Gf2111
author: Munier, Ulrich

y.

z

g

I nl

^

ER

A. Xy W RCR

BAU

a Em

x

tocnd

WV

A

m

TNS

o

i

——

:

--

DP Ea

MY E

ogess um al n ei s aE j sE

-

r d

E

E p

-

s.

C

2

X

i

C

x

n

z

x

Ra

i

A

-

Lt

Ms

d

:

x

X

du Ri i. -

t

a

pucus

m

E

L:

i

b Pexrp od

EEE

Y

du

iE

R

"st

gt

u

*

C

-

ss

A

E

P

K

3

w

w

u

L.

i

LC

d

a

Af

"

$

?5

À

uN

-

»

J- €

*

,HA.

x*

U

N

A

*

t

L

* -a i

M

*

d

W...x .

-

k

i

.

;

M

2*

(

E

*

x

*

"

f5

o

j

z

Lal o

Tany

3

g

4

d

£

R.

2

?

a.

x

ia

" .

*

i

..

-

« dastanli

D.

Ü

L

AX

AR i

E d

U EV r i j r m t n

—

—

r

N12«5118565/0

021

I

T

1

j

i

ETUTE

d

r I

TM

A m

N

———"-4—' m s —

L Ed

TX

—— m

——

[

——

X

t M

TTWDSENC

-

N

al

INSTITUTIONES -

"THEOLOGIC/E -

QUIBUS -

ä.f

PRJETER FïDF I DOGMATA

PROPUGNANTUR

3U/ESTIONES

ISCHOLASTICAE,

QUJE AD NOTITIAM

| SACRARUM SCRIPTURARUM,

'TRADITIONUM,CONCILIORUM,

& H/ERESUM LONTFUTATIONEM

ONDUCUNT,

Ex CA

ÁAD USUM

! 'THEoLocrLE CANDIDATOR

ACCOMMODATJES

OPERA AC ST UDIO

k

P UDALRICI MUN

s

: 5U0c, Juisu, -

Ss 'Theol. Doctoris, Ejusdemque

in Univerfitate Wirceburgenfi Profefï'orls

Publici & Ordmarn

Q

Í

TOEACTA-TTIS

|DE JURE zr JUSTITIA.

Cum Permiffü. Superiorum.

BSMISQRIQIIMIIMCHeLSMeIDMIIMC II

W IRCEBURGI,;

Tyrrs, Viduc Joan. Jac. Chriftophori Kleyer;

Univ. "Typogr.

W

À

"

J5

CM Rs - WUV

«2 8

^

A

—^

E AA u

J

(

^

14

(EIA

À

m m

w&&

-

æææ&ææææwæ

ï

EE EM

H

!

INDEX TRACTATUS

THEOLOGICO-DOGMATICI

]URE zv JUSTITIA

DisPUT.

. DE JUmx.

pag. 2

Caput I. Prlma notio, acDivifio Juris. 2

Articul. L. Pavia 9 potiffma acceptio 3huvis. 2

- - Hl. Quid requiratur ad us five juftum ,

*l

in quaptum eft obye&um qufittia ?

- - lII De jure in ve, &2 de qure ad vem. 12

- - IV. Quid €9 quotuplex fit Dominium? 16

26

- - V. Definitio po[feffrouis.

- - Vl Quomodo polJffio. dividatur , acquira-

s

tuv, amittatur ?

32

Caput II. De natura & proprietatibus doml-

nii imperfecti fpeciatim.

Articul. L Quid & quotuplex fit ufus f;u&us

fovmalis £

3

- - lI. Que officia jus fffud in ufufru&uario exi-

-

at, eg quando de[mut?

- - HL 242 pev. Profeffonem . Religiofam. amit-

y

zatur ufus fru&us, quem ante. Profeffronem

Juam babuit. Religiofus?

49

-

- - IV. Deufu g babitatioue.

$3

Articul

)

Articul. V. Quenam fint. [evvitutes veates pre-

diovrum 2

60

- - Vl. De sntevdidlis.

N

76

Caput IlI. Subjectum Dominii.

87

Articul. L. Qua vatioue bomini comveniat domi-

nium?

87

- I. Dominium Pupillorum.

90

-

III.. Dominum . Servovum.

98

-

IV. Dominium Filüfamilias.

Ioj

-

V. Dominium Conjztgum.

IIj

-

VL Domiuium Religioforum.

134

- VIL J2Domigium Clevicovum.

154

d.

- VHL Facultas Cleï?'comm civca fuper

164.

Caput IV. De obje&to Dominii.

197.

Axticul..T. ,22 bomo babeat dominium. vite q9

qembrorum ?

187

- -IL Urmum bomo fit dominus fame fue «9

bonovis ?

192

- - HE.. Urrum bomo po[fit effe dominus bominis

alterius ?

196

Caput ; V.. De modo acquirendi dominium

in res, qu& vel nullius füunt; vel com-

imunes:

204.

Articul. L . Quo jure fatla fuerit prima verum

divifio ?

204.

- - II. Quomodo auimalium dominium acquira-

2IO

zur venatione, pifcatione , aucupio?

-- ]HEL 7 Princeps fubditis fuis venationem in

j

2]uem

- locis. communibus , aut etimn ad al

/

privatorum. ;[petlantibus Jufle. probibeve ;

of[2 ?.

22t

iflam

z - IV Quomodo peccent , qui eoutra qu

pro-

£

J

jl þf P h.

probibitionem. pecora. pafeumt , aut. ceedumt

f

ligua ?

226

D 4

Articul. V. JDe inventione verum y que tullius

funt.

229

^j (

- - VL De imveutione verum , quarum domimus

"

adbue extave prafumitur.

239

5V

- - VII. De veliquis uodis acquirendi, jure gen-

)

tuum.

248

"

-- VIIL 727 €$ quomodo dominium fru&uum

llj

ex aliemo fumndo provemiemtium a po[fiffove

p

acquivatur £

263

1

Caput VI. De translatione dominii per d

ona-

tionem.

Wefu

N

Articul. I. Qu«en

am prbm;'[,ïorzes ex oþjeöïo?zznï

Ij

arrite juve nature €9 pofitivo ?

177

ITj

[

II. Quando &$ quomodo promiffones. obli-

n

ent ?

a84

du

1

'

II De domatioue propria.

293

n

IV. JDe donationibus anpropriüs.

304.

tlntint

-

V. IDe pvomiffronibus, €g. donationibus ab-

I

, fenti falis.

3II

Yminium.

1

VL Quomodo promiffoues, €g domationes

d u-

obligare definant.

*

317

p

Caput VII. De translatione dominii per ulti-

1 ETU

mam voluntarem.

326

)

Articul. L 24g zeflamentum mon privilegiatum ,

Vi

cavens foleuuitate aliqua , fit ivritum? | 326

90

- - IL. De teflamentis privilegiatis.

343

jom

- - Ill Quid ad coudendum teflamentum vequi-

qijat

vatur ex pavte teflatoris?

353

W[lly":ilï )

-- IV. Heredis inflitutio , aditio beveditatis ,

0i

exberedatio, vitia teftumentorum.

gT

- - V. De Codicillo.

3

l j'uþam

FW-

-- VI. Ze Sulflitutiotie , eg Fideicommiffo. 383

Articul.

.

þl

Articul. VIL De legatis , de pavte falcidia, €? — | g

trebelliauica.

390

1

- - VIII. 2* fucceffoue ab inteflato geueratim.

- - IX. Ordo [uccefftonis moderzo ure' potg'/lj"z(ï

7Humt.

416

Caput VIIL De translatione dominii per

contractum generatim.

436

Articul. L. Qualis obligatio ex patfo nudo oria-

tur ?

436

A

- 1. Quinam coutvabeve poffrnt ?

44$

Uti-

- II Quando error €3

4olu3 contvattum

tient ?

464

-IV. n coutraflus ex metudniti valeant *. 473

- V. Utrum contra&lus yuve bumato irviti ju-

481

vamento fivinentur ?

- VI .4u liceat contrabentibus pemteve - [eu

vefilire, aut penam in uon Jervantes coutva-

Gum appouere ?

487

$

- VIL. Üter ex contrabentibus praftlare dam-

ua debeat 2

49

-

- VIIL. Faviimodi , quibus diffolvautur coutra-

Gus.

503

(

cia-

Caput IX.

De /conrria&ibus quibusdam fpe

At

tim.

f10

[

Articul L. Commodatum , Precavium, Depo-

fitum, Pignus, Hypotbeca.

j10

-- De mutuo.

529

-- IU De ufura.

$39

- - IV. Queis nominibus ultva fortem exigere

554

creditor aliquid poffit $

/L

- - V. n flatutum Principis , aut ufus provin-

j

cie fufficiat ad exigendum auctarium pretev

l

568.

ld

fovtem mutuo a'ammf

Articul. VE

t'.

!f

Articul. VI. De montibus pietatis.

584

g

il [

D

h

- - VII. Decontrattu emtionis, venditionis. $92

- . VIIL.. 2e emtione cenfus.

610

- - JX. De cambio ; contra&u Societatis.

JDe

l jm:;;;,f,

62

Sponfioue €$' alea.

.

]

Y

SeX. De Locatione ;

Condu&'ione , Empbyteu;

li

//

ll x

1, Feudo, Libelle, Supevficie.

X

qi

636

10À i.

Caput X. De translatione dominii per Pra-

^ fcriptionen.

6.

D)

Il

649

4

Articul. L. Prefcriptionis Suflitia.

N

- - ]L. Zona fides, prima conditio ad praJcriben-

um oj

dum necefavia.

657

:

]

-- Il 2e zzulo, a

Itera conditioge ufuc

a pio-

;zlzgmr,?ï

9is.

675

Mririy.

h

- - IV. Quenam bona aut jura ufucapiuon po[-

fiut 2

683

hm n

-- V.

santo tempore opus [it ad prajcriben-

DAT

duim «

"

689

D

4

)

-- VI. De reliq

piio-

fac ám-

is.

Ui p*roþrie:at?bm prafcei

:

698

p

TAU CULT

Disrur. Il. De. JUSTITÍA.

[5

Caput I. De ;Juftitia commutativa. 703

im fs

Articul. I. De objeto JTu[litie commutative. 703

f0

- - II De veflitutione genevatam.

716

», D.

- III. .De damnis animi compen[audis.

729

m

-

- IV. De veparatioue damuorum alterius cor-

»

porà illatorum.

733

z

p

- V.. De veflitutione fame &g bonoris

132

L

m uj

- VI. De reflitutione bomorum fortune ob iu-

Y

]u

- jguflam acceptiouem debita.

- - VII. 2De reflitutione vatione vei acc

ufw' a

epte. 761-

€

rin p

Caput II. De Juftitia Diftributiva. 770

V

"

179

Articul. L. De zzcgptione perfonarum

Articul.

Artic. V

[

^

Articul. II : Qéomodo facienda diffributio pve-

G

fe&uravum , €g Officiorum civilium? — 774

- - III. 74z liceat vendere munia civilia? . 777

j

W.

- - IV. De difiributione beueficiorum ecclefiaflico-

Tum".

781

ä

Caput III. De Juftitia legali. :

79?

|/

Articul. L. Urrum Sufitia legalis frt virtus [pe-

cialis diffintla à virtutibus alüs ?

792

-. IL 2eributis.

792

vatim.

III. De judiciia*ïj'oyjïcio judicis gene

; 806

T

I

IV. 24n judex damnave poffit probatum [on-

zem , - quem certo [cit eJfe sufoutem.

812

$21

V. : De 'officio re;.

/

De

Y

)

AA

«

&'H

12722 o*

^

S

NY

1x

lm

Pifi

!T

li

v-

fy]

l

"

(j

ii

14

j

Il ,

Wö)

E7

)67

Z

Qu

v

$22

If »

D .

0p G

De . u

ljea

-B

wl

A'X

J*

N

4

$8212

j

|

aT

p r

C

"

]

pl

TW

Wt

QW

7

D

A d

b

r m ,

]

"n

»9,

)

u

n

TRACTA'TUS

$of

L

'THEOLOGICO-DOGMATICUS

ll

i

j

—

?

JUSTITIA.

*

e przcipua Virtutum moralium Tu-

D

ftiria difputant "T'heologi in Lib. 3.

Sententiarum, diítinct. 33. & feqq.,

& in alteram fe&ionem partis 2. Summz

$. Thomz a q. 57., ac deinceps.

Jus

item Canonicum in Decretodi(t. 1., ac Di-

geíta ftatim initio, de ,Juftiria & Jure, ubi

Lege ro. definitur Zufutia couftans c per-

petua "volunmtar jur. Juum . cuique. tribuendr.

Qua definitione Juftitia moralis Virtus fa-

cile difcernitür a virtutum omnium com-

plexione , de qua Ariftoteles s. Exhic.

€. L.5 item ab habitu gratiz fantificantis

& caritatis füpernaturalis, qui in Scholis

Juftitia habitualis appellatur;

"!

