo oviatmr, cn Ota ]. Conventio vel pactum generatim J " Ü Md N eft duorum vel plurium in idem placitum confenfus, nimirum de aliquo przftan- n u A(/ ! [ sl do. ]. 1.$. 2.€9 3.f-Depa&l. Dividitur in pactum Vaj & contractum. /. 19. i2 fin. ff De uovat. Pactum Is Ípeciatim dicitur conventio carens nomine & cauía. ]. 7. $. 1. & 2. f depatl, — Per nomen hic M Q P Q H Dz Junr. 437 | m intelligitur fpecialis forma certi contractus a ju- "t (n re probati, puta, emptionis, venditionis, mu- ] ï.*:üiapg;ï tui: per caufam vero nonaccipitur ea, qua ad j ,(';,['üm ineundam conventionem impulit, fed datio tl vel factum ab alterutra parte, quo pars altera äülrcm bj. viciffim obligatur ad dandum vel faciendum ali- li quid, ut inita conventio impleatur. Coztra&fus lii eft conventio certum nomen vel caufam habens, J t fuique natura oblipationem &actionem produ- r g cens. ]. 7. $. 1. €/ 2. ff. De pad. Ut fi ita convenerit, dabo tibi centum , ut fervum ma- Wi us im numittas: fi epo nondum dedi, aut tu non ma- ( Es numififli, conventio ifta pactum eft, quia & RV tdnn nomine & cauía deftituitur. . 27. C. Locat. Pa Quodíi vel ego dedero centum, vel tu manu- tniferis, abit in contractum. 30 i 4Vota []. Pa&tum aliud dicitur nudum ;dmd non nudum. J. 7. $. 4 ff-&9 l. 10. C. depa&t. L. 15. ff. De prajcript. vevb. Pactum nudum in fim- plicibus conventionis finibus fubfiftir, ut nuper (l deícripfimus. ]. 27. C. Locar. 1. 15. C. Famil. er- Cfr. Paétum tale jure civili non habet vim efficaciter obligandi, nec actionem producit. l.7. pr. £2 $. 4. ff. De pad. l. x5. ff De prefevipt. jf verb, .Pactum non nudum feu veftitum ultra fimplices conventionum fines extrinfecus acci- genetatïm ypadur pit poteftatem efficaciter obligandi, ira ut eo ) rl nomine etiam jure civili competat actio. 7. 15. 6it. Accipit autem vim illam extrinfecus vel ex n j n fpeciali legis affiftentia, ac dicitur pa&um legiti- "un, de quo in 7. 6. . .De pa&i. — Velex con- m noi tra&us.cohærentia, & paum adjetum nuncu- ] 163 patur. Dz Junr. 458 patur. Exempla pa&i legitimi fünt donatio, giogre! l. 35. $. 4. C. De donat., dotis promitfio, 7, 6. juiqui r C. De dot. promif. , conttitutum, 2.7.7: 7 C. De !m;æ G&WWC( cotiflat. pecun. , pactum fþf)nfalitium,—pa&um de pxa li ufüris, de nautico feenore, de pignore &c. Ls A&tio ex pacto legitimoorta dicitur conditlio ex 'Vl S'l'ï' Q lege , ex illa (c. lege, quae affiítit tali pacto, ex. Qu indeque actionem concedit. z. z. /f. De couditt, ET ex leg. ! rl Pa&um adje&tum quotiescumque contra- od &ui in continenti adjicitur., tories valide oblipar, j p i, n ! & producit actionem talem, qualis ex illo cón- tractu oritur, cujus quippe pars eft pactum. gv Itainff.l. 7.$ s. Depad. l. 69. ib. Pro foc. l. 79. De güpplta coutvab. empt. l. Y6. De in diem addi&l. 1. 4. De jndads, d ]. Commij. l. 13. C. De pact.- Dixi, pactumcon- & À ä,'/'ï D.'"( tractui adjici z conzizenti , h. e. vel in ipfo con- ypeti : j tractus inpreffu, vel antequam finitur : alioqui i a naturam pacti nudiretinet, nec nifi exceptio- | 1 , n as gomulius nem producit. 4. /. 13. C. De pat 1. 72. ff De ! coutrab. empt.. i i [d;bjror,yp? l ANota I/I. Obligatio eft jurisvinculum; quo, quis ad dandum aliquid vel faciendum ad(trin- ü T0 li gitur. J. 3. ff. de O. £? d. De hac folum obli- n gatione in prefens apitur , non vero de obliga- ü 1 EK UT tione latius & minus proprie accepta pro quo- cunque vinculo etiam ex jure perfonarum de- hn Ti Ícendente, cujus exempla habentur /. 3. pr. ff- JDe cenf. l. 4. C. De patvia poteft. r lw Obligatio alia eft zaturalis, quae ex jure na- n Wa l turali, alia civis, quee ex jure civili oritur. zirisy Is ng, fit Obligetio gafuralis tautum dicitur , quando qt; 4 Dz Junr. 439 lty dw)am ex folo jure naturali adfirinpitur in confcientia pUlJ ad aliquid praítandum, ut alteri etiam jure na- ! tura áétio competat ad illud exigendum;.quin j tamen huic auétoritas juris civilis affiftat, 41 3. : " DeO.$3 A. 1.95. $- 4- ff..De folut.l. xo IT Ut ff H n F. S.l. 7: $. 4. ff De padl. il [ Obligatio cioilis- tautum e ft vincül"t*l'mwj ü;is d civilis,, quo quis citra eequitatem. naturalem;, ex fola juris civilis ratione adflringitur ad ali- Ie nf quid preeftandum $. 1. /7/7. de except. 1. 3. $. 3. Jf- De .conflit. pecun. . FYaec a&tionem quiidem pro- ü qbä;gag N ducit, non tamen exactionem, cum íemper MO exceptione pretoria, quam függerit eequitas; t h]V Ll elidi poffit. :4.3.$.1. ; ceu qui metucoactus;dolo 'ij[g'ï L ;B[ induétus, aut errore lapfus aliquid promifit. $. z. pano;. & a. Izfl. Deexcept.-Qui paétus cumcreditore It ne peteret, $. 3. /pf?. Ihid. .Obligationes:tamen l: ditg civiles, quae ficta quadam & praefümpta eequi- f tate nituntur, etiam exactionem propter pu- dngl L plicam utilitatem ; producunt ; etiamfi nihil de- beat debitor, ut obligatioliterarum poftlapfum vulm, a biennii, z. z. Zzfl. De litevar.obligat. Obligatio m atl ex re judicata. J. 25. ff. De flat. bomin. .. Ex ju- ülim ol« rejurando voluntario. $. 9. Jnff. .De achion. .. Et d ex confeffione judiciali. J. 1. fJ. De confef] —— o q Ex utraque oritur: o/ligatio - 11ixfa ,. vincu- yarun d lum Juris naturalis & civilis, quo quis necetü- ! L 3' Pr',,. tate adítringitur ad al iquid. preeftandum: ut ex emptione, venditione ; locatione , &c..: . Qu&e T " quidem paffim intelligitur, quotiescumque ob- cini lipationis in Jure fit mentio, producitque tam | quäfe qm actionem , quam exactionem. Dico. L Ee 4 440 Dzr Jvonr. Dico. Pactumnudum a perfonis idoneis fu. u eüq per re licita deliberate initum non parir obliga. i tionem ex Jure fcriptp, parit tamen oblicatio- j o nem & actionem ex jure nonfcripto. — Proj, ]. g at pars. Jus (criptum eft vel Civile vel Ecclefiafti- D p cum: [us aurem civile pacto nudo non tribuit r eh; que a&tionem, tum ne homines facile capianturver- um bis leviter prolatis, tum quia publice intereft, yie p ne ob promifícuas contentiones litibus Fora re- | qurjt pleanrur; ut dictum fup. Obfervatione 2. fs Conftàt autem ex c. 1. de JV. O. N. a Jureci- TE vili clare aliquid decernente recedendum noa amn,qet effe in queftione, de qua Jus Canonicum nihil Jofent m aut dübie pronuntiat: atqui hoc jus pactis nu- Mqn is nufpiam concedit a&tionem: ergo pa&tum morbis lod nudum ne jure quidem ecclefiaftico actionem porm, d producit. Ita Gonzalez & plerique Recentio- At d rumcontra Panormitanum , Molinam , Leffium, WOTTIT &c., quorum fententiam communem ait & fe- ! i l quitur Covarruvia citatus füp. c.6.a. 2. conc. 3. pn ET Prob. 1f Pavs.. Jus non fcriptum eft jusna- n j turz & gentium, item confüetudo. recepra & lifongi nj " Utl W. approbata; atqui fecundum jura ifta pactum Il nudum parit obligationem efficacem; ergo. m Prob. JAffumpt. quoad jus naturae & gentium. AU um ex natura füa vim habet obligandi in M [ À Q a ] Í conícientia, cum pofita capacitate perfonarum P i & materiz , ad hoc nihil requiratur, quam con- "Ut t fenfus mutuus: atqui jus pofitivum, etfi pactis I ts nudis non affiflat efficaciter, non tamen eis re- w — fiftit; fed ea relinquit in flatu fuo & vigore; LE | quem ex natura fua habuerunt: nam /. 5.ff. De ! l Tatta N j þluf. Dz Junr. 441 rwoü il [j folut. $. 2. etiam ex pa&to ufurario videtur infi- Rjg, &m*] [ nuari naturalis oblipatio. /. 7. . De pa&?. Patta sl fine dolo non contra leges inita fervaturum fe, i j [ ait pretor : eademque paécta obfervanda effe , 2 9. C. De pa&l. . Ex naturaliter equum dicitur effe, V b utea, qua inter nos placuerunt, ferventur. J.1. Afl ff De pecun. conflit. Ergo fecundüm jus natu- Ke lt rde pactum nudum producit obligationem, Ug quam jus gentium etiam probar. Io2, Quodíi pa- étis nudis obligatio naturalis non fübeffet, ini- j | " que forent leges prohibentes repetitionem N eorum , quae tali pacto foluta fünt, ut /. 21. C. P. ?. CATW Poffent enim utique repeti Condi&zoe indebiti. du Ad quem duétum juris naturz & gentium od moribus hodiernis & praxi Germanize, ob fin- x n ularem , ut quidam volunt, nationis bujus can- i n : 0. rem, pactis nudis datur oblipatio efficax & mf actio in utroque foro; quse inde etiam cozidi£lio amati ex moribus appellatur. Quapropter non.am- 1AQI.) plius attenditur, utrum pactum contra&ui. in nel n continenti adjectum fit, an ex intervallo:: nec r diftin&tio pa&ti in nudum & non nudum quid- t m quam in effectu (uüb receffü habet , cum ad utrius- y; & que implementum pariter api poffit. Secus res gem'xum. abetin preeparatoriis contractuum , feu tracta- »hganü n tibus ilis, qui conventiones adhuc ineundas rfonamut precedere folent , ubi confenfüs nondum adeft, m nec animus in preefens fefe efficaciter obligandi, ,a à quibus ante acceptationem utriusque refilire o iberum eft. ! & WJDP) Ob;. I. Naturales oblipationes non eo folo m !: ,':L f &ftimantur; fi actio aliqua earum nomine com- ] Ml Ee 5 petits Dr Junt. 442 X €0; fi foluta pecunïg re; f d pä&a petit, verum etiam e peti non poffit, ut habetur l.. 10 ff. de O & A. g um cbonem jureci- ;« ! Ergo obligatio naturalis infert a vili. Atqui pactum nudum, ex dictis, wem fert n n pu Ij obligationem con(tientiae naruralem: ergo in- (l fert actionem civilem. g. V. feq. utramq. Sene ais li füs d. l. eft ifte: naturalis obligatio eeftimatur vel if cognofcitur rz.ex eo, fi competat actio ex |ut/ ! ll accidenti, quia pactum contractui adjectum eft, |h vel juramento firmatum , vel alio modo vefti- tum: 2do ex eo, quod pactum etiam non ve- N ä ftitum pariat exceptionem ; ita urfolura pecunia at repeti non poffit. Ita Haunoldus contra Go- g tudt : thefredum & quosdam explicat ; & tuetur d. ]. p godd textum non effe vitiatum, quod J. 16.5- Defr- f p deju[J. eadem verba habean tur. m h &eror Jufl. 1. L. 3. f De:con. di&. cau[. data cau[a " zton. fic. S. 4. datur actio ex pacto nudo. Ergo. "N W. l: &« IV. A. Erat contra&tus, innominatus, vide- ] IN 1 Iïg Y , licet; promitto decem danda, ur manumittas Stichum. — Et quamvis anre manumifífionem | i u Stichus mortuus fuerit, fictione ramen jurisita lm i (l mortuus habetur pro manumiffo eo effectu; um 1f ur Sempronius condi&tione inftirura decem aj il Maevio petere poffit: quoniam quee ob cafüm $m inculpabilem praeftari nequeunt; fictione juris Ut pro praftitis habentur. "ts /n[l. 2.. Ulpianus 7. 7. $. 7. ff. de pa&t. alt; ss pretorem fervaturum pacta conventa , qugnes v que dolo malo, neque adverfus leges, p'ebi- »5Ef01iäi»?f.imf fcita &c. fatta erunt: ergo pa£ctum nudum prO-ruy . ducit actionem. — . V. Corf. Pretor fer-vatä- "lnte Dz Junr. 443 l rus eft pacta eo modo, quo fervari poffunt, /' A dando nimirum exceptionem pactis nudis & li- beratoriis , actionem vero pactis promifforiis j & non nudis. Obj. l.. Cap. 1. De pa&, Cum Antigohus Mataurenfis Epifcopus in Concilio Africano di- li xiffet, auz 2m£a pa&a [uam obtineant firmitatem , FA 4108 aut conventus ; fi [e mom cobibuerit, ecclefiaflicam (jdund feutiat difciplimamm: — Patres univerfi dixerunt: (X ref Pax fervetur ,. pa&a cuflodiautir. ^ Ergo pactis f0 v nudis tribuitur ibidem aétio. x JV. Cozf. Con- m venerat inter Antigonum & Optantium Epifco- TM &wcd] os, ne alter alteri plebem fübtraheret. Hoc pacto , quod Antigonus fedulo fervaverat,, non híg ftetit Optantius : contra quem Antigono vé- re competebat actio, non quidem ex pacto nu- UT do, fed ex contractu innominato 90j facio , "t qio D Qon facias.. nitus Y Jufl. x. Gregorius M.c. 3. De pa&. Srudiofe, at inquit. agezdum efl, ut ea, que pvomittuntuv ; nilors ] opere compleantur. Exgo. — & N. Conf. Pontifex m junsi:z ibidem de caufis pauperum & minorum , non a dl autem de pactisnudis tractat. — Ac licer de pa- dem a &is nudis ageretur, non continuo fequitur , da- ob um m ri eis actionem. Sicut paéta nuda jure civili jone J actionem non producunt, licet alios non fper- nendos effectus producant; quod nimirum pa- T riant exceptionem , /. 7. $. 4. De pa&. quod im- qta, ( pediant condictionem indebiti ; 7 15.7.26.8. 12. o ! d d N JF- De condiét. indeb. quod faciant locum. cóm- nu "u penfationi, /, 6, £: De compen[at. quod fecüns &t 1 U : dum illa conftitui poflit, /. 1. $. 7. f De conffir. V pemm 444 Dg Junr. pecun.. quod. admittant novationem, ]. z. $. r, Lfüma (eges . De novat. quod efficaciter eis accedere pof. f g p fint fidejuffores & pignora, $. 1. /nf?. de fidejuff, A L. x.£7 7. ff. Eod. 1. 5. pr. &9 [. 14..5. 1. ff. De pig- norib, &c. Quod autem Hoppius commert. in ( G. 2. Jufl. De oblig. ad probandum, pacta nuda jure canonico actionem producere, refert c.34, N0 Ü t a De [at.excom.ad rem non eft: fiquidem d. c.54. agit de vero contractu, quo tenebantur Vene- am d M l " ti, qui a militibus cruce fignatis partem nauli fiiy jam acceperant. vf n mf Infl. 2. Ecclefia judicat de omni pacto c. 13. De jud. ergo tribuit etiam pactis nudisactionem: du alioqui non confülitur fatis. confcientiis, nec n d peccata eliminantur. E. IV. Coz[. Peccata fa- s afiend wtim m tis caventur, quod concedatur denuntiatio ca- nonica, & imploratio officii judicis contra eos, sls p qui paétis contraveniunt, ut ex cc. 1. & 3. cift. atltt & aliisque locis conftat. Iter conícientia ipfa ur- Ri n gens füfficit ad fervanda pacta & ad peccataan- j tevertenda. LOI Jnfl. 3. Qui vult finem, vult etiam media. Jdy 1777 "g. l. 2. f. De jurisd. Atqui Ecclefia vult pa- étorum impletionem , ne peccara admittantur; Summidy ergo etiam eis tribuit actionem , qua pactorum t d impletio vel ab invitis extorqueatur. & Diff. t m d Maj. Qui vult finem, vulr media omnia; etiam E illa; qua gravibusincommodis fünt obnoxia N, L f T Wi vult media aliqua, quibus citra tàlia incommo- t Doilnl da finis obtineri poteft C. — Ubertas actionum j Vi promiícue conceffarum videbatur olim ame tj m pllle us T Ds Junz. 445 js| :: lifima feges litium; & modici fructus pro i quiete publica. 4gq ARTICULUS Il Jly (hy Al ! Quinam contvabere po[fint ? Ü n n ^ Qia 1. Contra&us definitur conventio cer- HMI d C')."F tum nomen vel caufam habens, füique Tir J matura obligationem & actionem producens. Quj L. $. 1. €9 2. ff. De pa&. Quibus ultimis ver- bis differt etiam a paéto legitimo, cui actio fo- A lum ex affiftentia legis tribuitur. 7. 6. f. De pa&t. s Quodíi quandoque lex contractui affiftere vide- ol w tur ad producendam actionem, non fimplici- al ter aífiftendo hanc ei vim confert, fed fimul QUX certam ei formam tribuit; qua mediante hicex n satuva f[ua, per novam fcilicet legem ei tributa Lt producit a£tionem: ut in fponfálitia largitate tl contingit. /Vov. IIg. c. 1. Quod fecus in pa&is us legitimis. Aota IJ. Contra&tus dividuntur,ratione mo- ii diobligandi, in unilarerales & bilaterales. U ( datevales uovózrA«ugo: gr&ce, fünt, ex quibus ii5 ! unus tantum obligatur , contra quem alteri non «hnn| obligato daturactio: tales funt mutuum, ftipu- &Dh latio, literarum obligatio, hereditatis aditio; indd & indebiti folutio. — Zulaterales , d'izrAevgor , ex hmoxiaN." utraque parte producunt obligationem & actio- i? nem. Etquidem fi contractus duplex nomen d habuerit, unicam utrinque actionem, fc. dire- j Ohm Mf am producer: ut in emptione; venditione, j« locatione ; conductione; inquibus uterque con- trahen- 446 Dz Junr. m* wahenrium seque principaliter ab initio oblipa- tUur. ol que Quodíi vero contraétus unum nomen habet, toties duplicem producit actionem, ut J in commodato, depofito, pignore, mandato, ) 'cgnj"zafl. M l nepotiorum & tutele geftione , in quibus alter lt GEEl gicd contrahentium ab initio feu principaliter obliga- ! NWUA f lanr; £ tur, alter ex poft faéto feu fecundario; unde | contra hunc datur actio contraria, contra illum vero directa. Excipiuntur tamen contra&us Societatis & Emphyteufeos: qui pariunt actio. j N nem utrinque directam. ANota l[]. Alteta divifio eft in contrattus ln A j A bone fidei & ftricti juris. Bona fides hic non i Ut 10 bb D confetur prout fraudem & dolum partium ex- cludit, & cujus rationem in omnibus contra- um edoonit ^ il &tibus haberi precipit J. 4. C. De O. £? 4. Ne- d : ;,5/ que etiam eít prudens legum ad mentem legis. fafd latoris interpretatio, quam in judicibus expo- $Q Wt i fcit . 8. C. De judiciis. Sed eft benigna &equa interpretatio conventionum, que non precife t L Mecia[o-,lf. verbis inheret, íed ex aequo &bono illas diju- l dicat. Igitur contractus Zoze fidei dicuntur; ! (?nïrf m l) n / qui ita funt a Jure comparati, ut hanc judicis Mi interpretationem actione exinde inftituta admit- VIr. 'ä a tant. . 7.jJ. De negot. geft. 1. 24. ff. Depof.eg S. un. RUT CCGL'n: Jnfi. Deobligat. ex confeuf.. Econtra contratus; in quibus judicis poteffas ad verba conventio- r nis & naturam negotii eft reftrí£ta, dicuntur Jfvi&li quris feu ffritle poteflatis. "4vg. l. x. jf. De Bis , qui [unt. [ui vel alt. juvis. 1. 99. f. De F. 0. uml x; 'Tales fünt omnes contractus unilaterales , exce- Ti pta ftipulatione pro dote repetenda. $. 29. //f. € Dz Junz. 447 UT De at. Omnes quoque contra&us innominati J W I v ilid. omniaque pacta legitima; v. g. donatio &c. ]. s. 68 1. 7 fF. .Dé eo quod certo-loc. l. 16. $. 1. fff. li 10, De coüflit. pécun. Cateri vero contractus bonge Jüq fidei cenfentur effe. Clpahr ; IVota //7.. . Ali Xterum €ontractus veri di- Ij ] cuntur, alii quafi contractus. —ri feu propri contractus fünt; qui vero utriusque contrahen- QU COntrds tium confeníüineuntur , verbis ; literis vel facto r a. declarato. Quafi contra&lus feu amproprii fünt; qui ex ficto & alege ex facto aliquo praefümpto d confenfu efficacem producunt obligationem. x licm — l, 13. $. fi. ff. commod. e9 $. fu. Infl. De oblig, I a a Cau(a obligandi in contra&tibus veris non tan- J o tum eít confenfüs expreffus, fed etiam tacitus, | 4 M ui & ipfe verus eft confenfus. /. 2. /. 4. $. fin. qoln. Jf Depati.eg 1. 34. ff. de R. * talisque confen- du o fus tacite feu facto ipfo declaratus füfficit in ve- u ris contractibus, v. g. in Societate. 1. 4. ff. Pro m p focio. Locatione, /. 13. in frr. £? 1. 14. ff. Locat. 9 ls Mandato, ]. Qui patitur. 18. l. 6. $. 2. . Mandar. J m Econtra in. quafi contractibus cauía obligandi eft confenfus fictus & a lepge praefümptus, qui n jidos Qaidrte in eo differt a confenfu racito, quod leges tra- €tatum inter contrahentes ad id, quod racite fu. yureo fi; requirant, qualis eft collatio bonorum in onventt Societate. . 31. £ 32./f. pro Joc. . Quod autem T J pre(ümptive fit, id absque tractatu inter con- f trahentes habito factum fingunt jura, prout paret in omnibus quafi contractibus. pr. 7/7. De WW iUS] i s ollig. que ex quafi conir. JVota m 448 Dz Junz. U Í IVota P. Contra&tus veri alii fünt nominati, alii innominati. JVominati certas ac ípeciales TT COUIFE formas habent, indeque fpecialia nomina acce- ( eig at perunt, certas & nominatas producunt actio- ssl pn nes. À. 7. $. 1. ff. De pa&l. arg. l.2. &2 3. ff. De st pvefcvip:. verb. Dividuntur autem injreales, ver- a bales; literales & confenfuales. $. 2.2z f. Zuft. De ]'ü'.Ple [ ollig. l. 1. $. 1. ff. De O.&? ,4.. Contractus vea- j lis quidem eft, qui effentialiter perficitur tradi- p tione rei, utmutuum ,commodum , depofitum, ,,,,, juzis d [ pignus. Jufl. 1. 1. Quib. mod. ve contvab. obligat. Vonmite Contractus verbalis effentialiter perficitur ver- ET bis, ut flipulatio, cum preefens pra'fenti inter- TMTI roganti; num praftiturus fit, quod rogatur, gunjm congrue& continuo refpondet, fe preeftiturum. ais n De quo Zufl. ti. 16. de F. O.ey feqgq. — Contra- ag us literalis effentialiter perficitur datione chy- i eontuls rographi continentis confeffionem pecunie cre- jm, Qua[m ditee , quae tamen credita non efl. /z/?. de litevar. du , j oblig. Contraétus confen[ualis effentialiter per- At ficitur folo confenfü ; nec ad füi valorem requi- *nerakacp]unt rit vel praítationem rei , vel verba aut fcriptu- TUOo: g ram , ut emptio, venditio, locatio, conductio, Qd g emphyteufis, focietas, mandatutu. Quibus IU Layman 7eol. Moval. l.3. tv. 4. c. 3.2. 2.£7 Hop- IG pius ad $. 1. /ufl. De patr. potefl. circa f. addunt FUR D fponfalia & matrimonium. fï"PmS; V Contractus zzzominati dicuntur, qui certa F N r forma & nomine fpeciali deftituuntur , nec cer- . J E 1. J iu £—3À. tas & nominatas actiones producunt, quia ta- ^t, ( m men caufam habent pracedentem, feu gurZA- TN] TRtre NT - ! 9uypa ; 1. e. dationem vel fa&tum ab altera parte imple- Dz Junx. 449 ! Ut impletum; fub lege mutuz preflationis, hinc 1 At M i omnes contractibus realibus accenfentur, datur- "M D Id que eis a&tio, pracriptis verbis, di&ta, quod D res gefta preeferiptis verbis fit defignanda, quia M l T Itl negotium , unde actio oritur, fpeciali nomine caret. 4 7. $.2./-. De padt. L1.8.2. f 13. C De uf /m, f ver. pevimut. l1. 2. 69 3. fF. Depreferzp: vevb. IVota FT. Innominati contractus iterum di- fciur t viduntur in regulares & irregulares. Btegulaves li, longius abeunt a contractibus nominatis, nec !b d ia . ullo nomine funt fignati, fed prout negotium geritur,ita fimplicit »r appellantur: o u des,do ut i. Jucias,Facio ut des, Facio ut facias.1.5.8.3.£9 $. De Wt prafevipt, vevb. — [rvegulaves dicuntur , qui pro-. prelims pius accedunt ad contra&tus nominatos, fimul- V. Cri que aliquod nomen habent. /. 1.pr.^ Depermur. d d Ut contra&tus eftimatorius , permutatio, cam- petue bium. Quamvis autem contra&us ifti nomen Md habeant , nihilominus dicuntur innominatiz tidin t quod nomen ipforum non (it fpeciale, fed ge-- prenaqi nerale ac pluribus contractibus &.negotiiscom- r t mune: nam permutationisnomine continetur, qndidt quidquid ob rem datur, ut in venditione, lo- us catione &c;contingit. Sed & conrractus, Dout d- des; à permutatione differt, quod ille latius, j at quam h&c pateat: nam fi conventum fuerit, utilla ipfa res, quae data eft, vel fola vel cum quat alia reddatur, non eft permutatio. ]. 17. $. 5. £2 u t L18.ff.de P. F It quä'!z- Dico. Contrahere poffunt omnes, qui libe- , k rum preftare.confenfüm , eumque fàtis mani- entuf., bt feftare poffunt , nec jureipofxtivo prohib p &atio. 459 Dz Juas. Aatío. Ad inducendam obligatiónem jure nài y. if rurali: plus non requiritur ex parte pacifcentis; il y quam confenfus libere preeftitus ; igitur nifi jure hm ob pofitivo prohibeatur, integrum erit ei paciíci ï;-;;uir.poffelï aut contrahere. Quinam autem jure pofitivo ur,qu prohibeantur contrahere. $$. fqq.. exponam. I ]ure canonico interdicitur contrahere lt g j M Pralatis & adminiftratoribus Ecclefiarum /ac p rerum ecclefiafticarum fine certis folennitatibus; ü l TToto tit..De veb. Ecclef. alier, — Ytém relipiofis !quï contrahere de rebus temporalibus fine confen- Ri f fu füperioris non licet: partim quia non habent l h I^ velle proprium & nolle. c. 2. De teflam. in 6. partim:quia fine confenfu preelati nihil dare aut accipere poflünt, ob votum paupertarisf Vide füp. c:3.a. 6. II.. Jure civili infaris juridice, 1. e. qui nec« dum explevit feptimam annum; 7 18. C. De ïi] jure delibev;. aec. folus, nec tutore. qu&tore us W re&te.contrahit. nam: contrahere auétore tu- tore..eft contrahere approbante tutore id TM quod cum pupillo gerirur, ut haberur 4 3. ff. JDe au&lovitat. €$' conf. tut. Atqui: eum infante pupillo-nihil poteft geri : nam $. o« Zsf .. De : zuur. Sbipul. dicirur non multum diftare a furio-: j Ío: & L 1.6.2. in fin. f De adminill. g pericul» ? zitf. pro infantibus tutores ipfi judicium fufci- 1 l pere jubentur ; pro'iis vero qui fupra feptimutm u üqu ull zetatisannum (ünt, auctoritarem preeftare. " Sed omnia "ZIIUF, CW D. ï;lï; & fecundum praxin imperii, tutores TO s per fe ipfos nomine infantum agunt. Nimi- Qd d iE if rum iqfantes dicuntur uon fentire; /. 33. à/ f. C; Q um Dz Junz. bHU if It 4j1 De 'z'mf. 7(f). Qui autem non fentit, nec COns li DT lIt fentit. /. 8. $. 2.7. .De optionelegata. Sententiam Éu iftam confirmat fpecialiscafüs , /.32. $.2. . .De (CID) J W i acquir. pof[e]- ubi utilitatis caufà receptum effe di- citur, quod infans tütore auctore poffeffionem LT lE (Qgis poffit queerere. — Molzza tv. . de 9. 9 3j. difp. 224. 1. 30. Laymatita tv. 4. 0. 9.2. $. Struviuts exer« p ; M tit. 6. tb. 39. cum plerisque T T. e? 3 Ctis. Se- cundum quorum fententiam, infans ita con- 1 rcllgiof/s Uf n trahens, atque etiam locupletior fa&tus, nulla &tione renetur, fed: folum in quantur locu- il Mena pletior faétus adftringitur ex eequitate naturali, l. 206. - de R. 3. fanchez 1.6.. De matvim. difp. A at 38. 3. $. n f. p T .III. Impubes infante major carens tutore, 1eqiit recte contrahit folus: nam jura, quibus actus ejus irriti declarantur, tutorem effe conftitutum lu cà prefümunt, tre r fine cujus confenfu egerir pupil- lus. Salva tamen manet lefo reftitutio in in- adret. teorurm. : t d .,v' Si vero tutorem habet, cumhoccontrahe- lsf Ym tf Te nequit, nifi cum confenfü contutoris, vel curatoris adid dati, vel ex decreto mapiftratus, l M D! aut confenfuü eafono- propinquorum. $. ult. In(. ]. x.pr. L. $-2: 69 1 . fE. De aulor. t ut. Cumaltero v yrit àm i Vero contrahens , confentiente tutore ; legitime quidem apit, l&füs tamen reftitueridüs in inre- vl grum eft. 7.7. 72/7: ff eg?' C. de autlor. zut. z. t. ff du Y eminor.C. De in inteev. veflit. miu. €?. C. fitu- yre Tor vel cuvat. intevven. "o uodfi absque tutoris confenfü contraxe- t rit dolo ufus, & civiliter & naturaliter tenebi- y; Ff2 tur. $2 Dz Jon*. n COUW tur. ]. 13. . um ff De dolo malo. l 1. $. 15. ff j Wi Depofíti. Quiaffic malitia fupplet etatem. /. 23. j ; ii ! jDU. t JDe furt e? ] 111.de R. 9. . Sin autemdolonon fit verfatus in contractu , ex quo locupletior ps lm — yilu m evadit, contractus fimpliciter valet/.5. ff. €9 pr. ! Infl. Deauclor. tut. $. 9. Deinut. flipul. 1.6. C. fre i De ll c. 61. de . 9. in6.. Atfi conditionem ex il Qflï / j rali contractu meliorem facere non poteft, con- 23 [// li tra&us fimplicirer nullus eft. . pr. Juf. De 1 gu&. tut. j Porro in contra&tibus, ex quibus conditio- lund ! j ! T l l l | nem fuam meliorem aut deteriorem reddere po- J n g us d teft, ut funt contractus bilaterales, tenetur in g d quantum inde ditior evafit. 4 1. pr. L 5.$.1.ff- De au&. $9 con[ens. tut.. Si.non inde locupletior üjm. eyec m exiftit, contractus ex parte. pupilli claudicat, & lo contraxit, obligatur. quptt d folus is, qui cüm pupil d. p. in f. lufl. De audl. tut. e7? 1. ag. ff. Depat. (ptenciln Denique & naturaliter & civiliter pupillus leileim y tenetur , Íi ex re ipía oriatur obligatio, feucum t tv intrinfeca nepotii natura actionem fügpgerit;ip- | dügratn | Bj faque rei eequitas dictat, licet nulla conventio interveniat: urpote fiquis communem 1un- tj a dum habeat cum pupillo, & in eum aliqui :a.örlrumwmpem impenderit. 7. Furzofus. 46. ff. de O. &2 A. Aïg- fU pr. dt.D eoblig. ex delitio. m Igitur obligatio pupil li ex contractu fine tu- ttrsdy tore inito, in quo fine dolo verfatus eft, nec L ditior inde fa&tus, probabilius ne quidem pro- *:;j;ovmiolqux ..... Wl &auam;. prie eft naturalis, ita ut, citra religionem, per- inde fe gerere poffit, acfi numquam contraxi- W ä' ) IUN (w fet. KHautoldus tv. 8. €. 3. contr. 3. f 196. H - LOT dinguy, EY Dr Junr. 453 | LU c[[U/- dingus, Covavruvia, Cujarius, Corvimus, Hunnius cg g 13]1 multiex T T. &9 J Ctiscontva non paucos ultriusque Ls J cffis DD. Probatur autem fententia ifta clariffi- Rn mis teftimoniis.*7. 59. . de O. £? .4. dicitur: I l ff .5,?,':' A Pupillus mutuam pecuniam accipiendo, ue quidem i [ | juye aturali obligatur.. Jem L. 41. Decondil. in- hii deb. Quod pupillus fine turovis au&oritate flipulan- pacfan ie promszit , folvevit, vepetitio efl : quia uec ma- db ) tura delet...Idem habetur /.29. f Eo. Unde itaratiocinor: Quod naturaliter debetur & fo- uY lutum eft, repeti non poteft. . 10. jf. de O. £2 l m A. atqui pupillus repetere poreft folutum fine j r auctoritate tutoris; ergo obligatione naturali r lj 4 non tenebatur. OY fi.vlï Coufirmm. Finis predictarum legum fuit; VTR cavere indemnitati pupillorum : Sed non fuffi- cienter & efficaciter caviffent , fi folüm obliga- o j tionemcivilem, non vero naturalem füftuliffent : quid enim prodeft, fi pupillus in confcientia j t t obligetur fervare pactum, licet actione civili ad ejus exfecutionem cogi nequeat ? ireli j corerm Ex hac tbefí féquitur , tali pupillo non poffe m Á objici compenfationem : quia hec prafumit em naturaliter tenere. i dqid debitum compenfàbile falt 1.6.]f. De compen[ationib. Deinde tale debitum T nec novari poffe a pupillo, nec conftitui, etiam voufinet cum tutoris auctoritate. arg.7. 1. $.7. ff-. .Depe- w d cun. conflit. l. x. G. un. in f. ff. Denovat. Eft au- tem zovatio modus priorem obligation em tol- quïüem p af lendi, & aliam novamin ejus locum fübftituen- di. $. 3. Zfl. Quib.mod. toll. oblig. €? l. x.$. 1. ff m u Detuovat. ut dum contra &ui prius inito adhibe- tur ,læ' / 1.19 ) 3 iDz Jun&. 454 tur pignus aut fidejuflor , ante non adhi. ;n,:eoqüüa bitus : dum conftitutum -antea -»pignus re- »":ïiï. O mittitur , vel adhibitus fidejuffor liberarur: fi PO V contractus conditionatus fübftituitur puro & ginat abfoluto: fi venditioni fübftituatur mutuum, V. Novationis fpecies eft delegatzo, videlicet cum 'eyaort; a priore debitore íciente & mandante alius ! odl debiter in locum fui, novandi caufà credi. hm tori acceptanti fübflituitur. Dft. fup. cit. g 1 [/ U*M l. x1.f.. De novat. Quo quidem . caíü licet k'æ [7] QQSPFUP[ ass pupillus fubftitutus novus debitor tantum pu. tatitie obligetur, vera tamen oblihglatip prace- n dens perimitur. p n p Conflitueve vero hic eft nudo. pacto promir- IT tere quod antea debebatur: ita ut confHitutum lii dicatur pactum legitimum, quo quis illi; cum Bs ml quo paciícitur, debitum vel fuum vel alienum |rpuremde fe foluturum promittit , fine ftipulatione. . Di- Ab citur autem pa&um legitirmnm , quia per Pre- afteilisy toris edictum, tamquam per legem, $. 3. 67 7. Ts V R lufl. De 9. N. G.&2 C. Specialiter confirma- qui ia li tum, actionem conflitutee pecunie nanciícitur. 5(51)1155, j L. 6.e9 17. $. 1. De padt. ,4/ ij //« Ex eadem thefi porro fequitur, ludentem f cum pupillo teneri ad reftirueundum lucrum; li ] wï'; modo id fümma norabilis fuerit: nam pecunid Dd EU modice ludo amiffa& dominium videtur ex ta- T cita permiffione tutoris & juris translatum, qui TM honeftas recreationes pupillis indulgent. i h"abi&fwmu Denique fequitur , eur , qui emptione alio- i LU i ve contractu onerofo, a.tutore non approba- ,,,'c Mi to, aliquid acquifivit, teneri adillud reftituen- V t um.: y Dz [onx. 455 ij P[i an ( dum: eoquod. nullum rei talis dominium acquis L f fiverit. Cum econtra pupillus dolofe in.con- f " traétu non ver fatus nec ditior inde fa&üs, ad nihil teneatur. * TA IV.4 Minor qui eft pater familias, & caret DN curatore, aut curatorem habet, eodem jur& M i oteft, aut.non poreftcontrahere , quo pupil- GUb ( lus tutore carens, aut; habens tutorem; : ntmo- b do explicatum. fuit. 7.« .. De in iutegv. veflit. at J t A l mii. Qnapropter minorcuratorem habens; res MU. Dl immobiles, & mobiles pretiofas que fervando V g. fervari poffunt, absque decreto judicis aliena- re non poteft, etiam: € Ov p :l tienté ggratore. " l.22. C. deadmin. cuvat. €9 tub- B f Alia ratio eft filiorum familias:- natn. donec QU z l filius familias impubes erir, ne quidem aucto- T aken&m re patre recte contrahit. $. 1o. i2 f. Deamut. [hi- ts D ul. At pubes factus, & contrahens de bonis pl caftrenfibus vel quafi, etiam inconfulto pa- f f tre; tam naturaliter, quam civiliter obligatur: RI CODUIT quoad ifla enim; fictione juris, habetur pro pa- . TO tre familias, pr. Zuf?. 1 J. on eft permis. fac.tef?. Lo.ff. l. ult. $. un. C. ad $. C. Macedort. l.7. $. ulr. luentrm ff. Dedonat. &c. m ctot Et quamquam ratione bonorum adveniitio- mpecumæ rum extraordimariorum non cenfearur effe pa- r Lt familias, valide tamen de iis contrahit, etiam um Q inconfulto patre: nam de iis difponendi libe- pan Ü lr ram habet facultatem , eo modo, quo exprimi« , p tur /Vovella 1 17. c. 1. n g De bonis vero adventitiis ordinariis 'filius familias , non confentiente patre ; invalide con. hi jf tra- 4 456 D Junr. trahit, etiamfi fuerit ma jorennis. Lfin $. g.C. lo r JDe bog. que lib. : dii ! Si. pater filio. concefferit peculii profeaitii ; fd adminiftrationem, ex contraéctu de. hoc a £ilio gf iniro obligabitur utérque. 7 44. f De peculio. gior Et pater quidem peculiotenus, i. e. fecundum myotuum ; vires & menfüram peculii. $. 10. Zzf?. :Deatliog, gid, q Filiusautemin folidum / 47. De judic. 1.39. ff de Ya Id O.£7 .4, "Vide que fupra difputavimus Cap. 3. avt. 2, 9. 4- cap. 6. 43« $. 1. 63 arf. 4. $, 1. G9 cap. p t 7.4.3. 6 4. 09 - | l ag Filius fam. pubes poteft, etiam infcio t od patre, oblipare f onam füam civiliter quibus- ssf vis conrractibus * utuo excepto) ita ut obli j gationi fatisfacere reneatur, faltem poftquam tinen r t ífui juris factus eft, aut bona alienabilia ac- jeveni ) quifivit. Pars 7. hujus thefeos $. 6. /ufl. De Mf , uf anutil. flipul. l. 5. pv. ff. Quodcum eo qui im al.po- " | zefl. 1. 59. ff. de O.t9 4.. Rationem reddit Hau- m i i m noldus zr. 8. cap. 3. contvov. $. z. 239. quodle- fs d It ges filio fam. obligationem perfonalem ad alie- Bul nandum permittant tunc, cum füi juris fuerit. UET Pars II. Ejusdem thefeos , quazmutuum ex- qw'd:mjo&;þm cipitur, patet ex ff. &9 C. z. z. /245. €. Macedo« odrigygg viamun 5 $. 7. Inft. Quod cum eo, qui in alieua, t dmgg f pote?. NNam cum improbus quidara feenerator t ] ] Macedo pecuniam incertis nominibus.creden- tti tgdd do filiis familias materiam fiepe peccandi malis "t moribus praftaret , ut malo ifti fenatus Roma- MU nus occurreret; hoc fenatus Confülto cavit, ne N creditoribus, qui filiis familias mutnam pecuni- 1 ii am dederunt, a&io concederetur, fiquidem 1nani- Dz Junrx. 457 lii jil manifefto appareat, contra SCtum effe pecca- X " tum: alias; f1 id ambiguum, actio quidem de- d tur, fed per exceptionem elidenda. Unde i conftat, in filio fam. obligationem quidem tam naturalem ; quam civilem extare ad reddendum 16 ts muruum , utramque tamen inefficacem elfe j D 73 adid, quod debetur'exigendum, ob SCtum LT Macedonianum. ATU (j h VI. Prodipus juridice; i.e. talis a magiftra- g »/p tu declaratus , invalide contrahit fine curatore, adeoque ne naturaliter quidem.ex contractu fi- umwü bi noxio obligatur: nam /. 6. . de F. O. dicitur, wïiuaqxi* Y W. nec fidejufforem pro fic contrahente prodigo )u intervenire poffe, ficut'hec pro furiofo; cum f PORCIH tamen pro naturaliter obligato fidejuffor recte tiniln interveniat J 1. F. De cuvat, fuvios. $. x.. Inff. (b De fidejul. €9 1. 16. $. 3. ff eod. . Haunoldus 2. Z tàp. 3. contvov.. 2. 69 alij. "Sécus res accipienda Vsl D eít de moraliter folum prodigo, decujüsinha- ag qui bilitate ad contrahendum, aut reftitutione in niemad d integrum nulla lex extat. jj VIL Servus proprie talis ne. naturaliter n - quidem oblipatur, fi extra caufam peculiarem d pro alio intervenerit: fi compromiferit; fi ju- "TT dicio damnatus fuerit: fi in judicio jusjuran- yfeneruot dum derulerit. In contractibus ceteris licet bis ul non fit idoneus ad feobligandum civiliter:con- dl D trahens tamen , perfonam füam obligat natura- ssl liter, aliique cum eo contrabentes ipfi viciffim fito a* obligantur, eo modo quo nuper de filio familias ytm p ^ ndeb. ?. 14« ; p $. 5. differuimus. /.13. ng. ]if, De coudidt. i u- Dg Junr. 458 L14. ff. de O. £? A. 1.32. jf- de. R. 9. Molina i Focub difp. 261. 1. 6. Mulier inhabilis eft ad fidejubendum pro s if ott sJj ?W» quocumque 7.7. ff.cg C.ad S. C. Felleiauum. Similiter & miles ad fidejubendum, ad füfci. idiauM aj as piendum mandatum,, & ad conducenda. pra- dia inhabilis dezlaratur . 8. $. 1.. Quz fazisdare cog, 'ïi) M W.l u 18. $.2.ff-. Deprocurat. l, 31. C. delocato. Ni- fs m mirum ut genus id hogiinum ab ufuïa.rmor(um, y n qu ne avertatur. «tl v Obj. x. Ad pro ducendam obligatioüerh na- g and turalem fufficit confenfus liber contrahentis.de re füa; atqui pupillus ; preefertim pubertati pro- «nis j quium ximus, poteft praftare confenfüm liberum, fi- b at neauctoritatetutoris; ergo fine hac obligari po- A f 0 teft naruraliter. . Djff. Maj. Sufficit confen- fus liber perí(onas,, qua a jure non fit inhabilis ml pl il m declarata ad contráhendum valide C. conferi- fusliberperfone, quz a jure inhabilis decla- Q u i dl ratur ad-íe obligandum naturaliter, & cujus confen(üs etiam naturaliter irritus pronuntiatur li, W IN. Qui matrimonium clandeítinum contra- m pf hunt, revera naturaliter obligarentur ; nifi per- adtnan U ( fone ita contrahentes , jure pofitivo declararen- tur inhabiles, & confenfüs ipforum delibera- a tus pronuntiaretur irritus. ff ! Iufi.l. Au&oritate plurium legum pro- t d batur, pupillum contrahentem obligari natu- n ;.S :- [ i raliter; ergolegesnon videntur ejus confen(um d irritare, nec perfonamipfius ad contrahendum 1 te inhabilem declarare quoad obligationem natura- st [ obli- li. lem.. m Dif. Zutec. probatur , pupillum gari Dr Junx. . 459 "i UO ^il ari naturaliter , fi tutore careat, fi dolo uíus in contractu fuerit ; aut factus locupletior, aut ex re ipfa oriatur obligatio C. extra hos cafüs, itevum Difl. obligari naturaliter obligatione vera n & efficaci IN. ficta, debili & inefficaci C. Obli- ( gatio naturalis vera non tantum confiderara in ///1l íe, h. e. fecundum cognitionem rerum & vo- ;//m, X! luntatem agendi, íed etiam fpectata quoad c£- lm fe&us contrahenti noxios eflicaciter adílrin- git, puta, quod contrahens poffit conveniri, Dhmma. quod folutum non poffit repetere , quod poffit Ws ei objici compenfauo , &c. Obligatio vero na- Qp turalis fifa , tenuises inefficay ideo appellatur, quod fecundum fe T idem fpe&tata videatur ef- cüen Íc in contrahente, [ * ednon quoad effectus juri- Ft n dicos eidem noxios. Et hac fola obligatione iibl naturali pupillum citratutoris auctoritatem fine ( con dolo & commodo füo contrahentem ftringi, ibls d probant pleraeque leges ab adverfariis adductae ; n dj ita ut oblipatio fecundum effe&tus civiles con- fiderata, nequaquam ítringat pupillum quoad m J O füam perfonam, feu in fui prejudicium; fed quoad tertium, ut nimirum hic exinde effica- rl brltiete citer teneatur. uo quidem feníu leges füp. (elbatt citt. recte negant, püpillum naturaliter obliga- ri: nec enim infrequens in jure eft, ut, quod ïgum Pm ' efiectucaret, non effe dicatur, ceu patet ex /. ] 41. . 1. . de F.O. — Hinc licet pupillus, fine hgan Ti at tutoris auctoritate obligationem alienam verbis nudetn novans, naturaliter teneri, & prior obligatio Yrent tolli dicatur; ]. r. $. um. ff.. Deuovationib. ni- nf hilominus pofterior ifta pupilli ftipulatio inuti- p " UI li 460 Dz [unr. lis effe pronuntiatür ; & res novatione promif. j E ggcümeg fà amitti, $. 3. Jofl.. Quib. mod. toll oblig. 'Fa- dem explicatio patet ex 7 172.7: de 7^ O.L 9s. g n a f. De folut. l. os. ff. de fidejufforil. 'ubi pupillus fj fingitur obligarus in prajudicium fidejufforis, ftem ex .25. $. ur.. Quando. dies legat, & fidei- n com. ctdat. 1. 44. $.. Jtem fi pupillo .. De [olu., fs quibus pupillus fingitur obligatus in prejudi- qipote cium heredis, Denique 7. 7; 9«. $. 2. f-. De fo. (ngno lut. qua pupillus habetur pro obligato in pra. | du 1 IN TO judicium legatariorum & fideicornmiffariorum, T ls Ratio borum cfl.. Sipro pupilo fidejuffor inter- | gglt,ï cefferit, oblipatur pupillus, feu haberur de ju- m lst " p re civili pro obligato , tantum ut fubfiftat obli- gt atio accefforia fidejufloris, & hic conveniri tlv offir, qui alias, non fübfiftenre principali obli- lpO Venfrst g patione , nec ipfe reneretur. 7rg./. 178. de R. 3. ipfe vero pupillus quoad fe nec creditoriinde memdmmn tenetur, nec fidejuffori, ]. 127. de P. O. quia !, m dum quis pro rali fidejuffit, quem fcire debe- 4 J bat civiliter non obligari, animo donandi vi-: hilbn detur interveniffe, . . 25. ff. Defideuff. — priiun Inft. 2. Pupilluscum fuo detrimento contra- iij hens, poteft excipere, fi conveniatura parte btl altera, aut petere reftitutionem in integrum Á lm ! At d atque ita prolibitu fe ab obliparione naturali ex- edire; ergo füfficienter cautum efferindemni-|t « tati pupillorum a legibus, fi hae folum obliga-kii f tionem civilem fuftulerint. x /V. Cozf. Pupil- Atl lus ab altera parte non conventus, tenereturj u l | x in fententia adverfariorum , implere.contra-Juj d) i | é&tum & folvere. Etquamvis folutum repetere *ol:[cenmmwn pe * Dz Juzz. 461 P r acionem poffit, imponitur tamen ei ne- j celfitae contendendiin judicio, quod plane mo- ledum & facile damnofüm ei accidit. Ergo lj non faris ejus indemnitari confultum forer. TUf /| Jufl. 3. Minores poffunt fe fine confenfü cu- ratorum obligare perfonaliter &ad actiones per- af ] fonales, /. 101. ff. de . O; ergo poffunt etiam ömm oblipationes reales. contrahere, R, IN. Conf. A L k Obligatio minoris bona concernens non valet 1 Dprg. absque curatoris confenfü, fed ipfo jure nulla cing, eft: eo quod minor , ut primum curatorem ac- kyirtte. cepit, liberam bonorum adminiftrationem ami- i Y fert, 3. C. De im iutegv. veflit. min., : At du quando; obligatio perfonam duntaxat concer- licenn ...... Jj nit, valet, etiam non confentiente tutore: mo- pnaopdt do obligatio perfonalis non tendat ad alienatio- I a nem rerum, nec fit terminative realis.: Ratio adiri: aurem difcriminis eft, quod curator rebus de- MA tur, non perfone. 24rg.$. 2. De curatorib. c2 mf L.8. C. Denupt. g. INov. 117.c.1. Hincpupil- p dnad lus qui füb tutore eft, fine hujus auétoritate ii períonam fuüam obligare non poteít: .quiatutor Va OO perfonee potiffimum datur. $. . Z2f £9 . 1. gv. qra pate ff. De tutel. Olj. .. Exceptio SCti Macedoniani con- ineprut ii ceffa filiis fam. eft in odium & peenam fcenera- f torum tantum; ergo a foro externo non e um 4 extendenda ad internum. — &. V. 745ft. Equi- dem principalis ratio hujus SCti eft odium fce- l Conf- Pum ææmw neratorum, J. 1. pr. ad $. C. Maced. e l. 40. pr. d ff De condil. indebit. — 1mpulfiva tamen caufaeft adolefcentum corruptio & profufio coércenda, ,uwmffPïüïf aVOI 462 Dr Junr. iil rt? favor parentam , & intereffe publicum. 7 £j $. $. C. De bouis que lib. quapropter licét liberi 5 (*,Cl]m D f Bypit fuüi juris facti pecuniam ; quam in poteflate conítituti mutuam acceperunt, adhuc habeant (X wwf falvam, nihilominus ideo efficaciter conveniri non poffunt. 4. 9. $.2. ad SCrum Maced. iofenfis pf mET lufl. . Iniquum videtur, ut beneficium mutuantis fit eidem datnofum. — Ergo filius T fam. ita mutuatüs tenebitur in confcientia ad II vam [ reddéndum mutuum. *« Dif7. 7ztec. Iniquum iij a d viderur, beneficium mütuàáriti fieri dáninofümi citra füam culpám C.fi cum cülpa füa mutuum ii du gtl dederit, videtur iniquum ut fir ei damnofüm N. Qui fua cülpa damnum fentit, id fentire | ndlrtorem — &f D non videtur. 7.203. ff. de R. 9. atqui creditor femel contra S. C. Macedonianurii peccavit. T. D A Of Jufl. ^. infilio fam. manet naturalis obligá- tio áccepturi mutuum reftirüeüdl ; 1. 10. ff. « a m UE $. C. Mac. ergo per exceptioriem SC. Macedo- niani non liberatur ab oblipatione confcientis; Aiims, df AUIT e f Difl. 4nt: Naturalis obligatio rnanet, fi füt juris fa&us, debitum agnovetit; novando, fol- , tb vendo; item in cafibus aliis in quibus SCtum , TET Macedonianum ceffat C. fecus N. . Pluribus de m &b caufis evenire poteft, ut hocSCtumlocum non j M S « habeat. I. Exparte filii, fi hicfui juris effectus; Fs ! debirum agnoverit , novando , aut modicam fal- ['tisy. F- tém partem folvendo : aut fi errore communi 1 lerem[, hæï« páter familias habitus, vel fetalem mentitus fit: "bl aüt militaverit tunc; cum debita contraxit : aut TM peculium caftrenfe vel quafi caftrenfe, imo etiam m«« rur m b adventitiuni irregulare habuerit, üut intglligi ex bz ]unr. 463 1 l ex IVovell. 117. c. 1. tunc enim pro quantitate P talis peculii exceptio SCti Macedoniani ceffat. (: l]. Ex parte parentisaccidit, ut di&ta exceptio ! [ SCrilocum non habeat; fi pater in mutuum A confenferit faltem ex poft fa&o: qui quidem W/fr confenfas preefümitur, quotiefcumque mutuur It ld in talem caufarn a filio acceptüm & erogarurmm Inis eft, ad quam pater ipfe tenebatur. . III. Defi- Menra nit hoc SCtum ex parte creditoris ; fipupillus ! ium vel minor 25. annis infcio tütore aut curatore Vomyni füo mutuum dederit filio familias: nifi tamen MAT hic ipfe adhuc fuerit rinorennis, quocafü hu- | r jus confümentis caufa melior eft, quam alteriuis, i r reftitutionem in inte grum replicantis. Z, 11. n M C i. ff. Deniroy. [f .IV. Denique ex parte tet creditae exceptio iib oj dicti SCti ceffat quandoque. nam, preterquam TT quod dictüm SCrum non fpectet contractus cee- o Mes teros, venditioriis; locationis &c. ut füpra metmo- QO j ravimus, fed folum mutüum; ne ad hoc qui- E nns, ( em ormne pertinet; fed rantum ad illud quod ounio - pecuniee nutneratee datione eftcontra&tum. Tpi- Jus um tur fi res aliee fungibiles, vinum, oleum, fru- lirbosde mentumi &c. filio fam. mutuo datee fuerinrt, lo- m oot cum non habet SCtum Macedonianum: nifi g hs for(àn in fraudem SCti resez datae mutuo fuüe- wiem Lint, ut nimirum filius fam. illis diftractis, pe- ; C()ITI[HI:K: cunia uteretur, hzcque pro mutua haberetur. nl oribus tamen hodiernis eidem SCto locus eft; vt fi filio fam, alia luxus fübfidia fuerinr füppedita- jtn fa, Ut puta, merces in veftirnenta fümpruofio- m— Ta; efculentà, & pctulenta nimis profufe ven- l imcïigïïl ! d dita. 464 Dr Jonx. «ineim dita, . Quam in rem diver farum Academia; rum faluberrima flatuta a Lauterbachio & DD. du 8 grem ia aliis adducuntur. Imo fi alius contractus, quam obidume mutuum, in fraudem SCti celebratus , ut fi- quis vendiderit aliquid filio, ut pretium rei -/fäïum boï?ïiïi lU li l vendita in mutui vicem haberet , exceptio SCti Macedoniani datur. Xlaéteuus ex 7.7. fJ.c7 C. | C'Mml', u de $. C. Maced. | quni a ARTICULUS III. li Quoinodo ervov 69 dolus contvatlum vitieut ? ins ï Ota i. Ad pacta & contractus confenfum N u I liberum pacifcentium requiri conftat ex nuper difputatis, tum ex /. 1. $.3. f Depad.tg f ln iinrziiz..iïä 1.3. $. 1. f- de O. £? .2. Huic autem libere T confenfioni plurimum officiunt ignorantia: & E ld Ut metus: ac merus quidem voluntati adverfatur, ^ i quo minus pro íüa propenfione decernat: M EU« ignorantia vero intelle&tum obfufícat , ut ne; dv quid eligendum fit; perfpici queat. De metu S'II':S I MM | Y lIs tractabimus articulo proxime fequenti,. Nunc; quantum contraéctus corrumpantur per igno- M ! if rantiam , examinabimus. Ignorantia vel accis u ufr pitur negative tantum & privarive pro fimpli- ]i ci defe&u debite notitie, quam Tullius/. 1. 41 h 1 " . "dcademic. inícientiam nuncupar ; vel fumitur u- l lh Ht pofitive pro errore, qui fecundum S. Aug W Ítinum in Enchiridio c. 21. eft exiftimatio v d approbatio veri pro falfo , eít certi pro incer- ? w RR i to, veleconverfo, c. /g quibus vebus. 22. q. 2- Atrqueinterdum quidem fuapte quis a Yero exer- KEUY pac Dz Junr. 465 m rat: interdum vero aliena opera in errorem in- ET ducitur. . Quando alter alterum de induftria in Oi Qun errorem inducir, machinatio iíta dicitur dolus , li i. vocabulum commune dolo bono & malo: nam du dolum bonm . Veveres pro folertia ufurpabant: D maxime fi adverfus hoftemlatronemve quis ma- UAU chinetur. ZJo]us malus vero a Labeone definitur : omnis calliditas , fallacia, machinatio ad circum- vetiendum , fallendum, decipiendum alterum i adhibita. /. 1. $. 2. ff De dolo malo. £$ 1. 79. fFADe 4 7.. Calliditas dicitur fieri tacendo verum, ii fallacia mentiendo , machipatio arte verborum f & occultis infidiis. i n JVota 17 In contractu quedam dicuntur J f N V fübftantialia, queedam naturalia, quedam acci- Jl ii denralia,. Sabfdautialia tam neceffario debent ad- od effe ,. ut fine iis contractus fübfiftere non poffit. dv Talia (unt v. g. in emptione pretium, merx, con- : ln fenfus, $. 2. Jnfl. De empt. €? veudit. l. 2. . 1. 2 [af, 1.8. - Eod. Horum ergo immutatione contra- , J &us inducitur novus vel fpecie, ut cum prore yi Ms vendita rem aliam dari placuit, evadet permu- tatio J. 5. $. 1. £9 /. 6. ff. De pvefcvipt. verb., vel ] pfr lgm). TE nutnero diftinétus inducetur contractus, utcum iil convenitur, rem antea IOO. aureis venditam, i. 14 nuncemi $0. : manebit venditio , fed numero alia. d lum 1.7.8.6.£9 127. 6.2. ff. Depat. INatuvalia, quee M & dduinicula dicuntur l. 72. ff. Decontrab. empt. Qumd ÜT contractui inefle folent, aut praefümuntur tan- | p quam proprietates, quamvis falvo contractu , immutari à contrahentibus aut tolli poffint. Sic, "TL um l licet ex natura depofiti depofitarius tantum p Yocn i Á j J J ftet Gg 466 Dz Junr. fter dolum, conveniri tamen poteft, ut etiam dlb culpam praftet. ]. 1. $. 6. ff. Depofit.: cam ven« fle u ditore paciíci quis poteft , ne is ad eviéctionem g at teneatur , ad quam ex natura emptionis , vendi- tionis teneretur /. 11. $. 1. 2.69 18. Dea&. empr. Ti Demum Zccidentaha adeffe contractui, vel ab [ us P ! eo abeffe pro libitu. contrahentium poffunt j E ! ut arrhe in emprione, venditione. pr. 4nf. De ïndïch; lä"[) empt. veud. Lex commiforia, additlio in diem &c. f g Quo pertinet vulgatum illud : Pacta dantlegem eridasqu contractui. J. 23. ff &? 85. i2 6. de R. 9. 1. 5a. &urgentibus, ; de F. O. ia Addunt alii.Solezzia: quae alege autconfüe- g tudine ad ritum &formam contraétus requirun- um tur: fed nihil a memoratis differunt: nam fire« t vf quirantur per modum formee fübftantialis ita; tj ut alioqui contractus non fübfiftat, quemadmo- EUTTE dum contra&tus matrimonii fine praefentia Pa- Medom rochi & teftium initus, nullus habetur, & alia nl id genus , que /olennia itvin[eca appellant, fub- l o g ftantialibus contractuum accenferi debent : at li Bn vero quze dicuntur olezzia extrit[zca , nihil ab truipdm accidenralibus difcrepant, ut trina fponforum gmm denuntiatio, benedictio connubii, & plura hu- WTAT jgsmodi, que non ad veritatem actus, fed ut Bo rite & ex forma praícripta fiat , exiguntur. IVota II ]. Ex his licet intelligi, quid fit er- At t A ts ror acdolus fübftantialis, quid accidentalis: nam d fi fint circa fübítantiam actus , vocatur erroraut N ] W q À P " dolus fibflautialis, ut cum erratur in corporeé Pj rei, de qua contrahitur , item in períona con- ii d wahentis: fi veroerratur in qualitatibus aliisque Qaccie :wn,inqw'! Lïr.' Dz Junx. 46 &T xlx) j accidentibus , error aut dolus acciZentolis dicitur. ! UWW- SKWD ] Difficile autem eft abfolute determinare, quod- d. nam prédicatum fit fübítantiale, uti Haunoldo videtur. l Dri' Irem dolus alius verus eft, alius praefum- hii pus. Z?rus dolus vel a jure pro vero dolo ha- m betur , vel detepitur ex manifeftis & indubitatis J indiciis, vel ex propria malitiofe apentisconfef- Itl fione agnofcitur: Prafuwmprus aurem colligitur At /c'gem ex indiciis quibusdam, licet non adeo manifeftis ; n & urgentibus, Denique alius error aut dolus eft zzzecedezs, MT IU qui inducit ad promittendum, pacifcendum, contrahendum , quod alias non fieret, fi de vi- m tio vel fraude conftarer, unde & dicitur dare ln caujam contratiui : alius eft comizans , qui quidem Jerudt sb h non movet ad contrahendum, facere tamen po- tef, ut alio modo contrahatur, v.g. ut ematur TU aut vendatur minori pretio: error ifte aut do- dluty i lus dicitur zzcidere im contra&um. d d JDico 7. Exror fübftantialis dans caufam con- 1, nl traQui in alterutro contrahentium, uti & dolus jonorüm talem errorem involvens, reddunt contractum yur; t jure naturali & pofitivo nullum. Jea/io eft. Ad , iu vere contrahendum requiritur confenfus liber A paruum: atqui cum errore fübftantiali contra- x g hens non confentit liberé: nam ad confentien- v u dum opus eft cognirione rei, in quam confen- p Urur; cognitione autem privat error. Idem n n porro error obeft voluntario: Ormge enim , quod vt ob ignovantiam efl fa&um , uon [ponte quidem eft u Hinc q 48um; inquit Philofophus 5. Ethic. 1. g 2 Ulpia- 469 Dz Junx. Ulpianus]. 15. De jurisdicl.: Si, inquit; pererro- f vem alius. pro alio preetor fuerit aditus, qibil vale- d i lit, quod a&um efl : cum m couentiant , qui er- hn o vent : quid euimtam contvarium confenfui e[t , quam st ervoy 2.. Et ]. 9. C. de 9. &2 F. . Nullus eft er- lo Wq rantis confenfus. Et/. 9. ff $. 2.Decontvab. empt. Qigus, d Si «s pro auvo , plumbum pro avgento veneat , nulla du efl venditio , quia in matevia evratur. Pignus ta- Ü men, errore in materia intercedente non vitia- u ia rur: praeftat enim habere zes pro pignore ; quam g lane nihil. . 22.ff. de F. O. L. 1.ff. De piguor, atf. dodm t Dico JI. lgnorantia & error accidentalis, ia licet antecedens & ex dolo profectus, nonred- ii d dunt contractum irritum. — Pro/. /. 'Falis con- dul tractus non eft irritus jure natura,, fecundum (unim quod füfficir confenfus voluntarius & liber cir- Nusaccn ca fubílantiam rei, de qua contrahitur: igno- pouur; 4l rantia autem & error quicunque circa acciden- denelin talia (equitur principale, ranquam accefforium. FTT 1J. 'Valis contraétus nec jure pofitivo eft ir- T ritus: nam /. 10. ff De contrab. empr. valet em- r prio, fi aurum deterius fuerit, quam emptor deate ia exiftimaret. Et c. 18. De fpon[al. Ignorantia cir- ca qualitatem, etiam ex mendacio inducentea ii J 4j p contrahendum matrimonium , non impedit Iv confeníum requifirum. . Quodfi error acciden- MA Qd talis absque dolo partis alterius contigerit; re- ts Ícindi contra&tus non debet , fed ad aequalitatem bou reduci, per 7. 2. C. De vefcind. vendit. OM ha Deinde $. 1. /ufl. De exception. 1. x1. ff. De QU r u a&. empt. Ej:LUE(Zdlï. 7 1. 56. ff. de F. O. dolofe Müumf circumventus dicitur fubtilitate juris obflriétus, pofíe Mu - Dz Jvunz. 469 j poffe tamen uti exceptione. Et 7. $; De zguril. ipul. ita habetur: Dolo vel metu adbibito , atlio quidem nafeitur , ( fubdita flipulatio fit: pev. doli mali tamen vel a£fus exceptionem fulinoveri petitio hm delet.. Id quod non tantum de contractu ftri- VE ] T &i juris; cujusmodi ftipulatio eft , intellipitur , fed etiam de contractibus bone fidei, ut eft ven- Dny P0 f ditio: hanc enim dolo obtentam refcindi jubet l. s. C. De vefcind. vendiz. Ex his aliisquelepibus It ( itaargumentor: quando datur actio ad refcin- nl dendum contractum , aut exceptio ad eum non tf implendum, contractus. non erat ante irritus: m atqui deceptis datur exceptio doli mali , autactio | Ts 1 | N ^ doli ad reíciffionem contractus; ergo. NH Quoniam autem actio doli famofis a&tioni- la bus accenfetur, nequa condempato infarmia af- itr: i RTO pergatur; .alia adhuc remedia actionum parti lefz conceduntur ,. ceu reflitutio in i odf nBinds condictio indebiti &c. Yiivodia Ex eadem doctrina patet, multo minus con- vb tra&tum reddi irritum dolo comitante feu inci- ia j At - dente: hic enim nec caufam dedit contractui, nec impedivit confenfüm; five adfuerit, five irenead abfuerit. Etfi vero refciffio contractus cum hoc inpdt dolo initi nulla lege dari videatur, datur tamen TM actio doli , actio ad intereffe , ut omne damnum xg&t'u, n occafione doli acceptum refarciatur. /. 23: de R. :quaïimcn J. l 24. $. 7. De pa&l. .. ^. J. cont. 1. Concl. Valet venditio virio- m €; qu& aurea putabatur, licet magna ex parte 7 ii it &nea: item fi inauratum aliquid fit5 licet au- ss " M N reurp putetur. ]. 14 ff De«contvabeud, empt.. at- 68 3 qui Dz Junr. 479 qui hic eft error fübítantialis G antecedens. Er. »:um»kd gx OT ( R. N. uin. INon hic erratur in fübftantia, m qn | fed in quantitate auri , quod rei venditae eft per. mixtum. Quodíi . 41. $. 1. eod. nulla pronun. C U dl Y tiatur emptio, quando menía argento cooperta pro folida venditur ignoranti, hoc difcriminis p r reddit Cujacius , quod rebus inauratis vel inar- gentatis aurum vel argentum immixtum vel in- j hr fufüm fit: ideoque qui rem inauratam emit pro aurea, non omnino erret in materia: nam in fvl h ea ineft auri aliquid. — His autem, quee argento velauro cooperta fünt; argentum vel aurumin- fs g T fufüm vel immixtum non eft; ideoque talia cum emuntur pro auro vel argento, erratur in m QORU materia: nulla enim parte aurea fünt , fed ope- rimento duntaxat lamine veftita. tdeos f ts Jnfl. x. Exror in materia feu qualitatibusrei non vitiat ftipulationem , dummodo in corpore ( Bd ( confentiant contrahentes, utpote fi zs fit , quod surum putabatur. / 22. ff. de . O. Exgo idem tm d | error non vitiat emptionem. E. JV. Conf. In — um m l Faf emptione pretium datur pro re; quod nifi ad- &quatum feu proportionatum fit ipfi rei; non ET poteft videri emptor in illud confenfiffe. 7. 9. f m ij UIOZMF [;U/m | fj h De contrab. empt. — Aft in ftipulatione pretium I RA l 1 ( non datur: unde ibi fatius eft, rem qualem que- tj lem habere , quam nullam. . Poterit tamen de- IM) qa ceptor actionedoli a promiffario conveniri. Ead. MT l. 22. ff. de F. O. iil lufi. a. Valet emptio aceti pró vino: ergo "k b error fuübftantialis non reddit irritum contra &um. m Difl. "4utec.. Quando non fuitantet tj ääe vinuti Dz Junr. 47X i l vinum, fed expreffum ex uvis immaturis, valet lul ll W lt emptio aceti pro vino N. quando fuit antea vinum, quod modo in acetum defiir, valet em- Ti tio C. Ubi eadem moraliter eft fübftantia rei MM vendite , valet emptio. l j OCIdJ J ] Jufl. 3. Exror circa fubítantiam períonez It iL non reddit contractum nullum: dum enim ven- DW dis Sempronio, putans te vendere Mavio, va- n p let contractus; ergo etiam error circa fübftan- 1: umj tiam rei venditae non facit contractum nullum. ia x. IV. Conf. In dato cafu períona non eft füb- RD ftantiale obje&tum contractus: fecus res habet T in contractu conjugii aliisque. ]. 11. de cozzvab. 1 t empt. S. 1. Quodíi error circa perfonam non mfy committatur , fed in folo perfonz nomine con- trahens fallatur, nec ftipulatio, nec alius con- ltb tra&us vitiabitur. /. 32. de 77 O. bin p Qb;. I7. cont. 2. Concl.. L. 1. &2 fegq. f.. De asit,qi &dilit. edil. Ob defe&um variarum . qualita- | Ergo [ tum datur emptori a&io ad refícindendum A rl contradtum; ergo contractus etiam ex errore ld nii d accidenrali initus nullus eft, g. /V. Cozf. Dictee fi r n leges non de errore fimplici agunt, fed de eo, fsf cui dolus caufam dedit : nam $. 2. 7. x. cir. Ul- e prett pianus ita fcribit: Caufa bujus edili proponendi m q 67 , ut occurvatur fallaciis veudentium , €g empto- t m vibus faccuvvatuy , quicunque decepti a venditoribus n fuevint. 'ales autem contractus fübftitiffe ini- tio, evidenti eft argumento, quod actio ad re- yn d cindendum eos a legibus tribuatur. .lmm qutE lIufl. x. L. 7. ff. De dolo malo. dicitur nulla " [ïijigfiü venditio malee fidei ex circumícriptione aut de- [l Gg 4 f:eptio- 47A Ds Junr. ceptione, Ergo. m.JV. Conf. Lex cit. apit de AR circumfcripto per dolum minore fpecialiter pri- j G vilegiato , & inutiliter contrahente citra curato- ris auctoritatem. Cateros etiam contra&tus "I &0 cum dolo fübítantiam rei concernente initos mïsx nullos.effe, nuper indubitate ex legibus often. | gt d l dimus:. fed & ii, qui.cum dolo accidentali per. qo nyt acti fuerunt, quoad effectum nulli funt ram ex i parte contrahentis, quatenus hic libere refilire h poteft; quam ex parte decipientis, in quantum hic deceptum volentem recedere , nequit effi. j loient ( R caciter oblipare: quamvis ipfe efficaciter renea- tur, fi deceptus, cognita fraude, infiflere con- ATR j tractui. nihilominus voluerit. l I T Jnfd. 2. Repugnat eequitati naturali , ut quis ! ex dolo malo lucrum reportet: atqui fi con- [ 11 tractus cum dolo antecedente accidentali initus valeret, decipiens ex dolo. malo lucrum repor- D l j W Wif Vr taret: ergo. B. JV. min. Oblipatio & valor qü W contractus non oriuntur ex dolo aut injuftitia RI T decipientis, fed ex mutuo utriusque confenfu: Va at ex dolo contractus ita infirmus redditur , ut demod. deceptus aut refcindere contraétum pro libitu (j W/fd/ li [ ia [ poffit , aut ubi e re fua fore videbitur , dolo- fum adigere ad id, quod contractum fuerat; |:: Wäfihj W exequendum. Quanquam deceptor etiam an« J l te fententiam judicis jure naturae teneatur dam- [ num alteri malitiofe illatum farcire. lul ) (l DI EU ARTIE [ i j] D l [ L Dr Junr. 473 ARIICULUS IV. j "n Coutvalus ex metu imiti valeamt ? ia Ora I. Metus dicitur trepidatio mentis, ín- 1 Tl g: N flantis vel futuri periculi caufa, 7. 1. ff. Quod t metus caufa. — Poteft autem haec mentistrepida- C*ldfü il tio injici vel a caufa naturali & non libera, ac Áint ts dicitur metus ortus a iztrinfeco, ut cum quis j nf votum coücipit, aut merces ejicit in naufragii i periculo: vel incuti poteft a caufà libera, v. g W. ab homine minitànte aut vim inferente, dicitur- AURT que metus a2 extrinfeco incuílus. Fis hic de- tn Ícribitur, majoris rei impetus, qui repelli non poteft. ]. 3. ff. eod. Si vis fuerit abío- Q ts luta; effectus inde ortus nuncupatur coa&o om- ii d nimoda , &violentum fimpliciter , quod fecundum üdntl i Ariftotelem c. 1. [ib. 3. Etbic. fit ab extrinfeco, ttum t nihil conferente, atque etiam obluctante eo; o & w qui vim patitur, ut cum quis manu Titii vio- lenter arrepta contractum fübfcribit. Si vero at n onin vis alteriillata eum adigit ad quidquam ex metu fedit, decernendum aut omitrendum, appellatur vis h At conditiogalis & compulfiva. ir, d- Vis ifta vel eft atrox, & quae adverfus bo- m foert nos mores fit: vel ea, quam magiftratus recte etum t infert, fcilicet jure licito , & jure honoris, quem U füftinet; /. 3.6. 1./f-eod, . Ex hac quidem vi me- tus jufle ipcuffus dicicur: ex illa vero metus iz- jufle incuffus. Intereft autem noffe, utrum gravis fit me- ! tus, an levis: ac metus gravis quidem; 1. 5. & 6. t7 fez. ilid. intelligitur non quilibet:timor; gj nec Dz Jonr. 474 nec vani hominis, fed qui merito & in homi. ;miäm md( nem conftantiffimum cadit: ut fiquis alteri ter. gf rore mortis, verberum , fervitutis, vinculo- Yi 1 rum &c. pecuuiam extorferit. Merus talis in- a n aim RUs jici etiam poteft ob mala, qus& períonis nobis Y valde conjun&tis, ut parentibus; liberis &c. pro- A: d5 ximé imminent. Metus pravis dicitur a JCtis ! Mu | Q metus juf/us , non [heologlï.ie, fed civiliter, h. e. prolalilis, quem leges attendunt. — Levis metur ! mf d pény eft vana trepidatio mentis, orta vel ex immi- nente malo levi, vel ex gravi non imminente; fs u As quem vane fuüfpicamur, quando minitans ma- lum vel non poteít, vel non folet inferre, vel M quando malum obverfans, alio modo facile de- f« n .do,u Pl clinari poteft. Sunt tamen mala quaedam leviora, quibus at n períone admodum meticulofe vehementius Rn percelluntur, ut pueri, foeming , minores&c. ; Wgla. [ l l Va unde metus fübortus vefpe&';ve gravis nominari folet. nj Quo etiam metus reveventialis pertinet, quem lum m dl m habent liberierga parentes ; uxor erga maritum, j fübditi in fuperiores: quem etfi quidam meri- hii to ad levem metum referant , gravis tamen cva- vf l dere per accidens poteft ob tractationem rigi- dl dam, ob continuas exprobrationes, vultus af- T petitates, rixas, importunas preces, quce qui- AC dem diutius perferre dictis perfonismoleftiffime UR accidit. c. Puelle. XX.q. x. e c. 11. De Defponj. "'.':73 m&[u (Qmp impub. Denique metus incuti poteft vel direde, Rnf ad actum quempiam vel contractum extorquen- Wt p v dum; ut cum quis mortem alteri intentat; ni1 pecu- Dz Junr. 475 Ulty ecuniam tradat: vel izdire&e, cum vis fimpli- Tig diter infertur, quam ut evadas; pecuniam offers. M ! ANota 11. Manifeftum eft , contrahi non poffe per aCtionem violentam fimpliciter: coaétus ! enim abfolute non confentit, fed renuir,.& pa- titur magis, quam agit. c. 5. De Dis que vi me- TU d ! tuve cau[. T & Certum item eft, tenere aCtionem aut con- Jl i tractum, cui caufam dedit metus ortus ab in- &L trinfeco; neque actum talem obnoxium effe re- fciffioni: nam etfi non fit fpontaneus, fed invo- mïmnre, y T luntarius fecundum quid; eft tamen fimpliciter m&:&æ; [: voluntarius & liber ; decretusa principio intrin- h dl feco confiderante fingula, circa qua verfatur actio, ut Philofophus füp. cit. definit. Neque i i intervenit injuria, propter quam contractum vemets ejusmodi refcindi oporteret. C. 17. Z vegula- Ynoresd til. £2 L. 21. pr.. ff. Quod met. cauf. TOR Preterea certo conítat, valere contractum tam jure narurali, quam pofitivo; quem extor- t g fit metus a vi jufta incuffus: contraétus enim Em talis fit cum confenfü voluntario ac libero, ac Ámmat fine injuria metus a poteftate (üperiore incuti- Ti CVG'- tur. c. 1. €g' 2. De adultev. eg d. 1. 21. Igitur re- &t fciflioni locus hicnon relinquitur: quod ob de- vins & licta fua aliisve de caufis vim juftam magiftra- p qu tU$ ita ex metu contrahentes experiantur. Hoc nl modo, qui contraxit fponfalia, excommunica- p n Ál tionis metu compelli poteft ad matrimonium duf ineundum. c. Ex literis 2. De [ponfalib. . Super- il " at 1 2 eft nunc folum, ut infpiciamus firmitatem con- tractuum, p Dz Jvnr. 476 tractuum , queis metus per vim injuftam incuf- ii fus caufam dedit. ia Dico 4. Contractus ex metu levi injufte in; il lbth cuífo initi, utroque jure valent, neque refcin- NOL) di póffunt per actionem in foro ecclefiaftico & civili. Prob. J pavs.. Valent jure nature: fi x enim metus gravis confenfui libero non officiat, icus D ( quanto minus officiet metus levis? Etiam jure [ f canonico & civili tales contractus tenere con- l ftat ex . c. 4. &9? 6. De bis que vi. l. 7. pv. ff. Quod metus cauf.. 1. 184. ff. de . 3. ubiita habetur: A j i 'ani timoris jufla. excu[atio zon eff. í ! Pavs 11 conítat ex iisdem capp. & ll, aliis- ï hi que compluribus ; quibus negatur actio ex va- no metu contrahentibus: tum quod de injuria (A h conqueri non poífint inanem metum paífi /:M ! quem contemnere debebant: tum ne fora liti- bus non neceffariis obruantur. ii L Ex jure natura tamen tenetur metum infe- rens propter injuriam confentire in diffolutio- i 1 5 nem, fi alter voluerit: quia tenetur ad omnia p»( [ J damna reparanda , quorum caufam dedit, & ad (( " reftiruendum lefüm in integrum. Nifi forte 77 IW// [? , fuerit in contra&tibus , qui divina & huma- na lege irritari non poffunt , cujusmodi eft ma- V n trimonium: neque enim natura ad leve malum; RI uod metu incutitur, evitandum , irritare de- ïïjifjenuüïe. ' buit tales contractus , quorum irritatio graviffi- at "n gt mum malum eft ipfi reipubl . þicæ , & non foli injuriam inferenti. Jtrlyet Dico II. Contra&us x gravi metu initus lzi j5 fion eft omnino nullus regulariter j ure nature [«j fmZR;.,'la Dz Junx. 477 u ij & pofitivo : intantum tamen claudicat, in quan- tum pro libitu metum paíli poteft re(cindi. J. Pvob. £. pars. Fluic contractui non deeft con- fenfüs liber, qui quidem dat caufam proximam A acioni, non vero merus per injuriam incuflus : ergocontractusralis jure nature non eft omnino Vi iritus, InInflitutionibus autem pr.De exception. copfirmatur idem : Sj snetu coatlus flipulagti 7i- zio promifif/i ,. quod uon debueras promutteve , pa- lum eff , juve civali te obligatum e[fe , €7 a&lio, que t dmtenditur , dave te opovteve , efficax eff..— E 1. 21. 6..5. ff- Quod auet. cauf-: .Sà metu. coaClus adri- be- l Ài !(' veditatem, puto me bevedem effici: quia quamvis, db fi berum effet , noluiffem , tamem coactus volui.. Vi- lr de /. 4. $. 33. - De doli mali 67 metus excepz. eg m p $. 27. Jufl. De action. efotli Pars 41. prob. ex ead.1., ubi mox . additur: Sed per pveetovem veflituendus [um, ut. alflinendi i mibi poteflas tvibuatur ;; Gieneratim autem 4 fiz. o . de bis, que vi. dicitur: Z'enditiones, donatio- t adomi 265 , tYan|aGiiones , que per potentiam extovte fuut, Mi d pracipimus iufirmari.. Venique c. 2. 2 4* De lis Mi fare Qqu& vÀ, : Que metu €9 vi fiunt , de juve deleut in : umie trvülum vevocavi. Si ergo leges metum paílis j concedunt exceptiones &acliones varias , queis Tuon contra&us .refcindantur & irritentur, fignum , Qs ( elt; eos tenuifIe, o DT [ Conivin, Leges infirmando tales contractus n f favere volunt lefis injufte: atqui magis favenr, repulariter & per fe loquendo, finon penituseos mitio irritos declarent, fed ad lefi inftantiam Ti JUS W ura Dl Id jubeant infirmari : nam fi hic e re fua fore vide- rit; Dr Junr. 478 i Dd rit, poteft leedentem adigere ad ftandum con. sjit r u lp ventis : quo beneficio fruítraretur fi pactio non TAU OTQ '&V l valeret. I d al Datur autem hoc remedium , tamerfi tantum indirecte five alium ob finem incuffus fuerit me. yp.anf V ] OM tus, ut de Lugo & alii contra Covarruviam & nonnullos probant ex 7. 7. $. 1. F. Quod meni lp i T cauf. ubi preetoris beneficio feu reftitutione in | r inreprum dignus cenfetur, qui in flagitio de- Dd hi rehenfüs , metu gravis mali non jure; h. e. in- ( jufte inferendi , aliquid dedit, vel fe oblipavir, a licet metus non fit incuffus ad aliquid dandum qyftà t vel fe obligandum. nita n Item etiamfi metusfuiffer incuffus ab aliquo int; . tertio, & non ab eo; cüm quo contraxifti. /. 14. $. 3. Jf. Eod. ? c. x5. De [poufal. Nifi is, cum alttprpt st p quo contraxifti, nihil inde participarit, nec ex y juftitia fuerir obligatus tibi fuccurrere: tunc H Q kbl enim tenerer contractus irrecindibiliter: quia fic refpe&tu hujus ceffaret injuria, quee eft ra- A i pug IQ tio potiffima reíciffionis : ut fi ad arcendam mor- tem , quam tibi aliquis injufte minatur, emas Titig Tnon a arma ad tui defenfionem , contractus ifte em- 1 fmdurn, [ ] prionis valebit, nec refcindi poterit; quamvis; f qui metum intulit mortis, teneatur tibi com. onem factos. li lhtgy penfare fümptus in tui defenfi bl Dixi füpra, vegulaviter: nam excipiuntut du lttiy pefta quadam per metum injufte incuflum ex preffa, ira utinitio non valeant, quale eft I ma- D müïqueamr trimonium, c. 15. De fp onf;l. lT. Profetfio Re- iofa, c. 1. De bis qua vi. III. 'Teftamentum; : l. 20. $. ulr. ff Qii &R It quod teftes fünt coa&li , T fe[iam, Dr Tunrx. i l 479 Iï l h A tfum. facer. IV. Promiffio qualibet ab eo, qui tf ld ïibm in carcere detinetur eum in finem, ut promit- tat in pratiam ejus, a quo in carcerem conje- 1)[2 I-;u.. &us eít, aut in eo detinetur; per l. 22. ff. Quod lnl met. cauf. V. Abfolutio a cen füuris, vel revoca- hia tio earum, c. 1. De bis que vi in 6. VI. Promif: f (lim fio & rraditio rerum Ecclefiz , ac juramentum Ál de iisnon repetendis, c. 2. Dejurejur. VII. A&ta finio unoris inviti; vel per vim retenti, /. 1. $. 1. ff. De au&orit. zutor. 6518 il]- Ti Olj. . Eft contra jus naturale, ut quis ex ipn injuria alteri illata ferat commodum , aur ut ex injuflitia oriatur juftitia: atqui haec abfurda eve- hod nirent; fi contractus metu injuíto extortus va- nvl leret; ergo. — g. /V. mir. "Tales contractus non IT valent propter injuriam , fed ob confenfürn libe- iphy t rea merum paffo praeftitum. Quamquam ne fee: Db iftud quidem commodum, qu od metum incu- yltr g tiens fperavit, eeftimabile admodum fit: quip- qeda pe qui jure nature ante omnem fententiam ju- um icis teneatur illatum damnum/farcire, & ad po- jtur, i ulationem leefi, refcindere contra&um: jure ife n autem civili competat eidem leefo aCtio varia ad yami Tecuperandum , quod coactus alteri tradidit, & bi of exceptio ad retinendum, quod adhuc habert. dos Juf. x. In contractibus praruitis tirulus uni- ipur €US ad transferendum dominium eftliberalis vo- fin; !untas donantis, promittentis, legantis , commo- .dij| Cato aut precario dantis; atqui fi voluntas ifta (f metu extorqueatur , non erit liberalis, . 20za- qun Ponest. f De dopationib. w.IN.min. Quamvisactio- j; (; 96$ tales non fint ita liberales & gratuite , atque !ïgüï'k Qrent 480 Dz JvonE. forent abfente metu ; eatenus tatnen vere dicuns i turconventionesgratuitae, quatenus funt lucrati va , & fine compenfarione mutua. — Quod qui a dem genus contractuum metu exprefforum va: uf lere; colligimus ex /. ult. C. de bis que vi.: ubi donationes per porentiam extortze jubentur in« firmari; ergo ante fententiam non fünt irrite, Iufl. 2. Nihil confeníui tam contrariuineft quam vis atque metus. /. 116. ff. de R. 7.. Lo- cum enim non habet confeníus, ubi metus vd coactio intervenit. c. 14. De fpou[al.. Atqui ubi deficit confeníus, actio Jure nature nulla eít; ergo & contraétus, quem metus extorfit : nam & c. 28. De jurejur. metus eequiparatur dolo. fi g. Explico dd. Il Metus eft contrarius confen. fai , in quantum hic eft voluntarius ac liber fim- pliciter N. in quantum eft fpentaneus C. Sic etiam , ubi metus intervenit ; locum non habet. confeníus firmus & irrevocabilis; habet tamett locum confenfus infirmus ac revocabilis. Come LEU hy paratur item metus dolo, prout hic latius fum h prus omnem lefione m injuftam innuit ; non vee ro prout nomine doli fraus & circumfcriptio intelligitur. Qh,. 41. Mu Itae lepes pronuntiant , contra- élus metu extortos efle irritos & nu llos: ut . r C. De vefcind. vendit. 1. 6. S. ult. ff. de adquir. v omitt. beved, $9 c. 2. de bis quee vi. &c. Ergo B Explic. dd.l tem jure pofitivo non valent. Dicuntur tales contractus irriti; nulli &c.; | eju ; quantum cedere poffent in commodum idl qui vim injuftam & metum intulit C. fimp! Mi [ a Dz Juns. 481 ter ac lecundum fe dicuntur nulli N,.. Si juxta cap. cit. debent in irritum revocari , ergo prius valebant, . Aditio aurem hereditatis czz. 4 6. re- vera nulla eít, non ob metum, fed defe&tu confenfus : nam ibidem habetur: Eum, qui £i- 0j more coa&tus , fallens adievit beveditatem &c. —— dnfi. Metum paffo datur actio realis, inretu, AE & non folum adveríus perfonam; /.9.$7 22. "äj, l j | J ITELUS V df- Quod metus cauf. ergo contractus eft nullus, eo quod res adhuc maneat in dominio merum paffi. .. /V. Corf.ey eyus cau[alem. : A&io , Quod metus cau[a , non ideo dicitur iz vem utilis, quod res conventa maneat in dominio metum paffi ; fed quia datur adveríüs quemcunque poffeffo- rem inflar actionum realium, & quia per hane 'a&ionem facile eft confequi, ipfam rem: qui n enim actionem habet ad rem recuperandam, ipfam rem habere videtur. 7. 15.f. de &. 7 e2 I) L.52. De acquir..ver. demir. Ea propter etiam .res adhuc in bonis metum paffi dicitur effe. l. 9. fup.cit. quia nemo exclufus videtur ab illa re, quam auxilio preetoris per reftitntionem recupemïe poteft. 7. 5. ff. Deïz';izv integv. nfg/iitgza , a n 1 C M ^ARTICULUS V. . Uirum contratéus jure bumamo irrir jm*ä. j x aento fomeniur s Ora L. Dantur quidam contra&us jure na- * turali ac divino irrii, aut jure humano j irtitati, eo quod cedant in detrimentum tertii, T M 3ut reipublicae: hos conflat, non poffe jura- Hh mentq 482 Dzg Junx. mento firmari, quod vinculum nequit effeini. | (j quitatis ; adeoque de talibus contractibus in U'sp[()pm i. praens non difputari : ficut nec de iis quos jus humanum non modo irritat , fed fimul jura. jmepoüfv 1 DD. n mentum iis adjectum pronuntiat effe fine viri- bus, ita ut. nec obligationem religionis pariat. 1 gt Suredin Solum ergo hic incontroverfiam veniunta&tus, quos jus humanum, civile potiffimum, invali- | i dos ac infirmos decernit, principaliter & dire- v l €te propter privatam utiliratem quorumdam, ] dingrit nintos qui cedere jure fuo poffunt , & cedere eopra- fumuntur , fi adjicianr juramentum; 3 ais vari fine crimine poteft. guod fet. a j dimomt IVota 41. " Vales convent iones fünt. 1. Alíe- | fjren natio rerum doralium & donationum propter ^ jl nuptiasab uxore facta in gratiam mariti. c. 98. jl 2. Pactum , quo filia re- hii De jurejur. c. 2.e0d.in G. nuntiat hereditati paternee. c. 2. JDe pa&. in 6. mrimpa 3. Contractus minoris. füb juramento celebra- iRMUT tus absque aucboritate tutoris aut curatoris. * — uf "Authent. Sacvamenta. pulerum. .. i. advatfus B venditioues. 4. Donatio omnium bonorum pree« D UT fentium & futurorum. s. Donatioquingentos fihur Íolidos excedens, facta absque infinuatione apu i ad jüdicem. 6. Promiffio non revocandi tefta- tf li mentum, aut inílituendi certum heredem. 7. Fidejuffio mulieris cum juramento renunti- 1! Mp äïïfïïfm antis SCto Velleiano.: g. Mutuatio filii fam. r jurato renuntiantis SCto Macedoniano, & non- W ( i) L nulle aliee conventiones, de quibus que&lto It procedit, an eas juramentum reflituat Va/orb. li & ita firmer; ac quafi refüfciter; Ut .Pääial?f m i Dxz Junr. 483 Ui obligationem juftitie, & non tantum relipio- j nis propriam. jurijurando ? Ub t b dÉ tDico, r um Juramentum non firmat contractus Bs jure pofitivo irritos, Ita non pauci recentiorum i f[[i"b'ï.i. DD. contra Gloffam in c.2. De pad. in 6. F. religignig h Servari. : Baldum , Covarruviam , Fachineum, !H Suarefium, & communiffimam aliorum. .ro/. 7. II IM avgumento uegativo. Ex nullo jure füfficienter lierd d probatur, tantam vim juramento ineffe, ut indn, aliam pariat obligationem, quàm fibi propriam duewpræ. réligionis: non jüre naturali; & ex juramenti D ul natura; alias firmaret contraétus jure naturali, & divino irritos, vel dolo aut metu obtentos & tl x fic jure naturali refcindibiles. NNeque etiam ex p jure pofitivo vim talem juramento tribui, ob- 1. jedtionum folutione mox manifeftum fiet. WUO "Prob. H ZAvgum..pofitivo. Jus civile con- Dyéit; trarium plane edílruit. nam cum/. /Vos. dubium od - $1. C. De LL. Imperator nullum effe pactum i at pronuntiaffer, quod fitcontra legem prohiben- C, i üwiï;f' ; tem; mox addit: /Vegue flipulatiogem bujusmo- guormre diteueve , nec Sacramentum admitti. 1. y12. $. 4. þqu)yfn(as ff. de legat. 1. Susjuvandum , ait , contra vim le- ii u .. gum €5' au&oritatem quris i teflamento. [criptum , and t qul/ius effe enomenti. Idem repetit, /. 56. pr. 7- hi De fidejuf. & mandator.. 1.7. $.16. ff.. De padt. yo renttt Jta decernit: Ergeneraliter , quotics pa&lum a5u- jp fl i £ Commugi vemotum efl, [evari boc uon opovtet z lïaüoa&næ uec le : aYi, uec jusyuvandum de. boc. ada&um as i ? quis agat , [ervan. 4 um. emtwiwfb US canonicum vero contractibus hifce fir- potuit nec voluit. j Pïäïi -!B?ïafem juftitig dare nec z Impri;gX 484 '"Dz JunE h Imprimisno npotuit: quia, ut communis fert FE fententia, P. ontifex nihil habet poteftatis in ea, jrunitto qua jus civile in máteria profana & pro laicis ftatuit. Deinde non. videtur Pontifex, quan- ] u g n tumcumque poffir, voluiffe fpoliare infirmas dio ipfis a jure civili conceffo, fs. perfonas praefi gtl firmando contractus, qui in gratiam ipforum irriti ex caufa admodum rationabili declarantur, a , W;MW Quapvopte r idem Pontifex in canonibus, queis adverfarii nituntur ; nufpiam ait, fejuramento n com | d gna tribuere vim refüfcitandi obligationem juftitiee & confirmationem actuum alioquin jure civili : ii fim xX irritorum; fed folam rationem religionisaddu- m cir, fervandum effe omne juramentu m, quod g non vedundat in alterius prejudicium ; tiec vevgitrin ) di[pendium [ulutis eterue. « p p n Autbent. | Sacra- n lp Obj. 4 Fridericus Imp. 7 vufmi menta puberum. C. fiadver[us venditionem. Pre- fadla fuper Tdent, cipit; ut Sacramenta. puberum [ponte lib contra&ibus. verum [uarum non vetvatiandis ürvio- - Q dj labiliter cuftodiautur. ergo contractus, quosmi« « um d nores, citra juramentum, invalide celebrant; is, validi pámgyi, adjecto jurejurando fponte initi ab e ia evadunt , & fünt;obfervandi. EK. N. Conf. nam Imo videtur ibidem fermo effe de actibus Kirqui validis , ut colligirur partim ex ru brica, füb qua N tening ponitur Authentica cit. quzeeft, De ve[litutio- A U 26 advev[us venditionem impetranda per au&lorita- r nitur, /Voft ts zem judicis: partim quia in textu po vetraclandis; contra&tus enim, qui validi non V p, nec retractari Tüne funt, nec reftitutione indigen queunt. Ildo teftimoniumn & ddu&um probat l« t Qu u Dz Jonz. 485 It i dutht—axat, tales contractus ratione juramenti Wfsinee, t éíle validos materialiter, & inviolabiliter ob- fervandos oblipatione orta ex virtute religionis; Ht j * nequaquamautem valere formaliter ratione fui, lii ut contractus fünt, aut ex juítitie virtute ad- 1l a flringere. Quod mox fubjectis verbis Impe- rator innuit: Per vim autem, vel per quftlum me- 1 j k qum exitovta , etiam a majoribus , uullus" effe - menti ubemus. Senfus ergo legis ita habet: lb qii y TEU minorum contractus fponte jurati ferventur ; ob juramenti reverentiam , z7zviolabiliter , i. e. ia ye fine fpe relaxationis: at ubi vis aut metus cau- fam contractui dederint, refcindatur, nulla r n etiam'adjecti juramenti ratione habita, a quo- cumque demum juratum fuerit. Ex hifce ap- ml paret; per memoratam authenricam non eífe b m correétas leges civiles fupra indicatas, ut ad- ver(arii fine fufficiente fun at Dre $ damg-nto & jure cla- ro afferunit. x x 11 d nis inyalidee di dmitr lufl. 1. Pactum renuntiatio citur, adjecto juramento, fzrmav; & [ervaride- g i * erey c.28.. De jureyur. 62 c.2. eod. in 6.. atqui pactum quod eít firmatum, atque eo nomine $, n j o fervandum obligat in ratione pacti & ex debito s us juflitie ; ergo hanc obligationem confequitur sfübqi ex juramento. &. Dift. Maj. Pa£tumtale, quia nihil antea firmitatis & virium obligandi habe- D ] at bat, dicitur, adjecto juramento, falrem ali- n L quam firmitatem religionis adipifci, ob quam mmh A unicam fervari deber C. dicitur firmari & fer- lat vandum ex juftitia N.. Ipfi adverfarii conce- ; u y i dunt, contractum ufürarium nullo: juramento E 3 juftum UFET 486 D JvRE. jj So juftum poffe evadere: ac nihilominus Alexan- qions der III. c.6. eod. pracipit folvi ufüras cum ju. j TOE £ejurando promiffas. * N at J foi Inft. 2. Major vis juramento fponte pre. Ra entm flito tribuitur, 44. cc. 28. €? 2. quam fi vi vl Áne i dolo expreffum fuerit: atqui juramentum vi aut dolo obtentum parit obligationem religio- s en'a; vt d nis; ergo fponte adjéttum conventioni, huic etiam obligationem juftitiee conciliat, X, Dj fojban n vl Maj. juramento fponte preeftito tribuitur vis major, ita ut intra religionis terminos conti- j j Vv neatur C. ut confequatur inde conventio alias irrita obligationem juftitie IN. Juramentum gt Íponte,preeftirum parit obligationem z/mbolabi- ia liter implendam: neque ei fatisfieri poteft per |IO CNEITQ fi, fl íolutionem momentanear , ut ftatim repeti fo- tretd m lutum poflit: Secus, ut diximus, fe habetcon- tuf r tractus, ctüi caufam dedit. juramentum vi aut dolo obtentgm & yinialtu Ob;. Il. Conventiones füpra recenfitee fub t5 ptts ea rantum conditione dicuntur irritee, nifi Vl Cæ[ïwq eis juramentum adjiciatur; ergo hoc adje&to; mitsim iltirnm recipiunt firmitatem (uam, obligando ex jufti- tia E. . "nt. quod gratis fumunt fibi ad- n(gd/l/möym RLT verfarii, & contralepum fenrentiam ; quejs vis omnis & auctoritas Sacramento feu jurijuran- Ht do in conventionibus vetitis concepto adimitur. NT Quodfi actus tales ex hypothefi adje&ti jura- Ht menti non pfonuntiarentur irriti, plane celia fetomgyg) quseftio, an a&tus fecundum lepes irriti vim oblipandi ex juftitia recuperent, quam ex juris 0!(2]. I | ntdn difpoütiqnc numquam amiferant. Áufi. Dz ]unr;'. 487 TM : « - nfl.. Si conventioni legibus hutmanis irritáe Msj adjiciens. juramentum ratione hujus inviolabi- ter teneatur ad preeítandum ea, de quibus con- V, ventum fuit; ergo perinde fe habet; utrum ex ii iiftitia etiam obligetur. . &. ZV. $egu.. Multum Vi &ne intereft: ^nam Íi juramentum tales actus n n redderet etiam in ratione juftitiae valentes, re- 1 j vivifceret obligatio alias propria contractibus C feu juftitie vinculum, quod a füperiore Ec- TU defaftico relaxari nequit, ficut folvi obliga- UM tio juramenti poteít, imo licet relaxaretur Kai | juramenti vinculum ,^fnaneret tamen - adhüc j oblipatio contractus. II.- Ubi viget oblipatio m i juftitiee ,. ex tali conventione oritur actio in fo- t pdy ro externo contra jurantem. III. In dato ca« * iil fü, is cui folvifti; habet ex contractu jus.re- fs tinendi folutum, nec tu reperere illud potes, R Joolentun aut facereoccultam compenfationem. 1V. Obli- gatio inde orta, urpote realis, tranfit in here- d ^ des jurantis. Qus omnia aliter habent, fi a&us ceteroqui ex difpofitione juris humani irie; i hi invalidus, juramento non confirmatur in ratione juftitie: namex juramento quod actibus memo- pant D n ratisadjicitur; ritur tantum denuntiatio ecclefia- flica vel canonica, & obtenta difpenfatione feu uv relaxatione juramenti oblipatio omnis tollitur. n gt ARTICULUS VL j p Z liceat contvabentibus panitere [eu vefilire , aut i penamin uon [evvantes contvatum apponere ? "Iu t Ora I. Queritur hic tantum; an, fi alter u ft in mora;- aut fi ci- N coqtrahentium non e tra b 4 ! Ds Jonx. 488 tra culpam fuam £it in mora, re adhuc ínteo: gin ponitere parti altefi liceat; quee contra&tum r implevit? Nam fi pars, quee in mora eft, con. dufb tractum, cum poteft, nolit implere, non du. veitere dafdom 1 tum fuerit de fide mutuo fervanda. biratur, refilire alterilicere: eo quod conven. 4 yupript Nota IT. Poena pendenda ei, qui contra. tiqum étum non fervat, vel flatuitur confenfü mutuo n , contrahentium ,. & eonventionalis dicitur : vel tiad) ii legibus figitur, ac nuncuparur /rgalit : vel ap- qalmme at pellatur judicialis, quod a judice di&tetur. De lu d d poena conventionali hic difcepramus : qua ut 1j w jufta fit; non deber fieri animo palliaadi ufu- | ii um Ti 0900 yas; deinde/pacti transpreffio debet effe culpa- bilis theologice, faltem in fua caufa, denique li quià fido f n culpa poenae proportionata effe debet, nificon- .trarium in pactum eífer deductum. — Poteft Vr autem conventionalis poena. ftatüi vel propter d damnum emergens aut lucrum ceffans ex ne- p [ " gle&u contàtus; vel folumad puniepdem cult l c EXU j ; i pam tfansprefforis pacti. It , Sl) Mj . Dico £. In contractibus innominatis poni- Wi D , . tere licet parti, que pacto fatisfecit, quamdiu ii alter contrahentium eft in mora,. licet hac in- Mp culpabilis füerit. . "Fhefis habetur, /. 3. $. 2.t9? Atdpri l. . pr. imo toto tit. ff De conditt. cauj dat. eadf. u zon [ec. ltem L. 4. 6. £? 7. C. Deverum permut. Fsl Ubi ejus, qui dedir, quod conventum fuerat, Qu Wt arbitrio committitur, aut alterum qui accepit; [ n actione, praefcviptis verbis , compellere ad cone [ tractum adimplendum; aut condictione; caufz [uss;. i&,a data cau[a uon ficuta; ad id quod datum; refte |ui, [ tuens - 1 Dr ]!URE. 489 m tuendum. Ao ef7. Qui deditaliquid in hoc con- u Rn tra&tu, non ea intentione dedit, ut fe alteri, fedut EM & WL'C) ij xdu alterum fibi obligaret. Eivero, qui fecitaliquid, poenitere integrum non amplius eft, c um faétum mmüþ infe&um fieri nequear: reflat itur illi actio 4 Q prefcviptis verbit, aut etiam de 4 jo, ub delus 0l QU aliquis arguatuv. ]. 1. ff. De prefeript.verb. TYem jj fn[i/ [j 1.5 6.3. eod.. Ideo autem actio hoc nomen for- Al U Y tita eft, quila cum nepotium ex quo oriturífpe- l p ciali nomine careat, res geffa praefcriptis ver- h. [ bis eft defignanda.- ]. 1.2. ? 3. £. De prae- w fevipt. verb. Dixi L 77 contra&ibus immomi- Wi Ji: nam in contractibüs nomiinatis, pce- xb d nitere invito altero regulariter non licet , cum 1 d ibi quod ab initio. fuit voluntatis, ex poft Hj n fa&to fiat neceffitatis. 1. $. C.de O. Q9 74. . Tta m Bd venditor ; re'tradita, ad pretmim tantum con- W p fequendum agere, & crediór rem mutuo da- sditsenms tam in genere folurm repetere poteft /. 2. pr. ff p de R. C Excipiunturtamen contractus Socie- tatis) $.4.. Zf]. De fociet. 1. 4. $2 65. ff.. Pro fo- ts eio: Depofiti; 7. 1. $. 46. ff. Depof. & manda- v], qu!mäü tl, $. 9. Zufl.. Demaudat. in quibus refilire licet, at licil ac generatim in omnibus contractibus nomina- p tis quando alterius contrahentium nihil intereft. TT Dixi IL. Jicet altevius mova iuculpabilis fuevit, fin p » adeoque licet hic non folum paratus fit, ex fua num d quoque parte conventionem implere; fed etiam qi 6 preparatoria jam fecerit , adeoquere non omni- J nointeoraamplius, refilire tamen ei qui fuas i partes explevir , adhuc licebit; modo expenfas du d anc in rem a cunclatore jam erogatas eidem f Hh ;5 refunf 90 Dz Junt. refund ii adi L5. ff.. De condi&l. cauf. dat; wbi ,reit; additur, ceffare conditionem ; ubi cunétator j n plus jam erogavit, quam acceperat. j i C Dico II. Poteft éx mutuo parrium confen. Bü? J fu adjici poena contractui a. preevaricatore pen- anor, & denda ante judicis fententiam, &ante poftula- Lmielie tionem partis alterius. Ita habetur J 1. ff De polo ol . a pa&. Ratio eriam fuader. Quilibet rerum füa. rum eít arbirér, nifi leges ei fpeciatim obfi- r(zmäfmrïf ftant; ergo ficur res fuas (ub quacumque con- Ü plmen if ditione honefta five, cafuali, five- poteflativa sien lt donare alteri poteft: ita f& poteft füb talibus MM conditionibus obligare ad folvendum. : J gidug " fuerir adjecta ad com. i lnceid Quapropter ; fi pcena pen(ándurm damnum emergens aut lucrum cef- d ii ES fansex pacti negle&tu;tenetur praevaricator padli yintür ad folvendum peenam non exfpeétata fenrentia omuloo cti i judicis, aut partis alterius petitione, fi damnum | aj revera acciderit, aur lucrum ceffaverit: damna ; Ddl enim iíla funt ex juftitia refarcienda, etiamfi ^ (l LO inim]; non per modum poeenz. adjecta effet quantitas. Utrum autem damno non fecuto; nec lu- tht cro ceffante, ob folum periculam pena huic V €€€W) / reípondens pendi debeat a pravaricatore; an« Yaj tequam hic a parte altera compelletur, conita- Éul g bit ex his que mox difputabimus. quis. . l li Dico I]I. Pcna conventionalis ad punien« Viliug dam folum culpam transgreffionis pacti appo«. jl "tfdhs n fita pendi. debet ante fententiam judicis., non .. li FT tamen ante exactionem factam a parte altera. .j ii ln E I * » Pavs I. Sequitur ex conclufione modo prob&« !Tj j ": njemo enim negat; pofle contrahentecs lrtläm z Dz Junx. 491 [' | ] : Wffüä convenire, ut poenze a praevaricatore pacti penz ii "t dantur non exfpectata judicis fententia; atque ifta plane eft contrahentium fententia , ut ex Pl( TU l i LU adjeéta poena, contractüs obfervatio reddatur fecurior, & judiciorum incertitudo, fumptus Va acmoleftiee evitentur, dum fefe ipfi quodam- U'/!] modo conftituunt judices. T Itv Pars 11. Sequitür ex priore. Partes ita ?di contrahentes videntur fibi fumere officium ju- TW* dicis puniendo deli&tum, quod alioqui per le- wa*:aï;im( es'fieri poffer: atqui. quando leges non ex- 1 "Drimunt, folvendam effe peenam anté fenten- fl . tiam judici$ a parte innócenre implorati, reus [ | "* ante lianc exactionem ad nihil renetur; ergo fi (5 hec oblipatio transprefforis in pacto non ex- T4!K primatur, cenfetur uterque contrahentium fi- ini- b mutuo contuliffe poteftarem ac jus exigendi jüm? poemam;& tali exactione ponere ultimum com- « plementum obligationis in confcientia.. D ]i t Obj. . Cout. x.concl. Ideo.datur repetitio; iq!! fecundum d. /. s. ff...De condi&l. cauf. dat.. quia i,5 elapfo tempore jam non amplius is qui pecu- pilK . niam acceperat, ire Capuam poterat eo fine; ( quem alter inrendebat; ergo ex dictalege pro- ,U. bari non poteft, quod re adhuc intepra, pee- . Riitere liceat. E. V. Anut. Dicta lex non fe i? fündat in defe&u conditionis, vel quafi factus & effet contra&tus in diem certum; fed in jure yios, penitendi; adeoque etiam tunc, quando ad- g huc poffet ex altera parte impleri. 1ta enim yif* Tonat: fed cum liceat. peenitere ei qui dedit , procul p ubio vepetetuv id quod datuim tff. r Inft. 92 Dz funz. jndum ^ Dnfl. . Sup. art. 1.f oftendimus, ex pa&o nudo|j; oriri obligationem naturalemm, imo & a&io.|;; i nem civilem hodie concedi, quse cozditHjo ]j Wi moribus nancupatur. ünde altero paci(centium J o invito, recedere nemini licet; ergo multomi.janii nus licet peenitere in contractibus innominatis, aerdri rem datam repetendo. B. 4. Difk. conf. injimie contra&tibus innominatis non licet amplius j jru - cnitere, fi cunctator rem p: eílare paratus íit, & alterius, qui peenitere; & rem füuam v t t eam aeci- mm ] repetere vult , fpeciatim non interfi ere C. fi alter praftare a parte íua vel noïk';üioïmamï Q vel non poffit, aut illius qui vult tefilire; in- i5 terir, rem datam non accipere ; non litet po- ijogii nitere N. Hoc cafü adhuc füpereft hodiedum , iib st um facultas peenitendi, & rem füam condi&ions, ; caufa data caufa non [ecuta , reperendi: Sic eqi-m vettid: i ceffat conditio promiffionis, fub qua fe tacite «rj ii oblipavit, qui rem fuam preítitir, nimirum i, alter a füa parte, & quidem eo modo. quo dé ii bebar, impleveritcontra&tum. — Hoc fenfü vecaiij rüm videtur Stryckio aliisque DD. quod 1re;/55 centiores [Cti paffim tradunt ; non licere amJq n lius' in 'contractibus innóminatis poeniter&) nf r &. IJ. Difl. Couf. Non liceramplius in contractijiriii bus innominatis, peenitere, fi contractum £t L rit ab(olute, nullo refpectu ad alrerius imp^ T mentum habito C. fi füerit conrractum con jmccivilip tionate ;; ita ut neuter fe voluerit obligare a 3l contractus impletionem; non licet poent Bl N.. Ex eo quod fe fimpliciter & abfolure oj i trahentes obligent, oritur obliggtio naturx Vi Drz ];UR'E. 493 d ad implendum promiíla: & fi accederet ftipu- "3ld 1io, daretur actio civilis ad implendum pro- ? Rilj: eniffa. Verum nifi manifefte confliterit, ita "r abfolute contractum fuiffe; pr&fumitur con- ! t ventum fuiffe conditionate, cum hac- promif- "i?* fiogerefpectiva, ut alterius obligatio ab alte- J sigsimplemento pendear. Qua ratione difpo- 15 fitio juris civilis juri naturali nihil precjudicat: «* sdeoque poenitens datum repetere, && bona 11 [2 confcientia poreft retinere, ut cum Lugone; i«Laymanno & pluribus aliis,. contra Ludovi- tiitit cam Molinam Haunoldus zr. 10. cogtrov. 2. z. . Yi tit; 1053, tuetur: & velinde confirmat; quod con- ul ditio qua datum repellitur, farenteipfo Moli- xl na, fit atio efficax; qualis non foret, fi poeni- ii tenti incumberet obligatio naturalis datum non ii &t repetendi: nam cum ex regula certa; oj/gario bqui waturalis paviat exceptionem, reus. conventus iju'exciperet, dicendo, quod alter habeat obliga- ia tionem naturalem. | Secundum hanc expofitio- lk nem intelligi oportet, quod Carpzovius:p. 2« ]I.gi! €.33. defiii, 23. docet, adhuc hodie peenirentiae ii lecum effe in contraétibus innominatis. Quod 4pmn aliquibus provinciis etiamnum vigere de- i monftraer Ho ppius fub finem comment. ad $. 2. at Iof. De oblig. jeris difi. 2. uando flipulatio accederet paéto , yii? nec de jure civili poenitere licet; ergo fine fti- ure canonico, ; dit/ pulatione non licet poenitere de j g quod flipularionem non curat. — x Dff. Conf. jl Sicontra&um abfolure fuiffe conftiterit T. Nec u- j eüim jus canonicum dat actionem ex pacton Q. 494. ]51: ]un . i5 t do.. Si non poffit oftendi, fuiffe contra&tum ab]ii! folute, fed prefümatur promiffio fuiffe refpe&i, vaN. Stipulatio accedens indicarer animum um Q fe abfolute obligandi, ex /. 3. C. De rer. peymut ]i ? T Ex placiro permutatiosis , mulla ve [ecuta , conftar n nemini a&ionem competere , mif? fIipulatio fubjet. diel ex verborum obligatione quefierit pavkibus a&onem,| WX Ob;. I1. Cont. 2. concl. Sripulatio. de pcenj| t fufs in teftanientiseft nulla; v.g: fi heredem me non feceris, tantum dare fpondes? /..61. ff de £. Q, yirts erg o neque contraétus.reliqui initi füb poena m adje Qa. m.4V. Conf. Teftator non eft aliunde i fmiai obligatus ad hunc in(tituendum heredem: at : vero contrahenseft fine poena adjecta adftri&tus ii ad contractum fervandum. : p/fnnisi Olj. LII. coutr.3. concl. Poenas co nventioe i/1.ufi nales fepe moderatur judex; ergo fignum eft, eilnà recurrendum effe ad judicem , nec ante hujus ii fententiam illam effe folvendam. — s« V. Corf. ag Non appellatur judex, nifi reus caufetur, poenam um non effe proportionatam: quod etiárn in paenis firim propter lucrum ceffans aut damnum emergens ànaj paétis fieri poteft; item cum dubiratur, utrüm rjb contractus fecundum fübftantiam valeat; ubi te«tmti; men adverfarii fatentur, obligari partem alte- : r ram ad poenas flatutas non rogato judice fobin:; vendas, fi de proportione jufta paenee ; aut d& "l; bonitate contraétus cateroqui conttaret. . DAEYSDÀ 'Qlj. IF.. Ex parte fecunda ejusdem conc d'is. fionis fequitur, quod quando teftator gravat Vliem dem legato, & fimul poenam pendendam "um riþ V r jicit, fi lggatum non folv-erit., v.g. paupe CV Dz [onr. 495 n Mi 'c:ivitaris tot pane $ diftribuendos, fi 100. aureos "*«& Xenodochio Legatos non folverit, fequitur, "Em inquam, quod lieres non.teneretür ad hanc TU cnam, nifi interpellatus: quod plane abfür- Is | dum eft; cum heres folus hujus poenze confcius fnisi efle poffit. - && /V. parizatem. Pcenain rali cafü Winós . habet rationem lepati fübftituti in defe&urn al- ] Uéw terius, Gcenfetur quafi disjun&tive legatum; * m ; quod, ficut legara alia, non expectata lepatarii [4/|, petitione debetur. i. —4ufl. Ergo etiam, fi heresatc&atore*gmvaxtus Qw:. eft; ducere paris nobilitatis (ponfam, aut nomen $m &infigniateftatorisaffumere, fub peenaamitten- Kuix . dee hereditatis , conditione non impleta, peenam amiffionis incurret, nemine petente hereditatem. ss Read r. cafum , fi heres ita fcriptus, fua culpa: w ignobilem duxerit; tenebitur hereditatem refti- 2« fUerealteri etiam non petenti: quia teftator ad- 115 je&ta poena amittendee herediratis voluit praeca- fwpz vere,nemaculafamilie inuratur,'adeoque cen- ünys feturfimpliciter noluiffe ralem heredem. — At fi m citra culpam & ex invincibili ignorantia duxe- a ritipnobilem, quz f& nobilemfinxerat, fraude &jüi. comperta , non tenetur hereditatern reftituere, rmi nifi interpellatus ab eo, ad quam illa jure de- pi«) volvitur: nam teftator poertam preecipue vide- sU turvoluiffe adjicere eo modo , quo obtineri pof- hu € Íperaverat: fperari autem vix poffe videtur, d .fore ut heres ita deceptus, ex inani fcrupulo torgu ;Bereditatem nemine urgente reftiruat; hoc enim ! 1 ia "humanarm coriditionem füperat; igitur non vi- Cons g'P*"Fnä? "Vetur teftator ita fine ullo fru&tu heredis É cieuf; . 496 - DE ]UREc lin / i ! fcientiam gravare voluiffe. Ita Ludov, Mo n ifes JCtus /. 2. De primogeu.c. 13.a 9. 28.apud Hau- nold. zr. 8. c. 4. coutrov. 7. 1134 9. g. uT zi iiv Ad . cafum-2. &dent idem. Mo lina & L o,l' cum error hic fit emendabilis, monendum he- jlo gt j i appt redem, ut vel conditionem iifrpleat; vel here. | qu us ditatem reftituat: quia fi poftmodum heres of- ficii monitus pareat, teflatoris mens non pati- d[ ]if l [ ial j tur norabile damnum. . Et hanc teflatorís vo- J'»'U/", M Juntatem fuiffe, ex ratione nuper data cqlligitur'. r tq liomay JARTICULUS VII. Einnas t nfe J z Uter ex. contrabentibus praflave. damna. deaat x ; TT 33 Inij l "^NTO:a £. In contractibus damna alia dolo,,alia' MM " "" culpa: alia cafu fortuito contingunt. /.2 : 3 ülipmte v'ïfif'em.gom'iï ff. de R. 9. eg l. 5. $. 2. ff. Commedat. Dolüs; s fs d ut fupra jam notatum , eft calliditas ad aliumlee- 3 11 m l dendum fícienter & maligno animo adhibita. - l" : V l. 1. $. 2. ff.. De dol. mal. l. 79. ib. de R. 3. ]Vota 1I. Culpa hic dicitur leefio alrerius per qws'x *mmm ipeum d imprudentiam vel negligentiam facta; 4 72. jf- 1 3 : Pro foc. Ratione omiíla dilipentie ad rem Xà pdisf K, J l curandam adhibitze , diftinguitur in culpam la- : It i r tam, levem & leviífimam. Ll'f»)dt Culpa lata eft omiffio diligentioe communis, CW fl quam otnnes homines ejusdem conditionis & profeífionis , etiam parüm diligentes rebus fuis " um xotifimi: adhibere folent. . 213. $. 2.87 ]. 223. f. d F. ü 2 ) 1. $. 3. Infl.. Quib. smod. ve coutrab. oblig. V. )! Uif Guv quis edium oftiano&tu aperta reliquerit, 3 Detty res t£idei füge commiffas in loco omnibus patu- L , L » Dz Junz. 497 li. do habuerit :: alia id. genus exempla habentur "tl J. 8. $./f2. 1. 29. pr. ff. Mandat. 1. 7. $. 2. De ad- g — nf zut. l. 7. pr. ]. Depofit. — Haec culpa in- Mij terdum latior vocatur Z..32. ff* eo2. aliquando m dolo proxima 4 4. f. De magifir. comven.. Imo lru. doli appellatione continetur, atque etiam dolo dp; quoadeffe&tum juriszequiparatur. /.29. pr.Man- ag d. 226.de F. $. 1. 32. Depofit. 1. 1. $. x. fE. ft Ka mf falf. mod. dix. eg.. $. 3. Jufl. Quib. mod. ve - contr. ablig. NNimirum quando ad intereffe ci- tll vile agitur; &t quoad poeenam irrogandam cul- | ; pa dolo non &quiparatur: quod hic cum deli- | berata intentione peccet, non item ille /. 23, m dul $. 2. Jf De adilit. edict. $. 6. De [ufpe&l. tutor. ii dulo;äzf Levis culpa. eft omiffio mediocris feu ex- - a& dilimentie, quam communiter homines u i. D ejusdem condirionis diligentes & prudentes in ais Tebus fnis adhibere folent. ]. 1r. pr. f Depe- m a vitul. 68 commod. vei veud. 1. 35. $. 4. f- De con- trab. empt. ].25. 6. 16. ff Famil. evcifc.. Ut cum M quislibrumincubiculo fuo depofuit; fed oftinm penyt VIPAT apertum dimifir: fiquis pignus a muribus cor- * je &d I) »rodi paffüs fuerit: fiquis feneftras altiores non clauferit.... Arque ifthec. culpe nomine fimpli- p citer in jure intelligitur: ut /. 5. $. 2. f Com- Qtrut tmodat. ]. 23. de R. . 1:5, $. 3. f De in hit. qur. Vil i Culpa leviffima eft omiffio exa&iffimae dili- gentig , quam fc. homines ejusdem conditionis tU : H J &liligentiffimi adhibere folent. ]. 18. pr. f Com- j ."V j Biodat, ]. 1. $. 4. ff. de O. & 4. Ut cum quisli- j ; w brum mutuo acceprum cubiculo inclufit;. nec nibus, virum, oftium fit- " tamen Pert.emavi.z ma li bene ; 498 Drz Jun&. bene obferatum: fi gemmarn fibi commodatam jipm L incluferit in arca, quatn fur arte expilavit, /, 5, qfenom. Si feneflras verfus] .. U? $. r. ff .Naut. caup. flabul. plateas remotiores a locis; in quibus dormir fa. &t milia, ferreis cancellis non muniverit. —Hujus ] ii culpz femel tantum mentio fit in jure. 7, 44. ] s 1 d n "d ll Aquil. INota l. f .. Cafüus fortuitus eü'in()pinarus réi ! n J n ü]](/'!j?/(t' eventus, qui confio humano preevideri aut [ d ] averti non potuit ab eo, qui eum patitur. . Ta. | o 2 111 lia damna accidunt ab inundationibus, terre dadis w motibus, niyibus immodicis, locuftis; morti- 1: Va bus animalium , incurfionibus hoftium, incen- |jymli düs a fulmine &c. 15. $. 2. f Locat. 1. 78. | Ll Js dienu G. fin. fF..De contrab. emt. l. 18.. C. Locat. l. 23. 4 de R. J. fl Dico 1. Dolum in omni contra&u prefta- (onà re, h. e. damnum dolo datum farcire tenetur; | i A qui eum commifit, non obftante quocumque lg contractu antecedente. Pars 1. habetur ]. 23. | hus de .. 1. 27. $. 4. fF-.De PaB. . Cuilibet enim [ ii nocere debet factum proprium, non alteri: ] * m lm ' / L nec deber alter alterius odio prevgravari. c. 2244 4/ da.R. 7.in6. Pars II conítat ex eadem /. 27.] , /| It 6.3., eoquod tale pa&tum ad delinquendum] 5 p invitaret, quo dolus futurus remitteretur. ] ii Econtra valer pactum, quo remititur. dolus] $, rj tlb q preteritus, v.g. ne furti jam commitfi nomin actio intentetur , 4. ]. 27. $. 3. €?' 4- &if - Dico //. In contra&tibus ii folum ad culpa p j 1'ingi, ) levem aut leviffimam 'præüandam tenentur; u j quorum veríatur utilitas, ceeteris tantum ïäæ»' !f n 15 i ) : * Dz Jvnx. 499 üb**wïümodan : v. " flare culpam latarn incumbit; ni(i aliter fucrit ii | conventum. . Prob, /udu&. J in de E r pofito, l $. 2. ff. Commodar. & 1.1. 6. $. ff. de Q. g. . VU ls ; ] | In.contractu quodam innomina I d to ad depofitum l accedente ; /. 17. $. 2. inf. De p Vefcript. verb. & Iu i i aliis id genus. Ratio autem /, 6 L. $. 5. beec red- ditür ; 1mulzo equius effc , gemim officium fuum , ii quod ejuj , cum quo coutvaxevit 200 etiam fui com- VATA imodi cauja. [ulcepevit , damnofum; effé. - Ioiur in titr, ]u 1 contractibus hujuscemodi, in quibus danris fo- Vs trre t' lius utilitas verfatur, is qui accipit, tanrum de li, r | dolo tenetur , & de culpa lara ; quia Tagnam tie - NU "E gligeniam placuit i doli crimine cadere , ut habet .un. og] | ; ldo L' I, € O- EDJ Ao Excipitür tamen; cum (l W quis alienorura negoriorum adminiftrationem eftio: fuícepit; ut mandatum, negotiorüm uj p hic enim ad (ummam diligentiam fe. o 5 igaffe Vire t AMan- videtur.. /4rg. l. 10. pr. f5 1. 13.69 21. . .quang dat. &y $. 1. Juft. De Ob lg. que ex quafi contr. betr 1 Tutores autem, cum officium plerumque in- Oal n viti; ac nullo füo emolumento fufcipianr, le- vem faltem cul T pam pre'ffare renentur, . 7. C. Tif i2 4litr. tut.. Bartol. ad 1. 32. ff. Depefit. 2. 33 ml 4' » l. Econtra in contra&tibus, in quibus fo- gt lu$ accipientis verfarur utilitas, hic ad culpam miteret. levitfimam obligatur. Neque enim equuüm jur du eft, ut creditor , qui alteri officium gratuitum exhibet, quocunque damno afficiatur; hunc vl nomlfil; ergo füfficit ad illam folum culpam preftandam nid aditringi , quze fine praefumptione doli non ad- mititur. " fgg(,hl)! Exemplum eft in commodato 4./..5. us UM f Commodur. Imo quotiefcuraque .quis u A li -t 2 e 500 | Dz Junr. fe obtulit nepotio, toties cu lpa leviffima præ':- 4 ü impü(üb ftanda. J. 1. $. 35. ff. Depofir. S dv gt III. Denique ubi & dantis utilitas & acci. valiiudstd ( 'W pientis in contractu verfatur, ambo fibiinvicem f ven ad culparm levem praftandam tenentur. 4. ]. 5 qum du 6. 2. 1. 18. pr. ff. Commodat. Exempla fünt in emptione, venditione. /. 23. de &. 7. 1. 36. f. mb De AG. emt.. Locatione, conductione, 7. 6o. 0! j . 7. ff. Locat. . Societate.. &. frn. Jufl. de Socigt. "d " Pignore. $. 4. /nf7. uib. mod. ve contrab. oblig. . aM Dico 1IIl. Damnum rei alienee cafü fortuito j d nf factum, per fe in nullo contractu eft preftan. j d dum. Conftat ex ]. 23. F. de R. 9. ) 6. C De pignovat. a. — Ratio. Quia in cafibus hi(ce nec | eipm t dolus, neque culpa cuiqnam poteft imputari. (f Pa Sic res commodata interit commodanti. 7 5. Óhy ququ $. 4- &2 7. . Commodat.. Idem accidit in depo- üncrcdt íio. 4 2o./ff. Depof Pignore. $.frm. Inft. Quib. gt vnod. ve contr. obl (eti r ;p. Mandato. 7 26. $. 6. ,Mf"f' p u dat. &c. E Go Dixi, per fe, ex accidenti en im preeftatur I cum alter pacto in fe fuüfcepit cafus fortuitos; hnudi etiam generatim. d. ]. 6. C. De pignorat. adt. . 9. dlirní . 2. ff-- Locat. avg. l. 79. ff. De legat. 3. . Fiffu- ilx lr ) 2. 5. 78. G fin. ff-. decoutrab. emr. 1. 1. $.35. F. De- LURT LU Mi jofit. lL Si culpa, quee alias praeftanda erat Q & in contra&u , caufam dederit caíüi fortuito, ]. 11. $. 1. ff.. Locat. 1. 5. $. 4. 62 7. $. Commo Bdl dat. Vel mora culpabilis. ]. 23. ff. de F. O. . i ]. 8. $. 6. De precar. c. un. De commod . Mora "r dye enim culpabilis perpetuat obligationem. & pe- & dj j e'quï- d riculum in morofum transfert ; adeo ut n dem . Dz Jvnxe. $01 áem. impoffibi D przw » itas poft moram füperveniens eum liberet. c.25. de &. . in 6. IIL Si res I venditionis gratia eeftimatae fuerint traditee. ]. 10 n C. De qure. dot. l. $.. $. 3. f. Commodat. .. Quia r ficut in venditione periculum eft emptoris, ita Go etiam eft accipientis rem aeftimatam non foli F.IS M taxationis pratia. T104, | .Obj. L. cont. a. Concl. Qui rem alienam pre- T cario obtinet, latam tantum culpam preeítare [] dir renetur. J. 8. $. 3. f. De precario. 9 l. 23. de R.9f. [imuto Ac' nihilominus hujus folius in tali contractu direla. | verfatur utilitas. Ergofal(um eft; eos, quorum 1b in contractu verfarur utilitas, ad praeítandam ushtenk I culpam- levem vel levitfimamn teneri. E. M. dinpur Coif. Precarium definitur 7. 1. fr. Eod. conven- iuii 1 tio, qua quis precibus perenti rem gratis uten- n dam concedit, nullo utendi vel fine vel.modo i If prafcripto , hoc eft ,. quandocumque conce- Ml denti libuerit., revocare hic datum precario poteft: unde asquum non eft, eum, qui pre- cario rem obtiner, ob tam exiguam aut inftabi- præ!ïarurl. s r em utilitarem , ultra culpam latam praeftandam "TP obligari: nifi aliud in paétum deducatur. INam L fillk in hoc & alíis contractibus interdum is qui ac- ;fmi eipit; dolum folum przftat: quandoque & cul- a ent pam, & periculum & diligentiam, i. e. cafum fortutt fortuitum & culpam leviffimam, prout inter pacifcentes convenerit. /. 5. $. 2. 7^ 10. Comimo- m HeVO 7*. Iniri tamen pactum non poteft, ne ma- li j ) jn ritus in dote de culpa levi teneatur. /. 6. ff. De y» f a. dotal; Nec enim valent pada, qua cau- J am dotis deteriorem reddunt. Qu l. 14. ff. Eod : n li 5 10 N r $02 Dz Jontr. - Obj. II con. 3. Coucl. Sepe contrahentes | Óf M o i tenentur pracítare damna ab inimicis illata , àlia-. que id genus: atqui hi (ünt. cafüs fortuiti; erz |: i QVQW f Si caufam ipfiinimicitiarum |n:2* go. R. Difl. Maj. dederint C. fecus IN. Maj. & ad m g. Dam. j m num mere cafüale non cenferi, quod ex pre. |i/» vio fa&to patientis evenit: ut cum condud&ori |lm fruges cum horreis incendüntur ab aliquo, U L privatas inimicitias ante cum illo exercuit: cum jj ex fceno madido incendia oriuntur: wamQgaui i occafionem praflat , dammmn feci(fe videtu ,. l. 50. W 6- 3- F. ad l. A4quil., ubi plura in hang—rem ex- 1 JrWds empla adducuntur. | Obj. III. Mutuatarius quemcunque cafüm " (ut fortuitum preftare renetuf: ergo. — &. V. Corf. á n , d Diximus in conclufione, damnum vei aliene in i At cafü fortuito nemini effe preeftandum: at vero dominium rei muruo acceptee tranfiit ad mu- ritt t a, d tuatarium. pr. Jufl. Quib. mod. ve contr. oblig, ;q Hujus ergo periculo perit: quia in mutuo non igimm j qu rj fpecies reftituenda ; fed genus; hoc autem non perit, ergo nec debirum g eneris. /rg. ]. Incet- manenrjbus ( Eodem modo quo- | ! li dium. 11. C. Si cert. pet. ties res non amplius eft perfecte dom ini, fed |zjtds non illi | ! A per contractum jam alteri debetur ; perit; fed cui debetur: nam dominus fic eft | dl debitor fpeciei ;; debitor autem fpeciei liberatur. Bitistgi ] 1 23.ff. de V. O. Ita in emptio ne venditione, |/ lls dhuc fit |pris g quamvis venditor ante traditionem a W n Fei vendite dominus, p ericnlutu tamen € emptoris. J 1. 7. 8. 11. &2 15. f. De peric. 5 Ut f commod. vei verndit. Ex dictis ha&tenus . Vtifys 3 * puigeag. sos 1 "fs —— Coll . Dum agitur de fun&ione officii vel LT de confi ] io dando, non preítariin confcientia culoam levem : aut leviffimam, íed tantum 1a- U) um llitirg ram ex negligentia aut ipnorantia: nerno enim [1N | tenetur majorem adhibere diligentiam in fuis Ql t fanctionibus, quam communiter adhibere fo- ? od leant prudentes ejusdem conditionis viri. Idque Sa/iquo,qu, locum habet etiam in. Medicis, Advocatis &c. TCC C qui ftipendium accipiunt, ratione cujus fit, LU urin-(erveniat quidam quati contractus. EO QU ARTICULUS VIII : Varii Modi , quibus diffoloantur Coutvactus. hg al z d k Íco. Qpatuor funt modi, quibus contra- p | J &us diffolvuntur; . Novatio , Compenfa- o d Ya tio; Acceprilatio, Solutio, quos feorfim bre- fit a . viter.nunc. expendam. l. /Vovafío l. 1. ff. De tint. d I i 3 B uvat, definitur , prioris obligationis in aliam ob- ansfufio at- m ligationem. feu civilem. [eu maturalem tr cutm at que trauslatioy ita ut prior perimatur. Quando manentibus eodem debitore & creditore, ge- : La nado Qu nus obligationis falrem mutatur ; erit /Vovatio ii i& in [pecie : alia$ mutato debitore ; vocatur Deke- , n M gatio. Ad omnem autem novationem opus nec amplius fufficiunt ms d eft expreffis verbis ; E allbera! P hrafes eequipollentes. $. 3. 7 // ; f. Infl. Quib. mod, vt toll. oblig.l. 3. €7 1.fzn. C. De novat. Novare non p d poteft is, qui nequide m naturaliter poteft ob- lipari , novatione ftri&te &integre fumpta. Sed n um d J W e hac fatis ad propofitum differuimus fupra « jnþonclu/aone art. 2. $: 3. circa medium, L CD) 1 4 $04 Dz Juns. .. II. Modus alter folvendi debitum ex eon. | ( | o do t tractu vel alio modo eft Cormpen[atio, quiz de. finitur J 1. fF. &9 L. 4. ac f. De Compen[at. debigi gi ii 217 €2 crediti intev fe contibutio , 'ipfo 3ure mutuum delitum tolleudi gratia , fatla. Utfi a Cajo peten- un qui te a te 100. debitos ex mutuo, excipiendo pe- am o (b tas compeníationem fieri roo. quos tibi ex ven- ditione debet. — Quodfi alius plus altero deber, hs adhuc fieri & peti compenfatio poteftquoad | d quantitatem aequalem. 7. 4. C. b. ?. .. At fiquis m oppofitionem compenfationisomiferit, folutum MT condicere tanquam indebitum non poteít, nec lj ultra compeníatio ejus admitti, /. 2. C.J.7. Re(tat tin o Y ergo illi folum actio competens ratione debiti, campal quod compenfàre volebat. Oportet autem, ut neeà caufà, ex qua compenfatur Jliquida fit , i. e. quam m s mec debitor inficietnur , aut fiinficierur, intrabre- t d - ARQIO vem terminum & fine altioreindapine poffit de- initiy bitum probari àcreditore. /. 14. C. 2.t.. ld quodïf is l pro occultis compenfationibus etiam eft adver- à enpettn tendum. Haunolduszr. 9. c.2. contr. 4 $. 2-14.157. SITUT Quamquam vero genus cum genere com- Wi oj penfari citra dubitationem poffit, ut fi uterque Miup i debeat 100. arietes, aut centum modios: di- Bu lr flnd verfie tamen fpeciei debita compenfari nonlicet: neque enim creditori invito aliud proalio poteft Per L 3' Cl 6- l obtrudi. ].2.6. 1. deA.C. Ipitur cum compenia- m tio fit fpecies (olutionis ]. 4. Qui pot. n pignor. af quacunque res fünt imparis zftimationis aut U d affectionis, compenfari utrinque non pollunt : IT quales forent res generum diveríorum, aut di- Wollpu verfarumqualitatum, v.g. vinumRhenanum cum Sd "In V dí a r Dz Jonrz. $o$ M Gallico: neque fpeciescum fpecie v. . hic equus kl d. cum alio certo equo. 7. 13. $. 2. ff. De pignor. m quia inzequalis eeftimationis fünt corpora. ]. 5 1. /mus $E De lgat. 1.' Multo minus vero fpeciem | M, 'Wü' cum quantitate licet compenfari , v. g. equum BR cum 100. imperialibus. O v Ob has conditiones in aQtione commodati ilro d locus.compenfarionis effe non poteft. 7. z. C. Qu Cominodat.. quia in commodato fpecies feu cer- Àt lii rumcorpus verfatur; debitum autem eft quan- u Áotum titas. 7 19. pr. F. De ignor. a&. wd, o Excipitur item : € pofitum , , quod cum Ui M alio debito nequidem fimilis depofiti poteft t dj compenfari. /, wlt. $. 1. C. D. t q9 L 1x. C. De- EM pof. & $. 30. ZuflDe alion. Rationem hujus eze- jiequ dem leges reddunt, fidei exuperantiam , quae d in contra&tu depofiti requiritur, ne fcilicet illa redundet in perfidiam. À ml 4 lii . His adde a&ionem ípolii, cui perinde met d compenfatio opponi non poteft ex . A. C. b.7. Jj & c. Redintegranda. 3. q. 1. lgitur condem- Wfe n natus ob injuriam , furtum &c. cogitur folvere [ ütgle debitum in rarione fpecifica. - Xl d Denique neque debitis quibusdam Reipu- qonlcte blice folvendis compenfàtionem objici licet; " liogord per . 5. C. L. z. rmpe III. Modustertius diffolvendi obligationem inpor €X contraétu ortam eft Zcceptilatio; vocabu- ntions d ürn derivatum ex acceptum fero , ut colligitur ml eX ]. 13. $. 10. C. . 1., ac definitur; modus L (ULIA quo obligatio verbis contracta, contrariis vicif- fim verbis diffolvitur, perinde acfi revera fo- lutio li 5 $o5 Dr Junx. látio effet fa&ta: unde $. 1. /nf?. Quib. mod. tol) p n J ;76. Ü ij oblig. appellatur imaginaria folutio, ut cum quis l j«m rogaverit Titium: Quod ego £ibi promifi , balese acceptum , ac Titius refponderit: Zabeo. —Huic jgi | acceptilationi, ad tollendam folum obligationem per verba promifloria contractam inducte, ad. m p f ifv ! je&ta deinde fuit à Gallo Aquilejo forma alia; qua obligationes omnes tóllerentar; que refer- Dd at at tür $. /7. /ufi.. Quamquam autem ad accepti- lationes iftas, eeque ac ad flipulationes, verba aA " IM' n folennia requirebantur, 4 r. C. De acciptil. eo- quod nihil tam fit naturale; quam quomodo pb hu'yuue&&um . aliquid colligatum ; eo modo etiam diffolvarur; l. 35. €? 100. f. de R. 3. hodie tamen fuffi.. TT j end r ciunt verba qualiacunque, modo ex illis conflet &oire d de animo, alterum obligatione liberandi, ceu B gicamqe eft pactum nudam liberatorium , aüt dara apo- vinitniionm cha, feu , ut ajunt , quietantia, Haunol»d. ?. €. 2. COHIYOU. 4. 1. 165. At f kolwn ( — Ptocuratori, tutori, curatori , & fimilibus alieno nomine acceprum facere aüt rogarenon dütons um licet, nifi preecedente novatione, qua jus aut lii qii oblieatio in novantem transfundatur 4. /. 13. fii, at teitdi $. 10. ff. l. t.. & perfonis aliis omnibüs acce- prilatio; etiam in parte debiti , fieri poteft, ex 6 if p r d. $. 1. Infl. Quib. mod. toll, oblig. IV. Denique obligatio ex contra&tu nata It r tollitur folutione , quac fecundum /nff. pr. ?. c.& QU Bo I. 49. ff. de folut. dicitur naturalis preeítatio ejus . N] | quod debetur; animo rollendi obligationem 1- D ol &a. Generatim autem folutionis nomine acci- 05 M fgüf /) , quo pitur aétus omnis, quo tolliruy obligatio etiam Dz Jvnx. 507 «0!3 L etiam compen(tio pertinet. ], g 4- J--De folut. *ütqi ]176.€? 187. de. F. AU 'Ex eodem loco /off. €9 1. 2. $. x. ff- De veb, Ti b cred.gg 1. 16. C. De folut. conftat, invito credi- Vg tore nemini licere aliud pro alio folvere; v g ii triticum pro pecunia, oblipatio enim ita eft ouT diffolvenda , uti fuit contracta. ]. 35./f. de R.5 " (üerei. Poteft tamen invito creditore, folutio fieri id t ante adventum diei, licet obligatio fit in diem Q5 ferdt contra&ta. /. 7o. De folut. 1.38. $. 16. fF. de ^ O. tl . (.1, 137. . 2. eod.. Quod im diem debetur , arte ! um olv porefl, licet peti mon potefi. — Ratio autem Viv hujus redditur J 41. 6. 1. eo. . Diei adje&tionem m a To veo e[Je, mon pro flipulatore: ergo favori ifti xlv íua eauía praeftiro debitor renuntiare poteft.: pend, d . Solvere autem non folus poteít debitor; fed quicumque alius, modo bonorum habeat ATT aumd ij adminiftrationem,: qua ad alienandum, ut in folutione fit, exigitur. $. fiz. Jnfl. Quib. alien. lil lic. vel son. Oporter autem, ut talis folutio debitoris nomine fiat. 7. g. €? 17. C. De folur. p u u Alias is; qui ex errore; fuo nomine pro altero rl folvit; debitorem non liberabit, fed condictio- jl ne indebiti folutum repetere poteft. /.19. $. 1. V44.871.65. inf. ff De conditt. indeb.. Quodfiquis )oteüa W pro debitore íciente vel ignorante; imo etiam m&ü t invito folverit, non hic folum; fed ii etiami; / n V qui pro eo intervenerunt, liberantur, pr. pf. st ( [2 Naturalis enim & civilis ratio- fuadet; xgationä" : alienam conditionem, eriam inviti, meliorem' m nos facere pofle, non dererio'rem. l. 39. ff- Dz j " a 7(egf)t. ;geji' Eodetü i ! « $08 Ds Junx. j porefl i . Eodem modo (olvi poteftcreditori cuicum; queri 1 que, bonorum adminiítrationem habenti, arg, ] 1 j À. 15. 62 L. 49. ff. De folut., ut funt tuto ?" q ] r; cura. tor, ]. -14. ff. h. t. Procurator generalis;. 3 34?1 vj exgo | 6.3.eod. . Quodfi creditore invito, fieret ; (olu-- f j d E tio li, debitor regulariter non liberaretur. /,39. $. 4. ff. Eod. Nam quod noftrum eft, fine fa. |i o5* - &to noftro transferri in alium non poteft. . 11,.- qu gm'z.iöh f Jf.de R. 9. . Creditori tamen creditoris, abs. que mandato, debitum recte folvi poteft, mo- d do hoc fit liquidum , nec contra illud excipi | ERN potlit. ]. 36. ff. De negot.geft. €2. 1. X1. $.5. . De - u piguov. ad. uia ipfi creditori viderur fa&la - Ü N ] 1] « U. folutio , cum in ejus utilitatem vería fit pecunia: | unde eam ratam habere debet; alioqui exce- i j f ptioue doli mali vemovelitur , fecundum J 6. ..«l fï Q lt M JDe dol, mal. 9 met. except. Secus, fi invito: r creditore folvam. ]. 108. $. 1. ff. De lggat. v« Bs Q Vide Haunold rr. 8. c. 2. controv. 4. $. 4. £ Yip p . V. Supereft adhuc alius modus diffolven- jou u di contractus & eorum obligationes, nimirum COWT — & contravia volustate amborum contrahentium, - d qurits ut $. 4. Znfl. Quib. iod. toll. oblig. indicatur: fed Jrur i a hic tenet folum in iis conventionibus, qua 1n, ycl diürz( lo confenfu perficiuntur. .Poteft etiam accid. N Ant 0 re, ut alii contractus folvantur voluntate co n- ] Odelimitn traria vel partium unius tantum, cujus nimi- -ISQ-IM rum folius utilitas verfarur: ut in depofito /, 1. Ol hn $. 45-/f- Dépof. , in mandato G. 11. /uff. Deman- j dat,, & in focietate. $. Zuff. De fociet.. In. tali- hg bus enim exceptio tua , zoz interofl, repellit 1 que jl omnem agentem, quippe qui de injuria con-- J "n queri Dz Junz. 509 t i Vi queri "b ( ].38. l non potefl. ]. 27. $. 2 if g De pall. $? 17. ff.pe F. O. ( Uüimm)cm Ü ! /. /Equipollens idem operatur , quod "i& expreffumn; ergpo ad novandum non opus eft Itl expreffis verbis. &. D. Ziut. Si lex non pro Wi forma requirat expreffionem C. fi requirat Mi Jex exprefzonem, (át.in novationibus, idem Wt operatur eequipollens N. — Nifi fuerit expreffus li amimus novandi , nunquam praefümitur facta "m. novatio, fed tunc & priftina manet obligatio, li« « & fecunda ei accedit; nifi praxis locorum aliud Asf 'exerit. üwih — Obj. 1. Maritus compenfatione uti poteft i ob res ab uxore fibi amoras. /. 6. C. De com- ügm. pepf, atqui hze diverf fpeciei effe porerant; nim] j ergo in diveríae fpeciei debitis compenfatio lo- ii enm habet. E. d.] intelligendam de- rebus r amotis, quee non amplius extabant , aut difficul- ter recipi poterant, quarum tunc afílimatio lis äiïolvcn.ï debetur , & transfunditur fpecies in quantita- süE tem: ubi non amplius fpecies cum quanitate; um fed quantiras cum quantitate compenftur ; iur H prout in caeteris actionibus ob rem perem- quí» , vel diftra&tam , vel quando ex contuma- nax . cla debitoris non reftituitur, fieri foler,. quan- u a doad eftimationem agitur. $. 30. /nf?. de /4iosz, a n 9 J 15. 6. 1. 168. de R. F. gulto li Oh. 11I. Invito beneficium non datur. 7 69. j D. f de A. 9. ergo debirore invito ne uit pro eo- 4 hi folvi, & Explic. Invito non datur b i eneficium jf corum, quae a jure concedunrur, ut funt de- gui fenfio, donatio; focietas; adrogatio &c. C. non qucü derur Dz ]onx. $10 m ( goim t datür invito beneficium , quod ab homine cor" 41.1)- ceditur, aut fi intereffe concurrat terrii N, p t dato caíü. intereffe veríatur . creditoris " ig d porílimum folutio praítatur. Quamv folvens regreffum non habeat adverfüs de i, a qsedm/ rem. À. fin. C. De megot. geft. . 40. ff. Man TU biri q uia donaffe videtur, quod nullo jure cog V ita& fimatt d fecit. l. 28. ff. de R. 3. nifi ei ceffa fuer à creditore. Datur tamen actio negotior quinit j mlllf) i geftorum adveríus debitorem ei , qui pro ho n hd ignorante folvit. l. 41. & 43. ff. De negc?t. g m at ea CAPUT IX. . gum um z Uror m ! 'D.e' Coutvaclibur quibusdam fþgc-iaähi potefi Q9f ARTICULUS I. t t m a. I qumhodatum , Pr ecarium , Depofitum, P dim, n Hyporbeca. l t Datou Ito 1. Commodatum eft contra&tus re T. Qun tus, nominatus, juris gentium, quo us od a alteri gratís certum ad ufum ea lege conceditu [2] ut finito ufu, eadem fpecie reftituatur. n traétus zominatus dicitur L. 7. $. 1. ff..De patli — X m Contractum vealem effe conftat ex $. 2. Ia A odf l Quib. tmod. ve contr, obl. ubi commodatariu cirur ve obligari & teneri commodati actio f Contractum autem Poze fidei effe, habetur fogerewr Qi dem Znff. $. 28..De att, Quod ad ufum gra o D "m ue jtitue 1 derur,. indica/tl d $. a. ip f. Infi. . Deni ; 4 Dz Junz. $11 lii . ftitnendam eamden [pecie xem commodatam le- ": - gimus /. 2. ]. de &. C. Unde feqq. deducimus. Wi s — L In. tantum poffe quemlibet commodato l Q dare aut accipere, in quantum conrrahere po- d) Vi tet, ut ex at7. 2. cap. preced. liquet. II. Quia res eadem fpecie reftituenda eft; commodatum 4j lu ) Ale Qd in iis rebus con(iftere deber; qu&e ufü noncone lts fumuntur: nifi forte rei fungibilis ufüs citra Bu confümtionem fuerit;, ut cum pecunia come * y quproln, - modato datur, ad eam alteti oppignorandam. !uf F. 3. $. fin. €8 l. 4. . Commod. . Neque refert; utrum bonz an male fidei poffeflor quis fuerit: nam etfj fur aut praedo commodaverit, actio- nem comrnodati habebit. /. 15. £9 16. ff. eod. ijuidn - Uxor etiam res viri fui, eo in(cio aur invito, poteft commodare: quz quidem (i perierint, -..ex dote compenfabuntur. /. 24. $. 6. ff. Soluto matvim. lmo & res incorporales, ufumfructum, lp fum , habitationem dári commodaro poffe pro- b ant Dartolus alique ]Cti in 4 r. ff. À. f. ii d Ill. Quam culpam.preítare commocdatarius, im, ( - 1 & is, qui precario rogavit; debear, & quo- iv modo de caíü fortuiro teneatur, expofuimus U. uf | vt 7. Cap. praced. IV. In commodaro com- Jl p . penfatio locum non habet, ut aperte decidirur iT hfe; 4. C. ]. t.. Compenfatio enim non darur, ni- d FVUR 1in rebus fungibilibus, in quibus commoda- r d tum fieri nequit, /. 4. C. De comperfat. . Alioqui as j coperetor quis rem füam vendere, quod cer- n .to juri repugnat.. Quodfi in depofito compen- Dogn- faio à nemige admürstur, quanto minus in [tf[ueü' *: j Á corm- Dz JonE. 512 commodato, quod ad commodatatii utilitatem f gim maxime vergit. " ss V. Certi juris e ft, & de natura huj;as con- | j hi tractus, commodantem, per fe loquendo, obli. TMM ari ad non revocandam rem commodatam ' i bupt | ante tempus in contractu deftinatum , aut ante j j aumdan j | ufüm, ad quem concetia eft; & fi contraveni. ä Qv quicom Ict, bbhg ari ad reftituendum damnum & inter- du efle. c. «7. b. 1. 62 L 17. $. 3. Eod.. Dixi fignan- » WW( ,,; i ter , per fe loqueudo: nam fi poft rem commo- exuf t datam improvifus cafus emergeret, ut nifi P commodans rem commodatam revocaverit ; g i incurrat prave damnum; revocare commo- t datum ipft in utroque foro licet; non obftante ld incommodo, quod ex revocatione tali fübiret geonolm commodatarius: nec obftante, quod hic jam ATU commodatum ab alio habere non poffit, quod n conmodo tamen poterat, cum celebrabatur contraétus. sxdttum Nam fi donatio ob füpervenientem prolem in- m . quia prafamitur fperatam revocari poteft; LURT conditionata fuiffe donantis intentio ; if proles Itj & y, ut füpra tradidimus c. 6. 4.6. apopinaro na[catu filo o concluf. 2. $. 3. Similem conditionem in com- (uitin i modante prz fümere merito poffumus, ne Ua Mp commodario fibi (it damnofa; ergo tanto fa- Ts cilius ei in hoc revocare commodatrum licet; VRU quod in hoc contra&tu. non transferatur do- REU r minium , ut in donatione fit. T URT P uodfi tamen previ dir aut füfpica tus eft 2 £ & naturaliter & civi- . 2 2 V: | ialem cafüm eventurum , 2 liter tenerur ad non revocandum: virtu aliter W&mm mcorm. V ADO a enim tunc cogfenlir jnhujusrï)odidamnu mocas Dz Joas. 513 TM . modatarii gratia fübeundum; perindeac dona. Dd tor previdens aut fperans nafcituram (ibi pro. . lem ; hacnata, donarionem retrahere non poteft, btj "" :' hn H : Dico [J. Precarium definitur cozvenzio, qua qui j precz':'/us petenti vem oYatis utendaim concedit , ID d D D Qu | ulloutendi vel ffe vel rmodo prafevipto , h. e. quam- - diuis qui conceffit, patitur, /, 1. F. De precavio. Dümdi. ubi additur, genus hoc liberalitatis ab jure gen- li 6300511. URLITE tium proficifci. Licetautemcontra&tuseffe ne- h U m/l getur ]. 14. 7- b.t. tamen ob fimilitudinem cum NI commodato , poft hoc tractari folet, a quo duo- . n bus ex capitibus differt, I. quod ad libitum dan- tispoffit revocari precarium, tametíi hic ex cau- n ol v t fairrationabili precarium repetat. Sicut valet T revocatio eltime voluntatis ex caufà irrationabi- li, v.g. ex fine peccaminofo facta. — II. Quod vt u CODIER À in commodato nulla tranfeat poffeffio in com- modararium, fed commodans per huncdicatur | prolcm n madmt naturaliter poffidere, ficut locator per colonum z [ at vero in precario tranfeat poffeflio naturalisia X E $ TT rog antem, & apud concederitem maneat pof- feflio civilis. 7. 4. $. m n f 1. . 15. $. 4. 69 fín. ff . z. y, relt Quod etiam de Juribus, ut fcnr fervirutes, eff - &ccipiendum. exead. ]. 15. $. 2. Til 1 - m l Finitur precarium morte rogantis; 'non tà- vt dü-v men concedentis, fed tranfitad hujus heredes; donec revocerur. /7. 12. $.1.7.8. $. 1. £2 2. c.fn. um* eod.. Si tamen concedens volunratem füam ita leterminaret: poffdeas quamdiu mibi placuerit , du ! ii conceffio ante ejus mortem non revocata , cum. ni do&trina: quia poft g ipfo expirabit ; ex cgmnju j MO " k vitam $14 Dz Junr. vitam nullum amplius habet placitum /. 4. ff i , tt Locati c. $. Deve[cvipt. in. 6. "n D o Dico I11. Depofitum eft contraétus reglis, ,. quo res alicui gratis cuftodienda traditur , utea. |.inm . dem Ípecie reftituatur deponenti. Z»fliz. $.5. V d Quib, smod. ve contvab. oblig. . De hoc contra&u ,j Vo! j apitur in ff. zi. 3. lib. 16. 69 C.tit- 34.lib.4. fyo du Dicitur l. Cozzra&us, ut difcernatur arede- ialb 4 pofita de qua /. 1. pr. ff. J. z. Scribit Ulpianus, ! ] um JDepofatum eff, quod cuflodiendum alicui datum df M u;,[ä.g'.r.f.ba Eft etiam contractus realis: nam s; apud quem | jl f res aliqua deponitur, re obligattr. d. $. 3. Inft. v Idem contractus eft nominatus, bone fidei , m juris gentium , ut Harprechtus addit. Per adje- , igirordi étam autem vocem graris, diftinguitur, a-con- ;;jirlj tractibus locationis , vel, o u facias , 1. 1. $. 9 "— L5 27 xk ndciqui DiciturlI. Acs,unde contractus ifte aliuseft de- sl pofitum in [pecie, alius fequeftrum , L. $, $. 1. L 7.pr. st €9 1.12. $. 2. b.z. Depofitum in fpecie eft, qua amaïmïmgm& do res mobilis non litigiofa ab uno vel pluribus, — R trmm aut litigiofa quidem, fed fimpliciter ab uno de- elimon fs ponitur. /. 6. €7 17. pr. Eod, Avgum.]. 110. ff. de lsf ] Z.$. Quod( hoc fiat ob imminens periculum .. . incendii, ruing , naufragii , tumultus; aliave eX 3A neceflitate, dicitur depofitum neceffarium, ac tll miferabile ; alioqui voluntarium nuncupatur. m L 1. $.2. £9 ]. 18. ff. Eod. do reslitigiofa ea leg Ui Sequeftrum eft, quan nità. Áj ht deponitur, u pendente lite cuftodiatur , finità Tifegen : vero viclorire ftituatur. 7 5. $. 1. 67 2.1.6. f d T pj Si cum partium confenfü res cuftodienda tr adi- tur [ 1 N . Ds Junr. $515 | l 1] ^i tur tertio , erit fequeftrum voluntarium. [ (rf. Depo[: €9 L18.fF. De preferipr.verb. Siau- U i r &oritate Judicis fiat parte invita, erit neceffarium fequeftrum. 7. 7. $. ffz. f Qui fatisdar. cog. Hoc tj kj fine neceffitate fieri prohibetur . uz. C De probib. * t Jequtftr. INam fecundum c. z. De Jequeftv. po(feff- ZT fpecies eft executionis: a qua pr oceffus non eft Tritür r J Upiag incoandus , /. 3. C. De execut. vei judic. . nec "iquisquam commodo poffeffionis (üe eft privan- l dtin dus. |.6. $. 1. C. Uude vi. niqem lh Dicirar IIL. Zradirur alicuj. Deponereergo, Al ! at d , & recipere depofitum poffünt omnes, qui leoi- busnon prohibentur. Deponente fervo, actio it edy .acquiritur domino. /. z. $. 17. ff. j.z. Pupillusra- Vi t tionis ufüra habens, fine auctoritate tutoris de- 7 li Q.)" ponere poteft: eo quod nihil juris amittat, fed feditscà "jusadhuc acquirat./ Admittere autem non po- teft depofitum cum oblipatione, nifiin quantum )** evaderetditior autdolum committeret .]. r.$. 1 g X U. "T'amerfi relieiofüs, fervus, aut filius fam. rem ab L * vd p fe depofitam'repetere in judicio non poffint, re- f4100 G Jto f &e ramen ipfis depofitum reftituitur, modo id bona fide fiat ]. 1.f /. . Furi quoque & prz- perg'culu 7 doni re : m ablatam deponentibus daruractio. /. 1. um 4 LT ff- Eod. Superiotibus Soc. Jesu depofitum Iecipere prohibetur 7ev.69. Prepof. dom. prof. 99 ioptt $ Áito. 64 Retloris. Caeteri ClericiacReligiofi depo- itum admittere poffunt : hoc fi perierit, Ecclefia gïofaeadzïf aut Monafterium non tenebuntur, nifi in quan- juun l tum diriores evaferint ; id quod deponenti pro- 'W ; bandu m incumbit c. 1. de Depos. d V | Kk a Dici;- Dz Jonr. $16 "TE Dicitur IV. Ut res eadem fpecie refttuatut. p Poreft ramen accidere, ut accipiens non teneatur ('grerm eamdem fpecie rem reftituere : ut fiquis depo. j qum þïD( nat pecunias vel aliam rem fungibilem, hac lege urdominium quidem in accipientem transferat, m u iverodori nectamen plane velit effe mutuum; eo quod fibi gt refervet jus revocandi ad libirum, ita ut depofi- us 200 tarius teneatur vel eamdem fpecie rem; vel; hac T^ | st forte confümpta, aliaid genus reftituere. Qu *Y TT quidem in cafu, fi contractus in favorem depo- mqunh pentis precipue initus fuerit , etfi mutuum fa. w piat; erit tamen fimpliciter depofitum: nam mu ag.mmm zuum fit tantum in gratiam murtuatarii , nec po- Rn teft ad mutuantis arbitrium revocari , datürque idern in eo locus compenfationi ; contraria vero om- Tictr V. nia in tali depofito accidunt, Item in mutu r po datur exceptio non numeratae pecuniae ; non au- ren dl tem in depofito, 4 14. $. 1. C. De gon mm. ptt. at du Denique talis depofitarius fi effer in mora refti- ftituendi, teneretur ad ufüuras folvendas, pf ts h quidr tempore mor:e: ad quod non obligatur in.mu- V n tuo, nifi ufürzfuerintin ftipulationem deductz; Vr /jn, €o quod mutuum fit ftricti jurqisjl./ 24. €7 25. Jitrim m ] $. 1. ff P. t. Econtra fi contractus talis pracipue initus äresfuitopp Jæ Mb foret in favorem accipientis , erit mutuum fim- pliciter: unde d. /. 24. afferitur, zalem comvahum f:onu—aüupigm ' ^ n 2107 iffimos terminos depofiti egvedi. Iy r Quodfi deponens rem fungibilem, det acqi: IN ienti facultatem ea utendi, modo rantumc: reftiruatur, nolit tamen contractum mutui ce u L lebrare; manebit depofitum; fed irregulare vo- D catut; Dr Jvnzs. $17 hdg, €atur; nec ante res tranfit in creditam, quam ab accipiente mota fuerit. /. 1o. fF. De veb. cred. Caterum qui fine aperta facultate uteretur , 16; quam pro depofita fervat, non peccaret ,. fi ! l ;remdä i 1 bona fide putaret, dominum non fore invitum. nag: Sivero dominus ufum non conceffiffet, nifi pro r pretio, teneretur ad reftitnendam zeftimationem ; Ufüs, in quantum locupletior inde factus effet. Sed & re fungibili utendo non peccaret, fi cer- lr ( Ym d. tus effet; fe aliam eeque bonam in promtu ha- biturum quandocumque repeteretur depofitum: w T Ra Tacite vero cenfetur concedi facultas utendi, fi n v.g. pecunia numerata & non obfignata fimpli- i 1 g citer deponatur ; non addito, quod eadem reddi debeat in fpecie. /. 3 1. ff. Locat;. UOT m j a Dicitur V. Deponentireftituatur. Unde con- ficitur, non poffe depofitarium recufare reftitu- fjg; t tion À DI . em depofiti, donec fibi folvantur impenfze 3n rem depofitam factze: hoc enim jus retinen- n d " vends, f J n j didepofitarius defendere deberet exceptioue do- li ; quafi alter repeteret depofitum, eo quod no- !igafurinmö andedud it folvere expenías: atqui hec ipfa exceptio Iuf2 vetatur ]. pez. C. Depos. Deinde fequitur,depo- ' itarium non poffe uti exceptione pignoratitia, Ie$ fuit oppignorata antequam deponeretur : ioye Iu um n nam depofitarius in hoc caíü receflit a priore contractu pignoris. Econtra retineri rem pof- nconrraf?f : fe, i füerit prius depofita, quam oppignorare- tr; probat hzc eadem ratio; quod conven- lm g ol j, liones füb(equentes prioribus detrahant, /.ur. C. g* Tan cbirþgmþb. Jv Deni- I j J - 518 Dz Jun z. Denique Sempronio repofcenti fuum de oä , d fitum retineri non. potefta depofitario ; etia gt ? Cajus creditor Sempronii denuntiet;ne illnd de.- a m bitori fuo. reftituatur ; donec fatisfactum fibi f i fuerit: hec enim denuntiatio in depofito, pen: lp fionibus & panibus civilibus interdicitur /Zuj. dum n ] un. C. b. t. Depofiterium de dolo tantum, &de i s culpa lata teneri diximus, c.prec. a. 7. concluf. 2. quuum? p JDico I F.: Pignus eft contractus realis; qu debitor rem aliquam creditori in crediti fidem TU feu fecuritatem tradit, ut, foluto debito, eadem- A snii in fpecie reftituatur. $. g. Jzfl. Quib, mod. te siedinit contvab. oblig. Definitionem iftam pignoris pro- af Lt prie (ümpti per $$. fqq.' explico. L Diciur ii contra&us: vulgus enim fiepe hoc nomenaccie jinü? pit pro obje&to five materia hujus conventio- vf ( nis;interdum etiam pro éffe&tu contra&tus iftius, .? Mu d 4 j j five jure; quod creditori inde quefitum eft, iif fumitur, prout extat in Digeftis titulus, Quib: samav 1mod. piguus vel bypotb. folvatur. Quandoque fi- | Quiq gnificat inftrumentum pignoris /. 22. JDe pi« ib " at gnor. a&. II. Dicitur, quo vem tradit creditori: cone us tractus ergo realis eft pignus. — Unde apparet | (j differentia inter pignus & hyporhetahü Nam "r pignoris appellatione eam propvie vem contineri dici- Mopitz mus, quze fiul etiam tvadirur creditori , maxime fi bomyos; molilts fit.. t eam qua fine rraditione nuda comen- li zione tenerur proprie bypotbece appellatione contineri A I n dicimus.$.7.fufl. Deathion.egl.9.S.x JF-Depignor.a A Ltj d 2—] 5 Licet ergo-pignus plerumque foleat eíle mobi- ! lii lium; hypotheca immobilium, ratione object [f ] T tamen Dz June. $19 "It tamen non differunt: cum aque pignus con- "t ftitui poffit in immobilibus, & viciffim hypo- ( W& theca in mobilibus. /. 1. $. 2. 7- Depig:. 7 ER E .Ex eadem autem differentia intellioimus; ! eploäl:uï &| hypothecam non contractum, fed tantum effe l14 paétum legitimum & I 17. $.2. De pa&, appel- "i Jatur pignus , de quo jure Pozorario na[citur afio : /tij;' quia inter pignus & hypothecam, quantum ad 'i;m a&tionem hypothecariam attinet ; nihil intereft. diftm d. G. 7. Jufl. .De atlion. Communi autem defini- ^8m tione ambo ita defcribuntur; conventio quaali- lmt| quid creditori'in folutionem obligatur, ut inde m farisfiar, fialirer non fit (atisfactum. T D IHI.. 2e; illae folee dari in pignus, aut in hy- w pothecam obligari queunt ; que vendiadebito- CODYent re poffunt.' Quare nullum pignus eft aut hy- us potheca rei alienee invito domino: neque etiam zitum d obligari ita poffünt res Sacrae aut publicae; nifi tis, ( in quantum véndi eas licet. ag Quodfi quis omnia bona fua alteri oblipat; DT generalis bypotbeca vocatur : Specialis autem erit, fialiqua tantum determirmata obligantur, aut om- M: 0« nia bona unius certi generis. : r /. Obligatio ifta deliberata conventione & con- fenfu partium fa&ta, dicirur bypotleca expreffa: n N ii &opponitur hyporthecee zaczzz, quam legesre- us imponunt in favoremcertorum debitorum, at du quzque fübfiftit debitore etiam non confentien- te; imo & invito. 'Talem habet locator in re- u 1f bus illatis ab inquilino in predium urbanum; pupillus in rebus tutoris & curatoris pro mala T u d adminiftratione, uxor in bonis mariti pro dote. r Kk 4 y- 520 Dz Junr. Hypotheca iffa perperam a nonnullis. nucu rur conventionalis tacita, ut Molina & Hay. i, noldus obf(ervanr. gin p Eadem ratione pignus dividitur in cozven. g refianon éionale, quod folo partium confenfü conftituitur: g, qui? in pretorium , quod judicis edicto ante fenten- T tiam definitivam in paenam conftituitur per mif. n perce"*f ! fionem in poffeffionem debitoris contumacis, tor t fl',fl quaimmiffione non acquirit poffeffionem, fed a p meram detentionem rerum tamquam pionoris vl pretorii: deniquein judiciale , quod conftituitur ht pretoris decreto per immiílionerh in bona de- dj m r eliten bitoris jam per fententiam condemnati, adeo- que in exíecutionem fententiz jam lare , ut ex n pecumafoï' illis bonis fatisfiat creditori immiffo, qui perta-. mto R lem immiffionem acquirit poffeffionem fimilem Jeimacpad ili; quam acquirit ex pignore conventionali dullominsa) per traditionem. /.26. ff. Depignor. m dm IV. Dicitur pignus z crediti fidam tradi. IIj k m Hunc fi finem excedat creditor , & invito de- u bitore, utatur pignore; furtum committit $. 6. DN Iufl. De oblig. que ex deliclo. Ex conveniri po- gituced teít furti ecundum seftimationem uf(üs non pi- pgmqranda k noris Bartol. Lopez. Molina cum G/or.zz/. Quz ANgepy jumenta. ff. Defurt.. Quandonam autem debitor t . confentire in ufum pignoris praefumatur ; intel. Jrsitnn '. ligi facile licet ex his, quae nuper concluf. 3. $. It r 4. de depofito differuimus. L: r Cum fructus una cumre oppignorat i e.tiam WT D (9 014, cenfeantur, tenetur eos creditor vel (ecundumie l cum pignore reftiruere, vel, fi eos vendidir, aut dul in ufüm fuum convertit, quia fervari non po- Wt terant, Ds Junsz. $21 U t terant, eorum pretium rependere, faltem xqui- TM valenter ; detractis nimirum expenfis, compu- tare in parter debiti, . 1. C. De pign. a&. 1mo i I l Á lt m ad reftitutionem quoque illorum fructuum te- m netur, quos poterat pefcepiffe creditor, & cul- 04 dl N pa füa, quam vi hujus contractus cavere debet, Urpei non percepit. /.2. C.d. z. Tenetur autem credi- dOntima J tor tantum ex culpa lata & levi. $.4. Zgf7. Quib. (ntm ( mod. ve contrab. oblig. cafam tamen fortuitum 1 pinors reftare non tenetur. $. cif. Znfl. tutür Quapropter etiam-rejicirur pactum azri- hod cbrefeos , pignoris contractui adje&tum ; quo in- T i ter creditorem & debitorem convenitur;ut, do- lie, d nec pecunia folvatur , creditor ex fundo pigno- )qip PU ! rato in vicem ufurarum fruges percipiat. Erfi n enim hoc pactum a jurecivili non improbetur, Yentond nihilominus ab Innocentio III. c. 6. De piguori?. ] implicite damnatur , & fruétus jubentur in for- fim t tem computari. Nam quidquid ultra fortem xinod accipitur, ufüra eft: intelligendo fortis etiam no- miti(/ minelucrum ceflans,damnum emergens,&quid- n p quid a creditore jure poteft eftimari, & actione [jmonp pignoratitia peti. T ! Neque pignori apponi poteft pactum com- m deoor miflorium , ut hoc ipío quod intra certum rem- tur,'mxel'-**' pus debiturn non folvatur, pignus dominio cre- d) itoris cedat ín folutum vel tamquam vendi- tum: hocenim pa&tum utroque jure reproba- gt tür; ].5. C. De pa&l. pignor. &9. de lege comiJ. ve- g, fCind. €9 c.7. De pignov.. Quia fapit hecconven- tio ufuram : nifi forte pignus non plus valeat, r quam debitum, aut conventum fuerit, ut pignus [f Kk ;j p to $22 Dr Junr. jufto pretio effet venditum, cum oblipatione i folvendi exceffum valoris fupra debitum: oc gt ' uo(ïfl Q enim . cafu. videtur quodammodo . conditionalis effe venditio. 1.16. S.9. ff. Depignor. ,inevetl Venniom & V. Denique dicitur: u£,foluto delito, eadem: ffpecie veflituatur.. Quodfi creditor in mora fue- jurone R vond d rit, cohceditur debitori actio perfonalis pigno- vatitia , divecla adver(üs creditorem ad rem op. ln ( J at pienoratam fàlvam & incorrupram reftituen- dam, imo & fructus ejus de quibus modo me- vexio m minimus. $. ulr. ff. Quib. mod. re contvab. oblig. eg T od 2.1. ff. De piguor. a& Nifialiud debituminterve- Dl gt o nerit: tunc enim pienus, usque ad folutionem retineri poteít; etiam(i res pro debito ifto op- iv iionen idim pignorata non fuerit 7. z. . Etiam obïrlfirogva- | phariam pec. J dhmferid Viciílim creditori datur a&o cogtraria ádver- 3 rumdanm; fus debitorem ad indemnitatem pipnoris no- fs ia mine confequendam /. 2. $. 2. ]. 16. $. x. . De iif u pignovat.a&. at füntimpenfze neceffarigaut etiam Ti t utiles cum conf(enfu debitoris in rem oppigno- ratam factee, /. g. pr.]. 25. ff. 9 1. 7. in fín. C. Eod. üne w Si debitum non fuerit folutumtempore de- D finito, incipit creditor ef& dominus rei oppi- t Üf Lt gnorats: ]. ffz. $. 1. C. Deguve domimiü impetr. 69 l. 4. ff- De piguor. at.- Ex(pe&are tamen debet; Mi l. N. G]"F l dum dies ultimus fit elapfüs J. 4. ff De diffratk. pigr. Nec opus eft moneridebirorem, quia dies It ts dj pro creditore interpellat. /. 12. C. Decontrab. 6 Ws committeuda flipul. Si vero-nullus dies folutioni Jf D. f F prefixus fuit, tunc ut debitor incipiat efie 1n ^0 COj mora a creditore interpellandus eft elapfotem- * 0 Pore; Dz Jun x '523 Ui pore, poft quod ratio ditat, effe folvendüm exi- A m " ente creditore. /. 23. J. de P. O. Ulb i Quodíi nullum paétum de vendendo pigno- re intervenit, facta una denuntiatione. adhuc hi biennium exfpectatur, computandum a denun- Ia tiatione facta, fi debirem eft liquidum, alioquin Md [ a punéto late (ententie. /. 3. $. 1. C. .De jure 2 1 dom. impetr.. Qua conítitutione abrogate fünt Mp ]. antiquiores, quibus continuo poft moram j mOdOIIIf' venditio concedebatur , ut 4 4. F. De piguer. a&. MT hg l767 8. C. de diftrati. pign. Dehique licet inter partes conventum effet, ) j ut creditori non liceat pignus vendere , nihilo- GT j minus vendi poteft, fed poft trinam denuntia- tionem factam debitori in moraconílituto, que midmn quidem fieri debent cum aliquo intervallo; v. g. i trium dierum, aut judicis arbitrio, quibus per- »ignoris n actis, reditur ad jus Codicis nuper recitatum., uf l 4 inf.ff. De pignov. a. atl .Hae de pignore & hypotheca conventio- p nali, & ejus venditione: de judicialij autem ven- ol ditione vide 7. 2.. C. De ufuris vei judic. &2 c. 17. Tpofe Q De [ert. ] ^ €2 re Judic. & . 2.]7".;15047. & L3rf.De r 0npe ve judic, int. - OBj. T. cont. 1. coicl. In mutuo non poteft gn (t intervenire res aliena, ergo necin commodato, d 3.IV. Conf:. Quando agitur de jure inretransfe- i Qu rendo, res aliena non poreft effe objectum ] Qu (UM !H contra&tus: ut in mutuo;, & permutatione.',l. I. " d $.3. ff De vev. perimut. Secus res habet, cum de ia 11 períona contrahentium tantum obliganda agi- dit, l p*Wm' d tur: qupd non folum in commodato acci fed " — 724 Dzg Jvnr. fed eriam in depofito, /. z. $. 39. 1. 3x. $. x. ff. g Depos. in pignore; /. 9. $.4. . 22. 6.2. jf. Depi. j eti uov. a&t. in locatione conductione, /. 7. $9 9. 6. fj . M fin.ff- Locat. Sitamen dominus concurrat, & ii rem fuam vindicet, ipfe praefertur commodanti, leü, [-15' " propter juftiorem, quam habet petitionem. y Qu Rn l.. 31. $. 1. . Depos. ]inrgti Qb;. Il. Leges volunt, in foladepofitiactio- r a ne compenfàtionem objici non debere. /.f.C. |(ff dj De compen[at.9 $. 30. Infl. DeaGt. Exgo incom- jj hi modato compenfatio locum habet. s. 22 4gte. d (ncit " non debere compenfationem objici, nifi fit par, i, vel major ratio contractuum aliorum C. fecus um N. Commodans rem etiam aliquo mododepo- hus nb nit, & alterius cure ac cuftodize commendat, pere d ejusque ufüm ei concedit: ac propterea non ampralttnt deber effe deterioris conditionis, quam depo- U. g nens, fed melioris; neque decet, commodata- J Y rium effe conditionis melioris , quam depofi- tariutm. lt m FURm Juff. 1. Juxta J x8. $.4. . Commod. 4*Si]co,m-k- Tl modatarius pote(t a£tione: commodati contra- UT ria confequi v. g. expenías factas, potefteasdem tb confequi jure compenf(ationis, fi conveniatur a Tl j €ommodante actione directa. R. hoc folum UTR procedere in cafü, quo res ipfa non poteft am- Qd plius reftitui , fed reftitnenda efteeftimario illius, O&J. TU ' aut fiquidem reftitui poteft, fed non nifi dete- Vübttrm riorata, dominus ramen rem ip(am vult reftitui MORT una curí '/c*pmpen(ätione deteriorationis; tunc Mp enim ratione aftimationis poreft fieri compen- lrl fatio alterius debiti ejusdem rationis, v. g. ebea- ïUfymr.ägg Dz Junz. 525 j M debeatur pecunia ex vendito, & eeftimatio etiam i f: i '. folvenda effet in pecunia. Infi. 2. Commodatarius, ob impenfas 'quas L fecit in rem commodaram, hanc retinere pz TOi fx. Dl teft; J 15. $. fmm. &9 1. $9. ff. Defurt. Evpgo. NN. Con[. Ratione expenfarum, retineri commo- vf datum poteft ad modum pignoris, quod cum primum liberatur, reílitui oportet: at quod t Jf compenfatione retinetur, non reftituitur, Vi Q - dnfi. 3. Initio fupra citate 7. //z. C. De com- x.ngz!ff. mes peil-. fancitur, compenf[ationes ex ommibus atlioni- hus fievi, ergo etiam in commodato. s. explic. M ii ita ut femper compenfaátioni locus fit in omni- bus actionibus N. omnes actiones, fi de ge- JDrend nere actionis fermo fit , ita comparatas effe, ut pren m compenfationem admittant , modo nihil aliud undpe Ym obftet C. Requifitum hoc non folum in actio- ne in rem, verum etiam in perfonam eeque de- nàpi fideratur, cum nec in hac indiftin&e compen- fatio permitratur; fed his conditionibus, r. ut hj u res utrinque fit compenfàbilis: hinc fama, fe- od [lesrem cundum theologos, compenfari pecunianon po- tefl, ficut nec vita aut membra. 2; Utcom- IUE) c (olum penfatio objiciatur illi; cui jure objici poteft. 3. Ut reus conventuscompenfet quod fibi, non xdam- rioills quodalteridebetur. Videar. 8.6. 2. cap.pveced. Obj. 111 Contr. conclu[. 2.. A&tio precícriptis nifi t« verbisdatur contractibus innominatis; atqui pre- jl cario concedenti datur actio prefcriptis verbis yis; U contra rogantem, qua res concef[a repeti poflit, um uti &inrerdi&tum reftitutorium. 7.2. $.1. 82 2. 1 i lv ur efle con« u F. De p,remr. Ergo precarium videt tractus, $26 Dz Junr. gt ta&us, X Explic.affumpt. datur. ei a&tio pra. hr dea ícriptis verbis, ex equo & bono , propter fimi- , jf Sit litudinem quam habet cum commodaro, ur di. citur . 1. $. 3. Eod. C. datur ei talis a&io ex ne. qyli R gnmioodt otio &contractuN. Zazerdi&um de precario e- du vito intvodu&lum efl , quia nulla eo ttomine juvis ci- Vi qu fUl um 041 J vilis a&io effet, imagis enim ad donationes e9 benefi- NT cii caufam , quam ad megotii contratti (peGat preca- ) fil T'3 vii conditio. Licet ergo non fit proprie contra- p 9 N &us, tamen ob fimilitudinem quamdam, contra- : [ ipe ts &ibus czteris admifcetur. . 23. F. de R. F. Ob IHF. Qoit. 3.concl.. Poteft depoüto'äd- y,&l.þe:;.(. l m poni conditio, qua non impleta, depofitarius n 10 nonteneatur rem depofitam reftituere, /. 1. $.22. AO. ditg ff. Depos. Exgo natura depofiti non exigit, rem fuam repofcenti domino ftatim reftitui. & Djff. ii ] Fatrufra Conzf. natura depofiti íecundum fe hoc non exi- uemneden it N. fi adjecta fuerit conditio C. Sicut depo- o fitarius obligari ex paéto amplius poteft, quam b(þïbus í recife ex natura contractus obligaretut ( h. e. | Ws (im. An]z ad folam culpam latam) ut habetur /. 1. $. 35. ff- Eod, ita etiam adjici poteft pa&£tum , ut nonte- n lmmobärspo(m neatur reftituere depofitum ante, quam fibi re- ftituantur expenfz factz in ejus confervatio- UL VUW nem, vel fibi folvatur aliud debitum. — Poteft ergo conditio adjecta in commodum depofita- WTA RLUTT rii oblipationem reftituendi füfpendere: quia fecundum repgulam generalem , in contractibus; 7: Quie n Wetenm prafertim bone fidei, pacta adjecta funt (er- vanda: legem enim contraé&tus a conventione 20 eaum n accipiunt, Ex quiþus apparet, fupervacan euc )d ^ Dz ]URE $7 eífé interpretationem Hunnii & aliorum, qui fe- queftrum dicta lege intelligi volebant, Mf n ] "LT * Juf. Saltem proprer damna & impenfàs ih!ït x ^ tamdiu retineri poteft depofirum, ufque dum !j ATW eo nomine fatis fiat: nam /. 18. 6./27./7. Commod. Af quidquid contraria actione peti poteft , illud n n ! l ^ etiam ab eo qui directa convenitur, retineripo- , d " teft. — B. . ] dffumpt.. ,4d ejus Prob.. Y«. ab hac Mf h 1 COT regula excipi jure pofleriore depofitum : nam URU $.30. Jnfl. De attion. ait Imperator, fe compen- M fationes latius induxiffe, excepza fola depofiti a£hio- yüng. n & L. pen. C. Depos. dicitur:. Nullamque velde- du&ionem vel doli exceptionem opponat. . ItaHau- iylitis la noldus zr. 10. c. 8. cozzrov.9. 2. 850. Verum RR.DD. diftinguunt inter debitum exzrazeum, t m & debitum ex zpfa ve ortum; ob illud retentio- Y 00ner- nem depofiti denegantes juxta jura cit., obhoc u autem concedentes, ut fatis apparet ex J. 23. ff. il qui Depof. Quibus accedunt P. Molina & de Lugo. m (ht OLj. F. Res mobiles etiam recipiunt cufto- n diam. 7rg. ]. x1. ff.. Deperic. €? comed. veivend. QOD L l. 3. $. fin. ff...De acquir. po[f.. Ergo etiam.res nlb re immobiles poffunteffe depofitum in fpecie: g. m | Dift. 4ut. recipiunt cuftodiamcirca rem C.cu- Dud lodiam reiN. nam furto auferri non poffunt. $.2. Jnfl. De ufuc. 1.38. ff. Eod. Id proprie poni- xepofua- : i tur&traditur,quod delocoinlocum poteft trans- mibu ferri: quare nullum in toto jure rei immobilis Ti d epofitae reperirur exemplum, nec ulla ejus fit n n mentio; fed cuftodia circa illam gratis commit- ul à notiffimos depofiti terminos excedit, & in mandatum degenerat, 7 . $. 4. f-. De prafcr. Hï Vfl 1. v:r?. l1. pr.ff.. Depof. L] ] Dz Junr. 528 ,»:J'uggï]'[) m dd Iifl. . Interdi&tum Unde vi, locam tantum jnient i habetin rebusimmobilibus, 1. $.6.7 Devitg fortots viarmat.ac nihilominus de rebus depofitis datur old, Q d.l. 1.8. 33. Ergo resimmobiles poffünt venire ' in depofirum. &. D. "Ant. dawurde rebus depo. | N fiis dire&e N. per. confequentiam , quatenus . T acceíTiones fuerunt fundi C. d. l. 1. $. 6. li l ] Inft. 3. Sequeftrari poffunt res immobiles ] ] 1 ] " j ] 1.51. C Quor. appell. uon vecip. l. 23. $. ult. ff. De J I u app ell. c. un. De fequefiv. poff . Aqui fequefirum. ( eít fpecies depofiti. E. Diff. .4|J. Sequeftrum :',Deïzb.n'ild ^ J'.! eft (pecies depofiti latius accepui C. preffius ac um d Oprie conve- ropriefümpti N. Hocnomen pr . n d v m nit depofitoin fpecie. Ita Struvius, Harprecht H contrariam cum multis tuetur Haunoldus nuper ! liib rl T Manom. cit. controv. 5.n. 815. Qh;. FI. Cont. 4. cotc l Di&um eft fapra d pf u Ünr cap. S. avt. 8. concl.1. pag. 266. quod rei alien& At MO Q ftitaere fruétus etiam illos, ' poffeffor teneatur re j n quos rei dominus percipere honefte poterat ex' Y mdm ; illa; ergocreditor non tantum fruétus quosipie um g ex pignore percipere poterat, reftitmere tene- tr0d tert tur , fed illos etiam , quos debiror poterat inde 10 Df j referre. g. V. Conf. Creditor non eft male fidéi O Bs s offeffor , fed caufàm po ffidendia domino ha- —- ! bet. /. 2. C. De partu pignor. m d . SCITTM Obj. F. Sicafü fortui to pignuslþerieri, j Pt n creditor debitum petere prohibetur /. 50. ff & cafum &ünr.| 1.6. C...De piguovat. a& Exgo etiam a At lt rd J fortuirum pra:ftandum tenerur.. . D. Couf. pet t a au- ^ fe N. peraccidens C. nimirum fi propri éloritare pignus occupaverit, aut caíum in f& ts ceper Dz Junz. $29 Umfanmg fufceperit, ut 42. /. meminerunt : item fi cul- [ i / n " pam admiferit aut moram, cui per fe loquendo 61;,:' D(! V caíus fortuitus connexus eft, C. uz. Cominod. tidy " i ! n Haunold. cit. czp. $. controv, 8. ». 938. du ARTICULUS II Ht De mutuo. i Itl Ico. Mutuut eft contractus realis, quo rei noftre. funpibilis dominium in alium uf uilum transferimus , ut eadem nobis reddatur in ge- nere. Pr, Zuff. Quib. mod. ve coutvab. &9. l. 2. pr. qultum u j Jf. De veb. cved.. Ex hac definitione tria potis- us fimurn ad rationem mutui funt explicanda, r. traditio rei mutuatze, 2. translatio dominii, 3. r Qs at obligatio reddendi, $$. /74. I. Mutuum eft contractus, qui re, h.e, tra- neiln ditione perficitur, unde contractus realis nun- cupatur.. Oportet autem effe res, qua pon- lr d vem l dere, numero, menfurave conftant, ita ut res generis ejusdem in equali pondere; numero eputtd ii vel menfüra pro mutuo acceptis reftitutee freli s&qualitatem rerum ambarum inferant; cujuss modi cenfentur vinum, oleum, frumentum, gent i mll óva, panes, pifces, pecunia numerata, lana, li- num, lapides,ligna ad domum exftrnendam &c. nino D quz quidem ideo vocantur fungibiles, quia ita ünt eX natura comparatz, ut altera generis, & 3 eïï?ïif! |0]4 qualitatis feu bonitatis ejusdem exacle alterius Üd if Vice fungatur, 1.2.6. 1. f&2 1, 3. de A. C.. Unde p non licet ordinarie reddi oleum pro vino, aut D vinum novum pro verere. In nummis tarnen, yd fi pro i "1 nifi aliter convenrur fuerit; tfihïl refert, &urei ia 53e Dz Junr. aureis argentei, aut pro folidis minuti, quotj fje a m f pretium murtui exequant; rependantur : in hig;ji enim non ram corpus, feu forma naturalis, j It quam quantitas zftimatur. l. 65. $. 1. . de Fs Q. &g ]. 1. pr. . De coutrab. empt. J D ]L Ex eo, quod transferatur rei tradita jj« ! dominium in mutuatarium, fequitur, folos eo ,s|;;/// dare mutuum poffe, aut accipere, qui fünt do- (; mini & rerum füarum adminiftrationem ha. 2* bent & quibus fua alienare licet. À. 2. $. 4. Q gt l. 19. $. 2. f. && A. C. Vide fupra cap. 8. a. 2. sm m ubi $. 5. conclufionis fpeciatim de Senatuscons jj iiv " Ífulto Macedoniano, quo confulitur filiis farni- j J ol lias foeneratorum fraude circumvenris. f t hic. Cumergo ob rationem dictam, nummi aliea ypudn, N ni contra voluntatem dotnini crediti non fiant v Lt vdfiytm d accipientis, vidicari po[fumt, fi exflant : aut fi dolo malo definant po[fideri, ad exlibendum agi. Nl l. 11. $. fin. ff. de R. C.. Quodíi bona fide eos UPE inutuatarius confümfit, aut ufücepit, confuüme jf« tione. aut ufücapione confirmatur mutuutm (miio: & creditori condictio datur ex mutuo. d. J 1 . |luigsi J 12. l. 13. pr. &2 $. 1. f-. Eod. & avg. $.26. Iuf | ln e . r] : fgntedg E contra nummis alienis cafü fortuito amis- : fis ab accipiente, hic non tenetur condi&tione; :j ;j neque rali amiffione fit ex juris conftitutione j dominus, ficut per abíüumtionem bona € Tà- o d ( &aimn ; adeoque perierunt domino füo : & accie süg i. pienti datur exceptio contra dantem, non o MIEUTT flante promiffione eosdem in genere redden Rittgu accipi- di. Aufio «/, Quia non effet equum Ü Vi entem Dz JURE.ï 531 Itàj J entem fine culpa gravari ad refundendas alias r n | Wi pecunias non verfas in fuam utilitatem, nec fua culpa deperditas, Haunold, ;r. s. c. 3. conirov. i UR aTy. Wl Il[. Licet in contra&tu mutui dies apponi U N lr (s foleat, quo fit oblipatio folvendi ; quia ramen ex 4 41. $. 1. , 38. $. 16. F. de F. O. certo con- QU n ((nem h. ftat, adjectionem diei in dubio femper pro reo effe, non pro creditore, hinc juxta /. 70. Eod. jjeg debitori liberum relinquitur, diem ftatutum an- hbt tevertere ; g2 quod in diem debetuv , ante. folvi ET tils f potefh, licet peti mon po[fit. 1. 137. $. 2. Eod. i tamen in gratiar creditoris dies adjectüs j forer, copi hic non-poffet ad folutionem ac- Qnmid ceptandam, Neque etiam in priore cafu te- j 0 f neretur, fi tantum ex parte foletio ante diem : ul conftitutum offerretur. 7. 41. $. 1. f. De ufar. hm g Nifi forte in judicio debitor conventus in cen- ma fb at tum, neger; fe plus quam quinquaginta acce- i, lp pifle: tunc enim in tantuma judice poteft cone * ROU demnari, & crediror ad illud accipiendum com- j d pelli; ut lites dimipuantur, 7, 21. ff. de . C. j Accidere autem poteft, ut res credita in eoz em genere & qualitate haberi amplius non pose j(otmie t* quo in cafü neceflitas füadet, invito ertiam qidiont creditori eftimationem effe admittendam : fivios quia; cum res ipía praeftari non poteft, pretium T rérum vicem fubit, 7 22. F. Eod.. Qve dot&tri- o na etiam locum habet, fi'nummi, in fpecie cer- y t tà eX pacto reftituendi, non amplius extent, aut d hon conquiri, nifi cum ingenti diflicultate, pose j u int: ut colligitur ex cap. Ojim. De cenfib. 2 Afhinis 532 Ds Juns. M Affinis huic cafüs eft, quando mutatio mo. T Emus T P( fete contigir, an in reftirurione pecunie mu. tuo accepte debitor fpe&tare debeat valorem sss quem nummi habebant tempore contractus,an girs quem babent tempore folutionis ? Cum vero wfnt a u qu duplex valor fit pecunize, alius quidem intrin- fecus, qui in puritate & pondere metalli con(i- Qio virid d ii ftit ; alius extrinfecus, feu impofitirius , qui ei ab sftimatione publica accedit; recepiflima mntt ] MU eft fententia, contra Molinaeum, facta mutatio- ne intrinfeca moneta, debitum reddeadum e(fe qi d. NU fecundum bonitatem nummorum, quam ha. buerant tempore contraétus, non folutionis. 