À

Cum

.K1'

2

Dz junr.

Cum vero ad Virtutem iftam intelli-

[ ([

LU

j

gendam perneceffaria fit Juris notitia;

" ra£&tatum prefentem duabus Difputatio-

W

i)

nibus finiemus, quarum prior aget de

)

Jure, alter. de Juftitia.

ff

[

DISPUTATIO I

Iu

M

Dz Junr.

"if

Mi

N

CATIDT

Prima uotio ac. droifio. faris.

j

ARTICULUS I

[

Favia eg potif[umma acceptio. uris.

x

ico l. Juris nomen sequivoca fignificatione

D

quadrifariam accipitur. Prmo pro norma

;

g

aclionis juftae ac rectee, ut praceptum,; lex,

4571

quae us fcviptum dicitur a B. Thoma q. 57.2. 1.

Jl

ad 2., & Philofophus r. Politic. inquit; Sus

j

Judex autem dicitur dicta-

éfl judicium Suffum.

re jus, & juri dicendo preeffe, eoquod fenten-

tia judicis lex queedam privata effe cenfearur.

Secundo pro. feientia juris, feu Turisprudentia:

fic Celfüs tefte Ulpiano, 5/us , inquit of ars Lo-

"

uit9 equi.D. D. . de . & J. Zertio accipitue

A [

jus pro poteftate legitima, quam quis habet in

Il

rem aliquam; quo pacto dicitur aliquis uti jure

!)

füo, fervare jus fuum , fuccederein jusalterius;

j

l]:,

]us

w

Dz Jünt.

3

Ij

sus füuüm in alium transferre. Hoc folet appel-

hg

lari jus activum, formale & poteftativum ; ejus

p

h

l

E

,

l

)

vero exercitium ufus juris nuncupatur. Quar«

£0 denique jusidem eftacjuftum, eequum ac de-

b!' agw |

bitum; & quia hoc eft objeétum ac terminus

juris formalis & aétivi, appellatur jus patfivum;

materiale & objectivum: quo fenfudicitur cre-

I.

diror.jus fuum obtinere a debitore pecuniam

mutuo accepram reflituente.

Ut autem jus

iftud paffivum evadat debitum legale & obje-

&um juftitie , non fufficit oriri ex quacumque

isféntia & honeftare morali virrutum caeterarum;

j

fed ita debitum effe oportet, utalter habeat ve-

rum jus & actionem ad illud exigendum.

jus

illud a&tivum generatim dividiturin jus proprie«

tatis & jurisdictionis: ac de priore quidem

li.

Dico I7. Jus proprietatis eft legitima pote-

flas libere oblipandi alios ad aliquam actionem

af

vel ilius omitfionem principaliter in bonum

YT COLRDÀ -

proprium ipfius obligantis.

Dicitur L poreffas

tm, h,

legitima h. e. quee nititur lege naturali vel po-

p d

fiuva: poteftas enim, cui leges adverfantur;

yi, u

non eft jus, fed vis aut tyrannis.

II. dicitur Z-

qr dite

dfentene

lere obligandi: nam qui jure activo ifto pollet,

poteft pro libitu juftum non exigere, ac jure

sfeaut

fuo cedere, ita ut citra injuriam hoc ipfi non

yvdenti

praftetur. In quo juftitia a virtutibus aliis di£-

ob

fert: parentes enim obligationem piearis rela-

p at

xare filiis non poffunt,

nec jure fe abdicare;

j x

quod ànatuza habenr. IIL dicitur , pozeflat oblz-

uj

gandi alios. ad a&ionem , vel ejus omifftonem: . jus

iiti

enim iftud.moralem neceflitatem aliis affert aut

^

j

A

3

2

praee

9 |/

4

Dz funr.

du

proftandi quod mihi debent, aut omittendi

actionem qua lederer , aut a meis actionibus &

au

p

funétionibus impedirer; nifi violando hoc jus

injuriam velint in me committere.

IV. dici-

q

K

tur, priucipalitev, in bonum proprium , b. e. pree-

U

cipue , formaliter ac directe ordinatum ad com-

modum fuübjecti illud jus habentis: nomen enim

Tif

i

proprietatis hic largius adhibetur, prout etiam

complectitur ufümfructum , & quasvisomnino

(

fpecies juris diftinctas a jure jurisdictionis; qua-

rum unaqueque facit propriam & fuam ei,

u

cui ineft, rem aliquam vel fimpliciter vel fe-

)

(

cundum quid. —Quo ex capite jus proprietatis

fecernitur a jure jurisdictionis, quod definitur

1

(j

poteftas publica fübditos obligandi ad aliquid

faciendum vel omittendum in bonum commu-

Mi

ll

Ml

Pl

mitatis qut privatorum; aut, ut Efparzee pla-

M

A

cet, jus principaliter, immecdiare & directe or-

MM

dinatum ad felicitatem alienai.

Ubi 4à prazx-

g

paliter , divetle 69 immediate eít fignanter ex pen-

dendum: nanipoteít jus proprietatis etiam in

I

d

bonum aliorum & in communem utilitatemce-

dere, fed indirecte ac ultimato: cum viciflim

ifp

[

jus jurisditionis quandoque conducat in bo-

num habentis jurisdictionem; At vero hac ra-

tione admixtum quid liabet ex jure pfoprieta-

i

tis ex parte fübjecti, licer non ex parte termi-

ni

Nam etfi jus jurisdictionis quoad eminen-

g

tiam & poreftatem alios gubernandi , termina-

Dd F

li

sj

tive & objective, feu quoad actiones fuas pro-

prias, quas imperat, aliorum commoda refpi-

1,£

ciat; entitative tamen & fubjeétive cedit fimul

'Gudl,4

inm

[ od

Dz Junr.

.

Qf

!t

in bonum imperantis, cui preter honorem &

J

4

excellentiam poteftas imperandi plerumque

m

haud parum utilitatis & obleétationis. affert.

:

A

)

D

Quapropter fiquis absque jufta caufaà Superio-

r

J

M

rem lepitimum hac poreftate exueret, aut eum

D] &f

in juris fui exercitio impediret, injuriam ei ve-

Tnenim

ram & ftrictam inferret, verum jus proprieta-

QUE lum

tis ledendo , hoc eft tam jus ad jurisdictionem;

TU

quam jus ipfum jurisdictionis formaliter.

li, qu.

Qh;. J. cout. 2. Concluf.. Jus proprietatis eft

m d.

tantum aliquid morale, ergo non poffünt ab eo

w

procedere effectus & actiones reales.

g. Dift.

Oprd

Corf. Effe&tus &actiones reales non poffuntab

eftitr

hocente morali procedere effective, quafi pote-

j dqid

ftas moralis fit principium effectivum actionum

QT

realium C.. non poffunt ab eo procedere tam-

T l-

quam ex principio formali exigitivo IN. — Hoe

deot.

folum habent a jure, ut licite & fine injuriaex-

r

erceantur. 'Tria autem confideranda funt in.eo,

gt

qui moralem hanc poteftatem habet: quorum

etm i

Primum eít capacitasrealis, unde actiones pro-

Gl

cedunt: 7lerum eft jus ipfüm capacirati natu-

viclim

rali füperveniens , & denominans actiones legi-

nb

timas: Zev/ium (ünt refpectus varii in jure illo

hi tte

fundati.

Jus enim illud duo potiffimum re-

opïïexa-

picit, nempe juftum feu debitum legale, quod

« tet

eft objectum juftitie , & obligationem juflitize

'

emind

in eo qui deber. Exemplum prebetur in Do-

termint-

€tore publico, cui Przrmo ineft fcientia, a qua

fpsptt-

procedunt actiones reales docendi & interpre-

d -

tandi: Secundo e(t ipfum jus docendi & inter-

d m

pretandi, ratione cujus dicitur licite docere & in-

n

terpr ej

Agl

6

Dz Jonx.

terpretari; 7er/jo funr diverfi refpe&us jure

j

M

hoc fübnixi.

vl

Ob;. II. Pupilli & amentes habent verum

p

jus proprietatis in bonis fuis, nec tamen habent

V

poreflatem libere oblioandi alios &c,. Ergo. jus

ql

proprieratis non eft poteftas libere obligandi

,:

alios &c.

[

&. Dafl. 4nt.. Non habent potefta-

tem. alios obligandi libere, immediate per actus

j

voluntatis proprie C. mediare per actus vo-

n

luntatis tutorum aut. curatorum N. — Hac eft

]

moraliter voluntas pupillorum aut amentium:

q

n

nam in, tutores & curatores ex difpofitione pa-

renrum ac reipublicee voluntas perfonarum . na-

i

Unde

tura vel jure imporentium transfertur.

[N

donationes & conmeventiones, quas pupilli

u

in füuugn damnum faciunr, irritze ac. nullae ha-

m

d

"

beniur: actus item alii perfonarum quarum-

dam; ut íi Clericus in fui percuffionem con-

N

WY

fentiret , aut maritusin uxoris violationem , non;

tenent, quod legibus ita ftatutum fit. Quod autem

«

Deus, etíi jus proprietatis perfectiffimum habeat;

Um) j

abdicare illud non poffit , oritur ab excellentiaip-

fiusdominii, de quo mox pluribus differemus.

J

Wi

!

)

Znfi.. Qui furibundo depofitum apud fe gla-

dium repoícenti denegaret, injuriam illi non.

p

faceret; erpo. jus proprieratis non eft poteftas

libere obligandialterum ad a&tionem. E. V. Conf.

Jus proprietatis eft poreflas legitima feu lepe füb-

I

(x

nixa : lex antem naruralis & pofitiva obíi(tunt,

'" UJ'[E

quominus aliquis in eítuirce gladium füum repe-

ilt

tat; aut depofirarius illum pofcenti reddat.

LT

Q/j. II Datur jus ad illicita: nam prodigus

E

valide.

5 -**

Dz Jusz

7

i

li&

valide alienatbona füa: voto caftitatis adítrictus

valide contrahit matrimonium;, etfi ambo hi

apant illicite: valida eft venditio frumenti lege

5

rohibita; ergo jus non eft poteftas legirima,

J

quia lex non poteft dare faculratem agendi ma-

ia

le. W. JV. ZIntec. — Probationem confeq. Difling.

I port

Lex non poteft dare facultatem licite agendi

Alienario - bono-

Deradus

;nale C. agendi valide IN.

s .

rum, contractus & ufus matrimonii ecundum

Hief

fe fpectata, mala non fünt, & probantur rata-

m

que ab legibus habentur, etfi modus, quo bo-

Áltye *

na prodigus alienat, & voto continentiz liga-

DATQC

tus matrimonium init, nequaquam probetur.

1. n

Eodem modo etfi venditor frumenti in dato

i prpil

ca(uü jus ad venditionem non habeat; poteít

Qüle ht-

enim jufte a quocumque impediri ab hoc actu,

Quam.

ramquam rem lege interdictam agens: lex ta-

& QO«

men favet emptori, contra quem aclio non

; not

eft, quia prius habet jus quefitum ad rem

odantem

emptam.

i häbüü

Qlj. 1F Ufuarius, feu is, cui conceffus eft

lxtil

ufüs, v.g.domus, habetle

o

[0)

irimam poteítatern

Vi

oblipandi alios ad a&tiones varias & omiffiones

(Leghe

circa ufüm domus in commodum proprium;

]l non.

nec ramen habet jus proprietatis, ut conftat ex

vorcdas

E.r.f££ de u(ü &habit. Ergo illa definitio non

AOl

convenit foli juri proprietatis. &.D.24. Ufuarius

degefub-

non habet jus proprietatis in domum ipfarn C.

obillu

in ufüm domus N. Diximus füpra in conclu-

2

Qumtge

fione, nomen proprietatis hic etiam adhiberi

[

prout compleétitur quasvis fpecies jurium di-

«

j

fnétorum a jure jurisdictionis.

N

4

ARTI-

8

Dz jJonr.

g

ARTICULUS IK

[us

Quid vequiratur ad jus ffve juftlum , i. quautum

?m

eft obye&um quffitie ?

D

ico. Ad jus five ju(tum fimpliciter, quö&

D

alii étiam zequale appellant, tres conditio-

f

nes requiruntur, quarum vel unius defectu

(

erit inzequale feu juttum fecundum quid. I. Ut

fit ad alterum. ratn moraliter, quam etiam rea-

If

. liter diftinctum.

II Ut interveniat in eo ratio

te[o

debiti, five ut refpiciat in altero jus fümptum

TA

Y

pro legitima poteftate, & quidem flrictum, id

eft, cujus violatione fiat injuria.

HL Ur fit

Ti

equale, aut faltem ex natura fua eequabile alte-

rius juri activo.

Ita S. Thomas q. 57. a.4. &

r

If

q. 80., & Arifloteles 5. Ethic. c. 6., qui ex hac

thefi concludunt I. non dari juftum fimpliciter

[i

u

"

M

inter patrem & filium ,, inter dominum & fer-

vum , inter virum & uxorem , quod Ariftote-

Ü

les &S. 'Phomas appellant juftum politicum feu

p

civile, quale eft inter cives : fed inter patrem

D

& filium. effe juftum paternum : inter domi-

Il

num & fervum efle juítum herile: inter virum

J

(

& uxorem efífe juftum oeconomicum : idque

[

N

non defectu conditionis fecundz, fed primae

ac tertiae.

Nam neque filius alter eft a patre,

L

cum fit pars ejus ab eo decifa; nec fervus alter

N

eft a fuo domino, cujus quafi infirumentum ac

;7'

poffeffio effe cenfetur: nec uxor eft omnino

alteraa viro , quia ambo funr quafi una caro.

1

Quamquam juítum ceconomicum minus rece-

It

J

dat ab jufto fimpliciter , quam juítum pater-

üji

num;z

G-

Dz Jvunr.

9

L]

num : nam cum vir & uxor du fint partes

unius communitatis domefticze, habent fe ficut

j

partes unius civitatis, "ut adverterunt S. 'T'ho-

mas, & Ariítoteles r.'Polir. 3. : cum econtra

at i

(ervus fe habeat tantum ut inftrumentum ad do-

Sfunir

sninum ífüum, &filius ad patrem ut pars ad

l5 hh

torum.

D

IL Multo minus dari juftum perfectum

lm r

inter Deum & hominem, idque defectu primee

&fj)

ac terticee conditionis.

Quilibet enim homo

üpum

magis fervus , inftrumentum ac pofleffio eft

AW

Dei, quam homo fit fervus hominis: quod

TET

E

U

inere accidens eft, cum natura liberi omnesfi-

i

l

die

mus &equales; econtra fübjectio ima qua Dei

n d

fervi fümus, oriatur ex fupremo Dei domi-

U G TC

nio, quod in creata omnia inabdicabile ipfi fua

pl

omnipotentia, cetereque perfectiones tri-

n t

,

buunt.

Anfoie.

Ex tertia item conditione apparet, juftum

ium

perfe&cum dari inter Deum*& homines non

: at

poffe: nam fi hoc idem fit obflaculum , quo

r (f

minus juftum fimpliciter detur inter patrem &

entfüm

E

flium, quia filius patri &quivalens reddere

dMqe

numquam poteft; quanto magis id obfiftet

Deum inter & hominem, cum jus quod habet

prin

i ts

Deus, ut ab homine colatur, natura fua tale

nis at

fit, ut nullo hominis obfequio poffit ex-

nuum &

gequari,

omuin

III. Inter benefactorem & eum, cui benefit,

14 C

juftum fimpliciter non dari, idque defectu con-

n t

ditionis fécundae. Quod enim nomine grati-

debitum füri&ti juris,

f paler-

Eugïinis debetur non eft

nuds

À $

cujus

1Ó

Dr Junr.

eujus violatio injuriam conftituat, neque enim

,mh

g

benefactor jus proprie dictum habet, aliquid exi-

gendi ab altero, cui benefecit: cum tora obli-

«

gatio gratitudinis non tam proveniat ex titulo

refidente in benefactore, quam ex honeftate;

]

u

7!

«ua& beneficiis affe&to adheret.

S. 'Thom. q.

JO6. a. 4. ad 1.

t

O.

Amicitia zque eft ad alterum, ac

juftitia, ut habet Philofopus 8. Ethic. c. 8. at-

:

qui inter patrem & filium proprie eft amicitia,

^f

ut ibidem eap. 14. traditur: Erpo etiam porteft

[

inter eos efle juftitia. — & Diff. Maj.

Amicitia

l

zeque eft ad-alterum fàltem realiter diftinétum

C. &que eft ad alterum & realiter & moraliter

?

diftin&tum, ac juftitia IN. &2 Conc. Min. Diff.

l,:

Conf. inter patrem & filium folum realiter a patre

M.

lt

diftinctum poteft effe juftitia. N.inter patrem &

filium etiam mornliter diftinétum poteft effe ju-

UL

ftitia C. Filiustribus modisfpectari poteít. 7. In

quantum eft pars quædam patris pet naturalera

[]

(ui

generationem ab eo decifa. Ex hoc quidem capite

non poteft inter illum & patrem effe juftitia;

n

tum quod non fit omnino alter a patre; tum

quod ei reddere non polfit equivalens; tum

quod licet ex ea ratione patri debeat amorem

& reverentiam , oblipatione pietatis arctiffima ;

hoc tamen debitum non fit legale. & juftitiee;

6 J

fed folum morale (eu honeftatis, quod funda-

o

*ur in debita re&titudine virtutis, quam quis-

J V

que fervare tenetur in füis aCctionibus, que

li JHG

funt ad alterüm.

I]. Si fpectatur filius qua-

d

inpo-

LU

lf

xenus nondum «ft fui. jutis quoad bona te

;

Xalia;

U od

Dz Tunr.

Xr/

DT

a

i

yalia, fed (üb poteftate patria, non. poteft in-

I

1

ter ipfum & patrem efTe juftitia ftricta: licet

At

Tl

enim períona. fit alter a patre, non tamen ju-

il

Y

1

Y

ye; neque jus ullum eft in filio, quod nocn fit

t d

'

lt

füb poteftate patris, aut quou patrem ex jufti-

'Tm (

tia poflit obligare.

It. Denique confideratur filius '1t füi juris,

Vüm, «

& e poreítare patria egrefTus, five per emanci-

f

pationem ; five.modis aliis per leges expreffis,

n

ut fit in peculiocaftrenfi velquafi caftrenfietiam

uf

ante emancipationem.

Et hoc folum fenfu,

l mmï

quia filius omnino alter efta patre, poteft inter

dl

urrumque' effe juftitia perfecta quoad ufum &

vmordftt

adminiftrationem bonorum civilium.

In düo-

Mi Dj

bus autem modis prioribus poteft quidem effe

Itriptre

inter utrumque amicitia, non item juftitia:

paem

hec enim debet effe ad alterum qui jus habeat ;

difej

cum illi fufficiat effe ad alterum.

Quare filius

x Tn

fi ante emancipationem parenti fübtrahat bona

natutgderm

ac diffiper, prodigus audier , non injuftus,

demgpte

quia bona patris ceníentur effe filii ac proinde

f fs

nonaliena. Poít emancipationem autem clam

IIe, (00l

fübtrahens nummos patri , fur erit & vere in-

$; j

juPcus.

Amorem

Affentiri tamen Becano non poffümus , dum

.r&x&ïxfxya: ;

docer, filium, Íi ante emancipationem occi-

(jufünt

derit parentem , 'impium fore & parricidam,

od fünte

fi poft emancipationem, etiam injuftum fore:

H

tam que

nam emancipatio eximit quidem filium a jure

paterno quoad contraé&tus civiles , ab amore

i, Q*

fl que

autem & reverentia ceterisque pietatis ofhciis

em reddit,

n

n

jure naturae dictatis nemineæ immun

CARID

X2

Dz Junr

ARTICULUS. II

&t

j ]üd

De jure in ve &2 de jure ad vem.

Y

)

ico J& Jus activum aliud item eft Jus in re

& Jus ad rem.

Susinve, fic dictumqu

pO

1

veluti adhareat rei, eft quando res ipía mihi

devincta feu oblipata efít, ut ad quemcumque

lls

di

poffeflorem devpnerlr, tranfear femper cum

hoc onere, quod ipfam repetere, perfequi &

"

&t

vindicare poffim.

Sic equum , qui mihi ven-

ditus & traditus eft , poffum períequi & vin-

Y

Ti

M

dicare, a quocumque etiam bonee fidei poffes-

fore detineátur: fic etiam beneficium ecclefia-

POA:

fticum, in quo canonice inftitutus fui.

Unde

& jus in re five reale ab effectu civili ita defini-

L«EF

tur , jus tale quod parit actionemrealem. Actio

ARU

autem ifta , quee eít jus profequendi in judicio

quod fuum eft, vocatur rei vindicatio, & pro

3

varietatererum , qua vindicari & repeti poffunt

in judicio, varias fortitur appellationes, quas

M

MU.

vide l. 4. inflit. tit. 6.

Sus ad vem five per[ogale dicitur, quando

"Ilf

V

2

1

non immediate ipía res mihi devincta eft, fed

N

perfona, nimirum ex contractu vel quaü con-

Tv

tractu, ex delicto vel quafi deli&to.

"Tale jus

períonale habet emptor, cui res empta non-

[

dum eft tradita: electus ad prelaturam ante

e*

FOA

Obtentam confirmationem: prefentatus ad be-

neficium ecclefiafticum ante inftitutionem: pas-

Similiter

1j

fus ab altero injuriam , damnum &c.

hoc jus ab effectu civili definiri poteft ,

]us

1

quod parit actionem perfonalem ; que a

i qw

d1c1-

. od

Dz Junr.

13

ll

dicitur condiclio , id eft, jus cogendi perfonam

Hli !

in judicio , ut fatisfaciat.

ÍIn utroque autem hoc jure nomine re non

hls

tantum accipiuntur res cgrporales, que tangi

' lffüm uæ

poffunt,. ut equus; veftis, domus, aurum,

5 IÉ nj

argentum: fed etiam incorporales, quz folum

'Emfumqm

intelletu poffunt percipi, eujusmodi fünt jura

TE m

ad aliquid ,. vg. jus adeundi hareditatem, fru-

IT

endi , utendi re alterius, jus vie per aprum ali-

Ribl ven.

enum, flilicidii mittendi füperaream aut do-

Q .

mum alienam. : Compurantur enim inter res

V i.

incorporales, ut habetur Inftit. de rebus cor-

ID ecchl

poralibus.& incorpor.

x U

Dico /J. Ad jusin re tres con

äitiones re-

Ltf

quiruntur.

I. ut res exiftat.. Quapropter Ec-

t Ml

cefiaftici non habent jus in re circa : fructus

Injrido

füorum beneficiorum, anno demum fequenti

0, & pro

proventuros.

In rebus autem incorporeis fuüf-

tipolunt

ficit earum exiftentia moralis, ut fünt beneficia

l$, Qui

ecclefiaftica, & omnia jura inaliquid: fuppo-

[

nunt tamen aliquid phyficum precextitiffe, vg.

contractum , in quo & a quo ortum moralis

, qui

d fl

füc exiftentiae habeant.

II.: conditio altera ad

li con-

acquirendum jus in re eft Titulus, qui eít ra-

Tdc s

dix&origo unde jusquodvis oriatur : utemptio;

pa non.

donatio , fucceffio, quibus titulis. acquiritur

ram antt

ominium rei empre, donate, hereditatis:

Collatio eft Titulus in beneficio ecclefiaftico.

*e

v ad lt

yem: pl

A Jureconfuitis definiur titulus ,. juf/a &9'

-

Siniltt

equitati matuvali com[emtamea pojJof[nomis cauja.

tem; caufa vel forma ju[lificande poffefftonis , id

yd, j5

g i

et, qua defenditur cujuscumque pofleffio al

li

altee

14

Dz Junr.

r,mE

alteriusimpugnatione: habetque fe refpe&tu ju-

«

lu

il

ris ficut fe habet ratio fundandi in relatione.

at

Alius titulus eft verus, alius praefümptus.

Vrus eft vera radix & origo juris ac dominii:

p

J

Prefumptus , quando prafümitur vera caufa &

radix, qua tamen non eft: ut cum quis bona

p

MI

fide emit aut dono accipit rem ab eo, cujusres

illa non eft; putans, illum effe legitimum do-

Mi

minum, aut faltem leoitimi domini procurato-

rem.

(í

fii

Defectu tituli fures & ufürarii non acquirunt

tit |

Qu

jus in pecunias furto & ufüra obrentas, licet

ille jam exiftant , & ab ipfis teneantur.

Quia

(ur

Tkf

mumquam uda. tvaditio coufert dominium, fed ita

j v

ff venditio au£ jufla aliqua caufa preeceffevit , pros

pter quam rraditio fequatur, at habet l. IVumquam.

of

q»

i2

. de acqui. rer. dom.

ff

IH. Denique ad jus in re opus eft traditio-

il

ne. Conftat hoc ex l. Zvaditiozibus, C. de pa-

€tis ubi ita habetur: | Zraditionibus $$ ufucapios

M

vibus dominia verum, uon mudis patis tvausfevan-

fur.