3 il fb d Si ergo bonitas intrinfeca aucta fuerit, debitor fmremmo detrahit augmentum, & tanto minus reflituit ; fin vero diminuta, illud quod deefít, fupplet, dene lr Nam in mutuo s relitto: &deoque ranto plus reddit. tantum reftituendum, quantum in obligatio- lj ) ib u junfh. Y nem deductum. pr. Jofl. Quib. mod. ve coutr, oll. 1. 3. ff. de R. C. te v t Econtra cum bonitas extrinfeca nummo- f d gum mutatur, tempus folutionis infpiciendum; fl dit ifon ac pr oinde mutatio ifta commodo & incom- äa znodo debitoris cedit ; ita ut hic au&to valore; | Al d ^ixintina paucióra corpora numerando liberetur; eo- dem diminuro, plura teneatur numerare. ta. Medi Sotus, Rebellus, Molina, Mynfingerus, quos MITUTIOD] zecitat & fequitur Haunoldus fup.cit. controv. 8 stv z. 358. Item Carpzovius, Berlichus, Defo- Vr d jum conment. in pr. I1dus, Richterus apud Hopp A tirtdy Jufl. Quib. mod. ve contrab. contra Bartotum, * Ri jnm Nava'grum & non paucos JCtos. Ita olim judi- Dz Jonr. 533 t tudiearunt Innocentius III. . c. Olg. & Gre- orius IX. c. pezult. De cenfib. ubi pracipitur, li ! ? m t fet creditoribus fatisfieri debere vel reítitutione &t IM D! ) C'M priorís pecunizey ve] ff moz fit in ufu, eflimatione peufromis. antique. Qu Que quidem ita fünt accipienda, r. ut au- Jusr &io valoris extrinfeci facta fit a lepitima pote- lii gi ; flate, non vero a feeneratorum confüetudine, pl reclamante populo. 2. Ut mutatio extrinfeca h mytro. valoris fit modica, non autem immoderata, &ümdte v. g. in duplum. 3. Ut depravatio meralli um t non det caufam norabilis augmenti valoris.. In | i his enim cafibus folutio antiquorum debitorum UT facienda eft fecundum intrinfecam bonitatem Vs rel & valorem monete veteris. 4. Si conventum dl p diferte fuerit, ut in eadem monete fpecie fie- 1 in muti ret reflitutio : quia tunc praftari deberet D quod paulo ante ediximus, fecundum cap. O. "TT De cenfib. $. Demum ut pecunie mutuo da- t& non fuerit adjecta certa zítimatio, in qua g D fieri debeat, v. g. imperialem folidum 30. gros- pcendun, fis ceefareis cen(endo : alioqui nulla mutationis d a habita ratione, fecundum illam eeftimationem Q vt folutio facienda eft. — Quia hic non tam impe- j riales (ünt in obligatione, quam eorum aftima- q, l tío, qu& quafi pretium quoddam eft imperia- ium nummorum venditorum : eftimatio enim nis QUi gt facit venditionem. arg. /. 1. $. 4. t7 f7. ff. . 1o. m Il C. De juv. dot. fa&ta autem venditione nón am- nyJ/ plius querendum, quid vendirum fit, fed quid j pretii nomine debeatur. Ts f L] g Sub- Ü $34 Dz ]vnr. Sublimitatur tamen, modo certe pecunie ) WM, Uþlig' reddende defignatio non fuerit adjecta emor. Wt tenebi.wr ( fivationis gratia, (ed zaxariomis, feu effimationis jgim d caufa, Nam fpecies pecuniee folvenda in(eri. g pl tur contractui caüfa demonfIrationis , .cum mu- gt J M di !nm' 0 [ tuans decem impériales pacifcitur, ut quinde- J cim floreni (olvantur in imperialibus, quicum- yi um j que (it valor thalerorum feu imperialium num. morum, quem fortune committit, Si vero Mu WEM paciscatur, ut nec minor nec major numerus st d imperialium nummorum reftiruatur vel in fpe- gt (ORli II cie, vel in pecunia equivalente; dicitur iníeri cau(à cffimatiosis íeu taxationis. Quodfi de- s n mum conveniatur, ut reftituantur tot thaleri ia p numero, quot mutuo dari fünt, dicitur inferi ff ab smrdim ex tam caufa demon[lrationis, quam eflimationis, Qbj. . Datur etiam mutuum ere. civile, lii Nien quando debitor fpe futurae numerationis chi- mv rographum dat creditori, eoque confiretur, ET fibi numeratam effe pecuniam, qua tamen nu- at merata non eíl. z. ?. C. De non num. pec, - Exgo u a mutruum non neceffario eft contraétus qui re oxfnd, perficitur. &. |V. Conf. Solum mutuum ztu- |/ t Àj vale, five re£&tum & germanum propriam mu- ;5/jiniyr tui rationem obtinet. Mutuum autem ere iil civile eít contractus peculiaris: quippe qu! ; Ht preter confenfüm, ad fui perfe&tionem fcri- Jiiyy. pruram requirit; unde etiam dicitur Jierdli ^ Q & cbirographarius contractus. — Qui etfi . 1. jf. A0 p de Q. €g A. inter tres contractuum fpecies non i, ,, nominetur: diferte tamen veris adnumeratur yjr. "u Lt contra&tibus. /zfl $. ult. de olligat. &$ $. tg De Jon£. $35 De littevav. oblio. — Quo quidem contractu de- s bitor tenebitür civiliter, fi intra biennium dati AO chirographi querelam aut exceptionem non MWJ L numeratze pecunie ipfe, etiam a creditore non Mi interpellatus, movere neglexerit. d. $. uz. iz f. 7 Ug Tufl. de lttev, oblig. 67 1. Y4. in f. pr. €? $. 2. C. De Íts i. 51 "um. pec. INam intra hoc biennium exce- Fa ptio dicitur przvilegiata, quatenus hoc finpulare L d m habet, ut onus probandi debitor transferat. in F RUTDRTUI creditorem, qui fi probare non poffit, fe pecu- LITO niam revera folviffe, reus abfolvatur. 7 3. C. IN De son tium. pec. Etiamfíi diferte huic exce- ( prioni renuntiaverit: quia egens fpe facilius WO ^ obtinende pecunie pre(íumitur inductus fu- dl M ifle ad fcribendum chirographum, aut ad re- fiditi nuntiandum exceptioni. 74rg. ]. 22. C. 444 $. C. It ( Pelloj. Nifi ex intervallo, aut alia in fcheda ei- tiions d dem renuntiaverit ; /vg. . 4. C. De uon qum. qoridet pe. aut confefTus, fe pecuniam accepiffe, re- Pt p nuntiaverit jurato. /./fz. C. Eo2, Privilegium u By autem exceptionis hujus non mutuo íolum g g t conceffum eít, fed etiam doti non numerata., T l. 14. f. &? ^dutb. [j .C. Eod. . Ubi precipitur, fim m fieri illam debere in fcriptis. Item in pignoris W n vel hypotheca conftiturione. 7. r. 69 2. C. ff p c Bign. comv: mum. pec. [ec. v1on fuer. nem d Dixi füpra: etiam zo zzterpellatus a. cvedi- w [ tore, Quia querela hec per modum a&tionis elluj quoque proponi intra biennium poteft, 7 8. C. [ & gom num. pec. Aut chirographum repeti n 4 conditione fine caufa. /. 7. C. Eod. &9 l. 2. 9 4- h T f Aut adhiberi remedi- ! C De condi&l. fiue cau, Li4 um,. $56 Dz Juonr. um. . fi conteudat. De fidejuff.. Ymo fi forte nec ,j " facultatem agendi habeat, proteftari poreft de E gt pecunianonnumerata: quo fa&to hzec exceprio lh fit perperua, etiam quoad pra'fcriptionem, & s ad haredes tran(it, . 8. 9. 14. $.4. C. De mon us P q)um. pec. »ms: ! P Quamquam autem s/ftra Djennii metas ]u. r jusmodi e» ceptio iminimne extendatur, in f. Iuft, De m r littev. oblig. eo quod ex rei taciturnitate & ne- T gligentia preíümatur numerátionem inrerve- Ts & ni(le: nihilominus eidem adhuc reftat exce- vgo d u ptio vulgavis, quatenus ipfe vult probare & li- dn gt quido oftendere, pecuniam fibi non effe nu- TT yneratam: eatenut'enim omnis exceptio per. df u dem wb petua dicitur. ]. $. C. De except. l. s. in f. f. De dol. mal. except.. Cum qua quidem doli mali frümmr n exceptione generatim ifta concurrit. 7 3. C, De p aof 9107 niutm. pec. [ at INec refert, quod /. 16. C. Eod. dicatur, ne- od gationem non numeratee pecunie naturali ra- dv a tione probari non poffe : nam etfi nepationes lis quüeqm in jure directe ac in fe non poffint probari, Yi mati A1m d d) poffunt ramen indirecte, ex aliquo pofitivo feu affifnativo, h. e. ex circumftantiis & adjundtis &t cum quibus neceffario conne&tuntur, quailia Atj l Perefius non pauca refert apud Haunoldum Ts di Caterum in fY. 9. €. 3. COTifYOU, 2. ium., 302. G)Mgün CU Giallia & plerisque Belpii provinciis exceptío *YOpnt tj 1 rivile giata non numeratae pcc'uniævlocum-non I Vv qi h abet. RLT O5. II. Quandoleges dicunt, mutuum con- U p üaye zebus, qua ufü confumi poffünt, aut que * (f Dr Jvn. 137 Ih:ï M)m nf in pondere, numero & menfüra confiftant, id MT j 1 l intelligendum eft, vegularirev : cor enim mutu- Tl um non fir quando quis accipit ab altero bo- MT vem, aut arierem, reftituturus alium fimilis bo- MU nitais ? Prefertim cum 7 8. C. f cert, pet. le- gamus : ff pyo murua pecunia, quam a cveditove D 7 pofcebat, avgentum, cel jumenta , vel alias [pecies ii uiusque con[emfu eflimatas accepifli, egc. — Tta ltte d. Molina . 299. z. 3. poft Cujacium & aliquos 1 Inerye JCtos.. & .N. 4f Di&tus contra&tus non ef- dit m fet mutui, fed innominatus, do ut Jes.: Licet rl . enim equi ad numerum dari poflint, ira tamen m w inter fe fpecie, forma, qualitate & probitate UT differunt , ut f1 alii reftituantur, non tamen ii- yunfa dem videantur ref(titui. Que ex 2. ]. g. pro- m dol a feruntur nihil obítant : hoc enim folum colli- T gimus, quod fpecies poíTit eeftimari, & exinde converti in caufam mutui, puta, pecunige, Ve- ( luti cum quis ab altero fcyphum centum aureis p eftimatum ea lege accipiat, ut centum aureos | t ilis quafi ex mutuo debeat, per fictionem bre- j p vis manus, ut loqui folent: fingitur enim cen- nftio a tum aureos ab alrero accepiffe: quia non hic ädjm&m fpe&tatur, an re ipía nummos habeas aut des, NU fedan jure habere aut dare poíles, fi haberes. Ex hactenus di&is mnoïdum um ? Colliges, ^ Contra&tum mutui non include- T rTe proprie reciprocam obligationem feu cv- JOum TÍAa^yua : quia folus mutuatarius obligatur, an$ vero mutuum non obligatur, nifi ad non pndt atim reperendum debitum : neque enim ad jit ,fynallagma fufficiunt o bligationes, qua red- dunt L!s $38 Dz Junr. dunt &ctom impoffibilem & invalidum, v, s. n lo obligatio non ducendi confanguineam fine dis. PUR jj a penfatione, vel contra votum folenne caflitatis, contra quam quidem effe&tus attentarus fieri Bs «omabis o .ï poteft, fed fine effectu, quem quis intenderet, Hujusmodi etiam eft obligatio non repetendi y; vl m ante tempus legitimum rem mutuo datam; quia talis repetitio effet plane inefficax, quippe 7 Mp, ïf'l'/l' T a que jus alterius nequaquam minuit . fieut nec repetitio illegitima rei donate. — At vero obli- ij, n Wj[:- mf itï- C: gationes, qua debent induci contra&tu aut pa- éto juridice fumpto, funt oblipationes aliquid M raítandi, quod reipfa poteft non preflari, & ic impediri, quo minus jus activum alterius confequatur effectum fibi debitum :. ut obliga- T. Uin tio reddendi debitum conjugale, tradendi mer- AT j cem venditam, folvendi pretium, ad equum Ca- m p jo venditum non vendendum aut tradendum POTT alii: his enim poteft phyfice, efficaciter 1. e. J0 Nremeo cum effe&tu contraveniri, licet injufte impe- a qu diendo jus alterius. sr ii Ex contractu tamen mutui nafcitur credi- Qu n tori actio contra debitorem, qua vocatur cefi f ii condi&lio. Et condi&tio quidem nomen omnibus IT ] actionibus perfonalibus generatim competens, 15dotr s : i l. 25. ff. de O. £? A. fpeciatim tribuitur a&tio- fets nibus, qua folummodo competunt ad dan- dibq 44 dum, i. e. ad dominium transferendum. $. 14; At ptoy lofl. de 4&l, — Qua quidem ratione alia certi elt ET alia incevti, kec datur, quoties incertum pe- Vr titur,.feu cum nondum conftat, quid; quale; "16 Dree ü quantumque debeatur, fed illud demum per tht 7 en- Dz Junx. $39 i !| fententiam decidendum. ]. 75. . de Z: O. — lila ld vero, quoties certum petitur, feu cum conftar, uf quid, quale, quanrumque debeatur /.74.$.1. Eod, fs .Et hec iterum vel eft generalis, competens M ex omnibus obligationibus, quibus cerrum pe- fl [fpagnï ritur; vel fpecialis, qua ex ftipulatu datur, & TO d ex mutuo. /f. pr. Quib. tmod. ve coutr. oblig.cg A Qp Y.de .O. . Dicitar autem hac condictio cer- . ht ti ex mutuo, etiam in (pecie /&o mutui, l. s. C. Tet0 obj. Quib. mon objic. long. temp. prafcvipt. &9 1. 1. ff de R. C. d. i d ARTICULUS III. yeln d j im um De ufura. : udis Ota. Ufüra generatim idem eft ac ufüs. siend m N Ita apud Plautum in Amphitryone, vfa- qun( Tam corporis, apud Ciceronem & alios lepimus vadendt ufuram lucis, vite, falfi gaudii. . Sumitur etiam rl pro incremento, quod ex rei cujuspiam ufü jilcinp provenit : quo íeníü idem Tullius de Sene&. terram, inquit, nunquam fine ufura reddere, iar r quod recepit, "Transtulerunt fignificationem at t iltam lepisperiti ad lucrum, quod creditori ex yomtiüus füumma mutuo dara accedit, Eapropter ufüra mopetts Grecis dicitur sóxoc, partus, & Latinis fzzus, m edie quafi feetus. pecunie mutuo date, prour A. TO Gellius ex ]. 3. Varronis de ling. lat. oítendit. n ! U(üra, prout in praefenti controverfia acci- du pitur, eft contractus reddendi aliquid ultra for- ncemr* tem ratione mutui, c. Ufura, 14. q. 3. at vero Uidv qül,'! canone pracedente, quo ufura effe dicitur, Ql quodcumque forti accedit , indicatur lucrum ufu- [; rarium. ii2 $49 Dz Jun&. l g h rarium. Cumquis eo propofito mutuam pecuy, / (ige x niam credit, ut, licer omni conventione eeffzn. ! j te, plus tamen forte recipiat, non alias mutug " 1 j r traditurus, dicitur habere voluntatem ufura-: jj riam, & committere ufüram implicitam c. Cor. 1 í gt um fuluit. De ufür. Ii. Judzi & quidam Heretici quondam pu- j eadeql f tarunt, licitam effe ufüram, ut refert Alphonfus m n ] a Caftro V. Ufura. Alphonfo T'oftato, Richar- * r g ^ (tE900l l do Armachano & Petro Anchorano tribuitur, ! ipfos docuiffe, jure tantum pofitivo ufüras pro- H (ici t biberi, atque aliqua ratione poffe fieri licitas. m od at Easdem nec lege naturali, nec atiqua, aut ftih D Evanpelica interdictas effe, fed re&teab Jure ci. ?/ vili permitti poffe; modo moderatz fuerint, /'! Ti j]. B fcripfit Carolus Molinzus tract. de commer- gyenitmd ciis;n. 7. uobus o Dico. Ufure omni jure fünt prohibitte, ^ oma in 3. d. 17. & a2 1 ia j Itaà T'heologi cum S.'Th | q.78..& alias. Prob. ]. Exodi 22. v. 25. to. 1. i B W ag inüzlgew hiber Deus opprimi ufüris populum. Lev. um m v. 36. idem repetitur: JVe accipias ufuras abeo.t Drettc Deut. 23. v. 19. & 2o.. /Von fenevaberis fratri £uo ad ufuram pecuuiam, nec fruges, mec quamli- as Boc i bet aliam vem. &c.. Pf 14. v. g. Qui pecuniam 3 *s u fuam uon dedit adufuram, Pf.$4.v.Yo.. Fidi imi- a eefaroi quitatem in civitate: labor in . medio ejus & injuft- AU d fia : u[ura. Exech. ;« lmequi e9 non defocit de plateis ejus 18. V. 13. Deus hominem ad afuram dautemt? Wn,uy dololatris, ho- : ] amplius accipientem damnat cum i micidis, adulteris & raptoribus. Luc. 6. v. 35* "151 e i N AMutuum date, uibil inde. [pevantes. Prol. Dz juzr. 541 Prob. ]1. Exsdem ufürze facris canonibus ". 'raæu., feveriffime coércentur: ut habetur in canoni- bus. Apoft.. Concilii Eliberitani, Niczni alio- d rumq. qui referuntur a Gratiano diít. 47. & L caufa XIV. q. 3. & 4. ubi Aïbroüi,Hieronymj, Auguílini, aliorumque Patrum teflimoniis ve- IG"C-'**:V ritas eadem firmatur: & gravií[imae poenee in- T p fliguntur fcneratoribus, quas Pontifices & Concilia innovarunt, ut videre eít in decre- o trhwim talib. Gregorii IX. & in 6to.. De Ufaris.. Pa- wes Concilii Vien. /aze /;44i;, inquiunt, iz illum errorem incidevit, ut. pevtinacitev affirmare E. pre[umat, exevcere ufuras z0n e[fe peccatum , de- ceruimus, eum velut beveticum puniendum. Clem. un. h. t. Mu us Prob.1/]. Ex hactenus di&is fequitur, ufu- ram jure naturali etíam interdici, Nam Patres protux in canonibus modo laudatis ufürarum injufti- H tiam demonílrant teflimoniis veteris ia&ru- ! &5 i AA * menti. Atqui poft Evangelii promulgationem nl5 non alie leges veteris teftamenti permanferunt, [ quam morales & fundate in lege naturee. z m Igitur exercens ufüras peccat contra jus na- f (ifi- tural, Hoc enim exigit, ut cujusvis contra- ts &us leges accurate ferventur: at vero leges Jà mutui neceffario in dati atque redditi eequaiita- te i te verfantur; ergo has prevaricatur, quis- n quis, eadem zqualitate femel pofita, ab redden- TE mna» m te muruum, amplius aliquid ab eodem ratione mutui exigit. lra philofophatur S. Pont. Be- nedictus XIV. in encyclica ad Anriftites Italize, - edita Kal. Nov. A.MDCCXLV. n Hinc $42 Dz Junr. j & Hinc etiam ufürarum malitiam profcripfe ] re ethnicorum fapientes, Plato ]. . de Legib, siay t ! 3 Ariftoteles l. 1. Polit. c. z. Cato apud Cicere. 1 nem l. 2. de offic, in fin. feneca de Benefic, ],5, 2* a m'mt.el /€,7. Plutarchus, zregi oU u9 Uiv d'avsí^ecoaj, : 5 jri Ob;. I. Deut. 23. v. 19. cum dixit Deus; ; 0 4 INon feuevaberis fratri tuo : deinde additur: m ^ Sed alieuo. — Ergo ufurafecundumfe non eft il n ?/ licita, cum lege divina permittatur. 3 ZV. Corf, Lj I. S. "Thomas 2. 2. q. 78. a. 1. ad 2. ait, non lj & &j cuiffe Ifraelitis ufuram, fed indultum id eis erga (5 um alienos fuiffe, ut minus malum ; ne fratres fu. t m os opprimerent avaritia, cui o mnes dediti erant, i J If. 56. v. 1. Quodfi a frarribus exigere ufü- 1l as ras.non licer, profe&o infertur, id omnibug xiti Q plane interdictum efle in ftatu Evangelii, «d /imiti quod omnes vocantur, & in quo bominem wrto i quaíi proximum & frarrem habere debemus ii lI. Alii cum S. Ambrofio 1. de Tobia; c. 1j iplsuii Il fefis $ arbitrantur, Judeos jufte ab infidelibus exegis: fe ufüras, quos tamquam hoftes aut iniquos us pofleffores bello licebat aggredi & fuis bonis inddm | vi & dolo fpoliare; Deo rerum omnium do- (rimeo mino jus iftud Ifraélitis in bona infidelium trans. | lroon ferente, ad modum, quo preeeepit fpoliari ZE« ! dinm | gypticos, Sap. 10. v. 17. X te od " Dum vero Deut. 38. v. 12. ait Deus: Z lp ( nevaberis gentibus multis, €9 ipfe a mullo fauus a | 25 mj r cipies : promittit Ifraélitis rantas opes; ut vicie: ] 4 1 " fitm, n nis mutuum dare poffint, nec opus fit peteré iapp Nam vox Hebraica 702 u) ab illkis mu*tuunbl. qUe i Ds Junz. 545 lln M que ibidem & v. 44. ufurpatur, proprie non ün | iloi fignificat, foenerari, fed mutuari, alüzm ( lufl. 1. Dare mutuum proximo extra pra- d T vem neceffitatern pertiner ad confilia; ergo ex f."ï Jill(äu verbis Chrifti, AMuruum date, nilil iude fperau- I dj 1ej, non fequitur, peccare eum, qui fcenus ex h dl mutuo capit: confilia enim non obligant füb Dd peccato. E& /V. Conf. cum S. IThoma, ad 4. As Licet priora Chrifti verba confilii (int, eo quod V o non femper rnutugm dare teneamur : pofte- üila qu rioribus tamen verbis fimplicirer verar, queeri has . lucrum ex mutno., Sic Pf. 75. v. 12. fuadetur EO tantum, Zovete, at dum mox fabjungitur, t j exigere u vedde, precceptum his verbis infinuari, nemo r, d onnir negaverit. Quare Sotus DeT. & I. l. 6. q. r. Bul & 1. illam verborum Chrifti explicationem im- yo Dnrinz merito vocat ineptam gloffam, negatque, illam z dbent in verbis ciratis Evangelii, energiam effe, quee Tuigy 1 vulgo illis tribuitur. . INam; praterquam quod UT is fit fenfus S. 'Thome & communiter Theo- $ u I oporum, Concilium Lareran. relauum c. 3. de ii Ufür. & Alexander III. ibid. c. 4. dicunt, afu- qmind. T& crimen utriusque teftamenti paginis damna- jmme Tl Ex novo autem teftamento íolum illud fpolimä rifti effatum adverfus crimen illad produci poteft 5 ae producitur ab UrbanollI. c. 10. Ib. De: ] INec vefert, quod ibid, cap. 1. Clericus ia qhiew. Plgnus mutui recipiens a laico beneficium Ec- j 1? Clefiafticum, non teneatur deducere fructus. psir? Advertit enim Panormitanus, Alexandrum III. 4 € c. agere de beneficio a laico inique ufürpato, « 3tque ideo proprie füpra fortem non accipi a laico, $44 Dz Junz. fr s leico, dum capitur quod clerici efl, & non il. lud ad quod laicus alias jus haberet. T. ügnali l jmipote Jufl. 2. Chriftus, Mat. 25. & Luc. t9. ap.;ií probat ufuram: nam in períona patris famili. a as reprehendit fervum nequam , quod pecuni. 'Emingu'ugra am creditam non dederit nummulariis, ut cum t ufuris exiperetur. . &. A. 4ffumr. In Evange- jn i0/ lio legitur, dari debuiffe talentum oic agazr« ii Círauc, menfariis, feu arg;ntariis aut collybi(tis, ii qui nummorum perrmutatione;plerumque jufla, 16 ! lucrantur fibi & aliis. Unde Dominus alle- /;;/90' goriam ducit ad quaftum, quem «x bonis j;güt fpiritualibus a Deo nobis creditis facere de- j u bemus. um Obj. II. Saltem pro ufu fortis licebit credi. jl Sun tori auctarium a debirore exigere. — Prob. Li. sinin; r cet etiam accipere preriurm pro vafis argenteis, 5patinn quorum ufus alteri tantisper conceditur : atqui ss argentum fignatum & argentum faé&tum nihil gacute Ípecie differunt, & V. /4/f;. Ad cujus prob , Dj i tionem dico, multum interefle inter ufüm rel j um mutuo date & locate, — Qui vafa argentea al- d teri pro prerio locat, ex uf rei fuee lucrum'Q;zrmusaufen exigit: at qui ex ufü pecuniz mutuo datee foe-vi jírj nus captat, ex re non fua vult diteícere : quia j, qu ; contractu mutui fors tota cum omni ejus utili-z;. tate tranfit in dominium mutuatarii. Undesigij; creditor pro ufu pecuniee mutuo date injulie j; , lucrum exigeret; ficut non licet venditorigzy. quidquam pro ufu equi ab fe venditi ab emtoszuy j re extorquere, Vf nenot F m DE ]URE*. 545 g Ex quibus conftat , etfi materia arpenti fas j ái & fignati fit (peciei ejusdem , arnbo tamen M'- ]9 $ in eftimatione civili plurimum differte: nam l lfa. jus utendi in pecuniis mutuo datis nequaquam h diflinguitur a dominio earum : cum econtra Vnitm jus utendi vafis argenteis tranfeat in locatari- J Iuj um, dominio penes locatorem manente. — Nifi ] fj i quis forte argenturn fignatum feu pecuniam al« Ilj teri ad oftentationem, vel pignoris dandi gras Ij tiaconcederet ; ubi pro ufü pretium paciíci nim d poífet : eoquod conrra&tus talis fit vera locas ) us s d tio, in qua & dominium argenti, & periculum fortis foret penes elocantem.. Sed ufüs talis Á "ï, forét pecunise improprius & fecundarius, lifl.. Suni; qui pecuniis mutuo fümtis . Dbl negotiando; fortunas fuas amplificant ; ergo fsiga ufus pecuniarum eft quid aílimabile, tum qua« dr: d tenus intereft debitoris, eum fibi concedi ; tum fidum d Qquatenus intérerat, eundem alteri non concedi; ais n K. Difl. Cos[. pecunie ufus eft quid eeftimabi- yerlm: lé, quatenus creditoris intererat, ratione lucri atgenta ! ceflantis vel damni émergentis, C. fecus, IN; [re l Quatenus autem rmutuatarii iütereft, non aliam odl habet eftimabiliterem ufus pecuniarum credi- w qi tarum; quam pecunie ipf. . Igitur pro illo u lucti nihil poteít repoíci, ficut nec pro ufü frus j W inenti aut vini venditi. ye nf Infl. 2. INego:iator ex ufu pecuniee mütüio i v acceptee periride fit locupletior , ac is, qui per- i cipit commoditatem ex sedibas fibi loeatis. Sie cut érgo nemo renetur alteri ufüm aedium füae j tum grati$ concedere; licet illás hic inregrás In feíti- $46 Dz Junr. reftituat : ita neque cre ditor tenetur þecuniæ ij ff&) ( füee ufum gratis mutuatario permittere, quar- j; [ ip & vis recipiat ab eo fortem integram. . /V. Copf, qi qis Non eíi par ratio utrobique. — Locator retiner «t f domus fuz dominium; & ejus ufüm feor(im « ? aftimabilem, alteri concedit. In mutuo autem a ol transfertur dominium, cujus, ficut/& catera- gj u rum rerum fungibilium ufus non habet diftin. ; ! &am aftimationem, . Nihil ergo ex argumen- i5 to óbjecto conficitur, quam quod nemo tenea- :s:ii5 * tur rem fuam donare, aut mutuuüm dare fine ii onere reftituendi ipfam fortem. — Qui enim ;; fortem recipir, gratis alteri non eft mutuatus: sijui cum tantundem recuperet, quantum expen- frmuipecuniap gérat ; quod eft juftitiae. tht t u Zofl. 3. Debitor voluntarie pa&us eft, dare jinidi ufüras; ergo has creditor jufte repetit: vo- seprif lenti enim non fit injuria. R.].27. in 6 3« xigetint Difl. 4ut. Pa&us eft voluntarie, voluntate ab- ii foluta N. fecundum quid involuntarie C. Mal- ii x let mutuas pecunias absque pacto ufürario 5 ii fed neceffirate ddactus pacifcitur ufüras, 60 umj quod fine his alter mutuare nolit. S. Thom. :i;i; ad 7. At df j Olbj. I]I. In mutuo fpectatur ex parte cre- ii n ditoris jus ad pecuniam poft unam aut p'ures sj annos recipiendam ; ex parte debitoris autem ii obligatio pecuniam mütuo accepram reftituen- i, j di eodem tempore. Atqui nec jus illud CTÉ- 2 g h ditoris; nec refpondens ei obligatio debitoris TM tanti zeftimatur, quanti pecunia preefens: ergO . j;j,. ad fervandam in mutuo equalitatem, non !0* uj [* Dz Juns. $47 d *:. lum poteft, fed debet etiam mutuanti reddi ali- ! ]s M us quid füpra fortem. J4/fumtio conflat inde, m'l x 0()/ |quod quivis fapiens plüris ae'ftimet füummam At g i ii prafentem; . quam jus ad illam poft longum tempus recuperandam : nec quispiam vellet D émere centumi aureis jus ad centum aureos, UO t poít annos quinque aut decem recipiendos. dub d y. IN "dffinnt. fi tibi mütuanti. tnihi centum Viftuma üureos, dem debitoris mei fyngrapham aureo- RTO (6D&j rum centutr, tü ed accepta, ornnium judicio 1 drene cenfeberis accepiffe folutionem asqualem cre- (ri m dito ; ergo obligatio tantundem valet; quan- NOTTY tum id; quód tamutuo datum eft. Quamquam p vi mutui pecunia praefens data alteri; non come penfetur per jus creditoris praefens, neque pet disdd obligationem debitoris, fed per futntnam fimi- ptit: v lem tempore deftinato reprafentandam :: quae j in6 1 tunc utique tantumdem valebit; quancum nune Qlonte d pecunia à mutuante nümerate, — 224 rob. &.; C utlitatem pecunie nullam effe, nifi pro eo p Würin a&tu, quo diftrahitur; álioqui nihil babet utili- ifins, d tatis compenfatione zeftimabilis. Ergo ex di« $ Thon. verfitate temporis tantum , quo alter illatn poss fidet, alter non potfider, nullus habetur titulus jrte aliquid ultra forrem exiftendi: nifi creditori u pure intervenerit lucrumi ex fnutuo dato ceffans; Qris at aut damnum emergens, aut fortis pericülürm; d & incommoda alia in eadem recuperanda : PJS mUdm que tamen lonpioris témporis tnutuationes jo t plerumque folent comitari. du h Isfi. 1. Mutuans in annum, cedit jüre fuo 3l ) àd repetendum fortetn ; eaque utendum intra n Mm 2 tale 548 Dz Juxs. tale tempus. — Atqui jus illad ütendi pecuniig ; C intra illud tempus, eft pretio eftimabile : ergo,, ? üs Tal l ! enire n fat & ejus ceffio f. obligatio repetendi fortem ante , deftinatum tempus vendi poterit alreri pretio vt aliquo. — /4/fumt. patet..— Nam. etfi debitor an« , , u no elapfo fortem integram creditori reftituat, j « reddere tamen eidem nequit poreftatem pecu. i. ii nia utendi eodem anno elapfo. Ob hoc argu. Jj at mentum Molina, tefte de Lugo Cardinale, ait, . ;;j difficile effe, efficaci ratione oftendere ufürg ; ^ b intrinfecam turpitudinem. — &, Dff. 4f Jus ;; [ ;fe d illud .&. poteftas utendi pecuniis eft pretio ;;5 ^ ee(timabilis , fi interfit creditoris ob lucrum . j r M T j qu t eeffans, damnum emergene, aut periculum for- . — ad N is C. fecus N. Ita Alexander VII. damnando .. i conclufionem illaamm, prop. 42. inter alias 45, 44 a An..1666. ficut ager tanti venditur hoc anno, ;;; V i , quanti anno futuro : ita moneta tanti valet an- i niert; q no hoc, quanti anno futuro. Quando enim ; Y selite forte creditori in genere reftituta, conceditur : lia w ejus ufüs deinceps fine termino, modicum il- rl s lud, quod deeft ex parte temporis anteceden- iyelipdt tis, fecundum fe nihil conferre videtur ad pe- T cunie ejusdem aílimationem | minuendam. E t u «dd prob. &., Mutuo effe effentiale, quod cre- . j du ditor ad tempus aliquod pecunia mutuata ca- u r r rere debeat, qua obligationem non repetendi: " jj " bih'lm li mutuurm creditor quiliber ad certum temporis. 1 : f n Ípatium in contractibus peculiaribus derermi- h N nat: quo mutuum a precario differa. Atqui. titafind 0g mutuum gratis eft praeftandum ; ergo pro illa: il mmfn' Elb [ "uf carentia & obligstione exigi nihi? Poreft. 100 j * b Dz Jonr. $49 " « dnf. 2. Creditor, fpoliando f& ad, longum Dl ? tempus prafentibus pecuniis, hoc actu bene- Il ..f.j :*vao volentiz confert debitori beneficium , ejusque fl benevolentiam mutuam meretur. * Átqui ob- itn H ligatio ifta mutua debitoris eft pretio zeftima- bilis, neque compenfatur per reítiturionem Hutn n fortis : nam hac etiam facta, manet eadem ob- ) mg, ligatio mutuatarii. Ergo nro illa poteft pre- . ts ift (fg tium aliquod füpra fortis eeftimationem exigi. E. N. Aff. Beneficium tale creditori collatum, 4 hs proprietas eft effentialis cuilibet mutuo, Jam d n vero nec pro mutuo fecundum fe, neque pro' & m Tunft beneficio qua tali exigi quidpiam füpra fortem jure poteft, Nihil ergo beneficentia illa cre-. . uml ditoris in mutuatario, preter obligationem for- ht disi tis reddendae, parit, quam officium prati animi d) V vt adobíequia mutua redhibenda, cum occa(io - id popofcerit ; quod quidem non eít officium ido enc juftitize ftri£tee, fed gratitudinis. qnoxdi voitum Infl. 5. Pecunia & opera hominis equipa- rantur ]. 5. s. fE. Pro forio. Ergo fi pro opera al r pe impenfà poteft exigi lucrum, etiam poterit, pro pecunia mutuo data. E. Difi. Znt. equipa- Jendum. rantur in contra&u focietatis C, in ceeteris N. ii qte opera humana fecandum fe eft fru&tifera; pe- QU 03: cunia de fe fterilis eft, ac more'omnium rerum repetendl ungibiliam fub mutuum cadentium, ufü ipío t abiumitur, nec extra hunc utilitatem affert. s d dnfl. 4. Si beneficium mutuantis non fit y A pretio aftimabile, ergo Cajus non committit u'ur& crimen, fi Titium debitorem adftrinpat; i ut 1þi anno fequenti , poft fortem redditam, j M m 3 vicis- Dz Jonr. 550 viciffim det mutuum. Obligatio enim vicis. ( fim mutuandi non privaret Titium jure aliquo jj N0 ; Ts 1 T. eeftimabili ; ficut mutuatio non privat Cajum bono aliquo aftimabili, fed compenfatur obli. '' im pl t gtl gatione "T'itii ad folvendum, Item non effe , j U Simonia, mutuare Episcopo ad beneficium ec -^ clefia(ticum adipifcendum : cum pro re fpiri- s um p tuali non daretur aliquid pretio eftimabile, ii p hn i 5. A. lllat. &$ ejus probat, Obligatio dandi « ial mutuum, privat jure libertatis non exponendi j n ! pecunias fuas perieulo, cogitque debitorem ..... a nrs providere, ut pecunias mutuo dandas in prom- sf i u tu habeat ; quod utrumque onus dignum pre: x mintot tio eft, ui vero prior alteri dat muruum, li- am bedi bere id przftat;. nec inde poteft exigere, nifi affe&tum benevolentize murug, qui füb eeftima- atmtut. 1 /Ad Conf. . .N, 9 ET tionem pecunie non cadit. * i h Conf.. Pacisci temporale, tamquam debitum ex nom, Q juítitia, Simoniee labes eft, fiveillud pretio efti- $, Ün mabile fit, five non. Infl. $.. Fidejuffor recte aliquid a mu tuata. o u . quam i n f& Mu rio exigit pro fponfione , Er.| hd etiam citra damni periculum fufcipit. o etiam mutuans poteít aliquid ' expetere !5 1) | r U pro obligatione nan repetendi fortem ante ce tum tempus. E. V. Conf, Obligatio fideju s« Pmptat foris digna remuneratione, per nihil aliud com- r I pen(tur, quam per id, quod rat ione illius de- ?^ j bitor rependit : obligatío autem mutuanti $, et- 9U d j jam circa auctarium, fufficienter compen fatur "tsp fedditione debiti. Ti ( ) / E pont Dz Juntr. 551 A TS Ql5. PT. Romani permiferunt fuis legibus ufuras Non autem eít probabile, viros ram mumjurea!iquc L g fapientes jus naturze latuiffe. . Ergo non vide- Wi tar ufura jure narurali effe illicita. Major cort« ht [iat ex tit. De Ufura, am in Cod.quam in Digeft. *ben;äcmme;. g. . Ufüras ab Rorvanis non fuiffe approbatas, x fed tantum permiflas impune, ob neceffitatem J ? &i N publicam, ficut lupanaria. Ita cum S. T'homa LO q.78. a. 1.ad 3. 'Theologi & JCti communi- &porend ter: & collieitur ex Novella 82. s. 7/. Diff. m Maj, Romani pe:miferunt uforas mere lucra- i. torias N. ufuras poenales C. Ufura alia eft lu- cratoria, alia compenfatoria, Lucvatovia dici- ümin um tür, cum intuitu mutuationis, ut hec haber ra- tionem beneficii, auctarium ultra datam for- ts Vi af tem exigitur. Punitovria , quam etiam - rofam appellant, eft acccífio ad fortem ex con- ( À (ebtume ventione aut.lepibus ftatuta debitori in poe- nam mora, quod intra certum diem non fà- pein d tisfecerir, Compen[atoria ufura eft, qualucrum ]i mb ceffans, aut damnum emergens creditori ex n i i mutuatione compenífatur. j De Ipitar ufüras non tam lucratorias, quam penales approbatas a Romanis fuiffe, declara- apeet yunte t tur l. 17. f£. in &ine $.3.. Ufure enim mon propter lucrum petentium , [ed proptev moram [olventium p fj at infliguntur. Equidem tales ufüree, utpotelucr&- torie , jure naturz effent illicitee : quia tamen ye lst o respublica ob. contumaciam non folventium reddit illas punitivas fuis legibus, hoc ipío eva- untlicite. —Quo cafü non mutatur jus natu- r&; (ed circumitantiee variantur: ficut a fure l nemo Mm 4 Ds Josgx. $53 nemo privata euctoritate duplum poteft exi. ; T gere, poteft tamen, lege hanc poenam fHatuente, ,:i057 Exod. 22. v. 4. l. 17.f£. ]. $& 26. C. h.t. 2 qmt * Jufl. Paena conventionalis muruo adjed ; pmguinu)enï contrahentibus expofita eft periculo mentae qio ^^ lis ufüre : . ero [o] o tale pactum non licet; g. M, undi ! €orf.. Non adveríatur juri natura : quia initur uf a confenrientibus ob rationabilem caufam, ür- j stl gendi debitores inverecunde morofos, & cre. Wüi'/g/lw,v Ü antes creditori moleftias, quze litibus infunt, -M(f]ïm!m li P M gïan Sed nec jure pofitivo pa&tum tale prohibetur : gt mam l. 15. C. de ufuris. alimque exceffüm ta. sipero t lium poenarum tantum refecáüt ; & eas ad ufü. a, WL xas legitimas reducunt, lgitur ex argumento g pelon non fequitur, pacta iftaprivatorum effe de ob. (Triiuy que jecto illicito ; fed, ob frequentes conventio- - 40 eeUD. l 1ium hujusmodi abufüs, oportuiffe leges ferri á genr queis vel ufure plane prohiberentur; vel (àl- fs x £em moderamen ejusmodi pactís adhiberetur, audm n ] Yra Rome füblatum aliquando omne feenus fu- "m i(Te narrant Tacitus l. 6, Annal, c. 6. & Appia- ^ mieuire x nus l. 1. de bell. civ. Quamvis lege dudum ChBhiel ante lata, & diu poftea ánno V. C; 396. ple- Ti rem t bifcito firmata uzciarium tantum fenus per- itit: Qu ritteretur, quo finguli nummi quot annis pro AUs dife €entum mutuo acceptis penderéntur. Quod Jaradio q] | jpfum annis decem 4 rogatione M. Duilli & L. ^ ! Áloritd Manii "Tribb. Pleb. ad feimiunciarium foenus fuit lts contraétum, tefle Livio l. 7. c. 16. & 27. Ut Cicero l. 5. ad Atticum epift. ult. fcribit, ;£j l)r.| edi&is Pretorum & SCto approbatas füiffe ; j lendis Tij E— d Wfüras cadüna, i, e, cum jfingulis cá qmen- Dz Jonr. m gnenfium centefima pars fortis exigitur, ita ut annis fingulis reddantur nummi duodeni, Iítee ä*ïkwmm * vocan tur a Seneca ]. 7. de Denefic. c. 16. u(u- LT pe Jauguimoleute, in Digeftis autem maxime, TM vaviffimue, & legitima, eo quod legibus prohi- tT bitam effet, majores ftipulari. ?: QUi Juítinianus 1. 26. 6. 1. C. de Ufur, Feterem, aulim, v? duram 7 graviffmam u[uravum inolem ad medio- lls d critatem. dedu&urus, permi(it quidem u(uram d i, centefimam ftipulari, fed tantum nomine pecu- mb niarum trajeCliriarum (que traduntur naviga- vt turis periculo creditoris) & fpecierum fcenori- sl datarüm, ut fun: oleum, vinum, frumenturm : n at vero perfonis illuftribus vetuit excedere ufu- ndhied ras Tvienies, quee erant tertia centefimae, h. e. TO ut pro centum nonnifi quatuor in annos fin- tlgsin gules pendantur. Nec amplius fcneratores nr, vl ab apricolis pecuniee nomine pofcere poterant, allibret. fecundum ejusdem lmp. leges. ldem cavit, fent d ne mercatores Zeffem, ceteri Semi[J&in centeti- me ufüre excedant. Vide l. r7. ff ]. g. & 26. TT w dudim C. h.t. Hodie Quincunx centefima, annis vi- D ginti fortem exaequans, ex confüetudine pas- 1 p fim vi get: quamvis in procipuis Germania i Q & Gallie dicafteriis nonnifi ex triente conce- L 1 datur actio creditoribus. julli "Advertendum autem, in a&cionibus bone od fidei;poft moram ad judicari ufüras,eiiamfi de his u nihil inter partes conyentum fuerit. l. 7Mora. 32, dub $. 2. f& de Ufur. |. 24. in fin. 1. 26. $. 1. f£. De- o um pofit. At vero in sétionibus ftricti juris plane j i nifi in ftipulationem fint ] mm, ROn dcbemur ufurg ; Mm $ e ü- $5 Dz Junrz. deducte. 1.3. C. de Ufur. 1.24. in med, 4 ii m S' Prafcvipt. Verb. . His adde Receffus Imperii s &oturm an. 1600. . So viel nun. 152. v. Oder abev,. Et W,fm m Cafu f an. 1654. $. 7Anlangend . die. Cenfent autem aob t j Theolopi communius; teneri quidem debiro. isgg fibit C 1 rem folvere peenam conventionalen ante jadi- j TTULA cis fententiam ; non tamen ante exactionem n ïiqiüiid/.*]w / [ creditoris. Quamquam ne hic quidem pa. nam talem exigere poffit; nifi merito preefüma- r ! f gwgg?qm tnr mutuatarii culpa in mora. ARTICULUS IV. ; -Uï'lïü'ldo bt A t , ] Queis nomittibu s ultra fortem exigeve cveditor Duli at aliquid poffit ? CT Ota. Etfi ex pecunia, aliave re credita lu- ; iil Y crum ratione mutui nemo' exipere, (al- al lt r m intit va religione poífit, uti hactenus oftendimus; contingit ramen fepe, ut aliis ex nominibus; 3mn, j naturz mutui non intrinfecis, creditores ali- d. qii quid ultra fortem juíte expofcant. — Hoc to- V ol ties licebir, quories cum mutuo idem titulus i ob concurrit, qui in aliis negotiis vel contracü- Tisy bus fufficeret ad percipiendum 'emolumen- (j tum ultra negotii aut contra&tus illius obli- 3001 flfeny tionem. Ad hofce titulos. fine duübio per- At j tinet peena conventionalis, dequa modo difle- t ld ruimus. Tresalii precipui füunt Damnum emer- A rdlendu gens, Lucrum ceffans, & Periculum fortis Qï s [inri quos nunc breviter tractabimus. * p us exi Dico [. Juftus titul igendi aliquid ul- "H i tra fortem eft damnum emergefs creditori "Mi " fi cum mutuo concurrat.. Ita Theologi com- 1nu- Dzg Juns. 555 0413 Idl;' ]s muniter cum S. ''homa 2. 2. q. 78. a. 2. ad r. N [m r contra Scotum in 4. d. 15. q. 2. a, 3. Hoc [ N P ! m enim in cafü non exigirur lucrum ratione mu- M J li MT (b W j tui, fed ob annexum mutuo damnum, quod ratis fubire creditor non tenetur. Cun va- M d fio 6 ufus obtineat , ueminem , cui nott vult, con- t Qd zra utilitatem $9 vationem cogi. de proprio faceve Q . lencficium.. c. Precavie. 10. q. 2. Neque de- ODtzupy éeat, quemquam ex liberalitate fua peric;ita- r. l ;o. fF. de Re Jud. . Poteft ergo quivis in praítando beneficio fuüze coníulere inde- D mnitati, dl Duplici autem in cafu titulus ifte accedit contraéctui mutuationis. I Ex mora debito- l creditaly ris , qui tenebitur ad compenfationem damni, ts quod fua tergiveríatione creditori contra ju- tfendim: ftitiam intulit, omittendo elapfo termino fo- .Qominid lutionem, licet de hac a creditore non inter- sls d ellatus ; quia dies eum fatis interpellabat. L Ht Nam, ut colligimus ex l. 2. & 4. fE. Deeo, jm t quod certo loco dari oportet. quando conftitui- À m tur terminus folutionis , aut rei exhibendee al inter contrahentes , pa&tum tacitum initur, lii o- ut non folvens teneatur ad inrereffe defectu iio t olutionis obveniens. Non videtur tarnen v dle pa&um illud extendi ad cafus, queis debitor mmen ad reftituendum redditur plane. impotens. lum t Quales fünt incendium , captivitas, aut ex- trema pauperies, quae illi fine culpa fua ob- T venere , . quia fecundum c. 6o. de R. . in 6. y won efbimimora, qui pote[t exceptioue tegitima [e j *uevi, Mi ? " M A. Si $j9 Dzg Jvng. IL. Si fuerit conventum, ut mutuatarits compenfet damnum, fiquod evenerit ex mny. gin at tuatione creditori , " u[ique n P tantum ille tenebitur. ) quantum huic evenerit, licet in mora n on ^il vt p* k fuerit mutuatarius. INihil autem ultra fortem ! debebit, íi mutuans nullum fuerit damnum :* um -- f paííus. Mutuanti enim licet, fervare fe in. ]i Po!fä demnem. fe(S, 14. C. Lat. füb Leon. X. et, i m,»'þ:.æ l; Poteft etiam ob periculum damni futuri yuzri i s J n mutuatarius fe obligare ad certam & rationa- bilem fümmam, quam unicam pendere ultia s; t ini pI fortem tenebitur, five damnum magpnum, fi. ve parvum , five nullum creditori evenerit, 41 Qu quod omnino forti u:rinque committitur. jmoo t Nam periculum incertum pretio seftimabile selimt, ] eíl, perinde ac jactus retis, qui jufte emirur, s n anm t ob five multi, five pauci pifces extrahantur, fi- ve omnino nullus. Non. poteft autem mu- 150, 19 at tuatarius ad pactum hoc fecundum obligari fs id m invitus, fi malit tantum pacifci primo modo; IU ad farciendum omne damnum, quod mu- tnh hn i u tuanti obvenerit ratione mutui: nam hocmo- 17 r a, do mutuans fàt indemnis fervaretur. hr M u odíi conditio ifta non fuerit in pa&tum imtrÜpiny| deduécla, ad nihil tenebitur mutuatarius, fieo . Bf ii Vi tempore, quo nondum fortem debebat refti- m mj " OOb tuere, creditori damnum obtigerit. [ta pro- babilius contra alios decernit Haunoldus tr. 9. fU Ij € 3. conttov. 1o. $. 3. n. 391. cum Leffio & lii a pluribus aliis. uia juxta decifionem Rot& MT 149. ceffamte mora mon efl locus. ulli intere[fe: "ml d li | w&v [l Pc(* inmoraaurem noneft) qui ante prefixum E terminum non refljtuit. X- [ Dz [unxz. 552 t - Excipitur tamen creditor, qui ad murao dandum vi aut juíto etiam metu inductus fuit ; hic utique fine pacto przevio intereffe damni L mä V lts i emergentis poterit exipere; quia mutuat non i. ex affectu benefaciendi, fed declinandi malum mm vam ex metu imminens. Tif - JDico 1. Poteft creditor in pz&tum dedu- nl cere, ut ratione lucri ceffantis fibi aliquid a mj i mutuatario folvatur. Ita Covarruvias, Navar- Tif rus, Medina, Molina & alii communiter con- o tra Durandum, Scotum, InnocentiumIV. in m c, Naviganti. De. Ufur. & multos Canoniftas. W gt Prob. 1. uod intereft creditoris, non folum Qul T ex damno emergente, fed etiam ex lucro cef- 0 elinji fante aeflimatur , 1. un. C. de fententüs, qua jl proeo, quod iutevefl, proferuntur. . Et l. 13. f£. lasl Ratam vem baberi. dicitur : ff commiffa efd. fti- ATT T pulatio, iy tautum competit , in quautum mea tm od intevfuit, idefl, quamtum urbi abefl , quautum- rimo m que lucvavi potui. L. 3. $. fin. fÉ. de eo, quod. qui m certo loco dari oportet. ad quzeftionem: 247 Ju- a hr Cri vatio babeatur , gon folius dammi ?. xefpon- ! etur : Puto, $9 lucri baleudam vationem. j m ] Nam ut Ulpianus l. 2. f£. $. 11.. /Vequid in loco pullico fiaz. fcribit: Damnmuum pati videtur , qui js, h commodum amittit. du at Siereo ob merum damni ; ex mutuatione lu gisti oriuri , lepitime cum debitore pacifcimur; nldii idem licebit ob defe&tum lucri, quod ex pe- cunia retenta fperari poterat: nequeenim fpes TU m i(ta facienda eft minoris, quam metus damni. Prob. 14 Pecunia, quatenus fübeft indu- d -F' g ) firige $58 Dr forx gtl ftrie humane , habet fe velut femen facun. —— il l j qu dumn , quod lucrum virtute conrineat; unde a creditori pluris val et, quam fecundum fe fpe. /:illl^ étata: ergo amplius quid poteft pro ea exi uia & lucrum in illa latens fimul tradi cen- j etur. ;um m J yd ho p Conf. I. Qui gratis alteri commodat in. À ftrumenta artis , poteft cum hoc pacifci de : i p p compenfando lucro, alias ex ufuillorum per- cipiendo. Ergo pactum fimile ftare poteft shinimd cum mutuo gratuito de compenfando lucro, i5* IL. Ipfi Adverfarii admittunt. compenfàtio. 2 7 nem lucri ceffantis ex mutuo, ad quod dan. :* Molni, dum creditor compellitur: ergo oportet cott ! cedant, fpem lucri effe pretio eftimabilem : Xf ultra fortem ; alias non liceret illam compen: ts fationem exigere, quia vis illara non auget ln N valorem rei mutuo datae. 3 Notun IIL Idem argumentum duci poteft ex i LC T mora debitoris. Et quidem in Germania ad lires pracidendas, pra'fumitur, ex retardafa at aurege m d folutione annis fingulis ceffare lucrum Yi rum quinque ob centum mutuo datos, Recefs, üm, v l f, Jl Spir. an. 1600. $. 139. . Ex quibus conftat; etíam ante moram de«/ r jj bitoris, iniri poffe pactum de folvendo lucro* 1j ceffante, modo fuerit fpes lucrifaciendi ; i mu- !t tuum non daretur. Haber enim creditor jüS "n ujj; fervandi fe indemnem; id quod tali paétioney 'iin, jj nüllo jure prohibita, praftare poteft. LT Imo fi, quando mutuum dabatur, propitis tiny, enalt |i ( ii li qua & probabilis opportunitas lucri faci ad- Dz Junx, 325 TM aderar, contrahi eapropter cum debitor e po- | cmäf; Ut teft de certa quantitate praftanda, five majus, At I J fiveminus, aut nullum etiam lucrum ceffet. j PM Nam cum fpes iíta aeftimabilis fit , perinde ac D jactus retis, transigi de ea licebit, & exigi pre- Qs tium minus lucro fecundum f& fpectato, eo ,quod hoc propter incertirudinem tanti non va- & at leat; ut notat S, Thomas q. 62. a. 4. in (.- J 1//0!1][11 pe[. Dico /]1. Juftus etiam titulus exipendi ali- [ poi quid ultra fortem eft periculum fortis, vel pror- tb j füs amittendze, vel non fine magnis moleftiis ml recuperanda. Ita Angelus & Sylvefter in fum- iwli& ma cas. confc. Medina l. de Reftir. Malderus, Qp Diana, Molinà, Lugo, Philippus a S. Trinir. yelmdit in 22. de J. & J. d. 8. q. 78. v. Dubitatur fepti- lm a 9. Petrus Navarrus, & multi alii, contra D. L d Sotum , Mart. Navarrum , Paludanum , Tole- tum; Reginaldum Theologos & Canoniftas, Q poreü: Prob. 1, Conftat experientia, tale fortis pe- Getmina riculum fzepius creditores fubire, quod apte g t i deícribitur Eccli. 29. v. 4. & fqq. AMulti quafi ( iventiogem cflimaverunt fenus, i. e. mutuum jts A hibi datum , £? praflirerunt molefliam bis, qui fe édjuverunt, — .Douec. accipiant, ofculautur. mamus vum d aüfis , €9 ig promi[fouibus bumsüliant / vocem ido lt Wm. Er in tempore vedditiouis poftulabit tem- :ndï; ü r i, Q9 loquetur verba tcdii $9 murmuvationum, qelttf & fempus caufabitur. — Si autem potuerit reddere, jj g adverabitur , folidi vix veddet dimidium , €g com- i putabit illud quafi inventionem. — Sin autem, fran- & &abit illum (U! FW / pecunia, $9 poffidebit illum: inimicum j RYalis: 9 comvitia 9 maledila. veddet illi, c7 P ] pro Dïs Jun. $60 j pro bouove &g leneficio veddet ii centumelian, Atqui tale periculum damni & aliorum incom. » ym. modorum eít mutruo extrinfecum & pretig " gnp a-ftimabile: ergo pro eo in fe füfcepto lieebit ,«u: creditori futnmam cerram pacifci. ; jm, r Confirm. Habet creditor jus petendi pignug ;;; TU aut fidejufforem: ergo & jufte exigit aliquid jj ultta fortem, quando fubit ipfe periculum æjïinm!icv;i! [ fidejufforis; certum enim eft; poffe hune pas v ciíci, ut fibi a debitore aliquid pendatur, tam ;;;j pro onere illius gratra fufcepto; quampro pes — (ifmm. riculo damni, quod fübire poffet. l z ; propod In aliis itemi contra&tibüs ultra obligatioz h& Q hiem illis propriam aflimari poteft periculum; piynit fil m ut in locatione, emtione debitorüm periculo- m i foram: fine ulla enitn dubitatione literas cen« tinojrtmy fuales centum aureorum aureis feptuaginta emi lt f licetj tum propter incertam cenfuum folatios CPTUT nem; tum ob difficilem conventionem illoe A lw ) mj rum; quorüm eftfolvere cenfus; Ergo mue LLTT tuans poteft ultra fortem aliquid exigere ob rj ; m illius pericalu ficut emtor accipit literas plus p continentes. Jenique fi ob probabile pericus o c lum damni incerti; de pendenda quantitaté ;j certa licer paciíci, idem fane licebit ob pericus jr.ic. lum probabile fortis amittende: amiffio enim « fortis mágis adverfatur naturz mutui; quatü ;j N À damnum inde emergens. ReGte ergo hic tit;li | b int i lus ad zzzere[Je refertur. Aeido í ! di J Piób. H. Auoritate S. Thomoe; qui opuft tl 73. de üfüra c. 10. De vendentibus carius prv- Arfeen. "u prer [olutionein , (ab medium , fi veuditor, inquib , £ [j lg Dz JfUR É; 56t H fiy 2 i vem [uám imendat vendere cavius, won pvoprei zenpus fantum , [ed tfamtum pYopter damuum; lfe. i I6 i "h JHH quod videt fibi immineve ex. dilatione [olutionis ve« : " euperaude , [eu propter vexatiouem fuam vedimen- dam, quam pvobabiliter tünet futuram fb im vez veutione debiti pvoptev. malitiam vel impotentiari ET À Det n «l debitorit ; tunc excu[atuv a vitio, €7 frt eequitas eflimationis i& b ujusmodi coutvatlibus pev com- fe hr h (tr, ts peulationem damui:: vel quando probaliliter timenz tur bec 15 cvedentia accidere egc, tj DI p Confirm. , Ad plures a Miffionariis Sinerifi bus propofitas quaftiones refponfione tertiá Dd rl Patres & Qualificatores congregationis de pro- paganda fide & Sanéti Officii cen[uevunt , vationé n r ylitrs s mutui immediate 7* preecife uibil eff accipiendum ultra fortem prinicipalem. — Si aliquid accipiant va- X M piome peviculi probaliiter imminentis, pvout iü cafi, 102 effe inquietandos. ( mutuatores Sinen- ynnem d fes) dummodo babeatur vatio qualitatis periculi $ Dytu probabiliratis ejusdem , ac forvata proportione iti« | at yer peviculum $9 id quod accipitur. kanc deciz ilir p ionem cum ceteris refponfis an. 1646. Ínno« hie pro centius X; S. P. approbavit; & fub poena ex« quand(are communicationis pracépit; ut omnes Sinarutii ] p Miflionarii fe illis in praxi conforment. Ita re- ü[ïlo en'm fert Thomas Hurtadus in refolutionib. de ve« n Q*?EE to mattyrio fidei, p. 495. edit. Colon. goh'xc t Ab hoc título parum abeft z(fzcirazio fortífs quando creditor in f& fufcipit periculum tráns- æ,qüi U?üä ferendi pecüniam in locum remotum; quo fi TA €a pervenerit; folvatur fibi foenus 6o: aureo« u W"ïï il tum ultra fortem millenorum: fi vero fors pez Nn rierit; $62 Dz Junr. rierit, non folum pereat creditori, fed hicin. j füper teneatur tantumdem mutuare, & in ]o. ;;5 cum deftinatum ejus translationem curare, 'Ta. u ? lem enim contractam ab ufüre vitio vindicat zi S. 'Thomas opufc. 73. c. 6. contra Abbatem, ;jj; j!! Hoflienfem & alios veteres. Nam moleftia yoxits ! & folicitudo orta ex ali aflecuratione, pretio ii* eft eftimabiliss cumque ad onus iftud nemo ii teneatur , liceret tertio qui & periculum in fe i V füfciperet, aliquid pro illo exigere. Unde ii evidenter agnoícimus , non ratione mutui aue jj &arium in tali cafü pofci. ágn; Qu Ob;. £. cont. x^concl. Principalis jubetut fi- sisi a dejuffori integre fatisfacere non folum pro iif fümma principali, fed etiam pro toto iotereffe &5 damni, c. Pervemit. De fidejuffor. ubi nulla fit ii iif diftin&io, an füa culpa, an fine culpa folutios « ríp m nem diftulerit, . Ergo mora inculpata non ex- ;s,u jj cufat debitorem a compenfatione damni emet-. jj Vr gentis. B. /V. Conf. In cafü cap. cit. non dee- siigii rat culpaa clericis accufatis: jubentur enim pue iyi; w niri tamquam perjuri. Deinde illud inter mue j; j tuatarios & fidejuffores intereft , quod hifce (]jj. , concedatur actio mandati vel negotiorum ge- tf ; ftorum , ita ut, fiquos fumtus fecerint bona jf . fide pro mandatario, mandans eos refundere i. teneatur. A T $1 OB;. IL. cont. 2. concl. Venditor morofus, « f qui mercem opportuno tempore non tracidib ij VT feri non tenetur ad lucrum extrinfecum ; us f quod emtor nepotiando interea acquifivilie l';m POfe 3]10, vqln fi rem venditam accepiffet. ]. 21. $. 3. P 40f N WW/T LU u Dz Junr. $63 lr tl ji ls ! Itj ZIion. emti, vend. Ergo neque creditor poteít aliquid ratione lucri ceffantis exigere a mu- W li tuatario. X /V. Conf. l. Lex ifta correcta vi- A WUM detur al. un. C. De feng., que pro eo, quod in- j TU A ol tevefl , proferuntuv , ubi dicit Imp. f& antiquas D Qj prolixitates velle coar&are. II. Videtur im ii p allata lege fpeciale quid ftatui pro conrractu tl n kalm il venditionis, ut eequa fit venditoris & emtoris conditio. Nam cum emtor non folvens pre- & n TU d tium damnaretur tantum ad ufüras ordinarias ab legetáxatas, non vero ad intereffe extrin- Ífecum ; aequum erat, venditorem morofum st condemnaári quoque ad fólam sftimátionem n g j intrinfecgm , feu in quo res quoad valorem 1o as facta eft deterior. III. Adverti oporter, in TUf dicte legis cafu non interveniffe bactum, at- Ypi b X 0O d que infupér moram ab emtore fuiffe protra- &lam, ut lex ipfa exprimit. lt ent j m lnfl. Non poteft oroduci ulla lex Taris Ca- nonici aut civilis , quz fpontanearn lucri cef- trenn fantis pa&tionem perrmittat in mutuo; ergo Viet xec tion licet: prafertim cutr repudietur a g hi S. Thotüia 2. 2. q. 78. a. 2 àd 1., aliisque DD. jrumpe preeftantiffimis, atque a Bulla Pii V. quze in- r bot Cipit: /z eam. edita anno 1$71. 8« V. "dutec. ondet tzxter teftimonia legüm civilium in conclu- lone recitata; füfficienter thefin noftram fir- a fnante c. 6, & fin. De ufur. fecundum quee li- m a Cet Vendere rem majore pretio; quam in prae- w fens valeat, fi probabiliter plus valitura fit ICQUIMSD Y tempore alio, in quod eam venditor volebat B2 ( onüm tatio eft tanrutr [ ervare: quar?m decifi Nn 2.&5 D ji0- Dz jonr. $6 T &i eà obventuri. Ergo pvolabilis pes. lucvi. poft nam credito vendere ,;mfemha & idem licebit in mutüo : ',nl*lä Buua) | eft implicite m utuare; l S. T homas 3*! loquitur de fpe lucri remota [ jl quando s creditumi non erat deftinatum ne- j U otiationi ; fed poterat dumtaxat eo deftinari: j nobifcum autem feritit quoad fpem lucri pro- u i [l xime obventuri ex pecunia negotiationi defti- ld f nàta; quando negotiatio per mutuationem / nl nec lucrum fperatum aliunde com- " '& impeditur; j u J P('f( enfatur. Nam q. 62. a. 4. in ) feribit, ad a, g reftituendum alteri teneri ; u impedit eum; qe n p adipi[catur , quod eyat in via babendi, duv p üámvis autem t hefis noftra antiquiori- f prbup bus.non fàtis probáretur, atque a recentiori- u enm d büs;, ceu mninus probabilis, cum formidine v gt defenderetür, ut Sotus de J. & J. 1.6.q. 1.a.5. gind. notat; adeo tamen communis nunc evafit, ut, li g tefte P. Daniele Concina Comment. 160., € m eityr ris fub- Catholicis hodie pauci, iique inferio st fellii; eam impugnent : atque ipfe Jacobus & Qu gi Sanbovius , D. Sorbonicus; & Profeffor Rce * ii ius refporiderit; poffe ha ric Opi nionetn plane " admgu,c ( iam, qui non ni admitti a 'Theologo ; eo et t duj antiquas regulas, & purior em doc&rinam mo- Co mmnent. Trivult. 4 m ( f ralem ample&ti ftatuit. Bw g()[upeuj an. 1705. 9Jan. avt. 5 Conftitutionetn Pii V., ait Navarfus; apt- Bo RU te de folis cambiis, nec extendendam ad cot- Á li « fit prohibitiva tractu$ &lios ; qüippe qu NI 1l D ponalis. Nequüe eà nati ones alias adftringh [ Mpj cum in fola pontificia ditione fit recepte Dz J]vnr. ;6j & Valentia & Lugo tradunt, eum, qui cer- Is ln tam fpem-habet lucri indeterminat!, non te- neriilla Bulla, quee fundatur in prefuümtione T ufura. ( Obj, IHT. cout. 3. coticl. Alexander III. c. Zz If i civitate. de Ufur. damnat confüetudinem reci- piendi aliquid ultra fortem ratione periculi il- 11 t Jn lam amittendi. df d E. JV. /Aff. Scribit enim Pon- tifex: ZLiret autem contvaffus bujufmodiex tali for- Iaf Onen TT ma non po[fat cen[evi nomine u[uvavum , nibilominus sqmen veuditores peccatum incuvvuut , vifi dubium (tüi, fl fíts (erces illas pius sgunusve folutiomis tempove va- lituras, Ergo certius adhuc eft, augeri a cre- l l EX frit ditore pretium mutui poffe, quando majori E l «l f periculo exponi, bona fide exiftimat : Ale- II n fomic xander enim deteftatur taniura mentem per- verfam feeneratorum, fingentem pericula, ubi lu nullum eft. x a i Iufl.1. Ergo quotie(cumque debitoris fi- & 160 fs dem creditor fequitur., exigere hic aliquid poteft pzo periculo fortis, quod feinper füb- jf [et eft. voelir M ua quidem ratione multiplicabuntur tituli aliquid exigendi, & copulative quidemt, yen pat ; 0 f ut Wadingus objicit. — & .Diff. /at, Creditor exigere aliquid poreft, nili aliunde fit reddi- dnum m Ti d tus fecurus C. fecus N. Non poteft ad rale pa&ura compelli mutuatarius, fi voluerit pi- v d gnus exhibere, aut aliter fecuritati creditoris confulere. ldam Ed* / n lufl. 2, Au&tarium iftudipfum poteft pe- riditari, expo pro hoc etiam periculo exigi jt l p a'lquid poterit, & pro ifto iterum aliquid, i pro- Nll; 866 Dr Jums. procedendo in infinitum. — Nec videtur, quo. modo medium hoc idoneum fit ad fecurira- , p g n tem preftandam. — *« JV. feg. Primum au&ta- xium, etiam ut periclitans, eft füfficiens com. ; dfo p Aqyrem A penfatio: ficut fidejuffor ut periclitans etiam o aliquo modo, fufficit. Neque exigitur au&ta rium tamquam medium plenam fecuritatem i d preftans, fed aliquo modo, & fpem afferens o dem st captandi lucri, fi fors non perierit. Quod vipii & el quidem, quatenus cum tanto periculo exfpe- étatur, ufüra proprie dici non poteft: ficut qantitfe xlius, « quod exigitur ob certum periculum damni incerti, non g&ufara ; nifi improPrigöc com« Ts dedfion wtqu eyr penfatoria, Qi, IF.. Canonifte. communirer cum Jem exte: wdi pb Gloffa, & non. pauci Theologorum antiquo. rum contractum affecurationis arbitrantur ufü« NT 'int, df rarium effe; idque probant ex c.-/Vavigatiti. de Ufuris. Ergo. E IV, Conf.. Videbatur qui- aretisq busdam, intelligendum d. capitulum effe de at vbj o i d eo, qui noluit dare mutuum, nifi cum hag conditione , ut füfcepto in fe fortis periculo; at Dod edmbie f auctarium pro hoc exigere fibi liceret, Quod a labe ufüre excufari non poffer, Verum frim f hi fürem cum de cafu ifto Gregorius non meminerit alii probabilius fufpicantur, in cit, cap. parti« n (s culam, /Voz, incuria Librariorum intercidif- (Qtrem i f^, ita ut legi oporteat: eo'quod Jufcipit in fe ( d E peviculum, vecepturus. aliquid ultva. fortem , uju- MTt varius. non eff cenfondus.. INam quoad duos ca« ii fus alios mox ita refpondet Pontifex: Zl quo- Ro [ oc uju- s'lmplm'æ,, l que, qui dat X. fglz'do:,... &on idebet. ex , Tarid o d Dz Jonr. $62 i l vavius veputavi. — Ratione bujus dulii etiam excu- i fatur, qui panmos &c. — Quee quidem caufáles Lk. [ à articulae non fatis apte fübjungerentur, nifi l o in cafü primo, /Voz, infertum excufarat aQ fertorem fortis ab ufura. an'gir uoniam autem S. Raimundus Compila- Vr tor Decretalium Gregorii, in Summa cafuum k n confcientiee l. 2. tit. de Ufur. $. 7. f 232. iis-. i. Qu dem verbis ufüs, damnat ufuree eum, qui na- vieanti & eunti ad nundinas certam pecunize 1j a. : r quantitatem mutuat, recepturus aliquid am- ii plius, eo quod füfcipit in fe periculum ; eam- Emm., que decifionem variis rationibus confirmat, aitque, expreffam hodie de hoc cafu decreta- njv a lem extare: breviter ab hac difficultate fe ex- D at pedit Zyphaeus Jur. Pont. nov. l. 5. t. deUfur. Iontont n.4. fcribens, hoc capitulum nullibi gentium; hwigrmli.t: utíonat, efle receptum. . Non enim apparet, du g cur tertius quifpiam periculum trajectitiee pe- lum dit cuni pacto pretio poffit preftare, & idem ji m t non liceat creditori. Siquidem & feverioris j peri:uï:. cenfurz Doctoribus videtur, peculiari pretio « u eftimabile effe peviculum juri$ , cum quis di- Verutm fcrimen fübit, perdendi jus ipfum ad repe- tendam fortem mutuo datam. emintt Ipitur Gregorius IX. in refponfione ad ) at queílionem fibi a F. Raimundo propofitam refpexit ad leges civiles, qua permittebant j jn in pecunia trajectitia fegus mauticum primario immediate propter ufum pecunic, ita ut db a preftatio periculi non fit caufà exigendi ufu- Tas fimpliciter, fed rantum eas immodice eu- j W ] Nn 4 gendi. $68 Dsz. Jvnr. gendi. Noluit autem definire Pontifex , wfu, i5* ram effe , quidquid ratione folius Á Pericu]i' us e1 reftandi exipitur. Hinc mutuantem non ]. * abíolute ufürarium nuncupat, fed ait, ufura .[y 60 rium effe cenfendum, id eft, 4 foro exterga [ m prefumendum ; curh videatur contraxiffe de o v foenore nautico legibus civilibus permiffo. e n2 — Jufl. Si excufet ab ufüre crimine prefta. fs ( tio periculi Juris , üt creditor, f1 quo cafü fors m pereat, ejus refarciendee debitutn. aü—"umat;;,gwmpmümriä erpo extra hunc cafüm creditor nihil amplius. jd ltgïikmü exigere poterit propter íortis periculum, j rob. [/2. Periculum fortis amittende, quod at t t fus hs periculum fatli appellant, mutuo cuilibet eft in- g irinfecum ; ideóque ob rerum humanarum g Vien cafüs varios, amiffe fortis damnum infortu. (s quind nio tribuendum erit. E. /V, fe4. €9ejus probae inti zionem. .Probilimi creditores & Montes pieta- J t tis indemnitati füze contra hóc facti pericu- 304 db lum coníülunt per fidejuffores aut pignora; i i i ergo periculum iftud facti non eft mutuo cui« niouia libet intrinfecum. Vide conclufipnex.n.. tis l Em ARTICULUS V. EZ- TE &« flatutum Principis, aut. ufus provincie [uffis o db lat , ad exigendum au&lavium pveter j0t- t Minsq zem mutuo. datam 2 Fnis d u TWco. Titulum iftum ut idoneum tuentut/nt . Zachar. Pafqualigus decif; |Moral. 183- uj n. 13. & feqq., Felix Poteftas Exam. Ecclel- tj tom. I. n. 2414., Dom. Viva de Ufür. qu 3: gj 8. I. Il 4-3 Emmq&lïæl $a V. Conlf'a&üf-æ * Rüng, " [ Dz Junxr. $69 hu ; 'T'annerus d. 4. q. 7. dub. 3. Chriftoph, Hau- i M noldus tr. 9. de J. & J. c. 3. Controv. 10. $. g. l n. 421. ,* Vitus Pichler ad L. V. Decret. t. 19. ! fida] l i ulfl]crr. n. $., & complures alii Recentiorum. — Hi ajunt; non fieri licitum lucrum immediate ex al mutuo percipiendum, fed occafione mutui, p ex flatuto Principis, qui fit titulus eque ju- li i . ftus, & mutuo extriníecus, ac damnum emer- U f gens; & lucrum ceffaus, ad paeifcendum ufu- 1 dlng ras compenfatorias. Prob. /. Statutum Prin- lLal eipis eft legitimus titulus, ex cauía publica Wt quandoque tribuendi jus alicui, a fübdito exi- t ii gendi moderatam preftationer ; ergo etiam ibl eft juftus titulus, egm exigendi occafione mu- b tui. INon enim mutuum excludit legem Prin- V r z C ipis, quee in al T di parit. iis gegotiis' effe&tum obligan- ts a ' Jl. Poteft füpremus Magiftratus ex domi- 4X t nio alto de bonis privatorum, ipíis etiam in- it p yitis, ob ütilitatem publicam difponere; er- Trinyr £o ob eamdem racionem utilitatis aut neceffi. 1 tatis publicze decerni poteft, ut lucrum mo- deratum praeftetur mutuanti a mutuatario oc- cafione mutui; prafertim quando rota refpu- iti i blica in talem legem aut ufum libens coníen- 4f t Rationes autem publice utilitatis ac ne- : Ceffiratis ad ftatueridum tale auctarium. occa- m u fione mutui fünt; evitatio litium : facilitas Vi inutuum obtinendi: fübfidium perfonarum; u qua per fe ipías lucrum negotiando ex fuis U pecuniis captre non poffunt: tranquillitas con- H — T - ?»: " i Íientiarum, queis fcrupuli ob titulos alios | T Nn $ .Ori.æ $79 Dz Jvonr. 1 l j orirentur : prefümtie generalis titulorum aliorum , quorum in tribus conclufionibus !] fre m nuper meminimus. Statutum enim in«tali pra.. 51 C fumtione fundatum vim habet, etigm cum 5119 n quandoque deficit ratio; in qua illud univer- jl fun fundatur. ii pf JJ Olim DeusIfraélitis conceffit, exipe. fmdiin £^ ( C " T re ab alienipenis ufuras,. pro fuprema fua po- teítate transferendo dominia rerum. — Mapi. at d ftratus ex dominio alto reip. transfert domi- 45 gttcds Ut nium rei aliena in poffefforem ex lege pra- p d fcriprionis, Ergo licet jure natura & pofiti- ïa, pül*ïü, W vo prohibeatur lucrum «ex mutuo: tamen oc- a g, u srds VOLU cafione mutui fcenus exigere licebit, tum ex titulis fupra probatis, tum ob ftatutum Prin- : J finoy f ind t d OcY cipis: nam cum pecunie fint materia in jure j Magiftratus füpremi pofita, ex hujus arbitrio Sium 4 tX immutatur ita, ut non conítituat obje&tum LUE QD legis naturalis prohibentis, Econtra non pauci 'Theologie & Juris- o v confültorum auctarium iftud ex ftatuto Prin- ii | cipis aut confüetudine ultra fortem exigi foli- erontore f J | Ti lm tum , ab ufüre crimine purgari poffe infician- tur. Quorum argumenta cum refponfioni- jj Jute at bus mitiora opinantium breviter hic ad- :j, jj ducam. f Bre M "vgum. I. Quse lege naturali & divina jj prohibentur, a nullo Legislatore alio permitt ;j poffunt. Atqui ufüre prohibentur lege na- lumprm turali & divina. Ergo. — 4ajor efh evi dens, eo ; & Drn d "— T quod lex naturalis aut divina ab*homine mu- i.' * n j tari non poffit. . . Diff. min. Lege natural ivi- ln Dzr Junr. $71 à E " divina prohibentur ufüre proprie tales C. mi- ! nus ftricte fumtae IN.— Alias nec liceret aucta- ; — j " rium ratione damni emergentis, aut pro (a- WI,Q&» *m ]arjo miniftrorum in montibus pietatis exigi. U 44 variongem [ubuexam va. difl. Lex naturalis aut divina non poteft mutari proprie, intrin(gce, "l* formaliter, ac fecundum fe C. improprie; in- "Wi dire&te, extrinfece, ratione materie, quze in- ". Mj terdum obnoxia eft mutationi N. Si objectum *üm. legis naturalis fint atus voluntatis dominio lm* ^ alieno obnoxii, aut materia alterius juri fub- t die jeda, poteft pro. Domini arbitrio objectum "AC ;gta rut * ari, ut non amplius fub lege & legis- i* laoris voluntate contineatur, Quo quidem mm!? cafünon fit in lege ipfa mutatio, fed in legis at materia, Sic vota, juramenta, contractus j fililorum aut uxorum irritari poffunt a patre, jj Num, 30. v. 4. can. "1. 2. XX q. 2. & can., 14. 1j. XXXIL q. z. Par eft ratio Religioforum, t :k| quorum voluntas a nutu Superioris pendet. im? KEodem SCtum Macedonianum fpe&tat, cujus 105l^ exceptione filiusfamilias etiam in foro con- f fclentie liberarur a reftitutione, ad quam ca- 9420011"0"1" teroqui Jure nature tenebatur, ut Innocen- dk* tüusIV., Abbas Panorm. in c, Quia plerique. de immunit. Eccle,,; & complures alii U. . &iv Confuli tradunr, Ita venditor liberatur obli- pw? gatione naturali tradendi frumenta emtori ex- jyg^ fero, quamprimum exportatio frumentorum ? edi&to Principis vetatur. whomifffm' " uamvis ergo lepes naturales ac divinae ) x u ] " ; quia l x& fecundum fefint invariabiles &abfolutee tamen $7* Dzr Junr. tamen actionibus quibusdam '& rebus condi, |;.«ii/ tiones aliquee a Deo auc. Magiftratu humano ;;; 1f adnecti poffunt, queishonefte fiánt, ac etiam ,;: Ti neceffariee, harum aliqua adjecta, evadent li, ; i« citz:; neque enim cum talibus conditionibus j Bo f ate , umquam in objecto legis naturalis ;; &|/. vor aut diving continebantur. lta Abrabam te jj [ nebatur fe accingere ad maétandum filium, jj recte pro moderata tuitione vitee proprie in- ;; sijh terficiunrur injufti aggxeffores , li&bor necat, fontes fibi a Magiftratu traditos & damnatos, . v Qu Ifralirae fpoliarunt /Egyptios, miles ad Du cis imperium hoítilem provinciam diripit, res ;m, qua»pxd aliena ex lege prafcriptionis in Eoffeiforem s qu-æf'n tranfit. jerdt, 000 1 uo quidem fenfu aliqua effe juris natue ;;; ralis conditionati , aliqua vero abfolutz, ut Déura ' iv colere, fagere idololatriam , non pejerare &c., . lm quorum objectum eft invariabile , Pichlerus, «; aliique viri docti tradiderunt. — Quos indigne ;j traducit P. Daniel Concina in Comrmentar. d& g Ufüura pag. 270. 271. 286. Áorur inmed "gum. 1. Ex eo, quod. Deus Hebreis jibin permiferit fenus ab aliepipenis exigere, aut,, " etinere, qua ab /Egyptiis commodato accerim , perunt, inepte infertur, poffe moderatas ulteir t.t ras a Magiflratu permitti: nec magis k * It fic n pl batur in d uctione. prafcriptionis, quippe qu£ . hum J in verbo Dei fundatur, [udic. r1i. v. 26. aT IN. Aff. Jam fuüpra a. 3. àd obj. L. notavimus, "m mj 1 ut,, [ licuiffe Judais feenus ab exter is exigere ; ü od Medina de reb. , Poü B. Ambrofium tenent Jo. yelut. LL Dz Junt. 573 Im ij u reftit. ex ufüra q.2. ad 3.árgum., Joantes Va J 2l ior in 4. d. .'qh 23 ; Gabriel ibid: q. 11.a; 1., m i .4. Fheol. pra&t; p. 3.d. 42., Lu« l: Steyaert Tot dov. Habertus Tbheol. dogm. 'Tom. 4 L WJ ! [ fs Y & 14., Honoratus Turnelius Pralect, 'T'heol. . 4 i0m. 2. de J. & J. tr. de contract. p.2. c:3.2.2; t r &ali; In quo omnes conveniunt, non fuifle i f ufüras proprie tales: eo quod non proprie ex r2 mutuo auéctarium exprimeretur, fed occafio- ldtr r ne mutui, Deo jus iftud Hebrszis in bona in- n fidelium transferente; Quam ob caufam ni- mïxg& gdl)u- hil peccarunt. contra legem naturalem aut di- ) u J d vinam; qua prohibentur ufüre : ficut-reti: à p nendo, qu& ab /Egyptiis commodato acce- div 1 perant; non funt prevaricati lepem nature; gt qua pracipirur reddi commodatum. N Unde non eft inepta hec argumentatio: | j&rare&: Ergo Mapiftratus humanus pro eminenti do- », hd minio in bona fübditorum poteft permittere t ex caufa publica, exigi preeftationetn aliquot Qriteltd nümmorum.a debitore; quin illud auctarium fumatur immediare ex mutuo. k Hre Juflitiam prefcriptionis aliunde prob4: a, d mus, quam ex facra pagina. . Nam pofícffio 040 458 illa diuturna terrze a Deo Ifraélitis donatae; & 50l &em. ante tria fere fecula bello jufto occupate ; de p qua Judic. 11.; non esat talis prefcriptio; g Wi quam humanse leges invexerunt: nec Jephte , VÀ " tam provocat ad preícriptionem ; quam a [ Il Quas juftum modum acquirendi. v. 44. ibid. Dum G Vero poftea ait: )uave tanto tempore vibil [apey It " M "ic Yeperitione Teuta[lis $ argumentatur folum ex 574 Dz [une*. wiptit j ex preffumtione, fícil. praefümendum non effs Kjv(l j ] : Ammonitis jus aliquod in terras hafce effe, , eülm frut qui earum occupationi tot feculis numquam » Y contradixerint, o ( À preefcriptione autem non inepte fic ra. ;! C*mbï tiocinamur: Ef jure naturali retentio alieng : *'^ rei prohibeatur, lege tamert Principum tran. 1507 , fit ager Caji in dominium Sempronii prafcrj. i& l benrtis; eumque retinentis abfque violatione: WR M'»' , w juris nature: ergo licer jus naturale prohibear : . lucrum preci fe ex ntütuo,; ex ftatuto tamen : | Ü Principis tribui inutuanti poteft jus tempora. :205' le; exigeridi nptnmos aliquot pro au&ario 4 :ji9 debitore; pro hujus libitu redimibile, gt m zdrgum. E.. Ab Hereticis mutuatus. eftulniin: Pichlezus:pecunis feecunditatem : pecunig s i /n enim flerilitás fetmper Catholicis certa fuit, /:1 Igitur duma datmnato hoc Haereticorum prin.. Ua cipio ufuras permitti a Principe poffe colligit, z:10m4 portentofam in genere morum chimimram Qs conflàt. Irà P. Daniel Concina differt, V. st i fol. 288.289. m« JV. "4nt.. Quamvis pecunia tiiims non producat fruétus naturales, quales natura & u fuapte ex re rioftra profert; nequeenim nume * Üitsi mus nummum , ficut arbor poma gignit: 510 dj quamyis item peécunia fterilis fit, fi ftri&te füe tiritem; matur fes frugifera ex qua permanehite cotrt- 3 (voit modum percipiatur. ab illa feparabile ; ufus u enim pecuniz in confümtione confiftit: fi ta« a? men in fenfü ampliore accipiamus rem früugi- iij feram , cujis occafione emolumentum pro- 4 J nummi BUA pria induftria quaritur, pecuniz ac A negan- l Dz Junr. 575 Mi ! neg: antur effe fteriles, 1. 3. $. 4. f£. de contrar. AT ln i d tutel, & util, act.,. & l. 7. f£. de ufur. & fru&t.; fic enim fructus civiles & induftriales obtineri occafione pecuniz pofle, novimus ab obliga- WIOII in:z: C,R. tionibus civilibus, & negotiationibus merca- | ;etfnnm torum. Sed & S. Thomas 2. 2. qu. 78. art. r. Ti ad 6. pecuniam non fecus ac domum foecun- Til n dam facit; ejusque locationeim permittir, do- lÉ Vi cens, licere vendi ufüm pecunie conceffe a2 lfl offentationemi , vel ad ponéndum loco piguovis. V. 10 of fup. art. 3. ad obj. 2. Imo ipfe P. Concina, hutr. arüm concinne fcribens, explicat rationem, al qua fetutia tiutuatitia evadat. fecunda: detegit 1 foutes . qui irvigave pecuniam valeut , eamque fa- Ti d tuudam veddeve : eamque dochrinam . cevtiffonam 1: p penes omtés Zbeologos enuntiat. Commentat. 3 n fol. 125. 126. Boruri n Utcumque vero pecunia fcunda dicatur, pl tamen in contractu mutui fterilis eft mutuato- 3 ditaz 1i; qui decerpere inde lucrum non poteft, nifi ul àccedenre tirulo aliquo extrinfeco, ut art. 3. fufe oftenditnus. Unde Pichlerus ita ratioci- tj p us natur: pecunia induftrio mutuatario valde eft Tatf utilis. . Urilitas ifta preebet. occafionem Prin- n gign'u cdpi, ut ob rationes publicas mutuatori par- j ial temlucri decernat, haud repugnante mutua- mf tario. Quo quidem.modo pecunia fructificat j U mutuatario ex induítria propria, mutuatori vero:ex ftaturo Principis, titulo legitimo mu- nl tuationi extrinfeco. g nup Argun. 1 P. Non füfficit Magi(tratui ad " u tàle flatatum faciendum utilitas publica; quo.fl |: j n [ nimi- $76 Dz T[un£. nimirum hac ratione eviténtur lites : faciliug i obtineatur mutuum: fubveniatur Ecclefüis; ]o: | g I cis religiofis , viduis ; pupillis ; & perfonis ;1 '. rniferabilibus; quod confulatur tranquillitati - pnig confcientiatum: quod prefumtione penerali " D) in mutuante plerumque videatur adeffe juítus i ii titulus 'exigendi aliquid ultra fortem., — Prol Qüni "Affunt. Deus providens litium futurarum, le: ügit f [ em juftam adverfus ufuras condidit ; 1,2.4 ) | neque. ,. J(;[Ava-) j ideo voluit obeffe bono communi reipublice; f abjicere curam perfonarum miferabilium, au£ ,. t turbare conícientias; íed preecepto caritatis j« (j ac mifericordie; bono communi, & mi ISTO- m ii rum indipentie fat confuluit. Erpo nec evi- sahi, d tatio litium, nec fines caeteri caufam fufäienz. YUf CORX tem prebent ad.approbandas ufuras; & M.j i adfumt. — Ad prob. IN.. füppofititm Con[eg. quod :« ad apprebandas ufüras ftri&ctas; rationes ill& ;.... &i adhibeantur. 744 7. dico; fi Principes laudabili NA ;fx&ï dojts ftudio contrahendi aut precidendi lites; ftas i 1 dl tuerunt ufucapionem, vetuerunt a traníactio " 3md ff hibus difcedi; aliaque id genus faluberrimá Vbtem r l inedia decreverunt; nemo íanus exeo infee Jl mj reti ergo conatu ítolido omnes lites omnino | 30 Donum Pw voluerunt tollere, & approbare legum natu :| 1 J W. ( 1 falium & divinaruni violationem. In hac fen« 1 2 Iires, li tentia non probatur omne lucrum; fed aucta: N i Uüth, rium moderatum, legi caritatis ac juftitize not , UER contrarium , ob rationes publicas à Principe 11 À bl permiffum. Sicut ob eamdem caufam prae &f Ícindendi lites in Receffu Spirenfi anno 1600;. BUA dim f $. 139. decernitur; ut Judex abíque ulteriore ii br pro il j m, Dz j'(llii; 322 1 probátiorie prafümat, poft móram debir ori$ J ll; J gefïal'ö lucrum refporidens quantitati $. pró Jl It i NU OOHJ Il e? HL. dico ; Deurü jaflitie rátios f A d hem habuiffe, prohibendo ufüras ftricte tales; (inim l ác fimul recté corifüluifle bono publico; fub- flrnin fidio Ecclefiarum & pérforarüm miferabilium, dum nofi prohibuit ufüras làte fumtas; dedit- Id n que Priticipibus poteftàtem difponendi de bo- Itl üt nis fübditoturn in üfurti commünern, prout "!uiiunf ' V &quitas fuaferit. Hinc irie p t tilN Xté quis fic argus i n mentátur: fi ob dictas rationes poteft Prinz ceps ftatueré auctarium occafione mutui fus MT Y i ^ m inenduri, érgo Deus proliibendo ufürás; bo- Urmï- FX"! hurh commüne perturbavit,, fübditos oppref- fit&c. Alias viciffim ità licebit arpgümentari z ul fi cóniractus à püpilo vel minorenni initi; IOT inulieris fidejffio, confenfus in alienationem igeln * prédii dotalis, Q el f n renuntiatio heeréditatis pater- p he, aliique fimiles actus re gulàriter per legeä ] humahas funt irritáti , ergo Deus & natura J Valorem tribuendo dicti s actibus , oppretfit u )gfi upil los; mülieres &c., coinmurne rerum- m pb um fdto onum pertutbavit &c. ) Ad I1F. dico. Sicüt ii foro exterto inter- j F du j m lires, itá in foro interno dubia & ànxie- ,U. far es oriuntur; quid exigi poffit, au£ debeat ] püin 9) 7 dari? cum ver ex riaturalis ac divina fingil- 5 aPnïf latim nihil ftatuer it, tribuit Principibus pote- u atetn ferehdi in talibus cáfibüs leges, tum ad j € Vitándum lites fori externi, tum ad fedane quuc*»'ïj,j 0$ conftien ) ulos. lia etfi Votó- dárüm fci'äp [e) rüni * 578 Dsg IJURE. l g of rum obfervatio naturali ac divina lege preci.: - us 0s piatur: facra tamen poenitentiaria ab hac o ! il iq ligatione liberat, pro con[cientia" quiete. AX formula in aliis quoque difpenfationibus uti " r & qi folet. AAd F. dico , etiamíi prefumtio generalis, d i ij o f u05 alius jufti tituli exigendi quidquam ultra for. su d tem, Principem moveat ad condendum illud flatutum, non continuo fequetut, legem na- p ii turalem & divinam ufüras vetantem, folum 5,;;' M/)] mp!.üf z n in cafu raro & ektraordinario oblipare, ut afedit g quidam perhibent. Naia feeneratorüm ava- dldfmà ritia lucris modicis non contenta , exefcet 4 viüns d anatocifmos, ufüras in pluribus contra&tibus palliatas ; excrefceates in alterum tantum, m Df J Á M J ! Aliii aliasque artes innumeras. ; Zirgum. /. Si tale ftatutum con di a Prma WA À : cipe poffet, ergo Papa declarare poterit, ufu. ïjzkä " liv [ i rasa Principe approbatas licere. Atqui Cie. Viennenfï iil l D inens V. cumi Concilio Oecumien. vetuit talia flatuta ; etiam moderatas ufuras ' h; um d ! W m approbantia. Eroo. g. Difl. féq. Maj.. Papa l ting, poterit declarare licitas ufuras ftricte fumtas, S quas lex naturalis damnat, N. ufüras minus ) ) ï) liyy, i ; ) i ! n.lpl]m. qu ftricte fümtas fc. augmentum quoddam ex le- gitimo titulo perceptum, C. — Talibus titulis I k muüruo extraneis accenfetur ftatututn Princi- amefean pis. ontificem id fa&o ipfo fufficienter de- zfrgum. Jl & clara e approbando montes pietatis mixtos, .'nclpum, qu cenfent Pafqualigus, Poteftas & Viva in con- Viteua cluf. citati. Sed & modernus S. Pontifex edi- s G debitis fub- Bv €&o 7. Septembr. 1745. edito; in 1tO- -- Dz Jonz. 579 hu J ditorum fuorum occafi one nuperi belli con- tfactis; annuas preeflationes reducit & mode- ratur ad quatuor pro cenrum. AO T Bened. XIV. tom. V. Eullar. ejusd. V I. D. 139. Nihilautem re- fert, quod P. Concina fol. 180. fcribit;. edi- I) f &um iftud a Benedicto uti P rincipe, proopti- [ mo fui Status pol (dbndni itico fegimine latum fuiffe, minime vero ut a fupremo Paftore Ecclefiae j lnna pro aliquo fidei aut morum pun&to declaran- H Án " do. Nam (apientiflimi Pontificis edicha poli- lts ut tica nequaquam adver(antur ejusdem edi&is UT V pro Ecclefize regimine fancitis; Zdd Affumt. Y fimiliter ; i at ii 'JW de ufüris ftricte dicts. Concilium loqui Darnat enim cormmi- TUf I&M titatum Poteflates , Capitaneos, Re&loves , gudi- C&5 Confiliavios , aut alios quofvis Officiale $, qui idia D ftatura hujufmodi diétare praefümferint. Po« p defa Italis eft Preetor civitatis. Porro jubet Aii( talia ftatura de libris communitatum , ff fapev 1. Vient oc poteflatem babuevint, delere, "Unde appa- etti ul tet folum ibi fermonem effe de flatutis füb- r,M// lef ordinatorum Officialium ; & communitati (defumt ubje&orum, qus fierent contra jura divina J us & humana , id eft, contra leges communes n rncipum. quibus tunc forte aüctarium tale bus i uitra fortem permittere non videbarur necef: a Pm» arium effe aut utile. Nl ,"d'rgum. PL Nufpiam extát tale (tatutum yis 1 Incipum, quo creditori aliquid a mutuata- tio exigere ultra fortem liceat. E diverfo au- Mi p F, ( tem Reges Germani & Imperatores ftatuta Braviffima contra ufuras ediderunt: ut con- LR iM Oo 2 ftat 580 Dr Jun£. ftat ex lib. 1, capitularium c. j.; lib.2.c.59. &e fntot Trem ex legib. Lotharii L. c. 19. ; ex Receffib, T. Imperii Auguftee ánno r 50o. tit. 51. Imperan: j h te Maximiliano T. Receff. Imp. Ratisbon. an. (s àc u no 1532. tit. $. Imp. Carolo V. Receff. Imp; üemt. N Spire ànno 1r570; $. 83. Imp. Maxiinilano I[, pireni i Ordinat. Polit. Francofurti atino 1577. tir. i7. ia PUL Imp. Rudolpho II. aliisque politicis reforma: tionibus tam civitarum, quari provinciarum fiatit Germanie; Ergo pro auctario ultrà forteir gamo d capiendo nulliim duci poteft argumenturi 4 9 p Vi Principum ftatutis. x pl Confirm. Quamvis Principes abfolute pof àg u fint; non folent tamen legibus univerfalibus t obligare ad preftandui aliquid alteri mere Ts ATV ratione füi flatuti ; fed vel contractum ordi- l] nl nant, vel aliud miedium idoneum; ex quo i ia G talis oblipatio jüftitiee oriatur: ita leges tris tedus d buunt heredibus bona ob teftameritum; funs uv Md dos alienos in prefcribentem transferunt ra yfmod u tione poffeffionis longo tempore Cum boná tf d fide continuate. Arquüi ad ftatuendüm aucta- ln u Barlmihus rium creditori noti poteft effe contractus mu- tui, ut Catholici orinés faténtür: neque ex- gmum quidem tat medium àáliud idoneum. —Ergo videnrur ;pcrii fonita Principes prudentef abflinuiffe a decernéndo Ti q auctario preeter fortem abíque tituló alias pro: tht Mfen bato. dér judicium eft de confueradine, "pem V cou[ que ficüt vires lepis habet, itü conditiones L af j j, cateras jüftée legis habere debet. z« /V. 42 à j AUguüæ Preter ea, que 1. 