Id quod ordinarie etiam de rebus incor-

poralibus eft intellipendum, u colligitur ex l;

ff fub uua. f£. de verbor. oblipationib. ubi ita ha«

betur: $2 quiviam ad fundum fuun dariflipulatus

fuevit ,. poflea fündum partemve ejus ante conflitue

am [eroitutem . alienavevit ,^ evanefcit. flipulatio.

e*

Unde fi fundus in cujus utilitatem fervirus fue-

fat promiífa, vendatur & tradatur alteri, jus

fervitutis illius non tranfit in emptorem; nifi

forte venditor jus illud perfonale , quod ad il-

DT

lam fecvitutem habebar, emptori cefferit, fal-

nj

tem

1

E 2

Ds junz

15

hs y

AL

tem per claufülam illam, quam tabelliones in-

Il

n

Q

ftrumentis publicis folent inferere, nempe quod

li

cefferit omne jus reale & perfonale competens

$4

fibi in tali re.

fatio autem ef? : ; quia per titu-

Wt a

lum folum fine traditione naícitur tantum jus

H

TA g opy

perfonale ; jus autem & obli

gatio períonalis

) jers

non tranfit cum fundo.

m do.

Dixi, ordizarie: nam cum traditio non re-

OCO

quiratur jure nature, (íecundum quod íuffi-

cit mutuus confen[us figno expreffus) fed tan-

Wt

tum jure humano, eodem difponente in variis

, lt

cafibus traditio ad acquirendum jus in re, íeu

dominium rei non requiritur. Nam 4. in be-

Iir. Qg&a

:

l

A

/

/Hlf 1

neficiis ecclefiafticis füfficit collatio & accepta-

to. c. 17. de prebendis. in 6.

^j [ns

Ad poffetio-

Aunum,

!

nem tamen beneficii. neceffaria eft traditio &

5

quafi apprehenfio ejus per a&tum aliquem, v.g.

L d

per feffionem in cathedra epifcopali accipitur

Chpe]

poffeffio Epifcopatus ,

& per alios fimi-

les actus acquiritur poffeffio 'aliorum bene-

L

franjae

ficiorum. //. In hereditatibus ex teftamento;

ubi füfficit editio hereditatis. 1.23.ff. deacquir.

Dusior: V

:

npratl

]

vel amitt. pofTeff.

Aditur autem hareditas

lpl

j hts

dum accepratur verbo vel faéto. $. 7. Inftit. de

filatt

heered. qualit.

41T. In legatis a teftatore reli-

v eufitl

&is, ubi iterum füfficir acceptatio per l. 86.

fipuim

$. 2. de legatis & fideicom. I.

AF

uando

*v

vitus o

aliquid donatur, relinquitur vel venditür Ec-

dter j

"

j

clefiis, piis locis vel civitatibus. 1.fin. C. de Ss.

Qun) Til

Ecclef. ^hic enim (üfficit acceptatio Ecclefiz ,

"EE

' loci pii ac civitatis.

F. In centractu Societatis

FT. Si

du P

, emnium bonorum per matrimonium.

W

alteri

16

Ds Juntr.

alteri donáfti fündum , domum &c. füb ea con-

g

ditione, ut tibi preebeat alimenta, is vero non

quüh

quj

praíter, ftatim iterurn acquiris jus in re antea

donara:

FII. Si Princeps contrahat cum ali-

D)

Is

quo; vel donet, velintendar transferre domi-

nium, donatarius vel contrahens cum Principe

J

illico jusin re acquirit.

F. Inhypotheca vel

dj

pignore, in quo acquiritur jus in refineappre-

d

henfione vel traditione.

Univerfimloquendo;

Ü

J

quandocumque velex dominio , vel ex difpofiti-

onelegis alicujus conítat;aliquem habere jusin re

L

du

antetraditionem , traditio tunc non requiritur:

quodíi hoc non conftiterit, acquiritur ranrum

PUl

jus ad rem.

Ad acquirendum enim jus ad

rem nec traditione opu$ eft, nec ut extet res

pl

ii

dN

ad quam jus comparatur, fed fufficit folus ti-

iU

m

ggluc.

l

d

ARTICULUS IV.

H

W

[ri

Quid $* quotuplex fit dominium ?

b

iro L Dominium eft jus perfe&e difponeud:

li

4

D

de ve corpovali , — vifi lege probibeatur. . Yta

f0 00

Bartolus in L. $i quis ut $. Diffeventia. n. 4. £.

i

de acquirenda poffeff,, quem Jureconfülti pat-

fim fequuntur.

Dicitur J. Sus, nimirum pro-

e*

prieratis: nam de jure jurisdictionis, unde do-

minium jurisdictionis feu poteftas gubernandi

» fübditos derivatur, proteftati fupra jam fumus;

t

mobis in prefens noneífe fermonem. — Habet

n

autem jus proprietatis íe ad dominium tam-

J

quam genus ad fpeciem , eo quod ooine do-

mini-

u (i

r

Dzs Juns.

17

"Ut

minium fit jus proprietatis in re, non item

Pt

quodvis jus in re fit dominium: uterque enim

Jb t à

conjugum habet in alterius corpus jus in re,

E

non tamen dominium : ufufructuarius jus ha-

N

ber in agrum , ufuarius in commodatum, de-

Ump!/hf/þe

pofitarius in depofitum ,

Xvl

objectorum dici queant.

quin domini h—orum

lDetpor

Dicitur AT. us pevfetle difponendi de ve, hoc

Oruend)

eft, omni modo & propria auctoritate utendi,

wjfpo(id-

ebutendi re ut fua, illa fruendo, illam venden-

Xsure

do, donando , deflruendo , quod perfe&to

ts

dominio maxime convenit.

Tüf i

Dicitur 111. difponendi de ve covporali * qua

m s a

additione Jurifconfülti dominium diftinguunt a

[ f0j

1

uafi domitiio, quod juxta ipfos eft jus perfecte

!

10u ls

$t

difponendi de re incorporea: nam cenfuum,

4

juris patronatus, beneficii ecclefiaftici, famae

& aliarum ejusmodi rerum ,. quee non conractu,

fed folo inrelleftu percipiuntur, ajunt, non

dari nifi quafi poffeffionem ; :nec ea vero do-

jl

:

minio poffideri putant.

z/gfpæ;&:ar:/z

Dicitur 1F wifi lege probibeatuv: quee. qui-

a. T

"

dem conditio perfectioni dominii nihil detra-

D4 T.

hit, eo quod actum fecundum dumraxat affi-

i pa*

ciat. Patet in pupillo, qui in hac setate prohi-

m pro-

betur de füis bonis aliquid alienare; cum per-

inde d*

fe&us dominus [it omuium , Gealat. 4. v. 1.5 fed

&

ornatü

& majoratum, aliaque id genus bona alienari

ymfüni

per leges nonlicet, tametíi vero dominio pof-

fideantur.

, H

piom &«

A Theologis dominium rerum tam corpo-

onk [0.

ralium, quam incorporearum indiscriminarim

fii

i

it&

18

D jonr.

ita definitur: 7u pevfeGe difpottendi de ve ut fua.

ia

l

A

Qua: brevi definitione & jus jurisdictionis, &

D.

jus proprietatis ad rem; & officia legatorum,

tutorum, adminiftratorum, aliaque a dominio

QW

Dy

aliena excluduntur.

: Dico.14. Dominium aliud eft plenum &

[iU.

shl

perfectum, aliud non plenum & imperfectum.

Dominium glezum €5' perfe&um five dominium

MJ

/rw'ffl

in folidum eft, quod nuper defcripfimus.

ridd

Dominium zoz plegum & imperfetlum eft , quan-

quisqlli

do non poteft quis perfecte de re quapiam ut

»x

fua difponere : nam deficit quandoque jus ex

Tde

parte objetli , ut quando quis alicujus rei eft

(

dominus, (ed non habet inregrum jus in illa;

g

v. g. cum habet agrum fine emolumentis, aut

lt

emolumenta fine proprietate apri; ubiuna pars

juris pertinet ad unum, alia ad alium.

Ali-

bf

quando vero deficit jus ex parze fubje&li, vide-

i

l

licet cum ex parte obje&ti qüidem eft indivi-

qu

fum, divifam tamen eít inter plures, quorum

"

quilibet in toto illo jure feu dominio habet par-

qti

?;

0!!l

ticipem: ut fi hereditas inter duos dividenda,

ager a duobus indivifim eft emptus, neuter

n

habet dominium perfectum, fed uterque im-

4

&Ul

- perfe&um fübjective, quia nullus fine alterius

confenfü de re communi difponere poteft.

&i

lgt

Secundum . hanc expofitionem dominium

t

.

imperfectum dividitur in dire&um & utile..Di-

W

abet

AU

velhunm quidem dicitur, quando quis

proprietatem fine ufüfructa: U7ile vero; cum

"

Av |

&

«mm

quis habet ufümfruc&tum fine rei proprietate,

id eft, jus utendi fruendi re aliena falva ejus

ij

fus

-

" Dz Junz.

I9

l

fubftantia, ut eft in nudo ufüfructuario , in em-

KWUB

MT

hireuta , & feudatario.

I

i

JDico 414 Repugnat, ut duo fimul habeant

l tn

NQM)

ejusdem rei dominium plenum, perfectum &

in folidum.

"Thefis ifta fequitur ex duabus

lrl

conclufionibus pracedentibus: & habetur l. 5.

e

Dd

O ljo fi duobus. fE. Commodat. ibi; : Celfus .

rj

ait, duovitm quidem $n [olidum domiuium vel pos-

r

faffonemeffe non polfe.. Probatur ab evidente con-

&t Qu

tradiclione; qua ex rali cafu fequeretur: nam

m t

quisque horum haberet dominium perfectum

Qu

in re aliqua;. poffetque de ea pro libitu difpo-

TT

nere: deinde non haberet, nec poffer de.re

ib i

difponere; eo quod pravaretur jure alterius,

Deni, a

. qui cum in rem eamdem plenum ac in folidum

habeat dominium, poffet illum iufte impedire;

Biripus

m A.

l

& viciffim hic ipfe ab altero condomino impe-

W?I j VidE"—

dirij quo minus perfecte de eadem re difpo-

d mat

Ergo neuter haberet dominium fimul

, quonut

ejusdem rei perfe&um & in folidum, fed urer-

que fractum. & imperfectum.

lubet -

dl

Ob;. 1. contra 1. coucl. . Qui prohibentur a

, Mi

lege difponere de re quadam , non habenr jus

qein , perfecte de illa difponendi; ergo male adjicirur

4f definitioni hac conditio: z;// lege probibea-

Zu.

Difl. Autec. non babent jus perfeéte. de

h

w illa:difponendi ,. fi legis probibitio porentiam

il ) difponendi afficiar C. fi prohibitio folum re-

*-

dsh fringat & inhibeat ufüm .& exercitinm, pote-

ao on flatis /V. fi lex praefumat jus integrum difpo-

gopritt

nendi in fübjeéto, prohibitio.actus nec demit

difponendi, fed haber

jn eäug xïe,c imminuir poteftatem

A

e

26

Ds Jonx.

in?

fe tantum per accidens: ut patet in pupillo,

ui ceffante legis vetantis obligatione , libere

g

:

ybll

ifponit, etíi novum jus ipfi non conferatur.

Nemo negat; te ovis tuge dominum effe, licet

v

ea veíci diebus abftinentiz leges ecclefiafticee in-

bt

terdicant.

Sed & dormientes, ebrii, deliri

ex morbo, de bonis fuis difponere non valent,

gendl

qua dominio perfecto poffident.

Ur ergo

scadcg

evadat ex prohibitione lepis dominiuto imper-

i

qulum',

fe&tum, opus eft jus proprietatis gravari jure

Unde acci-

contrario alterius eoque notabili.

qi

dit, ut poffidentes majoratum vel fideicom-

ys

Drat

miffum non habeant plenum dominium ; eo

quod ipforum jus gravetur reali jure eoque in-

Tivl

,'m

figni aliorum, quibus fieret injuria, Íi talia

bona alienarentur.

[j

Jofl. L. Quamvis pignoratarius jus habeat

ïlll!lm.l

q p

in pignore, five pignus fibi obligatum, debi-

tor tamen perfeétum habet dominium pignoris

j

Q

quod dedit, l. Cum €9 fovtis. $. Pigmus. fE. de

jl

pignoratitia actione: item qui per bonam vel

znalam fidem poffeflione rei fpoliatus eft, re-

b

(

FR

tinet

erfe£tum dominium , quin de re illa

perfecte difponere poffit pendente lite ; pos-

t

Eu

feflor enim bonse fidei poteft illum impedire;

i

male autem fidei poffeffor habet jus, ne a le-

E

D

.*

gitimo domino privata auctoritate per vim fibi

»

res poffeffa auferatur.

Ergo poteft dari do-

fnq )l

minium plenum fine poteflate perfecte difpo-

lfj

nendi. E. Djff. Conf. datur dominium fine po-

in]

teftate fimpliciter tali perfecte difponendi de re

&Uf] d(

fua AV. fine poteífate proxime expedita ad

uilum

Ml

i

e

Dz Juz*:

2rY

"t hr

ufüm & exercitium C. In datis cafibus dominia

gamï*, l

n

non gravantur jure aliquo firmo, ftabili ac no-

Md

tabili, quo poteftas ipfa perfecte difponendi

DN

tollatur :' fed jura illa oppofita pignoratarii, &

li

bonz maleve fidei poffefforum cum fint mo-

dj d

dica, infirma & inflabilia, poteftatem difpo-

Ut dbog

nendi inregram adhuc fervant ;; & folum ex

Ua

accidente ejus ufüm & exercitium ad tempus

T itpe.

impediunt.

Ita jus commodatarü utentis

RAV r

equum, nihildetrahit poteftati domini cujus eft

Ut qi-

Perinde ac facultas naturalis videndi

equus.

d.

perfecta manet in eo, cui oculi obvelantur.

Wtm, «

Praterea cum lex bonee & male fidei poffeffo-

t u i

ribus indulgere aliquid videtur , neutri aliquid

1 1 t

juris in rem poffeffam concedit; fed hocfolum

fludet, ut paci publicee confülatur, domino

] bt

autem fpoliato usque adeo non obfiftit; ut ei

, dei.

etiam juris remedium offerat.

m u

lufl.2. Dominia civium gravantur jure ac

T

dominio alto reipublice, cui fubfünt, eoque

bonim f

notabili ac firmiffimo ; ergo nulla dantur per-

t d re.

fe£ta dominia fubditorum.

E. Dift. ntec.

d r il

gravantur jure alto reipublice , quod fit ratio-.

p po-

nis alius C. quod ejusdem fit rationis V. Do-

impetüs;

minium particulare & baffum civium excludit

tantum dominia ejusdem ordinis, nequaquam

,neae-l

t vim fi

vero dominia ordinis eminentioris, cujusmodi

( ia

*e

eft jus reipublicae altum & jurisdictionis , cui

eiedie

in cafü neceífitatis communis cedit dominium

om i p

baffum & proprietatis fübditorum. Igitur de-

yeritet

finitioni dominii perfe&i in conclufione utra-

hd

que explicaz dominium jurisdi&tionis nihil

a

u

Qiicit.

3

u

22

Dz Junr.

officit.

a

Multo autem minus füpremum Dei in

g

creata ornia jüs tam proprietatis, quam Juris-

qpnit

dictionis, quod eft Deo effentiale, inabdicabi-

le, & creara jura infinitis modis antecellit: cu-

9&&

j

jus intuitu homini nec. juris quidquam nec do-

IU

minii in fefe , aut res ceeteras effe poteft.

p(ur:'*

Ql4. IF. cont. 2. coucl. Lex 1. fb S? agev

/-à

[

vetliualis , negat vfufructuarium effe dominum

j

Á

ht

Er Inft. de u(üfru&u, in princ.. Ufusfru&tus eff

d

jus aliénis vebus utendi, feuendi, falva vevum fub-

«

Jlauzia.

Erpo dominium non recte dividitur

s

in dire&um &utile. — &. /V. Cozf. Lex , Pofféte

m

Joves. C. de fundis patrimonial. appellat em-

t5

phyteuticarios, fuzdorum domingos, cum tamen

DT

non fint domini proprieratis, fed tantum ufüs-

fructus.

Unde evemit, ut, licet dominium

m

ücpt

utile non fit tam proprie dominium, quam

hi

n

!

M

li

dominium proprietatis, multique malint do-

ii

minia utilia vocari jura realia: non expedit ta-

[

men repudiari communem ac recepram /illam

07

diviionem dominii imperfecti in directum &

ii

utile.

í

Obj. IH. coutva 3. coucl.. Summus Pontifex

j

una cum Ordinario & collatoribus habet pote-

li

Ítatem conferendi cumulative omnia beneficia

mi

$1

ecclefiaftica vacantia.

Ergo penes plures po-

Tl

Ml

.*

teft effe jus plenum non tantum objective, fed

Ia

etiam fübje&tive, hoc eft, toraliter & divi(ibi-

^

liter, ita ut unu$ Dendeat ab alio, ficut depen-

Ms

det, quando jus prafentandi ad prebendam

n

jj

colle&ive fimul ad Capitulum & ad ejus Praela-

1

tum

ÍiQ

j

Dz jv&r.

Ti

li

tum pertinet. s JV. Corf. Collatorum iftorum

fingulorum jus non eft abfolutum, fed condi-

!

Ilïd j

lm

N

i W

N

A

l

ii

tionatum ,. pendens a preventione, qua com-

pletur jus proximum & ab

folutum conferendi

Dl

rebendam :

illius enim folius collatio tenet,

fquamnec à

asf

ui conferendo antevertit alterum.

Quodfi

y,&nga

lures equales eodem tempore concurrant;

non poffunt conferre beneficium, nifi indivi-

E domnum

Wïll!]l/ff/f

fibiliter, hoc eft, fimul omnesidem fübjectum

Si

m fs

denominando; ubi alius ab alio pendet.

vero una cum Papa tempóre eodem concur-

ERN

ln Nj

rat ordinarius, & divería fübje&ta ambo deno-

minent, preevalet jus Pontificis, ob conferen-

npela .

y UT fT

tis prerogativam; nifi denominatus ab Ordi-

u us

nario poffeffionem jam occupaverit; perc, 31I.

vt donrim

de preeb. in 6.

Non ergo rale jus in folidum

dici poteft & perfectum, fed fra&tum & im-

iim, qu

i d

erfe&tum :- quod in aliis, que contra theíin

;

t

unt, inductionibus haud difficulter perfpici-

p e

tur,

spum ln

üredun d

Obj. IF. Saltem in in(tanti donationis datur

dominium in folidum rei ejusdem iater dona-

y Pontfex

tarium & donatorem. Nam qui de re difponit;

habet poteftatem moralem de ea difponendi:

jit pott

j benefict

atqui donator difponit de re, dum eam donat ;

ergo. E. V. Affevt. cujus. prob. Difl.. Qui de

dures p*

Z&IWC) (EC

re difponit a&tione perfectiva feu continuativa

poteftatis moralis, habet poteftatem moralem

& dvb

r t

difponendi C. qui difponit a&tione deftructiva

poteftatis moralis, habet poteftatem moralem

gt

difponendi |V. Difpofitio & a&io perfectiva,

| ejusPrä'

five ufus continuativus & confervativus fuee rei

4

non

*4

Dzr Junr.

non abdicat dominium, fed preefuümit volunta-

j

gtast

tem perfeverantem inherendi füze rei: cujus.

znodi eft inhabitatio domus, cultus fui fundi,

m

|

ufus togz propria &c. Difpofitio autem deftru-

&tiva eft voluntas abdicandi rem füam , ut do-

ls

ti

natio & alia quevis abdicatio: qua quidem in-

compoflibilis eft cum dominio abfoluto & for-

íi

i

xnali: füfficir autem hoc preeceffiffe; nec enim

qui rem füam deftruit , in inftanti deftrutionis,

ii

(1

quo res incipit non efle , abfolutum ac formale

dominium rei non exiílentis habere poteít. Ex

nin

hac do&rina conílar ,

qii

quod actus fecundus

perfe&tivus & confervativus fupponat exiften.

t

j

tiam actus primi etiam pro inftanti, quo actus

fecundus exiflit; non tamen actus fecundus

(

deftructivus, qualis eft donatio, quae deftruit,

mium

abjicit, & transfert dominium abfolutum &

n

f

formale.

ul

Irf.L. Nemo dat, quod non habet , feu

quod non eft fuum: atqui donator in inftanti

donationis transfert dominium abíolutum in

H

donatarium : erpo in eodem inftanti habet il-

[rif

lud.

E. JDifi. Maj. Nemo dat, quod non

J

habet; & quod non eft füuum in fenfu compo-

fito donationis, feu in inftanti quo dat N. ne-

mo dat, quod non fuit fuum in feníü divifo

:

(

donationis , five quod non immediate ante ha-

W

buit C. In data propofitione verbum non fü-

J

znitur pro Sratu, fed ampliativ$, ut cum dici-

T

*. mus; nemo deítruir, quod non habet, nemo

C

. Ípoliatur re, quam nonhabet, nemo moritur,

(

qui non vivit forma non definit; quee non eft

b

]

n

-

Dx Junr.

25

OM

i

infübjecto &c.; ad quarum enuntiationum ve-

lh

b (ij

rirarem fufficit; imo neceffe eft, preceffifle

t

j

formas, que tolluntur.

AO

lm

Iufl. 14. . Eodem inítanti, quo ponitur ef-

10

fe&us debet caufà ipfius exiflere: atqui dona-

QU ;;,

tionis caufà eft dominium; ergo eodem inftam-

Dniiy.

ti debet exiftere quo donatio.

m Dift. Maj.

:j DC nj

Eodem inftanti debet exiftere caufa proxime

A

ACf

influens N.. prafuppofitive fe tantum habens

C. JDifk.etiam min. Donationis caufa eft do-

W. G

minium conditionatum, extrinfecum &. vir-

ls s

tuale C, dominium abfolutum, formale & in-

Qtut rf

trinfecum, fu/difl. eft caufa donationis praefüp-

h quad

pofitive fe habens C. caufa proxime influens N.

ts Rcunds

Cauía proxime influens in donationem eít do-

teilru

minium conditionatum , extrinfecum , virtuale,

fotum &

radicale & fundamentale, eftque poteftas phy-

fica (eu voluntas abdicandi dominium inftanti

r f

B. lege ita favente, ut maneret quis dominus

d inftani

abfolutus, fi inftanti B. dominio íe ipfe non

foatum i

fÍponte abdicaret.

Cum ergo dominium dire-

Yi lt

&te & in fe per donationem tollatur, fübducta

g non

voluntate ; qua confervatar dominium , non

] um«

poteft donatio effe actus dominii abfoluti tunc

iN

exiftentis: quia nullus a&tus deftruit füuam po-

Yfa divio

tentiam directe & in fe.

e qtel

Neque fingi etiam poteft, quod donator

n nl

in donationis inftanti prius natura habeat domi-

um d

nium abfolutum & formale: nam cum dona-

at f&

tarius tunc incipiat habere dominium formale

,P

qo mortus

& definat idem in donante, in eodem inítant

yY

gon

reai fimul pro diverfis figuis effet forma &

I

D5

ejus

26

Dz Junt.

jm

ejus privatio & nepatio, quod fane conftat re-

pugnare ex legibus contradictionum.

Alias

l

j

dicam , in eodem inftanti abíolutionis poeni-

Qu

[

tentem effe fimul in flatu gratiz & peccati: in

Ts

inftanti baptismi Petrum effe Chriftianum &

fsl

Catechumenum: in inftanti ordinationis eum-

u

dem & Sacerdotem effe & non Sacerdotem:

f

Sponíos in inftanti contractus conjugalis ha-

-

f

j

bere jus in corpus füum; cum tamen tunc jam

il

verum fitillud Apoftoli, 1. Cor. 7. v.4.. Muliev

[

fut. covporis. poteflatem mom. babet, fed vir. — .Si-

t

R

militer autem €9 vm eec.

Ex fupra dictis

m

Colliges. Ad conftituendum dominium, fi-

f

cut ad quodvis jus in re opus effe tribus con-

]

ditionibus füpra memoratis, videlicet exiften-

i (' Il

tia rei, titulo & traditione feu apprehenfione

4l

fei.

Apprehenfio autem dividitur in natura-

Ti

;

lem & moralem: ;ppreheufio naturalis &g veva

ï

efl, qua res manibus prehenditur, aur pedi-

bus premitur ;

& res quidem mobiles acci-

[

piuntur manibus, fi vero immobiles fint, pe-

T0

dibus illis infiftirur. — ;Zpprebenfio qmoralis feu

u

l

fi&a dicitur, cum fit aliquid4 quod pro rei qua-

[)

llf

i

litate. cenferur fufficiens ad apprehenfionem.

w

Quinam autem fint.aétus fpeciatim quibus fe-

cundum juris difpofitionem res ficte appre-

henduntur, mox explicabimus.

ARTICULUS

V.

Definitio aedivifio po[feffonis.

ts

o?4. Poffeffio, qua quafi complementum

Wi

N

& ultima perfectio eft dominii; dicitur a

pedumi

Dz Jons.

27

i r

UR À

edum pofitione,l. 1. ff. de acquirenda poffeff.

Is

ll

Alii derivant a pofitione fedium, unde germa-

n

nicum vocabulum, quo poffeffionem exprimi-

Alf]

mus, ortum effe viderur.

Poteft autem no-

lm

bietii-

QTM

men poffeffionis tripliciter intelligi, z. O.

ve, pro rebus ipfis; qua poffidentur, ut l. 44.

Í

i?cerdorem:

ff eod.t. Il. Formalzter , pro acquifitione pof-

Jixls h .

feffionis, cum quis incipit rem detinere, eive

n m

infiflere, l. 15. $. 2. f. Ex quib, cauf, majores.

4 Mil

Ill. Pro effectu Ve-l jure, quod oritur ex rei

w d

ls

detentione ; vocarique poteft poffeffio juris

.44. nuper cit. De duabus

pofterioribus hic

tinun, f

lum tractabimus.

tthis C0V

f

Q

Dico L. Poffletfio formaliter fumptä eft vei

(tretlen.