17; pr. ff 1. $. 26. áliisqu 8;&6!)1; in Cod. pro auctario a créditoribus accipiett- 9 m " Dz Junz. $81 at do ftatuuntur, conftat, tale auctarinm fatis a 3 df republica approbari; tum quod ipfà contra- HLSI Lm!] 'PRW f &us huju(modi exercear; tum quod in judi- ciis ac tribunalibus eadem creditoribus adju- a. Wi 1'4 lii dicentur, Quse confirmantur-a Marquardo Spirenfi Epifcopo Camerz Imperialis Judice, Jf & cateris Camerz ejusdem Affefforibus, qui Q r anno 1577. ad Principes, & eorum Lepatos Vil Francofurtum fcripferunt: lucrum modera- hi frei t d tgm ex mutuo, cujufmodi eft penfio quinque pro centum ubique ufitata, hucufque in Ím- perio publicis legibus non fuiffe damnatum: Bw D alioqui negotiationes , qua fine/ hujufmodi pl contractibus confiflere nequeunt, plane peri- ii n turas adun t pamvis autem ifta juri Ecclefiaftico gonnihil repugnare videantur, nihil tamen 1j g infolitum in Germanico Imperio effe, quod il t €x gravibus caufis aliquid contra decreta illa itm f ftatuatur. |Multos viros do&tos fentire, hu- nfemuti jufiodi contra&tus legi divinze , in qua Pon- ( bt üficum decreta fundantur, adeo non adver- Xin d ri, ut ei potius conveniant: eo quod in ca- as t fibus fimilibus ex mutua caritateapatur. . Ne- hi gotium quidem Principes & Lepati, ad. plena vulet mperii comitia rejecerunt, interéa tamen Ju- cemini rifperitos in caufarum cognitionibus ac deci- fionibus jufferunt fe accommodare Recetlibus oaïwsp;? Yi um mperii & conftitutionibus ; nimirum, anno dl 1530. tit. 36., & anno 1548. tit. 17. Reform. Fl A íin H Polit. Augufte, & in comitiis Ratisb. an. 1522. 4 tit. 8., & an. 1541. $, 76. Wiv Qo 3 Deni- " ^ 582 Dr Junr. ) | Denique in Receff. Imp. anno 1654. $: 174. decernitur, ram de annuis reditibus venditis, yi jpitut Wpen Qmï. quam de pecunia mutuo accepta pendendas eíle ufüras etiam conventionales, non folum z oq oX qilim a tempore morae, fed a tempore conventio- nis.' Dumque ibi provocatur ad Conflitutiones ; a nino 02 j 4mperij, hoc tantum quantitatem ufürarum, defignar, ne fcil. quincunces ufüre excedan- j 9 , j g tur; ut verba Receffus diferte declaranr, "d Confirin, 3. IN. Affumt.. Obje&tum fla- , f t j fudnn tuti Principis , ex quo oritur jus ad exigen- dum a debitore emolumentum, non eft folus at u du contractus mutui, fed prefumtio genevalis du« plex; altera quidem , quod patfim in muruan- apylum p ssniex d te adfit juftus tirulus eorum aliquis , quos art. 4. recenfuimus ; - exigendi aliquid ultra 3. Cl fortem , quod Receffus Imperii indicant, pre- 45 qidü as du fertim Spirenf. anno 1600. $. 152. &l 7. $. 3. ff. de admin, tut. Altera, quod ex re mutuo qum, at D d accepta accedat mutuatario opporrunitas lu- crum conficiendi: neque enim ita flerilis eft groxm cor diciguist pecunia, ut accedente humana induftria fru- €tificare nequeat, perinde ac domus, equus, tie dimmdn d fundus, qui fine humana opera fru&tus nihil afferunt. uapropter in pecunia etiam quaii (,ütem ufümfructuni conílitui poffe , rraditur l. 1. i (uge & 2. fl de ufufr. eav. ver,. quee ufu confum. t- uUl | Sun; ai vdstfürg qui lex fundata in praefumtione generali, ac in ordinarie contingentibus, recte fertur, Ti Qrvam viget pro omni cafü, etfi in cafibus quibus- i ïzlc. Ti il VAE g dam particularibus ratio illa univerfalis defi- ciat, TUTIA /ü ZArgum. Dz Junr. 783 / BW: l Agum. P T]. Non poteft refpublica ita de bonis fübditorum difponere, nifi aliunde illis compenfetur. Atqui contrariüm plane acci- ! dit:: eo quod multi debitores ex frequenti fo- J Y lutione talium penfionum fortunis fuis ever- ( tanrur; cum tamen caritas exipat, pratis Of« 1 i XH nino mutuandum effe indipentibus. Bl' No I? (j ] Affunt.. Statutum illud conditur fübditis non At invitis, ceditque immediate in bonum fübdi- m f torum, prout etiam in preefcriptione contin- it. . Profecto longe plus damni in rempubli- dein. ind'is cam redundaret, íi fubditi indigentia preffi mutuum confequi non poffent. uod in- i Ym commodum plerumque accideret, fi credito- ribus nihil ex dato mutuo urtilitatis effet fpe- , qu iil ia randum. Conftat autem , multos ad incitas d redigi, qui ufuras juftis etiam ex titulis ftipu- latas pendunt; ac magis ob fuam incuriam; [0y]T a mup; luxum , aut prodigalitatem fortunis excidunt. QO Denique fi Chriftiana charitas fuadeat, s ferdhe proximo cibos, hofpitium , aliaque pietatis xl i officia gratis exhiberi, nemo continuo injufti- DEU tie damnabitur, qui de eisdem pretium pa- cifcitur. Vr m quil Q. Quenam fint pene ufurariorum ? dl i X Quinque a Jure Ecclefiaftico decernun- tur ; I. Sunt a&tive inteftabiles, nifi de refti- jn. ) N t tuendis ufüris caverint. II: Sepultura Eccle- 1 « fiaftica privantur. Utraque hec poena habe- w hst tur c. 2. de U/fir. in 6. III. Sunt irregulares. l C. $. d. 46. qui eft petitus ex Concil. Cartha- ( IV. Clerici ab officio & be- gin. IV. c. 67. m TM Oo 4 neil- 9 584 Dr jJunr. neneficio funt füfpendendi. c. 7.de Ufu.. V, Suurentio | Neganda ipfis eft abfolutio & S. Euchariflia, * il 3Pu neque oblátiones ipfo D rum ífu J jbl int recipienda, €. 3. ibid., & c. 2. eod. in 6. g gt Secundum jus civile ufurarii fünt infames, efibdic l. 20. C. Ex quib. cauf. infam.irrog. quee citatur ia MOHICS €. 2. $. Porró. füb fin. IIL. q. 7. — Verum lex * nj ila folum 1 ippellet improbum fenus exe?äeht'er,; V o $2 ufuras ufuvarum illicite exigentes. f lsl Ordinationes politicae Bavarie 1. 2. tir, r, j gt A a. 1. damnant|ufüras füb pcena amittendie for- gmtts t11Ss Át in Imperio Rom. ex Conftitut. Ca- sf roli V. in Comiitiis Auguftan. ; ac poftea in tif, um Ordinaát. polit. Francofurti 1577. tit. 17. Ru- jp a M dolghö. ! -Hnp.quars pers don n E al p addicta, gt n Ti iNon ante autem poenas illas incurrit ufü- at p rarius, quam póft fententiam [udicis declara- m r toriam criminis. /rgm. c, 19. de Heret. in 6. sl Quze quidem rariffime feretur: eo quod jufti a g tituli dgfe&gs 1110111 :i"deo facilis fit probgnomg ; 3ris qe t ob wye ARTICULUS VI. De Montibus Bietatis. 1 rv AXl n n Ota 1. Mons pietatis eft acer vu S N yus pecuniæ,; Ti aut rerum aliarüm ufu confüumtibilium, Em iu in pauperum opem collócatus, ut iftis füb piz 10 d ; j ! E gnore credatir. Nomen fortitus eft ab in- AUD us j exhaufia opum copia. Hinc apud Plautum UI ] montes fruimenti: montes auveos; & apud Salu- ARDU, füurm, z7heria montesque polliceri , de iis dicitur, 10f , Euig d n qui fpes ampliflimas oftentant. — Et Tyseiogy Ml Ds Jvns. 585 H J fl 2S. Laurentio exquirit fweide taonter n"onete conditos, apud Prudentium in hymnis, Pie- li Yj 1atis vocabulum indiderunt ei Pontifices a fine, qui eft levamen indigentium, qui hac mutua- u*& g' f tione fubducuntur feeneratorum rapacitati. , 41. Montes pieratis alii fünt puri, quorum Bu confervationi tam liberaliter a piis fundatori- mfmw,: hus confulrum eft, ut a mutuatariis, preter lit; fortem, nihil plane repetatür: alii dicuntur d njxti, ubia fuftentationem montis modicum ( ii ( quid a mutuatariis, preter fortem, folet exi- z NI Talis fuit erectus Urbe Vetere in ditione Lj p m ib tificia, quem Pius II. aano MCCCCIII. IlI. Jun. in Brevi edito probavit, & Montem n hfco f Chrifti appellavit.Exemplum hoc Perufini, güque in Iraljà imitati, fimiles exítruxere m krddn montes pietatis, qui propterea Zfzliei nuncu- pantur, Inter conditiones alias, queis mon- eu. i ts ifti innituntur , hze préecipue memorantur ; g pon nifi depofiris pignoribus, pecaniam dari j egenis, quz inontig. miniftri cuftodiunt fuo periculo, ac vertente anno, ubi muruum fue- It reprafentatum , murtuatariis reftituunt. Qu uodíi hi in mora fuerint, vendetur. pignus,. &t & forte fübtracta ; quod reliquum eít, red- yblium, ditur dominis ignoris, retento auctario mo- iib derato, ad fü 4 " rA entatio n dar iem mgmnis, & mm1- rorum ejus neceffario. i r Paulo aliam formam habent montes pieta- gb tis Beleici, qui non tam ex piorum fundatio- i ne, quam ex pecunia ad cenfum conflata, au- T &toritare Alberti Belgarum Principis funt ere&ti [ Oogj. ru- Dz Jonx. 586 Bruxellis anno 1619., & fequenti anno Ant. p ! []) verpie, tum vero anno 1622. Gandavi; ita ut 0f quolibet anno tum ad expenfas, tum ad fol. Jj M vendos cenfuum canones rj. I3. Vel 12. in n 1010, J centum a murtuatariis numerantur; quo pre- j n tio cenfus tunc in Belgio emi folebant. Ex Q1j [) 1 his non pauperes dumtaxat mutuum acci- J Osplf 4j J piunt, fed aliis quoque pofcentibus fubveni- tur. uapropter vontes profani folent dici. n J "m Al I1£^ Ob auctarium a mutuatariis penden- dum rmontesItalicos ufürz crimine incufabant E:Laimr [ jnmi Do&ores ex Ordine Predicatorum, & non- f f nulli aiii, Nicolaus Barianus Placentinus, fa- j n milize Eremitarum S. Auguft. ''heologus an- s i no 1494. vulgavit opufculum ,. de Monte Im- tta Qul pieiatis, infcriptum. — Argumentum idem tra- Vr i €tavit "Thomas de Vio Magifter Generalis j gpirt Ord. Predicat., ac poftea Cardinalis Cajeta- ; IT nus commentario de Mornte pietatis anno 1498. st r edito. Dominicus Sotus ejusdem Ordinis in- Aer lg fignis Do&or in volumine de Jure & Juftitia sls omum i anno 1554. abfoluto, l. 6. q. z. a. 6. arbitra- ^üform d tur, ejufiodi rationem montis neutiquam ab ufu- Wt CH va [ordibus elui poffe. Ejusdem fententice fue- - 3 ronmtam runt Silvefter, Summ. V. Ufura. 5. & plu- z 100 vrig res alii. 3 gt Econtra Theologi complures alii, ac pr&- 2 IN uv fertim ex Francifcana Familia, quos Obfer- f L vantesappellant, piorum montium iftorum Vil juftitiam ftrenue vindicandam fufcepere. In- - Tücttin; ter hos eminuit Bernardinus de Buftis; qui Mon . u fïn'fmr; anno 1497. in lucem emifit Defezforium [ ; : ffgir;f [ Dz TJunr. 587 t G'L*Nï, lt fir piet(iti:' contra figmenta o mua emule fai- (/7/)719 n ?RU Dico. Montes pietatis mixti tam Italici, quam Belgici, jufti fünt ac liciri. — Prob, Z. de mli,u'M "v fi Vil ftalicis, In Concil. Generali Lateranenfi Seft, X. anno r515. habita IV. Non, Maji decernitur, UUR i Montes iftos pietatis au&oritate Sedis J4poft. ba- Genus probatos .. .. ec [peciem mali preefevve, wec n di peccandi incentivum praflave , uec ullo patto im- s puda. tar vobavi: tale mutuum laudari $9 probari deleve, ( minime u[uvarium putari. n Et vatio fuffragatur : quod enim montes ifti tit f recipiunt, auctarium non rátione mutui po- ts fcirur, fed ut ferventur indemnes ab iis, quo- 1713 rum gratia conftructi fuerunt; equum autem mikmt eft, fentire inc [e) - r G oymmodum, clui commoda fen- ti, A. T. 55. i 6, x C ! Prob, If. de montibus Belgicis.. 'Tales mon- ao 1 tes probati fuerunt a düobus Archiepifcopis, (ydins: & fex Epiftopis Belgii: quibus acceffit con- d Mf fenfus omnium fere Theologie & Jurifcon- ( ii fultorum utriufque Academic Belgii, qui re ubl bene examinata, illos ab omni ufura immu- atie li nes pronuntiarunt. Imo, tefte Navarro & illiutio, varii montes cum iisdem conditio- nibus Vincentiz a JulioII., Verone, & aliis ,a s 0 Italie locis erecti, & a SS. Pontificibus funt * approbati. ff T Quodfi Leo X. in Bulla pronuntiat, licere p exigi auctarium a mutuatariis, quo mons in- ul l 1 h 3 emnis fervetur ; idem utique in hifce mon- | tiþus Belgicis licebir. O.þjt I' Dr T[onrE. $88 Obj. 1, Spiritus S. non affiftit Eccle(ize in, ;d.anäl-L' fallibiliter, cum tractatur de opinionibus pro, :^ babilibus inter Doctores, & de cafibus, qui ; j ex mera Philofophia perpendi debent: (edíp. u* lum tunc, quando S. Scriptura eít exponen. sj fl da, aut fanciende leges neceffarig. ^ Arqui (( talis cafus eft , qui montes pietatis Italicog 2117 concernit, quos Leo non aliter viderur ap. : jhsant J probaffe , quam ipfius anteceffores, cum hacij7? nimirum conditione : quafe?us mon vepugnant :5 S5S. Canonibus. Exgo, utramvis harum opinio. :5 num fequaris, in tuto habes confícientiam: 3j nec enim omnia Concilii Lateranenfis decreta 11175 ufü recepta funt: neque Cajeranus, qui didto ;( gl Concilio adfuir, juffus eft palinodiam canere; itmn A nedum damnatus fuit. ItaSotus.. s N. Affumt. :sladriexas , ug pro declarando jure naturali aut. divino ] I j n producuntur , argumenta effe ; ad quorum l decifionem Ecclefias infallibile Spiritus S, ad- «du jutorium promiffum fuiffe, conftat ex decree siodi: to Apoftolorum Antiochenis Chriftianis come ii mendato, A& 15. v. 29. — Talem autem ca- ainai. fum effe Montes pietatis, judicavit tam Leo X. « ( ( ari quam Conc. Lateranenfe , a quibus Montes u pietatis approbantur fimpliciter tamquam /2u- : jrijs daliles, nevitorios , €g minime ufuvavios , omifla x« illa claufüla: ut controverfic , uee hucufque « inter Theologos efferbuerat, d nem omnino i v i imponerent Unde Toletus Inftru&. Sacerd. : «j 1.5.c. 38. miratur hanc doctrinam Soti tam- ; us quam nimis audacem , putatque, qui talia di- Mi à ceret, effe excommunicatum ipío fa&q, pro-t üty D& jonr. $589 i ftur. um l: d in d. Conéil. Lateranenfi Se&. 1. enuntia " ( wl «tNeque enim declaratio juris naturalis aur di-- ; [ ?tvini a Concilio edirà, pendet ex receptione "15 fübdirorüm. — Idem autem Concilium nihil in (om uemquam fpeciatim ftatuit: füfficiebat; fefc d v ofil deciinaé néc Cajetanum, riec alium quéme Itiilis duam ex religioforum Ordinum prefectis ges "l; reralibus interfuiffe. Sufpicamur illius pudori * d2 füiffe parcitám , cujus doctrina tunic de 1non- !^ni tibus pietatis fuit reprobáta. Etfi vero poftea À. in fummitila péccátorum Pofonii ànno 1523. Irn: per Hurigáriam legatus edidit, & Clementi V IT, t dicavit, c. 1. z. 16. eosdem montes -pietatis ^gitacite, & quafi e obliquo petere videatur; iumw:mox tamen fübjunpit, expenífas qualitati pi- Wrgnotis adtiexas., imputandas effe domino ia i pignoris.. j qui Ob. 1. Mutuántis éft, ferváre fuam pe- us cuniam ad mutüaridum deftinátam ; erpo Íi irqic refpublica erigir morttes pieatis, penes ipfara jumelt, horum impenfàs preftare. x« Dfl. /4nt. nütiPecuniam mütüatitiam fervare, mutuantis eft Ità asiper fé & ordinarie C. eX accidente N. wlinsdittas impenfas prseftare forer penes rempu- quniiblicám , fi utiliras montiütn itümediate ac pri- jj n mà vergeret in rempubl. qua talemi: noh itemi «lf urilitas fpeter fingulos fübditos primo & m immediare, ut fürit minembrá àb idvicem di- jiirfinda, & perfond private. — Sic refpublica 59/2 cónftituit quidem ludimagiftros , procurato- ! j/^ 165, advocatos; aliosque miniftrós ; quos ni« Q fz:?«"ï minus alünt privati cive$ ; opera ilortimi uten- Dz Jusnr. 599 utentes. Hinc etiam privatus fua auctoritate i montem pieratis erigendo cum conditionibus,, ( memoratis, nihil contra Juftitiam peccaret: ;j quamvis, ob fcandalum preefümtae ufüree, cha. ; ; ritatem leederet. av i Infl. Deponens pignus , cujus affervatio « ( mifore cura eget, tàntumdem auctarii pen. j dere debet, quantum is; cujus pignus cura ,jrs/ rhajore fervandum eft, Item mutuatarius ob tardiorem folütionem plüs tenetur ífolvere, jj [iü Atqui h&c olent ufuram. Ergo: 3. N.. A. ii Jumt. Ufura foret, fi mutüans perfona privas ; ii tàforet, qui equalitáàtem geometricam inter ;; n au&taria à mütuatariis pendenda fervare facile | zi i offet. At vero cum refpublica tutuum pre- «qonri bet; in tàntà pignorüm varietate impoflibile .j eít fervari equalitatem. quoád expenfarum g j ecititnationeri. juidquid ergo proportionis ;; &t deeft, füppletur a tepublica; confentientibus ;; i ( fingulis. 1rà hofpitim communi menfa ac«i«« y cümbentium fin £uli eequale pretium cauponi .«« t numerant P) , quafvis alii plus$ ; alii minus € n convivio abfumferint Ob dilatam folutio- ; " nem precife nihil a mutuatàário exigitur; fed..i ; quia longiore tempore fíolutionis protra&eg ic amplius in miniflrrorum ftipendiaoportet ero- ..« Tü gari. j qewir OLj. 11I. Paulatim minus accipitur pro at . Itüs, n €tario; erpgo mons lucratur ex mutuo. ) (eu ) Difl. Conf. Lucratur in commodum adroini- l J ftratorum montis N. in gratiam murtuatario- ; Lc' rum fübfequentium C. Hoc montis incre-, " inento Dz Junr. 591 us,r 1 ii mento fit, ut auctaria mutuatariorum rminuan- Af Adk tur. Quod jufte fit auGtoritate Principis, qui pro füprema fua poteftate difponendi de bo- n u Üb nis privatorum ad communem utilitatem, Qu J d [2 gravat egentes prafentes, ad levamen futu- rorum. Quemadmodum praefentes fübdiri ' ülry adftringuntur pro füis etiam fuccefforibus ad I5pig exftruendum pontem communirati utilem. TU AU* (f Oneres. 1n quo fundentur cenfus; ad quos 4 obligatur rnons Belgicus? quis cenfüum ven- Rnt pgiva.- ül Yf q ditor; & pecunise ad cenfum áccepte domi- nus? & Cum ceníus ifti partim fint perfona- NT BW les, partim reales; fuündantur L inà perfona m fidia communitátis indigentium; in cujus do- du miniüm pecunic ad cenfüm accepte, ceteras [ al i Sicut reditus que montis bona tranfeunt. |popo. 'alendis pauperibus fcholáíticis refidui trans- O n eunt in dorninium coiimunitatis horüm fcho- j at lafticorum. Il. Super jure, quod habet com- iiün munitas exigendi a fingulis mutuatariis, quo- dU i t rum gratia reditibus gravatur, tantum fupra fortem, quántum opus eft ad fe indemnem xrgnmr; & fervandam. Ira füper jure exigendi vectiga- j PIO[M& J lia a futuris civibus, accipitur pecunia ad cen- DPOIIE[ W füm pro exítruenda civitate. 1III. Super bo- nis, que vel in fe, vel in eequivalenti, fcil.in i p pignoribus; perpetuo remanent in dominio quUE montis, feu potius communitatis egentium. un & Vide Zypeum Jur. Ponti£. nov. l . tit. de j mw;'« Ufür. n. 11., Leffium, aliosque Delga$ Do- res. jv ARTI- | 522 Dz juh&. :gd! Aä- ARTICULUS Vii. l:'.;ib ul Deé Coutratlà Emtionis, Penditionis, g o ' Otà. Quondam emtionis tiotniie omtii$ jl g emnons " d Y alienatio comprehendebatür, üt referrü f l.29. $. : ff De flatü liberis. Nunc vero em: jj if xurc m tio, venditio eft contractus conferifü iutug initus de merce pro certo pretio alteti danda; A d Pr. Inft. de Emtione Fendit. & l 1. f£. decon- U ivab. éimtione. Mercis rniomine hic accipiuntur g «J*] I " w N eriam res incorporales, ut nominá, fervitus tes; jüra &c., & quidquid pretio poteft aefti- iqe inari; nequé per leges àb hutmano comrer- àmys af cio eximitur: l; 34. $. 1. ff t. c., Prefiniü in u- D T Qu snevata pecuria Confifleve debef. luft. $. 3. h. nit; Hinc fi pecunia appeüdatür ; aüt pecunie loco 5 m àa (1j tes alia ex primd eohventiotie detur, aut fa- &um aliquod préftetur, non erit contractus * ii de i&l etmfi émtionis, venditionis ; [fed perrüutationis; étiamfi emtionis vocábulo üfi fuiffent contra- tuni u J t hentes: l. 6; fE. de prefcript. verb. , l. 6. $: 1. ff de G. Emt. Nlhrerme Emtio; Venditio dicitur pärfääa ; quám- Tif priiumi de re pro certo pretio commutandá ï*äflf"':*gfff?f/» j Convenerit; licet hecdum merx tràditá ; nec pecunia nunmietata; ac fie arrha quidém datá lijn t j dn d fuerit. InfL pr. eod. tir; — Confümthata autemi erit venditio traditione mercis, vel nutnera- Vr ^j nf tione pécünie; Horut defe&tu actio ad pra- ftándum id; de quo conventum, noh erit ef- UOdü gm Cix:Óeo quod agenti obftet exceptio implee lrl n V p menti non fecuti abipfius patte. 1. Juliagus -i ä Dzr Junr. . $93 V $. 8. f£. de AE Emr. Quodfi partibus pla- cuerit, non aliter, quam i p n fcriptis contrahere emtio venditio non ante valebit, quam inftru- 31 i menta emtionis fuerint AW confcripta & a con- trahentibus: fübfcri pta. l Contra&us -C. de Nu Fide iuflvum. Citra hanc conditionem ftri. D i prura melioris tantum probàtionis caufa facta deti d) videtur. l. 4. ff ibid. LE du Supra cap.7. a.2. & fgq. plura difputa- pOm Vi mus, queis contra&tus emtionis venditio- i n nis illuftratur. Nunc qua de confenfü par- J tis utriusque, de merce & de pretio adhuc IU QR ad noftrum fpe &ant inftirutum, füccincte ex- pediemus. Prttjmiw Lsl Dico L Qui contra&u emtionis vendi- tio nis, jam perfecto, ine jus confirmationem p lcv; tit, du arrham ( Hafrpfenning, Pfand/chilling) dedit, t at aut recepit; ab eo, invito altero recedere non poteft , etiamfi HUR datam arrham amittere , aut (rar n no. accepram in duplo reftituere fit paratus. Hau- A tr. IO. c. r. controv. 8. Carpzov. &c, Sequit ur ex regula generali l. $. C. de Q.c7 ,4. Aenun ; /, Quf jave femel con[Ltutze obligationi , adverfa- Tf T0 107 cotijentiente, nemo :3. & 5. C. de Refcind fotefl. Et fpeciatim dii, . Vendit. m Ài ipfum coufirmant Palaus & alii adverfa- ri, d um W Ed icunt, perfecto contra&tu fine d n arrha, vendit ori peenitere non licereinvito al- b d tero, etiamfi duplex vellet dare pretium. mones uodfi contra&ui -primum perficiendo addit t 4 füerit arrha, peenitenti: locus erit, "l quam ideo, Aeukauf , Germanice nuncupa- [ Pp inus, H 594 Dz Junx. jj ( mus. ]ta quidem, ut emtor peenitens per. n it: venditor vero duplum refti. JI) COUU" dat quod ded tuere cómpellatur. l. 17. C. de. Fide Infhrum, ii l 4 vt c? luf. pr. h. t. Ubi licet adhibeatur ver. bum, celebrare : imperfectum tamen contra- a ml . u étum arrha fighari conftat ex verbis paulo ?f r ante pofitis: JDomec emim aliquid deefl ex bis jm. 9 IU &c. & in legecit. dicitur : Facienda emtione, ANon procedente contvacfu. Pollicitus efl. . Emere [^ at . d pa&tus. eff. JDico IL Contra&ui emtionis venditio- r ar &CI: nis poteft adjici pa&tum /egis commilJorie qua gli h n s f v merx, pretio intra certum termpus non re- prafentato , tamquam inemta cadat in com- «gilcont i Mn miffum, atque ad venditorem, pro hujus ar- " Dbitrio revertatur. Adhibendz autem condi- Ti i i tiots i d tiones fqq. I. Ut adjiciatur in continenri (nifi contraria confüetudo obftet) eisque verbis, 0E (RMRUE | adtbis od quze refolutionem contra&tus exprimant ipfo jure, v. g. res iemta effo , liceat fundum vindi- 1. yobdts ts conün cave, Nam fi venditor diceret: fuzdus refli- zuatur , aliisque uteretur verbis, que refolu- ! & Itf tionem contractus non ipfo jure, fed inrerve- udin jj f niente facto hominis fignificant, venditio non £tl jure ipfo, fed previa acti one venditi, & in- i terventu judicis refolveretur. l. 3. C. de Pe- uliretog Gis intev emtoy. Vitünts ( II. Ut emtor culpabiliter non folverit pre- "üor lo tium: & venditor poft moram ftatim declaret; tl dition T velle fe rem inemtam. Quodíi pretium pe- L tat, hoc ipfo cenfebitur a 1. comifforia reces- fiffe. l. 2. & fqq. f& de leg. commiffor. . Ri (4 Drz JGRE. u l; $95 M Dico IIl Cum confenfu emtoris poteft venditor contractui apponere conditionem j addi&ionmis im diem , h. e. ut liceat venditori, [ rem venditam revocare, & alii intra certum diem meliorem conditionem offerenti addi- Vi cere. lta habetur toto tit. ff Je- 224j j T ?Lü'/il'illlää;: dieim.. Opus autem eft I. ut pa&um iftud ini- tio contractus, & verbis directis exprimatur. [2 II. Ut emtor riovus fincere offerat conditio- nem meliorem, aut majus pretium : idque d. venditor reipfà acceptet. l. 9. & r4. ff. eod. jriqu Quodíi tamen primus emtor conditionem OAT d eamdem fubire velit, is merito aliis praefer« tur: quia fic non videtur oblata melior condi- mlj tio. .6. $. fin. l.. & 8. f£ eod. t o Hoc tamen inter patium l. commifforias & Vil addictionis in diem intereft, quod in hoc 1 vt emror teneatur quidem reftituere rem cum nin j fru&tibus formaliter extantibus, l, 6. & 16. ff. n tod. probabilius autem non teneatur reftituere f !j fructus confümtos, . virtualiter adhue exran. n r te$, licet ipfe factus fit inde ditior. Nam fe- li cundum l.r. ff eod. emptor non folum po- Vitionot teft ufücapere, fed fructus etiam & acceffio- j & nes /ucrari. Econtra emtor cum paéto 1 WU commifforiz terretur r'eftituere non modo fru- us extantes, fi vendirio refolvatur, quam j confuümtos bona fide quamvis inde non factus i i uerit ditior, ur probabilius tenent Haunol- l v 4 dus & non pauci alii. Talis enim emtor, ll i preterquam quod fru&tus numquam abfolute " irrevocaþilirer fuos fecerit, fed tantum fuüb L cor- Pp a Dzs Junr. $96 P conditione , fi pretium numeraverit: fimu] M at « eft in mora culpabili, neque ullam pro fe le- em em habet. l. 6. C. de Pa&. int. emt.. Huc j Uïd 'Epmï jb accedit Aerra&us gentilitius, quo jure proxi- mus venditoris confanguineus intra certum ;ï) u (jb g at d tempus refcindere & ad íe revocare poteft venditionem rei immobilis; a majoribus com- anuinr 1 inunibus hereditaria fucceffione provenientis lfURFBL'J? P oblato eodem pretio. Contractus ifte lauda- " M" Aff t tur Lev. 25. v. 29. Ruth. 4. & c. Conflitu- zus. de In integv.. ve[Hit. & omnium fere gen- p st tium confenfu. Idem jus retraCtus in multis i V provinciis exercetur a dominis directis quoad feuda & emphyteufes: & ab aliis qui domum im dl W 3 pro o i eamdem indivifim poffident, fi unus illorum «oyd cont füam portionem vendiderit. Dico IF. Idem venditor honefte etiam du contraétui poteft adjungere pa&um de vetro- l. Ui qebxt f vendeudo (Germ. Jiderkauf) h.'e. ut liceat fibi rem venditam, pretio oblato, vel quan- i fs documque , vel intra certum tempus redi- mere. l 3. C. de Pa&. iutev emt. eg vend. Qutmod emt Vrf Oportet autem I. rem redimi eo pretio; quo tempore retrovenditionis fuerit Juftum: nifi t t contrahentes convenerint, eodem pretio re- titiyfo :OU Nfty dimi mercem, quo vendita: fuerat. lL. In D m venditione prima minuendum eft vel augen- "l [: j M | dum pretium, pro ratione oneris vel com- t ; modi, quod alteri ex pa&to retrovendendi ac- tl creícit. At t Ita.cum venditor fuo commodo po- teft quidem rem venditam, fi velit, redt- Vg erit inere; non autem tenetur, minue;ndum At Pl' C« Dz Jonr. 397 RT Emi li retium in gratiam emtoris, qui tali contra- xu«:'] i étu gravatur: econtra quando emtor non te- .lr,WH, netur quidem mercem emtam retrovendere, Q j fed pro libitu poteft, augeri pretium opor- d tet, ad füblevandum venditorem, qui onus " X cum emtoris commodo fübit. Quo modo 73j0f DA fervabitur inter contrahentes zqualitas, & Jrovais ufürae palliatee crimen declinatur. l.2. cit. & s f ts l. 79. fE. de Coutrab. emt. & c. 10. de Fide Ü szg?l)n; " Jafirum. ia L Quamquam autem pacto retrovenditionis s contractum locationis adjungi poffe, nonnul- m W ul lis videatur: v. g. Si Titius emerit domum squme Caji cum. tali pacto , eidemque locet pretio n g jufto pro ratione fru&tuum : merito ramen ejusmodi contractus, tamquam de ufüra fu- hn ez fpecti rejiciuntur c. g. de Emt. vend. & c. 4. m d t de. Pigmev. . 'Übi creditor potius quam emtor TE lucrabatur fructus ex re pignori data, ac tan- » ige tum in fpeciem vendita. fempus f l Caterum ex pacto retrovendendi iftud g p u commodi emtor nanciftitur, quod nullos Ul'f(iþ; QVW plane fructus interea perceptos teneatur refti- fum0 tuere facta retrovenditione: res enim fructi- [7 preüo ! ficat domino füo, emtor autem primus toto ; d illo tempore retrovenditionem . precedente lum erat vere & abfolute dominus. Econtra quan- do fit refolutio venditionis prioris per pacta vb vende;äï' l. commifforiz, aut addictionis in diem, prae- umitur emtor non habuiffe dominium abfo- i [ utum & irrevocabile: . unde emtio aliquo í . d modo retrotrahitur ad tempus intermedium, [ P3 ; qaut l | $598 Dr Junr. " ]eöllt'km autad prius, quo venditio prima celebrata fuir. Hatlenus de confenfu contrahentium. uem nullum effe, fi venditor vitium fübftantiale 1 lïädll OPOï mercis celaverit emtorem, fufe explicavimus t j gt füpra c. 8. a. 3. p. 467. & fqq. quomodo er- vor & dolus contra&tum vitient ? qorhi] d Jico P. Quoad mercem tria potiffi- mum fpectantur in contractu emtionis vendi- J at tionis; £raditio, eviclio, periculum. . Ven- jie, d ditor mercem pactam tenetur tradere emtori, m $. r. Inft. h. t l 11. $. 2. ff de Z4ion, emt, jegos AV Et quidem cum fructibus tam . pendentibus, j rdis, jem fparo Y quam perceptis poft contractum , omnibus- que acceffionibus ac pertinentiis; nifi aliter jl ob conventum fuerit, 1,13. C. de AAl emt. 1.13. gopitn ff. eod, Quia accefforia fequuntur fuum prin- qne,inji cipale, fine quibus res non eft integra.. No- g, vt mine autem perzizentiarum venit, quod ad rei 4 rett n venditee ufüm perpetuo defltinatum eft vel i um quod habetur pro parte, quod terree vel cor- 7 odf pori vendito eft infixum. Sic ad «des perti- dememonl nent puteus, canales, fere, claves, tabule f &c. Feudorum fervitutes , jurisdictio ; & Dunmo] alia jura cohzrentia venandi, pifcandi &c. vaefe al uodfi 1. z. f£. eod. Statuitur: Si ves vendita titdior son tvadatur , i id. quod intevefl ; agitur : non ttm al continuo inferes, venditorem -obligari tan- trtm df tum alternative, vel ad rem tradendam, vel d ad preftandum intereffe. Hec enim & fimi- Atf T les leges agunt folum de cafü, quo res emta a non amplius tradi ob moram venditoris po- at l, teít: quod aut intérierit aut evicta fit a d0- ij ; 1nino Dz Jvnr. $99 Mi n mino legitimo ; aut fecundo emtori tradira. ( Nam etíi rem duobus venditam emtori pri- u mo tradi oporteat, ex R. T. g4. Qui prior li D L eft fempore , potior eff jure ; li tamen. pofteriori V t fuerit emtori tradita, hujus erit, fic tamen ut ] [j ) prior habeat jusad rem, eique competat actio i lu adverfüs venditorem. TUnng v IL, Evi&io eft rei fuze aut fibi realiter de- u ha bite, ab altero poffeffe , per judicis fenten- Af &mf0n tiam legitima recuperatio. Effectus eft vin- A , dicationis aut. condictionis, quarum. illa eft gtl a&tio realis, haec perfonalis, qua intentantur, , t ad rem fuam vel fibi debitam repetendam, ab ; d ds alio five culpabiliter, five inculpabiliter quovis a. t ritulo poffeffam. Quodfi res emta, vel tota vel Ti ex parte , in judicio absque culpa emtoris evin- catur, venditor emtori tenebitur de evictione, u T i.e preter mercis precium, debet ipfi prae- m & flare totum intereffe darni emergentis ac lu- m m cri ceffantis, atque expenías omnes, quas idem emtor in rem emram & litem fecit. l. 60o. j ls jys, ff. de Evitlione. l. 43. fE. de A4&liomib. emti. &gc. Dumrmodo emtor ignoraverit, rem a fe 1 UJI &Cl emtam effe alienam , & debite prius laudave- inydl rit venditorem. Alioquin venditor ad evi- piht : Y &ionem preeftandam non tenebitur, fi emtor ) p 1 fciens rem alienam effe, de evictione fibi fpe- g, cialiter non caverit, aut venditorem prius non J laudavevit , h. e. poft motam litem in tem- ia pore non eum monuerit, ut liti affiftat, & rem qu Wi füam defendat! 1. 29. ff. 1.8. & g. C. de Evi- Giog. & c. fin. de Emt. Fud.. ^ "u L Pp4 III. Penes 600 Dz Junzr. IIL Penes emtorem efít regulariter pe L t , riculum rei in ípecie perfe&e & ab(olnte r vendite , licet necdum tradita. Ita com. jl ! muniter afferitur ex $. 3. Inft. h. t. 1.7.8. 1&. j uanü[ä[e fE. l1. & (qq. C. de Periculo &$ comm.vei vegd, U Jtatio efl. Venditor, tamquam debitor fpe. y ganm f ciei, cafüali hujus interitu liberatur. 1.55. de m n V. O. Econtra fi. res tamquam genus venditz valitna d / fuiffet, v. g. unus aliquis equus, aut ovis ex 1j J 7 [';];E!]F(E grege, nullum fpeciatim determinando, nihil Mil 10 I damni ferret emtor, etiamfi plures fingulares o perirent: quia genus numquam perit. 1. 14. p $.1. fE. & l. 5. C. eod, Item fi alternativa fit r venditio, & una ex rebus venditis perierit. AU. 1.34. $..6. ff de Contrab. emt. j 4 m n hv Q Y. ( Jüatio altera eff.. Emtor fibi imputare de- bet, cur pretium non ftatim obtulerit & rem dim, « al u venditam petierit: cuique enim füa mora no- cere debet, non alteri. 1. 155. de R. J. D 1 ] A n Zertia vatio. Perfe&ta emtione, omne g. 1. D ] comrmodur pertinet ad emtorem; ut nupet — 4 d ll ] , oftendimus & traditur 6.5. Inft. h. t. & 1. 7. ] A f AUA / TE de Peric. Q9 commod. vei vend. Igitur & dnt [ f periculum ad eumde m pertinebit. argm. l. 1o. à 1 tnditr de R. g. EHEONIR AVec vefert, quod l. c. Inft. venditor ante haE traditionem adhuc rei dominus dicatur: & 718 dU tf res qu&libet füo domino pereat. l. 9. C. & iln " . 2gnor. a&ione. Nam tale dominium non li Itbf eft perfectum: eo quod res per contractum Dj jam fit affeta, ac venditor tanquam fpeciei €Dl- " Dg Junr. 6or l It At v j debitor, ejusdem interitu liberetur, ; d. 1.255. ld1 ^ Qu de F. O. i hJ]m. Ll L Dixi ] Rei perfede vendite. Hinc rei ! füb quantitate vendiree periculum manet pe- IH I nes venditorem. l3. infin. & 1. 3. f£. de Pe- imy lyi vic. € com. vei vend. Nam quando res fub numero menfíüra vel pondere venditur, ante M traditionem , quae adnumeratione, admendiü- ld fj ratione vel appenfione fit; nondum eft per- U fe&te vendita, eo quod non fàtis conftet, quid, ipy quale, quantumque venditum fit. L34; & s. 124 -«v d AE Juxta quam vendi- lt At tenetur. tor de culpa leviflima, imo de cafü quoque 1 Eadem ratio eft, cum res venditur (üb lum conditione : v. g. ut vinum prius detur ad J guftandum , equus ad probandum , & ante Ti conditionem impletam periret ex toto. Jj Dixi IL Hegulaviter : nam quandoque periculum íeu cafus fortuitus ad venditorem fine, 0t fpeclat. my ff 1. fiita fpecialiter conventum fuerir.' $.3. .Inft J. z. & l. 1. pr. f£. de. Peric. e9 4b com. vYei vend. 2. Si mora venditoris inter- | [,oifurä cefferit. l. 17. f£. 1. 4. & £: C. eod. Quo in M cafü tenebitur ad damna, que dolo, culpa lata; aut levi intulít emtori, refarcienda. Aro. vt Z l.5. $. 2. fE. Commodati. 3. Si res dolo ven- Qu itoris, aut etiam ex culpa levi interierit. $. " L 9'Cl cir. Inft. 1. 35. 6.4. 1.66. pr. f£ de Contrab. ninus J 0OR — Huc pertinet, fi res vendita, ante tradi- t u tionem»publicetur, aut fifco addicatur. 1. 33. * Locáti, talis enim actus fapponit culpam, p5 v. g. | l 602 Dz Junz. l j 1q tttUt C v. g. debitum, aut deli£&tum: culpam autem : ] 151 r q ei magis nocere oportet, qui eam commifit, quam alii. 4. Sires pereat ex vitio quodam Ne( K €T[L | « n M. þ. precedente, quod emtorem latuerat. l. 1. & ult. C. de Peric. eg comm. Quare fi equus j t n intra triduum moriatur, in dubio periculum g inum ad venditorem dicitur pertinere; quia preefü- avl ymnt / Mm márur mortuus ex vitio jam antea contracto, Eodem modo periculum praftabit venditor, ydir i m ggetmt fi emtori períuafit, rem diutius duraturam, aut in eadem bonitate permanfuram, 1. 15. ff, «j t Eod. m j As nimis ott Dico PT. Pretium debet effe juftum , h. (v efim. e. rei vendite equale. l 2. C. de Aefcind, v eddat verd. Juftum pretium aliud eft Jegitzmum, uod a maoiftratu ftatuitur; & confiftit in in- sf qui i pus dia diviübili: aliud zarurale f. vulgare, quod, 2 & d fpeétatis variis circumftantiis, communi peri- x as torum aftimatione conftat? Hoc vel eftzmum, (s infra quod res eftimari non folet: vel fum- st zum, fuüpra quod merx non cenfetur: vd vttüs emore uediwn, quod inter hec ambo intercedit. mf Sumiturexc r. de Emt. & ex f£. 1. 33.. 4d r um i | l. Aqui. & l 63. d L. Falcid. ibi: Pretia lu d . verum non ex affetu, nec. utilitate fingulorum, ^Uf ntng d communiter funguntur, 2 d Qp Igirur proloquium illud Do&torum: Tunti ves efh, quanti veudi potefl , accipi fobrie opor- hf tet, quanti nimirum vendi poteft intra termi- QUE nj nos jufti pretii,. Equidem l. 21. C. Mandati. f»lf,v numqæm e 'ïlOHS ; r dicitgl' [ue quisque vei þzoderator atque arbitellü | Dr Junr. 603 K j fed ea tantum conditione, ut retinere eam potlit aut vendere. Nec refert, quod l. 16. 6.4. de Minorib. j & l12. $.3. fE. Locati. fertur , z pretio em- tionis €g venuditionis matuvaliter licere comtraben- 1] tibas imvicem [e circum[cvilere €9. circumvenire. ? (iüy Nam vel hifce folertia folum ceconomica intra * Qd terminos jufti pretii defipnatur : aut ajunt; Y vendi paturaliter, feu moribus gentium, pro con- WT ditione commerciorum , Jere, i. e. permitti gf contrahentibus, fe mutuo circumvenire, quin ea propter juris remedium proditum fit: ut ne lites nimis coacerventur, um I uam etiam ob rationem tam in civili, [ hrimt quam 'ecclefiaftico foro cuilibet permittitur, rem fuam quolibet pretio vendere vel emere, Oi modo pars altera non ledatur ultra dimi- lm y dium, & dolus abfit. l. 13. $.4. & s. de 248. u vf Emt, &1. 43. $. &in. f£. p £. W L l Quodíi tamen ultra dimidium jufli pretii eefus fuerit venditor, conceditur ei actio ad- if Wi verfüs emtorem , ut vel reíciffo contractu, rem reftituat recepto pretio fuo, vel jufti pre- jj Ál j frtt tii defe&um (üppleat. l, 2. C. de Aefcznd. vend. €.3. de Emt. venud. ldem beneficium ex ag paritate rationis extenditur ad emtorem fic lefüm. Ut decidit. Camera Imperial. apud m T Minzinger, Qoret In confcientice foro aliter pronuntiandum. t Nam ut cqualitas inter rem & pretium fer- Vetur, numquam licet pluris vendere , aut 7- !j -':lsï.'j minoris emere, quam res valeat; etiam citra di- " midium 604 Dz Jusr. midium jufti pretii,. Quapropter is, qui bona NU fide etiam alterum leíit, errore cogniro, g tenetur ad reftiruendum. ta S. T'homas cum g cateris "T heologis contza J. Gerfonem ftatuit, (j 1] t jC ad venditionem füpra dimidium re. ifiropa jdis i quirunt, ut fit exceffus plus quam duplum jufti pretii.. Verum T'heologis aequo amplior qrape 11] ia menfura hec videtur; ajuntque, rem pluris vendi fupra dimidium juíli pretii cum pe- vl at ^g & N cunia paéta fuperat dimidium jufti pretii: ac viciffim minoris emi infra dimidium, cum va- ais - int uf lor mercis pecuniam ab emtore datam excedit plus quam dimidio jufli pretii. Ut dum res z5 leeti valens decem, emitur quatuor, aut venditur gt ]l nummis /fedecim. dstere pi Obj. I. comt. x. concl —— Qui contra&ui a api arrham addunt, tacite cenfentur innuere, quod m n cuivis liceat recedere, modo emtor datam hm Qu arrham perdere, venditor acceptam retli- sl o tuere duplo velit. Erpo infirmatur contra- àm a &us, non ob arrham quidem, fed ratione ta- & m Q citi con(enfus. Nam quiin re aliqua nomi- a ( n natim fibi cavet, aliis beneficiis & remediis ptt df d renuntiare videtur. R. N. Znt.. Juxta ].28. Aeaind fl de 7d&lion emt.. Conventio prior firmatur al per poíteriorem cautionem vel penam adje- zil d &am, ergo etiam per arrham. Quee pro con- ::äbus Ágise firmatione fübnectuntur , locum tantum ha- EU p bent,'ubi in conventionibus alicui profpicitur db fine cautione privata, non vero quoad alias, By m in quibus cautio confirmat contra&tum. INam "r d. 1. 28.' Venditor, fi pona ftipulatus eib RA agere | j Dz TJunx. 605 T h agere ex vendito poteít, & fimul ex ftipulatu, : V?JF; fi actione ex emto poenam nondum eít con- d n Wn fecutus. lL Ti Qhi. 11. cont: 6. concl. Non reprehendu&- j tur Europei, quod /Ethiopibus & Indis acus ( iup'.L- cultellos, vitra colorata aliaque crepundia ven- AU dant aut permutent pro multo auro, gemmis, ; I6 p]w. aliisque mercibus pretiofis. Ergo juftitia pre- '11; amp. tii pendet ex voluntate hominum particula- TDrt], 4 rum. E. /V. Coyf. Aurum, gemmza & unio- TU Vi nes a barbaris illis parvi fiunt, quod nulli fere hml ipfis fint ufüi ? Econtra aciculas, . cultellos, (anss fecures, lebetes &c. id genus maximi efti- Qw mant gentes ille propter ufüm, & raritatem in illis terre partibus. I o Quo ex capite Sotus & Toletus afferunt, Ts contra Cajetanum, & Leffium, quantivis vendi muor Qd poffe res, quz ob fuam raritatem & eximiam gun & excellentiam non habent pretium, nec ullum tEUr CODL étiam peritorum judicio determinari poteft: dnore ceu gemmz quadam, picture infignis ele- u gantie & flatus antique, que a preeftantia j m operis, aut artificis fama celebrantur; aves, i Laf aliaque animalia ex India aliisque terris remo- r tiffimis advecta; ad que coémenda nemo ne- mm dj ceffitate ulla adigitur. In his & fimilibus con- j tractibus fiquis emax aut nimium cupidus, ac n confcius pretii jufti, oblata majore fumma o pecunize aut permutatione rei multo praeítan- qu d tioris, mercem non neceflariam a venditore i partim invito extorquerer, is merito cenfere- ] tur exceffum donare. Ex dictis hactenus. : j:a ."W Colli- 606 Dz [unr. " fl Coliges L. Nemiüni licere exigere pre. $Ts lt tium legitimum , fi hoc fit majus vulpari: ETU quia lex ordinarie pretium ftatuit in pratiam m o emtorum, i.e. ut ne venditores plus &equo p exigant, non vero ne minus àccipiant. Econ. ss Dd tra quando in venditorum gratiam taxatur ánT13) pretium, ut fit in cenfibus, qui non nifi ne- adælw-?ï,g Jf Blu at L ceffitate urgente venduntur, licebit venditori : i i ] exigere legitimum majus; nec emtori licebit : ïlz MT UEEH:!G[ paciíci vulgare minus. II. Ob caufas plures licere rem vendere ag Wi j m pretio majori, aut minori emere, quam alio- qui valeret. Sic mercatores tale lucrum jufte g g 1 j m exigunt ex officio conquirendi, íervandi ac diftrahendi merces. Alii item propter da- Ts mnum ex venditione emergens, aut lucrum stüm, d ceffans. Alii demurn ob mercium penuriam x hi & emtorum copiam. i ]oïeph, (t Viciífim minoris emitur ob emtoris damna, iirj damni pericula, aliave incommoda. Item o v* quando a.non mercatoribus obtrufze ultro um merces emuntur. Mercium quoque copis ! &t ts emtorum paucitas, vendentium feflinatio sicini retium vilius reddir: uti in fpoliis militum, sgrpít [ ) enique cum idem fimul ab eodem magnam ii (udi vt mercium copiam emit. lta ex S. Thoma aliisque Leffius 1.2. c.21. dub. 4. 'tfr d IlI. Si intra terminos pretii jufti f& ambo hia tontineant poterit venditor pluris rem vendere iaf ob dilatam folutionem, & ob eamdem anticipa- : N tam emtor minorisemere: quia uterque jure NT 8 g füo utitur. Extra juftum pretium vero perfelo- :j quendo; Dz Junz. 6o7 i j :'u n pr quendo, citra ufüre crimen neutri hoc lice. 1 bi. Ita S. Thom. Mol. Leffius aliique. IV. Is cui, privata notitia conftat, mer- M M cis pretium paulo poft minuendum effe, fuas merces pretio currente poteft divendere. . Ita Itl ' [ r Itl Mu paífim T'T. & JCti cum S. Thoma d»77..4. 3. ad 4. contra Conradum & nonnullos, qui- JIt T bus videbatur id caritati adverfàri, Aatio eff. TO o Quia talis utitur jure füo, ranti merces füas vendendo, quanti tunc fecundum communem T Vr eftimationem valent. Cui quidem zftima. um d. tioni communi nec privata vendentis noritia, lu nec ceeterorum ignorantia detrahit quidquam , al autaddit. Idem eft judicium de emtore, qui frogtc rem acquirit pretio currente, quod fcit effe j dit lt augendum; aut aprum emit in quo fcit latere I p thefaurum. Exemplum talis emtionis pra- ofeph, Gen. 41. Yongtr buitg/ &c Tefer?,| quod gemmarius ab imperitis Wi gemmas pro vitro injufte emat vili pretio, imie Nam gemmmze fua preftantia eft conjunéta, non Ae d vero thefaurus fundo. Gemma eft vendito- - fefnt ris thefaurus non eft ejus qui agrum poffider. hi Hinc ager poffidetur ex emto, thefaurus ex zz- Toun véifo; neque enim eft agri pars. T uodíi vitium vendende rei apériendum eit emtori, intelliei hoc oportet de vitio pree- fenfe atque intrinfeco: at vero res, cujus pre- Md tium paulo poft minuendum eft, tali vitio ca- a ret. thapropter emtor ita errans; decipitür o P Il [2 if quidem ex accidente & quoad circumítan- tiam temporis, minime autem quoad fübftan- T W ! P tiam. . 608 Dz Junr. tiam. Ex quo principio non licet creditori gatet füum debitum pretio ordinario vendere , $ ! j debitorem brevi non folvendo fututum effe ;2 novit: ineft enim huic debito vitium, qug «l illius valor in prafente minuitur. 10j mim[ | Studiofe autem diximus : Privata gorizia. : Nam Senatores, concepte legis confcii; nom i!! um d gt poffunt citra injuriam , notitia ifta ante lepig !f promulgationem ad fuas aut amicorum res ! ugun i mature divendendas uti: ex officio enim te. 152 nentur cavere, nequi pre aliis ex Z 3;1 — yi m mutatione NJUUEs AU legis damna patiantur. ae pl V. Etiam feclufis caufis extrinfecis lucri ceffantis, damni emergentis, periculi fortis, axdum m 18 ts em aliisque id genus incommodis , licere chiro- z plin: grapha vel credita minoris emere , quam con- a anedorm tineant, folide traditur a Panormitano, Inno- st du centio IV. in cap. 7 civitate. de Ufur. Caje- tano, v. Ufura. fub fin. Navarro, c. 17. V n ï?-ïïü[()ï W n.230. ac plurib. R. R. Nam communi ho- minum judicio, ex quo rerum pretia novi- f& p d ius, talia jura minoris zftimantur, quam "ia pecunia prefens, quae multarum rerum facul-. Wi as d tatem pre juribus illis tribuit. Cozfirm. l. 205. Ls jan de R. ]. Minus eff atlionem babere, quam vem. ! tj Poteít erco minoris emi chirographum , a T. ipfo etiam creditore; nifi hic forte credigori Vi anfam prebuerit vendendi, obje&is difficul- LUA tatibus folutionis: qua quidem malitia ipfe l leïlü düb. | folus, non item emtores cateri um 4a* contra- t t hendo prohiberentur. 8 g b | Sent&n- Dz jJunr. 609 f N Sententia oppofità; quam cum Gabri- lm Ms ele,Medina, Silveftro,Soto aliisque tuetur Lef- fiusl.2. c. 2r. dub. 3. & communiorem ac fecu- UY hl n lf riorem laudat, fi vim argumentoruri penfi- temus, mninus probabilis videtur effe. |Nam P [j o . quod perhibenr, committi ufuram * id ve- " COT rum quidem eft, fi ideo pracife minus da- la retur, quia terminus folutiónis antevertitur ; Yonm nequaquam autem, fi minus pollicens fe ge-. 0 etim t rat, dum taxat; tamquam emtorem juris ali- tT eni; quod mercium more venale expofitum, pluris non zftimatur, neque pluris vendi in "n Y fs h civitate poffet. Sed neque ideo fequitur, ( contraétum talem ufürarium effe, quia fcene- M A (d ratores talis emtionis fpecie ufüra crimiría fucare poffent : nam plurium adhuc conira- yu EUA [ Ir- &uum honeftorum nominibus ad fuas frau- i des tependas abutuntur perverfi. rlj , 1 c! - VI. Cum Cajo pecunias mutuas pofcen- ommyn ti mercator non nifi merces credito emendas pra Y offert pretio fummo; v. g. 106. aureis, quas Ytr, g ipfe vendat pecunia numerata cui voluerit: vum i Cajus emtas offert eidem mercatori , quas j LA hic redimit pecunia numerata, fed pretio in- TRU mo aut mediocri, v. g. 100. aureis, eique ghum y Cajus deinceps debeat 106. aureos, contra- us Hifpanico vocabulo dicitur MoParra Tta- : crgdi;o: ls lico Zarata vel Srocco, atque a Navarro c. 23. T. 91. Leffio dub. 16. aliisque recentioribus ii s |us icitus pronuntiatur, modo jufti pretii limi- tes non excedantur. Nihilominus trales con- t tradus varis in locis merito prohibentur ; M tun q E 610 .Dz ]onx. tum quod repugnent caritati ; tum uod ;:,»;:ah's, qu fcandalo fint aliis, tamquam artes ad ufüram ii5 ^ obvolvendam excogitate. ^ Quodfi mercator ;2 adítringerer emtorem, ad revendendum fibi ;:ini? (itoitYn pre alis, injuftitiam fine dubio committe. i ret, obligationem emtori imponendo füpra idlini/ Adverte ad. s :j* juftum pretium aeftimabilem. propofitionem 407* inter damnatas ab In. : i f,f nocentio XI, «t AL l[ M ARTICULUS VIIL. gt JDe emtione. Cenfus. 4 ii Nota L. Cenfus in preefenti arpumento ii eft jus percipiendi annuam penfionem ex re sa(pr] vel perfona alterius. Objectum juris hujus : x peníio annua fzepe etiam cenfus nomine ape idupt « pellatur. gvl Cen füs alius eft Refervativus , alius Con- lu fignativus. — .Refervativus. dicitur, quando quis a, qui rem fuam transfert in alterum quoad. domie ii nium directum & utile, fervata fibi annua m iniy; penfione füper eadem re. Talem cenfüm ij conftituit Jofeph in fundis JEgyptiorum; du j; Gen. 47. V. 26. — Confignativus eft, cum quis duf füper bonis füis, aut fuper perfona fua alteri i jus penfionis annuz confi lum pofthac difputabimus. gnat. De hoc -of ;ï[ enim t [ D fariärh ANota I1. Cenfus confignativus tri lLt dividitur. I Ratione materie' cui innititur; j l '»m; 2,' l 1l li in realem, perfonalem .& mixtum. Rtea $ wj QU d Y ; fundatur füper re aliqua, ex qua penfio fo'- i "h qud venda eft. Ex hoc contractu oritur obliga- lj t1o D Dz Junz. 6rI h :mqm d tio realis, quee adhzerer rei, quocunque mo- . do alienataee, donec redimatur : item obliga- tio perfonalis in eo; cujus res e ft ; onus enim rei redundat in dominum. C enfüs Perfoga- J as lis conftituitur in perfona im J i mediate, qua fe ad penfionis folutionem obli pat. Huic tan- Ab 13 1] tum refpondet obligatio in perfona, & debi- tum in enfione folvenda. Quodfi aliquan- do acce ! at hypotheca, hec p er alium contra- &um ad fecuritatem prioris contractus adji- citur : neque ex ea cenfüs repetuntur, nifi penfio a debirore aliter obtineri poffir. 44;- t xiuy cenfus immediate conftituitur t am füper ( d re, quam füper perfona , ita ut, re etiam per- ss eunte; perfona tamen maneat oblipata. In fW ) quo difcrepat a cenfu reali , qui perit, re vel 1 ex parte , vel in totum.pereunte. )61 s II. Ratione Guar. penfionis alius cenfus eft fru- gung 4 4u$, quo fructus, ceu frumenta, vina, i d debentur : alius pecuniarius , quo pecuni a pen- [ a ditur. Ambo iíli alii fünt cevz?, cum deter- m at minata pecuniee fumma,aut fru&uum menfu- ;pziamm» ra deberur : zzcerzi, cum indeterminata, v.g. g qui 3. Vel 5. pars fru&tuum folvenda conftituitur. (a die! xl uo modo cum ZEpyptiis convenit Jofephus: abet enim tantum in cenfü refervativo lo- cum. r Id TII. Ratione durationis dividitur in per- y Int/ petuum $9. tempovalem. Perpetuus alius eft. iv- n / redimililis, qui eft abfo lute perpetuus : alius h Yedimibilis , qui de fe perpetuo durat, nifi re- 1f n imatur. Redimibilis vel eft ex parte inius f Q ga tan- 612 Dr Juvn&. ". tantum, velex parte utriusque. Temj)ow,z;z's vel extenditur ad certum tempus, e. g. ad an- g 01f nos 2o. vel ad tempus incertum , v. g. ad ,T jí $i din ; unius aut plurium vitam ; & vi/2l/tius nuncu- pátur. ; [aSomsd m Qu i habet jus percipiendi cenfüm , vo- catur creditor , emtor aut cen[ualifla : qui vero ; ] ao ] PL habet obligationem folvendi dicitur vezditor, delitor , cenfuavius : id in quo cenfus funda- «ais m t "n h s tur, eft res cenfita, bonum ceufiticum. aut cen- e jgc d " Nota III. Henricus, Quodiib. 8. q. 27. 1janqi y; t d nepat, licere emtionem novorum cenfüum, etiamfi.in re fructifera conftituantur. [dem z f m Veterun videntur fentire Innocentius & ]. Andreas; as c. i2 civitate de Ujur. :900 pORQeTU Sententiam hanc 1nulto acrius tuentur ( v TUj quoad cenfus perfonales Doctores iidem,cum Hoftienfi, Panormitano, Antonio de Dutrio; 2 ts Zabarella in d. c. S. Antonino 2. p. t. 1. . 8. 3. n € Angelo; Navarro & quibusdam RR. z, m qu — Utrum conftitui liceat cenfüm utrimque — (7.]j, P redimibilem , maxima contentione difputa- xiir; lj pros a, dire tur. Nam licet per decreta Pontificum betur conventio, qua vendirori pro libitu ij(yj| conceditur, repraefentata forte, ab onere cene ii y fus pendendi fefe liberare: iidem tamen Pon- 3, & i tifices videntur damnare pa&tum fimile em- u toris gratia adnexum , quo poft penfionem : . unius aut plurium annorum perceptam» pOl m fit vendirorem cogere pro arbitrio ad reiol- i p oro: vendum contractum re,ddito pretio. im * Ds Jvuzr. - 615 | T)U]Dm B d enim conditionem Sotus l. 6. q. 5. a. 3. ufürae UM arguit cum non paucis aliis. m . JDico i. Jufta eft emtio cenfus realis & h M qu perpetui, etiam irredimibilis ex parte vendi- toris. Ita Sotus cit. a. r. Covarruvia, Navar- ais ru$ & alii paffim. Prob. L. Martinus V. & (q1 " T uj Calliftus III. auctoritate Apoftolica, in fuis Extravagantibus , de. Emt. c$. end. declara- tl runt, cenfus cum conditionibus ibi pofitis ju- !t ftos efle, & debitores ad folutionem obligari, nihil inter antiquos ac novos diícernentes. TT IL Si antiqui ceníus initio jufte ftatu- 14 «ebantur; ergo alii pofthac recens condi po- m f terunt : fi vero injufta erat prima conventio jj cenfüuum veterum, tractu temporis jufti eva- 'dere non potuerunt. Ti f III. Ipfi adverfarii fatentur, poffe re- iim: cens conflitui jus percipiendee penfionis, ti- j du tulo donationis; ergo etiam poterit titulo i emtionis: nec enim minoris valet quod emi- W tur, quam quod donatur. n um Conf. 1. 9. $. 2. ff. de Peric. ei vend. ufus- .ijm fructus, five jus percipiendi fructus ex predio jum pro -alieno, dicitur emi pofle. Quod etiam l. g. rp Ib pr. ff de Contvab. emtione. Afleritur de fru- yne a ibus futuris. Sed cenfüs realis eft pars ufus- A I fru&us, & fru&us futurus. Si ergo omnes (s fatentur, re&te emi totum predium five jus ad omnes fructus, non apparer, cur emi non Pen (s eplam poffit jus ad partem fruétuum, aut etiam ad l 1 4^ penfionem ;pecuniariam : cum pecunia om- j hium rerum aítimationem recipiat. [ Porro Qq3' 614 Dzg ]unr. Porro fi alteri poffum vendere jus feryi,. :5 tutis in apro meo recens conftituendum, cur non etiam jus penfionis annue , cum fit gque p J gyntot .I particula quaedam decerpta ex jure integro , quod dominus habet in re fua. lj M Denique ex eifdem principiis fequitur, ] Cents conflitui jufte poffe cenfüm irredimibilem ex s Gl ( utraque parte. Nam filicet ufuümfru&um )m ä J fj f MH totum alicujus predii emere & vendere, ita ut neutri parti, altera invita; liceat redimere gj m g lf vel revendere, 1. 23. ff. & c. 85. de .. 1. in 6. utique licebit ita emere ac vendere cenfum, zqin u z af qui eft pars ufusfructus. ^ Quod enim eft ju- ris in toto quoad totum, erit quo & Nos que de par- Alhgcere te quoad partem. l. 76. f£. de R. . u D uodfi Pontifices nuper citt. cum Pio alikle o V. in Dulla, Cum ozus 2poflolice. an. 1$69. s & lore edita, declarant, licere cenfus, etiam redimi- z u Y biles . * fequitür plane; cenfus irredimibiles 1. al tanto minus illicitos effe; quanto lonpius ab- um funt ab ufura, eo quod pretium in his num- quam recuperetur, df u J g gä'fiä tsf Duo tamen bic obfervave oportet : aIferum, ut conítituatur cenfus in re frugifera : alte- N Tupi rum, ut conveniatur de pretio jufto; quo o af vel lege, vel confuetudine, vel ex viri pru- diem, dentis arbitrio decernatur. Cujus quidem hi, T] pendendi, re pereunte, aut inurili effedta; 35 ad li atur. Nifi aliter fuerit conven- jus extin 1OrOVenjn tum ; fed tunc praeítatio periculi fuícepta ij TU cenfuario compenfari debet vel aucto pretäz AüDye l | Dz Junz. 615 IN Ws quo cenfus emitur, vel cenfu imminuto: al- R terutrum enim zquitas naturalis exipit. Z Lli n - Dico ]. Etiam cenfus perfonales jufte * emuntur. Ita Conradus q. 74. Gabriel, J. ! Prof. Major, Medina & alii nuper laudati. pis| . Ceníüs ifti ufu recepti funt inBelgio, Ger- (; lit mania & Gallia, & ab omnibus Belgii Theo- fanfri logis & JCtis approbati. Nicolaus V. etiam tbre in Bulla Jolicitudo Pafloralis, conceffit vendi- Lrédimp toribus cenfüutn in Sicilia, ut tam perfonás, la quam bona íua poffint oblipare, An. 1452. fe tl que quidem declaratio inferta fuit pragma- endy tice conftitutioni Alphonfi L , Arragonum & lt !j Sicilie Regis. ] Ad heec ex c. Decima. XVI. q. 1. & c. 7Zpo- flolice, & c. Pafloralis. de Decimis. Diximus, ( m AU olim Ecclefiee folvi debuiffe decimas perío- nales, ex labore manuum & nepotiatione: m i iredimi queae etiam nunc ín locis quibusdam folvun- tur. 2. Efdr. 10. Fideles conflituerunt an- rgist i5b nlum reditum tertic partis ficli pro fabrica, aliisque fümtibus templi , idque tantum fü- pra perfonas fuas. . Atqui ralis obligatio, quae « ii revera eft cenfus perfonalis; vel fponte fufce- r : die pta vel a mapiftratu legitime impofita, eft ly Q certo pretio eítimabilis ; ergo jufte vendi Lt poteft & emi. i i Prob. II Poteft aliquis promiffione fe tll iu Ob!igare, ad lucrum ex fuo labore vel indu- m ! ria proveniens folvendum alteri poteft item hic promiffarius aut donatarius jus fuum Wi sifil àc conventione acquifitum vendere alii. i J Qq4 P?te& Je6 t 616 Ds Junr. Poteft denique tale jus fundari fuper fervum D g ïiggdo, aut jumentum. Ergo. etiam poreft jufte ven. j gpont j di &emi jus percipiendi lucra ex períona cen. 30 Eüflïi fuarii ratione induflrize & operarum ejus fuffi. IadOa mü , cienter frugifera ad cenfüm talem fündandum, ylngii p Dico I1]] Perquam probabile eft, licere m 2 conílitui cenfüm redimibilem etiam. ex parte ( Íun :onmdwfw A emtoris. Ita Conradus, Gabriel, Medina, Valentia, Leífius; Layman, Malderus & alii, g at Prob. L. Potefít cenfuarius eo pac&to cenfuüm gl i. vendere, ut, quando fibi libuerit, liceat cen. :.sl'iproprieemþ fum rediiere; ergo eodem jure poteft cre- n ditor emere cenfum cum paécto, ut venditor ssputir teneatur illum redimere, quandecumque huic vll nl creditor eum voluerit reddere, o 4I. Pactum retrovendendi in pratiam em- ;jproprie&in toris adjici poteft emtioni aliarum rerum, v. i d p g. agrorum, domorum, animalium, ut often- simdum d dimus art. preced. concl. 4. :.Ergo idem ad- nl q jungi poteft emtioni cenfuum. t moUh. JI[ Emtor jufte paciíci poteft cum ter- tio, ut hic ab fe emere teneatur cenfum eum- li j (u dem, quando fibi libuerit: ergoidem pactum ( mmam í iniri poteft cum venditore. Prob. Couf. . i mf en fiat tale pa&tum cum cenfuario poft contra- RTT &tum initum, ipfi adverfarii juftum fore pro- t mifs nuntiant: erpo etiam erit juftum, fi fiatim NT cum contractu ineatur: qus enirm feorfim ju- ii d fla fünt, etiam fimul juncta, erunt jufta. PADIUT Confiri. Ideo venditor jufte imponit em Ti x tori obligationem revendendi, quia hoc ónu um Ccompenfatur, tanto minoris rem vendendo. i Ü Mil Atqui Ds Jonr. 617 il ?f "Atqui obligatio, quat emtor cenfus, vendi- n NH , N iU N 1 tori imponit ad redimendum , poteft viciffim l. compenfari tanto pluris emendo , aut alio UM modo, ut i pro fex nummis cenfuum in. an- t nos fingulos pacifcatur ld dumtaxat. Ereo. quinque vel quamor ld Qh. i. Cont. L -Concl. Extrema hujüs d 1 Mt*ü& ; contractus funt pecunia fimul data , & pecunia injdri per quotas reCipienda; at pecunia vendi non docenfin poteft , fed mutuo dari. Ergo contractus ifte lt n noneft proprie emtio, fed mutuum, in quo ufü- quas ra palliata committitur: quia pro roo. fimul da- V tis recipiuntür per quotas & certa temporum agl intervalla multo plura in infipitum. y. JV. Maj. In hoc contra&£tu :non pecunia aut penfio an- as nua proprie & immediate venditur & emitur, T TU fed jus ad penfionem annuam exigendam , n quod multum diítinguitur a reipfa , ut often- i. dit Conradus q. 79. ubi 12. rationibus Hen- rici fententiam refutat. Jus autem illud inter dant immobilia cenfetur a JCts , Clemenrina, eüm at Exivi..$. Cumque aumui veditus: neque eft m p ad fümmam íimul & femel fine periculo & d 8 & moleftiis certo recipiendam; fed ad penfio- ( euti nes fucceffivas per longa intervalla cum peri- foreq eulo & moleftiis recipiendas. LR Juf. 1. us iftud porrigitur ad penfiones feoimi in infinitum deinceps exigendas; ergo pretio jl nito emtoris equari nequit. & V. Comf. p* ominium fundi frugiferi in infnitum, emi- jj tur pretio finito, licet fru&us, qui fücceffu [ temporis'collieuntur, plus decuplo füummam [ j pretii VQS 618 Dzr jJonr. | pretii excedant. Cum ergo cenfüs realis (it 'v) äHiS. ( sjb pars tantum illius juris, quod in dominio continetur, multo magis emi poteft minori , r pretio, quam fübfequentes fru&tus confice. « jUS quUl rent, Sicut enim finita eft ceítimatio fundi üm bt p perpetuo frugiferi; eo quod penfiones poft. d J sfücvendtt hac per- infinita temporum intervalla füturg j of non aupeant valorem. dominii incremento sdnr t p squali, fed proportionali in infinirum de- sn du t crefcente , ob tempora remotiora , fpes in- certas, cafüsque varios: ita etiam jus cenfüs shrgsput percipiendifinitge füummzee zeftimatione exsequa- i o tur, ob valorem penfionum fucceffu temporis $n as alate xb cum proportione decrefcentem quoad judi- cium morale. Unde apparet,cur jus ad roo. a pl poft annum recipiendos non jufte ematur A ventur nummis 9o. Nam jus ad roo. poft annum Mj Ns fimul recipiendos non minoris valet, quam sigi d omnes 1oo. in, prafenti, feclufo damno i im q xlts b us emergente, aliisque titulis mutuo extrinfecis. : luf. 2. ldem eít emere jus ad exigen- i ts o dum pecunias, ac emere.pecunias. At pecu- exigi ao cei nia non eít vendibilis. Ergo non eft vera [f 1 a emtio, fed mutuum. — Major prob. Quia qui 1 &ümmod e emit jus alicujus profeffionis, principaliter & predim dj cenfetur emere poffeffionem. E. JV. Maj. 69 dl Dj ejus . Prob. Homines quotidie jura fua & L IN actiones pecuniarias vendunt. Ergo ex d communi hominum judicio non emit pecu- "t omimy niam, qui jus ad pecuniam emit. e 27de qui emit jus lepgitimorum , non emit D m al;& ipfam poffeffionem, fed jus & actionem ru [3 d :N x L À Dz Junr. 619 læ'-sm]h rius partis. Qui transfert in alterum jus, JDd ! i quod habet in beneficium per preefentationem, j non transfert in illum beneficium. Ergo li- TU ] pl Rn cet quis jus liquidum etiam habeat,. non ideo hi ipfam habet poffeffionem. Prtsyd Jufl. 3. Jusillud ad penfiones non pre- a exiftir venditioni. Ergo non intervenit emtio, H MC fed füb hujus fpecie mutuum. & JV. Zf. fntom d Venditor habet plenum jus percipiendi pen- ïg fþö" [ fionem aliave emolumenta. Sicut ergo to- p nf tum hoc jus poteft alteri donare : ira & totum o'mmm- vel partem ejus vendere ; id quod accidir in 1uttyyt cenfu, in cujus emtione nomen mutatur juris; qui yi Jj quodante extabat, Deizde jura pofthac exti- Ls d tura vendi poffe, conftat ex jactu retis, & ha- l: n reditate obventuris. b pf as |o duf 4.. Res & fru&tifera; in qua cenfü - i, fundari dicitur, habet íe per modum hypo- u) d thece. Ergo contractus ifle non eft emtio S cenfus, fed mutuum: confequenter cum pen- d ais lo recepta fortem aequaverit, aliud amplius p exiei non licebir. X. JW. Conf. Cenfus non j d ret iffert a ceeteris juribus percipiendi fructus : (uiau aut commoda ex re alterius, ceu jus eundi viplit per predium alienum ,* venandi, pifcandi, Ms colligendi glandes, ratione cujus res non di- nf citur hypothecata pro illo jure: fi enim res UE pereat, perit jus; fi in alium transferatur, Prior dominus omni obligatione folvitur. " r D i ! contra quando res hypothecata perit, aut n L v d lii cedir; manet obligatio perfonalis : . datur 4l P^* debiti ) fnim hypotheca in fecuritatem alterius maxi- r L: 620 Dz Junr. maxime perfonalis Si ergo; juxta Henrici íünf jgrdes; opinionem, res cenfui fübjecta effet pro cenfü hypothecata, nullus daretur cenfus realis, fed. od gt ; ornnes effent perfonales. uamvis autem in emtione cenfus irredi- :!? Rf an j jtot d mibilis exipi poffit hypotheca; heec tamen, re : cenfui fübje&ta pereunte, nulli erit ufüi; fed ! (s ditl eo folum conducit, ut fi debitor, re illa ad.. 2047 huc exiftente , nolit folvere penfiones , hy- g n qüs d potheca vendi, & ex ea peti folutio poffit. . dindto Obj. LI. Cout. 11. Coucl, Martinus & Cal- (ü liftus PP. folum de cenfibus realibus memine- H J fïeneri runt; ergo perfonales funt illiciti. w U. Conf. " ü Equidem Martinus an: 1425. a Vratislavienfi- .(n V bus, Calliftus a. 1455. ab Epifcopo & Clero j Merfeburgenfi contulti folum de cenfibus rea- x2 r libus, eos ab ufure crimine immunes effe re- m ln fcripferunt; nec tamen ideo perfonal escenfus : qi damnarunt, quod eosdem filentio preterie- st rint. Neque Pius V. in fíua conílirutione manlu contra&us iflos enuntiat effe ufürarios, fed miwlai folum prohibet ob ufüra periculum. Quam- wirim quam conftitutio iffa non fit recepta in Ger- ? 17 nal leit mania, Gallia & Belpio. Jufl Liber homo nec in fervitutem rapi. 3uum ob debira potefít; nec pignori dari. l. 12.-C. ti(« de O. £? ,4. &c. 2. de Piguovib. Ergo pen- 5api fio non poteft in perfona libera conflitui: jus "ais enim cenfüs majus eft jure pipnoris. P « m pre Conf.. Nos hic agimus de cenfü perfonali, qui. ij in creditore folum ponit jus penfionis annug: i in debitore vero tantum obligationem perío- naiem , Dz Jonr. 62I m nslem illius folvendee , quae eatenus tranfeat j At ad heredes, ut non teneantur, nifi fecundum i vires hereditatis. « Cenfus talis nullo jure re- prehenditur ; fed is dumtaxat, qui conftitu- du itur in perfona tamquam in pradio, ita ut tttee creditor debitorem, íi hic folvendo non fit; t ii vendere aut.trahere poflit in fervirutem : EM perinde ac praedium vendi poteft, aut domi- tf nium vindicari. Quo quidem in cafü debi- io uf tum potius ceffaret, aut extingueretur, fal- ts OL tem füb conditione , nifi ad meliorem fortu- Y méts nam pevenerit debitor. A MR Obj. IT. Cont. II Concl. Dare fundum, Vr aut aliaam rem vendibilem pro pretio; cum Lj d oblipatione ad eam reftituendam, 'eft vere Tl emere: at dare pecuniam cum obligatione vder. ad eam reddendam, eft mutuare, non vero iscnla emere ; & quando aliquid ultra fortem exi- j pïæmi"v gitur, vel patet vellatet ufüra. .Ergo in ar- at gumento fecundo conclufionis non eft lepi- firi, tima confecutio ex pacto retrovendendi,cum n (us nonit par ratio utriusque. ' Ita Sotus füp. "TU Cit. Ae[p.. Difl. Couf. In dicto argumento non.eft lepitima confecutio, fi emtor cenfus daret pecuniam iminediate pro pecunia re- yem u n füundenda C. cum emtor det pecuniam im- D mediate: pro re vendibili, & obliget alterum; ylti: f ut recipiat jus fuum quod vendiderat, & pro n eo juftum pretium perfolvat N. Tunc enim erat ve €ff0f.€' :ïI ra emtio cï:»enfus cum pacto retroven- od endi. Inft. J du $ 622 Dz Junr. s(:üffo? f - Juft. Sepe laudati Pontifices in füis con. ftitutionibus prohibuerunt cenfüs ex utraque gäifl(lmiemx jüfliW[iOm parte redimibiles, uti & cenfus irtedimibiles, Carolus V. Imp. in Reform. Polit. Auguft, a haeth an. 1530. tit. 26. decrevit, ut penfiones an. nus in cenfibus. ultra quincuncem non 'ex- gin t creícant : & an. 1548. tit. 17. $. 8. adjecit,ut ais Eu jus redimendi cenfus penes venditorem fit; non autem penes emtorem. Quam confti- TL u t tutionem Rudolphus II. Ord. Polit. Franco£ an. 1j77. t. 17. repetiit. Ergo non licet con. g hs fütui cenfum redimibilem ex parte emtoris, Cïï«gö i R. Dift. Conf. Hic cenfus non licet, ubi vi- simq d em, gent conítitutiones illorum Pontt. & Impp: C. ubi confítitutiones ille non funt recepte; auier d aut ubi fünt abolite N. Conditiones, quas o Martinus V. & Calliftus IIL.. in Germania & rieolts Polonia obfervari folitas memorant, Navar- 5105, 8] rus ad octo reducit in comment. de ufur. n. d 72. Eas tamen ad juílitiam cenfus non effe n y neceffarias, ipfi Pontt. fatentur : fed folum. ol eos tamquam juftos ac licitos commendant; TT ! qui ita funt comparati. Equidem Pius V. in lm fua conftitutione proteftatur, contractus fub a d alia forma pofthac celebrandos, fore irritos at« & foeeneratitios. Verum ipfe fatis indicat; Wüdtm conditiones in fua conftitutione praícriptas; ET ad juftitiam contractus jure naturali aut di- 3 onttn vino non requiri, dum enuntiat, fe legem " hanc ad contra&us jam celebratos non éxten- 3 enfin s dere. Er vero an ufura erit, fi pretium non continuo numeretur ? fi non coram tefítibus ,1; u Wt Ds Junt. 625 I l li ! & Notario ? fi redemtio per bimeftre antea tl t 1 l non denuntietur ? Igitur frcitra preefcripram in conflitutionibus formam ceníus conftitu- Y l antur, tamquam de ufurze labe fufpectos con- I p tra&tus haberi, & ex hac prefümtione contra UPCEEI ü.' eosdem in foro agi preecepit. Carolus item Mi Imp. cenfus, faltem confignativos, irredimi- i biles ex parte vendiroris in Be lpio' conftitui "UI Cj vetuit; non quod ufürarii effe videantur: fed Ü lt Pj ne bona maneant perpetuo onerata. Ex di- Wt Íputatis hactenus It emyns Col/iges 4. Incerti temporis cenfüm ir- lt d. redimibilem , qualis eft vitalitius, minori pre- i g tio jufte emi, quam finr penfiones fperate, lt communiter aflerunt doctores, paucis admo- ln g dum refragantibus. 'Talis enim contraétus m cum fit expofitus fortunz, ad inítar ludi aut t Mi ja&us reris, seque damnum emtori afferre d n poteft ac lucrum. Igitur fpes ifta cum peri- [ m d culo connexa pretio certo eítimari poterit; n modo hoc juftum fuerit, ex legibus, confue- gt — tudine, aut prudenrum arbitrio conventum. E ;lin i Imo Joannes de Lugo & Salas probabi- pdts lem affirmant effe contra&tum , quo Cajus TIUS centum florenis emit cenfüm quincuncem a is ii Sempronio ad tempus vite fuc & filiee fue yelui €o pacto, ut fi ipfe aut filia gravi neceffitate J j d preffi; pretium repeterent, is reddere illud 1 p teneretur. uia-hoc pretio Cajus emere ) Qs poffer cenfüm realem perpetuum redimibi- d em, quem etiam alteri poffet eodemi pretio lj u yendere II. Pot- 624 Dz Jonr. TT II. Poffe etiam, cenfum realem rminor 1 Mu[ etidtm pretio, quam fint omnes penfiones fimul fumtz, conititui ad certum tempus; quo ela. s m fiomd pío extinguatur, forte non refuía , indubira. l tum videtur. Conrado; Covarruviz;: Cajeta- t E , . ifuio D! no,Navarro & aliis. Nam fi ceníus real I$ m i perpetuus emi poteft ; multo magis id lice- bit quoad cenfum certo tempore finiendum., g d um Idem quoque quoad fimiles cenfus per. fonales licere tuentur doctores nuper laudati, jprs n T a uia alioqui cenfus perfonalis ad- annos 20. ! gb plus valeret, quam cenfus perfonalis vel re- I ] fania! alis perpetuus redimibilis aut. irredimibilis, n p Neque etiam apparet ratio, cur zftimatione communi, aut lepe Principum juribus per- aihus d autmnos d fonalibus imponi poffit pretium minus; quam fit res qu& in futurum exfpectatur. lts stum mb men contractus ifte ab ufurz fuco fit immu- s u nis, pro tempore legitimo ad minimum anni ::5t I lï octo a quibusdam exiguntur. d 3 DI ARTICULUS IX. .mmms. ?*T ! m ] H 4 s De Cambio, coutvatlu. Societatis. . De Spo 7?- ng fioue g. alea. ^ " : - INota À. Cambium Italicum. vocabulum Ti Uv 04 Grecis dicitur deyvplou dAAa'yn pecumie per- t N N smutatio wegotiatoria : Grallis Cbange, Gierma- M nis JZechfe], Belgis Ziffal. fim dividitur in cambium «erum : Univer & adulterinum. Cambium verum veale ac pro- * f prium, eft permutatio legitima pecuniarum : UI'L fcrvata &qualirate inter datum & acceptum. : ame Dz Jonr. 6is i Cambiurn adultevinum (eu fidum, eft vera ufu- Mi ] ya, dicitur etiam ficcum , eoquod vera per- TM mutationis fücco & vipore deítirutum, cam- Iin. Ut fi folum ha- bii nudum nomen praeferat, mmx&ää beatur ratio temporalis diflantize, vel finga- Htlv tur folurio alibi facienda; quee tamen ufüra- af rie eodem in loco fiat. Hinc non nifi men« Qf daciter ei a. feeneratoribus cambii proprá ap- S n pellatio tribuitur, Alii ficcum dici putant; lr ldu quod maria non tranfeat, neque locum in EF f quo conrractus celebratur, M n m Cambium verum aliud eft mammlä, aliud tj Jocale. AMauuale fit permutatione de manu i .æft:tmadm ad manum prafentium nummorumi cum aliis n j prafentibus diverfz rationis, v. g. patriorum if cum extraneis, aut viciífim, Hoc idem dicis m s tur etiam cambium igutum & xó»ufdoc , a nummulo quodam zreo, grecis Col/jbus nun- r'ugo'lït i DI cupato : eoquod collybiftz ; trapezitee, ar« gentrarii feu nummullarii arpenteos aureosve nummios permutarent minutis. J Cambium /ocale feu trajetfitium et per- *x Mfr mutatio pecunie prefentis pro abfente. v. g; quando contrahis hic cum nepotiatore, ut pro epcdbuum pecunia ej numerata tantumdem Moguntiee vt aut alio in loco folvatur. Er quia heec folu- tio demandari per literas foler; cambium iftud f u etiam vocatur Jiferavium,. ui negotiatori m&biüm " .humerat pecuniam alibi folvendam ; vocatur p u Campfarius , aut. vemittens. Gall. Je douneuv. de valeuv. Nepotiator , qui pecunie'fibi nume- d á Fatr; alibi reftiruendee curam fuüfcipit, dici- Ils w ä Rr Iur [ ! 626 Dz Jonr. tur Campfor, vel Tvaffaus, Gall ]e Tivew. $ chUme Pecunia huic numerata, nuncupatur Zzlya, guSlS for in literis cambialibus. (e qii ui pecuniam alio in U loco reflituit, appellatur 7YTaffatus f. 4.ce- ertil prans, Gall. Z4ccepteur , Payeur. — Y5 cui pecu- o nia alibi folvitur, eft Exa&or, Praf[fentaus, Gall. le Povtzeur. II Contra&us fíocietatis eft conventio T plurium , füas opes aut operam ad lucrum 0i commune conferentium , fervata inter fingu- los equalitate proportionali lucrorum & da- mnorum pro rata eorum, quaà conferumur. yanmd De contractus hujus conditionibus vide tit. jprsim ^ pauter 4 pvo focio. in f& & C. Huic accedere poteft conventio, qua conferens pecuniam in focie- vu, d d Mim J tatem, cum aliis pacifcitur, ut quidquid con- ! guæfü( a0nor tiperit, fua fibi fors integra reddatur cum cer- to lucro, fed minore eo, quod merito fpera- h W AW re potuiffet. Conventio iíta nuncupatur con- M traus trimus, eo quod virtute comprehen- dat contractum focietatis, affecurationem for- tis, & venditionem lucri tajoris incerti fpe- rati pro certo minore. Contractum hunc rejecere. tamquam illicirum olim Abbas, A- bulenfis, Sotus, Baunez, Silvefter &c. ac no- viffime P. Daniel Concina in opufc. de ufura contr. trin. III. Alea proprie eft idem quod teffera vel ipfe ludus tefferarum. Accipitur étiam pro quovis ludo, qui cafu potius, quam arte gubernatur. Per translationem ponitur pro quavis fortuna, five periculo. ÁAleam: ergo "UT ! AL jace- Dz Junr. '1G 627 jacere dicuntur ; quicumque ineunt contra- A &us , queis fortuna admifcetur : u funt affc- i Tn curatio, de qua füpra, /udus, fbonfio , Jovtes. Jj Contractus quidem /udi eft paétum plurium, ut victori certaminis cedat quod depofue- 1Pl»c runt $porfioeft contractus;in quo plures de veritate rei cujusdam aut eventu contenden- "um tes fibi viciffim aliquid fpondent dandum ei, 141 ] qui veritatem fuerit affecutus. Sortes duci itrím dicuntur, quando aliquid ideo agitur, ut ejus ) ( "w»ii eventu fpectato innotefcat aliquid occultum. Ad hoc autem eft opus, ut fortibus fua figni- ficatio prius imponatur. Sunt autem fortes alice diviforiz, aliee coz- , Jfulto víe, alie dioinatoric. 1 Sortibus djviforis deciditur' queftio, quid cuique tribuendum :'um ( de rebus, honoribus, penis, aut functioni- »m bus : Huc pertinet fortitio fchedularum in : urnam conjectarum, quarum alie nihil, alice & dona exi Nobis u f ua; ali magna continent. icils Olla fortume , Gallis Loterie vocatur. Con- fultoriis fortibus divinum confilium explora- a bgn: tur, quid in negotiis obfcuris fieri oporteat: lls - Divinatorüs inquiritur in eventus futuros. d- Dico 1. Jufte percipitur lucrum tam ex .&ür cambio manuali, quam locali. Plures in utroque cambio occurrunt tituli; ex quibus u glit lucri moderati juftitia demonftratur. Ut fünt I. Labor & íolicitudo in coneerendis varize IPKUA f ;v r ortis monetis, iisque permutandis , fcriben- s literis, conficiendis rationibus in gratiam j ad arbitripm campfíariorum. 2. Sumtuofà J :: i Rra fu(ti- £28 Dz Junr. m fuftentatio famulorum fidelium & rei campfa. IN rie peritorum. 3. Lucrum ceffans & da. "t mnum emergens, dum campfor fepe fe pri- 2 p vat moneta aurea aliave note melioris ad (ers; d negotiandu m magis idonea. 4. Perpetuum serfns « tum quod valor nummo- fortis periculum; g at rum fa&pe augeatur a ut decrefcat : tum quod 4 m j focii negotiatores fidem fallant creditoribus, Í f oD cedantque foro, vel vitio fortung, vel frau- l j d f de, ut fieri quotidie experimur, quoad con- : ii ( rüm trajectitiarum. tra&tus pecunia ]u Wt Dico 141 Probabilius eft, contractum « " trinum fupra defcriptum jufte poffe iniri. Ws 7 Prob. ]. Poffe ea ratione iniri focietatem , u£ OE damno "on teneatur . . fx quis lucri pavtem ferat , de ded ut mullius partem. damni. altev. [e utdt, lucrum j li f vero commute fit , legimus $. 2. Inft. de Societ. j T & 1l.29. $. 1. fF. pro Socio. — Innocenrius III. c. Pet veftvas. de Donat. inter vir. $9 uxor. cum. at : praeítan- ia vir ad inopiam vergerer & cautionis da impotens effet, jub et dotem mu lieris a]i- dv n 1 cui mercatori committi , ut de parte boneflà lucvitsts J vir oueva po|fit matrimonii [uftentare. Hic er- RC o & dotis fecuritati confulitur, & ex contra- , &u Socieratis lucri honefti portio uxori fu- 1 1] ftentande decernitur. Z "n q Ejusdem contraétus juftitiam — tuentur kius, Jo. Major, uterque Navar- ts Joannes Ec Card. "Foletus; ac rus, Gabriel, Sylvefter ; M lures alii T T. & JCti, atque Academicz Ca-. 1l J tholice , quas recitat libellus tert ium Parifis 15 editus u Dz Junr. 629 ij editus an. 1745. cum titulo : Examen 7Leolo- N gique fv la Societé du pvét à vente. Prob. I1. Secundum adverfarios, tracta- lia ä tus ifte triplex erit juftus; fi divifim ineatur m cum diverfis; ergo etiam fi celebretur fimul j J ^ inter perfonas easdem. Neque enim ex con- G g junctione contradtuum aliorum Societatis li conventio mutabit naturam. Nam que na- 1b re f turalia funt contractui, uti communio damni ] quæn [ naturalis eft focietati, poffunt per pactum 1 abeffe, manente contra&tus fübftantia. i It Dico IIj Contradus, quibus fortuna Y mifcetur, fecundum f& nequaquam adverfían- Probv. indud. ]. S.'Thomas a. tur juftitige. 2. q. 168. a. 2. & fzepe alibi, ludos moderatos robat effe actus virtutis, quam Eutrapelian iil l W UM appellat Philofophus l. 4. Eth. c. 8. Hac tsl tamquam modeílie pars ad temperantiam T LA tf " Ípectat. fs - Deinde cum quilibet fit rei fuze dominus, p i nihil adverfus juítitize virtutem. peccabunt lu- [ I dentes; fi eequali periculo lufüs nummos fuos j H[ exponant. Y'ex contr 1I. Pari ratione fpon fionum honeftaä de- y u fenditur, modo certetur de re non turpi; & cum incertitudine zequali : nifi forte alter not W protefletur, veritatem aut eventum, de qui- bus contenditur, fibi probabilius aut certo m T f conflare. 9 IIL Sortes diviforias Deus imperavit Mi s um. 27. v. 55. & alioqui adrmodum frequen- f(f !l etiam " tes in vetere teflamento occurrunt. Sic RrIS3 SOAu- Ds TJvn*. r 630 jl j t J S. Auguftinus ep. 180. fcribit, forte eligen f T« dum Sacerdotem, qui tempore peftis vel per- nti jj fecutionis maneat in oppido ad íacra mini- J It T J ftranda. Easdem adhiberi poffe ad lites di- M MM !N : rimendas; habetur l. fed um armbo. ff. de Studi- ceis. Vidé eund. Aug. l. r. de do&tr. chriftian, e u C. 28. Huc illud Prov. r8. v. 18. Contradi- 30 &iones compvimit fors, €9 imter potentes quoque dijudicat. Per Confuültorias fortes deprehenfus fuit Sacrilegus Achan, Jof. 7.. Affertum Sauli re- f gnum, r. Reg. 1o. Ele&tus in Apoftolum Ma- d thias, Act. 1. dicente iterum Salomone : $or- ' m n zes mittuntur in fimum , fed a Domino temperan- fur. Prov. 16. v. ult. Verum hac fortitione g in umb prelatos Ecclefi&e eligi prohibetur c. ult. de T dub fovtilegüs. Quia nullum beneficium Ecclefia- fticum obtineri licite poteft fine inftitutione ;:em Tenur canonica. R. x. .. in G. ne aut fortis temeri- n s Üint m tati prefecturz facre ac minifteria ecclefiafti- ca objiciantur, aut videamur Deum tentare; , ts dl t judicium propius ab eo exfpe&tando, quod :W dAC n pL'Qpria indagatione capere ipfi poffimus. v. &p. LI9. S. Aug. c. 20. & fententiam Leonis n : r IV. ad Epp. Britan. c. Sortes XXVI. q. 5. IIl PJHI] Nihilominus in electionibus ad officia fe- cularia fortes iftas ufürpari pofle; nulla lege interdicitur, modo competitores idonei, ac fere pares alez fübjiciantur. Item cum grave f occurrit negotium , ad quod decidendum hu- j & mana confilia deficiunt, confultariis fortibus uti licebit, cum bona fpe, fore ut a divina i AU : Dz Junr. 63r I[, I Uæ rovidentia temperentur, fecundum id quod Prov. 16. recitávimus /fupra. Id quod cum mágna reverentia X precibus ad Deum fufis fieri oportere monet V. Beda, relatus c. /Voz exemplo Matbie XXVI. q. 2. AUL JDivinatorie fortes vang fünt ac fuperfti- tiofie, ac merito damnantur cum divinationi- busaliis & incantationibus cc. 5. 