Yebaont

corpum.[z's appvebeufio [eu detentio, covporis , ati-

ai eg quvis admiuiculo.

Ira Bartolus, Covsr-

T MY

Dicitur l. J

ruvias, Azor, & alii pa(fim.

TO

corporalis, cujus quidem vera poffeffio ab Ture-

a p

blles atd

confültis admittitur; cum econtra, juris ve-

nandi, decimandi, fervitutum & cujusvis ju-

n

vtl feg

ris incorporalis nonnifi, guaff pofjeffia. dicatur ,

quae non tam in detentione, quam in ufu &

oriqur

nlfonem.

talium jurium exercitio confiftit.

Quamquam difcrimen iftud non ram reli-

ibus ft«

iofe obfervari folear, & jura illa dicantur poí-

& qpe

j

deri, fine adverbio 4u4//: eo quod horum

e

quafi po[feffio eosdem pariat effe&tus, quos re-

«

rum corporalium apprchenfio.

il.

Dicirur II ZZpprebenfio adminiculo covporis * -

Corporalis enim aliqua actio ad poffeffionem

w

Jeaatum

j n

reQui?itur, vt yel manibus Es mobilis a.päre

Gf

Pedum

'

28

Dr Junr.

u

hendatur, vel pedibus fundo infiftatur, appre-

henfione vera; aut íi ficta fuerit, peragatur

ylten

[

traditione clavium, hafte, annuli, aliusve in-

I]i[kilg»

ftrumenti, idque poffeffor faciat vel ipfe, vel

h B

Ü

per procuratorem, filium, fervum.

Dicitur IIL./. Zdmiziculo apimi , h. e. ut qui

ftj

H*rf":

rem apprehendit, id agat animo eam, ut fuam

habendi.

Quibus verbis excluditur poffeffio

p

[

impropria depofirarii , ufüfructuarii , coloni,

inquilini, procuratoris, & quorumcumque,

anj

lo

qui alieno nomine rem occupant vel detinent:

nam etfi tales poffint ac foleant dici, effe iz po[-

T)

uila

feffroue , 1. 10. ££ de acquir. & amitt. poff. , tamen

J

proprie poffeffores dici non poffunt.

pw j

j

Diciur IV. | ZZdminiculo juris: von quod

femper requiratur juftus poffidendi titulus, aut

(

DA d

?

quod poffeffio debeat a jure approbari pofitive

M

(nam fur vere poffidet rem furtivam, licet in-

jufte) íed füffieit , modo jus pofitive non

b

T

refiftat ,

poffidentem inbabilem | reddendo;

vel detentionem ita prohibendo, ut numquam

lii

jl

habeat vim vere pofleffionis: quo modo laici

inhabiles redduntur ad poffidendum res facras,

I

À. Qui uuivevfas. fE. De acquir. poffeff.;, homo

privatus ad poffidendas vias publicas & alia bo-

ï

/

na communia.

.

Dico I[. Poffeflio in quantum eft effectus

E

""

L

:

poffeflionis formalis, definitur

us iufiflendi

J;J)

f

n

Adicui vei tamquam [üe mom probibite po[fideri.

[

[

Patet ex citara l. 1. f£. de acquirenda poffefiione;

Es

icitur L S'5:, quo illam difcepnamus a pos-

nMu l

"Bl

fefhione formali, five ab actione, qua rem ap-

LT

lü"t

pre

Dz Juxx

29

MLH ] cp

Y

rehendendo poffidere incipimus; atque jus ei

T)E

r

infiftendi nobis comparamus.

Dicitur I. Zus

h

anfiflendi, u diftinguatur a dominio, quod per

H PLX

"h IN

Íe ac formaliter eft jus perfecte de redifponen-

di. Ar ratio juris poffidendi hoc proprie prae-

leitg

ftat poffeflori, quod rem pacifice tehere pos«

1 Ut (im

fit, feque contra perturbatores juris remediig

? pofifio

tueri.

» oj

Dicitur II £ei zoz. probibite poffideri : ubi

Nürqre

enim jura obfiftunt , jus nullum dari poteft, v. g.

Vr

Dicitur IV. Zam-

laico poffidendi res facras.

T

quam fue: nam fiquis rei alienze alius nomine

DOf

infiflat , alius quoque erit poffeffor.

Ita pu-

l,

pillus eft poffeílor bonorum , qua tutor pro

: N

ipfo detinet: Cajus poffidet bona per procura-

Id t

torem, per filium, aut fervum füum. Quodfi

b lt

tutor aut procurator füo nomine poffeffionem

, lt

adirent, hi effent poffeffores, non vero pupil-

ofitie n

Servus tamen domino, &filius

lus aut Cajus.

reddend

nondum emancipatus patri poíliderent, licet

LDomquam

fibi retinendi animo rei apprehenfe infifterent.

modoci

— Dico 3. Poffeffioni plura eaque ingentia

165 t

commoda a jure tribuuntur , ut merito dican-

, lomo

tur Zear; po[fidentes.

I. In pari caufa aut in du-

S al bos

bio rmelior eff conditio po[fideutis , ex l. 128. f£. &

cap. 65. in 6. de Reg. Jur.

II. Parit in judicio

t efftus

prefümptionem dominii: unde poffeflor non

j inþj?e»di

tenetur probare rem effe füam, fíed advería-

7 þa/ä(iz*ïl

rius; nifi poffidenti refiftat jus, ut laico bona

v

fàcra tenentig, aut nifi adver(arius pro fe habeat

intentionem in jure fundatam , ut haber Paro-

Fs

msip»

um2

ehus ad decimas : velnifi gravis ftet preefum-

prie

p

306

Dz JosE.

ptio contra poflefforem. — In caufis item matri-

(

monialibus & beneficialibus, prior contractus

t

at

& colltio, íi de iis confter, preferuntur.

at

IIl 'Tribuit poteftatem acrius poffeffionem

g

füam tuendi contra invafores , etiam vim vi

g

t

repellendo: & fi poffeffor illa deje&tus fit,

etiám armis eam repetendo, modo id in conti-

l

UM

nentifia IV. Parit prefcriptionem, & facit,

n

ut res quee non eft tua ; elapfo tempore certe

I /[,*11 J

tua fiat.

f i

iM

Jl

V. Longiífimi & immemorialis tem-

poris poffeffio inducit prefümptionem tiruli ,

put

ant

quem proin allegare & probare neceffe non

eft.

VI. Tribuit jus adminiftrandi rem pos-

hunr

fcffam pendente lite: atque judicem obligat ad

prqur:

tuendum interea poffefforem. in poffeílione.

pDLlGSf]I

[

VII. Privilegium facit fubreptitium & nüllum,

!

quod in przejudicium poflefforis eft impetra-

ll

tum , nifi in eo fiat mentio derogatoria poffes-

fionis.

VIII. Dat actionem realem, qua Pu-

bliciaua dicitur , qua quis rem poffeffam fibi

W

ablatam vindicare poteít adverfus quemcum-

hr

ww).ffää:

que poffefforem , excepro ver

o domino, &

W Wi

l

i

eo qui cum titulo eam poffide. . IX. Denique

fi dominus rei injufte expellat poffefforem a

poffeffione, amittit dominium, & hoc appli-

eatur expulfo: fi autem non fit dominus; te-

l

QU

H

l«

4

nerur reddere póffeffionem expulío, & infuper

fs

* sefítimationem ejus , ex l. figuis n tantam. C.

0

J

.'Unde vi. Sed hec lex non videtur amplius

l

L

D

*

effe in ufu, tefte Covarruvia l. 3.yariar. refol.

16. n. 7.

ff

VU

Ol L

N

L

4

Dz Junr.

3X

m[5:"'"""?:711'.

m

l

Obh. 1. Injufta poffeffio five bona Give mala

j

"* fde, eft vera poffeffio, quin ita poffidens ha-

)Pxi

T

! i

'

ü.ü;m

*t f beat jus infiftendi rei tamquam füz,. ut paret

in furibus; ergo poffeffio non videtur defini-

£m T

nienda,. us zufiflendi, fed potius infiftentia in

hd

ui bona fide & cum

J o

re ipía.

5. . Conf.

titulo prafümpto rem alienam poífidet tam

1f

DOre cerfe

jure naturali; quam pofitivo nixus rei alienae

ramquam füee infiflir,

Qui autem mala fide

IN

rem alienam detinent, ut fures, non quidem

n tj

jus verum in confcientia habent, ei infiftendi),

wf wn

cum fciant non effe füam; nihilominus leges

( rem m

humane ipfis favent , non quidem pofitive àp-

ht

probando poffeffionem fine titulo; fed quod

E

offidenti non pofitive refiftanr illum redden-

dadm,

do ad poffidendum inhabilem , vel detentionem

pere

ità prohibendo, ut numquam verce pofleffionis

r s

vim obtineat: prout inhabilitantur laic

1 ad pos-

130

fidendum res facras.

:

lm (l

OD;. 1. . Qui habent dominium utile tan-

J

tum; habent verum jus proprietatis ; & dicun-

yuim, &

tür etiam effé i poffeffrone |. 1o. ff. de acquir.

Jagie

poff. Ergo illorum poffeífio non bene dicitur

[(rem à

impropria.

& Difl Conf lllorum poffeífio

y p

non bene dicitur impropria refpectu rei cujus

Ius, t

abent dominium utile N. refpectu fui juris &

(infüpt

fru&uum. C. Fundum, in-quo ufüstructus

E

(uifouun

;/ ' z

conftituitur, civilirer per fe poifider propriera

r ampl

rius, naturaliter vero per ufufructuarium,

j emphyteutam , vel feudatarium: hi viciffim jus

iuum, utendi, fruendi fundo, fructusitem perce-

;-:

[jj Ptos & naturaliter &civiliter poffident; & hoc' .

qugm

32

Dr Joz&.

quidem intuitu pofleífio ipforum propria dici

qUM

TDCTetUr.

qmu

D

x

ARTICifLUSVI.

ff

Wi

Quomodo pofféffio dividatur, acquivatur , amit-

Zatuv «

pof

tf

o?a. Ex iis, qua füpra de titulo difputa-

N

vimus, intelligi haud difficulter licet divi-

12 ff

fio in poffeflionem juftam & injuftam: nam

äa t

jufta eít qua titulo nititur, injufta quee caret

«

]

titulo.

Ex titulo item prefümpto, qui etiam

aui

apparens & coloratus appellari folet , poreft

j

accidere polfeffio bonee vel malee fidei: nam fi

cuni

titulus talis credatur effe verus ,

bone fidei

j

poffeffio adirur: mala vero fide potfider, qui

vitium in titulo advertens aut füfpicans pofles-

fionem adit, aut profequitur.

Pro diverfitate

titulorum poffeffiones varia nomina fortiuorur:

I

ita res dicitur poffideri pro empta, pro donas

ta, prolegata &c. Nunc ut divifionem magis

u l

ufitatam explicemus

Tf |

Dico L. Poffeffio a modo poflidendi, . alia

eft naturalis, alia civilis.

Natuvralis. dicitur ;

« lN

cum quis rei infiftir naruralirer, hoc eft, ram

uT

corporis quam animi adminiculo illam ut fuam

$

occupando.

Civilis autem poffeffio eft quae

'L!s

T Éele.animo detinetur. Dicirur poffeffio ifta ci-

vilis, tum quod modusifte poffidendi fit magis

civilis ;; quam naturalis, tum quod effectus

!

N

r)

P

ariat civiles, nimirum prafcriptionem &ufu-

Jiï»ï]; Q

eapionem. — Contingit autemn fepe, naturalitet

a!iu

Dz ]vn*.

35

d

l

]

!

;

Ai

,"]

d

aliquid poffideri, quin poffideatur civiliter:

nam fur rem Cjo fübtractam poffider tantum

! naturaliter; quam Cajus adhuc civiliter poffi-

j

det: quamdiu enim per jus civile aliquis non

declaratur poffetlione fua excidere , alter in

LT.

offeffionem intrufüs cenfetur naturaliter tan-

tum potfidere, fecundum l. Clain poffideve. ff.

if difpufg.

De acquiv. pof. . Quamquam autem poffeffio

Ferdij

ifta mere naturalis fir admodum infirma, ad

"u Tif

hoc tamen conducit, ut poffeffor a nullo ex-

L at

:ianeo, ne quidem a domino ipfo , nifi publi-

) m

ca autoritate deturbari poffit.

lt pd

( nam]

E converfo datur poffeffio mere civilis; ut

cum dominus abeít a re füa; modo animum il-

he f

lam fibi habendi retinear. Inftit. De zgzerditlig.

tl qui

ts ol

$. Poffideve.

Ut tamen civiliter poffideas , opus

eft poffetfionem incoari adminiculo etiam cor-

ietütu

fortiut:

poris.

Preeterea fieri poteft, ut quis rem eamdem

p Q0ni

civiliter ipfe poffidear, & naruraliter per ali-

Tem fs

um. ltaproprietarius qui habet dominium di-

rectum fundi, hunc civiliter per fe ipfe poffi-

deni d

f didty

der, naturaliter per ufufructuarium , emphy-

rteutam vel feudatarium: locator eft poffeffor

| Cüw fum

n o

civilis, colonus aur inquilinus praedii eft poffes-

lor naturalis; l. 5. $. Szquis fervus & $. Salrus.fk.

j d qi

(fioilid

De acquiv. po[féf]. . Cajus poffeffor civilis dicitu

"u

naturaliter poffidere per depofitarium, cóm-

d f g

modatarium; & generatim per omnem ; 'qmtt€

.Od CEC&US

rem tener; & non poffidet civiliter. — Iafür. de

t

ml

duterditlis.. $. Poffideve.

, ia

C

JJico

il

34

Dz junx.

Dico H. Per veram apprehenfionem mani-

j af

bus vel pedibus poffeffio varie acquiritur. I.Si

L3n

vel pars rei poffidendae manibus aut pedibus

imiá

conüngatur: nut cum quis vel partem domus

uv

aur fundi ingreditur animo poffidendi. l. 3. ff,

Ti

de acquir, po[Jes.

II. Quando res poffidenda

W

folet per aliud a fe diftinétum apprehendi, íatis

g

eft illud capi animo rem poffidendi: ita equus

bilq

prehenfo freno poffiderur, vinum per vas quo

f iïh'l'fü

continetur folet apprehendi.

III. Econtra cum

frid

id cujus poffeffio apprehenditur , non eft com-

fl

mune toti fundo , fed peculiare alicujus partis;

Ti d

!

v. g. fervitus itineris, vel aquaeductus, tum

panez

J

oportet intrare vel aétum fervitutis exercere in

[

totam illam partem.

IV. Siquis alterum in

Wf

agrum, in quo ei fervitutem vult conflituere,

(

EULU

miferit, & hic eat, hoc ipfo fervitutis poffes-

fionem adiit. Quod idem intelligendum de aliis

hi

&b

juribus. V. Poffeffionem juris alicujus acqui-

rit; quieo ramquam ad f& pertinente utitur ,

: f""a'r','z*ä

fciente & ferente eo, cujus intererat concedere

drni

vel prohibere.

uamquam hic modus gene-

. p*mr d

ralis eft, & feextendit etiamad ea jura quee non

d

funr in re aliqua conftituta ; cujusmodi eft jus

"st

eligendi, prafentandi, & fimilia.

T.

Dico 11/. Pluribus etiam modis rerum pos-

B

qiüones

per apprehenfionem earum fictam ca-

)

m

s, L Cum a priore poffeffore accipimus

flf'hh "r'.

[

LU

&hvss domus, in qua merces poffidendz fer-

'

Tv

*

antur. L. Clavibus.ff. de contrabenda emptione.

N

I. Si antiquus poffeffor tradat inftrumentum

l!

1

j

j

:

continens titulum & jus , quo rem poffidebat :

li

[

[

!

tali

l

L

Dz ]tlnuz.

35

|

:heri;n;mmani«

"

rali enim inflrumento res ipíà contineri cenfe-

n

li

li

tur. L. 1. C. de donationibu;.

A

lj QWSP

III. Si oftenfüm

a tradente poffeffore fundum cominus vel emi-

?

Áj

Al:

nus videam & fignificem, meacceptare. L. Quod

j

me. $. Sà venditorem. fl de acquiv.. bofJeff-

5 Df

1

l

IV. Quando confentiente antiquo. poffeffore

]

oft contractum apponitur tradende rei mo-

T

bili aut immobili c

uftodia. L. Ouaerumd, ver:um.

WUBR E p gc

quiv. pof.. V. Quando antiquus poffes-

mntfä Q for ve

ndit vel donat rem , refervato fibi ufüue

WWWRe fru&u:

quia nemo cenfetur effe ufüfruétuarius,

FW* nif

dominium dire&tum & poffeffio civilis fit

OU t

enesalium. L.

Quisquis. & l. Siquis avgemtum.

MURRU de dorationibuy

.

VI. Eodem modo cum

;ï; um j

offeffor antiquus vendit vel donat alteri rem,

li. c

ujus. fe conductorem conftituit: condu&tor

i o

j

* enim nomine locatoris poffidet. 1.

Quedam mu-

dm ded

* Jier. ff. de vei vindicatioue. & 1.

Qui Pona flde. $. x.

j & L. Zr,

erdum. $. ult. f£. de acquir.pofféf]; — VTL Per

GU

j oncd

bpofitiogem brevis masus : nam qui rem apud

* fedepofitam, locatam vel commodatam , em-

qod

1j* ptione aut donatione a domino obtinet, hoc

Es

T2 Qu H.OH

fo rei ejusdem poffeffionem virtute prioris

d s

4

e

tentionis acquirit; perinde enim eft, ac fi

rem prius domino redditam , ab eodem em-

wmP*prtionis nomine recepiffes.

Nifi forte alius

inzeam civiliter poffideret.

l. Sive autem.

Sz

0 uis vem. De pulbliciana. : VIII. Per figuatiogfim

inr*re? vendite: utfi empris in filva arboribus,

Y

j miàn gr.

*

e ovibus fignum imprimas. 1. Quodf ze-

lum zzgge,

De commodo

t? periculo vei veudite.

conflituti: utíi venditor aut

T

npolïidebï IX. Per claufulaui

z

dong-

36

Dz Junr.

donator, rem, te confentiente retineat ; dicat-

gun.

que, fe eam tuo nomine poffidere, hoc ipfo

Di

incipis earn poffidere per venditorem. l. Quod

m&

eneo. & l. Qui boua fide. f. De acquir. pofJeff.

[p

X. Per Jgveflturam, que etiam z/fZitutzo cor-

junti

goralis , & inflallatio dicitur , ut fi tradatur an-

n

nulus, enfis, vexillum , pedum & alia id genus

ud

fipaa. . Quo paécto non folum digniratis & of-

n

ficii , fed etiam bonorum temporalium anne-

lia

xorum pofleffio: acquiritur.

De quo modo

o

tradendi & apprehendendi poffeffionem difpu-

hu

tatur a Jureconfültis in lib. 3. Decretalium, titt.

a

De inflitutionibus, & de Feudis. & in libé&

Ti

Feudorum.

Ex modo dictis

m

Collige. Non acquiri poffeffionem traditione

(9: d

ficta fine confeníü prioris poffefforis, qui eam

J

tradat..— Quapropter vera apprehenfione opus

ln

eft ad acquirendam proprieratem ac poffeffio-

utg

nem rerum quaznon fünt nifi primo occupantis;

j

N

p

ut theíaurorum, ferarum. |ZjffBit. IDe vevum di-

(uet

vifione, S. llud.

Sed & heres aditz haredi-

4

Asf

tatis poíleffionem vera apprehenfione capere

debet, eo quod nullus füperfit poffeffor, qui

F;mrber

Ü

,W.

eam ipfi tradat.

Eadem naturalis apprehenfio

requirirur, cum quis vi aut clam rem alienam

vult poffidere.

Quare depofitarius rei apud

3

Íe

depofitee poffeffionem clam non acquirit;

(

E

ita

eam locó moverit. ]. 3. $. Sivem. ft. De

(s

P

v$ir. pofzff.. Ymo quando'quis autoritate ju-

i

dicidn pofleffionem aliu

s dorninii mittitur ; ap-

!.W

Ítad poffidendum , nifi

ii

]

IN

preheníione vera opus e

A gt

prior

Dz Junr.

37

ts prior poffeffor confentiat, ut Bartolo; Panor-

à

mitano & aliis videtur.

i

Vi

Dico IF. Poffeffor rei tam mobilis quam

immobilis pofleffionem amittit; quando indi-

UH

4 fj

cat, fe eam retinere ultra nolle. L. Talem vo-

luntatem quoad. bona immobilia aliquis cenfe-

L d

Talt d

tur habere, fi fciens rem füam ab alio occupa-

tam effe, tamen id neglipat: aut fi timens

Puitrd

Tultm a

repulfam non audeat repetere, &invadere pos-

t Qu m

feffionem:. aut fi ftatim repetens pofleffionem;

ab alio repellatur.

Huc etiam pertinet, quan-

Xïx&mm&x(w

du t

do rei ab alio occupate. non eft probabilis re-

b nl

cuperatio : ut fi vir potens eam occupet, aut

mare vel flumen aflidue inundet.

uorum

yem d

m

modorum poffeffionem amittendi radix eft fere

r qi

folus animus. non continuandi pofleffionem.

Eamdem ob caufam pofleffione excidit, qui

dettns t

longo tempore (fere ad decennium) ita abeft,

TOU

urt ne quidem per alium rei fuze infiflat ; aut

Doocuptt

protefterur, íe nolle amittere poffeffionem.

Dummi

Quamdiu autem pofleffor eft in ipía re, aut

dite hat

faltem ita vicinus, ut prefto potlit effe; cum

nfore apet

opus fuerit, retinet poffeffionem rum natura-

ofeftr, qi

lem, tum civilem. l. 3. $. 7. & 17. 1. 6.1.7.1. 8.

7 prehenür

m dient

l.17. L.25. $. ffn. l. 46. i. de acquiv. pofJ. .. 37.

ff de Ufuvp. e? Ufucap.

j rei

on QU

IL Videntur etiam deponere voluntatem

continuandi poffeffionem bonorum mobili

j t

soronude

qui ea tradunt alteri, licet hic poffeffionis

nonfit. Qui gemmas, annulos & alia id

axitiud

inccu4 P

ita amittunr, ut non retineant ampliu

(lhd0D»

flodia, autin rebusfuis, velnefciant ubi fint*

p

ul-

C5

38

Dz Junr.

Quibus aufugiunt volucres, cervi aliave ani-

i

malia non domeftica, qua prius capta in cu-

O

ftodia habebantur, neque redeundi confuetu-

gt

dinem habent. l. 3. $. Jzem feras. ff. de acquir.

w (b

jolf[- Et paulo ante ita habetur: Pecus fimul

l

j

atque aberravevit ut qon inveniatur ,. protinus. de-

[

ii

fineve a. mobis. po[fideri , — licet a. mullo poffideatur.

I

Servi tamen & ancille poffeffio per ipforum

g

fugam non amittitur. l. Porponius. ibid. — De-

h

/W [j

nique poffeffionem rerum amittimus, quam-

primum alterius cuftodiee fübeffe incipiunt, li-

ii

cet furto etiam nobis aut rapina fübtrahantur,

ä

l

aut fraudedepofitarii; rem fuam facere cupien-

don

Q

tis:: ad quod plane opus eft rem contrectari a

n

depofitario & loco moveri: quie furtum fine

r

contve&latione fievi mom potefl, mec animo furtum

at

ftsd

'admitti, ut habetur l. 3. ff. de acquir. po[fef[.

ini

C APUT IL.

d

pror:.:w;

De satura £* proprietatibur. domimii i

[

mper»ï

jetti fpeciatum.-

fitti

ARTICULUS L

tyim

i (

Quid ej quotuplex fit. Ufusfrutlus fovmalis ? —

[f

iv

. ofa.

-

Perfe&um dominium complectitur

V g

N

-N proprietatem & ufümfructum.

Ac pro-

lt

Mitehe

etas quidem dicitur jus in re, quo res alicui

Y

ligatur, ut fine ipfius voluntate non pof

M(, n

ri alterius, & ad ipfüm pertineant omnia

Dm«* )

*

rer

olumenta, quz ipfe alteri non commu-

& ln

caufa

L

Àil

Bicaverit. Proprietas e?go ila eft quafi

ineta-

e

Dz Jun*.

39

NLTT

metaphy;üca ufüsfructus, feu juris percipie

ndi

P"'ïsæpgm

i

emolurenta ex re domino propria.

Quapro-

ïjq*a'wu.

ter fidominus ufumfructum unacum proprie-

lii f

u

tate fibi retinet, dicitur a Jureconfultis Ufus-

Ut

vuttus caufalis :

uodfi vero ufümfructum alteri

J ffü/;m i

cedit, fola (ibi proprietate fervata, appellatur

J

hoc feparatum jus, UJusfru£us formalis, de

E iüng

quo deinceps differemus.

dl

Dico 1. Ufusfru&us eft us utendi g fruendi

J5, quiy.

vebus aliezis. falva ip[arum fubftantia. L. 1 &f. de

p .

Ufufru&lu. & Inftit. Eod. tit. zz princip. . Dicitur

N

l. 9us, non vero actus hujus juris, quem JCti

r cup'm,

ufum facti nuncupant.

Dicitur IL. us uzeudi,

Vonted

ut excludatur jus, quod habet detentor pigno-

i fmm f

ris vel depofiu.