6. 7. 8. &c. XXVL q. 5. & c. 1. de Sortil. Merlor u Qi.. L. Cout. 1. Concl. Princeps , taxan- TU do valore legali monetam, jam habuit ratio- li Nl nem puritatis materig& , caeterarumque com- Y moditarum , que in conclufione afferuntur : ergo earum intuitu non poteft valor iterum li augeri in cambio manuali. X Df /4nt. Prin- 6u ceps jam habuit rationem monera , quoad Ec;ll ufum ejus primarium, qui eft effe menfuram & pretium rerum venalium ac folutionum ? infiim: fot C. quoad ufüm ejus fecundarium N. — Tales :ria CR ufus funt nummorum antiquitas, conformi- tas, raritas oftentationi ferviens : item mate- )eu.m; f 0)9 rie puritas ad opera artificum. commodior: polmus, V ponderis levitas, apta ad transferendum pe- " | àm Latt cuniam : pretium majus in locis aliis: ufüs talium nummorum in terris quibusdam, cae- ( i dica teris interdictis : minus periculu m legalis va- ,a & loris a principe diminuendi &c. — Quibus de caufis valor nummorum naturalis & eftima- Md Ut p oum f tio apud homines crefcit, manente pretio il- ( lorum primario ac legitimo. Unde confici- tur, centum florenos aureis nummis nume- ii l) ratos, & centum florenos nummis arpenteis 1 aut Rr4 , 655 i)E Junsz. [j aut cupreis , eequales effe uni tertío, v,g, jl füfl?f 1 u il equo emendo, ac confequenter inter fe, quo. hu ad pretium & valorem legalem nutnmorum, jj. 1 ye u il non autem quoad rationem 'illorum fecunda. riam, ad permutandum vel emendum per $: hic at smodum mercis. ; üfpo 4 tll f Oh;. /I. Pecunia, quatm dat campfárius, ftatim fit campforis ; ergo hic lucrum accipit gt afum mtu. pro translatione rei füz. FX« 4V. Conf. Pecu. nia enim campforis rion transfertur ; fed fit hi M s | j «t l virtualis. translatio nummorum campfarii; campfíor enim fua induftria tantumdem effi- q pecumm | cit, ac fi campfarii pecunia alio transferretur; ss Y atque infuper praftat periculum fortis; quod g ao n bajuli plerumque non folent, nec poffunt. ag puunz Qh;. 11J. Cont. 1. Coucl. Contractus iíte ahaptem D trinus eft focietas Leonina, damnata l. 29. 00 ff. $. a. pro'Socio. Ergo jufte iniri non poteft, m muty i d E. V. Zdnt.. In lege cit. dicitur, Caffrum ve- Jpondiffe , focietatem talem coivi uon pofe, ut al- i ( Duec] de lucrum tantum; alter. damnum fentiret ; 6 banc focietatem Leoninam folitum appellave. Ap« Yblen d ellatione du&ta ex apologo, fecundum quem 1 [ j* i 0; qui nullum periculum fubierat; nihil- ( ATT ominus afinum, praedam communem ex ve- . M A^ Ratione in portiones cquales dividentem di- EUR laniavit: qua focii calamitate vulpes cautior facta, fere totam praedam leoni reliquit. Ta- J lis autem focietas in contra&tu trino non ini- tur: €o quod. contrahens fentiat damnum lu- 1 Qu M cri majoris fperati, quo privatur pro affecu- fur, W ratione fortis, Imo in d.l. 29. 5. 1. habe Jta Dz Jvunr. 633 ii *""3 Jta. coiri focietatem po[fe , ut aulliut pavtem da- NI Il guui altev fentiat, lucrum vero commune ftt. Jofl. 1. Ita contrahens transfert domi- Pl | p nium íus& pecunie in negotiatorem affecu- !N rantem: hic enim de illa poteft pro arbitrio de illa difponere ea conditione, ut foli illi (taty pereat, aut fructificet, atque tantumdem re- E UT 4 flituere teneatur. Atqui hoc eft revera iniri contractum mutui ; ergo lucrum ex eo eft UE s de( f vera ufura. il J. V. Maj. Ex contra&u ifto Afll & conventione feria amborum negotiator NUA 1 tenetur pecuniam collatam cum reliqua no- AW mine utriusque negotiationi applicare : qua- lUf propter non negotiator folum , fed etiam de- R " btl ponens pecunie iftius dominium retinet. Quod autem haec deporienti non pereat, non ^mmr i &ccidit ex eó, quod focietas abierit in con- I) tradtum mutui transferentis dominium ; fed fí il j ü ex contractu affecurationis adjuncto conven- ) MM tioni focieratis, Patet hoc in cafu, quo deponens in fo- cietatem, affecuratur a tertio non focio; item T au .. quo locans aut commodans affecuratur a loca- jt, I tario, aut commodatario: his enim in cafibus m ere res non perit affecurato, que' tamen in ejus wm! dominio manet, ut confentiunt ipfi adver(a- "T P VTR ügi s Infl. 2. Sixtus V. in Bulla, que incipit, mm — Deteffabilis, damnat faturos contractus , queis du cavetur conferentibus in focietatem pecunias, j pI aut res alias, ut quocumque periculo aut ca- i io fàlva reftituatur: ait- g.w fu fors ipforum a foc j Rr $ que; — 634 Dz Junxr que, contra&us hofce ufürarios & illicitos /I eade [o) fthac habendos efle. em non Ergo. E. JN. Conf, b ulla iftain Belgio, Gallia & Germania, inio fs in multis etiam locis Italize recepta non eft, li /]f[ild 1l t Quamquam S. Pontifex loquitür tantum de calibus, quibus inequalitas, per tale pa&um n 1l iA inducta, aliunde non fufficienter compenfa- fri ii tur. Quare merito ait; talem contractum ef- Á fe mutui, Poneffo focietatis momine palliatwm : i P C')" 1 r focietatem. iniram coz?ra equitatem eg [ocieta- RI zis juflitiam , obítringendo plerumque. paupeves €? egenos, fuoque labore &g iuduflria vitlitantes J M Ml (j ad varia pacta focietati adnectenda. Non er- go damnat contra&tum hunc ut jure nature L yA Cbä illicitum , nec abíolute ufürarium, fed tantum r cens ex prafumtione pro tali impofterum haben- A nG T dum. Sed & Francifcus 'T'oletus, cujus opera Cs qui Sixtusad concitiadam.hanc conílitutionem ufüs eft, 1. s. Inftru&t. Sacerd. c. 41. n. 3. eand. confti- .r:f'wi. ludli t ARA 1 rutionem laudans,docerpoffe contractui focie- tatis adjungi alios duos, modo focius aut alius m Qu tertius libere talem conditionem ineat., Quid? quod Benedi&us XIV. poftquam Concinianam declamationem adveríus contractum trinum j legerat, moneat Epifcopos, ne quam centu- ram fententie benigniori inurant, cui fedes c Apoftolica nullam hucusque inufferit, e7/ mi- n [ nus congvuere videatur Sixtime [on[litutiomi. l. 7. deSynod. Dicc. c. 50. Denique Rota Rom. ll olim jam conclufit, Sixti Bulla comprehendi [ folum cafüs ufürarios de jure communi , ad- dius majoribus poenis : & recenter per fYes £0fi- ( Dg Junr. 35 UY conformes in eadem caufa editas decifiones ju- dicavit, eam non obeffe contractui trino. Ut refert Flavius Cherubinus in Comp. Bulla- rii Schol. 1. ad Bull. 45. Sixti V. Srultitie autem . [peciem effó, privatorum [cribentium au- oritatem. exequave buic. au&lovitatà Rotse fc. Rom. fcribit in Relat. Rom. Cur. difc. 32. n. 86. Cardinalis de Luca, pre centum proba- lll biliftis a P. Concina aftimatus. Vide P.Francifci Zechi S.] n . Differt. 2. de P rigore noderato doctrineS. P. Benedi&i XIV. circa ufur. c. 2. fect. 3. 4. y. & 6 ubi paralogis- mi P. Danielis Concine folide diffolvuntur. Oh. IF. Cont. IIL. Coucl. Ludus aleze prohibetur clericis c. Clericz. de vita €g bondft. Cleric. & in C. Trid. Seff. 22. c. x. de Aeform. u Imo & laicis quibusvis in ff. & Cod. t. de /4- leatoribus. ludi tales interdicuntur, ac flata- iur, vi£&um im alee lufu mom po[fe comveniri: Fitlli & fi [olvevit, babere vepetitionem, tam ipfum, " quam bevedes ejus advev[us viorem g. ejus De- Védes, idque pevpetuo, €3. etiam poft triginta an- 70$ Cg*. Ergo alee ludus adverfart videtur [TitUm juftitiae. & JV. Conf. Nihil contra juftitiam m n peccabitur, modo ferventur condiriones qua- qu f i tuor, L Ut fit facultas libera ludentium di- ls fponendi de re, quam ludo exponunr. Il. equis meru aut dolo ad ludendum induca- RomRL tur III. Nequa fraus contra lufüum leges Qff committatur. IV. Ut fit equa ludentium condirio. IQ Leoislatores autem; quibus boni mores in rep. cordi funt, merito aleatoribus funt | 6356 Ds Junr. funt infenfi : eo quod ludis iftis temperantia lurimum ledantur. n d alieque virtutes ua- propter Ecclefia ; icis perfonis ludi tales füb [glï, ho fl culpa gravi interdicuntur, fi non tam recre- ationis caufa, atque immodice exerceantur, j Uam j " u & V. Silveftrum, Verbo, Zudus. n. 11. Leffium j ! 5 ] /]. j de ]-& - 1. a. c. 267n. $. o ARTICULUS X. !j ( l " [* il [ i 3De Locatione, Condu&lione, Empbyteufi , Fzu- .;.ï»'.üi m do, Lilello , fupevfice. Jartur Opis JDico. . Locatio eft contractus proximus s, Go ettioni venditioni, quo perfona, vel res ali- r qui qua ad ufum vel fructum mercede concedi- stor lo tur. Huic xefpondet cozdu&iio contractus , ianr qii quo perfona vel res dicto modo comparatur. (; andtdo Eft ergo unus idemque coztra&us. confeufualis j v t de ve fruenda, vel opeva preflanda pro. certa qus den sneycede. — Pr. Inft. & $. 1. h. t. & l. 22. fin. ff qr od de Commun. divid. Item toto tit. Zocazz. a d Dicitur L Confenfualis : ad quod fufficit confenfüs tacitus. D] Ut fiquis initio fponte jz.:iafr.:: g Occupaverit rem, quae certa mercede locari folebat : aut ex poít facto conductor finito Umhzn At condu&tionis tempore; fciente & confentiente 1j locatore, non modico tempore retineat 'enm " n conductam, cenfebitur facta effe reconductio ] D AT tacita. l. 13. in fin. & l. fq. f£. h. .. Oportet .32&'« 100 autem, lege aut moribus certam mercedem n conductioni effe jam determinatam, ut tacita H( locatio condu&tio contrahatur ab initio; alio- n il t * qui Dz Junr. 637 W Mæw . qui non evadet locatio & conduclio proprie, f fed eo nomine actio prefcriptis verbis datur. ! J . I. Inft. h. t. & l. 22. ff. de Prefcript. Ferb. Dicitur IL. De re fruenda, vel opera pra- C anda. Ut cum conceditur ufus rerum feu AO li fruendi puta , edium fundi, libri; equi &c. l. 9. pr. ff. b. t. aut operarum feu locatio fa- ciedi, qua ufüs perfonarum feu opere pro- mittitur ; idque vel indeterminate nudz ope- ] f ra, prout fit in fervis & ancillis noftris : vel dererminate, cum quis operas fuas locat, & fimul certum opus faciendum, v. g. zedes ex- m ftruendas, conducit. l. 22. $. 2. ff J. £. mä)x ua quidem in locatione operis idem iECSöC QOT.C-fL & locator dicitur & conductor ratione diver- LURU w fa: locator quidem, quatenus operas fuas p npas locat ; conductor vero, intuitu operis faci- L endi , v. g. aedium exítruendarum. — Vicitfim 7 m ( qui operas alterius conducit, hac ratione di- a Jl fCL,I ! citur conductor ; idem refpectu operis faci- li endi dicitur locator. d. l. 22. €2 paffun b. t. Dicitur III. Pro éerta mevcede. dïgucd li Quo i f0 quidem ex capite locatio & conductio pro- r I xima eft emtioni & venditioni, & eisdem re- Xr ii gulis. juris confiftit. Pr. Jzf. D. z. Quantum yientati autem hic ex $. a. £ ]. g. $. 2. f. de P. P at- vndt r que aliunde intelligimus-merces tantum jin TO Pecunia numerata confiftere debet, quando " " tlocatio operarum. Atin rerum locatione mf etiam admittunt aliam rem fungibilem //. 8. (ill & 2n C. L. f. Cujus differentie ratio eft, j.utj^ Qj quod, fi pecunia non numerata interveniret, docd- 638 Dr Junr. locatio operarum foret contractus innomina. i !ggaïiont st tus, do ut facias : cum in hoc contractu non giridun poiïïrintervenire pecunia, fed id quod datur, m n debeat effe fpecies. Secus eft in locatione TO Vontio d rerum. Nam fi locem tibi vineam, ut loco E mercedis decem quotannis folvas amphoras QuId W odl vini, non erit contractus innominatus facio ut des r . enm d quia traditio non eft tale factum, quod in contraétum innominatum venit, nec f T pro traditione, fed pro ufu vinez alteri vi- " num datur. Oportet tamen rem fungibilem, qua mercedis loco pro re locata datur, cer- tam effe: nam fi fuerit quid incertum, v. g. üural dimidia vel tertia fructuum pars promiffa a IT condu&tore, erit magis contractus innomina- lfs sdio tus cum colono Partiario ( Zalbbauer, ) qui « toododori alias focius dici folet. l. $. C. Je Padis. i quwid ! Ex data modo definitione liquet difcri- $s p I men inter locationem & venditionem. Nam, ;; l: ut Ludovicus Molina d. 336. ex l. 65. de con- du ^T trab. emtioné. ex l. 2. $. 1.1. 29. f£. Locati , & L. l $. 4. Jüfl. b. 1. docet, in venditione inrerve- nit' merx, non in locatione. Ac generatim ; Haunoldus tr. 10. c. 1. controv. 2. flatuit, v 4v WIMUM venditione transferri in emtorem dominium, n M aut quafi dominium, quoad de jure poteft, aut faltem ufücapiendi conditionem : in loca- )U tione vero id agi, ne dominium , fed folus ufüs transferatur. De induftria hic adjecd- , i* mus; quafi dominium : quia folus ufüs rei cu- « jusdam vendi poteft alteri; quo cafü quafi do- ininium transfertur in venditione ufus; non item Dz jJunx. 639 It item in locatione, fecuta traditione rei uten- Á de. Sed plures adhuc differentias inter utrum- ue contractum prabet id. Haun. c. 4. con- trov. 2. D. 443 L Notatio autem hujus difcriminis non eft inutilis D0R] quia 1n rerum locatione non debe- tur cenfus venditionibus impofitus. V d ! Ceterum ex contractu iíto emergir du- I Venit plex a&io: altera Jocaz; , qua locatori licet ur- V df L »eré conductorem , ut mcxccdcm debito tem- T pore pxæüet & rem conduéctam, finita loca- U tione, reftiruat indemnem, ürmendo damna, que dolo aut culpa ipfius data funt. 1. 17 35. p (o99C. L 8.&9. fE h-t tf Altera actio cogdu&i adverfus locatorem datur conductori, ut fibi re conduécta liceat uti; & fi quid preterea interfit, praeftetur. 1. U ( 8. &. pr. l 15. pr. & $. 1. 1 55. $. r. L ér. n N pt. ht Hoc ergo nomine agere condu- 1 6; uz étor potefï ne ante locationem finitam expel- 11 LO» Iarlg$ & 21 C. h. t Id Quatuor tamen caufee fünt, ob quas lo- , ["'Fxlv» catori licet conductorem ante evolutum tem- Atl pus e re conducta exturbare: quarum due Jom»mum priores cafü eveniunt, due pofhrxores culpa us conductoris. 1. Si locator interea ex impro- mmü vifo indigeat re locata ; id quod tamen ei le- XL gmme pxobandum incumbit. l. ZZde. C. h. t. Jice 2. Si res locara inftaurationem requxrat, fis t que non nifi conductore expulfo fieri poflit a 3. C & l. 3o. pr. f h. t Quod ob utilita- M rtem "f 640 Dzr Jonx. t t tem pub licam decretum, ne urbes tuinis de. formarentur. l. 2. C. de Z&dific. privat, j oQm qsletit; 3. Si condu&tor, cui res ad plures annos locata, debito tempore non folverit merce- fifead £t dem. d. l. 3. ZEde. C. & L g4. $. x. f£ h. t His Jis 11 1 legibus non prefcribi biennium,; fed tantum «ap. 3. h. t. probat Haun. contr. 16. n. 535. ss i endo d 4. Si conduétor re conducta abutatur, v, g. recipiendo meretrices fures &c.il. 3. G j em a h.f Huc accedit, fi conductor domum de- rl ftrueret, redderet infigniter deteriorem, aut s vicinis moleftiam crearet. In cafibus priori- 2 nf bus tribus pro rata temporis penfio erit re- sgri | mittenda. Arg. l. 3o, pr. f£ & d. c. 3. h.t. non at brina tamen in quarto cafü: eo quod preeter loca- sia, b toris opinionem conduétoris converfatio in «yl, J ecdibus ralis eft, ut nec doceat nec liceat eum :(il: lu amplius in zedibus tolerari, V. Haun. n. 541.. 4f i, Quodífi condu&or interpellatus nolit fpon- siainj té eedibus cedere, non licebit locatori, eum st auctoritate propria exturbare; fed fervandus inrl ( eft ordo juris ac legum , que locatori no T n [ l., lg corporalem expulfionem permittunt, fed c n ju vilem, quz per magiftratum publice fiat. R. L. & m 176, fF. & l. 13. f£. Quod metus cauf. l i Heredes tam locatoris, quam conduco- J ; L.: 1 i, i ris. eodem contractu tenentur : fuccedunt , w enim in omnes oblieationes defuncti, l. 10 1 M h. | Hl [ W u C-h t L Idem judicium eft de eo, qui rem ,, L Q r ! À Al AT | locatam a fifco emit ; qui condu& orem, ob, 1 l ^ Z fpeciale fifci privilepium, expellere non po-. M | ii ( teft. 1. fin.fL. de Sfure fifoi. Ceteris emtoribus icef. 3 o Wt Dz Junr. 641 ii ( ficet expellere conductorem. 'Hic tamen ex | condu&to contra locatorem ag hs [ ere poteft, ut I fibi praftetur , quantum intererat , contra- &um fuiíTe ad finem perdu&tum, ^j l.9. C. L25. Il 5.1. h.f T L Dico [l Emphyteufis eft contra&us jm*f If »"»r'ä; conft nfualis, falte J transferendo r m ad decennium initus, de ei immobilis dominio urili in 34 alium , ut ea m colat, & quotannis certam 'Qnin& penfionem, in recoenitionem do minii directi, 154 folvat. $. 3. Inft. € Locat. Coud. & tot. tit, mw.C. de 3ur. Empbyt. Ubi dominus dire&us àut Germ. n appellatur Gruzdberr: colonus & em- V phyteu ta, Erbrechter, Gultbauer: bona em- i phyteu Oa tica, Erbleben, Erbrecht, Erblefland, |Erbuinsgutb, Bauervleben, Hofsut: canon vo- Dic d ! catur GZ/? : landemium Tj Handlobn , "hufzug- l j | geld IAuf- und Abfart. ' Secundum hane de- if ) l [ S ' finitionem Emphyteufeo naturdtn & proprie- foatan ! ttes breviter perítringim us. P fdena Dicitur I. contractus confenfuslis.. 'Unde , )ucaw;i'. fcrip tura ad ejus conftitutionem non re quiri- us i t Arg. $. unic. Inft. de Sed folum adh Obligat. ex con- T fa. J ibetur melioris probatio- nis caufa : ideoque l. 1. & 2. C. de Jur. Em- R. lg " : dicitur, feriptura intevve "ive. "Uftüs ta- '. [ugce&, me n obtinuit, utjad fübfi ftentiam emphyteu- m * feo S ecclefiafticae & civit atis fcriprura plane «* requiratur , idemque traditur ]. l4. $ 3 W^* & Auth. Zoc J'us. C. de $5. Eccl ej-Nov. 120. kP €5. pr. l. fin. C. de Fzud. veb. eiu. » D Ss iCI- 642 .Dz Jonrz. Dicitur 1I. Saltem. ad. decenmium . dnitus, dT n Fit enim hic contractus vel in perpetuum, vel ad unius aut plurium vitam, vel ad tem- Afl gt tntür us certum, quod decennio brevius effe non Regulariter tamen bona emphyteu- T pote&. . fica, eti am ecclefiaftica funt perpetua, ita ut qyes t tranfeant ad quofcumque heredes. Nov. 55. iminf sieuls c 3. Nov. 120. C 6, & 1. & e T. p APN Quibus juribus immuta- puipodt Ecclef. mon alien. H ) tum eít, quod iNov. 7. c. 3. videtur praci- TT l du pere, ad tertiam tantum generationem'ex. tendi emphyteufes. ln IV Per hanc con ditionem differt emphyteu- ; N fis a locatione. Nam fi res immobilis locetur ; r ad decennium, vel ad vitam conductoris, ;; qui ox non tam erit locatio, quam contractus em- i [j ( phyteuticus ; quo transfertur jure communi «j in conductorem dominium utile & jus in rej zl ita ut ei competat actio in rem contra queme ii vis. $ .3. Inft. de Locatioue Conduti l. 1. G. v i . de officio comi tis Sac. palat. €9 l. 1. $. 3. fE. d& lsf uperficieb. V. Haunoldum nupercit. n.45 T. uj Dicitur IIL. de transferendo rez zmmoP (s |. ( domimio utili. Hinc iterum differt a loca- Q"üd/fw/m tione. Emphyteufis enim conftitui folum po i. | teft in rebus immobilibus, que cultura me- ,. VET liores reddi poffunt: per eam transfertur O- ; ( iite folo dominio directo , minium utile, manente 1] j V penes proprierarium. Neutrum autem Jit M H Hïguml locatione: locari qui ppe res omnes pofíunt, , j. , W Al w qua in commercio funt; modo ufü non cone . fumantur: quia reftitui nom poffent l(?cafm';-. acanoueäug ! Dz Jonr. 643 21 i l. 51. ff. h. t. & confequenter tranfiret do. il It minium. arg. 1.3. $. fin. f£. Conmodat. quod; ]; uti & pofleffio, manet penes locatorem, fa- cultate tantum utendi conduc&tori conceffa. l.39. fÉ. Locati. Quapropter ufüsfructus & : ] f (s l) fervirutes cetere locari etiam poffünt, non quidem in fe, feu ratione juris confiderates, [ M fed ratione ufüs. Facultas enim utendi fervi- Ti (; tute locari poteft, excepta fervitute ufüs. $.2. Vr p & abitat. v. RUE Inft. de Ufufr. & $. 1. de Ufu füp. c. 2. a. 1. pag. 39. Dicirar IV. u eam colat , recentiore vo« um tabulo, tmélioret, dicitur. — Ex conceptu ergo molsz n at hujus contraétus tenetur emphyteuta ad eas Operas, quas communis diligentite colonus d ! adbibere folet, & cujus defectu fundus de- J QU terior evadere. Neque emphyteutz, finito bb r contraétu, meliorationum iftarum refufionem Lanm gt : & domino dire&to licet repetere: fed earum a durmtaxat , ad quos vi contractus non tenetur; n ut fi inftrauraffet horrea aliave neceffatia eedifi- grat.o4f cia, collapfa, aut incendio citra culpam fuam v abfümra. 1, 3. C. f il Quodfi colonus dolo vel culpa lata aut ial evi damnum notabile attulerit rei emphyteu- al $ tici , cadet in commiffum, poteritque a do- a mino pr rietatis ea privari. Authent. 1 jnio dig&; Yem. C. E $S. Ecclef. defumta ex Novel. 120. yuimi € 3. Item arguim. 1. 3. in fin. C. Locat. de yil ur. Empbyt. p u Dicitur V. e? quot atiiis certam péufiouem, cant, folvat. [u ;'Aï" t qua ] m ecanonem vo Equidem Ssa No- Dz Junr. 644 4f m;ämf NNovella7.c.2.$. 1. Sivero. eam juftam penfio- j f0l pofi nem effe conftituitur, qua& 20. annis collecta , &i debt Ifü eequat valorem rei emphyteutice: verum ca- a Dnus non plerumque ex eequo contrahentium arbi- trio pendet.Qui etiam conveniunt, utrum annis j It ln fingulis, an quolibet biennio fit praeftandus, [ / ^ Quodfi peculiare nihil decreverint de anni | 'Si domint , tempeftate , nec loci confuetudo quidquam sunoner KU hac füper re prafcripferit, folent eum exigere smite d füb anni finem, quo fruétus fuerunt colle&ti. Canonis vero folutio. non tantum de st La fuübftantia, fed etiam de conceptu contractus W tï. hu j ' Tenp hujus eft. . Quapropter emphyteuta in com- Wi f miffum incidet, fi in emphyteufi communi gytat o canonem triennio , in ecclefiaftica autem bien- &t]r &X QOf nio non preítiterit, etiam non interpellatus: um of yeit. cuimn in hocC cafü dies ftatuta pro domino in- terpellet. cap. oruit. de Locat. L. 2. C. de j ao -& m ur.. Empbyt. & Nov. 7. c. 3. $. Stire autem. Hec tamen porna. commiffi modis pluribus :iix:| 6dmu purgari poteft. 1. Si emphyteuta , antequam dorinus: tl ad privationem egerit; canonem offerendo; u i purgaverit moram, d.c. fin. Porui. Quod (j quidem beneficium emphyteute communt u ; non conceditur à lege, imo negatur magl$ Ug dum caducitatem voluntati domini alligat. "Wmr Et 1. 23. ff de O. &?. 4. & V.. Celfus. $1. d* "Ut "drlitr. poena iíta confirmatur. V. Hauno-- fVL dum tr. 9. c. 4. controv. g. n. $o9. & Ífqq. t 2. Ceffat poena commiffi, fi emphyteuta *nso. jt- j W T abfque omni theologica culpa' folutionem fer- Dz Jonr. t 645 n termiferit: aut emphyteuma , citra culpam v MW füam non poffederit. la 3. Si debitor maximam canonis partem, e ue ad unius anni praflationem accedit, ïïunï)uïüäïj folviffet , licet vicibus interjectis. tantum !t Prlällll.' " d contuliffet. 1. r. C. 4e folutionib. -& 1. I. Tnnt n ff Eod. Ib qiig; 4. Si dominus, culpa diffimulata, exi- A GU eret canonem futuri temporis: fic enim vi- t ol r etur. remittere. caducitatem ; ne contraria |ttum d .velle videatur. l. 2. C. de Sur. Emphyr. & n undts arg. l 38. ff. de Minor. fecus habet, fi cadu- o 1 | Citate denuntiata , preteriti temporis debita um ab emphyteuta exipat: hz enim penfiones VE debentur ex contractu przcedente; qui au- ag tem jus unum exfequitur, non propterea al- jdmm: teri cedit. LiCA $. Si canonem oblatum dominus non ad- ! fnin| miferit, & eumdem emphyteuta confignave- A 1j rit ac depofuerir fecundum d. 1. . " 6. Si ex emphyteutz heredibus unus sü penfionem non folverit, folventes caeteri non ] on'r fnd('« incidunt in commiffum. 1. g. ££. de Pullica- j (ud "i. Quia heredes tamquam perfonae a do- mü mino nominate, non a defuncto, fed a pri- ymj mOo concedente emphyteuma accipiunt, ne- gd; que fpe&antur ut heredes formaliter, fed fo- ] 3 J , *um materialiter. v n icitur VI. iz recegnitionenz dominii diretd;, yl Acet tamen emphyteutae emphyteuma & me- aj 1 / ! lorationes, quae épzrovímre dicuntur, venum JW It 9Xponere ad. explorandum idoncum empro- [8[*, 96 5 rem; [ 646 Dz Junr. rem; ita ut facta emptoris & pretii denun. !iggum du » tiatione, rem domino prse aliis venalem of. bicilur [ ferat, quo intra duos menfes nihil decernente, gt poterit alteri impune vendere. — Hoc fi negle. du a xerit, & empbyreuma, domino infalutato, i [ Qu vendendo , permutando , 'donando in alium tranftulerit, incidet in commiffüm tam slredunma , lii juris emp hyteutici, quam meliorationurfi l. 3. C. de 9ur. Emplyt. j. yr, G. ! g Wi Ideo autem in venditione emphyteufeos dominus jure protimefeos (Zes P'orkaufsrecbiy) s, L ipitium, qu gaudet, quia in emtione, venditione, ubi pre- tium attenditur, nihil refert, a quo perfol. apm p vatur; quod fecus in aliis titulis permurtatio- gU s ps r nis, donationis &c. qui vel ob affectionem erga rem, vel ob merita perfonee ineuntur. dt, at gatris Secundum d. 1. 3. dominus ab emphy- teuta novo non exiget pro inveftitura f. in- W. Df eito d ductione in novam pofleffionem ultra quin- quagefimam partem pretii. In aliquibus ta- du , um men locis pars vigefima ei conceditur, qu& laudemium , forte a laudativo aut donativo s li l | nuncupatur. Quodfíi dominus ipfe redeme- : ntm ) m í rit & confolidaverit emphyteuma, aftima- tUn4] j tionem integram tenebitur pendere. du ddftn Dico J/L Feudum eít concetfio rei im- ERN mobilis, quoad dominium utile, pro fidelitate s n & fervitio perfonali exhibendo. T n Dicitur L — Conceffo , plerumque lilera- "A WR DDER li. Emitamen poffe conftat ex cap. unico, de natuva - PFeudi. &c. un. de beueficio fratrit. viniy; modo pretium minus fit eftimatione ïie' ü n Ds Junz. 647 l, in feudum date , ut fpeciem beneficii A 1 i tineat. : re- j Dicitur IL. vez zmmobilit, quo nomine W etiam cenfentur jura incorporalia, venandi, ju- TIO) al risdictionem exercendi, vectigalia accipiendi. q i iUj H Quoad dominium utie: nam domi- OTH If nium dire&tum manet penes concedentem, qui tnrin: dicitur fimpliciter Dominus, Proprietarius, Infeudator, Germ. Zebenberr: cum alter ap- Vr pellerur Vafallus & Feudatarius, Germ. Ze- IL7] bhemnann, Lebentveger. Majus autem hujus ln« 'eft dominium, quam ufüfructuarii: hic enim quet jus tantum perfonale habet, quod cum ipío 5 pemrt " extinguitur, nec cedere poteft alteri ; vaíal- h ftua lus vero ju$ fuum ad heredes transmittit , al- 2f teri elocat , aut etiam concedit per modu m fübfeudationis. ' T (l i IV. Pro fidelitatecs fervitio perfonali. Qua ia i ex conditione differt ab emphyteufi, qua d onus reale imponit emphyteutze. Hinc di- wC*diïUI- ! cunt, Zeudum , a fide fervanda nomen obti- UE nuiffe. Item in hoc etiam feudum proprie s fümtum ab emphyteufi difcrepat , quod illud tantum ad heredes mafculos defcendat ; hec j tlint Demum Inveftitu- autem etiam ad fceminas. ia ra in feudo intervenit, vel propria, realis & od corporalis, cum dominus feudatarium in. ca- rum aut oppidum poffidendum inducit , at- n lfl que hoc ipfo jus in re & utile dominium qup tribuit ; vel impropria & abufiva, quando vl eum inveftit traditione annuli, enfis, pilei, i VLUM aut alius figni, datque facultatem adeundi Ss5 4 por 648 Dz jJunr. offeffionem , & jus in re/acquirendi, WVide f Ctorum commentarios i c. de D XFeudi: & duog jj* feudorum libros. Dico IV. Libellus eft contra&us , quo Emphyteuta aut Feudatarius quod ipfe pof. lii fidet feudum aut emphyteuma alteri pro pen- A fione fibi folvenda concedit, feu ut alii lo. Puji quuntur, fübinfeudat aut fübemphyteuticat, (f Is cui hec fit. conceffio, Jjellavius: dicitur: 1*)','(7 l A.M)/* j VO quamvis eum quandoque cum emphyteum ? aut vafallo confundant. E j t Dico V. Superficies, ut cotractus, eftcon. 517 ceffio juris in fuperficiem foli, ad plantandum : m veladificandum. Sumta pro re, eft res ipfa folo : tutut impofita, ut domus, vinea, olivetum. Cui :am nl jus tale conceffum eft, fuperficiavius vocatur, 3. 3 ac preter dominium utile füperficiei nihil zut, dj in folum juris haber. — Conceditur autem jus : iftud a domino foli directo , vel donatione, st vel elocatióne, vel venditione, vel pen« hij fione annua aut ad certum, tempus pro li- ia z bitu domini, & conventione mutua, fecun- &il £€um conditionem contractuum iftorum. !'; Qijin Juribus ha&tenus explicatis opponitur 5455 vadlaudium íive Allodium ,' vox recentioribus i, dumtaxat JCtis cognita, eftque res immobi- :ijiyy i lis ita fui poffefloris propria, utnullum alium :5 nofcat domidum dire&um , ac proinde uj ad nihil oblipetur, nmifi ad preftanda tri- s. buta. Budao tefle, nomen habet a lu- ii dando , h.e. a nominando ductum ,. quo Dm) r qui (gle predium poflidet ; nominare 2Bt0- 5;|;. H ] Dz TJunr. 649 quI M rem fuutm nemini teneatur. Dividitür in no- dllU; bile & ignobile. V. tit. 54.1. a. Zeudor. Q CAPUT X. QUi lt De translatione Dominii per Prefcriptiouem. ARIICULUS L iE [ T u Prefcriptionis Suflitia. Ti diig Ota l. Abfolvimus hucufque tres modos N ET queis volente domino priore, dominium rerum in alios transfertur, ut cap. 7. a. 1. no- A e(ï;oa. tavimus p. 277. reflant tres modi, queis, Y TRU domino invito , rerum ; dominia in W/'J alios tranfeunt. Ac de jure belli difpu- ls ( tare extra noftrum inflitutum eft , quod - ] Y fufcepimus. — Solurm alterum titulum de prae- ^ l sE Ícriptione , capite praefenti expendemus; quo vatmjs res a domino legitimo, citra ejus crimenin | ämmne,l alios transferuntur au&oritate legis. g Prefcriptio autem olim in jure Ceefareo mup: idem erat ac exceptio, feu oppofitio, qua VU AR actori litem intentanti mazeute litis fundamen- Áinrom, 70 , quidpiam opponirur ad repellendam ejus aCctionem. Praeícriptio talis & exceptio owm cenn'onbu.s alia eft peremtoria qua .probata extinguitur ; nmo» alio : ut fi opponas, te jam folviffe quod pe- um r titur, te mandato principis aliquid feciffe ; i pïcïïi", alia dilatoria, quee protrahit actionem, fi op- ponas , judicem non effe competentem, te« gt ; es infames. t t . hi F':: Dixi, manente- litis fundamento b quia fi n* T Regetur litis fundamentum, non erir pro- Í li $5 3 prie 650 Dz Junr. /ma eïunk prie exceptio , fed defenfio : ut , fi neges, te ol n emiífe equum, cujus pretium poftularis, non df diceris excipere vel prafcribere, fed te de- fendere, fundamentum litis extinguendo. v, t. t. fE. de Exceptionib. Pre[cvipt. &c. u vt iVota II. Ad hunc modum prefcriptio- 00 nis nomen in difputatione praefenti accipitur hUt pro exceptione peremtoria, inde orta, quod tempore legibus definito rem aliquam poffe- dimus, vel jure aliquo ufi fumus, vel alius ab ufuü rei cujusdam ceffaverit. De quo IN argumento agitur in C. duob. titt. de Pra- Jeript. longi tempor./ Ex de Pre[cript. 30.£7 40. a. NT Recentiores autem juris Ecclefiaftici & J civilis Confulti prefcriptionem mifcent cum ufücapione, qua l. 3. f. de Ufucapionibus. Ita m deícribitur : 727je&;o vel adeptio -:Dominii per ; continuationem po[jeffomis temporis lege defimiti. Nam fi talis a domino priore impetebatur, prefcribebat peremtorie, i. e. excipiebat & TP opponebat legitimam certi temporis poffef- ( fionem , qua acquirebat poffeffz rei domi- nium, & confequenter jus & actionem alte- rius extinguebat. Magis tamen proprie loquendo , ufüca- pio & prefcriptio pluribus differunt. Nam ufucapio non eft formaliter acquifitio domi- P nii, fed caufa hujus adeptionis ac preícri- " ptionis. Unde dicimus, ufücapienem inter- rumpi. Jveizde pre(criptio fola eft vocabu- ra?- lum commune exceptionibus, JDemigue p cri- Dz Jvunr. 6j1 V 556055 fcriptio, qua extinguitur actio perfonalis vel ii realis alterius, ufücapio vocari non poreft, ( rifi admodum late ac improprie, inquantum jus & libertas ab aliqua/obligatione ufücapi äh diceretur. nj fewi Quod vero interpretes quidam fejun- *z?(fä( NU « NU ant ufücapionem a preeícriptione, eo quod LT. illa t mobilium , hzec immobilium ; non pro- ln batur. Siquidem ufucapio etiam eft immo- TE bilium, Inft. de Ufucap. in Prafcvipt. & . un. a C. de Ufucapione . trausformanda, & preefcri- ï.:ftï. l]vï 1 Tæ. ANM lo ptio in rebus etiam mobilibus locum habet. " Solent autem uti accufativo ; cum jus novum adverfüs alterum adepti fumus, di- Bl cendo : Hanc vem, fervitutem, ufumfru&um, n jurisdiclionem - pre[cripfi. — Quando. autem jus i altrerius contra nos habitum extünximus tra« ! DJ'M &u temporis, utimur dativo cafu, dicentes: LT Huic juri , obligatioui , atlioni , [ervituti pre- T p l ltlm Kcripfr. « lVota TII. Etfi leges per prafcriptionem p , dominia rerum ac jura transferant, non poffe s d tamen illa jufte retineri, fi; termino prafcri- tnem lt ptionis elapfo, conftiterit, fuiffe rem alie- nham : nifi negligentia domini in re fua inqui- i, renda intercefferir, putarunt olim Adrianus, w M in 4. q. 2. Toan. Medina C. de Reftir. q. 18. jfio d : Scotus, Gabriel, & quidam alii. - ( p T Contrarium ceteri "Fheologie & JCü nem J tenent, quos fequitur & refert Covarruvia; efl Y l ad Reo. Poffoffor p.3 $2$ Mi M Dice : 652 Dz Jvonr. Dico. Prefcriptio legitima transfert do. PT 114 minia rerum & jura etiam in foro confcien. tie. Prob. Rite prefcribenti leges domi- if n jh Pfæ K nium rei poffeffe aur jus adverfus priorem dominum afferunt ; d. 1. 5. f£. & Inft. pr. de ;.),W*Vuniqïfl j l x iqpronan ( Ufucapionib. & 16. q. 3. & X. t. t de Prafcvi- h siui a i piiouib. ergo in foro confcientiz tutus eft de acquifito dominio, nec tenetur ad reftitutio- ^ qugd qunia j fj !/ Í " l"/ nem, licet poftea comperiat, rem fuiffe alie- li nam Prob: Comf. Leges juftis de caufis T l r df A V transtulerunt dominium aut jus in rite pra- Ícribentem ; ergo non tenetur in conf(cien- m n tia jus fuum cedere alteri, qui illo excidit. (Cym detm r quprz Caufz autem cur dominia ac jura precri- bentibus adjiciantur, funt feqq. . I. Ne'diu ac 1: J enm fere femper rerum quarundam dominia in- s pbl & | certa eflent. Pr. In(t. de Ufucap. & d.1. 3. f£ sapin, À II. Ut aliquis litium finis effet , qua pene g tem n i C Dd immortales forent , fi liceret poft diutinam rerum poffeffionem eas repetere a bone fidei (j N« poffefforibus. 1. ult. ff. Pro fuo. III. Ne pot- fs feffores ejusmodi prope immortali timore d ml teneantur, ut ait Juftinianus, l. Cum notiffimi. elIRR j Pr. C. de Prafcript. 30. vel 40. aun. dum per- [ nmge petuo metuerent, ne res ab ipfis pofleíle hq Is evincantur. " Unde fieret, ut nemo auderet l i fundos colere. Lex enim jufta in foro exter- ïi;f*iab i NI 1 " ; ï no , jufta etiam eít in foro interno, ut fert Mf axioma tritum. IV. Ut hac ratione fegnities s d. i & defidia hominum, qui res fuas ac jura in U i judicio períequi nepligunt ; exacuatur; e&um pum / Vg Dz Junr. E i(im'ï i Ll unitur ademtione dominii. l. 2. C. de 7Zzuali Jem exceptioue &gc. & c. F'igilanti de Prefcvipt. d Confirm. cap. fin. de Prefcript. damnatur " rantum illa preefcriptio, quae cum mala fide eft conjuncta ; id quod claro eft argumento , d il l preícriptionem cum bona fide conjunctam approbari a Jure Canonico, quo nihil appro- 'àl " batur, quod confcientiam ledat. Obj. l. L. 166. de R. J. & c. 48. Eod. in ij LJu 6. Juve nature equuim efl, meminem cum alte- Ti Dre vius detrimemto &^ injuvia freri locupletiorem. DA aM Hoc autem fit in prefcriptione. Ergo z. JV. j MUl ZA[J. Cum detrimento quidem alterius fit lo- p p cupletior, qui prafcribit, fed non cum illius iiv ul d injuria : Jus enim nullius violat, qui aucto- ib riate publica & legum prefíidio dominium Al & jus acquirit. Atqui ufücapione; uti & tra- Qu pat ditione tem noftram fieri, deci dit l. Zraditi- ) ! CULT onibus. C. de Padis. Wt Ob;. 1. Nemo fine culpa privandus eft DN NY re fua R. J. 23. in 6. nec (ine facto noflro in alium tranfire poteft quod eft noftrum. 1. 11. Tl !ifïi"' de R. J. fed in prafcriptione non preeceffit (um px culpa, feu negligentia poffefforis prioris in poüeiïæ reíua inquirenda, ut ponimus; neque etiam T fa&tum ipfius, quia neque contractu, nec alio yo d confenfü abdicavit fe jure fuo. . Ergo. &« ex- QU M blic. d. teflimonia. Nemo fine culpa re fua M [egm privandus eft, privatione poenali C. legali; u cum id exigunt uriliras & neceffitas publica M N. cap. cit. fize culpa , vifi fubfit caufa; mou eft p aliquis pusieudus , explicationem noftram cla- re ! 654 Dr Junr. » re innuit: qua in dominii aut jurium trans. 4 n latione Respublica fupplet confenfüm domi. 40 mb norum priorum. Huc etiam pertinet; quod 2 a m 4X L. 25. f£. de Probationib. Nemo cenfetur jacta. 4 ufque d re füum, quíi laborat ignorantia. lufl. Lex de ufücapionibus & prefcri-; gum, d* sgri t prionibus punit fegnitiem priorum poffeffo- gium, n rum; ergo eft peendlis; & preefumit culpam, j Gf d p Ye. Dift. Couf. i folam unitionem neplipgen- ais $c ti& fpeGaret C. cum ob fines illuítriores fu. 14!1 /h A q erit ítatuta N. Eorum tres ptacipuos in conclufione adduximus. h f ïj* Ánydm, Ol;. III. Imperator Novella 9. prefcri- jfife dient tionem nuncupat zmpium prefidium , & im- y m probam temporis allegationem. — Ergo hoc titue lo acquirentes ufücapio non preeítat tutos in d intima | conícientia. TOR m. ]V. Conf. Juítinus Aug. Ro- 5is &l f mane Ecclefi& centum annorum privilegium 9 Q ad prafcribendum contra eam indulget. Im- pium autem prefidium & improbam allega- i. Dnci tionem teimporis nuncupat eorum, qui mala z u fide continuaturi erant prefcriptionem. JVec v m iniquis, ait , bominibus umpivan. vemaneat prae xuai Jidium, &2 tutus peccaudi locus , etiam [cientibus 'Tm Áin jn. 2 velinquatur , &c. Juf. 1. Qu i fcit, fententiam judicis,rem lsT tv m fibi adjudicantis; niti prefümtione falía, non poreft illam rem , falva religione ; retinerej N d At tl ergo qui evoluto tempore ufucapiendi com« perit, rem alius fuiffe, eam bona conícien. Vg B. M. Con. tia poffidere ultra non poreft. Qs Judex fua fententia nemini jus confert, 16 T Pgmh ecia« Dz Jvnxz. 65f il If declarat tantum , utri partium lepes mapis I1 faveant fecundum ipforum allegata. At prae- Ua fcriptio tribuit prefcribenti novum jus aut LUf ( dominium . abfolutum — au&toritate : publica. Quod ufque adeo verum eft, ut, fiquis rem Häu] & Y ufücaptam ; ex errore juris domino priori V nl teflituerit; nihilominus, ob acquifitum ejus lii i z dominium, vindicare reftitutam poffit. Ut A nl cum Gloffa & praflantiffimis JCtis probat hifrirs f Haunoldus tr. 5. c. 2. controv. 1. n. 17f.. Hs Jnfl. 3. Ad conícientiz fecuritatem opus J eft bona fide ; fed fi evoluto tempore ad Wx ] prefcribendum ,* novus poffeffor comperiat !Ib rem fuiffe alienam, deeft ei bona fides. Er- tU go. H« JV. miz. Fundamentum prafcriptio- nis eft legitima poteftas & voluntas legisla- p d toris, ita pro communi bono ftatuentis. Bo- sls na fides eft folum conditio -requifira pro dygtt,qm T tempore,; quo incoatur & continuatur pra- Q A It ícriptio. Hoc finito, quando poffeffor com- f UL [) perit; rem non fuiíTe füam, errore ifto de- u'»"l' prehenfo , non ceffar bona fides ipfius, fed ):ionelm lj /f melior evadit, cum certus jam fit; rem pof- T onis. feffam füam jam effe jufto titulo prefcripti- yics tl Infl. 3. Tempus non eft modus indu- ) Eal(æ ; cendz vel tollenda obligationis. /. Oligatio- M u N mum. fE. $. x. de O. €? A. j Rü Ergo fi preefcri- jend t ) ptioante non habeat vim adimendi dominium iä w;q,'f:ï;' uni, & alteri tribuendi, neque habebit tractu 1',: temporis completa. x /V. Cozf. Preefcriptio h ( vim füam potiífime obtinet ab auctoritate le- n gum, 656 Dzs Jvsnr. gum, que ufucapioni certo temporis decur. ygrhlia íu, aliisque 'conditionibus preditee jura do- g i mini prioris tribuit. :Qpi[æ) t Jufl.4. Etfi flatuatur a C. Trident. ajnem t Seff. 25. c. 19. tempus quinquennii ad pra- Jl fcribendum contra reiigiofum, qui ob vim, snre Ti merum aut defectum e&tatis ; negat. validam A;econveniegff fuiffe profeffionem fuam , haec tamen conftitu- dadio 1 tio non procedit, nifi in foro externo; érpo vf etiam leges prefcriptionum. 3 4JV. Corf. ad gfr r profeffionem opus eft confenfa libero tironis, il 9 Vr quem, fi non adfuerit, Ecclefize leges fupplere A ii non poffunt. 'Transferri attem jura invitis j Expra ! dominis poffe magiítratus fuprema au&ori- imo fümity tate, exploratum habemus. d a Qb. IF. Saltem prefcribens non ac- domints hd. quirit dominium dire&tum, fed utile dumta- 1 Qominr xat, ut multi quondam opinabantur: nam j o qui giulianus. ait, l. 13. $. 1. ff de Jurejurando. gt, lm. eum, qui juvavit, fundum [uum effe po[i longi tem- m hr poris prajcviptionem , etiam utilem atlionem La- AN bere debere. . Cui autem competittantum utilis & rion directa actio, non habet dominium di- m jl jn rectum. B. JV. A. De hac diftin&tione jura t [ a nuspiam meminerunt, fed perpetuo dicunt, dominium transferri in preefcribentem : prg- tf OT ! ter plurimas ll. alias, l. 4. C. infin. de Pre- Jax ov feript. 30. v. 40. ammor. ait Imperator: /fit li- ber, & prefentis faluberrime legis munitione fe- A W 3nt curus, . Non autem pleniffime fecurus effet, f alter retineret dire&um dominium: quia ca- 0[ M füs poffet occurrere, quo dominium utile di- rc 9 | j ) s j Dzr Junz. 652 L [ re&o confolidaretur; aut alia praejudicia pae« Ícribens incurrerert. Deinde nec lites ita ef- " ll fent fopite, ut refufcitari facile non poffent, l l j quem finem tamen leges maxime fpectanr. "Ad avrgum. X Sermonem non effe de rei Il qui j s La vindicatione ratione prefcriptionis , fed de a&tione conveniente ratione preftiri juramenti, littn i CITQO: )* quz eft actio in fattum. . Quamquam in jure * a&tio utilis frequenter nominetur, non prout ; I / jl J.4 opponitur directe, fed prout idem eft ac effi- brotmry px r . ult. f£. de /4qua pluv. 1. 10. pr. ff. m ipin fi fervitus vindicetur.. ec. t um u u Jifl. Ex pra(criptione dicitur oriri exce- ptio; imo fümitur pro ipía exceptione. At- ey um d . qui exceptio eft actionis exclufio; ergo anti- uus dominus habet rei dominium. E. Án- | Ti AL D] tiqguum dominum non habere revera jus ] agendi, eo quod exceptione füccumbat; fed j'dtaug q/ .f agat, folum quoad apparentiam videri DAU A a&ionem habere. n;fi'wl i y wa ARTICULUS .II. itmund - foua fides, prüma conditio ad prefcribendum finn necellavia. Vr j / Ota L Prafcriptionem quoad füubítan- 30 d N tiam fuam & originem primam ex jure : nre gentium proficifái Hugo Grotius cum cele- p h [ Ir: brioribus doctoribus afferit. Quatuor ad eam qr p : conditiones requiruntur , quas hi verfus munitiga [ exhibent, !l 4Non ufucapies, quatuov nifi talia [ubfint : if «Equa fides , juffus titulus, ves nom vitio[a, p ü L Zunpore prajcripto po/]ïfz'o coutimuata. le 658 Ds Junz. L [ ! * ,ll Veftigia hujus juris jam inveniuntur in' J S; / "TE libro Judicum c. 11. ubi ]ephthe Ammonita- m j ( /ll rum regi regiones Jordanem verfus ab Ifrad- 1 I " u ï:,z, .g!h? / litis repetenti objecit poffeffionem aliquot il Jl M I li / 1 i feculorum. In quantum vero conditionibus ' ] ,.A. f [ ; ml itii ! illis modi peculiares & certi fuerunt a legibus ' [ ) [ / ^l [ [ 1 adjecti, recte dicitur ufücapio modus acqui- ^ N /)/ï Jj Wa/ l rendi juris civilis. Pr. Inft. h. t. Nota IL Bonafides dicitur opinio , qua La i quis credit, fe effe dominum rei po fTeffae, aut " ] iil íc agere pro jure fuo. l. ro9. de . $. Econ- tra mala fides eít jüdicium, quo quis exifüi- j p . (f i dr Q 1nat, fe apere contra ] us alterius, rem po s pb d dendo, faciendo aliquid aut omittendo. 1.2. SLIT t ro Emt. adipt etun Bonam fidem zPeologice fümtam nuper " ü Eadem erit juridice talis, cum * i d defcripfimus. At [ $p a legibus prafumitu r non poffidere alienum, ' ;b ( Poteft au- : T dren f aut nihil contra jus alterius agere. tem aliquis bona fide theologice niti, ac ni- gb od j ] hilominus laborare ma la fide juridice. Sicetfi: quis perfiftat in bona fide theologice; dum : adt, a ipfi füper re poffeffa lis intentatur; per ipfam " Q p HMra. tamen conteílationem litis inducitur fides MT mala juridice, propter praefumtionem juris (luarqquam &i ] in contrarium. 3 p Dico L Fides theologice bo na ad BOR incoandam, omnem prefícriptionem tam . d y Eft fenten- WH. i J/uv[ » quam conrinuandam requiritur. tia certa tam "Theologorum, quam Juris Con- ïif, W n. e W f w fultorum, &9 Probr. ex cc. 5. 17- u ! Praícript. fumto ex c. 41. C . Lateran. ] M , / am;;( Innoc. Dz Junr. 659 Innoc. III. uoniam omue quod mon eft. ex fide eccatum 6f2 : Syuodali judieio defrpmus , ut 1 nulla valeat abfque bona fide prefeviptio, 1am ca- gonica, quam ctvilis. 1) ( Cum generaliter fit omui con[Hitutioni atque confuetudimi derogandum, quee Is ab[que mortali peccato tom poteft objervavi. Unde J oportet , u£, qui pre[cvibit , in nulla Temporis parte vei babeat cou[cientiam alieng. Secundum WH hoc c. R. L 2. in 6. Pofféffor, inquit, male lis« fideà ullo tempore mon prejcvibit. UA Secundum hanc conclufionem , nemo qsicum dubio practico incoare poteft prefcri- ] $ M iM i Wi ptionem, aut continuare, Nam talis non 1:5]; tantum dubitat de rei dominio & immunitate, ed ambigit etiam, an hic & nunc fibi liceat 1j Tem occupare aut retinere, agere aliquid vel jq omittere citra juris alieni leefionem. Atqui « ita dubitans peccat formaliter, eo quod fe ul preferat alteri fine jufta caufa, feque expo- ;; nat periculo occupandi rem alienam. . Neque ( talis judicare praétice poteft, rem alienam ii non effe, aut fe non agere contra jus alterius: pj nam qui practice dubitat , non judicat « ii practice, m ïüïi: Quamquam autem nonnulli putent, cum übio practico prefcriptionem pofle conti- g Duari; contrarium tamen non tutius modo, [e 2 - vt onge eft probabilius , ex l. $; fur. p $ r. fE. de Ufurp.ez Ufucap. —.Si quis id, quod " (r. v ! ) j . poffidet , uom putat fibi pev leges licere ufucapere : ] Icendum eft , etiamft ervez , nom. procedeve ta- Mrd 1] eyus ufucapionem: vel quia mon boua fide [ qTt23 eide- 660 Dz Jonr. si 0 videatur. po[fidere, vel quia i jure ervanti nn s 1.77'06' € dat ufucapio. Econtra dubium fpeculativum, quo ani. . mus flucuat de dominio f. immunitate ab ;5 obligatione, five illud fit pofiivum, feu ne- ; ij ativum , non vitiat bonam fidem, etíam,.uy: quando incoatur prefcriptio. — Quoad conti- jiii auationem. quidem, eft fententia plurium hii longe probabilior, contra Adrianüm, & pau- :;]Oiü'd?[g;m cos, innixa illi axiomati, 77 pavi dubio potior .. 1 « eft conditio poffidentis, ex R. J. 65. in 6 Poteft.- i g ergo poffeflor continuare polfefhonem , ac ;b bour rafcribere. Nam illa fola poffeffio inutilis;,.... j eft ad preefcribendum, quee zor ef? fine peccatoy .. Y ex d. c. fin. b. 1. , i f Incoare vero cum bona fide prafcriptio- fjj [ nem poffe eum, qui fpeculative de ju ftitia n 5 tituli dubirat, quamplurimi inficiantur. Ni-, ,,, hilominus Ferdinandus Vafquius, Ludov. ! Ü um m Engel, Vitus Pichler aliique id fàtis folide af- , W ferünt. Nam dum c. . 34. q. 1. ?amdiu quif- j dferem f 7 ue bone fidei poffeffor ve&ifeme . dicitur., quam o lofeg diu fe po[fideve ignovat. aliemum: & d. c.fin. xe- t d quiritur, ut qui prefcribit, z mulla zemporis 20 [ parte rei habeat conícientiam aliene, jus ca- Ff g ] nonicum nihil difcriminis ftatuit inter preefcri- dam. At- "i l ) ptionem incoandam & continuan [ 75 qui cum dubio fpeculativo continuari poffe W 4 M T arii, eo quod. prafcriptionem , fatentur adverf LTAR habeatur fides, quze excludat fcientiam rei Wel ' ' ' T alienz; ergo etiam poteft incoari cum fimili t TE | ïï dubio. ES Prol. l Dz Junr. 661 | 1v/ Prob. Coufeq. Ideo cum dubio fpecula- ' tivo continuari poffeffionem licet, quia ex re- lts cepto axiomate formari poteft judicium pra- &ice certum , cui fides bona innitatur: atqui p ! A ex eodem axiomate & pluribus aliis amoveri m hum .poteff dubium practicum, & formari judi- " cium certum practice, cui bona fides innita- (b AV [! ." | tur, ad incoandam preícriptionem. — Ergo. J ?617119 P,W; Prob. min. indu&l. Siquis emit equum & 1 j ili - incipit poflidere, nefciens aut dubitans, utrum f f ' venditor fuerit equi dominus, hiíce axioma- T " tis poterit uti; queisa dubio practico fe ex- m A M m)uu W ediat, & bonam fidem initio . pofleffionis fibi comparet: Zz dubio meliov efl conditio po[- üdentis: Xem , /Verno pra[umendus eft malus , g / / analee fidei poffeffov , aut vendeus. vem mon. fuamn, im uifi probetur. — Argm. c. fin. de Prefumt. l. 1. f G n N. . pro Socto. Sed non fatis probatur, vendi- torem mala fide poffediffe equum , aut rem non fuam :mihi vendidiffe; ergo recte pra- T fumo , venditorem equi dominum & b. f. poffefforem fuiffe; & confequenter equum ab i " h, illo bona fide emo; & incipio poffidere. "T Similiter dum dubitas, num contractus, WH WW quo rem tibi traditam incipis poffidere, ju- 3 [0 as ftus fuerit, ita philofophaberis: Zz dubio pre- Jumendum 'potius ef , contractum valere, quam d E at 72om valere; erpo licite rem ex hoc contractu, j alias ad transferendum dominium idoneo, ac- fii; gU , cipio & poffideo. Duplex enim praefumtio ad prefcriptionem rite incoandam hic con- n currit; altera quidem , qua redo; t P : prudenter c V€lla l li 662 Dz Jonr. .ySfQibusi | venditorem fuiffe rei dominum ; altera; con. ;; ii tractum validum effe. Qua quidem pra. jl fumtio juris utraque fortior eft poffeffione: ;;j eo quod onus probandi in poffefforem ipfum ; s;j i rejiciat, fi pro non poffidente illa fteterit. c, i. un. Uf beneficia ecch[. & c. ult. $. Saue. de. glb gurejur. vfüeiun t Jico II. Ad.legitime prefcribendum 1 « nl na opus etiam eft bona fide juridice tali. Ita non un i refcribit ordinarie, qui laborat ignorantiailjprægmþg l Juris certi ac manifefti. Jyob. l-4. tb p n l « £? F. 9. Shuvis ignovantiam in. ufucapione nega-. [ m i j f zuv prodeffe : fathi vevo iguovanmtiam prode|e con- : ye « 'I flat. c. 13. de R, J. in 6, /guovantia fatii , non. Ufuc. j hd JMTZJ' exc ufat. l31. pr. f de Ufarp. 9 Dm ]. : ANumquam in u[ucapionibus uvis error p o[iri. ) nj 1 prodefl. l. 7. in fin. C. de J4grvicoli. — Male. ) u d ' fidei po[fifforem effe mullus ambigit, qui aliquid' f W o contra legum interdila mercatur, . Exemplum , Ui autem affertur l 2. $. rs. fÉ pro Emtore JE m X Quod/i [cias, pupillum e[fe , putes tamen , pupi - w d lis liceve ves fuas fime tutoris au&oritate admin D f-. uris evror mulli xemnd firave, nom capies ufu: quia j vunflum, prodefr. j Diil Ex hifce teflimoniis plerique "Theolo d concludunt, etiam in foro interno non licere 172 XDUIUS Q ufücapionem, quee fine bona fide juridice tali" tünold peragitur; etfi bona fides theologice talis non " " MAm n defit. Nam cum ufücapio vim füam a legi- bus habeat, ea que cum certi juris ienoran-' m f du n tia füfcipitur aut continuatur , precfcriptio- nem in confcientia non pariet: quandoquidem V a tain l 665 Dz Junr. li Ulj, aM )u tam a lepibus, quam a Ss. Canonibus damna- t tür malee fidei, & neminem excufare dicitur. ^uYi$: nam cum er- W Dixi- L Jgnovantia J rore facti legitime prafcribi, expreffe habe- E 5 lf tur l. Zuris. & l Errov. ff. de 9. e?. F; . b» ll [: ! Hinc fi emeris aut dono rem acceperis a fure, . I |aut pupt llo nefcius furem aut pupillum effe, míri bona fide illam tenes & incipis prefcribere d. &t f |lo. &.15. pro Emt. . Ex eodem principio in- . |fertur, eum qui cum ignorantia juris clari fi ignora.v TE fundum prz(cribere nequit, fructus tamen prefcribere: quia error circa hofce. videtur »le error effe facti; cum poffeffor putet, fe eos percipere ex re fua. Navar. l r. Confil. Ht 6. & alii. Dixi TL Errvor juris cevtà 6g manifefli: fi enim jus dubium eft & inter DD. controver- fum, ut eft v. g. quod relicta in teftatnento imperfe&to poífint, falva religione, acce- ! ERIDUI| ptari, illius ignorantia non facit malam fidem : juridicam , nec impedit ufücapionem. c. Cum. dile&us. de Con[uetud. — Quia jus dubium pro- h i effe " :f/' /, prie non eft jus: cum de ratione legis fit; manifeftam. c. 2. d. 4. * Dixi. III. Ovdinavi e: nam preeícriptio- ; Thedt nem.extraordinariam f. longiffimi temporis ) nonh;: probabilius non impedit ignorantia juris certi, j ut Haunoldus cum communi tenet contra t u Molinam & nonnullos: quia ad extraordina- | um riam prefcriptionem jura ne quidem titulum ]U[LS ; le nec bonam fidem. ll requirunt; imo jus civi j Canones aütem non emendaru nt jus civile; [Ua T nidi Tt4 664. Dr Jonx. [ p "U g* nifi quoad fidem theologice malam, quee pec. o cato coram Deo non vacat. Atqui ignoran J(l[ l Ifl/ Til li tia juris manifefi eft folum culpa juridica r bonoruf orta ex negligentia difcendi leges civiles, qua íecundum fíe accidit abíque peccato g dl thieologico. peflore? Extraordinarie item cum ignorantia juris guat FW | manifefti prefcribunt perfonz quadam , in T quibus tolerarur talis error, ceu minorennes, r1l milites: nam leges juris ignorantiam repu- diantes, intelligi oportere ex megte juris, i. e, f de iis, in quibus error juris non toleratur, de- a m x clarant l. 1. 2. & fqq. fE. de 9. &2 F. 9. Huc m ol pertinent etiam ferning , fed tantum in cau- igitem t o fis, ubia [9) itur de damno vitando. l. 9. pr. ff, zi fd« & l. 11. C. Eod. Item ruflici, in materiis, syelcpt m quibus commiferatione digni eeftimantur. l, l [ l IL,W)T Ulr. C. de. 7eflam. J;'::)f.: u f f lil | u Ex altera hac conclufione Cosficitur [. | Ti t quod bona fides auctoris profit fucceffori, tam t oets g univerfali, quam fingulari, ita ut hic tem- sentur une pus, quo auctor bona fide rem poffedit, fuze 4f lg ETO poffeffionis tempori poflit adjungere. $. 12. & r3. Inít. de Ufucap. Nam auctor omne jus Siwftrt quod habuit, transfert in fuccefforem: ar pof- f*?t?ff* p fidendo rem per partem temporis ad ufuca- 10 f5 n piendum requifiti, acquifivir jus, ut poffi- To dendo illam per tempus reliquum, ufücapio- Y Ts nem compleret, ac prefcriberet; ergo & hoc 3 f f ipfüm jus in fücceflorem tranítulit. n U quea Dicitur autem hic eu&or, qui tamquam J v rei dominus videtur dominium transferre in J alterum; N 40 :( T D Dz TJunr. 66f alterum; qui ideo /ucceffor appellatur. Hic b fi füccedit tirulo hereditatis, nuncupatur fuc- nu ceffr univer[alis, eo quod faüccedat in univer- fitatem bonorum, five fit heres ex affe, five ex parte affis v. g. ex triente, femiffe: nam W ? hec füucceffio refpicit rem inde&initam, & non L fingularem. Econtra fucceffor fingulavis nomi- natur, qui titulo emptionis, donationis, le- Uh"uu()u gad, aut quovis alio fuccedir auctori. Jf Conficitur 11. Quod mala fides aucto- Jl ris fücceffori univerfali immediato ita noceat, ( l ut non tantum acceífione temporis, quo au- J HU» &or rem poflederat non poílit uti; fed ne Duc iftud quidem tempus, quo ipfe hereditatem cum bona fide adiit,; compurare ag incoan- dam praefcriptionem ordinariam. Ita l. rr. ff. ag ] de Diverfit temporalib. prefcript. — Cum beres in jus omue defunéli fuccedat , ignovatione [ua defun- &i vitia non excludit. Ratto effl. .. Quia defun- &us & heres ejus immediatus, fictione juris cenfentur una eademque perfona; ergo pof- feflio heredis cque infe&ta eft ac poffeffio auctoris. "; ()/7/'.'7.5 ju Succeffor tamen mediatus f; heredis heres m d po- n poteft pracriptione ordinaria ufücapere, q u modo res non fit furtiva, nec vi pofleffa. u uas enim fitiones ex eadem caufa deteftan- m turjura, Ideoque ficut umbra non parit um- qui ram, ita nec fictio juris aliam fictionem de I mala fide, qua ad heredem alterum tranfeat. j j j v' iximus, non pofle cum 1mala fide au- " i toris incoari prefcriptionem | ordigariam: [ Tt: nanq 666 Dz Juzr. nam cum fnala auctoris fide preefcriptionem o j d extraordinariam a fucceffore immediato poffe godom C incoari, probabilius docent Covarruvias, Mo- lina, Leffius aliique, contra quofdam. Quia, Juigt d longiffimi temporis pre- j ninl m fpeétaro jure civili , ícriptioni non obeft mal a fides vera; erpo modom J* gqun n multo minus oberit mala fides ficta: 'at jus Canonicum corrigendo leges non attendit ma- T. Proin f(fe e fr lam fidem fictam,; fed (olum veram. 1Gud q talis praefcriber, non quidem titulo Pro Je- Ik ) vede, fed titulo prefumto. [tem diximus, fucceffori umivev[ali : nam "l TQH&HH l n vitium. ff. de divevs. temp. prajcr. quoad TT fucceffores particulares Ulpianus aliter diffe. a pl rit: Vtüum au&ovis, vel donatoris, ejufve qui alndo, t mibi vem legavit , [i fovte au&tor meus juflum igi- s. Conttt a dendi sint, d tium p offi non babuit, puto, meque mocere, nueque pro deffe. Quia mala fides eft vitium per- ts n | fonale ; n on ergo egreditur perfonam au- dnm D étoris. ao m Excipiuntur tamen res immobiles, qua- u se Rn rum dominium non nifi tempore extraordi- B cefeanmr nario poteft prafcribi , fi fucceffor fingula- qudcommur e domino, eam ris rem alienaverit, ignorant Tutef d ab alio poffideri, jure novo; Authent. Male 16 tüptrs | fidei. C. de Pre[cr. lo g. zenp. Dixi, quarum tot de rl dominium: cum enim de hoc folum loquatur j N authentica, utpote exorbirans & corre&toria, Akpids b non eft ad alia jura, v. g. ad hypothecas ex- ; Ut tj tendenda: quas proinde ordinario tempore AUs qi prefcribet bonze fidei poffeffor; etiamfi eas a W yf malee fidei poffeffore accepiffet, jure antiquo uoa 1l t Dz Junr. AP:! li . 667 uoad hoc non corre&bo. 1. r. U5 C. . [j ad- lt ]i verfus creditorem . pre[cviptio oppomatur. — Vide f Haunoldum tr. 5. controv. 2. n. 215. Wi Denique advertendum , quod mala fides l (« d^] Prelati nihil impediat, quo minus Ecclefia poftmodum przícribat. Nam ficut tutor, d d tamquam adminiftrator & defenfor pupilli, DEU hujus caufam fàcere dereriorem rion poteft, u D mala fide ejus prefcriptionem impediendo: il J j ita nec prelatus, qui fpectatur ut defenfor & adminiítrator Ecclefie, eidem mala fide fua ff 'Tenebitur tamen ille farisfacere nocebit. parti lefz: pro damno, & antequam corn- pleatur ufücapio, hujus curfüm interrumpere, manifeftando , rem effe alienam. Id. Haun, n. 220. Contra quem Vafquius & alii pro- mni nuntiant, malam fidem antecefforum in com- " j munitate non nocere eorum fíuccefloribus. Á V f0 Quia durum nimis videtur, quod paucorum illorum mala fides obfit longe pluribus opti- ) mze fidei in collegio vel monafterio, quamvis um TU hi cenfeantur effe fucceffores univerfales, eo fr g quod communitas immortale corpus, femper j &f maneateadem. Poterunt ergo faltem longif- (f Jl fimi temporis prefcriptionem incoare : ut ., quam nuper de herede univerfali probavimus. ] 0 tio Ob;. L-cont. 1. concl. füfficit, ab ini Qd NU ufücapionis bonam fidem adfuiffe. l. un. C. ( T de Ufuc. transformandis. Quod. confirmat f o j ratanus, quiin c. Placuit, ut. 16. q. 3. fic [ ld fcribit: Sufficit, in jmitio cuique bona fide poffz- w J dere capiff, etiamfi medio tempore [cientiam vei [is alienc 668 Dz Jonr. alieng babuevit.. 1mo ad prefcriptionem lon.. «t iffimi temporis f. extraordinaril ne ab initig ;,j| l! ! quidem bona fides requiritur l. 3. & 7. C. d ii ; & Pre[cvipt. 30. aum. Sed fufficit fola continua- ngquil'i[ bof tio temporis. Ergo bona fides ad prerfcri- ag D bendum non eft conditio neceflaria , faltem in , dlim Imperio & ditionibus aliorum Principum: qen 0 J nam canones malam fidem excludentes obti- «(pmin d nent folum in regionibus jurisdictioni feculari I fummi Pont. obnoxiis, ut refert Gloffa in c. '.w ^ JL-A [ 9t fin. de Prafcvipt. 3. 1N.. Conf. cum ejus pro- st Àat. Juri civili a facris canonibus derogatum ...iii AA eít, qui , ne peccata foveantur, bonam re- I quirunt fidem toto eo temqore , quo poffeffio n r i requiritur. Quando autem de peccatis & (à- vem adtore ]ute animarum agitur , poteftas Pontificum Bftenfs in ad omnes orbis partes fe porrigit. c. 13. de TE gjudiciis. Quo etiam exicapite Gloffa fenten- j C/unj n tiam quorumdam , quam recitat, aperte reji- t m f cit; dicens: Potius flandum ef[fe canoni , quam i V N t il legi in boc cafu : quia prajcvibens non excu[atur t m a peccato per vationem legis, &gc. — Quapropter tlcn pf Haunoldus n. 188. merito ineptam enuntiat tplütmad n Dj quorumdam interpretationem d. c. finalis;, aim: li quafi vero Pontifex folum reprobet pro foro ZT ecclefiaftico prefcriptionem canonicam, qu& !N L f fit rei fpiritualis, & civilem, queefit rei tem- TT oralis. Mi Jufl. Subditi intra X. & plures annos Biptitns. prefcribunt contra legem.humanam ejusque þmodo p oblipationem, licet fciant lepem, & peccent eo!o- W Go prevaricando; ergo cum mala fide th aR M UC gxc'a Dz Junr. 669 ,,J ica incoari & continuari poteft prafcriprio. i . AV. copf. Lex non tollitur per ufücapio- nem, fed per confüetudinem, quze quidem non requirit bonam fidem, dum incoatur & Mdl continuatur: fit enim per eam legis abrogatio !l fciente ac diffimulante legislatore. .Ad trans- lationem vero dominii bonorum , qua igno- M rante domino fit; plus ex parte praefcribentis requiritur. i II l. Ob. ][. Pontifex in d. c. fin. & alias QDACID femper loquitur de prafcriptione rerum, quae poffidentur & detinentur: ergo folum exigit WIMIT bonam fidem .ad prefcribendum actionem realem & rei vindicationem; quoad períona- les autem actiones nihil de jure civili correxit. Ita Hoftienfis in. fümma , Bartolus, Panor- n d mitanus, & ex RR. Schmier, Pichler & alii. p ii jl [ & JV. Couf. Pontifex in capitulis füpra citt, generatüim damnat omnes prefícriptiones i J bona fide deftitutas, u ulla valeat abfque bona ]i fide prafcriptio. Quodíi non valet, ergo in judicio oppofita non pariet prefcribendi ex- 6Il f 2) ceptionem ad prioris domini actionem repel- lendam: fiquidem zog preffat impedimentum, m Áoto 4 W quod de juve mon fovtitur effetum. R. ]. : $2. Inw& um Deinde conftat ex ll. 6. & 23. de V. S. rei ye u | appellatione & caufas, & jura, & contractus obligationes contineri. JDezique & debira yf E]f( üo modo poffideri dicuntür, quatenus effenr folvenda & non folvuntur, Haunoldus tr. f lr P AVJ* c' 2. CODUIOV. 2- nl 1920 Ij L Dr Junr. 670 . milis .)' Juft. L. Quamdiu creditor non exigit : J gincit; debitum, non peccat debitor non folvendo: g o ergo abíque peccato poterit tandem prafcri. / | bere. E. JV. 7dut. Si et contractum in diem, al ] emm ICHCK cum hic venerit, tenetur debitor, etiam cre- dirore non exigente, folvere; alias erit in $ ftby emg &i o morà culpabili, quia dies pro creditore inter- Si debitum fuerit indefinite contra- imiillr pellat. étum, cenfetur contractum in tempus, quod g ub ts Id D ex confuetudine pro folutionis termino habe- tur; idemque elapfüm rurfus interpellat. Vottt lUS 3' Md Quodíi ifta fübeffer conditio folvendi, st Quando creditor exiget ; cum hac quoque num- quam prefcribetur : manet enim femper obli- gn die d goinyte gatio, dum manet poteftas exigendi in credi- tore vel ejus heredibus. Porro in hoc cafü ins dl requireretur animus recufandi folutionem & igrs, U OOT fic incoandi poffeffionem libertatis: qui cum fit peccaminofus, non eít idoneus ad pre- micd, fcribendum. ]i 0 Jl h Confiri. Qui fciens rem effe alienam; k at ejus poffeffionem adit aut continuat, non m ortur, d ! GL UVUAM sberr rl prafcribet, ob malam fidem: ergo etiam is qui novit jus alienum, nec eidem fatisfacit. m t d ^ x fltn Gailius & Minzingerus, qui fententiam hanc firmant pre;judiciis Camere Imperialis. Juf. I1L Poffum prefcribere contra Quig eum , qui habet jus fervitutis ruíticee in meo Pt predio, etiamfi fciam, ipfüm habere hoc jus: us ergo cum mala fide. g. V. Conf. Ut jus alte- 161 nf rius fervitutis in meis prediis, v. g. trans- ïeuän G eundi per agrum meum, extinguam præ('cri- endo; Dz junr. 671 (l m bendo , nullus ex mea parte actus contra il- I nj *; lud requiritur; fed fufhcit, ipfum jure fuo lrl W tempore certo non uti. l.6. ff. de fervitur. ur- han. predior. Quare non fuüm in mala fide: At neque enim teneor, ipfum monere, ut uta- ] tur jure füo, etiamfi fciam ipfüm jus illud ha- i ! m bere; fed bona fide fino illum jure fuo non BI De fervituti- uti;, & mihi libertatem creari. 11] qi bus autem urbanis eadem lege contrarium me- 3rmfzo li h rito ftatuitur, nequis eas praefcribat fine facto aliquo contra jus alterius, ac proinde requi- N lj ritur ignorantia hujus juris; alioqui cum mala us fide incoabitur aut continuabitur prafícriptioz bt qui enim alieni juris confcius contra hoc agit, wgap:ff peccato injuftirize fe obftringit. Hinc jusCaji, ? M A Md ne altius eedifices, aut feneflras in ejus hor- M 10 tum aperias, non extinguetur, nifi bona fide if egeris contrarium, & ille certo tempore non. d contradicat. Iuf. IIL Re&e prefcribitur actio quae deitt ex lege poenali vel judicis precepro ad poe- [WM ] m nam oritur, etiamfi quis fciverit, talem poe- 984 d nam alteri debitam effe. Ergo. m. JV. Conf. ) t Non tenetur delinquens poenam fponte of- rum huX ferre; fed folum cum exigitur poft latam a Ti judice fententiam, cujus executionem fübire RU deber. Quod quidem jus exigendi extingui- us tur preefcriptione , fi intra tempus a lege de- Ó finitum non exigitur. Tra Navarrus in Ma- n holif [ nuali c. 23. n. 66. aliique communiter te- nent cum Gloffa in c. Fratemz'my. EL CO. q. 2. |: ( Pari | 672 Dr TJvnt. 1[ Wþ ' C.i Pari ratione preeícribuntur merces quins gemo 1 quennali ufücapione, que. ob non folutum TU veétigal i pío jure fifco commiffze effe (ciun- 3';00 Dlhl n ? tur. l. 2. C. de Pecligalib. €g' commiffis, | Ve- hr p rum prafcriptiones iftee non funt proprie & 1,*7)'1'[0&5 ,U D) ftrite dictee, qu& procedant ex animo poffi- j ii agf dendi rem ut füam , atque requirant igno- qumpon d ! rantiam juris alieni a nobis poffeffi: de quie f ,7;«' li bus in prefenti quaftione tractamus. . j ag /j . III. contra 2. concl. Leges, que g i orantia juris màni- prefcriptionem cum ign TU fefti incoatam reprobant, fundantur folum in vfb prafumtione male fidei, juxta c. 82. de R. igimm 4 ' j ine. Ergofiin foro conícientig , ubi cef- propnem & fat preefümtio, ignorantia fuerit inculpata, heec preefcriptionem pro eodem foro non im- äl Qu ediet. Ita probabiliter Medina aliique. X Z a d in "Autec. IN. Conf. «à Pra[umitur, in c. cit. ex- zi af reffum , non debet rigorofe accipi, fed ut concordat cum legibus aliis, quae non tam aim x | teent; D prefümunt, quam fingunt, in tali adeffe ma- t ddfeon lam fidem. Ac licet etiam niterentur in pra- ' T 02 fümtione tantum male fidei, non tamen ni- itij f " terentur in preefümtione male fidei theolo- gice, fed potius juridice, quod ralis nimi- ï Eu [ LAf g rum fuerit negligens in addifcendis legibus, & propter hanc negligentiam preefümtam no- * C .lcknuam, W lunt ipfi indulgere preefcriptionis beneficium ex quo ditefcat. Patet hoc ab exemp lo in Züg tD ul conclufione adducto ex ff. Pro Emtore. Jufl. Secundum me moratam ]. 31. ff de "g Ufumpg. ANumquain i ufi ucapiouib. juris error "F F g Dz junr. 673 ii * . offiffori prodeft ergo etiam impediet prefcri- wp p tionem extraordinariam. y. /V. Cozf. In dige- Il ii ftis ignota erat praícriptio extraordinaria: de , hac ergo nihilin d. lege ítatuitur. Eodem smodo [ nihil obftat exceptioni noftre, quod l. 7. C. PT de JAgricolis , error juris faciat poffefforem n ( i ; male fidei: agitur enim ibi de prefcriptione ^ longi temporis, quz ordinaria dumtaxat eft. g TU Ex bucu[gue ditlis Colliges 1. Si ufufru- [ ]2 &uario neoligente colligere früctus, eofdem xv)L Rs m proprietarius non aliter quam pro derelicto habitos acciperet, quod bona fide facere pof- vl n fet, prefcriberet hic ufumfructum intra tema pus legitimum adverfus ufufructuarium, & n cef»r* cum proprietare confolidaret. FHaunold, l.c. n. 186. á T nl . ui cum Hoftienfi contendunt, ex- kl tingui debitum indefinite contractum, & per- imi actiones períonales intra triginta annos, modo intra hoc tempus creditor folutionem nonexeperit; his fcientia juris alieni non vi- detur obeffe bonz fidei in prefcriptione hac W AT , y l privativa: nam cum debitor. habeat animum folvendi, quandocumque creditor exegerit, " Woo Yjs t manet in bona fide, & in quafi poffetfione du fue libertatis, quae tantum tollitur per exa- ionem creditoris. nihil ergo agit contra Ynta ha conícientiam , neque committit peccatum in- juftitie : eo quod. prudenter exiftimet, fe um ante debiti exa&tionem non oblipari ad fol- ! J vendum, nec teneri monere creditorem fui E)-Tl j il m juris: perinde ac in actionibus aliis & juribus Uu li [in Perfg— Ds junrx. 674 D erfonalibus non tenetur debi tor ultro fe of- amim d ferre & admonere creditorem juris fui. Ipi. 2 : tur cum actiones perfonales indifcriminatim a enti fint reftrictz ad ufüm, ita ut pereant, fi intra : 00 C triginta annos non intentantur l.35. & 4. C.i lii de Pra[tript. 30. vel 40. amn. & l. 1. $. 1. dest "Annali exceptione , generaliter preefcribi pof- AV funt, licet fciatur, alteri competere jus exi- j al d endi folutionem debiti. Quod quidem ad-) . fi circaj] Tinl mitti poffe fcribit Haunoldus n. 194 debita indefinite contracta extarent aliquee le- jieii ges, quibus ex caufis bonum publicum con-;jsinr cexnentibus talia. debita extinguerentur poft, Tüis lapíum certi temporis creditore fciente & non 4 vasi exigenre, ex prefumtione, quod debitum, qíi;; vellet habere pro derelicto. ailim, o IiL 'Tametfil 19.$. 6. ££. de ZEilitio; iil edi&l. aCtio redhibitoria, qua emtor; €prEe ia henfo rei emte vitio , ad redhibendum ; intra fex menfes agere poteft, menfibus to- ;(« . tidem prefcribatur . Ac f[imiliter actoz; : Quanii minoris. competens intra annüm Hl gr qui cognito rei vitio, emturus quidem füiflet i. fed nou tanti , ad recuperandum tantumy;; Qu Item juxta..;. TT quanto minoris emiffet. [bid. 'conftirutionem Carolinam an. 1540. Druxel- «« .. Jis editam, dominis , etiam fcientibus fe efle Ts " debitores , concedatur exceptio temporis, füsdm fundata in prefümrione folutionis facte,. Rn contra actionem famulorum ultra duos annos MT a deferto famulatu negligentium exigere !t- BU ionerp " 1 Pendia : & in Hannonia etiam contra act medi- N f Ds Jun&. 675 ib Ül BU — T | medicorum & advocatorum; ifta tamen pro- li 1l cedunt tantum in foro contentiofo : nam in foro conícientig& venditores ad refufionem ii K I .'w damni dolo dati, debitores ceteri ad fol. N i "I venda flipendia mnondum numerata tene- ^ U ) ] ! buntur. üpï ts j ARTICULUS .TIf d quón a De tituloy alteva. couditione Ufucapionis. 9t f f Ota L Titulus generatim eft caufa juíta tdnel N poffidendi. In quaftione preefenre tri- M du p lex titulus datur, Z?rus, Exiffimatus £ pre- xgwïeyem W " d fumtus,. "Titulus verus eft caufa quaelibet ex fe j i:'.emem | habilis ad transferendum dominium, ut do- u d 1 natio, emtio, permutatio, legatum, fidei- " commiffum , occupatio rei pro derelicto ha- H j '; äy//». f bitz aditio hereditatis &c. que quidem caufze hi licet interdum ex vitio occulto non fint validae Id ] ii adtransferendum dominium, füfficiunr tamen lu [1. ad transferendam ufücapiendi conditionem., Quare etiam tunc vocantur colovazi & appa- fi Jm u ml l Tentes, eo quod in tali cafü revera non trans- feratur dominium , et(i transferri videatur. j df Alii tituli qui ex natura füa non tendunt ad fem juxrf dominii translationem, ut commodatum , de- » D pofitum &c. nec ad ufücapionem fünt habi- us d les. "Titulus exiffimatut dicitur, quando ve- "75 rustitulus ad rem poffidendam non interve- u nit, prudenter tamen exiftimatur interveniffe: i^ ut cum heres rem Cajo tamquam legaram uU 1 *' tradidit, quae ei leoata non fuir: unde eam - u W Cajus dicitur poffic lere Pro fuo. de quo titulo [ u a ^ gi- Dz URE. 676 f agitur l. 4o. ff. t. 10. Titulus prefumtus pt 4ftl f vocatur, quando ob diuturnitatem tempo- rls , V. . 3o. annorum continuate poffe(- X a^ j ml fionis, prefümitur a jure titulus idoneus «f t preceffiffe, licet poffeflor non poffit ullius gt ! tituli fpeciem affignare. Hunc titulum de Luco & Dicaftilius cum colorato confun- g, Àl FTL dunr, locutione Jurisconfultis inufitata. Vide fup. c. 1. à. 3. concl. 2. p. 14. n if iNota I] Prefcr iptio alia eft ordinaria; st alia extraordinaria. — Ovdinaria preefcriptio alia À. "E eft brevis temporis, ceu trium annorum: alia s od longi temporis , Íc. annorum decem, aut vi- inti. Extvaordinavia f. lougiffüni temporis sl p i& N comple&titur annos triginta aut quadraginta, Quo etiam fpe&tant prafcriptiones annorum irpto, d [ne 60. 80. atque etiam centenaria; atque ea po. übxu! tiffimum, que dicitur zgmmemorialis: ad quam ii ld non requiruntur centum aut plures anni, ne- o ] ii | que tam antiqua . poffeffio ; ut nec ex fama z neque ex documentis fcriptis conftet, aliter t us olim fuiffe, (ed füfficit, f poffeffionis hujus ini» : àdy tium fugiatmemoriam hominum modo exiften- ij: ii tium. Dases fchon übev mans gedenken [eye. Quare :j d. Molina Covarruvias & nonnulli perperam tittia hanc pr efcriptionem cum centenaria confun- a dunt Nam peculiare privilegium Ecc lefiae ul DUUEM Romane- jura concefferunt ; nequa contra ipfam valeat, nifi centenaria preeícriptio: 'y g, cum tamen contra multos alios ex immemo- QUUTM riali prafcriptione api oporteat , qui privilegio At l illo Rom. Ecclefiz carent. .IWP, W T Tgitur Dr Jon& T f 67» Tgitur fecundum hunc fenfum accipi "i eportet, quando c. r. de Prefcription. in 6. c.26. X..de V.S. 1.3. $. 4. fE. de /4qua quotid. Iu lf €j efliva. tempus dicitur immemoriale, cujus cortvavii memovia 100 exiflat , eg cujus origo tne- m N LU smoviam exce[fit , memoriam íc. hominum nunc Og viventium. . Alioqui ne mille quidem anno- firem rum poffeffio ad tempus immemoriale confti- tuendum füfficeret: quando quidem omnium d fere regnorum initia nobis hiftorie produnt. tíry rifn ah V d Dico L Ad prefcribendum proprïe M W tempore ordinario reouiritur titulus , faltem M 1 exiftimatus feu puratititis. ProJ. Z. pars. fine bona.fide & poffeffione jufta non procedit fl praf-riptio, atqui bona fides & poffeífio jufta td non habetur fine titulo jufto , faltem generali " ((QU quo aliquis poflidet profuo. Ergo. Prob. //.pars. Ad prefcribendum ordinario tenipore requis ritur titulus: arqui prafumtus titulus non N fuffcit, nullus enim a jure tunc preefümitur Q L fed debet allegari. & probari certus titulus, UI alioquin ufücapio non intelligitur. exftitiffe, , (ur. 127 . 1. & l.24.-C. . de IZ Igitur, j perperam cüm de titulo colorato nullus dubiteg, faltem a exiftimatus requiritur, quem etiam jura pro- [ l i | ant,l . & 6. ff. pro Legato. Ea ves, que xqua CU.» €gatz gomine tradita eff, quamvis dominus ejus r lr | Vivat , legatorum tamen uomine ufucapietur , fi 45 cui tradita efl , mortui e[fe exiffimaverit, Ea- em fatis luculenter habentur l. 33. $. z. fE. j j i I Ufucap. &1.48. . .Eod. Haunoldus tr. 5.c. 2. J vugj £onL i ! 678 Dz Jonr. Mi cxrivl contr, 3; n. 224. ubi precipuos [Ctos pro ha ::;U[ ab 0 ]l thefi laudat. ; yc] n fi j $ Excipitur tamen emtionis titulus,de quo ZAliud [i putem me ex . caufa ven- præfc'-'ipm, l.a8- (& b i, 0. diti tenevi, 69 ideo tradum . bic enim, sfi a&io gm d pracedat , pro emtove ufucapio locum nou babet.., s o Jn cetevis caufis [olutionis tempus in[picitur ... in E f 7 emtioge autemn $9 contva&us tempus én[picitur, n j eg quod folvitur: mec potef? pro emtove u[ucapere, Ui TE qui uon emit , uec pro [oluto , ficut im cateris «gofamit contraGibus. — Nihilominus fi tertius quispiam rüpur t Ü ] l v. g, meus fervus aut procurator, cui rem 'L 0 » | emendam mandavi, eam mihi tradiderit tam. E j H ïï j l quam meo nomine ab fe emtam , opinatus ! ' ' hic titulus fufficiet ad ufucapiendum pro em- retatufi 31 * P tore, l, fin. f£. $. 1. pro fuo. & l, 11. ff. pro quiu Ils Emtore. Quo in cafu intervenit bona fides Atb tl ex parte principalis, quantum ab illo exigi vl ä poterat: dederat enim mandatum , ut res fuo db fl f nomine emeretur, Quia in alieni fa&hi igno- a &gï" antia tolerabilis error ef] , ut habet cit. l. fin, wnitn Error autem circa proprium factum non to» a leratur ad percipiendum inde commodum]l.7. ;; ;| j f£. ad S. C Felle. Diximus in conclufione: Ad preefcriben- "p.f,:'iyflll:)ï l Affi dum pvoprie: quia agitur ibi potiffimum de A mmos praefcriptione propria & po[itiva rerum cor- ibl poralium, que procedit ex animo poffidendi x Pa rem ut fuam. Aliud enim fentiendum de dnq prefcriptionibus zmproprie [umris , quas qui- dam privativar preeícriptiones rerum incor- ïïpïædü ln r po oralium nuncupant, quod his jus præhabi- [ [ ] Dz Jonz. 679 üos](mm 'tum alterius extinouatur, itaque pree(cribens eximatur ab oblipat;'one, qua alteri erat ob- ftriétus vel in fua perfona, velin re fua. Ut m fitin prefcriprione contra actionem perfona- lem alterius, & in prafícriptione ferviturum; ^nn refertim coztimuavum , h. e. qu&e habent T j actum continuum aquz ductus , fugorundii //j lJ i&c. v. füp. p. 71. & fqq. Dico 1. Ad prefcribendum tempore Aff ordinario fervitutes reales continuas nemo te- Y Qp U netur al Ita ha- legare aut probare titulum. betur l 10. ff. fi fervitus vindicetur. : Ytem 1. x. $. fin, v. faze. fi. de A4qua pluv. avcend. & cla- Tiä.ï.,ï r rius ]. $. $. 3. fE. de ftinere , a&uque: privato. j " I il p Ubi generatim dicitur longa poffeffio, con- dll füetudo & ufus vicem tituli obtinere: modo P prefcribens zog po[federit vi, clam, aut preca- L J i 1 rio, ut d. l. yo. habetur. 'Talis ergo non eft URU in mala fide: fcit enim, fe cum bona con- TA fcientia id egiffe, cum nihil contra leges d l commiferit, que patientiam domini confen- p 0 füm interprerantur; & quafi pro titulo ad- nopdm; mittunr. vide fup. Inft. 2. p. 74. nam j 1 Diximus 1. Servitutes cozzinmuas : præfcr fervitutes difcomtimue , ut fünt iter, aétus, Jfimm & DL via&c. merito excipiuntur, ita ut praícribi näcpomd ! finertitulo non nifi tempore immemoriali pof- ' ] ^ ; fint. Haunoldus f.c. n. 226. uodfi titu- ) Ril t ; lus adfuerit, quem quis faltem a putativo do- l mino przedii bona fide obtinuit, hafce & ce- r teras omnes fervitutes indifcriminatim tem- v Uu 4 pore 680 Dz Junr. pore ordinario preefcribet. l. fin. C. de Pra. J n 30de Pr( Jevipt. lougi temp.. Cab. fin. Dixinus 2. Servitutes veales: quia de "] ( tit his tantum ; jura loquuntur. Quapropter ; of jp, if JCü excipiunt meriro ufumfru&tum ; ' ne inore fervitutum realium. tempore ordinario : poflefrOf | g pf citra titulum prafcribatur; ob damni gravita- gre at tem &contentum rei emolumentum, continet f T2 enim portioneti dominii. lNota tamen, qua $ -coroll. r. art. proximi diximus. 21j M 'mqu 1 Jico 414 Quaefinetitulo pre(cribi tem- Iu poreordinario non poffunt;prafcribuntur tem- I Ámti t pore extraordinario, 30. vel 40. annorum, qua longiffimi temporis pofleffio nuncupatur, quin srelimtis dlonam potleffor teneatur titulum ullum allegare. Quia tunc a jure przfumitur titulus juftus interve- a cuq simffe u niffe, licet a poffeflore ignoretur. l. 4. C. 4 ; Prefcvipt. 30. vel 40. ann. talis poffeflor pro- T J nuntiatur J/ev, €9 pvafeutis falubevvime legis ( 11 nitedi pleuiffima munitione fecurus.. Ydem confirmatur c. Zdd aures. de Prafc Y t Quia. quadrageualis 3 o $ a&nuem excludit. pyafcviptió. omnem . pror ! at Duez autem ad hoc requiruntur -condi- 51 1 ia dl tiones, I. Ut ne poffeffori jus refiftat , pro- /^ hibendó fc. talem poffeffionem. Ex quo de- df i M Tj arochias fectu Epifcopus nec ecclefias, nec t n [ in aliena diccefi quadragenaria ufucapione »Q n praefctibet fine titulo: nifi tempore immemo- m g riali poffederit. c. x. de Praftripr. in 6.. talis & U ( enim poflzílio immemorialisufucapientem;bo- nl d na fide, etiamcontralegis refiftentiam obfirmat. ;z à r Il* conditig eft, ut non fit prafumtio n inac Ds Junr. 681 "h snale fidei in poffidente: ita enim excludere- 1 tur in eodem prafumtio jufti tituli. odf L. A conflaret de titulo vitiofo & de jure invalido, d y. g. locatíonis, emtionis rei vitiofz, pree- TUf n mp VUftf ] fcriptio, etiam immemorialis corrueret, nifi forte .pofïefï'ör alium adhuc juftum titulum, ü D roferre poffet. . Ita Fachineus cum com- TUD Q muniore contra Ferdin. Vafquium & nonz nullos. Iu q Ratio fumitur ex c. 4. d. g. ubi B. Au« euftinus l. 3. de Bapr. contra Donat. c. 6 rl N , Quis dubitet ; inquit, veritati manifoflate de- U. bzre confuetüdinem . cedere? Uüde natum axio- ls u ma: Prafumtio cedit veritati. Ergo ceffat tià tulus preefumtus ; ubi conftiterit, non pra- ngum:',oït ceffiffe idoneam caufam poffidendi rem alie- nam: ac confequenter fine bona fide neque (4 ccptam fuiffe ufüucapionem, neque continua- Tam. V. &/3r. de Decimis. i Qh. 4. l. 4. C. de Prefcript. long. temp. N J DT indefinite dicirur, diutinam pofleffionem abf- que titulo non prodeffe ad prafcriptionem. Érgo cum in prefcriptione minus proprie ac- gt at cepta defir titulus, qui marer bome fidei dici- fir, r tur, illa non valebit. & JV. Cozf. In lege illa Lqu [ agi de praefcriptione rerum corporalium, ipfa QUOE legis verba docent. Quodfil 2. C. de Ser- t i 1 MAT vitutib. €g aqua. & l. fin. C. de Prefcr. dang. & In Zünp. eadem jubentur obfervari in preefcri- )mUJ ptione rerum corporalium && incorpora- lpl,npm j lium , nihil ibidem agitur de titulo, ia ut in preafcri- a fed de tempore , 72 ptione fervitutis requiratur idem tempus,; j b quo Uu $ : 682 Dzr Junr. quod in preefcriptione rerum corporalium; ut ;! quiþus ' vult dicta lex 3., & quidem cum diftin&ione : fP | inter preefentes & abíentes, contra quos pra- | ho "TO fcribitur, fecundum eandem legem finalem. Qij. II Gratis flatuitur.difcrimen in. ;ipo[ïe[long ter fervitutes continuas & difcontinuas: nam du juxta l 28. f& de. Seroit. urbam. prediov, u omnes omnino fervitutes perpetuam caufam ;j/5 4 habent. Quod enim naturalirer fit , & fem. jt per, quandocumque lubet, fieri poteft, per- qnradiat ! petuum ac continuum eít; etfi affidue nog j fiat. Ergo etiam ad preefcribendum tempore «iiii ordinario fíervitures difcontimuas nom erit jyimed opus allegari a poffeffore titulum. 3« V. Zfgt, «l i Servitutes continuas & difcontinuas diftine ii5 C uunt, & has non nifi immemoriali tempore j (; d j ne titulo acquiri; JCti veteres omnes cones ; qunó tendunt; quorum fententiam ; fumma tribu- syeludi; r nalia paífim. fequuntur. Neque leges aliter 3us, ml definiunt; l, . $. fin.. Cum lege 1.2. $. 8. ff ; 5 Qu de /4qua pluv, avc. l.. Servitutes. ff de. Servit, i & l. Hoc jure. 3. $.. Du&us aque. ££. de 7dqua quot. $$ e[liv. Covarruv. l. r. variar. refol, D €.17.n. 11. Erratio effe videtur: quod amif- T. R | fio juris pafcendi, lignandi, venandi &c. id | WTA genus; grave admodum damnum creet domi- ATR l no; at ubi grave damnum infertur, merito Teotendn titulus proprie dictus requiritur, ut ex pr&- n fcriptione rerum corporalium conftat. Ubi At n autem eadem eít ratio, eadem juris difpofi- iT b tio prefuümitur effe; per l. 13. & fqq. d "h um l. Aliter fentiendum !de fervitutibus co nti- EOTRT nul$; Dz ]'U-li-E. 683 Ttey ll N ! gauis, in quibus modicum onus' predio im- « jl ! ponitur, & ejus libertas imminuitur. $ | COM ]jj2 n '| N Obj. IIL.. Per l.10. f& . Si fervitus v ts I ? dieetur. debet preefcribens oftendere, fe lonpa uafi poffeffione zoz clam ufum fuiffe; ergo QORU Af/A, [/ I opus eít, ut fciente & approbante domino rl poffedifle fe oftendat; id quod eft allegare ti- p tulum juris aquee ducende. 3. JV. fequelastis ïf /7'[1 A k fufficit tolerantia domini negativa , quod is Itl p non contradicar, neque opus eft, ut pofitive l Dof approbet a&tum:.tum quod--leges füpra ad- Qm ta JUUUIS ducte nihil.de fcientia meminerunt, tum quód t n t !l prefcriptiones alize etiam.adverfus ignorantes lh M currunt. l. fin. C. de Prefcript. long. temp. b LUE i Quodfi 1. 2. C. de Servit. &9 -aqua. legitur; i €o fciente , íc. domino; Imperator folum in- Vs ( icat, aquam clam non effe ductam, (; cum rqbu-' animo celandi, nec impediri curfüm preefcri- ls ',1 tl puonis, etiamfi dominus ignoret factum. l. 5. n $. 3. f£. Quod vi aut clam. hW fl I:VU ) ARTICULUS, IV. 1 u n - Quenam bona aut jura ufucapi zom poffrnt. gt X c i Ota. Res, quas ufüucapi nefas eft; dicun- :tur viriofe, vel quia ex natura füa non w d recipiunt conditiones, generatim requifitas lï,mw ad prefcribendum, vel quod ex fine fpeciali La ac difpofitione legum ab jure ufucapionum Ql [ exempte funt. j Dico L Ex natura fua preícribi non f poffünt, quaecumque non funt in hominum commercio feu bonis privatorum. n ARatio. 684 Dr Jozx "t V — Qüatie. Prefcriptio enim eft adje&tio do; / fint ; iil a fninii, ipitur prefcribere nemo poteft res, ; ]u [ árüm dominus- effe non poteft. 1..9. £. 4e ^ jl ] m Ufucap. Ufucapionem vecipiunt maxime ves cor. l om&w povales, exceptis vebus facvis " fanctis , pullicis: jj | Mar populi. Rom.&9 civitatum, item laberis bominibus, ' Hinc L. prafcribi nequit liber homo; ut : a fiat fervus. $. £. Inft. Je Ufucap. Poterit ta- /!^ . men fervus libertatem fuam prefcribere fpa. 1007 tio 30.annorum.]l. 2. C. de longi temp. Prefcr. " 1 cultum Dei & / T IL Res faére, i e.a ufus facros deftinatee, ceu templa , caemete. ii i ria; calices, altaria &c. Quamquam res fa. : : cr&, quatenus earum dominium quoad dif- ;Eione ont pofitiones quaídam pias & .non dedecentes M transferri poteft, praeícriptionis incapaces g, 1 lm non-fint. Schmier. s; urodi II. Res fan&e, h. e. quee fanctione fpes i 5 8 ciali defenduntur: ut porte & muri civitatum, ls jü corona & cetera infignia Imperatoris, omnia 1ts, i etiam jura majeffatis intrinfeca, quae ab aliis sqint ] TT appellantur regalia majora, v. g. jus ferendi .L&RM leges, creandi nobiles, comites, duces; queequi- TM dem a fübdito poffideri bona fide non poffunt. UT IV. Res publicis ufibus. fervientes : ut :(gl. forum, vize publicee, pontes, fontes, fluminay N D s maria &c. t itr hd V. Resuniverfitatum, feu plurium come stl munes, quamdiu íünt indivifz a íocio ve M herede. duj VI. Jura fpiritualia & ecclefiaftica: ut jus m decimandi nondum íeparatum a titulo, MT officio | Dz junr. 685 d "Iw officio fpirituali; qua quidem, feclufo pri- N h poffideri a laico & preefcribi nequeunt, w J x'ri]egio, .I1 £ €c. ^f L VIL Immunitas ab obedientia erga fum- Á ll mum Pontificem in fpiritualibus. l VIII. Matrimonium carnale, erdo facer, lr i| & ali a facramenta, quee funt juris divini. c. 4. ! D f de Con[uet. Mrlero f IX. d enique huc refer res & actus merae d facultatis, ex l. 2. ff. de ia pull, & c. l- mb Bate. de .. S. uia quod fit vel omittitur 1mt. prorfus libere & fine animo fe obligandi, nul- 9155 jam parit obligationem; .que tamen ex pree- tione oriri debet. ij gu?eä i G fcrip Dico 14 De jure pofitivo prefcribi ne- ) J pin queunt.. T. Limites certi & manifefli dicce- fium, parochiarum , regionum. c. 5. & 6. xf cauf. 16. q. 3. & c. fuper ee. de Parochiis. R II. Res. pupillorum tempore etatris pu- iB pillaris, etiamfi pupillus habeat tutorem; ita q | ut ne quidem tempore longiffimo prefcriban- tur. 1. 3. . fed pupillari, C.. de Prefcript. 30« s vel 4o. an. ; Item contra minores non currit g tempore ordinario prefcriptio proprie dicta, as U l fin. C.- a quib. cau[. veflit. im integr. wecef- Ms 2omefl., Sed neque.bona. adventitia filiorum, in quibus pater habet ufumfructum & confe- jsnr| quenter adminiftrationem, ufucapi, ante fo- ,j! lutam poteftatem patriam; poflunt. l. 1. in D. C. de.dnuali exceptioue. IIT. - Res furto aut vi ablatee non preefcri- ff j Untur tempore ordinario, adeo ur, etiamfá per ! ,mJ 686 Dr Juntr. ,uldfm ïemï ^ per mille manüs ambulaffent, ea$ dominus a poffeffore vindicare poflir , nullo reftituto f ;pjltop r pretio, nifi expenfis in fuftentationem,. v. g, equi. $. 2. Inft. de Ufucap. Tntelligi iftaopor- p p uod' yiendi tet; quamdiu virium mon fuerit purgatum. varie accidere poteft, primo; fi fur effet he- 7 ypiln )ft Qu res illius cui furatüs erat. l. 42.. ff. de Ufucap. Deinde fi res poft furtum reverfà faltem gqui- zil 44 s dieut ( valeriter ad dominum füum, denuo bona fide t ofunh ab.alio poffideatur. l. 84. ff. Ze Furtis. Rege, r | Huc revocantur qua contra legem tudavrum dantur jadici, aliive maciftratui pu sJl u blico, ad id faciendum, quod alioqui jam ex 5 ! : officio tenebatur; qua Ífi deinde ad tertium ? * F bone fidei poffeflorem pervenerint, perinde :5 * 0 1« ac furtiva, numquam, nifi purpato vitio DT prefcribuntur. l $. ff 244 legem ul Re-: E. Schmk petzmd. h18 Fru&us rei furtivee ufücapi rempore or« dum ! dinario poffe, quamvis non redierinr prius xiixu ad rei dominum, nec virium purgatum fue- aitt; Y rit, affirmat probabilius Arnoldus Rath, ex um 1.249. $. 2. f£. de , c? R. D. & Lag. fE. dexiiim füvrt. contra Bachovium & alios. Mya 1 000 A IV. Jura quzdam Epifcoporum: ut jus confecrandi, ubiS. unctio intervenit, ufucapi I At n non-poteft a facerdotibus minoribus Epi- fcopo.'c. 4. d. 68.^ Neque jus vifitandi Epi- Atl t Ícopo competens ; fi ufucapio tendat ad ex- ünétionem omnis vifirationis a. quocumque "0 li prelato ecclefiaftico facienda. c. 12; & 16. RURT s; V d Je Prafcript. Quo etiam ex capite novim ne | Dzs Jung. 687 D l ne quidem rem pore. immemoriali pre(cribi 2 Ri T0 MA M poíffe Epifcopi jus exigendi procurationem u feu füftentarionem vifitationis tempore. lo db V. Res prohibitz alienari abfque certa | ;wg:*, : .'J g forma & conditionibus a jure preícripris: ut preter pupillorum & minorennium res, funt ATT etíam feudalia, doralia; primogeniturz, fidei- g, commiffa, & legata, que teftamento prohi- 10 pl bentur alienari. c. s. & 6. de Reb. Eccl. alieg, lii l. 16. f£. de Fundo dot. 1.2. C; de Ufi ll['/lj). [)7'0 ;'[ll emtove, vel traus. l. fin. C.. Communia de lepat. alegggn * " Probabilius tamen videtur, res Eccl efice ífme W r m debitis folenniratibus alienatas, feuda rmale ii alienata, & res fideicommiffarias , five fint iil d majoratus, five primogeniture tempore ex- 70 n taordinario feu longifhimo poffe prafcribi, i(l J prout P. Schmier & non pauci tuentur. Ob 1. Secundum plurimos juris textus, K Qf d poteft homo liber bona fide poffidéri : rara A T enim habetur ejus venditio, quando fe vendi vt permittit, ut de pretio participet. Ergo js etiam lex humana poteft permittere, ut con- " tra talis hominis libertatem preefcribatur, Confe quenter quod homo liber üfücapi non g up poffit, non Videtur provenire ex natura rei, li[) uäw? ! fed ex legis prohibitione. & JV. Urramq. fg. n 1 a folum ex rei natura prefcribi poffünt pez- lütandiïï?' mittentelege, quorum dominium altum pe- nl d nes legislatorem eft; hujufinodi autem do« d minium legislator non habet in hominem li- erum: at quando homo in füi venditionem pl confentit, ideo fip vere fervus, quia eft füce EL»"'W? liber- 688 Dzs Jun& m libertatis dominus , .eaque fe fponte ab. í dicat. ,uinitl p dos Qb ;. II Laici quidam exercent jus de- cimandi, quin privilegium poffint. probare,. gbl hij Ergo poteít jus decimandi prafcribi a laicis ? [ tempore immernoriali, juxta c. z. de Prafcr. » ^ ^. in 6. &. Dift. Conf. — Poteft preefcribi titulo ? folum praíumto C. Secus N. Cum de ex- r ordio non conítat, nec quifquam tot anno- ho m rum intervallo quaeftionem, moverit, prefu- mitur, juftam quoque initii rationem fuiffe, $1 Qu merira in Eccle- ünsp fc. quod majores ob infignia fiam hoc jure fuerint donati . Hinc decimg z. Qu ejufmodi, ut mere laicales, more aliarum re- fs d rum, non petito confenfu Ecclefie , paífim TU libere venduntur, aut alio. modo alienantur. zi Tlaiman.l4. tr.-.6..c..6. m s&g. Immu-./ji d nitatem autem a folvendis.décimis poffe pree- ii Ícribi, non tantum a tempore immemoriali, 116 íed etiam cum titulo quadraginta annorum u fpatio, tam a perfonis particularibus, quam w 2 comimunitate tota, tuetur adverfus Covar- ii ruviam, Arnoldus Rath thefi 4.. Paffim enim [j; jj *x confuetudine de pomis, fceno, herbis de- sj ru- 40 cime non penduntur. Idem ergo quoa 1 i hi €tus reliquos recipi poteft, ubi aliunde con- (j ïfï*immi] AU f5 Y grua facerdotum fuppetit fuftentatio. OLb liL Secundum 1l 3. C. de jure RUT dotium. licet marito mancipia dotalia manu- hm d mitrere conftante matrimonio. Ergo dotalia "t n bona poffunt prafcribi. x.. Difz ConJ. Dorta- ;pxiunepml la bona immobilia N. iobilia C. Fundus mTrim &ota1s Dz Junr. T. 689 LU [ dotalis ne quidem longi temporis prefcriptio- nem admittit, nifi ufucapio fuerit incoata an- r d tequam dotalis fundus coeperit effe. 1. 16. £f VN de Fundo dot. Res vero dotales mobiles trien- ) ts V ! nio prefcribi poffe probat Arnoldus Rath ex m l3o. C. de Jure dot. Vide Haunoldum p 1. 362. i um d AI] f0 dU ARTICULUS V. R Dre .. Quanto tempore opus [it. ad pre[cvibendum? m ff 4 J. Quarta condirio ad prefcriben- nf fcie- N5 um eft poffeffio tempore definito con- Is tinuata. Quid autem fit poffeffio & quotu- t afm'm [ plex, fatis difputavimus cap. 1. hujus tracta- yir, tus; a. 5. & 6. pag. 26. & íqq. Poffeffionis 9d neceffitatem intelligimus ex l. 25. f£. de Ufurp. g ln & Ufuc. ubi fic habetur: /rge poffofftoge ufuca- jl n pio contingeve non potefl. — Quod repetitur c. 3. Oa de R. 9. in 6. Et quidem ufque ad elapfum Rn tempus a jure definitum produci poffeffionem u'x Wi 15 d oportere, five ab uno eodemque poffeffore, ts U five a diverfis, eruitur ex $$. 12. & 13. Inft. d& fimal J Ujfuc. & c. 8. de Prafcvipt. . Yn pree(criptione li tamen privativa non requiritur poffeffio pofi- quoad ifü üva, qua' habeatur per actus pofitivos cor- ii Qu poris velanimi, vel utriufque fimul; quibus Q detinerur res, vel jus exercetur; fed fufficit hUM i negativa feu impropria, quee habetur per ne- yui D Ji gationem actuum, quibus v. g. fervitute pof- UA bt fet uti dominus, qua non utitur , ficut in prae- Ícriptione pofitiva rerum & jurium incorpo- otefít vera & flricte dicta Ll'ü rahüum dari non p Xx pofíeífio; TT *90 Dz Junr. poffeffio, quod illa corporis adminiculo a fjaimon prehendi proprie ac detineri nequeunt, feq ahpolit tanrum quafi poffeflio confiftens in exercitig J* gpmur n alicujus actus, ut c. 1. a. 5. & 6. diximus. INota I4J. Adrerum corporalium preeferi. 4 int ]* ptionem incoandam opus eft ppifeiïïonenatu. gur u rali & civili. Nam ufücapionem incoari oporte (j 11// a poffeffioneformali: hzcautem acquiritur per n j apprehenfionem . veram vel fiétam rei ut fuz, j 1* gorporis, animi 69 juris adminiculo ; ergo tam' na» i turalem, quam civilem comprehendit. l. 4. C. de £« adquivenda $. vetin. po[J.. dicitur: Licet pofféffro ]y: «n fi guudo animo acquivi i0n poffrz , tamen. [ole ammo i ss i vetinevi poteJT. d. Unde colligimus, ad ufücapionem con- i tinuandam íüfficere pofleffionem mere civis ii lem. Confirmatur ex l. 17.. $. ult. f£. de Fuvtis, ia ubi habetur, quod abfens, qui folam polffef- ij li. fionem civilem animo retinet, ufucapionem ;j ; continuet. Ac merito: fieri enim non pO« jj l; [ ; teít, ut quis naturalem poffeffionem perpetuo :j j l | xetineat;ac fundo alicui tanto tempore infiftat. drimi d Econtra poffeffio mere naturalis; U y; fj r quis corpore dumtaxat rem detinet, L 38. v////( P l l / T. »/. [ 2 .7. de F. O. inutilis eft ad ufücapiendum DEU ine civili, quz fit animo dominii. l. 25. 1. EURT de Ufucap. tic' Ufufructuarius , co mmocdata- du vo Herede: riüs, depofitarius, l. 2. $. . ff. Aüm nferi item qui precario poífident , ufücapere non T P poflünt res fibi commiffas. 1. 4. $. 1. & ult. xonp du fE. de Precar. Poffünt tamen qui ex emto do- ) DEU £Uj ent $ Wi " pato Qe. eju(n, nominiþus rem detin quia Bu m Dz ]unþ. 691 xn ny uia hi animo rem fibi habendi, & juris ad- jl miniculo poffidenr. Dico 1. Bona mobilia cu m titulo pre- Xf | fcribuntur triennio, adeoque brevi tempore, etiamfi ] jf TU fint pretiofa , univerfaliter enim lo- quuntur jura. Princ. Inft. de U, ffuc. 1. un. C. mincoa:iog;/ de Ufucap. transform. Mobilibüs autem bo. na:guirim:;y nis etiam jura izcorporalia accenfentur. exce- iT uf pto pignore in re mobili conftituto , quod Cvf cum illa non prefcribitur. 1. 1o. UJiIL th," vat. aciione. C. de Pigne- ] i ] W Dixi: cum titulo: nam hi :'W "fmm Ícribi res mobiles tem fine titulo prae- pore extraordinario. 2 oftendimus fuJ. a. 3. coucl. 3. ; i ) Extenditur conclufio etiam ad bona mobi- 0 ff cf;:w | lia Ecclefiarum, ut communiter tenent contra Lt Hoftienfem, ex Authent. Quas aliones. de ia $$. Ecclef. Ibi: Quas athiones alias decennalis, 5999 alias vicezualis , alias. tricenmalis pefcriptio ex- num cfudg: be, fi loco veligiofo competaut, quadva- w einta ammis excluduntur : ufucapioue trienmii vel pur il wadriennii prajcviptione m fuo. volore. duranti- jdj d H w$: $ola Aomana Ecclefia gaudente cemtum an- f[; 2 )AK' aorum fpatio vel privilegio. 'Et refertur c. fin, p 16;q. 3. Neque alibi canones aliud ftatuunt, I Quapropt er & Romanam Ecclefiam pari jure m n n quoad hanc immobilium bonorum ufücapio- nem cum inferioribus Ecclefiis cenferi, contra g anormitanum, Leffium & alios cenfent theo- ? "n ?i non pauci admodum probabiliter, cum ii iM olina, Laimanno & Cardinale deLu Pt g0; qui, : Ll suüm Roma Ícripferit, u X eorum, qu&-in Ro- ed ^, inanga, 692 Dr Tunr. AC m ] mana curia obtinent , gnarus utique fuit,/ "D um p u Nam exceptio d. Authentice non indicat bo. : ey Q pna mobilia, fed immobilia quorum ufücapien- :5 x n ] dica'nï dorurm tempus ad feculum Rom. Ecclefize & tendit. Quam explicationem etiam c. 13. & 1& L , prinlego 14 de Prafcript. accomodari oportet. Dico J1. Bona immobilia privatorum ; (ijp[ion: Rg[h Jl profana c um titulo prefcribuntur deceunio; inter prafentes ; & vicennio inter abfentes, || i^ Pr. Inft. de Ufucap. & l. ult. C. de Pra[cvipt. s; i ^ Ti st Iul pIMK Jong. temp. Diximus I. Boza immolilia: quo no.;i5" fripio mine intelligimus non tantum res corporeas, : qua moveri loco non poffunt , ceu. domos ;(j . raedi f a, fundos, fed etiam res incorporeas s lii rebus immobilibus adhaerentes, aut eequivae j ut fünt jura quadam, ; (arnl lentes & perpetuas: cenfus & ufusfructus fine limitation e conítitu.; tus , officium , beneficium , jus patronatus, [j i advocatie &c. tametíi perfonis, quae utique jrpiu. res mobiles fünt, adhzreanr, immobilibus;; i adnumerantur, quod fint ex fe jura perpetua. ,.j IL. diximus, Profaga, ífeu ad períona$g[;;;, & communitates feculares pertinentia : nam jj ! bona immobilia ecclefiarum , monafteriorum, :j;; Al hofpitalium &c. id genus, & jura fpiritualia j; hodie prefcribuntur 40. annis cum titulo vel 1 ii« fiftat preefcri- « fine eo, fi jus commune non re benti, aut prefumtio gravis. Authent. uas zif lg a&iones. nup. cir. & Novell. IH c. uz. l g derogatum eft juri antiquo, centenariam pr sj fcripionem Ecclefiis & locis piis induïger:til- étis ) 1 J Dz TJunr. 693 Ti dU f iæ ï : Manfit tamen hoc privilegium Ecclefiz Rom. J Quo etiam gaudent monaíteria ordinis Cifter- cienfis, ex conceffione Urbani VIIL, & or- ho sl 4 dinum Mendicantium domus, beneficio Leo- 5 nisX. & Pii IV. Monafteria Ord. S. Benedi- (f | &i ex privilegio proprio non nifi 6o. annos li p rum praícriptionem contra fe patiuntur. Ar- r nold. Rath Differt. de Ufucap. IDf as " IIL. diximus, Przvatorum: nam fi ad h?/J/z;/f;; Prin cipes, aut flatus Romani Imperii fpectenr, quamvis fint privatum patrimonium, cum ti- li:q 7* tulo aut fine titulo, requirunt quadragena- £ W n riam prefícriptionem. Id. Arnoldus Rath, Tsl ( contra Covarruviam, Leffium, &nonnullos; t ia nulam hac in re praerogativam Principibus 1 ag ad(cribentes. Sumitur ex l. ult. C. de Fuzd. m Jf patrim, & ex rubrica tituli,: /Ve vez dominice. Cod. lN T IV. diximus, Cum titulo: qui in omni yü j prefcriptione ordinaria, brevis nimirum & n lonpi temporis, affipnari & probari debet. n ' l. 4. C. de Prefcvipt. longi temp. &c. de qui- a p bus füp. a. 3. concl. r. Deficiente autem ti- at ; [ tulo, opus eft prafcriptione extraordinaria; n]'eriorum m ut titulus preefumatur, fecundum dicta eod. p L art. concl. 3. M m V. diximus, decezmio zuter prajentes, 9 p vicenmio imtev abentes : his enim duplicatur u ! tempus ufücapionis contra ipíos currentis ; ita h ut fiquis partim abfens fuerit, partim praefens; xmnf femper duo anni abfentize reputentur pro uno Pre- preefentie. Authent. Quod fuguis. C. de p X 3 [cript. 694 Dz Junx. Jfcev t. longi temp. . Hoc tamen beneficia Eccle. 'r per fiatti i ca fpeciale habent, quod per triennium g bona fide pacifice aliquod poffidens pra(cri. [, a Albl[ur bat contra actionem cujuslibet impetitoris, : ita ut poffeffor tutus fit in conícientia, erfj J hii provifio fuerit nulla, titulus coloratus, & ca. TL nonica inítitutio tantum apparenter valida, D lh* jl Qqefclz Modo beneficium non fuerit obtehtum fimo- niace, aut per intrufionem. Azor, Leffius diur g 1 À &alii communiter ex Regula 36. Cancel lariee de Tviennali poffcffione. j dios m[fwl[(]fïæ) Cenfebantur autem prafenter, qui Win ea- dem provincia domicilium habent. 1..fin. C. geeimdt Eod. Moribus autem hodiernis praefentes di- ;TI;HI ) yeguhï cuntur, qui funt füb eadem prafectura, aut sj umf eidem fübfünt judici, domicilii ad minimum; j ip d. aut dominii alicujus rei immobilis refpectu. D erred -dd banc conclufionem vevocantur fervitu- ssddi: teS.omnes, qua cum titulo Jongi temporis zi* ufucapione prefcribuntur. l. 10. ff. Si feroi- ]Mi 7u5 viudicetur. l. 16. de . Ufufruttu. . ult. C. n de Pre[cvipt. long. temp. 1. penult. & ult. C.. de « ais Jervitut. Vide fup. concluf. a. art. 3. Excipi- us ) zur tamen habitatio. l. 10. pr. f£. de Ufu g Ts t abitat. V. (ap. c. 2. a. 4. concl. 3. p. 6o. pl n Dico IIl Ationes reales extinguuntut ) lt p prefcriptione ejufdem temporis, quo pre- u C a Ícribuntur res mobiles aut immobiles, & jus 1 qet reale, in quibus fundantur. d. ]i Excipe [. aGionem bypotbecaviam , que 1 ia ignus vcl hypotheca poflidetur a debitore trrm i Lo) / ï;) , Vel ejus herede, 40. annis contra cte- WOQR | ditorem j be Dx Junx. 69$ Od;y ditorem perimitur. L z. $. 1. & *. C. de l Pra[cript. 30. vel 40. az. Si vero poflidetur & X terrio, Íc. cum titulo; 10. vel. 20. annis; ]l i prafcribitur d. 1. 7. fj 4L Petitionem beveditatis directam, quae COJ [v (s il durat 30. annis, ob.preeftationes perfonales ei DAfen W admixtas. l. 7. C. de. Petit. beved. Mamyi JiL Querelam inofficiofi teftamenti, M li ! uc finitur quinque annis ab adita hereditate, A X fin. C. de Zuoffic. teflam. IF. AGiones perfonales civiles, five dein 1 C« fint perfecutorie , five poenales, five mixtey. N adeoque etiam debita , quae per actiones exigi m poterant , regulariter extinguuntur prefcri- püone 3o. annorum. l.3. &4. C. de Prafcript. 30. vel 40. em. l . C. de Annali excepr. Quibus correctum eít antiquius jus, qua i if actiones civiles erant perpetue: nunc autermt que eliduntur 30: annis, perpetue appellantur. F. AGiones Pratorias, que períequidem perimuntur lapfu unius anni, fi fint peenales jul pure, aut mixte. Pr. Inft. de Perpet. & tem- flull' (4 por. a&ion. Si perfecutorie , 30. annis, ficuf 4 [ d actiones civiles, feu jure civili introductes v. g. depofiti, mutui, emti. Actio tamen p QU doli, licet poenalis fit; finitur primum bien- nio. i. ult. C. de 2olo malo. AdGio futi ma- q («j T nifefli, que tendit ad quadruplum, omnino perpetua eft. Pv. /nfl. cit. ""Aéliones cvimninas im Jes feu jus accufandi de crimine ad vindictam, vt prafcribuntur regulaviter annis 20. à die com« miffi criminis. l. 12. C. 4d l. Covacl. de falfit. n * XX4 3. | 696 Dz 'URE. $ dat p l3. ff. de Requivend. vel : abfemt.— dammandis; dixi, Aegulaviter : nam quinquennio ceffat , f jprelt actio adulterii . adverfüs maritum , .accufatio ftupri, inceftus, lenocinii &c. l. 29. 6. 2. ff ;'(fw &'PW, ] de JAdult. 'Ultra viginti autem annos probabi- ;:ndam Vi liter nulla durat actio criminalis. p x uc fpectant praeftationes annuee (Jabr- j Argm^ i liche Zin[en, Rentem), quod jus triginta anno- 5 rum fpatio acquiri, atque etiam extingui, fat (j | '/ manifefte novimus ex 1. 3. & 4. C. de Pre. i 4 ftript. 30. vel 40. aunor. Dubitatur autem ii t g Qu utrum is qui alteri fingulis annis decem aureos tenetur pendere, omiffione folutionis per an- f: etgo( nos 3o. continuata jus alterius hac prefcri- & fum pral ptione ita extinguat, ut nihil deinceps in per- E petuum praítare amplius teneatur? Extinpgui y diert ven omnino in perpetuum, contra Gailium & munr d. 17: alios probant Baldus, Panormitanus, Hau- vetorfour sf qu de, noldus, & alii L ex l. 26.. C. de Ufur. ubi unica 30. vel 4o. annorum precriptione dici- i d rur tolli oblipatio folvendi ufuras, arqui hzec a It obligatio eft annua. IT. c. 4. de Prafcripr. di- itis prmim citur obligatio folvendi quartam decimarum D Epifcopo, & c. 6., oblipatio folvendi deci- R H mas quadraginta annorum preeícriptione ex- iemmon tingui. obligationes autem ille funt annuz. ts d Ergo idem obtinet in preftationibus ceeteris; r cum in jure civili oppofitum non fit clare fta- ii ^ turum. Arg.c.r. de V. O. N. Corf. Unicae At radix vel contractus & actusinter vivos vel ül- t enrs tima voluntas, unde oritur jus exigendi, & debi- . J f i tiafp l u &qu thum folvendi praftationes annuas: ergo e unte Dz Jun&. 697 ; i :n,f;m!mij unicum datur jus exigend?, & uníca oblipatio m unica datur a&tio ;"d eafdem folvendi, ergo etia . "j petendi preeftationes annuas, licetiíle finr fuc- "34f ceffivae & pl 1 uresrefpiciantannos. Atqui ad ex« Ti tinguendam unicam actionent fufficit unica ) refcriptio, ducta a primo anno, quo ceffatur a Fa folutione. Argm.1. r. 6. ult. C. de Zmal. except., Juiu & completur lapfü triginta annorum. Ergo. : u ( ET Ob. I. . Clareinnuiturl Ctm notiffani; 7. $. ult. C. de Prafcript. 30. vel 40. anuor. fïällf EO O M praícriptionem talium praftationum ànnua- TICUfeOg rum incoari a quolibet anno; quo omittitur fs R preítatio: ergo quelibet preeftatio orniffa re- li d quirit fuam prafcriptionem , ita ut illa quae n debebat folvi anno 1700. extinguatur anno r frim 1730. altera vero anno r7or. pendenda, ex- n 1 tinguatur an. 1731. & fic deinceps. &« JV. 7f. J lt Imperator folum voluit, quoda quolibet anno; menfe aut die, quo cospit omitti preeftatio, jf J incipiat prafcriptio immunitatis; non vero Qul quod incipiat a tempore vel exordio obliga- ij 1 )u tionis primitus conítitute, ad cenfüm v. g. d annuum pendendum. Atque hunc fenfüm in- a d dicat per verba, manifeflum efl : nam utique X manifeftum non eft, quod prefcriptio com- i EUA putari debeat ab exordio obligationis, & tot U u requirantur prafcriptiones, quot funt anni, * t di manifeftum autem eft ex anterioribus juribus, Ut precriptionem computari ab initio cujufque ] T anni vel menfis; quo primitus omiffa fuit fo- nl l lutio. Z Haunzoldum tr. $. c. z. Contrc . g p P- 358' & f.qq. AX 698 Ds Josnt ^ P gt Ob. IL Vreftationes annue fünt obliz i ationes in diem , vel füb conditione, per , eM «f E .l $4 l.4. fl de 2dunuis legat... Sed obligationibus in diem' vel fub condirione, gt a , quidopo non.poteft Ipraícribi antequam dies advene rit, vel conditio exílirerit; per eamdem 1. 7, siaslüan jona 16 $. 4. dies autem quoad futuras penfiones non. dum exítitit, quia fingulis annis refpondet gye fnpr ipenent peculiaris obligatio. Ergo. x« N. Maj. Nam jura & oblipationes annuz producunt unam ngæ gunge d tantum actionem, & habent fe per modum unius obligationis pure, licet effe&us & pre- ardier n a, lum p É ftationes ipfie fint diverfa, ac diverfa refpi- ciant tempora. Veritas hujus refponfionis at dem que inante omnino apparetin obligatione folvendi ufuras; ac decimasannuatim, quam lonpgiffimi temporis i lu C Qu pe l praícriptione perimi, nuper oftendimus. ARTICULUS VI. s n De veliquis propvietatibus. Prefcviptionis. undetpn Ota. Preter tres priores conditiones ad Duiqu w fitversnd ufücapionem rite incoandam requifitas; dantur quadam obftacula, quee& coepte jam Din] ( ufücapionis curfüm impediunt, ira ut vel xl d dormiat, vel interrumpatur. . Ac dormire qui- tl m tiin l dem feu quiefcere praefcriptionem impedimenra illa faciunt; quze curfum ejus fic fufpendung, ut t qrj tempus preteritum computetur, & remoto1m- C tl m edimento connectatur feu continuetur cum n f fubfequente, illo dumtaxat tempore, quo dura- DI vit impedimentum , deducto tamquam inu- V uj tili. Ufucapionem vero égterrumpurt omning Mi totum E. ü l ;Ha impedimenta, qu& faciunt; ut ;erx'ïpus & bE ]unr. L 699 d DN ^ tempus preteritum nihil valeat, neque cum M "N iKtempore fübfequente continuetur 1 ; füblato l d s Xetiam obítaculo, fed ur recens incoari debeati f M n E Jnterrumpitur autem pree(criptio vel zazura- t , liter, quando poft eam incoatam una ex conz ; ezrpd 3/! ditionibus fubftantialibus defi cere advertitur, pititm W h i [ v.g. bona fides: vel civiliter, quando juris !2 fübtilitate fingitur aliqua conditio num defi- M cerey interveniente nimirum aliquo a&u ju« urmmg diciali. v. g. litis conteftatione. Hoc tamen t myj im inter utramque difcriminis eft, quod prafcri- &us&'p | ptio naturaliter interrupta, ceffante impedi- «iX» mento, ftatim poflit incoari: interrupta au- tl exdiuf I tem civiliter, demum poft 40. annos a puncto : peremte inítantie & ceffationisa lite compus (imus um tandos. l. ult. C. de Prefcripr. 30. vel 40. az- 40Y. Quia per litis conteftationem a&tio fuit | perpetuara, & huic prius praefcribi debet, an- ( tequam altera prafcriptio incoetur. jf Denique preícriptionem jam abfolutam giis| afficit ac refcindit reftitutio in integrum. u t Dico 1. Ceepta pree(criptio dormit I. re- t üt v;l pectu pupilli durante etate pupillari; & re- w 1peetu minorennis, durante minorennitate, imw ia ut intuitu illius preefcriptio nulla, intuitu münyt ujus autem, ordinaria tantum non currat.. YOOtOP. li3.-Q. Hib. mon objie. long. temp. prefiv. «uv| Item refpe d ctu filiifam. quoad bona advenritia, . . j qu()dll'.' Surante patria poreftate refpectu uxorig u quoad bona doralia vivente matito. g II Refpeétu Ecclefiee, quando vel caret u ym W&tore, vel habet quidem pralatum, fed ex p CeD4 700 Dz Junr. cenfura, captivitate &c. impeditum, vel viz ;ibhus igUOI, ventem apud illum; a quo fuit la. c. 4. & ylius ^^ 15. de Prefeript. III. Refpe& u omnium temþpore graffan- yi p?emf tis belli aut peftis; quo homines aufupiunt, & ,j r jus pro tribunali non dicitur. c. ro. Eod. d lJïl'Uï[Tl A Jico II Prefcriptio interrumpitur na- | Qucäh ] turaliter , fupervenienre mala fide ejus, qui o ufucepit , & refoluto jufto titulo, atque amiffa PU offe(fione civili. Ita DD. plerique ex c. 5. j & 19. de Praf[cript. & l. 44. ff de Ufuvpat. c— jl Quamvis Felinus & alii putent; praefcriptio- " l nem tunc folum dormire. , fpfuntes ais compot Civiliter autem interrumpitur przfcri- dende u ptio; l. per citationem illius ad judicium qui ufücepit, five prafcriptio ordinaria fit ; five gnpet t sr lia extraordinaria. l. 3. C. Jde /Znuuua except. IT. -Per litis conteftationem fine olo fa- m Nl &am, faltem fi praefcriptio fit longi temporis, qnon fnt « feu 1 O vel 20. annorum. 1. 26. C. de &. F. 'TJame in communior etiam idem teneat de irefos dit $ g triennali feu brevis temporis preefcriptione, Jige teíte Keenig & aliis. III. Per fententiam judicialem. l. 3. & 4. n pl 3 m C. de Pre[cvipt. 30. vel 40. amp. . Quodfi ta- T P l | men feratur fententia pro poffeffore ufuca- g ] piente, interruptio civilis haud eeftimatur ali- ter, ac fi numquam eveniffet , ac tempus pr&- iwxcunüü&u: &t p cedens integrum utiliter ad continuandam à ufucapionem computabitur. tlv t& ] .Dico I1I. Domino priori, contra quem D.'d- V, du præfcriptum fuit prafcriptione extraordi ria | Dzr Junt. 70 n J w; ria, non datur reflitutio in inteprum, ex ca- &ij pite folius ignorantie , quam obtendir. ]ta robabilius Zoéfius, Fachineus & pluritni t t contra Gailium. — Aario. l. 4. & 6. citt. pree- 3l fcribenri plenifïïma fecuritas afferitur , & 6l u Ll riori domino omnis actio negatur, abflra- TU hendo, utrum ignorantia intervenerit ,. an df €jüj) (l non. Quodíi hujus ignorantia locum refti- df tutioni concederet, lex utiliffima prefcriptio- Ieaeg nis fine füo fruflaretur. Ex ha&tenus difpu- tatis. [ [ ï!ïp«?.', ^ J Colig. L. Incoare ufuücapionem nön poffe infantes, amentes, furiofos; cum enim i mentis compotes non fint; neque poffeffio- nis adeunde funt capaces. idin Si tamen pofflef- if n fionem per tutores aliofve ante adierint, con« . AU. tinuare ;ufucapionem fi poterunt. l. 4. $. 2. « dolo f & 3. & l. 44. $. 5. ff. d Ufuvp. €g. Ufucap. timor Neque ufücapionem incoare : poffünr, 170/ qui non funt capaces dominii & juris a&tivi o adverfus alios, ut reli giofus privatim; & feg— vus. l. 128. de R. 7. g(mptioni , Denique quicumque rem non fuo no- mine poffident, ut ufufructuarius, depofita- n )godü t rius, pignoratarius &c. de quibus füp. art. 4. IL Prefcribi nequit contra eum ; qui du at impedimento juris, feu intrinfeco, ut dici- mf tur, conítrictus, agere in judicio & jura fua tueri non poteft: ut contra filium fam. quoad mïnuaucjg bona adventitia tempore; quo fübeft poteftati patrie. l, 1. $. 2. C. de Zdnual, except, contra mud uxorem, ftante matrimonio; quoad bona do- xtr"? talia. D« 702 Dz Junz. talia, Ediverfo contra eos, qui nequeune agere detenti impedimento fa& feu exrrin. DI feco, qualia funt abfentia, morbus, defectug ecunig. Titt. ff & C. Ex quib. cauf majoy, ]i tem prafcribi non poteft adverfus illos qui alienare prohibentur , intellige , per fe lo- C quendo, íeu prafcriptione ordinaria: quia equum non eft, ut , quibus alienatio pro- l hibita eft una via, v. g. per onationem , ARTI venditionem &c. concedatur alius modus, nempe per prafcriptionem. Vide commen- DsObjM tarios Viti Pichlerin c. de Prefcripr. IIL Ne minorennes quidem aut Eccles J l Vi fias gaudere reftitutione in integrum adver. 1 füs prefcriptionem extraordinariam comple. /!// tam, 1-3. cit. &l ulr. . C, uib. ex : cauf. vefli. 5 0 fut. & c. 6 de Prafcvipt. lbi: Quadragenalig 8 3 pvelcviptio ommem prov[us aGionem excludit. ca 2 067 quidem fecundum jus fcriptum : praxis enim : MA paflïm, utajunt; aliud obtinet. qm. Aqi n p pas äpyivarus d (2 ( ! ATU i N ZA Ls E AL 1 um TR Dte u jne gt t Mitm « 3Q t Q i DISPU. Ds JusTiTIA. 703 DISPUTATIO L De Tuflitia. ») CAPUT 1 dl LOm J De Juflitia commutariva, L lr ayiy ARTICULUS 1I. 1 commen.ä . De Objetfo Shuflitie commutative. Ie;:' at d Ota L Virtus juftitia, que, ut initio QUm dl hujus tractatus meminimus, eft cozf/ans €? perperua voluntas jus fuum cuique tvi- I a. uj ij| Bueudi , re&e a S. 'T'homa 22. q. 58. a. 5. & 4 fqq. dividitur in gemeralem & particularem. ii Iq| Genevalis quidem juftitia virtutum. omnium jspim | a&tus ordinat ad bonum commune: — Parficu- loris autem ftuder bono particularium perfo- narum. Atque iíta iterum dividitur bifariam, nam prout pars communitatis parti alteri, ci- vis privatus civi privato fuum tribuit, . dicitur juítitia commutativa: inquantum vero respu- blica diftribuit bona communia in períonas fingulas, tamquam partes communitatis, d« fiributiva juttitia appellatur. .Ex hifce conftat, tres rantum effe fpecies fcu partes fübjectivas juftitie, legalem nimi« rum juftitiam, commutarivam & diftributi- vam, que naruram & definitionem juftitige Beneratun fümpte ramquam vniveca perfee i «e D 704 Dz jusTiTI4. &e participant ; jus fuum cuique feu debitum J vt legale, fundatum in jure activo alterius ad. | ims verfus perfonam obligatam , tribuendo. $,. "Thom. q. éi. a. r. .ex Philof. L. g. Eth, as ? €. 2. . 4. gos con Differunt autem ab íe mutuo tres ifte ; u 9 fpecies ex jure paffivo diverfo, a quo, ficutj. n* omnes actus, tamquam a fuo objecto, füam.ylii: n capiunt fpeciem. um st Refpicit enim juftitia commutativa jus jj propvietatis, quod privatus quifque alteri pri--550; vato ut fuum debet: diftributiva fpe&tat jus;s u dignitatis, quod alteri tamquam membro ;j ii communitatis debetur ratione meriti füi; de-.ydi nique jus paffivum o/fervaztie, quod reipu- qus: blicee debetur a membro , procurat juflitia , qui legalis. ss Verot [ . Ceetere virtutes o&to, videlicet Zeli- , jo, Pietas, Ol[ervantia , . Fevitas ,. Gratityas 7 "Fündicatio, Liberalitas, 24micitia [eu Aff abt- s liàas, magnam quidem cum juftiria habent' j;,| cognationem, perfe&am tamen eJus rationem s 4non attingunt, ideoque a S. Thoma partes;g jj tanrum potentiales juftitiae nuncupantur, quoó ; inftar facultatum feu potentiarum animee» VIr- , ; * quti adjungantur, & a&tus illius fec undarios "Hlia gü , erficiant. lNam tres prioresin hoc deficiunt Q trby reddant; 2 perfecta juftitia, quod per fe non b qu " aut reddere poffint equale.debito. Relique T$ exte ob id a perfecta ratione juftitiee defcifcunt; Y d quod in iis non fit legalis, fed moralis dum- tto ( saxat debiti perfolutio. IIL Vere ! ll Ds JusriT:A. 705 AU i N M W IIL — Vere autem in procemio difpuratio- Al uN M '.'. :. , *nis L. diximus, juítitiam inter virtutes mo- Pw " j W.'.. "'rales primatum tenere: tum quod bonum n "commune , cui lepalis juftitia invigilat, fin- n ularibus commodis unius perfong antecel- : Df zdb, 00 A'.'v. j at; ita ut , fecundum Ariflotelis oraculum, y. Eth. 1. zeque. Hefperus, neque. Lucifev ita fit 00 W admirabilis: tum . quod juftitia etiàm particu- Fonutty: laris tam ratione fubjecti, quam objecti dua- us alis praftet: nam cum temperantia & Lque akgri I N TR * fortitudo in appetitu fenfitivo harentes, paf- /! fionibus domandis ftudeant; juftitia refidet in appetitu rationali feu voluntate, que& no- bilior pars eft anime. — Aliz virtutes laudan- i tür, quatenus ornant habentem ipías: jufti- DI ^| tia vero, quarenus eriam neceffario in bonum ; alterius vergit. Quodfi fortitudo aliis utilis eft in bello, juftitia tam bello , quam pace / ij conducit. S. Thom. q. 58. a. 12. ex Philo- fophi 5. Eth. z. & 1. Rhet. 9. ullu Dico 4. Obje&um materiale juftitize st commutativee eft actio alteri praeftanda ex jure Ti ftrido: objectum formale autem eft ratio de- IU iij quatenus refpondet juri illi activo alte- t rius S. Thomas q.61:. a.2. & íqq. Ztio. f ] Juftitia eft virrus, qua movemur ad füum g. Cuique tribuendum. Objectem autem ma- f rs;fi teriale; quod homo juftus expetit, non tam Q UA Untres externae, fed actiones, queis illee tri- It uuntur alteri, cui debentur; forrmale vero n eít ratio debiti, qua movemur ad tribuen- um alteri, quod ei debetur. Igitur cum Ju- J füitia y Drs jJosTiTiA. ] 706 Ü ftitia commutariva, quz eft pars preecipua ju« «t ítitie , habeat pro objecto formali Cui jus s2 ]" a&ivum flrictum alterius, qui eft obje&um «im ?? materiale Cui; objectum mareriale Quod, erig i actio debita ex hoc jure, illudque adcquans, ;iltbit & plane extinguens; formale vero ratio d- mUFäi biti ex eodem jure activo alterius profei, ; dl Nomine autem juris ftricti intelligimus jus Jin // ? ilud feu debitum , cujus violatio producit u obligationem novam reftituendi aut farisfa- ;; fuidii ciendi, quotiefcumque acciderit. "Tres ejusqi£.t conditiones explicavimus difp. 1. c. 1. & 2. j atl Dico [l Juftitia commutativa differt asuium . diftributiva L. Ratione fübjectorum 2 nam s commutativa eft inter perfonas privatas qua ii jj tales: diftributiva refidet in republica aut ma- ar, lr giftratu, & f& habet ad privatos. M: d IL. Obje&um commutative funt com- ;f mutariónes, h. e. muruz urrinque dationes & lii acceptiones, unde & nomen traxit ; quame ii quam latius etiam fe ad fimplices tributiones : &i r atque omiffiones extendat : diftributiva vero u UWU circa diftributiones verfatur. ] — M ] hn III. Commurativa fpectatconditionem rei a alterius, ut ei reddatzequale: diftributiva con- Atlaumm fiderat conditionem perfons, num dives fit, *itdtris an pauper: nobilis, an ipnobilis: doctus, an i Ht indo&tus: idoneus ad officium, an ineptus; od ut pro conditionum illarum proportione fiat 31092 t diftributio. 3 nclyy IV. Finis intrinfecus juftitie commuta- ' jül'ï pmp: tivee eft conflituere eequalitatem inter darum Qc- lg | l, | Ds JosmiT!A. 707 l 1 r l | & acceptum: diftributive vero fervare eequa- litarem inter proportionem & proportionem, Q a ut fit eadem proportio inter res diftribuendas, UT | ] TU as jl | que eft inter conditiones perfonarum, quibus bona diftribui oportet. Unde pafífim dicitur T 1 ] juítitia commutativa fervarezequalitatem arith- d J , meticam, diftributiva geometricam. ] il Ü A Dico I/l. Sola juítitia commutativa ob- 1 fá figat ad reftitutionem. lta contra Cajetanum ld & a] ios Suarefius Leffius & plerique cum S. : ii o 'Tho ma q.62. a. r. ubi in (5 ita ait: 77 re- MM fürutiomge arteudituy « qualitas juflitie . [ecuudum uN i | ! ! recompen[ationem vei ad vem:. quod pertinet ad ju- ; n ] " flitiam comimnutativam. — Et ideo voflitutio fl adus Spmdas L. l ] comnutative juflitie , quando fc. ves unius ab alio à VE Y »; babetur , ve] pev voluntatem ejus, ficut i mutuo vel depofito: vel comtra voluntatem ejus, ficut ia Jl ] fun: LTO IU j d vapina ve] furto. Rátio patet ex dilis: nam re(titutio pro- Ti I prie accepta eft reparatio lafi alieni juris ftri- €H, faciendo, 'ut lefüs poft reparationem rDona W eeque fe habeat, ac fi leefüs nonfuiffer: ad tzlem / autem actum fola illa juftitia obligar, qua lefa j )naaemr:.ï tollitur quod proprium eft alterius: atqui laefa Qtvacon "fola juftitia commurativa tollirur quod eft pro- Ti du prium alterius ftricto jure. Ergo. Prob. A[. Sola juítitia commurtariva fpectar jus proprie- p ij ratis alterius ftricte rale: nam ante diftriburio- ;or[ionelï' nem bona communia non fünr proprie par- ! i j tium, nec bona partium feu privatorum füb- T | antjuri proprietario communitatis, quam- j Vis hec habeat jus altum in bona fübditorum ii Yy 2 pro J 708 Ds JusTtiT!iA. r ro cafu neceffiratis. Ergo violatione jufti. Eademï ] tie diftriburive & legalis non leditur jus , ftrictum alterius, nec ei aufertur quod erat ftricte füum. n u g, Obh;. [. cont. 1. Coc.. Non ledere eft gur &U actus juftitie commutativa: atqui non le- i, qu dere alterum non eft adzquatio juris alieni, 4nr, at cum fit mera negatio. Ergo objectum juflitize commurative non confiftit in adequatione juris nl r5 at alieni E. /V. min. Quilibet habet jus pofitivum quje Iul ne ledatur: hoc adaquatur ab eo qui abítinet a gl p le(ione; ergo hec abftinentia eft aCtus, fàl- d m tem negauvus juflitiz. Quamvis autem 10 dierits Georgius de Rhodes & nonnulli eequalitatem s p € cum jure alterius objectum formale quod ju- ftiriae commurative effe contendant; quod ea wlitte, ex ut finis a virtute intendatur; non eít tamen i gsadiun g. Q aliud quam objectum juftitiee & terminus ejus marerialis: nam ratio formalis propter fe mo- um J5 vens ad eequalitatem alteri tribuendam eft ob- la ligatio debiti refpondens ativo juri alterius. Obj. i. cont. 2. Concl, Preria rerum mim d ihetun fj augentur, minuuntur vel ab ufu, vel a legi- bus. Ergo juftitia commutativa non fervat iB a p muin f medium rei, fed rationis: aequa enim eftima- tio, que ex ufü hominum aut ab legibus fit, IU ipeliunn actus eft rationis. . Dif) ;4nt. Pretia rerum m d ab ufü vel legibus variantur, per comipara- tionem rei cuju(que ad rem fecundum prafen- a d Pl t tem ufüm C. per comparationem ad operan- tem, aut alterius perfonz dignitatem & me- ":IlS; atqug ( rita N. Hoc íenfü temperantia, fortituco lt fj j* ll Dz JusriT14. 709 ! Wi A Q0n & juftitia diftriburiva fpe&tant medium ratio- Jam nis Eadem enim quantitas cibi & potus, j iW qua congruit ad tuendam valetudinem Caji, Titio non füfficeret, Sempronii vires plane N l d obrueret. Bona communia & dignitates tunc H U dicuntur «equaliter inter cives diftribui, 11 g [ quando i qui conditione, virtutibus ac cenfu reítant, ceteris preferuntur, atque alius Jcdnid U n alio plus, minus pro meritis obtinet. Aft ïJ uspoiidrui juftitia commutativa fpectat medium reiidem d & equale intuitu. omnium; non quidem Í eequalitate phyfica & materiali pretii cum mer- V ul ce, fed morali & formali debiti cum jure As activo alterius. Nam cum varietur materia- liter pretium ex majore vel minore rerum flqt'OC.ji« muii d neceflitate, ex faciliore aut difficiliore ufu: ]l inde jus activum emergit venditoris adveríus f J emptorem. Quod etiam contingit, quando pretia rerum legibus decernuntur, aut obliga- tiones certae naícuntur ex contractu. EJ' Infh . uando dives & pauper tan- hyi t rumdem debent alteri; prudentia dictat, ut dives totum folvat, pauper faltem dimidium, TT g f fi plus non poteft; ergo etiam juítitia com- murativa fpeétat medium rationís pro viribus im lm perfonarum. g. /V. Conf. Per accidens in tali lg j r cafü perfonarum difcrimea facit juftitia; per fe autem debitum utriufque aequale urget: at a Quodfi debitor non poteft expungere totum, lm pïæ.:'f füfpenditur, & quaft fopitur jus activum cre- d j itoris; atque continuo revivifcit, quampri- 1uum alter folvendo fuerit. Id quod non $m j I X 3 cons '- J g16 Dr jusTiT14. "T contingit in temperantia & virtutibus aliig, quse medio rationis acquiefcunt. g ? Infl. 2. Si Cajus leget mille aureos, a ;:'ïü VCOgnanO as prefe&to ftudiorum fcholafticis pro cujufque inopia diftribuendos, certum eft, quod pra- EU. fe&tus teneatur legatum ex juftitia commura- tiva diftribuere proportione geometrica fer- snodo n ; i 0j vata. Ergo juítitia commutativa etiam fer- vat proportionem geometricam. X. JDiff. Conf. g gl V ' Servat eam per fe N. ex accidente C. Hic &tls uþum[, "T non tam eft diflributio, quam folutio rei, qua antea Jam erat füub dominio eorum queis g ex fueratlepgata. Imo nullius jus ab alterius jure sin d pendet, ífed uni fua portio eodem modo de- a du Y betur, ac fi folus foret: ideoque fola equa- ss n füs litas arithmetica per fe hic intenditur, geo- ige du metricaexaccidente. Tta ftipendia militibus de- ; Nequaqug ündtaed bita, & merces operariis publicis fingulis eo- dem modo dantur, ac fiunufquifque folus effet. d vim Obhj. IH cont. 3. concl. Qui alterum 5j qum. impedit a confecutione boni, v : ochii T25 mv tionabiliter fperati, cujus alter e t ceeteris di- i p adscam n gnior, tenetur ei reftituere pro quantitate 'u- emolumenti éx officio illo fperati. Ergo MT 4 l;*,. V d ii etiam juftitia diftributiva, filedarur, obligat RVL [f ad reftituendum, — & Dif].. 74nr. "T'enetur re- TU ftituere, qui alterum impedit a. confecutione püpdne boni, ad quod hic habet jus proprieratis C. 1. Qu ad quod hic habet folum jus dignitatis IN. Of- Wtt, d jl ficia in rep. nemini debentur jure proprietatis fed jure dignitatis tantum ad precftantiores E( QU« pertinent, Qui ergo alterum ab officii aut W UOHPUH digai- ll Dse JusriT!A 715 i "I ï&äignitatis confecutione impediret; V. g. mi- nus dignum praferendo aut intrudendo ex « affe&u cognationis, fpe lucri, corrüptus mu- i [[| e/ neribus aliifque id genus mediis illicitis, non ! teneretur ad reftitutionem : quia tantum ad- jü&wm V mitteret n'r'æ- : 4 crimen acceptionis perfonarum. "D VU Ll Dummodo non adhibeat vim, fraudes, mo- T^52 dofve alios injuftos , queis digniorem a pe- ^1J/l titione magiftratus aut officii excludat. Ex i C E ha&tenus difputatis 2 f Coll. 1. juftitiam effe habitum medium ] em qui inter duo extrema o/je&ive tantum vitiofa: eo bürnue quod ita fpe&tet jus activum unius &.paffi- um m l M vum alterius, ut non patiatur unum habere I .ufdx..] N 1æv minus in fuis bonis, & alterum .plus, quam [ utrique debeatur: utrumque enim vitiofum ULL W [ eft.. Nequaquam autem habitus juftiriee for- d malitey e(t medius inter duos habitus vitiofos, Qd v ficut ali& virtutes confiftunt inter duos habi- tus, quorum alter ex defe&tu, alter ob excef- fum eft vitiofus: ut liberalitas inter avaritiam [ ä fit & prodigalitatem, fortitudo timorem inter & 10 audaciam fervat mediocritatem. — Juítitiae au- In tem fola adverfatur injuftitia, qua ex defectu fur,ü bfrgäi peccatur: nam fi plus folveris, quam debe- Teetr t bas, aut ex virtute liberalitatis id praeftas, aut "if N tx.m ex prodigalitate, quod vitium liberalitati re- ' l r pugnat. Quodfíi quis folutionem debitam an- Yi | ticipaverit; a&um diligentiae ex parte com- A..L,j. I 1 JP[O f i 1nittet. w Ex quo etiam manifefte fequitur, eidem gv debito non poffe nifi (emel ex juftitia fa tisfieri. i l]. Qui j Ly4 l' I2 Dr JosTriTI4. IJ. Qui omittit dare aut praftare alteri, bonum quod tenebatur praítare ex titulo virtutis alius ïSïE1 ] u a juítitia commurativa, non tenetur ad re(ti. tuendum. Ita fi Cajus promittat, fe voto jn hm " g m i vel juramento obfítringat , fe daturum Sem- pronio equum , tenetur quidem ex fidelitate simeno & religione equum dare Sempronio ; fi tamen g;upatur. f eumdem alii tertio tradiderit aut vendiderit, TE non adftringetur ad reflitutionem aliquam g 0 gim, qii Sempronio faciendam: eo quod peccaverit " tantum contra fidelitatem & religionem, mi. ,ai d g qi d nime vero adverfus juftitiam commutativam, nifi Sempronius promitíjonem fíibi fa&tam agetud "n ante accepraffet. ap u Eandem ob rationem filius emancipatus Dini RUT ex pietate tenetur patri indigenti alimenta füb- miniflrrare, dives pauperibus in neceflirate atumet extrema fübvenire; fi tamen hoc pietatis aut a j caritatis officium neglexerint, ceffante patris ao red , [ aut pauperum egeftate, neuter ad quidquam Quliy reftituendum obligabitur, eo quod juflitiam kenz commurtativam non violaverint: nam neque s d pater ad bona filii, neque pauperes ad ditio- helyon rum opes jus habent proprietatis. AU Mf TM HI. Ut fatisfiat officio juftitie ; quod " nobis ex precepto naturali & divino incum- t euhty bir, füfficiet efficax voluntas füum cuique f& prmfts tribuendi, ac neminem lzdendi. Hoc enim t eff obje£fum formale quod & ratio ultimo mo- * lf vens ad exercendum actus juftirize in vira fo- tb (j q ciali fumme neceffarios, queis pars reip. a W d partem rite ordinetur: quemadmodum una- * gt quaque li Q "i Dz ]osriTIA. 713 N M J queque virtutum ceterarum in füo obje&to exigit; bonum praftari, & abftineri a malo. Uf )f[]mw Non ergo opus eft, ut actus juftitie fiant ex l M motivo formali quo, intendendo fpecialem honeítatem in redditione debiti relucentem, ln qt que intentio objectum formale proprer. quod TDrt r nuncupatur. Sed neque virtutes ceterze fem- D. per obligant ad operandum ex motivo fibi AU d proprio: nam precepto confitendi fidem fà- W n tisfaciunt, qui illam coram tyranno profiten- ADUO« m tur, etfiillud citra formalem fidei actum fa- "It ciant: qui divina precepta ex motivo quo- t n cumque honefto fervant, caritatis legi obtem- perant; qua divina mandarta fervare jubemur. I Denique creditorum aut aliorum hoc dumtaxat intereft, ut ipfi non ledantur, & 1 xclta quod füum eft recipiant, nihil penfi habentes, il utrum ex juítitiee motivo formali 440 id a Ap) debitore praefterur an non. d | Quodfíi precepta fidei, fpei & caritatis ( t :: Yi elicienda nos obligent ad actus formaliter ta- J; D E. les, id inde oritur, quía per virtutes iftas a d theologicas perfecte unimur Deo & juftifica- : ] mur: utrumque autem effe&um iftum fine i, Qd &&ibus illis omnino perfe&tis obtineri non ii poífe, conftar tum ex rei natura, tum ex di- yn u^ vinis promiffionibus facra pagina declaratis. W contra quia juftitia hunc finem proxime non lim) pectat, fufficit illi apere fecundum objectum t g ormale quo4, querendo zequalitatem inter jus u a&ivum & patlivum duorum, quod per actus puc altem materialiter , obje&tive & terminative A !] Yy-y juítos ) 14 Dr TusTiTI & X,['eren[iæ in juftos obtinebit. Nifi quis forte peculiar& meritum & laudem abfolutee virtutis velit fibi , d d anir comparare ; fecundum illud Sap.6. v. i1, n i OU Qrt iflodierint juflà juffe , 3ufltficabuntur. Qui Ci V. Adilluftrandum difcrimen juftitize , d piu jit commutativze & diftributive Philofophus 1. 5, Ethic. c. 3. utitur inductione proportionum q t d matheinaticarum. Proportio autem eít. dua- o ntnt rum rationum fimilirudo aut aequalitas. — a- Zi0 dicitur duarum ejufdem generis magnitu- g n ^ i ! df dinum aut numerorum mutua quedam ad fe habitudo fecundum quantitatem: ita 2, ad ; n 05 10; j 6, ratio eft tripla, cujus terminus prior vo- ijprum j catur aptecedeus, pofterior dicitur cofequens: quotus, indicans quomodo aut quoties ter» pf minus minor contineatur in majore , exponetí$ yremi yationis nuncupatur. Proportio coztizua con- sum inter d Cont flat tribus terminis, quorum primus fe habet ad fecundum, uti fecundus ad tertium: v. g. ; um d uti fe habent 2, ad 4;. ita 4; ad 8. Proportio 1 Qub i extmot difcveta comple&titur terminos quatuor: v. g. ut fe habent 2, ad 4 fic 3, ad 6. ratione íc. Tetnts wuut foum fübdupla. ltem ut fe habent 2, ad 6, ita 3; ad 9. tripla ratione. Exempla ifta exhibent CUT proportiones geometricas: ubi fpe&tantur ra- !t r tiones numerorum fecundum fe, eftque ea- T ( tl dem ratio minoris extremi ad medium, quz fiorq inedii ad extremum majus. At Y g.S At vero aritbinetica proportio eft fimili- ET tudo rationum fecundum quantitatem diffe- l, in ü Tij rentie numerorum: v.g. quee eft ratio 8; 1'.3- ü T 40, eadem eft 10, ad. 12. -Ubi eadem eít tiO li [ Dr JusTiT!iA. 71j inter medium & minus extre- d F'-wli'l Xio differentice mum, ad differentiam, que eft inter majus dj extremum & medium: nam ficut denarius fuperat octonarium binario; ita duodenarius Q l binario denarium excedit. j il i Igitur juftitia commutativa fervat sequa- d liratem rigorofam rei ad rem fecundum quan- d d ) titatem differentie numerorum, per propor- QUs ] tionem arithmeticam continuam, nulla habita ratione difcriminis perfonarum, fed fpectando .[".en's Iqagnif:: [ folam differentiam inter plus & minus in dl ipía re. Si Cajus & Titius fin uli habuerint 9 i LW« aureos ro, & Titio Cajus ab ulerit 2, hic qui injuriam intulit habebitaureos 12, & Ti- À AA IU tius paffus injuriam habebit tantum 8. Ut LA T ^ Mi ergo fiat equalitas inter ambos, oportet poni Atl COt medium inter 8, & 12, proportione arith- fbl metica continua: eft autem, ut nuper dixi- D mus, eadem differentia 8, ad ro, qu& 10; )u ad r2, nim. binarius excedens ; qui fi mi- I nori extremo adjiciatur, uterque habebit ro. f Econtra cum juftitia diftributiva non at- tendat folam zequalitatem. rei ad rem, fed h aüib;z etiam conditionem perfonarum , fervanda eft Áumtir t in ea proportio difcreta, conítans terminis dqee quatuor faltem sequivalenter, ita ut fit eadem um & proportio rei cum re, que eft dignitatis cum ignitate. v. g. Si publicum zrarium dividen- j um fÍit inter plures pro ratione meriti in TU | n rempubl., & meritum Caji fit duplo minus, n merito "litii fiet huic injuria, nifi fumma ei O tri« iioi L , data fit duplo major, quam fumma Caj buta: p 716 Dzs JusTiT:4. buta: eadem enim debet effe proportio pecunig ; [jedemi jdia cum pecunia, quce eft perfone cum perfona, ( jndgr d ARTICULUS 1II. 4l u lq De Reflitutione genevatim. Ota J. Vitium juftitide adverfüm dicitur äpf.d?hff" N jrapin injuftitia. Ab hac oritur injuria, que a 'Theologis definitur, voluztaria violatio juris g, dld &lieni, qu& velactione fit, vel omitlione. Ex j Iu hac definitione B. 'Thomas q. 59. a. 5. itaar- P aj m gumenratur: ficut nemo per fe & formaliter injuriam facere poteft, nifi volens: ita nec jgis n j afeunmat pati formaliter ac per fe poreft injuriam, nifi nolens. Nam /cienti $9 conjemtienti non fit inya- afun, t d T 3 via, neque dolus, ut habetur R, J. 27. in6. & l 187. de R. .. Hinc marito confentienti in asdimed o ; Ganerudm uxoris adulterium, item ei qui confentit in fui mutilationem aut ceedem, aliifque quibus Afioreidlen eít jus immobile atque inabdicabile, confen- df i tientibus non fit injuria proprie ac formaliter, fuijdum fed folum improprie & materialirer , ut in- [ quit $. Thom 1. c. quamvis enim lege prohi- ;qul UI beantur abdicare f& jure füo, & ideo inefüca- Eu citer confentire videantur ex parte objecti h peta quia tamen ex parte fua non funt inviti; fe Oi od revera volentes, injuriam proprie loquendo ün LfL | non patiuntur Qua di(tin&ione explican- b RCenm dum eft c. cogtinpit.. De fent. excomm. Mo- PUR lina, Leffius; Amicus contra Cajetanum & lures alios. ' " 1 tdümy Jurisconfultis injuria gen ratim dicitur ff. de m amue quod uon jure fit. Pr. Inft. & . 1. Injur. tlj Dzs JusriTI14. t 717 a , 1 W Injur. five demum id fiat ex culpa z/eologica & "* dolo feu callidirate ad alium ledendum f(cien- 1 ter & maligno animo adhibita; five ex cu/pa wa juridica; que dicitur lzefio alreríus per impru- D .. dentiam vel negligentiam facta, Specialiter autem injurie nomine cozzu- li melia accipitur; a contemnendo dicta, eft de- "am/f/mm li&um , quo alterius honor dolofe leditur; : dolofe, inquam , nam fi abfit dolus, & jus S ^i adfit, aliquid contra alienam exiftimationem ii faciendi, non fiet injuria. l. 3. 13. 33. fE. h. t noi : Perfonales iftze injuriae alize fünt verbales, quae tl ; verbis inferuntur, alig& reales, qua actione aliqua fiunt, ut traditur $. Inft. À. 7, H« n JVota ]. Supra oftendimus, obligatio- ) (0j nem reftituendi oriri ex fola juftitia commura- tiva. Generatim autem reftitutio definitur, * redditio rei alienze: nam reffiruere ciderur , qui id veflituit , quod babiturus e[fet atlov, fi coutvo- ^; verfia ei fa&a non fuiffet. l. 31. & 75. f£. de F. I iA ) V . qua. defcriptione continetur actio refti- si!^ tuendi ex contractu, aur alio quovis nomine Ti debita. rl In preíenti autem argumento preffius i* accipitur nomen reftitutionis pro reparatione dyo? uis alieni lefi, Qus quidem differt a folu- ;qm/^ tione: nec enim omnis folutio eft reftitutios g»!| ut cum folvimus, que ex voto, juramento; gu? caritate aur mifericordia debemus : neque omnis reflitutio eft folutio ; nam reftituere g ! dicimur depofita, non folvere. Dl jl I [ j Difcre- j Dz JusriTIA 718 « Difcrepat etiam reftitutio a fatisfa&tione; quatuor de caufis r. Satisfactio latius pater: Tjggica, quæ nam omnis reftitutio eft fatisfa£tio, non con. jom anwa tra. 2. Reftitutio rem concernit, eamque 1MRüW ipfàm, vel tantumdem reddit: fatisfa&tio per- Íonam refpicit, praeftando quantum huic fa- g r j ent tis eft, etiamíi non fit zequivalens debito, 3. Satisfactio proprie fit pro injuria violati od 4f » Bheenit honoris: reftitutio pro damno illato ; vel ab- nl lara re alterius. 4. Satisfactio fit etiam pro damno irreparabili : reílitutio folum pro y alb gm : damno reparabili. Nota III. O bligatio fe&ituendi ex cauía qu Q durerimp duplici oritur, quarum prior eft, injuíta ac- zhrum, 1 ceptio vei aliene; altera. vero; ves ip[a aliena, five jufte accepza fuerit, five injufte. S. Tho- qpc : 3 m j iiqidt mas q. 62. a. 6. & 7. Per acceptionem inju- flam non furtum dumtaxat. intelligitur, aut smantum qdnents rapina, fed quodvis etiam damnum homici- ii lt dio, ftupro, furto; infamia, aut modis aliis folirum inferri injufte: quicumque enim al- A. t V, teri damnum infert, fübtrahit eidem aliquid, unde ratione injufte acceptionis compellitur D) " / 'r j j E : adreftiruendum. — Aes accepta hic vocatur non ea tantum quze a domino ablata eíft, ut equus, : Mzim;,ryg veflis, pecunia, fed illa etiam, que domino Jl l ex juítitia debetur, & penes me eft, ut lega- n tum, depofitum, venditum. 1. $ T Poteft autem alicui inferri injufte da- 2iiy y mnum Ííinelucro iriferentis: ut cum res alte- [ Lf rius corrumpitur aut deftruitur, cum &des Vr hg incendunrur, occiditur animal aur vulneratur, ace- Tli Ds JosTiT14. 719 ( lacerantur veftes; five dein id fiat ex culpa theologica, quz peccatum coram Deo conti- Yi net & cum dolo vero; five ex culpa juridica latiore; in qua dolus prefümitur, five ex i filitm culpa levi; five ex cafu fortuito, quo da- P mnum ex actione aut omiffione fecutum pree- TU videri aut evitari nec potuit, nec debuit. Inft, ) IOR Dig. Cod. ad L. J4quiliam. .0) | Huc etiam pertinet damnum ex quafi de- Bs ll litlo: nam ficut damnum ex vero delicto, ceu h n n dolo; vel culpa p-opria , dari poteft, ad quod reparandum lex Aquilia fuppeditat media & Jl UI 4 actionem: ita quoque datur ex quafi delicto, " videlicet ex imperitia, vel alieno facto, v. g. Wi famulorum, liberorum, non ex dolo proprie J autculpa fua: v.g. fi ex caenaculo tuo , vel E- domo aliquid ejiciatur, vel effüundatur, quo commeantium aliquis lzditur in corpore fuo aut veftimentis; íiequus tuus fit calcitrofüs, & alteri, licet blandienti , nocuerit. Inft. de obligationib. que quafi &x delito. lib. 4. t. $. & t. 8. de JVoxal. a&ionib. & t. 9. St quadvupes pau- u periem feciffe dr./ Jtem. Dig. l. 9. titt. 1. & 4. WOGREUI DO Cod. l. 3. t. 41. Item in decreto Greg. IX. ag tit. de Injuviis €9 damno dato. Dico 4. Reftitutio neceffaria eft ad fa- u dor m H utem tam jure naturáli, quam pofitivo di- vino. S. Thomas a. 2. ubi recitat reftimo- | j u nium S. Auguflini ep. 54. ad Macedonium; quod refertur c. Sivesalena. 14. q. 6.. IVou Qu mi vonittitur peccatum , ufi voflruatur ablatuu. m aM Ef D 720 Ds JusTiT!14, : jacceptiont E* Ratio J. eft evidens. us nature di. - ) ,ngrmü eà €tat , neceffariam effe obfervationem juftitig, od 6] qua in equalitate quadam confiftit: aequali- s PI'O OF* tas autem iíta tollitur tam ab eo, qui alteri gyint o damnum injuíte infert; quam ab eo, qui ha. jj bet rem alrerius ; habet enim plus, quam fuum eít, & verus dominus habet tantum. n um dem minus. ergo compenfíàtione damni, & at redditione rei alienze partes ambae ad equali- ge ii tatem componi debent. FOU Ratio 11. conftatex lege divina, oz fa- ii yalevis, Exod. c. 20. & fqq. quibus reftitu. gt tio variorum damnorum illatorum precipitur, lm IÀ Qui enim fcit, penes fe effe rem alienam, nec innditbl fe habere titulum, eam retinendi, incipit in (njnn. N mala fide verfari, atque praevaricator feptimi uurds, q precepti habetur, ni reftituat. iyicen Dico. ]. Nec jure naturali, nec pofi- ] n m tivo datur in confcientia obligatio, ante fen- a, 000 tentiam judicis, reparandi damnum ex culpa ii d mere juridica, vel ex quafi deli£to datum. v. tgbiem m . Si rem alterius ex oblivione relinquas in g Ti f [0) co publico, & illa pereat: fiillam forte per mmrea] / imprudentiam frangas, perdas: fifamulus a at ao ivnem obdormiícens caufam dedit incendio, atl Eft fententia communior Innocentii, Molinz t &aliorum, quos laudat & fequitur Haunol- Tl dus tr. 2 c. 2. contr. 4. $. 4. & contr. j. $.2. ht Qp m "m A . Prob, . Imprimis de jure naturali non eft obligatio in confcientia, ob rem acceptam; Xiing eum hoc damnum non fit lucrofüm: nec ex UX p injufta Iu D: ]usTiT1A. 731 n MU | injufta acceptione , quia non eftadmiffun pec- ls catum formale & in confcientia. N Deinde jus pofitivum , etfi tribuat leefa m $) actionem pro foro externo, nullibi tamen cla- nj 1 g. w re exprimit obligationem in conícientia ante 1 &f y) " fententiam judicis, Erpo nec de jurepofitivo Is h. datur oblipatio in conícientia : nam cozrra n eum, qui legem diceve potuit apevtius , facienda 5 g d eft interpretatio. Imo. l. a. C. de l. 24quil. — fa- tis clare infinuatur ; non nifi poft fententiam v d U M* damni ita illati compenfàtionem pofIe obtine- p g Al rj dum ita pronuntiatur: Competentis judicis QLOLUIT M au&oritate confequevis. . .. Sudicis cura impetra- dUl [!: i5 Ergo lex Aquil. ante judicis fententiam &t non intendit obligare ad reparationem damni, &i Al Coufirm. Non prudenter afferitur obliga- tio naturalis, que tam paucis videtur dari, du ut fimpliciter dici poffit a toto genere humano t ur; AUE ienorari: nam lex naturalis debet ; per fe lo- Jir quendo, nobis effe nota citra Scholafticorurm l ImUm d fübtilitares; alioqui plane effet oriofa & ob in- dc/ ] IUO Q vincibilem ignorantiam fine culpa negligere- ye r tur. Talis autem effet obligatio refarciendi init damnum fineculpatheologicaillatum , qua nos f amsa teneri ante fententiam judicis nemo pruden- d d tum exiftimat , exceptis paucis, quos Schola. yi, Y fticie queedam argutize ad id opinandum indu« z iur Bu Xerunt, oj Per culpam autem mere juridicam nopn evem dumraxat, fed etiam latam intelligimus. mmh [l m a Quod ipfüm etiam extenditur ad contra&tus ; in quibus praftari culpa juridica debet, five fin: f ii Z levis. l j Ds JusTiT!4. 722 levis, fivelata, etfi non fit conjun&ta cum ii f Brill culpa theologica: nifi quis fpecialiter in fe re- i cepiffet tales cafus fortuitos. , 0q Dico III. Poftfententiam judicis proba- bilius tenemur in confcientia ad reparandum ? per(iner l þ) ]l damnum ex culpa mere juridica, velex quafi deli&to datum. Ita Molina cum plerifque con- 5^/* ] ' tra Rebellum & nonnullos. Pr. Lex Aquilia Aguis & ll noxales funt rationabiles & juítee , funda- !!: a ia [ ' t& in bono publico; intendunt enim ftimu- lare cives ad majorem providentiam & caute- 52 I lam fortuitarum damnificarionum, ne aliis no- g gt ceatur, vel;per fe; vel per fuos, etiam per anima- j r lia: ergo fententia fecundum has leges lata, mampa av eft jufta: fed fententia jufta obligat in con(ci- ia ur ju-iN Albot entia; nam jusnaturale exigir, ut pareat dici jufte & fecundum leges imperanti. Er o ritm nol etiam fententia judicis mulétam juxta leges i pen ales infligentis obligat in confcientia. 1iy mea i Confirm. Si poft fententiam non daretur p ha Q obligatio in confcientia parendi, nec judicum n at au&toritas effer fatis firma & efficax, nec le-ciii m finis fufficienter obtineretur. lii Obj. I.cont. 1. Cozcl. Cam ChriftusLuc. 1 I« tn, t v. 39. Pharifieorum injuftitiam & rapinas re-'mi Tülsid l prehendiffet , mox fübdidit : — evumtamen quod fuperefl, date eleemo[ynam : g^ ecce omtuia : x anunda funt volis. E rgo reítitutio injufte par- :g M torum non videtur e f e neceffaria iis qui ele- : emofynas expendunt. Ita Greci quidam pU- anyj, zarunt, tefte Guidone Carmelita lib. de He&- us jxeüþ. A, AN. Cons. Chriítus folum hortatï:'1 lst l Tli ] Dz jJustiTi1A. 23 "U: ed eleemofynam , tamquam difpofition em Ptf o primam ad munditiam ahimi confequen- M dam: eo quod mifericordia difponamur ad mmf AA N ratiam poenitentie a Deo obtinendam, ad na m ; quam pertinet reftitutio bonorum alienorum. ( n Obj. 1L. cont. 2. concl. Lex jufta in foro m ii -R externo , jufta quoque eft in foro interno: at- . l d , qui . Aquilia & l. noxales fünt juftze pro foro dul 1 externo; ergo etiam tamquam jufte obligant 'ünt in foro confcientie per fe & immediate ante "ia fententiam judicis. B. 2D/f/. feg. In foro con- udi fcdentie obligant ad quod volunt obligare ; ümm nim. ut judex actione inftituta condemnet ad 4 damni compenfationem, & condemnatus dam- igni num farciat C. ut hoc fiat ante fententiam ju- ! n T hu;»u»d : dicisIN. Ad hoc nec potueruntleges obligare; " ) i n tv | aut faltem noluerunt , cum id ifünécte non a exprefferint: quo in dubio non eftafferenda ob- Yutt igatio, neca jure naturali recedendum. Argm, amut l 47. fl. de O. 69 74. fed neque plurimorum j nf '.m:u octorum , aut communis hominum fenfus ; 4u, $; nec ufus ipfe hanc obligationem probar. i lufl. 1. Leges que concedunt actionem. ji: in fa&tum, ex o damnum , licet materiali- ( imus* ter tantum inju m , alteri eft fecutum, non [mix fünt poenales,fed rei perfecutoriz: cum cuilibet i«j factum füum nocere debeat; non alteri , & i W alteri peralterum non fit inferenda iniqua con- i Q $ ditio, 1. 74. f£. de . ]. atque convenientius | wmm i i fit, illum potius fuftinere damnum, qui com- jb d :Hä mifit calpam, licet juridicam tantum, quam H i qui ineomniculpa damnum eft paffus. Erao. ) 422 ». D. 72 Dz jusriTiA. Mi ! ii | W. Dift. Zint. leges illee non funt peenales, fed ,;: ,) ! rä pf 1if yei perfecutorie , ex parte damnum paffi C. uEbMï J! ex parte inferentis damnum N. Convenien- A nj tius quidem eft, ut is ferat damnum in foro . " JÍ. 1 nterno , qui intulir cum culpa theologica , auprelim vel cum juridica etiam; fi leges id ante fen- tentiam judicis precipiant: non vero fi cul- odb g mdlCIS )! a folum juridica fuerit admiffa, & propter j anc folam leges non imperent compen fz atio- !j otetlt 4 d & nem ante fententiam latam. lofl. 2. Etiam jus canonicum precipit ;Aqgiï. hi ! ; compenfàri damnum cum culpa mere juridi- !5* ca illatum, c. 2. & fqq. h. t. Atqui jus can, : reint obligat in confcientia ante fententiam judicis; dl t Ergo g. A. ffumt. univerfalirer loquendo. 5 00 Ubi jus can. de culpa mere juridica agit, nec.iit exprimit obligationem in confcientia ante fenz zriüm tentiam judicis, cenfetur leges civiles imitari, 50 i ac tribuere rantum actionem, ut poft fentene uj tiam judicis reus demum d reftituendum adi- « atur. Á 2 vtpm Ti ) Jufl. 3. Satis clare exprimitur obligatia iur VA / ) l in conícientia c. fin. Je. Zpjuriis €g. damuo dato, w dum dicitur non excufari eum, cujus culpa da- : ia um .efl damnum tsc. Corfirm. Veges civiles vtj & cap. modo cit. generatim jubent farciri illa- ij ta damnpa , nulla difcretione inter culpam /iN utramque facta: ergo nobis non licet culpam ii theolo icam ab juridica difcernere. EK » ff j Cons. P ontifex ait: /Vec jgmorantia fe excu[at y ouisy, Jf feive debuiffi, ex fatfo tuo injuviam verifini- , w litef poffé comtiugere vel ja&uram. Qua re-t ] fponfione li Dr vjusrn-u. 7?$ p(wr Q onfione eonditionata remifit penirente m ad j am propriam conícientíam, utrum, quam m obtendebat, ignorantia fuerit culpabilis, an lUi inon. 722 Conf. aliquoties jam fatisfecimus. ii hv Obj. IT£ ad 3. concl. Lex Aquilia funda- LEi tur in preefümtione culpee theologice: ergo Witi; ubi heec abeft, nequidem fub conditione fen- ll lxv tentize judicis, nec ea mediante, obligat dicta la fex, utpote nitens fuppofito falfo; cum pra- fümtio debeat cedere veritati. Prob. .4us. wylex Aquil loquitur de damno injuria dato. a Pr. Jmff. & l. 3. fE. ad. L 4fquil. injüria au- vtem prafumit culpam theologicam. Deinde 1j lex Aquil. non ftrin it amentes, furiofos, in- A fantes, eo quod do j & culpz theologicze ca- : paces non firit. B. V. 7Zzr. Lex Aquil. lo- quitur de damno dato per injuriam in fenfü Y ;j juridico intellectam. l. y. fE. ad ]. 4guilian tss definitur injuria, quod mon jure fatum e(l, Loc N l Wv tf cotva 5us. . « Igitur injuriam hic dam- .num accipiemus culpa datum , ecem ab eo, w qui goceve noluit. Amentes, furiofi, infantes M D ideo non poffunt conveniri ex 1. Aquilia, quia |nec diligentia ad cavenda damna aliena, g u quam acuere vult lex ifta; adeoque nec culpas ul & injurise- juridicee fünt capaces. w o Juf. 1. Non datur per legem Aquil. & jxo? leges noxales actio contra eum, qui caíu me- fs ; I€ fortuito intulit damnum; Sed damnum fi- ;Mh jj ne culpa theolopíca illatum cenfetur accidiffe ortuito , nam inícienter & indeliberate fuit 1 datum, g, Dijf. Affunt. Damnum illud cen- f[;f;h(*- j fecur , Zz« J 726 | Ds JusriTIA. "g | fetur accidiffe fortuito fecundum sftimatio- l j ii nem theologicam C. fecundum aftimationem f i )9 juris civilis N. Quod declaratur $. 5. Inft, . t. vbi dicitur, hac lege non teneri , qui , ; wf uD 1 j (( cafü occidit, $ modo culpa ejus mulla imvenia- ?. INam alioqui uon minus ex: dolo, quam ex j s di ; i culpa quisque bac lege' tenctur. . Et. quidem ex " À $ VCH i al Ü [ culpa leviffima teneri , probat l. 44. fF. h. t : T AnYnur Quod hic fi ngulare eft, cum in aliis deli&tis, ut poena ordinaria obtineat, precife dolus d g n st N requiratur: nam hic non agitur ad ponam H.Sï'ïï)qu corporis aut infamie, fed tantum quis dam- ' ny dics num ferre debeat? sequius autem eft, illum. p du ferre damnum, cujus aliqua eft culpa, quam -j ï al ol illum, cujus res eft, & culpa nulla. Jufl. 2. Sententia judicis non pote ft effe au d 4010 majoris eflicacie, qüam fint leges ipfe: atqui ^ finfen l. Aquilia & leges noxal. non obligant in co n. !l fcientia ad reparationem damni ; ergo necfen- :1rz'na.zrul' p( tentia judicis obligare poteft. B. V. Min. DI hae iaf Di&e leges obligant in confcientia cum Torrr conditione, fi judex damni reparationem de- du creveri. Ipitur fententia judicis non eft ma»* joris ponderis & efficaciae, qua m fint leges j ?i fed tantum explet earum con ditionem , ut A obl atio evadat abfoluta. Porro dictz leges ^i j T Qd nil ftatuunt contra jus naturale preceptivum vel prohibitivum , fed folum preeter illud 1b fg fälüa m imponunt obligationem per fententiam ji,.ldi- t cis, quam jus naturale eterminate non im- d ' h i pofuit; quod in plerisque legibus humanis *.in accidit. Ex hactenus dictis m qu 'Collige- li Dzs JusriT:A. 727 mdum Éuj Collige ]. Eum , qui ex culpa juridica» Wz.|vel quafi delicto alterius, aut ab alterius u|fervo vel quadrupede damnum paffus eft, T-fämï | l W lh |[non poffe ante fententiam judicis fibi ipfi ex A I bonis alterius, a quo, vela cuius fervis aut itd animalibus damnum accepit , ejus reparatio- lt m»'g»; nem quarere: nec eilicere animalia aliena , t,4i;|in agris vel fegese deprehenía ; interficere , id;dg|vel eis damnum inferre. habent enim ordi- Wmjjynarium juris remedium adverfus dominum ; neatur refarcire damnum. nipgquo te as dm. . Si is, qui damnum intulit, leefo fecun- Ó lïþEï [ ii jj dum judicis fententiam fatis fecit , .non poffe eïx WU J eumdem compenfàtione occulta repetere id, J TL quod folvit: folvit enim quod debebat in con- D MM Ícientia. Id quod tanto probabilius affevera- mus, quanto confidentius adverfarii noftri fa- lr tentur, fententiam noftram e/fe communiotrm ; 1 HP' quod teneatur poft [eutentiam,etiamfi nulla tbeologi- T. caculpa intervenevit gravis;inodo culpa uridica le- !wtm ii iW vis aut leviffana intervenevit. Haunold.]. c. n.179. Poterit tamen pater fam. id, quod pr [0) uj d- $d ter damnum a domeftico datum; ipfe pre tit; repetere ab eodem actione velin fa&um, var a jnovm 1 vellocati, perl 5. $. 4. ff. de Dis qui. effude- üdn Tint , vel dejecer. III. Qui alteri damnum grave infert cum n femideliberata advertentia ad pravitatem dam- t ni, nonfolum a peccato lethali excufatur , fed retit P : X5 etiam ab obligatione compenfandi damnum rave. fequitur ex conclufione fecunda: nam p ä -omni modo volunta- amnum quod non eft Lz 4 rium h [ 72$ Dt JusriTi14. at rium non fundat obligationem reftituendi eo modo, quo non eft voluntarium: fed in cafü gt ; re;a[Pfa dato gravitas damni qua talis non eft volunta- ria, uia non eft füfficienter cognita ; ergo ; gt jjac oD non í undat o bligationem reftituendi. uod- fi voluntaria oblipatio gravis nunquam ex fe- sqnac i rnideliberata actione nafcitur, ut patet in con- tractibus & votis: quanto minus orietur pra- ]r n vis obligatio naturalis reftituendi ex lefione alterius cum femideliberata advertentia ad gra- wl (u ! vitatem damni, juxta iftud corollarium, tenetur fum ig D füb veniali ad reftituendam partem damni le- ii vem cum proportione ad advertentiam, qui fci- i itet ens, fe alteri damnum inferre, ad ejus gravita- 9* !ul tem non advertit. At vero qui fciens, fe male Jutti ere, nonadvertit, fe damnum inferre alteri, zuili ad nullam reftitutionem , neleviter quidem, te- ::lnz: nebitur: quia nihil damni,eft voluntarium, & xicnr formaliter injufte illatum. - Perinde ac is, qui pqi femideliberate emifit vorum , ad nihil omnino I tetet tenebitur: quia nullam operisboni partem ple- g d ne deliberate voluit animo contrahendi obli- , & i yy gationem ex virture religionis. — Haunoldus t. 2. c. 3. contr. f. $. 3. n. 194. tlf j IV. Preceptum reftituendi non eft nega- *tt ; i tivum , ut multis videbatur, fed affirmati- :-iere: CM z d vum. Jubetur enim actio, qna alteri fuum h redditur: quod etiam fit, quando cedimus e l | sT domo aut fundo alieno, injufte occupato,; ut wl4q dominusin pofleffionem fuorum bonorutn; 2UE. iij ufüm jurium fuorum reftituatur : hic enim cet- iij fatio detinendi términum habet pofirivum 5 i, ; q Ill Dzs Jvsriv1A. 729 em wf ' uia fpectat cocequationem juris alterius. De- Ti K T inde preceptum negativum obligat pro omni Jur " tempore: at preceptum reftituendi urget dum- 1 l M ta-at quando eft opportunitas illud implendi. Ac lic et oblio; atio reftituendia precepto fepri- TU 110 Oriatur, & tisfieri tamen illi nequit ; nifi per A a, actus politivos. TUSQntr E ARTLICULUS. IIf "d er ol JDe dammuis animi compen[andis. arrenu'aadg.wa ico ]. Qui alterum vi vel fraude in pecea- TU r D cum induxit, tenetur ex juítitia alterum, m dmi l vi vel fraude amota ; quamprimum fuz liber- Ya tati reftiruere , ne Ííimili modo deinceps d peccet. Prob. Eft contra juftitiam, fine jufta l ] [ auctoritate vim alteri inferre: item decipere Jf , alterum falfa doCtrina circa fidem, mores, vel [ ] u jnt- i artes humanas; habet enim quisque jus$, nein- TUf " r vitus lzdatur ;que in anima, ac in corpore. " j TO u Tgo qui invitum lafit inanima, violat ipfius J [unu jus, tenetur ceffare ab injuria, & quod fecir, 1 j quoad poreft, infe&tum reddere; cefíando a mi- yn L n M'AWW t':u nis, & fraudem detegendo. i vi vel fraude af)ftraxif ET Jl Dio II Qu religione novitium vel profeffum, ex juftitia m tenetur ; füblata vi vel fraude, eis reditum j du iuadere: conventui vero compenfare damna, A qu& ex defe&u harum períonarum fuffert. p o ententia communis, quam explicat Dom. Occupaiü» j Sotus l. 4. q. 6. a. 3. Pars prior fequitur ex D conclufione przced. Pars . poflevior. pvob. ) hicenimïi quoad novitium. Qui alterum vi yel fraude T 1 " smpedit, ne tibi relinquat hereditatem , aut [ Zz $ con- J 730 Dr ]vusriTIA. conferat beneficium , quod coffferre flatuerat, n 4'; jnpa tenetur tibi reftituere, quanti fpes illa judi- cio prudentum eftimatur: nam etfi ad here- g in"-*'*F ditatem aut beneficium illud jus nondum ha. ; qu[ VOv beas; jus tamen habes, ne tibi, aut alteri vis sluettl ! t aut fraus fiat in tuum detrimentum. Ergo, cum religio jus habeat, ne viaut fraude can- endis. 0 3setun, a didati arceantur, fiquis jus iftud violaverit, es tenebitur ex juftitia monafterio compen- g t fl faré, quantum valebat fpes illacommoditem- [ poralis , quod ex novitii hereditate, donatio- jf Qu ne, vel induflria exfpectabatur. sirüni Idem -"gumentum magis urpet eutm, s n d qui vi velfraude abduxit profeffum: hic enim yador füit 4 Nf jam eft adítri&tus religioni , tenetur ac vult pro illa laborare, & fuis concionibus, lectio- st nibus, aliifque functionibus religionis utilita- itsy d d tem promovere. uodfi defertor tantumdem wur d m fuiffet abfümturus , quantum acquifiviffet', i, teq aut alus a moriafterio commode ei potuerit i d) fübftitui, ad nihil reftituendum fedu&or tene- Orrepittse bitur. (onl ij 7 OH;. I.cont. 1. concl. fiquis circa contractum j ] l aut alia juftitic objectaalterum induxitin erro- um r rem, ut hic peccaret, ex juftitia renebitur il- UTO li errorem adimere: idem enim precceptum, PT quo'jubetur, nihil ipfé facere contra virtu- t tem, vetat, nequid alteri contra eam füadeat; 1 g aut erroris obtrudat. Ergo , quando error Al t f verfatur in materia fidei auraliarum virtutum; DT non tenebiturex lege juftitiee , fed folum le n fs ra ge virtutis alterius ; deceptum errore libe r 1 Ie , .l Dzr JusriT!4A. 731 Ufn t re. Y . Conf. ul alterum fine vi aut Ti Lf fraude in peccatum contra fidem aut tempe- J rantiam induxit, peccavit contra dictas virtu- J tes: qui vero viaut fraude in peccata ejusmo- di induceret, non tantum contra eafdem vir- WUI " Il tutes peccaret, fed etiam contra juftitiam , ut Ál lr A in conclus. oflenditnus. 'Tenetur ergo ex TR juftitia etiam, errorem ei adimere: nifi forte ') Qp Yomod. deceptus veritatem interea aliunde edoctus fuerit. i df Jufl. Qui vi vel fraude alium ad peccan- duminduxit, teneturex juftitiaconverfionem iU n t n l ir M ejus curare ; ergo etiam qui prece vel pre- yn: üctn tio auctor fuit alteri ad peccandum. E. V. ROTA Corf. Non facta eft feducto injuria, qui fci- ens prudens peccavit. lgitur ex lege tantum caritatis, aut aliarum virtutum a juftitia ob- ligatur ad malum fanandum : ac per f& lo- quendo, ne quidem füb mortali peccato, ni- f in ea neceffirate , qua ceteris quoque hujus correptionis officium incumbit. Navarr. l. j. Confil. tit, 3. Confil. 3. n. 4. TU Ob. II. cozt. a. concl Alterius man- g. cipium vi aut fraude abítrahens tenetur ex li t juftitia aliud fübítitiere. Ergo etiam qui vi m aut fraude novitium aut profeffüm a monafte- d vite rio avertit, tenetur vel ipfe monafterio f& ad- A [uaöüï: dicere, vel alium fübftituere. E. V. Cozf. Re- u ipiofi non funt fervi, fed habent fe ut filii m familias ; pro filio autem abducto vel occiío TE non reftituitur alius. Religiofus defertor YO M-, non tenetur probabilius reverti ex juftitia , " e D 73* De JosriT:!4 | Il L pR fed ex voto religionis. Quodfi etiam éx ju. PUl flladeï l ílitia teneretur ad reditum, nec rediret, qui tamen eum abítraxerat , folum ex juftitia 4 præüafel a adítringeretur ad abílinendum a vi, aut ad dedocendum eum errorem, nifi hic aliunde Al d ii jam fraudem a enovetit. Nequaquam autem teneretut fed uc &or ipfe monafterium fübire : ailim o s obligatio enim religionis non poteft oriri ex deliéto, fed deber enafci ex voto fpontaneo: gy Arla ' IM a jmh quia perfectionis ftatus eft religio, perfectio autem nüon acquiritur nifi liberis minimeque digm d s amu coa&tis functionibus. Iec vefert ,quod ob deli&um includi andfexo n freait mon jis poffit in monaíterio: nam huc relepari quidem poteft ad agendum poenitentiam , ne- x eum a quaquam vero cogi ad religionis ftatum pro- at firendum. xl ct s donino Ex eadem ratione feductor non tenetur a- lium pro defe&ore profeffo fübftituere ca- at x « cuxodo, nobio: nam religionis amplectende confili- um non debet a perfuafione humana; fed à axepd diviria infpiratione proficifci. ! Infi. I. Ad refituendum ex juftitia te- netur; qui fervo fugam fuafit , licet fine frau- T n de; Ergo etiam qui fuaíit religiofo pro- feffo fugam. x JV. Conf. Servus eft poffe- a ] fio & quafi jumentum domini fui , ad hujus Mi cotnmoda potiffimum acquifitus : religiofus tm dl autem non ad commoda temporalia füi mona- Q al erfecttonem chriftianam afíie- fterii, fed ad LP quendam vota facra profitetur, quoeum pr&« DT latus, ut pater filium, debet promovere. TT laft. 5. j j l5 Dx jvusriTiA. 733 Lf Infl. 2. Vacit injuriam monafterio, qui fugam fuadet profeflo : ergo tenetur ex ju- URT [ mi'iJ flitia preftare damnum , quod inde fe- quetur. . E. /V. Conf. Non omne damnum, if J uod injuriam fequitur, eft caufa reftitutionis; A í e d quod ita fequitur, ut per ipfàm a&tionem !Cf.üm j injuriofam proxime inferatur: quale eft; cum Xl rofeffus vi vel fraude indu&tus, cenobium ^ [tttos deferit. — At fi aliter perfuafus fugam ceperit; h pertd ad nihil ex juftitia auCtor fupze tenebitur, ta- m'mmeque metfi fugam fuadendo fuerit mona(terio inju- rius: nam ut injuriam fuo eoreffu profeffüs n d monaíterio inferat, non tamen, fi nolit labo- ln titi rare aut monafterii commoda procurare: ad Ini : hoc enim adítringirur tantum ex obedienria n &equitate, perindeacfervus; undequihunc fuo fuafu, citra vim aut fraudem, a labore ar- jl cet, domino nihil renetur reftituere , erfíi raviter peccet. Aliud eft de famulo merce- 1 e conducto, qui operam íüam conductori ;IIINIh EO debet ex pacto. ARTIICULUS- IV. Ji;/ä'na t ! /]' n ;f,fu. De vepavatioue damuorum altevius. corporá j t* allatorum. üycfïef- Dico ]. Homicida aut mutilator nihil i s Gebet pro vita aut mutilatione reftituere, fed vi folum obligatur compenfare damna rerum , fiimte que ex cede aut mutilatione confequuntur. u Partem 1. contra Sotum & Silveftrum, Na- a VarTUS C. r j. n. 22. & plerique cum Glofla in T € L. de Jmjur. $? damwo dat. probant ex. L. [ i / i " n. ) Ds T[usTiT!4. 34 1l fin. ff. De bis qui effud. &. Ex bac lege ff. D '.:ï'ilï a fiV quadrup. pauper. fec. dr. fecundum | quas /ife.. jaet vum corpus eeflimatiorem uon vecipit ; ergo ejus PT sl e dàmna pretio nullo poffunt compenfari, quae nl L omne pretiumexcedunt. Ergo nulla debetur 7 LOn'.anfMl reftitutio ex lege juítitie, quae exigit repara- ri damnum ad equalitatem. Quare etiam srelinend s fj a Seto probabilius rejicitur opinio Scoti, A- driani & quorumdam, quod homicida debe. as ort, J lii at fatisfacere eleemofynis , facrificiis aliisque piis operibus pro vita occifi: bonum enimfpi- Vl gpelisui tituale nequit effe pretium pro re remporali, fs Idem argumentum excufat.a reftitutione u T €os, qui veneno; philtro, aut alio quovis mo- do per injuriam privant alium ufü rationis, aut fum tunm as lo fenfuum. iNam cum damna ifta privent bonis; qua füpremum inter humanalocum habent,ne- vt incni m dedh que acílimari pretio, nedum compenfari pot- funt; proinde auctor talis injuriee non tenetur alb rs ex juftitia, nifi ad praeftandum damnum tem- itins i porale, quod inde fequitur: ut fi non poflir amisqus laefüs eam artem vel functionem obire, ex qua DT lucrum capiebat. Gomez tom. 3. c. 6. n. 12« Jl & alii nuper citt. T nj Partem 11. lidem do&ores cum ceteris i Lomm omnibus tuentur: nam legibus laudatis pre- t des cipitur, habendam effe rationem imper[arum La um n curationem fa&tarum , 6j opevarum ainif[avumy f quafque amiffurus quis e[fet , inutilis fattus.. Te- ll'a'itm'l ergud netur autem reftituere non quantum erat luc« Am. raturus, fed quantum ípes ílla lucri valebat; At p fi queítum officio vel artificio aliquo faci ebat, L etrds l Dzs JusriT!À. 735 Frly ] lt detractis tamen , que con(ümere folebat, fi lae-. | fus obiit: hac enim non poffunt cenferi in " UA lucris ad heredes derivatis. r i Covarruvia l. 2. !s d var. refol. c. 10 n. 7. : i lls " Quod fi auctor cedis vel alterius damni & RUL ante compenfàtionem factam mortuus fuerit, It g N (t onus reftituendi ex bonis illius tranfit ad here- ib des: füccedunt enim in locum defuncti, & Vticd d inejus bona, jura; & obli Íi d gationgs, queis ex l] juítitia adítringebatur. incunj. Vndeetiam conítat, homicidam non teneri d adexpen(as ordinarias funeris: debuiffent enim s fieri, f1 occifus obiiffee mortem naturalem. 'Teneturautem hoticida ad reftitutrionem ia WCRUM dictam tantum occifi liberis parentibus & uxo- fl li m ri, ut Sorus, Lopez, Bannez & multi alii affir- V " mant. Hinc nihil debet creditoribus defuncti, Qu M ut iidem theologi probabilius docent: poffunt ntel r enimilli ab heredibus folutionem petere. Mul- to minus obligatur homicida reftituere quid- quam iis, quos caxfus ante ex liberalitate fuften- h [ Ij tabat: quia ad hoc non tenebatur ex juftitia. vl,*,of,!l.ïï Dico II 'Tam adulter, quam adultera tenentur compeníare damna marito & ceteris g t liberis, fi certo moraliter illis conftet, prolem üuts p conceptam effe ex adulterio. Probj. Uterque n eft caufa damni illati familie ; tam quoad alimenta partus illegitimi, quam quoad here- T A i. ditatem; ergo obligantur ambo ex juftitia ad pal reftitutionem. Et quidem I. tenetur adulter i compenfare impenfasin alimenta prolis ab an- W ! ho iertio eatig ac deinceps; quam diu pa- Gw" reng 736 Dz JosriT!A. m rens tenetur filium alere. À partu autemy /" 1 m o Iä usque a d finem an ni tertii tenetur mater alere /" d filium. c. a. De converf. infidel. Ex probat ibid, | l i 1iqui I : i Glos. Ec l. /Vec filium C.. de patvia poteftate. Deirde tenetur etiam preeftare damna, quas ? 1 &qUOH( feon filiis legitimis ex a dulterini fucceffione obveni. J 10 d unt; quiahorum damnorum ipfe.caufa eft. Il Adultera curare quoad poteft, tene« aov a tur, ne heredes legitimi ex fücceffio ne adul. : 4 fi habet :éa m ter& prolis detrimenti quid capiant. arapherna, filiis legitimis addicere ea debetz 917 fümtus in corpus proprium alias impendi fo- : q&ülü [ litos quantum licebir, contrahat, & fümmo Ls Ti ftudio in augm entum reifamiliaris incumben- . 17 bendo , liberis fuis confulat. Hec ubi fe- ,& n ddm cerit, ad nihil amplius ex juftitia tenebirur. Q^. L. comtra 1. cocl. S. "Thomas. q. 62. Ui a. 2. ad 1. fcribit: Quando ablatum. zon ef ve« ia füituibile pev aliquid equale, debet fievi compenfae sxixii g £io qualis ef po[fibilis : puta in pecunia; vel bonore a £jc. Confirin. T enemur reftituere ro vita bovis aj J , ]D 21 interfe&ti, ex l. 2. &2 feqq. . A4d L. I4quil. Er-. f " i go multo magis reftituendum eft pro vita oc- at j cifi hominis , que infinities eft pretiofior. B& if S. 'Thomam loqui fecundum l. 15. pr. ff. ad ls; "4quil. ubi non datur libero homini mutilato ii actio dire&ta, quoniam dominus membrorum i, fuorum nemo viderur : habet tamen a&io-;:femem7 nem utilem fuo nomine ex lege Aquilia ficu- sj ti & heredes occifi; quantum ipforum intee u (j; ] reíb, codem aut mutilitionem mon effe fa- sj J 1 ana o kl ! : Dz JvsriT14. ?32 8am tum ob difficiliorem: vite füffenta tio- nem, tum ob fumtus in curatio nem impen- | fos , & fiquid prere rea ipforum interfit. 747 ! i confiru. X.-IN. Conf. vita bovis pretio seftimari Vanpoteft, &quoadae : alitatem rependi: eadem "L eft ratio fervorum: 1 . C0 m 2:ff. 7dd L zdquil. at libe- Fun corpus quia non eft in commercio ; p m &ítimationem non recipit. Neque id abfür- d dum: non enim omne damnum c ompenfan« t il i1dum eft ex juftitia, ut patet in da T mno: fpiri- e ttti tuali , quod omnium maximum , f d illud fo- suf4lum;. quod ad zqualitatem ex matura fua Dl compenfari poteft. s i Jufl. 1.7. $. 6. ff. de Injar. De omni injus I lii rla, fed & de atroci civili ter agi poteft: ergo ij etiam de damno vitze farc iend [e] agi oteft. B. 44 4V. Conf. Aliud eft agere de d anino & arciendo, ii naliud de vindicanda injuria. Injuriz non de- inrf^ betur reftirutio, jmmetiam pecuniaria fed vindicatio & fàtisfactio, ; fed hec non ante (enten- ymwftiam judicis. V. Leffium 1.: 2. c. 9. dub. 25. Ag Bl Ob;. 2. Jaxta /. 20. de. accufationib. poena yüpecuniaria, quse defcendit a deli&to , non iisitranfir ad heredes lite non conteftata. Ergo , WJ" omicide , aut mutilatoris heredes non t enerns j ul r ad reftitutionem. E. 4V. Conf. d. lex. a« qempit de poena. proprie d . icta, infligenda fonti m atjä per fententiam 2 qua utique nec a fonte, nec ib ejus heredibu | Uiul'lg)t: s ante fententiam judicis de. yn/|Petur... Coyarr. l. c. Reftitutio autem non eft j u ^pena, fed debitum juftiti: » quod ex damng ij Mato preftari deber lzecfis. Aa 7877 | .. Dz USTITIA. 7 Ol. 1lI ldeohomicida tetietur filiis oc. , i €ifi, quia hic illis tamquam parens ex juítitia ib Obligabatur; ergo etian? tenetur homicida/jr 3 5 cre ditoribus: nam & his occilüs obligarur; b lioa- (j ]7 ex juftitia && AN. 74nf. Parens liberis o rur tantum ex lege pietatis non vero ex ju-;qot ftitia, neque ideo nafcitur homicidee debitumy;i j reftituendi liberis , aut uxori interfe&i : ne«(oslir: que ex eo capite, quod liberi; uxor, aut pa«guit rentes, ceu heredes füccedant in jura de-; n fan&i: hic enim nunquam jus habuit adillam;j Taüs.ad reftitutionem, qus primum orta fuit ex ipfi- s ain us morte; fedideo illis tenetur homicida; quiagyi ar parentes ejus ; liberi & uxor cenfetur una;(je! erfona cum ipfo, adeoque damnum paffi in $] p onis propriis, quze per interfcétum poffide-;; 5 J bant; tamquam partem enim illis abfcidit ho-;iy r micida, a qua illis nexu ftrictiffimo provenieejjirir bat utilitas. A0f OTRT uodfi laffus interfe&tori aut mutilatori;io:: omnia remiferit, ledens ad nihil ultra tene-j« retur filiis, aut uxori: quia his non fit injuriag , in bonis nature ; nifi quatenus leduntur in4j.j. parente contra ipfius voluntatem. Ergo quan-;;.. nuiiut m.. do parens omne damnum condonat, AT QU) fti eis jus remanet, Quamvis contra caritatem,. filiis egentibus debitam parens ageret; omne, QlW debitum homicide condonando, QOl ' Infl. Qui per vim impedit, ne quis alte- T Yi benefaciat, tenetur huic preeftare commo- ! j Ü II ^i da fperata. Atqui homicida per vim impe-; p animo ,dit. Ergo R. Di(i. Maj. fà. ampedit nocett- Tl Dz JvusriT14. 739 ij l TM nocendi alteri C. fecus N. Homicida mortem i j ii ] inimici fpectat, non damnaaliorum: hzc ve- ; W ro plane ex accidenti fe habent ad mortem occiít. IN Ob,. IPF. contr. 2. concl. Quamvis adul- DLM .l i ter agnoscat eíTe prolem füam, nontamen tene- bomiddü h Y wur filiis legitimis compenfare damna , uc Dd "lex fucceflione nothi atiuntur, nifi fuaferit f) U.XV'OF ) " vel procuraverit ut a ultera nothum fuppo- as neret marito, aut fingeret effe prolem ejus. shszfradiüa | Pro?. "Talis adulter non eft caufà bujus darm- o;.argt t D ni: nec enim hoc intendit, nec fua actione L attinpit; cum folum ex actione aliena, i. e. XQI u V ex fictione matris accidar. d d Ita Sotusl. 4. de j &J. 2 7. a. 2. & Henriquez l. r. de matrim. t i jl C. AI. R. JV. Zdut. Q9 ejus. prob. Vtcumque a- liquibus hzc Soti opinio probabilis videatur ; ]1 repudianda tamen eft, nec recedendum a fen« tentia communi in re tanti momenti, nec fa- )riv;njüüü ff vendum in tam nefario crimineadulteris. Nat etfi adulter non diferte fuaferit fappofitionem, $gt iniquo tamen commercio füo cum aliena uxo- 415| re eft caufà cur nothus credatur legitimus, ac LP liberis caereris damnum obveniat: hoc ipfo 1,! enim quo facit nafci prolem ex aliena uxore; m fupponit illam marito ut veram i jus pro- qUI lem. Quare damnum marito & li * eris ejus ) nonperaccidensoritur: error enim illeut plu- ,EU7| rimum fequitur ex tali facto nefario, & ex er- jr'?| rore damnum , quod utrumque facile praevie m ^| deri poterat. mpedn' L d j n M AA Jnfi. & 3 749 Ds JosriT1I4. , C M ) Iuf x. Mulier parit in domo 'mariti; :gf u ejusque prolem effe affirmar, aut etíam orta "piim 1.1 füspicione jurat ; ergo haec fola nothum fap-- (uiga IQ ponit. m. V. Conf. Non opus eft ifta dici a. (eri j OCCi mulicre, ut prolesfüpponatur: qui enim cau- ; AV " f um pofitionis ad« (àm dedit pariendi, crimen ft aeent; mifit: erinde enim eft five r rpentem five gomuntt femen ferpentis pofueris inloco, unde poftea gt ] eít nociturus. ! jaiti; 117 lufl. a. Tenetur mater prodere crimen s fuum, ad cavendum damna heredum; er o00' RRR $ . y g p , fi non fecerit, cenfebirur fola füppofitioni cauía. & AV. dur. Equidem matrem eo obli- SLI Wm;( x exiid gari afferunt Adrianus & Paludanus, fed ho- . H . H icitur, nifi certa' mt eüizurloni xum Opinio communiter rej " 1 fir mater, avertendum effe damnum: nam in fden u vim r dubio profuturz manifeftationis mulier fame fuce difpendium facere , aut fe filiis fuis redde- "' CPOP Cä; re exofam non tenetur. Cummque turpitudi- tl qi nj n nem propriam in alterius damnum allega . fides haberi non debeat, merito poterit £l jug "um AUX d indicatus adverfus teftimonium matrisexcipe- ? re. c. Per zuas. de Probation. €9 l. fi pofibumus. tder go(e!? À a m — jf de lleris & pofibum. . Tmo licet tooraliter certa fuerir , fore ut damnum a liberis aliis gïliorumlïwm avertatur, crimen tamen íüum cum vit& Atj ac famee periculo prodere nequaquam debet: ts nam cum vitanullo fit pretio zeftimabilis, eam sf d compenfatione detrimenti pecuniarii prodi- U&PUU[', NU gere aut in difcrimen adducere nemo tenetur. Ídem efto judicium de famd , qua bona for- t öeïendenif; ET tun& ominiaexcellit. Scotus in 4. d. 15. q. 2- LA Gabriel ; n Dz JuosriT14. 741 Wcm:ïrjn Gabriel ; Cajeranus, Navarrus, Covarruvia [) .Jl " | & alii paffim apud Leffium I. 2. c. 10. dub. 7. D l n. 3 Ex haéctenus- dictis A Coll;iges 1. Qui invaforem fuum non pro- WU vocatus occiderit, tenetur integre damna com- "l AJUP RH penfare, fi juftam moderationem tam norabili- dnti xer exceflerit, ut culpa lethali fe adftrinxerit, IG Tta communiter cum Navarro c. 15.n. 27. Fru- firaautem quidam cum Angelo 7 Aeffitutio. $. W C . Homicida. talem putant tantum teneri ad Tm 1,;70 compeníandum dimidiam partem damnorum: eo quod hujusmodi defenífor multo minorem ^ VM inferat injuriam , quam is qui aperte appreffus aut ex infidiis alium interficit. Quantitatem enim reflitutionis non ex magnitudine injuü- ri& fed ex quantitate damni per injuriam mor- E tiferam illati eftimari oportet, Cum econtra pona refpondeat injurie , non damno. - Quodíi quis provocatus, non fervato e- tiam moderamine inculpatee tutelze interfecerit j adverfarium; non obligabiturad farcienda dam- na ejus uxori aut liberis: nam dum provocans | j facit alteri poteítatem agrendi contza fe quan- p It " L ] tum poteft, juri fuo renuntiat, eriamfi in dam- bri d numfiliorum fiiorum id cedat ; nec videtur in- a K'W terfe&or injuriam facere provocatori, fponte fe periculo objicienti, fed potiusreip.aut Deo. I- u yois d dem fentiendum de duobus qui fe mutuo pro- jri p vocant, & pugnam pari confenfucommiüttunt. II. ui íe, füave cum debira modera- mo d d tione defendendo, interfecit invaforem , etíi fugere aut declinare potuerit, noa tenetur ad um foftitu- Cfälïx AÀa 3 | ] ! 4A» Dz JosriT14. . reftitutionem. Invafor enim fua maliria, qua 0) e appreditur alterum , non acquirit contra hunc jus; ut, nifi fugiat , aut interfici fe miariam | patiarur, cenfeatur illi inferre injuriam. 'T'e- r injuria neturergo qui invaditur, folum ex carizate fu- d gere fi citra dispendium viree aut famze poffit, qni Imo non tenetur ad reftituendum, qui , i^. moderate fe tuendo, occidit invaforem, erfi if hunc prius contumelia aut alia quapiam in- juria irritaffet. Nam invafor folum abetjus. d exigendi fátisfa£tionem ab injuriofo ; ne- quaquam vero eum invadendi auctoritate 1. Pt V b ! feris propria Navarrusc. 1. n. 7. IIl. Cum nefciamus, quamdiu fuiffet adhuc ? Y vi&turus, qui irijufte interficitur& quantum fa- 5 !) * &turus lucri, fi necatus non fuiffet, Covarruvia ///! i jj l. 2. var. refol. c. 10. n. 7. & Angelus nup. cit, £ eeftimationem lucri fperandi petunt ex difpo- !f fitione legis, Computationi. ff. 744 1. faleid. V- nl bi certumtempusfuturee zetatis eftimanda fta-'!. H tuitur, itaut fiquis fueritannorum 30. velinfra, tigda T puretur adhuc victurus 3o. Si fit 35. putetur ^ttiit victurus 25. fi 40. adhuc 20.fi so. adhuc ro. 'ilttie fempcr diminuendo usque ad 6o. Verum lexi-:Paipx ftatantum agit dealimentis alicui ad vitam lega-'! [tatt 'tis : fecundum quam compenfare nihil tenere- t tí tur; qui fexagenarium occiderit , quod adver- lm fatur equitati. Ipitur in foro confcientiz fpes:t x lucri futuri , ejusque compenfatio eftimanda J1 committi potius deber arbitrio viri probi ac lin prudentis, qui fpeétatis circumftantiis decidet tl Jj quod (ibi equut fore videbitur. ET IV. Adul- l Dzg JusriTi4. 74* a FU, ) IV. Aduker, detecto crimine tion. tene- ] D tur marito, etiam expofcenti, fatisfactionem hiT ecuniariam ( damno excepto) przflare : "s :[q uia ex injuria fecundum fe non: orirur ma- Tl " *: |vito damnum pecuniarium: &talis tranfactio , 'ill ) i ;|tamquam fufpecta de lenocinio mariti, pro- u Utlhibira eft ,. 7,. ZYanfigevre. C. de 7Y« nfa&. &' Mmud$ Mil ff. Jd l. Sjuliam de adult. 1(Uipit ARTICULUS V. lm d d De . veflitutione fame $. bonoris. lrïüib ; T i . Wora. Fama eft communis exilümatio.ddä " alterius bonis ;; qualia fünt virtutes , in-. humvmïm; genium , doctrina , divitiee , forma , nobili- lizs| as valetudo, atia, favor principum &c. «Ums] & Cognitionum. Hs Il . de Extraord. cocguit. m exiftimatio definitur zigmiraris illefce featus legi- ll Wt bus ac moribus comprobatut ,. qui ex delitto mo-. r .| ffro. au&fovitate legitm. aut. ininuitur, aur con[fu« j | itur. Honor eftecftimatio & teflificatio excel- -'ï'd lentize aliense. S. Thom. 2. 2. q. 103. a. 1. eX I., np rj Eth. c. 12. fi exiftimatio bonitatis aut praeftan- - n u c alterius verbis fignificetur, proprie laus B lepa| €ri t. Fama precipue leditur per detractionem, imkga jonor per contemtum & irreverentiam. Po- f Yil J - * eft autem quis alterids famo obtrectare vel . wiuu[ Cri men vitiumve falfum ei impingendo, velvi-. áut peccatum occultum manifeftando. jup| tium p d Dico L Qui fame — alterius detraxerit ;. fenetur illam lefo reftituere ; etfi bona fide m m l . " vedtdd dfeciffe. Pbr. J pars ex iis quee fupra re- tulimus c. Aj alíeza, 14. 4. €. ubi S. Augu- inus n À* 4 744 Dz JvsriTiA. ) ftinus epift. r4. ad Macedonium fcribit, Ioa i p « lum vemitur peccatum , müfi wefütuaotuY ablotwm, Requiritur enim id ad eequalitarem commu- ] ei iUiune tativae juílitiee redinteorandam , ut ait S. $, quie Thom. q. 62.a. 2. Cum ergo confervare ju- Jio II ftiriam fit:de neceffitate falutis , confequens vandam eít, famae injuftee ablatie reftitutionem jt ex ii ad falutem neceffariam. )L efre : - fefonat. Pavs altera. item con[lat. Nam qui etiam dgmnum en bona fide, alterius fama. detraxit, famam e- ( J »n &Ul 1 1l tpnd jus quodammodo apud fe detinet, ipfo.invi- t amins m tó 4 ; ergo utprimum cCognoverit , tenetur.es 1 qud i am refüituere, vyeitnt Igitur qui injuria aliencze famas detraxit , J d tenetur etiam cum dispendio bonorum fuo- p rüm ac famie proprie eüm , quem .graviter 3 m d Iéft, fuse exiftümationi reftiruere.Non ta- fnen cum periculofuüz vitze: quia nemo ob- :gaufä p Tipatur .fem ordinis inferioris compenfare u- & alb €X juílitia cum jactura rei füperioris. Alio- s linn qui dànina pecuniarum, fama aut vitae com- penári oporteret impendiis bonorum fpiritu- Jii: d álium aut libertatis proprize; quod repugnat ^ f n juítirize commutative: hec enim folum exi« git, ablata reftirui quoad «equalitatem.- B Vi d uodi tamen ex infamia injufta, in- 1 Gty gens damnurm fpirituale , aut periculum vitas Af uni vel pluribus immineret, aut pernicio- ïälmre. " fa reipublice adminiflratio ;-aut mala pra- —æw LU Pm;u via communitati , prout accidere pofífet OU try ex infamia Principis, Antiftitis, aut familia Q fsj lts telipioforum , teneretur obtrectator, etiam cunm ii : xl Dz JustivIA 745 mm fv 1 llify u.r, |éum vite proprie periculo, la-i famz: | Ccon- L "Mulere: idque non folum ob hu di[äïiï;, ] :j.( n l jiam elàin jus infamiam , i, ] jufte inuffit, fed eriam ratione : amni, quod ex ea fequitur. 0 1 Jio II lnjuftus infamator tenetur ad lon,.": [ eompenfandum fotum damnum quod alreri -|àccidit ex infamia, etiam ob veri criminis äm qu E 1anifeftationem illiafper(a. Par; J eff cet- d 74. damnum enim, quod TAf Obvenit alteri ex a- 1 0401 VT . - '|&ione ipfi injuriofà, compeníari oportet: at fi criminis impoft MA ura eft alteri injuriofa, fam quoad calumniam ei i mpactam ; quam zii; | PEopter infamarionem. btma f Pavs aliera eft Navarri & aliorum : af- qy;|*gm: nam qui vero crimine per injuriam de- j tedo famam alterius accidit, moraliter eft - s ia que cauíà precipua damni inde fecuti, ac is j qui ignem. ei H geribus fuppofirum dereoit & paleis adhibe d j T g'c'ceh itur. t;, unde fpirante. vento domu; Ym r Dixi:, Jofamator uufu: qui enim i bona fide. putans , verum 'ac publicum effe íin4 crimen ; illud: enarravit, excuíatur ítam ab 'ob li tione .reftituendi famam ; quám-com- : penfandi damna, i j vt 3ut ma fi id fine infamia propria, nofortunarum füarum damno neque- — at pree 2 ni p infamise are. "Quia talis non eft caufa injufta ; aC proinde nec damni inde oborti. mv t primum tamen refciverit fitim errorem u rit amze redintegrationem debitam neglexe- " » Obligabirur preftare dammum ex eo W 4AQq $ tem- D 746 Dzr [JvsTiT!A. pl j ! tempore fecutum: quia famam alienam inju. fte etinuit. n H yo ''enentur autem heredes infamatorís ad. damna lafo farcienda, qua teflator obligatio- y gt j f Pj ne adíttingebatar: hgc enim obligatio afficit qgii 100 quodammodo bona teflatoris, qucee proinde cüm hac affe&ione tranfeunt ad heredes. ? t ao c qauem fzïpïä Non item oblipatio reftituendi famam, (?uæ du pre perinde ac obligatio voti perfonalis ad j pronuumn ceffores non propapatur. st hi, Dico IIL Ad fatisfaciendum ex juftitia qian p ui publice aut privatim honore m , tenctur, q p dlterius injufte laefit: ut folet fieri convitiis a, qu contumeliis, irrifione, alapa inflita, & modis fimilibus. Eft fententia communis. Et habe- a tur tam in jure civili £i£. de irjuriis, quam in , 1 t fivendo, t decretalib. 6. cod. it. 'T'alis enim commifit in- spud,u juriam in alterum vere ac proprie t alem: er- àm d yo cüm damnum rie non intulerit, fal- Hoc * f x rem tenebitur 8 d d t isfaciendum. a tripliciter preftari poteít, I. honorifice vlatonma & amice compellando : qui modus decet fuperiorem erpa (ubditos , nobilem er- 1 Tlon Ü II. Adhibendo ad menfíam; dan- ^; 1 ga plebeios. o locum honorificum ; propinando. II 9950 Petendo veniata: fatisfactionem iftam debent Dfrir M raftare fuperioribus fubditi; imo & pari- * qun b us debetur, íile(i aliam fatisfactionem no- : Wi ( lint admittere: a füperioribus autem exigi w5 in i &X ifta non poteft, ut docet B. Auguílinus urgln füa regula. on T Ds Josriv14. 747 ( im U - ODj. F.cont. 1. concl.Cum pecunia fit men- fura rerum omnium humanarum,, poteft tan- SUh RUE ta ejus vis collipgi, ut famse equivaleat: non A ergo teneretur ad famam reftituendam, qui f le(o tanrum pecunie offerret. m. A. . ? Ima S) qu l Pecunia non eít menfura niíi earum rerum , !s que humano commercio funt obnoxic, Si- [ ! cut autern fapra oftendimus, vitam & metmbra Qdl hominis pretio eftimari non poffe: ita de fama pronuntiatur Prov. a2. v. 1. Melius eff pomen bonum, quam divitie multe, quam om- n n i um ues tbefauvi. pret. ioft £g magni, Eccli 41. v. 15. Neque huic judicio officiunt viles quedam 4 i r ll'«&ï) MH anime , queis fama pretio eít venalis. n D vi m Juf.. I. Debitor 1000.aureorum, fi noh eft folvendo, rantum tenetur numerare, quan- lmawfm "n hd tum poteft, ur faltem proxime ad fümmam VU' debitam accedat; ergo qui inquinatam alte- l d-f um rius famam nequit reparare, debet dare o- peram, ut pecunia quam proxime ad com- [ init p iM M penfationem accedat. Idque videtur fuadere S. Thomas q. 62. a. 2. ad 1. & V, Conts. pe- ntiíem d níuny d cunize fümma integra eftimatur ex equo; uti & pars ejus; quare qui fummam reftituere h. II um at nequit, tenetur ex zequo ad portionem red- endam, quam poteft. Si nihil poteft redde- o re, ceflabit obligatio , vel potius fopietur, dum folvendo fit: at fama nec tora, nec par- g tim zftimari poteft ex equo. — Quodfi eequa- nglbmï , lis daretur eeftimatio fummae pecuniariec, poffet €a infamato etiam invito obtrudi. Ad aucto- 0 " rita- 748 Ds ]vsrrT!ÀA ritatem S. Thomce refpondirnus articulo pre. 4 ced. ad obj. 1. 4j difpum Jufl. 2. "Tenetur infamator ex juftiiaà jjg! perdere lefo pecuniam, ad quam a judice ; íiin: fuüit damnatus, aut de qua pactus fuit cum in-. ii famato; ergo etiam ante talem fententiatn aut ,jb conventionem ad idem ex juftitia obligabatur, jj i & 4V. Couf. Poteít judex talem fatisfaCo- ,fjvi nem flatuere in poenam delicti , etiam fama ;ll jam reftituta ab infamatore ;. hic autem te- ,«idti fetur parere fententiee juflee ab judice lates ,sneti In cafü'autem altero obligatur ex paéto ju- 5« t fte inito: poteft enim leefus pecunia certa pa- «yni li! ciíci, ut cedar jure füo accufandi infamatos ; rem, & reftitutionem exipendi. * tur, tqu Obj. L. Contra a. concl. Siquis ob de. 1mme p £e&um crimen privetur officio, caufa preci- 11 Q1 Q pua Eujus privationis eft ipfum critnen; ma- 3 prudcs nifeflatio auterm eft folum conditio applicans timiais cef *X adducens crimen in cognitionem. Ergo 18 vit [fe Àv qui verum alterius crimen injuriofe manifeftat; . E I Id non eft principalis caufa damni , quod alter 4 i ! hicdl €x officii privatione fübit: confequenter te- Wil t ' re5itur tantum ad damni partem pro arbitrio 1 QU n viri prudentis compenfandam. 'Ita Sotusl. 4. Utv «j. 6. a. 3. ad 4. cujus opinioni recentiores LAmey " non pauci adflipulantur. . JW. feq. utramq. 1 CR Quamdiu crimen latet, nec infamiam inferre df poteft, necdamnum, perinde enim fe habet, ac tíinon effet, nec nifi notitia accedente poteft no- i il 1 "ttpe m 1 cere fame aut fortunis; ergo proditor tribuit N ' illi quafi vim nocendi, ac proinde eft caufa d 1 prin- W i 1l Dz JvsriTi4 749 Iu b "iprincipalis damni, ficut & infamie. Ex ha- I n ,|étenus difputatis A Colliges £. Eum qui violavit alienam fa- qï Atf ;"Imam , falfüm crimen alteri affinzendo, tene- riex juítitia efficaciter revocare fuam calumni: [ Oölm H ^ "lam, dicendo, f& deceptum aut mentirum £u- Ü l : Ffïl üfih jiffe, etiam ubi opus fuerit, jurejurando i ; "AMdem fuis verbis faciendo. Idem debet prz- / df "Mlare qui exiftimationi alienze detraxit revela: fiufr 8 D C dl tione veri criminis : neque ideo mentietur.; ) hd licet enim veri critninis manifeflatio fit enun- : ) ; G. ) "VMriatio vera , tamen quatenus eít detra&tio, U Y. l mendacium dici poteft, quia omne peccatum Egmü icus in S. Scriptura mendacium & faifitas nuncu- Jll patur, tamquam non confotme legi divine : At ficut omne opus bonum appellatur juítitia & , m veritas, ceu confonum legi Dei eternze & u ideis practicis. JDeisde vera enuntiario occul- d ti criminis deftituebatur veritate publica, ne- ( J lOWJM pari ergo fine mendacio poteft : perinde ac reus fine mendacio negat, f& feciffe crimen, j, g quod adhuc eftoccultum ; & quod non tene- T^ rur palam fateri: & judex innocentem pro- !Z'7 nuntiat, qui non fuit probatus nocens, licet : OFUH- rivatim noverit, eum fontem efle. RAUC II. A famz reftitutione excufabitur infa- if* L mator, (i comperit, leso famam aliunde jam 111| perfe£te fuiffe redditam: aut crimen occultum j Es tione alia publicum evafiffe: aut fi ex ob- / ; ^ | tre&tatione fama alterius nihil paffa fit detri- | i1^^| menti v, * fi obtrectator nullius fidei homo M b enique . jufta " condonado ab leío FA 3 fuerit. facta | 750 Dzs TusTITi4A. 4 däm 4g] fa&la, abfolvit obtrectatorem reftituendi de. r f ' bito. Erit autem injufta juris fui ceffio, fi ex ' ' a UIUUS infamia oriatur fcandalum blicum , v. g. ' qtens : fi infamatus redderetur füfpectus de herefi , ' i ia aut infamia redundaret in alios v. . in ceno. ? duryn; bium rcligioforum aut collegium ali orum Ec.f il (j m clefiafticorum. í m d IVec reftvt, quod quilibet fit famae füe! (im t2 dorminus: ideo enim folum negamus, talem ' condonatio ! d ^ jure fuo cedere poíle; qu cederet in detrimenrum exiftimationis ac for. ii tunarum familie , aliorumve. quod ipfe, Nq4 3 a curn poteft, cavere tenetur. IIL In debito re ftituendi famam datur'aírtu locus compenfátioni, v. g. f1 is, cui obtre- u &tafti, viciffim te infamaverit, ac nolit te pri» (f ori exiftimationi reflituere, tu ei viciffim re«;uyy, Ítirutionem fam:e preftare non teneris, Íere zi vata tamen, quoad fieri poteft, sequalitate;.; j Ia plerique cum Adriano in 4. q. penult. degig, reftir. contra Navarrum & Cajetanum. at in rebus temporalibus non teneris alteri jus, u )j reddere , od ipíe tibi preílare renuit, . ut;j It patet in d & itis pecuniariis. uodfi etiam ju» ra effent 1 wdding aria, v. g. fi tu famam alterius magis leefi i S, quam ille tuam, poteris nihi- N lominus tamdiu füperfedere a reftitutione » i. dum ipfe tibi fatisfecerit , & famam ejus ut ' pignus detinere: perinde ac f1 habeas annu- M lum aureum alterius , qui florenum tibi de- R ber, & eum pignoris inílar ; ad urgencam fittme folutionem reuneas. Quod autem JNavarrus tj Qbimnos Tl Dz JusriT14. 71 "" obmovet, damnum famze ribi illatum non rolli W-perreciprocum damnum, ficur debitum pecu- "PQ.*L':H 1 niarium unius tollitur per debitum recipro- M cum alterius ; par tamen adhuc eft ratio: [ TM W IN quia íi alter nolit farcire damnum famze um tug illarum, tollitur ex parte tua debitum re- arandi damna, quee famze illius intuliíti, Si- De rv cut fi tu domum Petri incenderis, & ipfe ] Md 'viciffim tuas zedes incendat, tollitur ex parte " du tua debitum farisfaciendi Petro propter com- UA F—3 | penfationem. h, g Nequaquam tamen licet obtrectatorem ! ro compenfatione viciffim infamare: quia v a j oc foret audere ultionem, quod nemini pri- gxïiïs,a:»ra vatorum, fed foli auctoritati publicee convenit. ïh',; Quodíi quis tamen infamiam a (& aver- rr tere nequear, poterit occultum obtrectatoris J crimen detegere, ad fidem ei adimendam di- ud g cendo, àlias ipfum in mendacio aut perjurio a fuiffe deprehenfüm. habet enim quisque jus tuendi famam & vitam fuam cum moderami- um ts i ne inculpatae tutelee; ficut ergo vitam in tali (üre ) Ita cafu alterius peterelicet, ita (X famam. ia l Sotus & alii nuper laudati. a T ARTICULUS VI. PWM ; ol De vefliturione bouorum. fovtune. ob injuftam hn t acceptionem debita. Mrioh "A fota. Bona fortunc aliis folent adimi vel um ? N proxime, quod fures faciunt & rapto- In€e- zuem läa ! zr I6$, item qui dammna aliis inferunt: vel diate [ 7j* Ds TusriTia. diate ac remote, ut qui aliquo modo ad fuy; ( ta, rapinas aut darmna inferenda cooperán. j rur. Accidit id novem modis hoc difticho ul fa. comprehenfis: H yn du ' Sruffto, confilium, cou[enfus, palpo , vecuv[us, A[ Participaus, anutus, mon obflaus, t02 1ma- g m n uififlaus. s Ul Horum íex modi priores funt pofitivi, reli- g d , qui tres negativi. a Dico L Non tenetur fur ad reílitutio- m nem rei, |quz apud íe periüt, fi eadem ii apud dominum fuum cafü vel bello jufto alias ,.j certo erat perirura. Ita Covarruvia ad regu- , «j lam, Peccatum. p. 2. $. 6. n. 1. Medina, Sil- qm J vefler & alii affim contra Paludanum P 1n at aucos JCtos. vob. L ex lege , ff pluves * * u fti Qu Depofiti.. & ex . fin. ff. de L. Rbodia de 3a&fu. d al $. IL. Dum res in dato cafü apud furem peri- Df it, nihil novi detrimenti domino illaturn eft: per r nam difpendium illud ita jam erat praepara- ib tum in caufa, ut amplius a domino impediri TY non potuerit; perinde ergo fe habere cenfe- f t tur, acíi jam illatum effer, nec fur illud in- ; ia tuliffe videtur. Neque enim eft caufa damni r n ratione interitus rei, ad quem non coopera- tur: neque ratione injuftze acceptionis ; quia ï) Lt vque erat interitura apud dominum , etíü eam fur non abítuliffet. iil Ita ad nullam com- 1 Q penífaionem obligatur incenfor íegetum; ts d quas eluvio mox infecuta nihilominus deva- ftaffet. Val li Ds JusriTiA. 753 U M Unde etiam probabiliter conficimus, non Q teneri furem ad reftituendum in cafü fimili, il etfi fua culpa rem alienam deftruxerit aut ab- h fumpferit. Quia res in eo ítatu certo erat , IFU]'] t peritura absque ullo domini commodo , ac la proinde domino nullius erat pretii; ergo fur eam perimens non videtur ei irrogare dam- rl g num. Ut fiabfumas annonam, quee alioqui in mare erat abjicienda: fi interficias equum ; (m Ti quem hoftis erat abducturus. Quodífi res non fuiffet eodem tempore pe- ritura apud dominum, licet cafu aut jufta ho- TU " W ftium incurfione apud fürem detentorem pe- M rierit; tenebitur hic ad reftituendum, non fo- ( uüi] Gova) Vl) n Ml i lum ratione rei acceptz, fed etiam ob inju- l ftam acceptionem: hec enim eft cauíà inte- !l ritus rei, que apud dominum alioqui integra manfiffet. S. Thomas q. 62. a. 6. | im/pe;: ». n Dixi füpra, 7ufla boffium incurfione: nam 1 per injuriam füerat apud dominum peritu- [ d ra; tenebitur fur, perindeac alius, qui rem abs- gin ij tuliffet aut deftruxiffet, quem ipfe preevenit. Mi Item tenebitur, fi rem delatam in locum ali- Áir M D , um, inquo nonerat peritura; confumferit aut sl dnti deflruxerit: res enim dum eft extra pericu- 1 COOPCF?' Am, incipit valere domino; cujus efIe ma- iümi ! C.M lfe t. yum, & Denique fi fur rem vendiderit aut abfüm- T. erit, renetur ad compenfandum domino ; du quatenus factus eft locupletior. quia pretium J d rei venditee , & augmentum quo fur ditior eft ? , fa&us, in rej ablatee locum fucceffit , ita ut Bb hee LY 754 Dr ]UST]TfA. Qdl hec cenfeatur extarein zquivalente; erga l EU&OHS hoc totum eft reftituendum domino. 'H aïqueä( Dico I[. Qui damnum alteri intulir in P re adhuc crefcente, non tenetur plus reítitue- sl re, quam res tunc valebat, cum damnum fu- sginr; l it illatum. Eft fententia communis. Aatio. . Qui Reftitutio damni illati non eft facienda, nifi xfquit fecundum sequalitarem: ergo non plus eft compenfandum , quam res tum valebat, quan- fro fs do illatum fuit damnum. Ita licet feges tem- ag | pore meífis ducentis nummis valitura fuif- ii Íet, devaftator non nifi ad centum tenebitur , ao d fi terhpore devaflationis hoc folum pretio z- ipinta num- itriy m ftimabatur. Si pullus equinus tr 1006 n 4 omino re- mis conítabat ,. totidem tantum s fodfone: sit4d pendere debet , quamvis equus poft bienni- L um ducentis nummis conítaturus fuiffet , fi x ; Adran fuiffet fuperftes. : Qu i vi'tuDico IIf Qui mediate cooperando fe:x aie m prioribis modis eft caufa damni inferendi ; ríri; tenetur ad reftitutionem , etiamfi alius non jj defuiffer, qui juflione, füafu , confilio aUt gj modis talibus executorem impuliffet. (d Mi m Cajetanus, Medina, Sotus L 4. q. 7- 3. 3* j -g[) q'.ïi & alii. Ratio. Non enim illa dumtaxat cen- ;; fip r | fetur caufa damni, fine qua fola effe&tus non ,,, fiérer ; fed illa etiam , quae ita cooperatur» ,. q ut ipíà deficiente, effe&tus nihilominus a caue ;; «. ) fis aliis ederetur. Sic homicida non excuta- ! ? t W t Dn X birur a flagitio patrato, fi ipfo abftinente a, j l 4 'M ccde, quidam alii eam fuiffent commiffuri. IVTINTT Quod(i ! Ill Dz. Jvsmi:T14. 75f l M & Quodfi executor damni, citra alteri- i (f äi us auctoris impulfum , fuapte, damnum D [ i ipfum atque eodem etiam modo eratillaturus, btl is qui (uafione aut alio fex priorum modo in- Q citare illum contendit, ad reftituendum non ad- J firingirur., licet peccaverit contra juftitiam, ( t Mu )4 Rati. Quia damnum ex ejus cooperatione fc ) [ [ | non ! equitür , tamquam eX caufà: cum illa fit J "ll ( l II L f .| inefficax, & habeat. f& concomitanter folum, j u r K . Imo fiquis executorem ita jàtn. ad facinus 7 |comparatum inftigaret ad alias circumftantias lactionis ejufdem, v. g. ut citius, animofius; Wi R aut loco alio inferat damnum, quar erat il- aturüs, non teneretur inflipator ad compen- IU TU fationem, nifi pro.rata majoris.damni, quod fua fuafione aut juffu fuit illatum. Ita S. '"Tho- l ( 344 mas in 4. d. 15. q.-1. a j. Antoninus, Silve- fter ; Adrianus , Navarrüs fatis : probabili- ter. Quia incitator talis non. eft caufa füb- coopffi'f-»?ï ftantice damni , fed. tantum . modi; vel .cir- mj;^|cumflantiarum : ergo-ad.damui fubftantiam ii i farciendam. non te D , d! | augmenta inde profecta. etur; fed folum ad ej.ug J Multo minus . ad compenfationem po- q»^terit adigi, qui maleficium, fe início, etíi mX" nomine fuo parratum. , poílea ratum lia- $sl bet. ;nàm damnificatio preterita nullo ; mo- ,ai o 'pender ex illà ratihabitione j tamquatm qm ex caufa efficiente ;; licer gratiam tuam ma- 0 | lefa&or ut finem actionis fuz "prave fpe- D l caverit.. Quando autem R. j. 1o. n 6. ra- qni- tihabitio dicitur retrotrahi & comparari man- (id Bbb z dato; L 7:6 Dzs JousriTiA. ! ! dáto, folum id accipi oporter de contracti- a j de[ bus, qui fola voluntate foris expreffa poffunt 13Fd0m firmari. ïTlU " fi f Item de poenis in foro externo; in quo PTO seque ac auctor punitur qui ratum habet ma- duris; € lefücium. —Medina q. 7. contra Navarrum c. TE g2 n 245 snenr d io IF. Qui ex culpa gravi tribus mo- lmb dis poíterioribus negative cooperando, neg. gr, d ligunt impedire damna aliorum; qua ex oftt- áf t cio tenebantur impedire; tenentur ad reftitu- NU tionem. Eff [emtemtia commumis. 'Tales enim d n ex juftitia tenentur operam fuam conferre a Vi m impediendum damna aliorum; ergo culpabi- vd dormint li fua omiffione peccant contra juftitiam, ac NIEaIT Cf proinde obligantur ad compenfanda damna at teneot 1 que ex injufta hac omiffione aliis obvenerunt. qyonfcat Xta magiílrratus , belliduces , cuftodes agro- (l | rum , faltuàüm, vinearum , tutores, curato- Yes, & alii id genus tenentur ad compenfand a "m furta aliasve in« "n damna, que per latrocinia, jurias reipublice aut perfonis , queis ipfi o b« ^; f t qui ligabantur , fuerunt illáta, ipfis nion impedi- entibus, cum fine fuo notabili detrimento; 1 It t vitze, fame, vel honoris potuerint impedire. "Fálibus enim incumb it cura avertendi alio- ^ w ones 35 vum damna ex officio;-ad quod vel funt c dudli ftipendiis & honoribus a republica ob« !t NMotaiy latis, vel ex contractu , vel ex legibus & im- perio magiftratus. Igitur juftitia commuta- L'TOT iv tiva eos adipit ad damna preítanda aliis, " qua avertere ipfi neglexerunt. Qij. L n Dzg JosriTiA. 757 t d T " mi Oh;. £. coutra 1. concl. Si depofitum pe- Ekprm reat culpa depofitarii, tenetur hic ad com- penfandum domino, etíüi illud apud hunc exm]" y periturum fuiffet, Atqui fur non minus te- RUT d netur ad rem alienam cuftodiendam, ac de- Ms pofitarius; ergo nec minus tenetur reftituere. &. N. .Affumpt. Depofitarius aliquando ma- Tif t pis tenetur ad cuftodiam, quam fuür: nam fi vero fimile eft; rem fervari pofíe , fi abícon- D) a datur, aut alio transferatur; depofitarius ex juítitia tenebirur id facere, quia pretio ad WE ld conducitur, ut omni ratione poffibili rem f l Tä&ä &un TOA falvam preftet. Fur vero non tenetur ex j juftitia rem alio transferre, fi videt, eam a- pud dominum, & eoloco ubi nunc eít, pe- n n Id rituram effe. — Quarelicet eam tum abíumat , non tenebitur ad reílitutionem , quia in eo jis o altie ftatu confiderata domino nullius eft pretii. o Obj. Ii.cont. 2. concl. Dominus (üam fe- j m getem adhuc crefcentem , aut pullum equi- num nondum vult vendere tam modico pre- iri i l tio; fed ftatuit exfpectare, donec pluris vale« p ] ]at: ergo qui ex malitia fegetem vaítat aut pul- T firuirat lum interficit , tantum pretii tenerur repen- ere , quanti res erat conílatur1 , dum per- g ii od vveniffet ad perfe&ionem. Its Michael Salo- nius q. 66. a. 4. & JV. Cons, Hinc tantum fe- vi n IU ubliæoï quitur, injuriam majorem ínferri domino, cui invito major vis infertur; non vero damnum r [ majus effe, cum res non plus tunc valebat; j o quando Qeva&abatur. nandg 5)1 b3 Qij. ij | Br Jusri714. 738 j Oh. IIL. contra 3. concl, . Qui excuto- AN»'M' i rem cateroqui ad inferendum damnum jam E d paratum inftigat ad dictas füpra circumítan- tias, efít caufa rotius actionis ut hic & nunc P fit; ergo tenetur in folidum ad compenfatio- jdt, & nem damni, & non tantum pro rata leefionis s & majoris ex fuafu füo fecute. w Diff. J4t. , dent 0 eft caufa totius actionis individue C. actionis f t fecundum fpeciem N. Actio damnofà quo- jgi at ad fpeciem füam jam erat parara in caufa ex- o pre ecutrice , & omnino fecutura ; proinde non [ RaBimio : videtur quid efficaciter circa eam operatus; i d qui novas circuiftantias fuafit. í f uyur. Infl. Non pote(t quis effe caufa circum- snoctnts: flantiarum, nifi fit & cauía füb(tantie actio: dunnr um nis. Ergo. & Diff. ut ante. Eft quidem cau- at Qu fa actionis individuze & quoad exercitium; non tamen quoad fpeciem: unde tam paruim " delidun dour d obligatur ad reftitutionem , ac is qui fuafit ;aäo Aexin 1 flagitium jam deftinatum differri in diem al- in i, g terum: aut qui rogat, ut ceedes fiat alio VA Sed & Me diz ^ M: loco, ubi minus eft fcandali. abrofi: / na, Cajetanus , Sotus , Petrus Navarra ipfi ] ^ j o fuadet 5 - fatentur , eum , qui decem furatur furtum 20. nummorum , non tener i.nifi ad. 4 /3) reftiruendum decem , quod horum dumtaxat ) EOWH ablatorum caufaà cenfeatur, licet cauía fi p o« Atl tius actionis individue,. Ergo hoc non fuffi ira Ó ITM' tini cit, ut quis reneatur in folidum ; fed ut acti fecundum füam fpeciem fine tali cooperation gt i. D non fit px'oceiïur; ab executore. Obj. IF.*cu l, Dzr. JusriT14A. 759. [ Obj. IF. cout. 4. concl. Innocentius III. p c. Quantee. de [ent. excom. ait, eos etiam, qui üpra manus in clericos injicientibus confentiunt, 1 excommunicationi obnoxios efle. Er Ale« ü Q xander IIL. c. ficu£ dignum. de bomicid. homi- cidam ait, effe, qui potuit hominem liberare DIO d " M a morte, & non liberavit. Ergo non tan- 44444 iit( ld) tum debent compenfare damna aliena, qui ( / ex officio ea tenebantur impedire, fed etiam D GUbR illi qui ratione neceffitatis fine fuo incommo- d * o facile preeftare id poterant. Ita Cajetanus Wi non* V. Reflitutio c. 1. &. 1V. Cons. Neceflitas re- a |ftituendi nafcitur ex obligatione & officio. ju- ftitie tanrum; non autem ex debito caritatis. ! ca'»x'fleqc"»wi:- n n Innocentius loquitur de iis, qui ex officio te- nebantur impedire injuriam , ut exponit l ua Gloffa Quamquam multi etiam poffint ob j grave deli£tum excommunicari, qui ideo non oblieantur ad reftitutionem. Quo quidem (5 modo Alexander d. c. recte homicidas vocat; m H qui, neglecto officio caritatis, alios patiun- d fuat i ! ] pur interfici: prout c. Pafce, d. $7. ait B. J Ambrofius: f zon pavifli, occidifi. Ex hacte- nus dictis i l ag n a Coll. I. Si plures ad idem damnum indi- viduum concurrant, tenetur prae omnibus ad g n u compeníandum in folidum qui fuit precipu- us auctor facinoris, ut dux qui vi; imperio; K fl fraude induxit alios. non aufos contradicere: &t " ( !j j hic enim injufte alios in neceffiratem talem [ ptl' conjecit. Eodem modo tenetur, qui fuo no- OJM [' mine crimen fieri rogavir, fuafit ;,aut cura- & Bbb 4 vits Dzr JusTiT!A. 760 vit: nam & hic caufa damni precipua effe cenfetur. 4 f mlis CF Ambobus autem hifce deficientibus , ob. ,,quæ eü j PU ligabirtur ad compeníandum executor fcele- ris, nam quatenus id executus eít, poft eum af g ii qui facinus imperavit, aut fuo nomine cura. vit fieri, principalis caufà evadit. jrgio 1 ;'ïoa[iOHC & Denique hujus quoque defe&tu, tenebun. tur ceteri, qui confilio, confenfu , perfugio, g f 11 W HUPCA obfequiis , inftrumentis , comitatu prebitis Operam executoris juverunt. Ita tamen, ut; j5 fi ipfi folverint , executor teneatur ipíis im. ; ii penías omnes refundere: ficut viciffim fol. CUT venti executori tenebitur in folidum is qui um mandavit aut füo nomine inferri damnum cu- u qeny ravit habent enim ifti compenfatores jus : (j adverfus eos , qui prius damna illata farcire 151.T. debuerant: perinde ac fidejuffor, folutione A ab íe preítita, transfert in íe a&tionem, quam dominus in debitorem principalem ha- lj bebat. ! A r II. Y f Si fuerint plures caufze principales: aut fecundarie , fingulae equaliter aut ing- j ij qualiter ad. compenfíandum pro füa parte :afr j tenebuntur, prout ad inferendum damnum ;; qin; uzliber concurrerit. Quodfi aliz ab officio tundrim uo defecerint, quzelibet renebitur in folidum; at p ita tamen ut eum qui prius damnum integre &iv compeníaàvit, confortes alii indemnem tenean- n i, tur fervare. A R; HI. uando is qui damnum paffus eft, ;; ; ! auctori priecipuo obligationem compenfan At con- Dz JvsriT14A. 76t GT l] condonat, ceteri nihil ultra debent: habet enim fe talis condonatio adinftar acceptilatio- nis, quae eft imaginaria quaedam folutio. .E- : . : contra damnum paífus remittat obligationem ei, qui fecundario tenebatur, non ideo. prin- ) Df alis debitor erit immunis a fuo officio: nam ] I obligatio auctoris principalis non pendet ab 30, [ obligatione fecundarii; (ed contra, quia fol- Á p venti fecundario tenetur principalis in feli-. D pl dum, ut nuper robavimus: at poítquam It t precipuus auctor damni reítitutionem prefti- Vnde hr im. tit, inferiores ultra nihil debent. W i i etiam conficitur, fi condonatio talis uni coo- ii g peratorum partialium facta fuerit, reliquo- ii rum quemque pro rata fua manere debito- pl rem. Cajeranus, Navarrus, Adrianus, Me- i du dina & T. T. paífim, ubi de reftitutione. fr, LÉ ARTICULUS VII. [ ...... l JDe veflitutione vatioue vei accepta. þnmip.&ï- t2 l Summam effe obligationem re- N fe at ftituendi quz ratione rei accepte na- Jir at fcitur, inde conftat, quod res aliena quam- () /iup& diu exflar in ípecie, per fe debeatur: Si m dummun fuerit confumta bona fide ab eo;, qui " df 'alienam effe ignorabat, hic faltem tantum re- ii h, ftituere obligetur, in quantum ditior fuit ef- n fe&us: qui vero eam mala fideabfümfit, tene- yn u atur reflituere in folidum. Recole que in hanc rem uberius differuimus difp. z. c. 4. a h 6. pag. 239. ubi egimus de rebus inventis; 1 qe € bonis incertis, que fine delidto debentur ; ] b € [ 76 Dz TosTiTIA. 4gpnore de incertis ex delicto. & a. 8. p. 263. de do- n minio fructuum ex alienz rei poffeffione ac- quifitorum. firemmt iVota IL Queftio hic non inutilis gt eUr movetur, an-fiquis rem alienam a fure e- merit, poffir contractum refcindere ; quo i(y fert pretium. fuum recipiat. Certum quidem eft, , st id non licere emtori, fi alio modo fe eque sprot ! indemnem fervare poffit, v. g. per judicis yummo fententiam ; poffe vero, fi per reftitutionem n non reddatur:domino rei periculofior recu- "D peratio, ipfi autem, ni reftituat refciffo con- a i tractu, periclitaretur pretium. Verum fi pe- a, W riculum fit, ne dominus rem füuam furi red- s M ditam non recuperet, aut emtor amittat pre- av u tium füum, firem domino reftituat, an tunc li- m ratone ? ceat emtori folvere contractum , & recupera- sore i to pretio, rem furi reftituere, variant Do&to- vutt, (intr rum opiniones. Vniverfim id negant Cajeta- i volufe: nus, uterque Medina, Sotus & alii quos fe- x hu Econtra Alexander , Gabriel, adienem efe quirur Molina. Silvefter, Diana, de Lugo hoc concedunt. - - Quiig Mediam viam tenet Leífius cum pluribus An4m &t aliis l. 2. C. 13. dub. 3. cum quibus m doni e Dico ]. Poteft quis rem alienam bona n i fide emtam, cognito vitio furti, refcindere s d contractum , eamque furi reddere a quo ac- t m cepit, ut pretium recuperet , quin domino TT eam reílituere teneatur. Prob. I[. 'Talis ac- H N li n j [ ] j [ quifitione ac detentione rei nullam domino 5 i I injuriam intulit, quia bona fide emit: ergo Ti tine m dominus quer; de injuria noa poteft, fire in AUR Pïäl'ï à z ] Dg ]usriT!A. 763 n ! ":l,:' Tin ftatu priore emtor conílituat, in quo ante äe AU C: lfuerat. II. Contractus ille , ceu ex errore ini- " I , |tus; fuit emtorr omnino involuntarius: ergo UI d hic.poteft eumdem refcindere , & rem ac- " ii ! .: ] cepram reflituere ; quo pretium recuperet, Ill. Qui rem inventam,in plateis ac fübla- qu& l tam ; adverteret fibi damno fore, poflet eam f qu |loco:priore reponere, nec tenetur illam cum F 4 fo damno fervare , ut domino reftitueretür. fl I ii Dixi vem Joza fide emtam: qui enim fci- NT ens aut dubitans effe alienam , emit, ut fibi Jenl- retineat , tenetur ilam domino refítitue« re m ii If&- Q U Ita Navarrus, Cajetanus, Sotus & Co- varruvias apud Leffium. A/o. "Talis non fo- Fnl,m v lum ratione rei accepte teneretur, fed etiam i ratione injuftze acceptionis: ergo etiamfi res v periret, teneretur de damno, quod in fe vi- detur voluiffe füfcipere, & cedere f&o jure; quod habuifTet ad iffolvendum contractum; fi alienam . effe ignoraffet. QU Quodíi quis cum tali notitia emiffet rem n ampz alienam exiguo pretio , folum ea mente, ut h illam domino reftitueret, ab hoc poterit pre- p tium reperere, & dominu$ tenebitur ad re- ;gfcmdere pendendum illud tam in conícientia, quam g in foro externo. $. 1. Inftit. De obligat. que ex quafi coutr. & l: Siquis. abfentis. ff. de me- LTe? gots geflis. , Utiliter enim negotium domi- n ni geffit, dando pretium dumtaxat, ut rem g ijïï? periculo eximeret, ne domino periret. Quod o vel poxefrrj"a Ron tamen prefuümeretur, fj rem magn pene | 674. Dzr J[vosriT!4. pene equali pretio redemiffet , animo fer- g [ vandi eam domino. Quamquam & tunc ali. ;( quid ei reddendum eflet, quantum nempe jj.? prudenrer judicaretur fuiffs expendendum u negotio recte gerendo, prout ex d. l iguás 4omi abfentit. colligimus. sreiretut Dico Ij Poffeflor bonze fidei, fi fübor- inim to poftmodum dubio, poft diligentem inqui- s fitionem detegi vitium non poífit, manet in gibemtre bonze fidei poffeffione: melior enim eft con- s j ditio poffidentis. Ita Medina, Silvefter, Gab- j riel, & alii fupra laudati. Vnde etiam fequi» ii tur, in tali cafu re vendita poft inquifitionems yaii nihil ultra debere emtorem domino poftmo- ;j dum comperto: neque enim tenetur ratione am deferr injufle acceptionis, ut in aperto eft: neque vonradua ratione rei acceptze, quaenon amplius exftat; settm pr &ifi forte inde factus fuerit ditior, eatenus us ] enim tenebitur. :gl« Olj. I.cont. . corcl. Si poteftemtor folve- 18: wf recontractum & furi rem reddere, ergo licebit ) m eandem vendere, fi furem invenire non pof- 1 penic fit. &. N. Cons. Si contractum nequeat re- 1tiintum. Ícindere , domino tenetur rem fuam refti- Álnun. tuere: eo quod nec retinere illam ; nec domi- , (d'mt nium illius transferre poffit, quam fcit effe t m alienam. n ïm;xü&uu Juft. 1. Reddendo furirem furtivam coo- f l peraretur emtor inique detentioni furis. Ergo. mt'unf ll A. V. 4fnit. Utitur fuo jure, ut fe praftet in- Tf ln demnem , relinqüens furem conícientige fue, NT Nec dat occafionem novam peccandi furi, lr qui ! Dr J]usriT:4. 76j [I'Et,g?[v qui ante iam ftatuerat non reddere: imo fuo uT facto oftendit , rem alienam debere reftitui. ! W m Jufi. 2. Emtor talis coram judice con- S Eï'f.zfm ventus condemnaretur ad rnercem reítituen- ,texd,tlïg dam domino; ergo idem tenebatur antequam conveniretur. E. JV. Cons. Ideo emtor ad Ts n ] reftituendum domino condemnatur; quia res ii aliena apud ipfum reperitur. Nec refert fu- M(, x TT G rem abemtoredetegi; quia dominum per ame bages non vult judex ducere. lve&ez,þab. Inff. 3. Melior rei ftarus pertinet ad uti- i litatern domini: atqui res furtiva ad 6. f. em- lüx.llmm torem deveniens acquifivit ftarum meliorem; n . ergo non licet emtori, eam reponere in fta- Rüül.ï!'-."iï m tum deteriorem. Alioqui poffet adhuc folve- T re contractum & rem furi reftituere, fi domi- m [ nus etiam preefens effet, & rem füam vellet vin- dicare. m« /V. Con;. ítatus rei melior perti- net quidem ad dornini utilitatemri; quam diu vv manet: poffe autem ftatum illum imrnutari n a ab emtore, conftat ex generali principio, nj at quod perniciofüm fibi contra&tum ex igno- at rantia initum folvere quilibet poffit. um i Alterum quod pro confirmatione fübne- w "d du &itur, ad rem non eft: nam (i dominus prz- n u fens rem füam vindicare vellet, obítaret em- tori interdictum a4 exbibesdum. u Ob,. II Quod mala fide res emta fit, jir Ü f emtio ifla poft reíciffionem, non operatur in- m juftam leefionem domini; ergo fi reftitutio fu- [ ri facta in fe non fit injufta, non magis lice- MCTI bit reftituere bone; quam malee fidei emntori. ta Dz Josrir:4. 766 2. carpens Leffii do&ri. »tn'S.m' Ita de Lugo d. 17. f. nam hic non coherentem. 3« A. "d. Em- i5 tor malee fidei in fe fufcepit damnum vel pe. ; riculum, nec jus habebat refcindendi contra- :dimï;lsïm' &um & rem furi reftituendi ad. pretium re. 5 ". cuperandum; ergo fuit injurius domino; & jj " emendo rem fürtivam, & eammdem furi red- i^ dendo. Quodíi tamen fur rem venditam ul. st Y tro reciperet, poflet id etiam maleze fidei eme 9 tor fimpliciter permittere, quo'pretium fu- Qu um récuperet. Nemo enim, feclufo pa&to y m d d tenetur rem alienam cum notabili.fuo pericu- "Ts lo defendere: hoc autem fübiret emtor , fi; ii refiftendo furi excideret pretio füo. . Ita Haue ii rioldus caeteroqui nobis comtrarius tr, 3. c. 3. j jii contr. . $. r. concl. 1. 252. Cui etiam conck ? /f 3. n. 260. fpeculative probabilius effe videe :ar o 1ur, fi fur vendire rei exigeret reftitutionemy ilyj. . poffe illam ad eum referri, ad pretium recie s a piendum, etfi cum probabili periculo domie i. ni, rem fuam non recuperandi. Quia für ia duplex contraxit debitum reftituendi, tam ; domino rem fübtractam , quam pretium eme (; tori. fi erpo vult reftituere emtori pretium; m«j jufte petit, fibi rem venditam reddi, quam j j domino reftituere poflit. ergo poteft eam ii emtor exhibere, imo tenetur, fi pretium vee 5ylys lit recüperare, quod fur recufat aliter repene sl ) | dere. Ex hactenus dictis eiso i Colliges. Caufas a reftitutione excufantes ujr.. duodecim recenfet Joan. Medina l. de Reftit g. q. 3. I. eft inopia debitoris. II. Remiffio CEe* g i 1tO- 1l Dz JosTiT:1A. 767 )er"'ï?fïotïj ditoris. IIT. Ceffio bonorum. IV. Damnum 1 quod reipub. ; creditori, aut alteri probabili- [ E n l ter timetur obventurum. V. Solutio facta ;(:mcg creditoris tui creditori, VI. Rei debitze inte- ii 01, ritus. VIL Juris & judicis' auctoritas. V1II. D] W L ] " n Religionis ingreffus. IX. Excommunicatio AUL creditoris. X. Incretitudo creditorum. XI. Di- D t fpenfatio vel comipofiio cum Papa. XII. T f Compenfátio. D p uoad pri mam & tertiam caufam advef- tendum eft, quod inopia & ceílio bonorum ff pz;c"to non tam extinouat debitum, quam confopiat J n ) o in debitoribus: nam ad fortunam lautiorem Mil n quy reverfi tenentur integre fatisfacere. l. Cum €9 itri J PU füü famn. C. Qui bonis ced. po[. Ex $. Ff ( Jufl. de. 4 ion. Nifi recens acquifitis ad fü- u à am aut füorum fuftentationem indigeat. l. / RL a 2 a qui bonis. ff. de Ce[fone bon. & dnfl. 1. c.. Ali- J menta enim necefílaria iis qui ceffere bonis p jn 1 indulgentur. . Qui Pogis. ff. cod. Neque conji- 0 ci in carcerem polfunt. /. 1. C.. Qui bozis. ced. 05. J il) Jj Quoad alteram caufam remitfio crediro; tl F[fuüm ris non excuíat quoad cafus a jure exceptos. Sic nulla ratione habita remiflionis, tenetur ffddla quam y at t l epifcopus in duplum intrà menfem reftituere : jv quidquid preter fümtus in ecclefize vifitatione neceffarios pro viétu füo impeníos admifir. us f t Exigit. de. Cens. €g exatlionib. in 6. ltem jj Qf inquifitores tenentur reílituere pecunias, Ü quas praetexti inquifitionis officii extorferint. f hjf ! Clemenr. iNoleutes. de. Hievet. jadex item. de- lega- 268 Dzrz jusTiT!A. " [ qex legatusadigitur ad reftituendum, fiquid a par- j [eml tibus acceperit, prater efculenta aut pocu. :7-, Jenta liberaliter oblata, que paucis diebus ab- od srunt IDf fumi porerunt; velíidum cogitur extra do- arious f micilium proficifci , plus. acceperit ; quam moderatas expenías: vel fi a p artibus valde P flatutum. de. UO pauperibus aliquid acceperit. c. Jefcvipt. in 6. Denique canonicus, qui offi- geiiqu cio non interfuit, accepras diflributiones te- u netur reftituere, quamvis ceeteri ; quibus ille : 3 At accrefcunt, fuo jure cefferint. C. Trid. |S. 1 à d ;:nöäx"mmu 24. C. 12. de veform. ssl p Caufa feptima, feu judicis fententia , qua quis privarus eft beneficio, officio vel he- v reditate, excufat a reftiturione alrerum ; qui ipünianü illa obtiner poftmodum, etfi privatim fciat, ammn illum fuiffe innocentem, modo ipíe non fu- « i erit cauía illius fententie. Leffius l. 2. c. 16. sl t 7 qdub. 7. Undedt non folvit a reflitutione ii Iw Octava caufa , candidatum, quando aliquid debet extans in ibui fpecie, nec licet ei omiffa reftitutione religi- lrim; onem ingredi. quod etiam accipi oportet de ij f iis, qui reddendis rationibus funt obnoxii : fl item quorum parentes gravi neceílitate pre« ag muntur, aut quibus proles adhuc tener& iij alende funt. Hs enim nulla juíta ratio non ii reftituendi füppetit, ut q. ult. hujus partis, a €. ad 3. probat S. Thomas ex Gregorio M. cit. c. Jegem. d. 3. Caeteri debitores, qui brevi tempore & labore confuero fatisfacere creditoribus poffunt , & ipfi ingreífum tanti- r per Ds jJosmiTiA. 269 »Wd p er debent differre, dum farisfecerint. Quod. j p longo tempore & laboribus infolitis opus 14|ad fatisfaciendum fuerit, continuo religionem "i, |poterunt ingredi, ur primum fua omnía cre- "m ditoribus reliquerint. Ita plerique cum S. t |'Phoma nup. cit. i Sed neque nona cauíaab officio reftituen- 5 && |di quemquam eximit, ut probabilius defendit usl Covarruvia,in Regulam, Peccatum. p. x n. g. wiz|contra Adrianum & non paucos. Debitor Ti $ jenim ab obligatione illa non liberatur per le« mdivinam, quzethnicisetiam & publicanis ts * a reddi pracipit: canones verQ, 4Vos Sam« b forgm , &; c. ? uratoj. 1f. q. 6. non a debito im»g|pecuniario , fed a debito fidelitatis & obíequii u1 |excommunicatis reddendi abfolvunt. Poterit &i* |tamen debira in judicio reperens, a debitore ; lf ]repelli. c.. Pza. de. Except. ? 6. Undecima caufà , difpenfatio aut alia di- gur|fpofitio Pontificis debitorem non füblevat , 109 | quando nori funrcreditores; nifi forte ex cau« s* [fa legitima, v. g. in poenam creditoris, debito- pf ] i venia fiat, 3778 | Reliqua quz ab obligatione folvendi ex» u pe[onfare poffunt, facile conftabunt ex iis, quee jw*|de contractibus, aliisque modis .transferendi m daminium explicavimus, 1 spih | ! L E u 'x) Jj edistulutull o ä: :'Jl 15 " Ro J j j Cce CAPUT 79 Dr ]vsTi714. "E CAPLUL IL J 9 . De Suflitia Diffributrva. Duo sE dil ARTICULUS l. pf JDe Acceptione. Perfouavum. ^9füfi slsl [læ. t2. De juftitize diftributive natura & ob- iyvidetüt No je&to differit B. T'homas q. 61. articulis arenus at tribus , prout jam füpra expofuimus cap. 1. yen ftinr a. 1. ubi breviter ejus naturam & officia fu- drbuey mus exíecuti, quibus ab juítitia commutati- x V va & legali difcernirur. Virtuti ifti poriffi- [ ii avtio muimn adverfatur acceptio perfonarum ; mm. Ll cta35 Nwa Mofo Pbauun, vrgosaoAwmlía 2. i j Paral. 19. v. 7. Rom. 2. v. 11. de qua idem B. Pt "''homas q. 63.articulis quatuor traéctat. Con- Tünmin) tinpgit autem perfonarum acceptio, quando at ul in diftributione bonorum communium non ( I tam fpectatur caufa, quam perfona, feu con- ARRQROL T ditio perfone, ob quam non redditur digna s inequit aut dignior bono illo communi obtinendo. 1:: numM Ut fi cui indigno aut minus digno conferre- TUT7] tur officium civile aut ecclefiafticum , aut ju- s dex pro co ferret fenrentiam ideo dumtaxat; 34 Pf quod fit amicus aut confanguineus. ml Dico L. Acceptio perfonarum eft ex ge- Àt, wj Prob. Injuftitia nere fuo peccatum mortale. At eft ex genere fuo peccatum mortale , ut often- enrdn dit S. 'Thomas. q. 9. a. 4. Acceptio autem 3 nf perfonarum eft peccatum injuftitize ut id. ha- AT Of bet a. 1. q. 63.. ergo eft mortale ex füo ge- 8 u nere* pE jusTiT1A. 271 fiere. Quamvis per accidens effe poffit ve- n niale; vg. ob materie parvitatem. Dico II. Perfonarum acceptio locum ha- ber L. in diftributione digniratum, officiorum I & beneficiorum tam civilium, quam ecclefia- fticorum. II. In exhibitione honoris ac re- A d. verentie. IIL In Judiciis: nam ertfi jurisdi- &io videatur actus efTe juftitie commurtativae, T quatenus ex oíficio;eft debitum; in quantum T tamen fit inter duos , habet modum juftitize fin f diftributive, qua bonum commune tribuitur mmuma'. partibus. Vbi prater caufarum merita, nul. u la ratio habenda eft conditionis alius erfona- fiumn ; rum. Levit. 19. v. 1j. INon. confideres per- D Jonam pauperis, uec bonoves vultum poteutis. "fu- uun] i (v fle 3udica proximotuo. Prov. 18. v. $.. Zdccipere per[onam impii non eff. bonum , u£ decliues a. vt« , gb Quf 01 vitate judicit. v. S. 'Thom. a. 2. & (qq. ^ Obj. f. cout. x. coucl. Deus videtur effe UR ! acceptor perfonarum diftribuendo fuas prati- as inzequaliter inter perfonas fimilis conditio« nis: nam Mat. 24. & Luc. 17.duo erunt iu leio, ! COE*IETf'i ip agvo, umus affumetur, alter velinquetur. Exgo ]; Al )' perfonarum acceptio non eft peccatum. x /V. Ial -4dut. Perfonarum acceptio locum habet in diftributione bonorum, que debentur ex ju- duy fitia, ubi utique cujusque perfonz dignitas 10 ia aut merirum dantem movere deber. Largitio n autem gratiarum ex liberalitate proficifcitur z ipg übi nemini fit injuria, licet beneficia indignis etiam conferantur , fecundum illud Mar. 2Q, g «da 105 licet mibi quod volo faceve. j Ccea Ob. z Ds JusTiT14. Ob. lL Non omnia peccata oppofita piclto aliis virtutibus funt mortalia; ergo neque pec- fj D»Um catum in juftitize. E. JV. Cons. Peccara aliis gb i virtutibus oppofita non femper funt in nocue UE mentum alterius, fed important inordinatio- nem quamdam circa pafhones humanas. — At mtem, ( vero peccata injuftitiee recta tendunr in alte. 1][ B&NE rius nocumentum , adverfantur caritati, quae gi olettt bonum proximi cupit. Peccatum autem mor- sl ob tale eft quod repugnat caritati, que eft ani« idie Y 10 vita. S. Thoim. d. q. ;9. a. 4. ad 3. demadp Qbj. I1I. cont. 2. coicl. Exhibitio hono« niem ris perüinet ad obíervantiam , non ad jufti- d tiam diftributivam; ergo perfonarum accep- eribis o tio locum in ea non haber. B. Difl. hu mtione d Exhibitio honoris, quatenus refpicit debitum prequand) fingulorum virtuti feorfim absque comparae tin f p tione aliorum , pertinet ad obfervantiam C. Mpv quatenus refpicit immediare debirum propor. fret ctm n tioni, qua eft inter virrutem multorum N. p Hoc modo pertinet ad juítitiam diftributivam, Tte dvitis cujus formam obfervat. "4 1my qum Coliges L. Re&e a Philofopho r. Eth. I . dicij honorem effe reverentiam alicui ex- u A ( j ibitam in teftimonium virtutis. uaprope t« & ter ratio potiílima cur alteri honor debetur; st imamin j eít quedam excellentia narure rátionali t üw conveniens, quze nititur fapientia, virtute t m aut potentia: & honor ab eodem ;. Eth. c 12. & l..9. c. g. definitur teftificatio de excel- u T0 o lentia alterius, Unde honorantur fapientes & k fancti viri: item Principes, quod divinz po- tentie L 4 t Dz yusriT1A. 778 N tontize fint participes: & parentes, qui fecun- dum Deum funt nobis principium naturz. Jl ]i Senibus etiam honorem impendi Deus jubet Lev. 19. v, 32. Covam cano capite coufurge, c2 lRm " ID !y bonora pevfonam [&is: propter prudentiam & virtutem, quae in viris id ztatis preefümitur, I 11 c d Eccli 8. v. 12. Tandem etiam divites hono- Ti q rari folent: eo quod majorem locum in re- VsT ed'ak publ. obtineant tamquam potentiores , quibug j divitiee ceu virtutis inftrumenta prebent fa- | ) d cultatem ad plurima bona opera in communem utilitatem peragenda, rpa Quodíi quis tamen divitem pre tenui- DAU ] eribus honoraret ex interiore quadam aefti- j nrl matione divitias fecundum fe prasferendo aut IU (s exequando virturibus, hau dubium eft, quin fe peccato acceptionis perfonarum ob- ftringeret. Id quod lethale etiam foret, fi id p erer cum notabili aliorum contemtu vel inz d Q TM juria: aut fiquis virtutem deliberate fperneret pre divitiis, vel defereret, contra dodki- nam, quam D. Tacobus c. 2. tradit. T J d ILI.. Judex etiam peccat acceptione perfo- narum, quando caufás pauperum protrahit , n iïbiwr ) ac divitum & amicorum propere abfíolvit. j Item cum in pari caufa alteri prolixiorem ter- sinud minum ad probandum aut iaftruendum con- l n cedit: non enim ejus libidini aut gratiee com-. ; B mittitur probationum terminos fipere, íed Ts prout litis ratio, fervata eequitate inter par- o n tes contendentes poftulaverit. ] ARTI- Cco?8 Dzr JusTiTi4: 774 fit J ARTICULUS II. «idonets enda diflvibutio vafetiurarum. eg Quomedo fati Í 2um. f,f;'dem p Officiorum civi ireftitot Dnos eve- [i) | ) ico L. Qui ad officia civilía indi D hunt, peccato mortali fe. ob äringunt ; if oj ac tenentur reipub. ad compenfandum dam. na inde profecta. Indignos appellamus , dunnir f torum quibus deeft vel notitia füfficiens ad munus Obeundum, vel fides, cujus defe&u puta- p vidat f p Dra tur prafecturam male adminiftraturus. Eft communis fententia DD. £? Piy. Qui con- qyins ferunt munia iíta ex officio , ut princi- il * es & prafedi provinciarum , quos gue «j d ernatores nuncupant , tenentur prOCUras iij re miniflros idoneos ex lege juftitiae erga r temp. eo quod propter debitum illud officii jíirn, Aniores: 1 ftipendia accipiant & tributa. Perinde ac oe- €onomus renetur ex officio conducere famu- w i ( uodíi quis au- . Exol los & operarios idooneos. tem ex mandaro feu commiffione adminifltros Duig tales conítituerit, eque tenebitur: nam hoc thibetur. ipfo quod mandatum füfceperit, fe ipfum ad ts n illud re&e exfequenduin oblipgavit. 1 hm al Confirm. Principes & gubernatores te- at & ftonr pentur ex juftxia rempub. recte adminiítrare, iiv & quoad commode fieri poteft, damna ejus 3 gl | l in] l avertere: hocautem fieri non poteft fine mi- Tiflris idoneis. Erpo fi ineptos promoveant Rititsdy ad munia reip., tenentur ipfi praeítare damna Jl g inde oborta , tamquam qui caufam eorum de- T p ; ! Qexinr. Vi Dio 14 Dz JusriTiA. 775 Dic II Quinegle&tis aptioribus, mi- ZT nus idoneos evehit ad officia reipub., fzpe quidem peccat mortaliter , non tamen tenetur ad reftitutionem. n Ita paffim T'heologi cum ] Soto l. 3. de Juflitia, q. 6. a 4. ProJ. 1. pavs. *D[[fm, 'Talis facit injuriam digniori, qui pre minus ln i. digno majus jus habet. Deizde ex haciniquitate PHm I 2 naícuntur graves offenfiones & alienationes 4 n fübditorum a magiftratibus, dum optime me- 1 Dl ritos vident preteriri, & promoveri, minus i JJ AL COf« dignos. Preteraqui omiífisdignioribus, mi- nus idoneos extollir, apit contra fidelitatem i TUN debitam reipub.; item contra trentem reipub. Qs p ac principis: hi enim- ideo mapiílratibus fü- Wa | W j premis, prafectis oppidorum, ac legionum lt i tribunis tantam poteftatem crediderunt, quod a i il -confiderent, fore ut ad munia publica eligant bt digniores: nimirum viros potenteg €7 timeutes " l Deum , in quibus fit vevitas €?. qui oderint. ava- u vitiam. Exod. 18. v. 21. ii ! Denique nifi in hoc negotio fümma cura n W adhibeatur, fenfim refp. implebitur miniftris jiini atheis, pfeudopoliticis, ambitiofis & avaris; qui civium felicitate infuper habita, fuis dum- f fe taxat & fuorum commodis ftudeant, íacra ilttt & profana venum exponant, unde & religio- u nis & reipub. pernicies certa confequetur. Á Pars. ILconclufionisindeliquet, quod is Ua lr! qui minus dignum ad officium publicum affu- j mit , etfi injutiam quamdam faciat digniori , u quem preeterít, agatque contra mentem reip. aur principis, non tamen agat contra jufti- 7 D eea tiam 776 Dr ]osrirífs. fi [ tiam commutativam,; fed folum diftributivee ? juftitie adverfetur : igitur non tenebitur ad r iel 4 hTerunf | reftitutionem magis idoneo faciendam. Qb;. J. coutra 1. coutl. Sperari poteft , 1 gmplipr ;Mmm& fore ut is, qui non erat idoneus , u(u ipfa evadat idoneus, Ífi admoveatur ad officium qursdi d Anp publicum; erpgo non peccant lethaliter, qui indignos ad munia publica adhibent g. V, À Cons. "l'ametíi quandoque juftis de caufis, tran- WM quilla repub. poflit deftinari ineptis officium, & adminiftrari per vicarium habilem , dum T J alter evadat idoneus: nihilominus haec muni« [pe&at'x orum difpenfatio plerumque noxia eft ac pe. :s,q£] riculofa, prefertim dubiis reipub. tempori. g a bus, qua prefentem opem , virosque perie jig oj tos negotiorum civilium & militarium requis g mitg j runt. 2 J » UA QD;j.. ZL cont. a. concl. Officium publiz iumdi cum non datur civi, ut parti communitatis, idilirz poteft enim citra injuriam committi extra- zmn pol neo : ergo nec juftitia di(tributiva , nec ac- 1005 ( ceptio perfonarum locum hic habet; neque :in, ii peccatum erit, digniorem negligere. E& JV, 1, MMfb «dut. Pleraque munia dari non poffunt, nifi ii civibus: interhos magis idoneus, utique po» & [ntr tior eft jure quoad dift ributionem faciendam, iyis Igitur peccatum admittit, qui huic minus di» A. gnum prafert: & quidem mortale ,. cum agi- Din || tur de officiis, a quibus jurisdictio, aut falusfub. Ut i ditorum pendet, ut fünt muneraj pracfidis, fe- ia ) cretarii, confiliarii, thefaurarii & alia momen- ümmm ti majoris. Minora autem officía minus di- A f gni3 Dz ]usriti4. 777 d à i | gnis a principe faltem conferri citr& pecca. t tum grave poffunt. Id quod etiam T heolo. (; si] i aflerunt fieri poffe in diftributione officio- TU l xum ampliorum ; quibus annexa eft jurisdictio aur adminiftrratio erarii, quando inter com. 41 A petitores alter non eft notabiliter minusidone. Ll m j us ad fungendum munere fibi delato, T ARTICULUS IlI, TR 4n liceat veudeve munia — civilia? OUU 1 dm 0. i UOR N 74. In muniis civilibus quinque poffunt ; fpe&tari. L. obligatio ad certas functio- TY nes, qu& proprie vocatur officium. 1I. jus At ad congruum ftipendium. hoc, ficut & tria m rcliqua oritur ab officio. III. dignitas ob Md quam in repul. honoratur, qui officium ge- £ rit. IV.. Occafio lucrandi. V. exceffus ftipen- d £dii ultra debitum. 'Evidens autem eft, offi- Jutti cià civilia ratione conditionis primae & fecun- It f de non poffe vendi: nemo enim vendit ope- NI rario onus & obligationem laborandi i hor- d nqu? to fuo, fed potius mercede pacta conducun- | h zur. neque etiam vendi poteft ftipendium jj J labori debitum: hoc enim rependi exigit ju: p ftitia. Igitur quaritur hic, utrum venum- a, dari poflinr ratione trium reliquarum condis jv tionum. quid . JJico À. Per fe non eft illicirum vendere jiu oflicia civilia ratione trium conditionum po- j I^ Y fleriorum. Prob. H (ünt res humane & ci- 1] 10 vili commercio obnoxie ; ergo pretio zfti- p* mari poflunt ac vendi. v. g. eminentia , nam " (cec r pluris ] 778 Dz ]vsTiT!A. h ius : pluris veneunt dominia ac ditiones , quibus anne&tuntur majores tituli dignitatum. Map- m ni item afítimatur occafio & commodiras ^" ( lucrandi. Denique fi, quod in flipendio ex. !!I// | ; cedit operam & induílriam officii , feparare ^^ " princeps ab officio poreft, poterit etiam ejus jpodit cormnpenfationem exicere, fi tanrumdem fti: pendio adjectum reliquerit. 3 ) i Cozfirm. Ex recepta confuetudine equi- tes nobiles, comites ac duces poffünt vende- g f (j lx re fuas ditiones una cum dignitatibus ac pree- rogativis; igitur civilium officiorum venditi j O fecundum fe non eft illicita. 4 -a w Dico 1I. Munia politica vendi plerum- ueliots que non licet, Ifta Cajetanus V. officior. vena- jleu, t litas. Sotus l. 3. q. 6. a. 4. Navat- c. 25. n. z. & s d Doctores communiter. Pby. Officiorum ifto- il rum venditio ad plurima incommoda atque , vnin INam ]. in- aj ipfam reipub. perniciem cedit. éptis atque indignis conferentur munia, qui m t auro fupplent quod meritis deeft: cum econ- i () tra digni vel nummis deftituuntur , vel certe ii indecorum cenfent, hac via ad honores irre- 1019 fedfo ere. II. Hoc modo provocabuntur homines Citdt magis ad ftudium pecuniarum, quam virtu- .vendirq, 1 ER tis & bonarum difciplinarum , quas vident Mi penfi non haberi, fecundum illud Satyrici : &i m O cives , cive, . quavenda pecumia primum : 1s 0 p Emtores mu- Fwius pof| mummos. V. 10 wf niorum publicorum plerumque íua tantum ! ff commoda ípe&anr, pretium íuum ftudent lii recuperare ac ditefcere, multa injufte extor- 2 r quendo; Dz Josr1114. 772 li 3 hu quendo , jus venale proftituendo , & caufis 2* J pauperum neglectis , fauendo potentioribus, It Ml Ij Ut merito Imperator Collat 2. tit. U? 4udices T fiue. quoquo. fuffragio fiant. c.. 1. venditiones itas, ceu reip. peftem, interdicat, ac preci- t m piat, utii, quibus officia publica conferuntur, T Jj il] nihil pro iis folvant. Quod etiam obfervatur apud Sinenfes, qui gratis evehunt ad talia mi- i nifteria eos dumraxat, qui longo examine d robati fuerint digniores. « T« Obj In regnis quibusdam per plura fe- ! ( eula mos obtinuit; ut miniíteria publica certo pretio veneant. Ergo videtur hoc plerum- as que licere. W. JV. Cons. Ut vendi minifteria f illaaliceat, certae queedam conditiones exigun- j2 tur. I. eft auctoritas fuprema reipub., cujus tl folius hec fünt bona. II. Ut quoad fieri po- Ti teft, vendantur digniori. Ideo fi princeps )u vendiderit inepto, tenebitur, errore detecto, u contractum reícindere, & pretium reftituere u emtori. Quodfi quis alius cum facultate vlott principis vendiderit, non tenebitur emtori r 1 amoto reddere pretium: quia venditor non TU refcindit contra&dtum , nec privat emtorem Viftüe re vendita , nec ei tenebitur de evictio- vt ne, íed ipfe fibi emtor damnumi amiffi i officii imputet, qui, confcius füe indigni- pnmwn tatis & periculi aufus fuit munus mercari. l: 3 IHII. Ut officia vendantur equo pretio : ali- T as emtori occafio porrigetur ; multa a jl fübditis inique extorquendi, ad recuperan. enderat, q um prettum immodicum quod exp Quodfi LA Dc JosTiTIA 780 * uodfi emtor1 n di&o cafü pecuniat ab aliis extorfiffer, nec reftitueret , folus princeps , ////^ 'ubernator, aut prefectus fupremus ad dam. v num reipub. farciendum tenerentur, fi i l ii retio enormi officium vendidiffent: non ïfï, bu i eo quidem, quod emrori occafionem pra j ecdel erint extorquendi a fübditis ecunias, fed' ; d quod. neglexerint impedire damna reipub, '/ uod tamen ex officio tenebantur. At vero W? a i alius privatus, qui cum principis facul. ^ tate vendidit , ad damni compenfátionem forgnt non obligabitur ; quia fuit rantum illiug 45 cauía remota: perinde ac venditor alius non i? cenfebitur cauía furti, quod emtor commir. 1 i terer , ut pretii exceffum recuperaret ; qug Wi Einerces ante emerat. y, d W farmen IV. Tandem conditio eft reipub, necefz iil uia cum officia /i0qu fitas, aut ingens utilitas. ifta non fint bona principis propria, fed com« 1 qui munia reipub, non poteít de iis aliter difponi , n i nifi ad mentem illius: atqui respub numquam n y confentit in munerum publicorum venditio. i [t j nem, preterquam ubi neceffitas & in eng !'; 4j ; utiliras 1d fuaferint, ut quando ingruente bel. :t:on lo magna nummorum copia eft conflanda , j qua aliunde comparari non poteft. Quodíi Ml tamen princeps absque tali neceffitate vendi- diffet officium , contractus non foret irritus :iüudncr.p( etfi venditor peccato non effet immunis. tl t NT ARTI. *&.( Dz JusriT1A 781 à 1 . [ N Jl ARTICULUS IV, ) Al J v; l ? .'. repg, De. diffibutione lencficiorum ecclefiaflicorum, d 3 d. ota J. Beneficium ab Innocentio & Ho- nf uN T füienfi in c.. Aelatum de. Prebeud. defini- Rin. iur, jus perpetuum percipiendi fru&us ex ii bonis ecclefiafticis, propter aliquod officium t nj fpiriruale ; auctoritate ecclefize conftitutum. Ám er rÓ perpetuum. excluduntur a beneficiis vi- i fl cari& & caplanie temporales: quodíi per- tivem petue forent, veris beneficiis accenferentur, 1 ii ut notat Navarrus l. 3. confil 6. de Prelendis. üswm Eri autem Abbatie in locis quibusdam ( in triennium dari foleant , prioratus item , g beneficia regularia, & quse manualia vocan- tur, ad nutum fuüperioris auferri poffint, Vere tamen adhuc manent beneficia: officia nf enim ifta non fünt mobilia ex füa inftitutione, Ei 1j fed ideo quod illa poffidentes fübjecti fint fü- T dg periori quoad fünctiones füas, habitationem r ac totam vite rationem. Deinde beneficia ninya dicuntur petpetua , non quia nequeunt au- TT ferri; fed quia inftitura funt, ut emper du- f.Ifefd rent, atque tribuantur alteri, dum alii adi- n[eZeL muntür: cur econtra penfiones cum penfio- .Haud ij Dario exfpirent. Qu ANota 11. Dividitur beneficium in regula- RY üi 1e & feculare : utrümque flatui füo itaadheret; aL üt illud non poffitconferri clerico feculari, ne- j que hoc regulari citra dipenfationem fümmi Pont. €. P. offe/frones. de Aeb. Ecche non alie- j vand. &c. Qum de beneficio. de Prabend. in 6. «XC i' 782 Ds [JusTiT!A- ] j Excipiunttur beneficia curata. c. Quod Dei si- j Porro beneficia j P aorem. de flatu wonacbor. at 0i tam regularia, quam fecularia alia funt fim. g DdX ] plicia, alia duplicia. Zuplicia vocantur, qui yuxat i busádminiftratio adnectitur, ut funt Papatus, m ! c. 1. de Malidicis. Patriarchatus , Archiepi- 4 phlribü fcopatus, Cardinalatus. c. Clevos. d. 21. c. Fe- j ejusdem licis. de Penis. in G. ltem beneficia, qua di- adffet cuntur Zigzitates, ceu Preepofitura, Decana- TU tus, Archidiaconatus, Abbaria fecularis, quat j canOI in quibusdam ecclefiis eft inflar decanatus ; Abbatia regularis , Prioratus conventualis ag 200 clauítralis. . Eft autem dignitas Parnormitang ^ in c. De multa. de/ Prabeud. preeminenti A^ 00 410f nhublis d cum jurisdictione in foro externo. Ad hac dantur beneficia dicta Perfonatus, dminort tinibu uc fine jurisdictione habent eminentiam in ec- clefia : ut funt Cantorie & (imiles; quibus tri- aTand stoe, Y buitur preerogativa in confeffu chori , in fuppli- cationibus, dandis fuffragiis. Denique Parochi- g * &cien alia feu curata beneficia omnia funt duplicia; ut- j xpurimr pore quibus preter communia ceeterorum cle- ? bendfi ricorum officia, incumbit cura animarum. Ml j Caetera beneficia dicuntur /Zmplicia , quae neque adminiftrationem , neque eminentiam Mnt, q fingularem habent; fed tantum fünr inftituta UE ad preces & oflicium divinum peragendum. r t tfcim "Tales funt canonicatus, etiam ecclefiarum ca- thedralium, ut tradit INavarrus. T t Jl i Y Nota 11 Sex modisbeneficium ecclefiafti- !qu vj cum lcgitime acquiritur. L. Prefentatione, qu& eft perfonge per patronum epifcopo aut alteri , Ql [ a Dz Jvsri714. 783 [ il ad quem inftitutio pertinet, lepitime facta ex- TWf l hibitio. Hoftiens. in c. Ea zofcitur. De bis ] if que fiunt a prelatis. — Hicec fieri etiam poteft l a laico habente jus patronatus: dat tamen TU i l] dumtaxat jus ad rem, ita ut beneficium alte- ] nun« ri conferri non potlir. II. Electione, quz MI.:.Fg. fit a pluribus, & quidem a folis ecclefiafti- n ! q cis ejusdem congregationis aur capituli. In J quo. differt a praefentatione. IIIL. Poftulatio- 1 qu ne, qua habet tantum locum in preelaturis , AUS eftque concors, faltem duarum ex tribus parti- IT bus capituli, petitio,ut is in praelatum affuma- RY tur, qui non propter animi vel corporis vitium, fed ob alium defectum, propter quem non eft zemmeuüw inhabilis ad profpiciendum ecclefiz ; ceu quia Ms eftminor trigintaannis, autlaicus, in minoribus Timitet [ ordinibus, illeritimus ; eligi nequit. cc. 3. & g. Qs [I! h. t. Tam electi, quam poftulati egent confir- 4 E- iq nl matione, ficut etiam preefentati inflitutione : Datd quz utraque eft vera collatio & attributio be- p neficii feu jurisin re ac dominii in benficio. IV. um Acquiritur beneficium collatione libera, quan- IUf do beneficium íolo jure pra:ati datur, nec j ( ubeft juri patronatus. V. Acquirkur per- mlidnd mutatione , quando ex caufa legitima, cum N confenfü epifcopi, duo conveniunt, ut alter ;nöw alteri cedat beneficium , a quo ipfe viciífim us beneficium confequatur fibi per eum ceden- dum. c. 7. de Pevmutatioue ver. & c.. Un. ib. i 3 V. Refignatione in gratiam alterius. : e qua vide Ludovicum Engel ad tit. de Re- L nuntiatione n. g. j Caterum ï 84 Dz fustifiA ial Caterumi generatim verum eft quod R. 1. ]. in 6. decernit Pontifex ,. Z'eueficium 4 eccatü g n ecclefiaflicum mon po[f licite obtinevi fine. inflis zutioue camomica , h. e. juxta canones facta, s hibenta a, (f ' Ubi nomen infltutionis laxius fümitur, - rout confirmationem comprehendit , & ';' fheihg collationem. Quodfii quis absque inftitutie TE s Laf ene ceperit poffeffionem, aut bonorum ad« £ hu L miniftradoni feíe immifcuerit , cenfebitur quum p intrufüs & amitret jus quod per electionem canonicam erat confecutus. c, 44varitie. de ;gitinfacer ; hu Eletlione iu 6. IVota 1F . Non licere prefentari ad bes y, dj neficium obtinendum , qui non fit ido« vt a neus, fequitur ex iis quae artic. 2. differui. Vaf t Tnus. juodfi patronus laicus preefentaverit m p As af ineprum, jubendus eft, dignum exhibere, Puj. ] Patronum vero ecclefiaífticum, capitulum aut monafterium , a quo indignus fuit preefenta- j fib med ORE tus, excidiffe pro illa vice jure preefentandi , .fibyet, & collatorem poffe libere conferre , con- tendit Gloffa in c. Cum : vor. de offic. ord. ex; m A co. Qun in cun&dis. de Ele&l, fed contrarium , robabilius videtur aliis: eo quod d. c. Cun at £. J in cunfis, loquatur tantum de electoribus epifcopil. ii ul aM eu, Prefentato autem digno epifcopus cone ferre tenetur, &ad id compelli poteft, per ij d c, Pafloralis. de Sure patvonat, Modo patro« PCC'I&A pus fe ipfum non prefenraverit : hoc enim fi | non licere, colligirur ex c Zer goffras, — Eods Md fs & ; [ mempm | n 4 l Dz justiTIA 783 m ! I JDico 1. EleCtores, preefentatores & colla- d2 tores peccato lethali f& obftringunt, fi ad be- ()la neficia curam animarum , vel aliam func&tio- nem habentia gravem in ecclefia provehant "Q dignum, omiffi o digniore, qui in promtu eft. u Ita Theologi & ICti plerique cum S. 'Thoma Ti q. 63. a. 2. ad 1. & 3. Item q. 185. a. 3. quos m d refert Leffius l. 2. c. 34. dui 14. tf Prob. /. Exemplo Dei ipfius , qui Lev. tb $. coram principibus populi folum Aaronem f i à elegit in facerdotem cujus virgam florere fe- dt. Inquem locum Origenes hom. 6. fcri- N bit, eum eligi oportere in facerdotem qui fit n i db preflaitior omni populo , qui dotlior , qui in om- qi virtute eminenutior. Ipfe Dominus Chriftus 2'. l AH etrum gregi fuo preefecturus ro. gat, num ,;fe ] ] plus ceteris diligar. 0. 2E Y, L$- lIt ! Prob. II. Chryfoftomus l. 3. de facerdo- Ri tio, fub medium, turbas in Ecclefia fübortas i ! minus accuratee electioni epifcoporum rribuir, i N ac fubjicit, antiftitem cepu valentiffimuim effe T oportere. — Auguftinus füb fin. ep. 29. ad Hie- Vr ron. Qui, inquit, ferat, eligi divitem ad [cdem t bonoris ecclefie , contemto paupeve. inffru&liore ac lg unthiore. Ydem tenent Leo M. ep. 84.c. 6. Ber« nardus l. 4. de Confid. ad Eugen. Innocene h ?XXS W tius HT. c. un. a ecclefiaflica. beuef. frne. dimin, f À M £oufer. Concilium Bafil. Ses. 12. ac rident S, ?l d 24. CC. I. & 18. de reform. a Prob. I|L 'Totum ecclefie . bonum j ] quoad fidem, mores & facrorum adminiftra« tionem pender a bona electione miniftrorum, J ficut 785r Ds JvsTiT14. ficut omnia eccle fie mala S. Chryf'o&ofnus ffläb&[ ( merito adícribit ele£tioni temere factw : at- hutun qui nifi in id incumbatur , ut maxime ido- f nei eligantur , facile accidit, ut praficiantur jpe) CU inepti: tam multa ením ad perfe&tum mini« y. Pt ftrum requiruntur, ut (zepe qui apti videban. vl i tur, pofílea comperiantur inhabiles. / Ergo inlli Ve ne in tales impingamus, tenemur in re tantd dl füb peccato lethali eligere maxime idoneos. $, u d Coufirm. ex is que a. 2. disputavimus. In j n dl re gravi fidem debitam violare eft peccatum gtors t mortiferum : atqui qui neglectis dignioribus ET minus dignum promovet ad minifteria eccle- i. c M fie, agit contra fidelitatem in re tanti ponde- Conc. f ris debitam ecclefie ; erpo culpam pravem Pontifcem admittit, etiamfi Papa fuerit; aut Epifcopus; lii m & Princeps fecularis. l8 . Dico 11. Beneficia cetera conferre quart- j impl doque dignis, neglecto digniore, non erit ardpn, peccatum morrale. Íta Alexander, Sotus ac movea plerique VV. & RR. apud Leffium l.'c. E? tdem i vatio illorum efl, quod ita nec ecclefiee notabi- dpnior a le incommodum, nec dignioribus gravis in- Xopent juria inferatur: quia paucorum mediocritas tj d Non er- virtute aliorum facile compeníatur. At tl o peccatum grave in tali cafu admittitur. n mo quandoque nullum,; 'ut in cafibus quatu- ;.deäfpen[, or oftendunt Doctóres I. Si patronus prafen- lt h graüag tet dignum, huic conferendum effe benefici- od um, pretermiffis dignioribus, c. /Mozafferium. 1C &m ff « c. Decermümus. 16. q. 7. Etiamfi benefi- AR cium foret curatum: modo patronus fit laicus. u : i lp(e fr Dz Jusri114. 987 AUIN ut habet C. Trid. S. 24 c. 18. Quod etiam fw praítandum effer , fi fundator conítituiffet ; conferendum beneficium , licet curatum, at idoneo cuipiam ex íua familia. Covarruvias; Reg. Peccatum. p. 2. $. 7. Item fi beneficium [ M ex fua inftitutione dandum fit alicui ex certa & I familia vel oppido; aut fi decreto canonum m."» i eligendus fit aliquis ex clericis ejusdem eccle- (hrey Íi, tunc quidem aptiffimo inter eos dandum fit, f eít, non aliis, etfi magisidoneis. olim enim -eg:fmm aptiores tantum ejusdem ecclefie eligi fole- " Y bant. ut conftat ex c. /Vullus. c. Obitum. d. à 61..c. Merropolitano. d. 63. c. 3. & 4. d. 79. ex d Conc. füb Stephano III. uibus ftatuitur , t funel Pontificem ex collegio Cardinalium oportere ! 'COrJS 1 eligi; modo aliquis inter eos idoneus fuerit. II. Salus publicaecclefie exigit; ut bene- l li "l ficia fimplicia, quamvis opimiora, conferan- u ïf tur dignis , & pauci qui füperfünt digniores At admoveantur a curam animarum. HL Ex od eadem ratione preeftat, fuffragio füo accedere T digniori aut digno etiam , fi paucis electorum Qu propendentibuserga digniffimum , verendum Ti fit; ne ob diffidia fuffragatorum , minus di- Qd« pnus aut plane indignus ad prafecturam fa- iit cram evehatur. Adrianus in 4. tr. de reftit. 1 q. de difpenf. benefic. IV. Qui beneficio fuo ce- s?fæm dit in gratiam alterius, hunc recepta confue- | bCFf." tudo abfolvit debito inquirendi in digniorem, u Hic enim non tenetur ex officio praficere mi- j niftrum ecclefie ; confert quod füum eft, & D cui ipfe prius non debebat majorem operam; 2 quam 788 Dz josTITi5. "" quam alius mediocriter idoneus, impendere. ]ta plerique cum. Cajetano , V. Beneficium. at p Qh. L cont. 1. concl. Concilium Trid. s; S. 7. c. 3. de reform. folum requirit, ut be- jque p 3 cot neficia, etiam curata, dignis conferantur, & qpetitorut provocat ad conftitutionem Alexandri IlI. & «ifeilllo Greporii x. Ergo jura antiqua & nova non exigunt inquiri in digniores aut digniífimos, jtefeatg jlendfcn E. V. .Cons. Eadem Synodus S. 24. c. 18. de ref. pro parcciis eligi Jubet digniffimos. Ipi- iitone d i tur quando Concilium '& quidam doctores precipiunt, beneficia dignis conferri, non )u «t hw continuo excufant a peccató eos, qui prter- mittunt dipniores, fed monent arceri indig- N non nos, ne collatio in foro externo pronuntie- irobique tur irrita, quod verba mox fubje&ta decla- (j "hutive d rant: /Zluer autem fa&la colatio five pvovifio omuiuo irvitetur. , mlponi AC m Jufl. 1. Olim beneficia clericis ejusdem ecclefie conferri , per canones füpra lauda- ^t ij vinor del tos, debebant. Ergo. x. /V. Cous. Idem ufus D hodieque in ecclefus multis viget: eo quo A J5 cives pre extraneis habeantur utiliores & fi- t p deliores ecclefie in qua fünt educati; rerum imdi ipfius fint magis gnari ; & firmius in eadetn At v foleant refidere. A contmyt Jufl 2. Apoftolus requirit folum , ut ( Mf Ms epifcopus fit fobrius , pudicus egc. 1. 'T'im. 3. tnfinis etad 'l'it. 1. non vero ut fitomnibus dignior: RUT Ergo. $. N. Cons. Vix digniffimus tot habe- h tmici bir conditiones, quot Apoftolus ad epifcopi ^m j aut diaconi minifleria exipit. UT ]/2./20 3' 4Dz [osriTI4. 789 j ,Injf. s. Ergo qui putat fe mínus dignum , nec poterit petere, nec acceptare collationem md. beneficii: ne alterum inducat in peccatum , aut ejus peccato confentiat. . JV. Jlarum. ; Solius collatoris eft judicare de preftantia competitorum. Ipitur qui fenovir idoneum, f oteft fe illi offerre ea conditione, ut fiis bo- Iniloy Ü : na fide fe eeque dipnum judicaverit, conferat TA l] fibi beneficium. Et quamvis adhuc obtenta 1 J collatione alterum fe putet praftantiorem , gocïores ftatuere induftria füa compenfare dotes, queis ln ab altero antecelli videtur. l ?ï&h Porro ízpe accidit, ut exceffus digni- iil Qd tatis non fit in altero tam infignis: unde par ]'l lv a utrobique habenda eft ratio. ] Ug Qb. IL cout. 2. concl. Lege juftitise di- / ;7/ W ftributivae debetur beneficium digniori, ergo fi poftponitur, fit ei injuria, & committitur f j peccarum , mortale. & /V. Cons. Proprie non t ei injuria, quia ei non debetur jure ftri- QT U &to, ficut debetur ele&to aut preefentato. Ha- agl et aurem jus largius acceptum, confiftens in (s]) t majore aptitudine ac proportione: cujus vio- T atio non eft per fe peccatum lethale ; ficut H nec violatio juftitize diftributive, nif: ad ju- flitiam commutativam accefferit. m Infl. Mens ecclefiee & fondatorum elít, n ut digniffimis conferantur beneficia, etiamfim- TU inii plicia; ergo qui fpectata tantum confangui- gl nitate, amicitia privata, aut commendatione " rave potentum, illa confert minus dignis, pecgatum admittir, B. IV. Cons. Exfi aliquo jl j] mo- , Ddd 3 - N 799 Dr lusrina. ;;gndum modo contra tnentem fundatorum agat, hon k eniml tamen collatio iíta concernit rem , que eft ;jn fb tanti rnomenti ad bonum ecclefie.. Nifi quis j g bere forte curaret fzpe minus dignos preponi di. nioribus, tum enim graviter peccaretur gme fs D contra fidelitatem debitam ecclefie, ac nepli. g d a geretur magnum ejus bonum. . Magni enim grononur intereft, ad celebranda officia divina viros pro- afti bitate & doctrina infignes admoveri: item vfagendi hac optimorum prerogativa clericosad ftudia literarum & virtutum accendi. Ideoque lar- ss i. jn m iras fundatorum prebendas iftis ac bene- jfeibui j cia non rantum voluit effe minifteriorum ii m ftipendia, fed eriam praemia virtutum. Ex ha- af n €tenus di&tis o p Colliges L Siquis dignus probabilius II £ exiftimet, fe dignioribus folo collatoris favo- re antehabitum fuiffe, nihil inde labis con- 30fícic traxit, fi bona fide foliciravit , aut oblatum zdimir fibi beneficium admifir. Neque tenebitur ; x f f magis idoneo cedere beneficium : quia ipfi dqu in non incumbit, miniítros ecclefie dare, fíed m d g 1extnire fufücit, offido íuo pro virili fatisfacere. U Quod etiam afferimus , etiamíi quis induxe- rit collaxorem ad f& preeferendum alteri, quem limafine j TU fe noverat effe digniorem, NNam etfíi peccave- rit inducendo«lterum ad peccatum contra fide- i N litatem; collatio tamen erat valida, neque ip- fi incumbit miniftrorum optimorum procu- ratio. II. Qui conferri fibi vel alteri curavit beneficium ; praterito digniore, ad nihil re- ltu» Dz JosriTIA. 791 !SNCI M flituendum : tenetur digniori , aut ecclefiz, Nec enim digniori fit injuria, quippe qui Ts non habet jus ftri&tum ,. fed largius dumta- xat ad beneficium, ut füpra oftendimus; ergo il huic non debetur reftitutio. Neque etiam ec- LE clefie: huic enim preficere miniftros meliores non eft beneficiatorum ,. fed collatorum aut Iigfi 'ï;.*.".ï 5 Ti patronorum. uamquam ne ifti quidem in Ti tali cafu obligabuntur ad reftitutionem eccle- ii fie faciendam: nec enim ifta collatores & pa- q lr tronos füb onere reflitutionis ad procuran- ! bCHE. dum majus bonum adfílringere videtur; nec Mu illi e füb tali onere volent obligare; tum ob u varias perplexitates inde orituras; tum quod ecclefia non cenfeatur damno affici, modo nj idonei ei praeficiantur. n n. IIL Excipitur tamen cafus, quo benefi- j at cia; officia cathedreeve per füffrapia concedun- d tur dignioribus, ut in concurífü aut oppofitio- n l Wa ne fieri folet; tum enim collator, aut qui- cumque in caufa fuerint, quo minus admit- quu i H fatur ad examen, aur ut manifefte dienior n in examine repertus aliis poftponatur, tene- ho buntur ei ad compenfandum damnum pro *eítimatione prudentum, ob irrogatam inju- j ye riam competitoribus, qui jus habent ftri&tum m ex lege. Navarrus c. 17. Manual. n. 74. WQ- N ! gmm- ( m Ddd4 3- iU ^l » 4; $ 792 Dzr josrirü. ) 58, Ó CAPUT Il ]i "H De 3'uftitia Legali, j l omil (55 ARTICULUS I - qi il ! m ( Utrum Sluftitia Legalis fit. virtus. fpecialis. di- 3 Qs vIttut [lin&la a vivtutibus alüs? b qm m bta. Conftat ex iis , que capitis hujus initio g, fj* IN differuimus, juftitiam legalem efle vir. u t tutem , qua pars reipub. eidem, qua tali, glb ais T tribuit debitum ex jure alto, quo oblieatur ad commune bonum procurandum. Jus iftud iil Ti n altum, appellatura "Theologis commuze, gené- vale & legale , quia ad bonum commune ordi: erofico] natur , ficut leges; eftque jus reipüb. qua talis o erga particulares ad procurandum ab eiscom. jl mune bonum. 74/rum autem jus dicitur, quia — Jj füpereminet juribus particularibus, eis pre- , dominatur ac derogat. Res publica enim pol- jitni let jure quodam ordinis füperioris in bona immji civium, & in particularia eorum jura, ut eis xl prout neceffe ad communem profperitatem i, u fuerit, utatur, ira ut corpora etiam ipforum jj & vitam periculo poílit exponere. Porro w nuncupatur juítiia gezeralis ratione materie — (j virtutum omnium moralium, in qua verfatur tl & quz a legibus eft conftituta. Q12 od Utrum autetmi etiam fit virtus fpecialis; fjj difcepratur ab eruditis. Negant o. Burid- qyij;; : nus in 5. Ethic. q. 4. Geraldus ibi J « q. f. Eu- ]feii flrarius & alii: afirmant. plures cum S. Tf;:; tis, d 793 Dt JusTiT14. $na q. 58. a. $. 6. 7. cum quibus JDco j. Juftitia legalis eft virtus fpecia- lis ab omni alia virture. diftincta. Prob. £. Virtus ifta fpe&tar & procurat bonum reip. qua talis ; hec autem fpecialiseft ratio honetti 7 W & laudabilis ; quae non invenitur in functio- nibus virtütum reliquarum. .II. Quisque ci- vium tamquam pars reip. cujus fruitur com- J Afl modis, ípeciali debito obftringitur ad pro- d. curandum ejusdem commoda; fed ubi eft "TR Ípecialis ratio debiti, eft etiam ratio fpecialis MirN virtutis. HI. Qui in neceffitate reip. deeft fl huic obligationi , peccat contra hanc juítitiam, d nec tamen tenetur ad reítitutionem , nifíi ei DO ex officio peculiari incumbat boni communis confervatio . qui 5 ergo hec jufítitia | fpecialis ;R " jtitn ab juítitia particulari divería. p Dico ]L Eadem eft juftitia legalis in 8 principe , que infübdito. —ProP. Juítitia le- ES i alis tam in principe, quam in fübdito habet at idem motivum formale fc. honeftatem, quae ? t relucet in tribuendo debito communitati qua at tali, orto ex jure alto communitatis in mem- jím bra: pars eft enim propter totum, & bonum fim partis propter bonum totius. u j. L comt. 1. coucl Pietatis eft pro- exim, curare bonum commune patrie: quod idem curat obedientia, obíervando leges: ergo ju- )[ Y ftitia legalis non differt ab hifce virtutibus , 1. cum idem fir ambarum officium. & /V. Cor. qd Differt ab hifce virtutibus ratione motivi for- " snalis, & obligationis ipfius. Parentibus & ü D $ patriae 794 Dr JusTiTi4. patrie nos àdítringit pietas ex principio na. p Ícendi & ob auxilium quod patria ad ortum gh J noftrum contuli. At vero longe fublimiore pb & arétiore debito tenetur pars toti & civis g reipublicee, quatenus hec unum corpus eft , 4 inquoipíe membrum: nam quisque rempub, m (crbit; fuam parentibus & vitee füce tenetur preeferre, ) .Eodem modo ípectat obedientia hone- ;l flatem obediendi füperioribus, debitumque lf ortum ex poteffate, jurisdictione & imperio àp m gees m füperioris: cum econtra juftitia lepalis intendat DDEQAEL in honeftatem actionis, qua bopum reipub. cu- aC ratur, ex debito peculiari conjunctionis mem- brorum cum corpore, partium cum toto. pl f Jufl. 1. Juftitia legalis eft virtus genera- ttam p lis, ut inquit Ariftoteles . Eth. c. r. ergo eft vendum 1 omnis virtus, & non virtus fpecialis. w. D. g print "ut. eít virtus univerfalis ob identitatem & i i caufalitatem IN. ob directionem & imperium AR C. ita S. 'Thomas d. a. 6. in ($). ficut caritas Pj occur.rit. ( virtus generalis dicitur ; in quahtum ordinat actus omnium virtutum ad bonum divinum ; '&icuhatesï ac nihilominus fpecialis virtus manet fecun- vonfülum, M p à dum füam effentiam , eo quod bonum divi- num 'ut objectum proprium refpiciat: ita ditadie quoque juftitia lepalis, quatenus bonum com- ET mune ut proprium objectum intendit , fpe- iros v cialis virtus erit fecundum effentiam propri- dvetny am; nam actus virtutum caterarum ad quos: Wt df movet; funt ei extrinfeci, ac denominative RUs ( T tantum ad eam pertinent, elicitive vero ad ha-' EUFT ä bitus ex quorum motivo prodeunt. Quodfi m Phi 0- Ds jJusriTi!A, 795 bT Philofophus complexionem ommnium virtu- ( Z;COmlm tum legalem juítinam nuncupavit, c. r. & 2. Utj ]. r. Eth. ibidem tamen . virtutem peculiarem URT infuper agnoviffe videtur, dum ait: muli qui- d dem in propris po[funt vivtute uti: in bis autem d li we ad alterum funt, non po[funt. & 3. Polit. LR c. 3. fcribit, zoz e[fe fanpliciter eandem. virtu- Yi s tem bomi vivi $9. boni civis. *birvmgue Jufl. 2. Bonum commune conflat exer- Átpe citio omnium virtutum; ergo hoc bonum Dd omnes fimul procurant. X. Df7, Cous, omnes ia hoc procurant mere materialiter & quafiex ac- j cidente C. formaliter ac per fe N, Earum nulla T Unde per fe fertur extra fuum motivum. at etiam apparet , cur ad finem iftum promo- d vendum non füufficiat juftitia particularis , T quae privato cuique quod fuum eft tribuit z « d eo major enim laus debetur curanti bonum T commune, quo major in hoc officio difficul- Tur tas occurrit. [ Qbh. lIl cont. 2. concl. Multo plures j difficultates occurrunt principi faluti publicee [ confulturo , quam fubditis conferentibus ope- ram fuam ad finem eumdem. n(ilþ Ergo legalis m juftitia diver(ía eft in principe ab ea que fpe- qn &tat ad fubditos. & /V. Cozs. Cum juftitia fit " virtus voluntatis, idemque ejus objectum ar utri- : : obverfetur principi, quod fubditis , ^ Ü que difficultas ex parte voluntatis ob j at. h- m gentes ergo difficulrates, fübeunde princi- qu pibus in adminiftrarione reipub. oriuntur po- Qï ülfimum ex parte intelle&tus, ut idonea me- l dia 796 Dz JusriTIA dia ad curandum falutem publicam inveniat, Lre fhldae m quod eft officium prudentig zomorbetice , (; legum pofitivae, quae ad principes pertinet , ;bl ac fpecie differt ab ea, quae eft circa finoula- XJndu&US ) ria, & ad íubditos etiam fpeciat, retento » i[liïüm) communi nomine politice. Ac in principe j Mi gyilete; quidem prudentia fe habet ad modum artis architeCtonice , in fubditis vero ad modum g p genus 0U artis manu operantis, ut tradit S. Thom. q. 47. 8. 12. ex l. 6. Ethic.c. 8. Igitur differentia ( L legalis jaítitiee prout eft in principe ac fübdi- slics a to, extrinfeca tantum eft, tenetque fe ex par- a diirinou te fübje&i tantum : eadem enim fpecie jufti- ais n ] w tia in principe fübeft prudentize gubernative, ( camoon0 qu& in fübdito dirigitur a prudentia politica qulium d executrice, Unde natum illud adagium , Jonus i, & tivis , fed malus coufuls: quod multi fciant redte miunere qur obedire, fed non prudenter imperare. trpnris o " Infi. Juftitia non eft in eo cui jus tribui- T. Du tur, fed qui alteri füum tribuit: atqui prin- um p«cn ceps non folvit jus, fed ei a fübditis tributa, m reqi opere, atque obfequia penduntur; erpo ju- a tec fütia legalis non eft in principe. & rinci- pem triplici ex capite fpectari poffe I. ut ge- f0 f a qui. rit perfonam reipub., quo nomine non eft in r ilo juftitia lepalis: . nam cum fic acceptus non diftinguatur a repub. ; jus paffivum tri- ! buere ei non poteft, fed jus ejus activum eXercet , & exigit debita. II. habet fe prin- ceps ut pats reip. praecipua, quo intuitu ju- 17 y ftitiam legalem 'exercet ; ob conjunctionem d enim cum toto corpore tenetur ex reip. alto "o Mu jure Dz JusTiT14. 797 A r li Ij LA jure ftudere bono communi aque ac cives ipfi. IIL. 'Tamquam cufítos & promotor bo- -Af[ ) ni publici confenfü populi, quafi ftipendio Olk U!n conductus, ob pactum filtem tacitum cum 1] rep. initum, adítringitur ex juftitia commu- li fy tativa , íaluti publicae pro officio fuo- bene Id confülere; huic autem fi defit, damna reíar- i l] T cire, prout füpra aliquoties oftendimus. Ex Iin , hactenus difputatis df Coll. ]. Non tantum in regnis ac rebus- tf publicis grandioribus & perfectis, fed etiam i. in civitatibus finpulis, & communitatibus mi- ! noribus, puta, cóllegiorum ecclefiafticorum j & cenobiorum religioforum, ac focietatum du " civilium effe locum juítitize legali; qua magi- ) m flratus, & membra fingula, pro fuo quilibet f munere curare incolumitatem & profectum f corporis totius debent. du II. Dari etiam injuftitiam fpecialem f. i n Y j vitium peculiare virruti huic oppofitum: non j tamen requiri contemtum formalem ad pec- q JW catum tale contrahendum , ut videbatur Tur- J " riano, fed füfficere, quod committatur quid- p d quam, quod conítet communi commodo ad- vFr(äri. .: M in dU M.ARTICULUS IL.. [ JDe Tyibutis. hr m t* Z. 'Tametfi Leffius l. 2. c. 32. 'in. pro- A cm. diítributionem ónerum inter fun- ïuncï*»';ä í l Ciones juftitiv diftributivee defcribat ; pro- babilius 798 Ds JvsTiT14. ..«do in Qu babilius tamen Joannes Gormaz & alii. tra. dunt, officium iftud pertinere ad juítitiam 4 rigi Dj legalem, ratione cujus bona fübditorum cu [f 50 proportione debita, faluti publicee (ünt obno. ^gf n Xia, Juftitia enim diftributiva folum exerce- sl Va tur, quando aliquid inter membra eft difper. tiendum fpectato directe & immediate jure m ii membrorum : atqui tributa a fübditis pen- Nm r dul denda non refpiciunt directe & immediare ye at p jus membrorum, fed jus altum reipublice; qibus d ergo exactio tributorum & penfitatio a&us funt juftitiee legalis, quam Suarez providen- | w i zialem nuncupat, opufc. de Juftitia. Hgi IL 'Tributum generatim hic dicitur Medit, C quidquid reipub. a privatis penditur ad fu- st à ftentandum onera comtnunia. Speciatim ve. 4 (j ro eftpenfio; que fübditis ob eam rem folvenda a imponitur pro cujusque fundis aut proventi- ) n bus. Ubi difcernitur a ve&igal;, quee eft pen- fio folvenda pro rebus in civitatem aut pro- 3itu vinciam importatis, aut inde evehendis ; & * hd vocatur etiam portorium , preefertim fi fiat tra- 3tettus duclio per pontes & flumina, Id quod pro ntn; viarum cuftodia a tranfeuntibus exigitur, no- tti/ minatur barbaris vocabulis pedagium f. qui-:üfüjüfaobq R Q dagium. Porro etiam pro rebus venditis aut permutatis certa quaedam fumma pendi ali- m 4 i cubi fole. . Denique Jurisperiti triplicia mu- "um z;era recenfent, quae a fübditis preeftari inter- pl m: ff dum debent: quorum alia fünt regliz, ceu qua a jumentis, plauíftris aut canibus fiunt: Mmoi ag ? .fer; a d f alia perfozalia , guæ fübditi ipfi exhibent VICtl- Dz- JusriT!4. 799 ( viendo in àula aut foris, comitando ad bel- r lum: reliqua ex utroque genere mixza pra- ftantur. 1] IIT. Honeítas ac neceffitas tributorurmn ! "w Chriftianis manifefte probatur ex mandato ]xlh Chrifli, Mat. 22. v. 21. jubentis, reddi Ce- wes| fari, que funt Cefavit: & ex iis que Apofto- Dd X A lus Rom. 13. v. 7. Cui tvibutum «óv Qégoy , f Vi tributum : cui vetligal, và a&xoc , vetligal. Acci- fs dere tamen poteft, ut tributa debitis condi- t dy tionibus deftituta exigi honefte non poflinr. Conditionum harum quinque exipgit CaJetanus MP h .nq uas refecat V. Ziigalia imiqua: quarum kiy| Medina, C. de Reflit. q. 13. ac tres tantum réquirit, ex quarum explicatione decidi po- 3 VE " teft, quidquid de fubditorum obligatione i quoad folutionem tributorum hic. tractari Al 'oportet. J« Dico L Ad juflitiam vecigalium aut l tributorum tres conditiones requiruntur: ea-« d rum Ia. eft aucforiza$ imperantis, videlicet 1 Imperatoris, Regum, ceeterorumque princi- J pum ac magiítratuum,; qui füprema cum po- lJf If teftate reipublicee preefunt. Ia. conditio eft | qm- caufa jufla ob quam jtributa & vectigalia im- jsal perantur. Qualis potiffime eft neceffitas in " fumtus ad fuftentandum militem & quz àd W « defenfionem patrie attinent: ad flernendum d Vias publicas, earumque fecuritatem preeftan- [ am: ad inftauranda edificia publica: ad cu- llbm/ randum operas militares ac civiles: atque imi- 1 primis ad füftinendum majeftatem Principis j 'cumi *1 $o0 Dz JustiT!A. cum aula & miniftris fuis. — IIIa. Eft forga d ad [ïibl comveniens, ut nimirum pro ratione ac pro. J'fl'a COHFeI ino iil portione facultatum injungantur tributa & vectigalia, ne pauperes pr& divitibus , alii , Ol ymil civesprz aliis graventur. Hinc olim ab Ro. manis pro ceníu , i. e. fecundum eeftimatio. f f nem bonorum ac rerum ftatuebantur tributa, þnï Volun JDico 14 Subditi tenentur in conífcientia ii tf ad pendendum tributa & vectigalia juíta. la watinic omnes ferme Theologi morales, teíte Silveftro u i V. QGalella lL. 21. & 22. Medina, Covar- iot d ruvia, &c. T T. & ICti. qrium C Prob. L. Rom. 13. V. $: & fqq. jubet wO d Et Chriftus Mat. YO« reddi tributa & vectigalia. " 22. V. 21. de cenfu & vectigalibus, Aeddire;. gt I inquit, que fuzt cefaris cejari. M. Ex lege s juftitie debet refpub. füpremo mapiftratui EOTRT tam flipendiuin ad dignam ejus fultenratio- al duntr, nem, quam fübfidia cetera ad falutem publi- 19 usf cam tuendam & promovendam neceffaria : stetint Nqu ergo eadem obligatione adítringuntuür finguli um cont ad conferendum in ufüs memoratos fuam portionem ratam ex cenfu habito, & ex vee iotes étigalibus determinatis. Til qu bt on Confirm. linguli ex juftitia tenentur folve- re decimas, ut primum hz funt determina- ab te in ftipendium miniftrorum ecclefie : er- | Va o eodem ex capite fübditi tenentur ad pene« m d j A ones tributorum & vectigalium præ&andas memti [ fuüpremo maoifltratui. -Vills fs Qi;. K cost. 1. concl. Cajetanus in fume Wise 55 V. Fedligalia iniqua, adhuc duas conditio- VtLy te nes Ds jusriT14. $ot J D ohes ad tributorum juftitiam exigit, quarum j Dro. altera concernit zazeriam, ufum altera.. Ejus- !«.& dern opinionis eft Joan. Driedo 1. 2. de liber- li tate Chriftiana, c. $. Angelus, Tolerus, & MW nonnulli recentiores, Ergo tres conditiones f—'k affignatee in conclufione non fufficiunt. g V. I ( Conf. Volunt Cajetanus & alii Theologi, im- Vi poni tanturn poffe tributa rebus illis que ne- il gotiationis cauía deferuntur, non autem aliis, Nl qui ad ufus neceffarios & inopiz folatium (t« folent diftrahi; ceu panis, potus communis civium, carnes, Nititur hec fentential. Z7;- j verf. C. de PiGigalib. ubi füb peena capitis i prohibetur, ne ex rebus, qus& ad ufum pro- 17 prium invehuntur, exipgantur vectigalia. & Bhr c. Quamquam de Cenfib. in 6. perfonae privatae excommunicatione, communitates interdicto n &U« n mulétantur, fi a Clericis pedagia exegerint i pro rebus fui$, quas non negotiationis caufá dii: detulerint, aut fecerint deferri. K "?Qü Neque deeft ratio admodum probabilis. d am.contra formam juftam , pauperes ac te« at nuiores cives multo magis pravarentur, quam divites: quo enim quisque eft pauperior & (lt pluribus onuítus liberis , eo plura de rebus Qifi« fuis debet vendere, & de rebus alienis emere M: ad neceffariam familice füftentationem ; cum Ü econtra divites nec fua vendere cogantur, & g poffint ipfi alere pecora; & reliqua neceffaria € villis fuis parare; tempus item obfervare, y quo res emantur pretio viliori. Ex quibus [ €onflat, tres illas conditiones in conclufione Eee alligna« T. $03 Dz jusriT1A. L] , fed aífignatas. fufficere ad intelligendam juftitiam tributorum ac vectigalium ; quia fi hec im- g;enliam ! onantur in res ad victum neceffarias ,. fox. qi p me convenienti adverfantur. fadanon Multo minus opus erat, con ditionem du d& qifis en0 quintam a Cajetano adjici, ut infumantur in ufuim publicum , ob quem funt impofita ve&ti- eydheni d. qu galia: nam eríi impenderentur ad ufus alie- nos, puta, in largitiones prodigas , ludos, 33!!1.&V' / TET venationes, aut pompas inutiles ; jufte tamen exigebantur antea , cum id neceílitas aliave d r reipub. commoda popofcerunt, Quod vero z " poílea male profundantur ; id ex accidente && gomind fübidimt ac preter mentem principum contingit. Caeterum ut vera ordinarie habeatur fen- un: obl tentia Cajetani & aliorum quorumdam, ex- i, quii tant ramen caífus , quibus vectigalia in res il tnta Velet ad.victum neceffarias poffunt ftatui, quorum pracipuus eft urgens reipub. necefífitas , cui «iiilos vectigalibus aliunde. collectis confüli fat non J poílit . Ita B. Antoninus 2. p. tit. 1. €. 13. Áni.cnl &. 9. & alii. " 1bi dicum ?. 2. Concl. Ve&igalia ple- Qbj. 1. con QUE T rumque imponuntur per ftatutum, quo nut- ;j lum verbum preceptivum contineatur; aut jf; nj fi leges quandoque utantur verbo precepti- icy j vo, disjunctionem tamen adjciunt; dicen- ;j do: volumus , ut quilibet vectigal pendaát ; G. aut, fi neglexerit ; cadat in commiffum ; vel n tot nummorum muléam numeret. Ergo ci- 4 jj viles ifte lepes non obligant fuüb culpa mOf- i& reftitu- ; li, nec tenentur transgreffores ad endum , bidrum j Dzr JosriT!:A4. 803 n endum, fed íolum ad panam, idque poft fententiam — judicis cum verba ipía indi- * cent tíle pcenales. Quodíi etiam ob hafce defraudationes aliquid magiftratui aut redem- hag toribus decederet , abunde compenfàbitur ]/ Y mulé&tis enormibus & confifcationibus queis il du deprehenfi fzepe . damnantur. ]Ita Henricus ld. Gandav. quodlib. 3. q. 22. Angelus V. Peda- y l h güum. & V.. Inobedieutia. n. 1. Navarrus c. 23. Mi n. j5. n. 60. & fqq. & quidam alii m. JV. dl Cons. Lepes tributorum & vectigalium non | It tantum ftatuunt quid fit apendum; fed etiam AR i N determinant juítum ftipendium principis, ac H fuübfidium ad ferenda publica onera neceflari- AU R i[) ü um: obligant ergo in confcientia, ficut leges alie, quibus rerum pretia determinantur. Tilv Jnfi. . Vectigalia nova; atque etiamincre- TU menta veterum merito prafumuntur injufta, 0 nifi de illorum juftitia conftiterit: ergo fubditi i ii - illainconfcientia non debent, fi abfit (candalum. Vl) "dntec. conítat ex cap. Quamquam. de Cens.in 6. ubi dicuntur pedagiovum exaéttioues tam juw C 4 D Pl zonico, quam civilà merito damnate e[fe. Tgirur j pl cum prafumtio juris novis hifce exactionibus T. obítet, melior erit conditio fübditorum pof- l ; fidéntium libertatem füarn. & immunitatem. s n lra Angelus V. Pedagium. n. 6. Gabriel. Wx Cajetanus, Silvefter & plures alii , quos re- um fert Leffius l. 2. c. 23. dub. 8. n. 63. & cunm hn eod. Leffro IN. Zfut... Nec facra jura nec civi- j lia damnant vectigalia nova, modo a (üpremo d mapiftratu juftis de caufis dictata faerint: imo d Eee 2 aperte $04 Dz JvsriT14. u m aperte probantur c. fuper quibusd. de V. S, ubi Innocentius IIT. declarat, illa ve&tigalia effe zi l interditla, que tion appavent ,. Imperatorum vel : s Regum , vel. Lateran. Coucilii largitione conceffay. : rejt tl diionen vel ex autiqua con[uetudine a tempove , cuyus uom « extat anemoria , iutroducta. & 1. INon folent. C,.. ho Veigalia. nova inflirui wom po[é. Mlinc Bo- jm DI nifacius d. c. Quamquam , aity vegulaviter. effe. s nidert damnata nova vectigalia: tunc enim temporis | J pleraque per Italiam absque legitima auétori-: ; lii tate etiam clericis injungebantur. d t lüfl. 2. cum Cajetano: zo£ conditiones ve«. ii quivuutur ad uflitiam veltigalis, ut difficile for-. iqink ze fit , jufla irvenire... Ergo nifi moraliter cers. ffut .tum fit effe jufta, populus non tenetur. 3« w N. Cous. Ut fübditi teneantur ad folvendum qyüh: vedtigal, füfficit, non haberi probabiles ra- Verüm tiones, ob quas prudénter judicare poflint; ef-. sl fe injuftum: nam in ejusmodi dubio negativo. t tenetur fübditus judicio füperioris fe confor-. min mare, Quodfíi dubium etiam pofitivum foret Y. 5« ob rationes in partem utramque probabiles;. isadiy parendum tamen principis erit imperio. Al'-'.»xäum,eumg; neque princeps, quo vectigal imponat; ne- ímíz ceffario debet effe certus fpeculative de ejus. uj juftitia, fed füfficit, obverfari rationes probae . ituy, '"biliores. Ex differratione hucusque habita - Collige 1. Teíte Leffio, Doctores come uj muniter cuníS. Antonino 2. p. tit. 1. C. 13« Ilj 6. $. & pluribus aliis, quos refert & fequitur tefhiii id. Leffius, tradunt, non teneri fübditum in - wf i. eonícientia ad vectigal, quando rationes pro- - mj a 1e r Dz Jusrim14. Bof hl l babiles füadent, effe iniquum ;. modo abfit ud fcandalum aut perturbatio reip, Poffunt enim nj fubditi ex judicio illo probabili apere, & fta- wj tuere, in tali dubio meliorem effe poffidentium n conditionem. Ipfa B. Antonini verba, l. c, "m 1 lii hic fübne&timus: Voz folveutes telonia 9 peda- gia cum imjufla funt, quia [c. tton funt. inflituta r eum aucteritate pritcipts, vel ex imjufla cau[a, T quod tamen cvedi non delet , ifi probabilitev [cia- 1 tht tur , vel eriamfi jufta de cauja, t9 ab bis, quà potevunt, famem non [evoatur proptev. quod fuit Fl [l anflitutum, 101 peccant , uec téentur. veflituere, m IU fetundum Raymundum:z : quia- ceffamte cau[o coffat i " effeétus eg obligatio i daute. — De exigentibus ] nova vectigalia multo aufterius pronuntiave- RUT 1 rat paulo anre $. 7. h Verum. fecun dum npfh;am fententiam, t que eft ipfiffima B. Thomze, aliter ifta accipi vf ni non oportet, quam modo ad inftantiam fe- ceundam reípondimus. j N I[. Secundum hanc do&rinam B. Anto- X ninus aliique veteres & infignes Theologi deci- . Al unt; eumqui resdefert, emit, aut vendit ad fo- latium fuzeextreme vel mapne neceflitaris, non 1 debere in conícientia vectigal: eoquod refpe- Ü &u talis perfonze cenfeatur immodicum ac de- bita forma jufticarens. Hac:amen in parte fer- W vandam confüetudinem efTe monetLeíTius n.62. en III. Poftquam Martinus Navarrus fufe pro-. NU bare ftuduit, paucas legum civilium obligare ad i mortale, dummodo cum ipfarum aliqua non u con.curratxdivina, naturalis vel fupernaturalis. aut ee g $06 Dzs JvosriT). ii aut cahonica: & quod intentio legislatoris ec- p clefiaftici non fit obligare ad mortale, fi tacite 4idis ![ conftat deeo; propterea quod utitur verbis con- ! f5 filii, vel quia imponit paenam temporalem, quee äjudicen non preefupponat neceffario culpam mortalem, jpanim aut quia ita vetus confüetudo declaravit, aut E alia lex vel declaratio ad id poteftatem haben- tje ter tis, n, 54. ita concludit: 4oneo autemte Chri- j & obl fliane le&ov , me mon eo animo dicere, quod de- gimiore fiderem , se ommes [anthe leges fan&e cuflodi- qt antur , quamrvis ab[olute bumane [int: . [ed quia ia contvavium dicere eft uobis oneva fupevflua impo- im pneve: ef moceve plurimum anime , tg parum tam d) veipub. prodeff : boni enim viri vitaude folum- pungendæ nodo culpe venialis caufam, imo 9 virtutis fülo amove . ]. es ob[ervant ; mali vero parum cuvant o qa 15j pænzzm j [piritualem ,. qu v uon cedit cavuem, fum ex sec bonorem aufert , tiec vem familiavem. quittus ARTICULUS III. am a JDe judiciis &2 officio. judicis genevatim. tU r 74 1, Jjudicium Logicis eft idem ac enun- fs um No yaicum tiatio feu oratio, quz vera eft vel falía; quo modo differt a fimplici perceptione obje: tiecom [/7 €torum , qua neque veritatis eft capax nec falfitatis. In prefenti argumento judicium ; did eít lepitima controverfi& apud judicem tra- ic étatio & dijudicatio. — Arg. c. Porus. de F. $. u Etiam forenfe hoc judicium proxime elicitut ind, aratione: folius enim inrelle&tus eft judicare; nf quiut jufte decernat, avirtute prudentice debet : tj dirigi. Quoniamantem judicium fignificat de- & ij $ termite- & Dz Ivsf:ru. $07 q terminationem ejus quod juftum eít, pro- ( prie pertinet ad juítitiam, tamquam actus judicis , in quantum eft judex, h. e. jus di- cens. Hinc 5. Ethic. c. 4. dicuntur homines la Q li H ad judicem confugere ficut ad quamdam jufti- tiam animatam. i u i fl Ex his apparet, judicium actum effe ju- nl j ftitie tamquam caufz imperantis, disponen- [j [ J tis & obligantis. ficut enim caritas alieeve 1 [ f fublimiores virtutes imperant actus alios bo- li (ilj nos: ita & juftitia judicium rectum. * Difpo- t i. nit item & inclinat judicem ad jufte judican- dum. Jenigue eumdem ad ferendam fenten- j Im ^W tiam oblioat, ficut obligat debitorem ad ex- Ti l ] pungenda debita, idque duplici ex capite : ij ? p primo quia judex ideo accipit ftipendium, ut lites dijudicet, quo modo tenetur ad hoc of- - driy, ficium ex juftitia particulari f. commutativa : quarenus vero idem judicium fertur a judice cum auctoritate publica ad communereip. bo- it num procurandum, proficifcitur a ftudio ju- a ftitiae univerfalis feu legalis: Ex quo patet, n judicium intuitu diverfo actum effe tam jufti- T2 ti commutative, quam legalis. j t JVota II Judicium alid eft Ecclefiafli- joum cum , aliud feeulave. — Ecchefiaflicum. coram ju- m dice ecclefiaftico contra perfonam ecclefiafti- in cam , aut de cauía ecclefiaftica agitatur: Secu- um lave eít, quod coram judice laico contra per- fonam fecularem, de caufà feculari exercetur. - d c. decevtiimus. b. £. c. Cau[imn matíimogü. de Ü effic. ldeleg. c. fin..de. Fovo compet. u) ee 4. Aliud $08 Dz jJusTiTi4. y hu) Aliud item judicium eft ordigarium, ali. ud exrraordinavium. — Qrdinavium eft, in quo WT Á i exquifito & folenni juris ordine fervato. pro- ceditur; ut pura libellum porrigendo, litem ï:')Ej ) conteftando, & alia a jure praícripta facien- giitó w do. Extvaovdinavium íeu — fuminavium - eft, ; drenum i quando non in figura judicii, fed ex judicis officio; per modum inquifitionis, vel denun. : feonVe tiationis, vel alias de plano, ex equitate pros igmonpa ceditur, c. fuper bis. c. qualitev. de Accufationib. n Unt lenique judicium aliud eft czvZe, cujus « j st t finis privatum commodum refpicit: aliud criminale: quod refpicit publicum intereffe, & Nit vindictam publicam. JDD. ig vubr. de Shudicüs. o p . Vota: Hi. Conflituunt judicium udex, foiptum, vIonr,. aGor, veus. d. c. Fovus. $.. Iu omni. de F. $. Aliz , que accedunt perfonee ,. ad tres iílas DT vs lt pertinent , ut Procurator , ;4dvocatus, Tuflis &c. pro litigantibus; pro judice autem icz» a5 m v Conflariü, Affeffores , INotari,. " dmanu- i, utf eufes v dpparitoves €gc. In criminalibus vices t actoris f. accufatoris (zzklegers) fzepe fupplet fs ll &t e n ipfe magiftratus per viam inquifitionis proce- cedens vel notoreitate facti, vel faltem fama Te7) D delidi, propter quam inquirirur in delin- Lt quentem: in judicio civili autem femper ne« hod FT cefíaria eft perfona vera actoris (lggers )5 nec fufficit fida ; ficut neceffarius eft reus W ag (dev. beklagie), & Judex. dum yi A&or patfim fequi de bet forum rel. c. f. Áim i hr £? 8.de Fora comp. Àc viciflim reus in foro (2/22 DN codem actorem poteft recpnvcxiire (get lag Dxz JustiT!4. $09 1. klag ?huen).:.que quidem reconventio. c, 1. I,ïq u ££ 2. de murtuis petit. .. definitur, a&fzo. contra "0s J actorem inflituta a veo comvento fub eodem judi- lg €€, €9 duvante adbuc udicio . comventionis : j X D szequita$ enim di&tat , ut quod quisque juris in alterum ftatuit, eodem ipíe utatur, AZubr. T Rs ii €7 ]. 1. ff. Quod quisq. uris &£c. & ut patiatur, lg, Íe reconveniri coram eodem judice, licet [ lm alias non proprio, ad quem traxit adverfari. a 77 um. Undefiactor renuat refpondere coram | cy/gs eodem judice in cauía reconventionis , nec ii reus tenebitur refpondere in cohventione. uN ANota 1V. Judex eft perfona, quz juris- Mk:lll. dictioni preeft, ac populo, juxta legis ra- n fcriptum, locique confuetudinem, jus à icit. h c. Porus. $. udex. de P. $. Unde apparet i potiffuium .. judicis officium , nimirum fi D partes litigantes componi nequeant , ratio- | þ :Wt nes & momenta utriusque diligenter expen- j dere, ut fecundum jura & flatuta ferat fen- j tentiam & exíequatur: nec ulla odii aut amo- lt ris paífione, nec precibus aut. muneribus fle- Fpmlf' &i fe finat, fed citra perfonarum acceptio- t n nem, pro meritis caufze pronuntiet. lta SS. Mif Litere, juracivilia &ecclefiaftica commendant. 1 Quodíi judex ex motione propria , aut ad inftantiam quidem partis, actionem tamen gdïïw $: non habentis, vel non proponentis, fed offi- cium judicis folummodo limplorantis , cau- ni fàm fuícipiat, v. inquirendo in crimina & !u criminofos, dan dó tutores vel curatores, íe- j queftrando bona de quibus litigatur, in inte- L , Eee ; grum | $10 Dz JusT1T14. : rum reftituendo minorennem aut lefüm in- ts ; ra dimidium, dicitur procedere ex officio zo- E:jm[ IUOTH bili: at quando ad inftantiar partis actionem ,:nfülïï fin ;ïcndä e proprie di&tam proponentis, facit ea que jus pracribit, puta, fi poft intentatam actionem (ugt yliptntr cirat, partes , concedit dilationes ,. vel. aliud quid precipit, prohibet, aut permittit par. vfefione ) tibus, fi fert fententiam interlocutoriam aut definitivam, &c.. procedit ex officio mercenario. g, GU - Dico. Judex inferior tenetur ordinarie lo decidere fecundum leges fcriptas, quse con- fge put tinent jus pofitivum. Ita S. Thom. q. 6o. sst a. . & ceteri DD.. PPr. Et(i princeps fupre- ax X M mus poflit aliquando veniam legis pofitive dlert pus facere, ejus riporem aut poenas relaxare aut em(am d mitigare , ubi e repub. fore vifum fuerit; in- ii m ferior ramen judex a jure & voluntate fupe- ire a. rioris, fine hujus tacita aut aperta, ongnt Kcoqce(lïo- lte ne hoc non poteft. Dixi L. que contiuent jus pofitivum: nam (f fi leges continent jus naturale, ab hoc rece- um l dere, citra peccatum , nemini fas eft. IH [ Dixi 7/. Ordinarie: licet enim judici in- Tbus, n feriori contra verborum corticem pronuntiare tnin, [rt quoad certos cafus, in quibus conftat, fuiffe Àn, at ní aliam legislatoris mentem , que anima le- m gum nuncupatur, éieéxeiay , feu juris fummi "ub moderationem adhibere; quin opus fit adire ünranid fuperiorem , aut legislatorem . confülere. Drobtins L. nulla juris vatio. ff. de LL. c$ l. :Non dubium, hst C. Eod. Fadem epiikia uti poterit, imo de- ts qu aliam ? : b.?bit ; quando probabilius apparet ; legis- Ds JusriTiA. $1t * legislatoris mentem fuiffe, ac negotium non 4l & patitur moram , ut füperior adiri poffit aut confuli: femper enim mens legislatoris prae- hu ferenda eft verbis legum. — Ex nuper dictis pt6«] Colliges: I. Si utrinque fit equale dubium Wa ac fuperior confüli nequeat, ftandum eft ver- li. bis legis. Nam in tali cafü lex eft veluti in, Ff poffeffione füz au&toritatis: ergo hac illam [ dur judex, ceu cuftoslegum, privare non poteft. Multo minus pcterit pro libitu caufam adju- 00 ] J dicare parti uni, neglecta altera, quod con- | tendebat propofitio 2da ex damnatis ab In- j N n j h 1 : j Ts noc. XI. 4Modo ceteva fuerint pavia : fi enim altera pars effet in poffeffione ; vel haberet AE caufam de jure favorabilem , uti fünt caufae "m dotis, matrimonii; aut quando agitur de va- 12 lore actus, pro quo jure ftat prefumtio , li. pronuntiandum foret pro poffidente, vel ha- bente caufam favorabilem..c. 65. de R. 9. i d jos 6. c. fin. de Seut. €g ve judicata. l, xo. ff. de Jn- offic. teflam. ; II. Hec accipi oportere de caufis civi- jil libus, non vero de criminalibus- in his j/'d enim , fi reus habeat caufam eque probabi- if lem, aut minus etiam probabilem, l favendum, quam accufatori. c. 11. aT ff in 6.€9 L. fin. C. de Probat. ubi ad poenam or- ü IN dinariam falrem reo infligendam requiruntur li probationes luce meridiana clariores: cum s fatius fit , impunitum relinqui facinus inno- f centis quam innocentiam damnare. /. 5. ff. de Ü Peuis. ld ) IIT. Ne $12 Dz fusrrT1A. j III. Ne princeps quidem , certus etiam de crimine, poteft ordinarie damnare non ci« pdapfïV?" tatum & inauditum. alioqui reo arma offer- ,peauni iglt a ret, quibus fe jure poteft defendere, vel ne- siarion gando crimen , vel excufando eo modo quo qincatt poterit. Dixi, ovdizavie: nam duobus in j prit cafibus poterit: nimirum, fi crimen fit pu. gin a. blicum: ita latrones aut przedones in eriming jl deprehenfi fine formulis hifce juris e veftipio ss i füfpenduntur. Notorium enim feu publicum facinus eftloco accufatoris & teftium; necrelin« At at quit reo ullum jus defendendi fe in judicio. quto Alter cafus eft, imminens pernicies aut gra« ie cus retelsn ve periculum Reipub. aut privatis, quee ante- verti aliter aut averti non poffent: tunc enim vertis r reum occulte liceret interfici fine citatione & sad judi st lr probationibus; modo crimen fit omnino evi- oj dens, aut principi & aliis tribus teftibus no- tum, ita ut poífit juridice probari. ut cum quiceen ov perfona potens confpirat in feditionem, aut 5, inete reip. interitum machinatur : Conftat enim , Tari feQux xeum ita convictum non habere in judicio ju» ftam fui defenfionem. Navarrus c., 25. n. 10. n ] & alii. od a ARTICULUS IV. j Bo A d m C Í dn judex damuave poffit probatum [ontem, quem 2 certo fcit. e[J& sumocentem? if ij d m tz. In caufis criminalibus agitur de vin- No di&ta publica, ut fünt poena capitis aut Jl mutilationis &c. que caufe eviminales tmajo- f'ccündumä ] yes nuncupantur, nam pona exilii, afflictiva um pri | eorporis &c. caufis erimigalibus minoribus ac- - UT cen- Ds JusriT14. 813 ] hu cenfentur: in caufis civilibus fpecantur com- E modaprivatorum, quo etiam reducuntur pa- Mif na pecuniaria, privatio beneficii vel officii. U Poteft autem. contingere , ut quis legitimis 1 u probationibus. in cauía criminali aut. civili M convincatur criminis aut debitorum ; quem lflï,ü. judex privata notitia fciat effe innocentem. (ity quo in cafu dubium non eft, teneri judicem, ii " ubi de rei capite apitur, aur murilatione, vi- asomnesinire, queis innocentem liberert: vi- »licgm ?//Hc delicet accufatorem repellere, deterrere teftes, j fignificando, fibi de rei veritate certo aliun- Is de conftare: exactius per intervalla examina- H re teftes;an vacillent: differrefententiam, quo &t veritas magis detegatur, vel negotium defer- nl read judicem fu j P u eriorem; ibiqqe pro ipno— cente teftem agere. j uodfi hac & alia id genuä media nihil q proficerent , putant S. 'Thomas q. 67. a. 2. r Covarruvias, Navarrus nuper cit. & alii mul- m ti, ingente parteadver(à z poffe reum condem- p nari fecundum allegata & probata. n Oppofitam re 4 a fententiam tenent etiam quoad caufas civiles Nicolaus Liranus in c. 23. Exod. Angelus, Panormitanus, & qui- n dam Canonifte, « Ceteri, cum Soto l. 3. de Juttit. q. 4. a. $. viam mediam inierunt, pro- z N ut mox videbimus, ) WL Dico £. In caufis civilibus licet. judici L fecundum allegata & probata damnare reum, il uem privata fcientia novit efle irninocentem. ; u* " )r. Respublica habet auctoritatem difponen- [5 ) $14 Dzs JvsriTI24. | ua di de fortunis civium prourt juftis ex caufis li re communi vifüm fuerit, ut conítat ex toto p f ean jitulo de Ufurpationibus & ufucapionibus : atqui auun hic füppetit ei caufa jüfta, ne fcilicet forma (u. judiciorum publicorum cum offenfione populi g m pervertatur; ergo poteft ftatuere, ut judex in st j tali cafü formam judiciorum przfcriptam ob. jagis (ervet, etiamfi innocensfortunis füis privetur. -Goufirm. Nemo. civium conqueri jufte gequi for» li poteít five de republica, que jure.fuo joks t utitur; five dé judice , qui ante omnia fuit | | j m expertus incaffum, ut oppreffo fuübveniret: [ neque par eft, ut judex officium potius po- li, t ', (innao nat, quam ferat fententiam. ' Dico 1I. Nüllo modo pote ft judex mor- I p af deadr te damnareprobatum fontem,quem fcit ipfe in- fontem. P)r. /. Cedesinnocentis ram jurena- Mano i m. d turali prohibetur, quam lege divina Exod. 25. linfi v..7. düfontem , g. juftum mom. occides. Ergo 1 hi judex, etiam fupremus, in repub. nullam ha- (dem vl bet auctoritatem occidendi, quem, certo no- vit effe innocentem: nulla enim respublica ibl de clw U (j / jidquam contra jus naturale aut divinum ) ftnetir f 1 atuere poteft. Phr. HI.Fin is potiffimusac fere unicüs ob m a//cgz quem ratio naturalis dictar, judicem pronunti- t0db at TSEN are oportere pro notitia acquifita fecundum NO0 d allegata & probata, eft, ne a verirate & jufti- tiain judicando facile aberret: ergo quando s ( evidenter novit, fe injuftum & falfum Judici- düm um laturum, fi pronuntiet fecundum notiti- mma few EU am ex allepatis & probatis acquifitam, non licef T ul Dr ]Jusriti4 8171 f licet ei hanc notitiam fequi , cum Íciat , íe "OO contra finem ipfius legis agere, quze przci- Ti pit; fecundum notitiam ex alle gatis & proba- jj tis hauftam decidere. Conf. Lex que per calumniam oppret- A fum damnari/ preciperet , . etiamfi ejus. in- Dd nocentia judici certo conflaret, effer injuíta & equas. aures offenderet; ergo illud ipfum 11 J u exequi foret injuftum. fe J Ob;. I. Deusipfe pracipit decidi caufas ca- l il Il pitales fecundum teflimonia plurium, Deut. il H 17. V. 6. Jn Ore duorum aut. tvium teflium peri- aW bit, qui intevficietuv. Ergo. & AN. Cous. .. Lex divina folum vült non füfficere unum teftem k in caufa obfcura, fed plurium teftimonio opus ia ' eíTe ad'reum damnandum: mox enim additur, jiiïffiä- AVeno occidatur ,. uno coutva [e dicente teflmoni- ]ij um. . 1d quod c. 19. v. 15. repetitur: 77 fla- bit teflis unus contra aliquem:. fed in ore duorum ln " auf trium teflium flabit omue verbum. Quee ea- 1 dem verba recitat Servator Mat. 18. v. 16. y übi de corre&tione fraterna. j | Ob;.. 17. Judex eft perfona publica; ergo tenetur fequi fcientiam publicam ;juris fecun- T dum allepata & probata. B. Vera hec effe, if modo non conílet de errore aut calumnia. um Judex eft perfona publica ratione officii, non 'Vero eatenus, ut fequatur errores fibi perfpe- ld étos. Quid ? quod teneatur procedere fe- g cundum fuam, non aliorum, etiám plurimo- nf rum; ífententiam , licet non conftet,' eos decipi, aut. decipere J. 1. C. $. 6. de Fter. * juv. enucleat. Unde * $16 Dz fusriTiA. N Unde conílat fenfus verborum S. Am. brofii ferm. 2o. in Pf. 118. Jorus judex mibil j o g j* ex avbitvio [uo facii, fed juxta leges $9 . jus va promumtiat. Nuspiam vero n jure preci- , «t irur, interfici poffe reum ad teftimonia plu. ,girime J rium falía aut fuüfpecta. Imo contrarium ]e. gjex fcu imus Exod. 23. /Von fufcipies vocem mendaciis uec dà judicio plu vimorum acquie[ces fententiay jnoveit aabfoli utavero devies. — Jnfoutem g 5u[|wm uon occi- des.. A quo jure divino nequaquam difcedunt atferrel humana: nam c. À. de fent. &2 ve judie. in 6. d CI)US jubet Pontifex judices ecclefiafticos procedere «lurmais. fecundum confcientiam & juftitiam : cum etere fdxi; S gi 1vibunal 1udicis illum veum uon babeat , quem Ài tuia L 1 snjufle udex condemnat. Ac generatim monet; ut in concipiendis [ententis , €y' fevendis,pra ocus binlr lis babeant folum Deum. u us vero civile, quo maxime nituntur um &nm, adverfarii, dum jubet, judicem procedere in judicio fecundum allegata & probata , eo tEf0rom dumtaxat intendit,; ut judici im re dubia t fimih certius innotefcat veritas , ac minus fallatu£ ips d circa caufze merira. Nam /. 6. ff. de officio pre- qumdi fid. decernitur: Prefes provincig id [equatur , ferum f vbl quod comvenit eum ex fide eorum. qu. probabuie zur [equi. non poffünt autem ei probari; h. & in N fidem facere teftimonia aliaque argumenta , Wm t qusz ipfe certo novit effe falfa, Quaproptet tf etiam /] 2. 3. ff.&g' INovell. 9o. de Zeflib. hore etn 15 tantur judicem , diligenter excutiat i adh oj teftium , teftem füfpectum repellat, vel mie nus fidei tribuat, Ndice; Q hif. L Ds jusTiT15. 817 Mma Infl. 1. Siquis legitime probetur effe in- !tij fons, fecundum hzc allegata & probata debet H eum judex abíolvere , etíi privata notitia D fÍciat , eum patraffe homicidium: ergo fiquis : legitime probetur homicida efíe, debet eum fh.e.» judex fecundum hiec allegata & probata con- demnare, licet infontem effe, privata fcien- tia noverit. E. M. Cons. Siin dato cafü no- ZT cens abíolveretur, nemini fieretinjuria: at cer- sini ta inferretur injuria infonti, quem judex con- hi fcius ejus innocentig interficeret oppreffum d calumniis. Praílat enim decem nocentes ab- t folvi, quam unumdamnari innocentem. ) Alit negant. antecedens, qui cum Covare fl ruvia l. z. var. refolut. c. 1. n. 7. cum Barto- hu lo in /. 1. C. Ut que defunt advoc. pavt. judex 'itppleat , arbitrantur , poffe (upremum prin- jntit cipem ex privata ícientia, etiam contra fidem vt actorum , fententiam proferre tam condem- "u natoriam, quam abíolutoriam: eo quod in his [ ac fimilibus que fünt juris pofitivi poffit prin- B ceps difpenfare: atque ipíius auctoritati plus if* quam duobus auttribus teftibus fit tribuendum. fl erum merito opinio ifta tamquam minus T probabilis repudiatur a Cajerano 7 Homici- n diun. Navarro c. 25. n. 9. Soto & aliis T T. WT ddem enim bomo nom potefl iusul. eff judex, ao g cufator, g teflis, inquit S. 'Thomas q. 67. a 1 3. ad 3. Nam quod folus judex vidit, ceníe- W tur adhuc occultum injudiciis humanis; ergo À reus ob iftud non pcteít publice condemnari a Judice; qui ficut perfonam füftinet publicam , 1 ita $18 Dz ]osriT14. W Pïæ(c ita non pote ft decidere nifi ex fcientia publi- ca, citra gavem injuriam r eo illatam , cui :a[arc [)Ul Däïldef; ( tolleretur jufta defenfio fui: poteít enim fe defendere, dum crimen non eft probatum, qtte5, 10 Praeterea TF. & maxime fi probari nequeat. paret poteítatem judicandi in oc- gt d m judex ufur j endit culis, qua foli Deo eft propria. c. Eruje- d. 32. c. Con[uluifi. 2. 4. y. & c. Tua a fcant : Ubi fermo eft de occulto ; 420$. de [imonia. ( diftin etfi in opus a di quod teflibus nequit probari , xtofi d externum prodiit. 'Tandem tal is judex fine auctoritate tale f fs h ; h fibi fumeret officium: nuspiam enim gentium ubi non eft tyrannicum regimen, respublica sbileac pem tT tantam licentiam contulit in principem, hoc enim effet indulgere ei facultatem , exercendi qum ol m oc tyrannidem , & omnia pro libidine admini- ftrandi. Imo ne poteft quidem respublica po- Auum, « At ( teftatem tribuere, reos pro füo judico privato abfolvendi aut condemnandi , contra quam ümere v Leffio & Becano videbatur. KHwc enim for- ma, ut ad unius teftimonium nemo damne- lil VU adi f tur , non eft folum juris pofitivi humani fed divini, imo & naturalis, ut ex fupra dictis li- hdj "FTA quet. uod autem Principis auctoritas plus quam p lürium teftifnonia valearin caufis tefta- L non continuo Qtcito (e mentorum, aliisque civilibus; idem erit in cauía fanguinis, nifi forte ad reum 'lfm 21]: ii 1) 0C Qne abfolvendum fuam interponeret fidem. Jufl. ». Judex condemnans ; quern cere f "mefeí to novit infontem effe, hujus cadem indire- &e tantum intendit: directe enim vul t obfer- At DI vàa- Dz JusriTiA 819 1j ll vare preefcripram juris viam, & bonum pro. * ( a [ curare publicum. Perinde ac is qui urbem obfidet, dejiciendo rurrim, in qua fünt inno- 1 centes , folum indirecte horum cedem vult. R. JV. -4st. Eodem modo tendit condetn- M Erl,. nans ad mortem noti fibi innocentis, quo mo- do tendit condemnans eum , quem fcitfon- T tem effe; nec aliud objectum a cede utrius- Vi que diftin&tum affignari poteft, quod imme- s diate ac dirccte velir fententia judicis condem- natoria ad mortem , quam occifio. Aliter T3 vero fe habet oppugnaror urbis, dejiciendo , turrim; habet enim objectum aliud ac fepa- qua l li rabile a czede innocentum, nimirum dejectio- 2 nem turris , quz urbis oppuguationi obeft , ial quam obíeffor urbis juftre inrendir. Cate- ( rum hoc modo adveríarii facile excufaverint " Pilatum, dicendo, quod Chriftum indirecte 4 : tantum occiderit ; directe vero ftuduerit re- dimere vexam, & fedare rumultum populi. ! Jufl. 3. Jura ipfa precipiunt, cauías de- cidi fecundum probationes, & actitata. 7. 6. f. $. 1. de offic. prefid. — Clementina fa. $. fent. [ n tam. de F. S. & c. ag. $.. Quia vero. de Offi- li cio deleg. preccipirur judici, cui demandatur VA executio fentenri, ur hanc exequatur , Jice£ h [ciat eff inyuflam , nifi impetret liberationem ab hoc onere. Ergo judex tenetur juxta al« legata & probara ferre fententiam, etfi inju- ;me' J ftam efle (ciat, fialio modo non offit chlii— nare prolationem fententig. li N [ COHJ. Il- j (g' " Ía 820 Ds 'JUST!TIA. la jura procedunt ex fuppofito, quod aliunde non conftet judici veritas, & ex prefüumrio- g g t ne, quod probationes & allegationes fint aptee facere fidem judici. Ideo enim jura exigunt ; qu ol d t probationes & tefles , ut veritas detegarur , nequeinjuriafiar innocenti. Igitur fi aliunde yququtt qiioim, conítet veritas, fruítra afferuntur probatio- ! ]oitü nes in contrarium ; aut fi judex certo noverit, gtl falli teftes aut fallere; nullam eis fidem habe- re poteft: prefümtio enim cedit veritati /. g pn de Probationib. 29. ff- du 9/7 d. c. Paflovalis. de Officio €9' poteft. qu« (h fs min dicum deleg. loquitur Pontifex tanturn de cau- fis ecclefiafticis; non vero de capitali fuppli- fnanr n fcre p cio reorum, in quo utique non liceret ei eXe- qui fententiam notorie injuftam , aut /7 ferten- u jud tia intolerabilem evrorem. contineat : alias excue peicu faventuy. cavnifices , qui martyres occiderumt.— fi mlf r d vero nuon coutineat mamifeflam injuflitiam, um jeccat praceptum exequendo. — S. 'Yhom. q. 64 5 ce fm, V a 6. ad 3. ldem confirmatur c. 13. de Aeffir, Spoliat. ex c. 44. de Sent. excom. que& aperte ne- fet mie teftmpn gant, licere exequi fententiam, quam quis certo fcit repugnare juri naturali aut divino. tf tu, lufl. 4. Judex cognofcit ac. decidit ut perfona publica: ergo non poteft decernere fecundum ícientiam privaram , fed tenetur fequi fcientiam publicam g. Df 1. avt, & jene conféq. non poteft fecundum privatam tiam abfolvere reum aut condemnare C. non Na!a j fi) poteft uti fcientia privata, quo minus abfti- vatim od neat a condexgnatione rei, quem pri certo PA 4 Dz jJusriITIA. $21 u certo novit effe infontem N. Ad alteram par- . tem confequentis jam diximus, probationes que adverfus innocentem adducuntur, judi- ci, qui conícius eft innocentiz accufati, de- teftandas effe tamquam calumnias & errores, nequaquam autem videri ei poffe fcientiam publicam. I Igitur generales ille. fententiee cum bac qbeäe- exceptione femper fünt intelligende, re :d i | uod pro juftiia fervanda fuit introductum, d etorqueatur ad injuriam. k Obj. I1I. Hac ratione judices facile pof- fent muneribus acceptis induci, ut maleficos finant impunes abícedere , perhibendo , fe n i fcire privatim, infontes eos eífe. g. JV. feq. Raro judex volet fe f& tantis incommodis & n D h periculis exponere, quanta ipfum manerent; l fi malefactorem ac vere fontem niteretur con- ) [] tra depofitionem teftium liberare, mentien- "" do, certo fibi perfpectam ejus effe innocen- UM tiam. Viciffim adverfariorum doctrina prae- j j bet malevolis anfam, de compofito confictis ( teftimoniis aliisque mendacibus argumenctis | Jj confpirandi in ejus necem, quem perditum u cupiunt, t ARTICULUS YV. n De. Officio vei. W r ] IP ia L Ex fupra di&tis conftat , duobus v modis judicem adverfus criminofos procedere folere , vel ex officio, ad inítan- ) Eff3 tiam $54 ]JvsTiTIA. E j r jam pattis. x officio procedit-via znquifitio- qsms ] si;, quando precedente aliqua, - infamia vel dementiatione capit informationes & orditur j HOBCOE o PEC inquifitionem contra auctorem criminis, ut 4 [ptermo ita ad plenam Probationem & notitiam per- ial veniat, .4d inflantiam partis autem procedit f jdie n via accufatiori , quando actor porrigit accufa. h. 1 4 tionem , quam fe fpondet probaturum, & Lï«& COHi judex, hac admiffa, fecundum probationes j Ui j cauíam profequitur. Modus hic proceden- di rarior eft: Plerumque enim accufator non qji, «t qufio &dmittitur, nifi fuam. vel fuorum injuriam e rfequatur, ut in regno Neapolitano: in g d g, d F rancia prohibita eft omnis accufatio , que dere: hb tendit ad vindictam publicam, & folum per- figrin mittitur agi de intereffe civili, tefte Julio Claro l. $. q. 5. n. 6. Qlidam tertium mo« fit, d b t dum procedendi eruuntex c.. Qualiter 6$. quati- do, 2. de "ccufationib. per. viam demuntiatio- d u Pa Zis, cum quis crimen detulit, cujus probandi onus non füfcepit. Verum denuntiatio eft Q ciat m 3 quiddat previum, ut judex ex oflicio pro- c«dar.. f0 z disg No t2 II Ut judex dicatur reum legiti- me íeu juridice interrogare, debet fervare 100 lrl con ordinem juris, procedendo velex officio; vel ad inftantiam partis. oportet ergo, ut pr&e [rnm tin 'mwïum cefferit diffamatio rei ob crimen, aut manie feffa ejus indicis , vel accufatio; aut denun- praiim membron tiatio criminis cum ferniplena probatione; prout declaratur c c. 17. 62 24. de dccujation. D crimie p ] Igitur non licet judici interrogare de nibus Ed Dz ]vsriT14. 823 !l u j nibus accutis, aut de aliis, qua&& cum illo; : «ujus reus jam convictus eft, vel fuapte na- At tura nonconnectuntur vel fecundum füffientia J eo non fpectant, 1ta confictus de furto non j pl rite interrogatur.de homicidio. UR Dico J. Non tenetur reus fa teri delictum , [uit fia judice non legitime interropetur legitime. j Bavs. 1 .eff communis cum $. 'Thoma q. 69. ; (iis a. 2. & colligitur ex c. 17. 19. t 21. de Zdccu- t g fat. ubi judex prohibetur interrogare de oc- 1] cultis, adeoque & obligare interrogatum ad confeilionem veritatis. Ipitur reus non te- i netur ad ejus mentem reípondere aut jura- u re , fed artificio poteft interrogantem elu- D dere: habet enim fe judex ita interropans in- li flar privati. In caufis tamen civilibus fi reus l Ti Íciat, debitum fuum nondum expunctum efz liiv - fe, tenetur aliunde, etiam non interrogatus, J fateri quod debet, & fatisfacere creditori, u Pars JK. Contra potentes adverfarios; "n )u quos citat & fequitur Silvefter, defenditur ta- men ab aliis pluribus, puta; a Cajetano, Ad- i xiano, Soto, de fecreto, memb: 3. q. 2. concl. [« 2. aliisque apud Leffium l. 2. c, 31. dub. 3. j n. ro. ex eo potiffimum, quod iri dubio me- | lior fit conditio poffidentis, ideoque reus ad- h ftrin i non poffir, qui in poffeffione eft fuse Lm- incolumitatis & fama, contra fe fateri, cum j j graviffimo incommodo & periculo vitze aut (j membrorum. Dico II Reus legitime interrogatus ex libus eulpa lcthali fateri in caufis non, capita 4 deli- 2 824 De jusriTi!4. delictum vel debitum fuüm , aut aliam rem "t gravis momenti, de qua interrogatur. Eft pgümf[[: commaunis fententiia cum S. "Thoma q. 69, yarifco a, T. cujus vatio bac eff. Secundum SS. literas gt h. & rationem naturalem, quivis tenetur obedi- re fuperiori legitime precipienti: at judex gnfent gumpe ex ordine juris füb juramento aut cum jura. mento inrerrogans, precipit legitime reo, agl ut fateatur quod res eft; ergo tenetur ei reus Eonegü[ili refpondere ad interrogata , & aperire veri- gj 1605 tatem. Alioqui fruítra foret jus interrogandi yn; egn in judice, fi reo non incumberet officium re- Jl fpondendi, & fatendi veritatem. um Dico 411l caufa capitali tamen aut equi- 23 valente non tenetur reus, etiam juridice inter- düm con fit f rogatus, fateri crimen, quamdiu fpeseft evaden- di. Itacontra S. 'Thoma mnup. cit.tenent Panor- exhibere' mitanus in c. Cum fuper. de Confeffis. Col. penult. ( Angelus, Silvefter, Fumus, Eman. Sa, & multi mitr pr lum db RR. Phr. L Preceptum hominis dari non po- teft ad aliquid hurnane infirmitati nimis diffi- tehie v ilod nor cile & arduum , fed accommodatum effe de- bet conditioni nature humane, ficuti lex enim m l humana principis debet effe poffibilis & fe- al tionz ( cundum naturam, ut ait can. z. d. 4. atqui videtur nimis arduam & inhumanum, homi« d nieu f nem obligari ab alio homine, ad fatendum id ex quo pendet vita, membra & alia equiva- tss w Intertys lentia: ergo preceptum judicis, quando de delicto capitali nondum fatis conftat non po- at wl : ( teft obligare ad fatendum veritatem, ex cu- siq Vede Jvl jus confeflione pendet vita &c. Igitur reu [ail Dzs ]vsn'ru.i 82j ! tali cafu, ficut & quando non juridice inter- j ropatur, poteft uti amphibologica locutione & artificio ad celandum veritatem, at terropationem judicis ita eludere. que ?n- Pbr. -I1, juxta communiorem & verio- rem fententiam , lex humana non poteít obliga- l recum periculo mortis, & confequenter neque h praceprum humanum , nifialquando magnitu- ï f do negorii illud poftulet: at ex confeffione cri- J minis reus incurrit certiffimum mortis pericu- 7 lum; ergo cum hoc fateri non tenetur, h] Pbhr. II Nemo poteft cogi ad teftifi- candum contra fanguine fibi conjunctum. 7. 4, f [F. de Tiflib. ergo multo minus ad teftifican- lu dum contra fe ipfum: nam fecundum 7. JVz- müs grave C. eodem. nemo tenetur contra fe l exhibere id, per quod fibi nepotium fiat. Qbj. . cout. 1. coucl. In dubio prefue li mitur preceprum eífe juftum ; ergo reus l dum dubitat, utrum legitime interrogetur, l] celare veriratem non poteft. & adagium j illud non tenere in ceufis criminalibus: in his 4 enim magis favendum effe reo , íupra jam l oftendimus. Preterea non adítringir dictum axioma, quando de ipfa poteftate precipien- ' di dubitatur; tunc ergo judici incumbit ape- ! rire reo ftatum cau(z, probationes, indicia, D tefles, ut videat fervari ordinem juris, feque I interrogari poffe, & quz fibi videntur oppo- ) nat vel excipiat. X( Obj. lÍcont. 3. concl, Quisque tenetur 1 obedire füperiori legitimo pracipienti, & » j legi- $26 Dr J[vsriT!4 legitime roganti refpondere: atqui fuperior 'w emm j habet jus eliciendi veritatem ex criminofo, quem , íervato juris ordine ac delato ju- T. re;urando , interrogat; ergo reus tenetur i hi dicere, veritatem ; non modo ex reverentia j l. juramenti, fed vel ob folam füperioris prae. j cipientis auctoriratetem, Alioqui inane fo- j d j rer jus interrogandi, ut ad conclufionem a. T adnotavimus. m. Dif. Ma Quisque te. a netur füperiori lepitime interroganti re- gdami ípondere in caufis civilibus C. in caufis M capitis N. Exfi judex boni publici caufa l jus habeat interropandi legitime : reus ta. yim, m imen zaon tenetur ad ejus mentem res. hjam pondere, ob fümmum jus vitee füze tuen- l .Enuu*u nirim ] mui e dze, quo ipfi tegere ea licet; que morti eum reddunt obnoxium. Íta morte dam. gb m pato licet fugere e carcere, uti & fervo at (l bello jufto capto , etíi utrique juíle inter- 1 ataty dicatur füga, & deprehenfi merito puni. o m cantur. loitur preceptum ab judice non 1 eneri tam injungitur ad oblipandum reum , quam ziqe j ad ipfum terrendum vel inducendum ad ^il um Á 1:805.00 proferendum veritatem. nirüthr Jufl. 1. Partes. jubentur ante litem ju- t m rare de calumnia, 4 2. C. de Surejurando iiyo RUE propier calumz. ergo reus debet jurare de veritate dicenda. B. JV. Cont. juramen- D ilb tum in d. 1. non intelligitur de veritate di« | cenda, fed de non agendo caluminofe, feu g, quod non committet calumniam in caufa: L flgmg actor j Dz JosriTI4. 827 Mi wg, a&or enim precipitur, jurare , No ealum- siandi amimo litem fe moviffe , fed exiflimando wrd AU bouam cau[fam babere: reus vero, quod pu- zan$ [e bona inflantia uti , ad veluandum pev- d venerit. Producitur autem & 4 AMavcellus, $. r. f de JG. vev. amerar. Verum — hic ! agitur civiliter 744 exbilendum , unde ifta Eüï; & cetere leges in. caufis civilibus nihil ad J Il rem praíentem faciunt, ubi de cauía capi- 1j 'tali differimus. j — Ijft. 3. Qui aliud cogitat , uam ore l Is profert , menutur, Zexz &9 Glof. im c. JNon efi contra. 22. q. 1. fed hoc facit qui i If legitime interrogatus non fatetur crimen capitale. erpo. & JDifl. aj Quiid fa. [ cit; nullo modo exprimendo exterius , quae ) mente cogitat, & fimul animo fallendi, uti addit citatus canon, ille mentitur C, qui aliquo modo , quem interrogans non adve- i| rtit, exterius exprimit quod fentit interius , fimulque juítam habet cauíam ita invol. vendi fuam locutionem , ut interrogans vel | audiens.non advertat íenfum , quo verba proferüntur, mentitur N. Ita Cardenas in crifi propof 27. & 28. ab Innocentio XI. profcriptorum. 'Secundum eruditos, dif- i ferunt amphibologie feu equivocationes ] proprig tales ; a reftitutionibus & non fen- 1 fibiibus , quas folas damnat Innocentius. 4&quivocatio eft locutio , qu& ex verbis ; eut fignis aliis & circumfltantiis fenfum du- [ plicem 828 Dz JusTiT1!A. plicem habet, alterum verum, falfum al. "L e;dici[llf; | rerum. Refiridio autem mentalis mere ac proprie ralis eft locutio, quae. ex verbis r a ipfis aliisque fignis externis & adjunétis ad unum dumtaxat fenfüm, eumque falfum eft [b dererminata , ubi folum in mente alterius f aliquid fübauditur & quafi refervatur , per y rl !j ij (a quod externa illa locutio redditur vera, Se- cundum dicta hactenus d at « m Collz'gz'tuv I n fententia Panormitani, gg 0 g s Angeli aliorumque DD. fupra nominatorum reum capitis non teneri jurare ad mentem g ia à v ia judicis, fed uti poffe amphibologia feu reftri- é&ione mentali minus proprie accepta. Nec f Ch n facerdos debet eum cogere ad crimen faten- dum , quam diu fpes eft evadendi. Sa, V. 1 0bl a i AReus. & alii RR. Imo non improbabile qui- busdam videtur, idem poffe reum in caufis, ln n quae propius abfunt a capitalibus, ceu dam- rA natio ad triremes , ad carcerem perpetum; Atntà p confiícationem bonorum. Pena tamen ex- 1: wl communicationis excipitur, eo quod hac fa- tcudnos, | cile tollatur. qis cu apetdos 3 n IL. Antonio Gomefio tom. 3. c. 12 aliisque viris doctis valde expedire videtur ; W fi füpremus magiftratus tam ecclefiaíticus ; quam civilis prohiberet, ne in caufis capi- talibus a reo exigatur jusjurandum de di- cenda veritate , proprer evidentem occafio- nem perjurii: íicut c. Clericos de Colabit. Cie- Dr T[vusTiT!4. 829 1 clericor. & mulier. ob idem periculum in- terdicitur, ne clerici, ad abjurandum quas habent concubinas conmpellantur, fed ju- bentur cogi cenfuris ecclefiafticis. III. S1 crimen proximi fit occultum , & fperetur fore ut privataadmonitione emen- M ! detur ac fatisfaciat, prefertim fi condirio- 2 nis honefle fuerit, non licet eum ante ac« cufare aut denuntiare juridice, quam pri- vatim moneatur ut refipiícat. Quodíi fe- creta admonitio non fuífecerit, coram uno " ( i aut duobus teftibus fraterna correéctio ite- retur. Si hifce non acquieverit, fiat . publi- ca denuntiatio ad füperiorem , juxta prae- W fcriptum Chrifti, Mar. 18. v. 15. & fqq. ( Ad iftum tamen ordinem fervandum lT nemo oblipatur, quando probabilius judi- l, catur, Ííecretam &dmonitionem fore inuti- J 4 lem aut noxiam :. aut quando crimen cedit in grave damnum reipublice , ac medela " promta opus eít, ne ceteri, eo corripian- [ tur : ut fl irrepferit in urbem hsreticus / occultus, fiquis tractet cum hofte, 'íi prin- cipis confilia prodat, fi adulteret monetam: impendens enim periculum comunitati plue ris faciendum eft, quam infamia aut damnum reo ex accufatione obventura. V, 4) 'Thom. q. 68. a. 1. (.^A. M. D. . G. M n « ERRATA N OTABILIQRA. d " Pag. 4. lin. 12. fcientia lege decentia. 5 15 1 l. 15. contraventioues /ege conventiones. p. 13, TRou! l.3. Dico Il. lege £. p. 13. l. 10. füperaream nlj lege fuper aream. p. 22. l. 29. unus pendeat n Iege unus non pendeat. p. 24. l. 38. verbum fanaL i adde habet. p. 26. l. 29. definitio ac divifio lege definitio. p. 35. l. 20. oppofitionem /ege appofitionem. p. 36. l. 13. lib. 6. Jege libb. s. /zg: P.43. l.ulr. fingulorum /ege fed fingulorum. i . g0. 1.22. revocabili /ege irrevocabili, pH l.8. confetur /egecenfetur. p.76. 1.3. Articu- lus V./ege VI. p.95.1. 26. con(irmari/ege confir- 0t mari. p.108. l. 13. fi vir. /egefi viva. p.r19. j p l:2. qua kge quia. ibid. l. 18. derelinquit " j adde ea. p. 138. l. 10. immobilia ade vel dTl mobila. p. 163. l 28. 29:: /ee 33.. p. 173. l 1.28. accepta fünt /zge non funt. p. 179.1. 9. i q. 2. ltge q. 1. p.201. l 27. hyptefi jege ,1!*: Á ag u hypothefi. p. 205. 1. 7. pofliderunt /ege pof- 1 leredi federunt.: p. 207. l. 28. eos lege eas. p.216. p lr l8. nam /ge num. a17. l-n ejus Por vol zd f ejus. p. 218. l. 20. Michaél /ege Joannes. Lw p.228. l.15. convenite /ege conveniti p.233. ;ïlü W ]. 13. fiant /ege fieri. ibid. 1. 29. adícribunt ii lg Vav lege adícribuntur. p. 238. l. 1. compulfione Wi lu lgge| compulfionem. ibid. l. i$. Buneman. LEU legge Bruneman. p.240. l14. qui lge qu& TE ibid. l. 15. rheta /ege rheda. pxelrgo ddn Vovro. leze sUperQa. — p.248. l.5. cotmperi Jeze pittte comperir. p.250.1.30. meteria /ege materia, W T, (55 p. 2j 1. l10. directum /ege dirutum. F ID l. rr. redices /ege radices. -2/i. l. 24. cedere lege. caedere. p.2;8. lg. VIILI. Jege VIL M p.260. l2. de adde quo. p.262. L2j. An- M tonius /ege Antoninus. p. 264.1.8. de fervit, lege fi fervit. p. 266; l7: inf. leem.f p.274. Lraz. 72. lege 27. ilid. de leg. a. .Jege deleg. p.278. l.19. quia ad /ege ad: p.28o. l. 25. ftandi /ege ftanti. ilid. l. 26. gemme | lege gemma. P.284. l. 18. patet Jege putet. j ï A ilid. l. 24. ubi negatur /ge negatur. p.299. l. 25..60. lege 6oo. p.319. l.28. revocari poffe / e non pofle. pi 324 l.13, de.cons dition. 1 € ge f£. de condition. paaas. lorg exceptioni /ege exceptione. p. 324.1. g. Go- u firmus. mex /ee Gomez. p.327. l.23. firmum /rge p.346. l.26./ & die kgze & diei. p.3;8. l.30. quinta pars /ege quinque par- tes. p. 363.l.15. d'ueíSeDau lege d iviSriid a. . 372. l 15. quaslibet /ege quoslibet. p. 374 9:; [ 24. filii Jege filis. p. 378. l. 11. teftamen- nec heredi. tum /ege codicillum. ibid. l. 29. heredi Jege | p.399. l23. ver& hge fere. p.412. l.1. enndito /ege condito. àbid. l. fundandi /ege probandi. Di413: 41 ^ 5 con- fectio adde teftamenti. ilid. 1.30. C. de re- pularib. /ege C. 16. deregularib. p.419.1. r. teftamentunm /ege teftamentum. — p.420. 1.29. juft& Jge injufté. P. 421. l 29. concl. 11. lege concl. z. P. 423. 1.2. annuorum cet /epe annuorum. p. 426. l ra. afcendentns /Jege afcendentes. P. 427. l 16. parantem Jege parentem. p. 442. 1. 4. non fert Jege fert. P- 448. l. 10. commodum /zge commodatum. P-454. E p.454. b 25- reftitueundum lege' reflituen. ' dum. p. 488. l. 20o. contactus /ee contra. é&tus. p. 489. l. 18. credior /ege creditor. 494. l. 30. hedem /ege heredem. — p. 555. f. 21. judicialis /zge judiciali. P. 536. l. 14. eatenur /ege eatenus. ilid. l. 24. affimativo lege affirmativo. p. f4r. l.5. Abrofii Jege Ambrofii p. 542. l. 25. preeepit lege pra- cepit. p. $46.1.26. unam lege unum. p.677. as l:2. re uirirur /ege requiritur.. p.692. l.ult. indulgentti /ege indulgenti. :;p. 703. l. 10.. 22. .I8. communioerm /ege legge 2. 2. pOm communiorem. p.758- l. 1. excutorem /ege execu;ote—m. Q " ) 24 SS &J( IN NSS SSN N z ZA ï - R m 7 « a — EC (// QSONN [] i y ) N E M Wi "P CAVISAT: 2 lil Ü hinh W W "I OL L |j] À I j h. v w s ní " h D QUE Im .'25. r * II l h. :E:, ï — — mps| — — — — Ed — 7 n " -- r k 1 W À —— — — o d — mET m u d o TuPUP R - Y m $ d E D. A 3 » ^ P * f w | rP $À ï. m d z RI ?, T iE a . p * 4 d h. j * ex À d P ä m $x F. B A P^ d T 45. '; AE 4 a. E i * n z 7 x [ & * Ae vX uN & E " JXN & z $ * E. b " * -i TE 7« E $ u)l U E s & [ 5 ; i & i^ ". j bt A $e s $ub WX - ] E. D r Il ,-x: * L x ä ;- " 27 x | um " m T5 DEU i 3* " t E 1 a E 3 x 'i: * ET (s 4 l 2 U m * É i 1 s r d E g* $a. - x h 3* RU : jse : 1 ii s A ET Ü | ; * " b i, . 3 b R zP ERE z $ ] ia " t UM 1 : R x 2* ï» VAE AC h. r - 2 i n : 1 21 ; $ i H s n Ty d * 2 ol E r ** ; E z F. ^ d " a X a - i ^ & x A " U m D - Bb d aE n di b 4 vf IÀ a s* g;. s C i, E-—— 19 20 21 18 17 o 2l 16 s n JSTITUTIOWES 4llll1llll'llllllllllll1l I 4I HHH VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset 15 Balance Q E IHEOLOGIC /E— QUIDBUS 14 o PR/ETER MDLI DOGMATA PROPUGNANTUR 13 Focus [6) ä - QU/AESTIONES 12 N SCHOLASTICPE w HIIIIHHIIIHHIIIIIW 'U/E AD NOTITIAM [ J E 1 SACRARUM SCRIPTURARUM 2j 'TRADITIONUM,CONCILIORUM, — 10 & FL/ERESUM. CONF UTATIONED H x æ*-w ONDUCUNT, - ÁD USUM T HEOLOGLE (JANDIDATOR e ACCOMMODAT/E? —— OPERA AC STUDIO L——NMS r —— UDALRICI MUNIER ——CO Soc. ESU , MUU 5s. 'Theol. Do&toris, L]usdemque in Univerfitate W. lrceburcrenü Profefforis-— l Publici & Or dmarn JORSCA COCITOACE DS 4 ä DE JURE rr JUSTITIA. 3 Cun Permilfü Superiovum. BCPMIet w&äw&ää&sæ&—mæäæ»wæe 5 WIRCELURGI HllilWlllll[H'HHll L Ill (lIIl)1llIIlH141IlVl11II!li?11I1HWIIIIIWIHHHIWHIIH;l db ) Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com 2 3 4 5 6 7 8 10 15 [——