Dicitur III. Vus fruendi, quo

TT

excluditur merus rei ufüs , qui fe ad fructus rei

Hf

non extendit: cum econtra ufüsfructus non fo-

lum fit jusutendi re, fed etiam fructus inde pet-

(

cipiendi, ita ut ufufructuarius horum perce-

ptorum evadat dominus in folidum. T'ructuum

n m

vero nomine in pecoribus & aliis animalibus

non tantum lac & bona, fed eorum fcetus etiam

accipiuntur. Inftit. De verum divifioue. S. I pe-

eudum. — Quodfi fru&tuarius ante fru&tuum per-

'fmmalis?

ceptionem moriatur, illi, eriamfi maturi fue-

ympledt

rint, non haredibus ufufructuarii ; fed domi-

, k

n0o proprietatis acquiruntur: nam fruétus ante

perceptionem adhuc rei ipfi uniti adheere

TE aliq

*

yre n po

Inftit. De rer. dicif. $. Is vero.

tneant (f

DiciturlV. Aebus alienis , utufusfru&

non d

malis difcernatur ab ufufructu caufali;^qui ju

eft utendi & fruendi rebus propriis: nec inte

djdia

ervi-

mi

4

40

Dz Jun*.

fervitutes computarur , quia res füa netmini fer- ïäïm&

vit. L. /n ve ff. De fervit. pred. Uvb.

Dicitue

j

[

V. Salva ipfavum. [ubflantia: quia ufüfructua-

21

rius debet rem integram proprietario fervare, | U!

Quapropter ufüsfructus proprie non poteft in E. w

vino, frumento, oleo, pecunia, & rebus cate-

nibyf;

ris, que uno ufü confümuntur , conftitui.

&is

Dico. 1. Ufüsfru&tus improprie conftitui-

T

»

tur etiam in iis rebus, qua uno ufu coníu-

(

[l

Il

l!

QZ

muntur, ut vino, frumento, pecuaia & fimi-

p

ii

libus,. queis etiam accenfentur vefltimenta.

Inftit. De ufüfructu. $. Couflituitur. & f£. toto

Qot |

m

titulo; JDe ufufru&u earum verum , qua ufu confa-

suuntuv. — Quibus ita ftatuitur , ut, ficui legatur

n d

ufusfructus omnium bonorum, illa, qua ufü

;*rgda

fj

/

confümuntur , prius certo pretio aeftimata lega-

hi

tario tradantur , praeftiracautione, quod exacto

jr;reufusfr

w

ufusfruétus rempore illorum redditurus fit efti- |

mationem ,. non vero bona ipía ufu.confümpti-

w

bilia.

Unde intelligimus, res iftas fungibiles.

n d

ufüfructuario perire, fi pereant: quia ipfarum.

m

l

dominium, quamprimum ipfi traduntur . ac-

Id

[

quirit.

At in ufufructu proprio. dominium |

rerum nom tranfi in ufufructuarium, . ac pro-

inde frfine hujus.culpa pereant, foli propric-

d

tario percunt.

$5

Z'ico III. Utusfru&tus alius eft legalis;, alius.

s

- &onventionalis. divifione defumpta a caufis per

!

quày conflituitur & acquirirur.

Ac legalis qui-|

f

!l

legis ordinatione conftituitur, ut is quem

pater habet.in peculio filii adventitio, quara-

MU

| (v

diu eft füb patria poteffate; & quem mater ba-

bet

F

Dr ]unr.

41

J t

ia

il

bet tranfiens ad fecunda vora in bonis prioris

l)

tori. L. Quecunque. &L. Cum oportet. C. De bo-

Iu u

Fl

gis que liberis.

Conventionalis autemn ufüsfructus conftitui-

AU

M

tur privata difpofitione , ut teftamento, pactio-

ä Ic?blü [

nibus; ftipulationibus. Inítit. De Ufufru&£u. S.1.

Qdj

& ff. ac C. eod. tit.. Quando teftator alicuile-

'e confüin

at ufümfructum , proprietas manet haredi.

lI conf

uando autem legat alicui proprieratem dedu-

Q6 (imi.

€&to ufüfructu , ufüsfru&us erit heredis. Quan-

Nlnent,

do alteri legat proprietatem, alteri ufümfru-

NY

€tum, legatarius prior poteft fuam proprieta-

T

tem ad haredes transmittere: ufüsfructus au-

ii lo

tem, quem lepatarius alter habet ; änitoï rteme

li, que ií

pore redit ad proprietarium.

finza ps

QDj. cont. concl. x. Feudum quandoque ia

quod x

Jureufusfruétus vocatur : ergo definitio data non

us (tali

convenit foli ufüfruc&tui: nam & Juri emphy-

confimpl

teutico & füperficiario aliisque poteft accom-

s füngbk

modari. E. /V. Conf. /. Emphyteuta, Feudata-

j iplünt

rius & Superficiarius civilirer ut domini haben-

(üntur, &

tur, dum ipfis proprio nomine rei vindicatio

damianut

conceditur, & quia fervitutes confítituere pof

) & g

fünr: Fructuario autem neutrum conceditur:

[ propte

& fi aliquando utitur jure domini, ut cum agi-

tur de damno infecto ; de aqua pluvia atcenda,

i il

id non proprio, fed procuratorio nomine facit.

a us

Quodíi feudum ufüsfructus vocatur, id deyfu-

c li qi

fru&tu mixto intelligendum, qui non efiffiervi-

, w

tus; fed mixtus, hoc eft, dominio vel

e dor

l[i[i[)] qmE

'vel utli conjunctus. — /7. Maritus i

»

V XOCIS.

m

L

j

42

Dz Junr.

uxoris faltem civiliter, feu juris fübtilitate eft

dominus, dum licet illi foli dotem vindicare:

& in Jure notatur tamquam exceptiva commu-

bt

ni regula, maritum non poffe dotem alienare;

()

cum ramen dominus fit. Inftit. Qui/. aliezare li-

JI/. Colonus utitur fruitur re

'Dl

l

cet. In princ.

ül

conduécta non fuo, fedlocatoris nomine , quem

fi

t

1l

habet fibi perfonaliterobligatum, fed non habet

jus in corpore, ex L. O//gationum. fE. De O. £g

( 1

n

74. lF. Clericus eít dominus predii, quod

fpectat ad ejus beneficium, ex quo fructus col-

fim if

ia

ligendi jus haber, poreftque illud vindicare:

quodíi ab aliquo injufte impediretur a perce-

Qu

d

ptione fru&uum , non ageret confefforia, íed

actione injuriarum.

F. Ufufructuarius mul.

giiü

tum differt ab haerede fiduciario: hic enim ve-

ltl

re dominus eft rei fideicommi(lo obnoxie,

donan

quamvis habeat obligationem reftituendi hare-

p

di fideicommiffario íeu indirecte fubílituto:

fici

quia 777 ideo minus vetle quid noffrum e[fe vindica-

ii

bunu;, quod alire a mobis domimium fpevatuv , [

gt

l

couditio legati vel libevtatis couflitevit, L. 66. tf.

fimi

)

f de vei vindic.

INec refert , quod L. 3. C. Com-

tf

mutiia de leg. S. fed quia. dicantur fidet commiffa

ial

effe aliena: nam ex contextu patet, hoc dici

D

refpectu futurc alienationis ex obligatione fa-

Ri

cienda , ftatimque additur ; ideo ea non poffa

mümïw

o

norari, aut prius alienari, quia Fiducia-

n.f;';&m

gius

non fure in füis bonis poffidet ; hoc eft;

Ug

ure.

n

j ümm

ARTI.

'"ïw'üfwn::;g

Dz Junx.

43

h

Jrsin,

ARTICULUS

II.

| ORk W

r

b

Uty.

Que officia qus iflud im w[ufru&uario ex,

igat ,

V (f

&9 quaudo defint ?

M

[

ico [ Ufufructuario quatuor hac officia

'ür//urfmirur.;f

D

incumbunt.

L 'Tueri rem ne deterior

IUni, (

fiat: ea nimirum cura, quam folet diligens pa-

&Inon

ter familias communiter adhibere. 1. 5 6. deufufr.

MM g

Quapropter folum tenetur de culpa levi, non

)l?dii, quod

aurem de leviffima: non enim ufüsfructus fo-

h froy.

lum ufufructuarii gratia conftitutus eft, fed

hi Val

aliquo modo etiam gratia domini, utpote cui

Ier a as

cautio preeftari , & novum opus nuntiari deber.

Yf (

Speciatim autem tenetur rem reparare, fi-

ais mj

quod vitium contraxerit: sgedes modice refice-

^liceimve

re: farta tecta confervare: fuündum colere: in

[y oboia,

locüm arborum emortuarum (nontamen tem-

od here

peftate erutarum) alias fübftituere: rem à fu-

e fübfütuto:

tibus cuftodire: uti fervitutibus, fiquae fundo

nifrvidio

debentur, nenon ufu amitrantur: interpellare

n MM;/F

ufücapionem , alioquin rei ufücapte zeftima-

) Lf

tionem deber. 1. 7. $. Quoniam &2 fqq. 1. /4vlo-

A CUn.

Téj. 59, & l. 15. $. ult. f£. De ufufruttu. - Item*

j comi(

Li &o.f£ UfufruBuarius quemadm. cav.

; hoc d

Si commiflus ipfi| fuerit ufüsfructus torius

jritone f

grepis vel armenti, tenetur in locum mortuo-

; non o

rum aut inutilium capitum alia totidem fübfti-

us F

tuere ex apgnatis, fiqua habet: Sin mi

g

jet; od

non tenetur aliunde coémpta fübmitter

1

culpa interveniffet. Hoc tamen locum

€t ; fi pecora non gregis aut arment/homing,

AT.

fingulorum capitum ipíi fuerint relicta: prex

enimz—

44

Dz junr.

enim eft quafi perpetuus , fed fingula capita

xi

in proprietarii dominium cedunt, eique pe-

nl

reunt. l Zerus. 68.fF. de Ufufr. & /drgum. 1.

gt

ult. ££. Quib. mort. ufusfr. amitt. & Inftit. Dere-

d)

vuimn diois. $. 42 pecudum.

vl 4?-4

II. Alterum ufufructuarii officiutm eft, prae-

J

flare ftipendia, tributa, alimenta & fimilia, ad

444444

que res fructuaria eft obftricta, vel quee illi

.

imponuntur. 1l.7. $. Ha&enus.. . 27. $. Suquid.

um

h. t. & J ffz. $. Sin autem es alienum.

C. De &00

f

yis, que li.

g

Iii. Debet ufüfructuarius proprietario ca-

gt

vere ,. fe boni viri arbitrio ufurum fruiturum

A.

re ipfius , eamque reflituturum finitotempore

V

prefcripto. 1 z. f£. Ufufru&uarius quemadmo-

dum caveat.

jf

f

uodfi ufüfructuarius pauper foret, nec

ii

fidejutíorem nancifceretur , füfficiet cautio jura-

toria; prefertim fi non fit perfona füfpecta: alio-

qui

l

Ml

IN

quin bona, in quibus conftitutus eft ufusfru-

1

&us, alteri tradendafünt, decujus manu ufüra

&t

iLl

fructum accipiat.

EU

!

l

*

f:u'..

Ab hac autem oblipatione fatisdandi in u

:.

/n

fructu conventionali nemo.eximitur.

Nam l. z.

|

?

! "

C. de. Ufufr. ftatutum eft; fi uxor leget marito.

ET.

ufumfructum füorum bonorum, & eum etiara

M

eximat ab obligatione fatisdandi, reneri nihilo-

n

usfatisdare. Etl penultima. C. w z2 pof-

&m, id in univerfüm ftatuitur de omni

[/

&u teftamento relicto : quare teftator non

finr

oteft

i

.(ï

gatario, cuiufumfructum reliquit , re-

[

&nittere ejusmodi cautionem,

dj

Nihi-

Dr junzs.

45

M

IUb

Nihilominus l. 9. $. Plaze. £ Ufufru&uar.

ïdllm) gj

q

If &

Áj 1:':

quemadm. cav. ab hac cautione preeftanda exci-

^ Alli; ]

pitur is; cui ex die proprietas legata fit , ufusfra-

&us pure: quia cevtum fit , ad eum propvieraten ,

vel ad bevedem ejus percenturam.

flpef

Ü

p

tf

Dixi nuper,in ufüfructu cogvezzionali: quia

ll i

aterfamilias ufüfructuarius legalis in bonis ad-

V qei

ventitiis filii fatisdare non tenetur, ex l. fin. $.

2077

3077

Sin autem in fine. C.. de bomis. que lib.. ubi ratio

ifta redditur: Parerga veveventia eum excu[aute

€9 a vakiocinus , $9 a cautionibus, $9 ab alüs

QGN

ommibus, que ab ufufru&uariis extvaneis exigun-

üm frürinm

Zuv.

vnitoremporc

Alia autem adhuc ratio eft, quod pater

ufufructuarius teneatur ad majores fumptus ex

lL ftmudi.

ipfis fructibus, (i ad refectionem & conferva-

tionem bonorum , quibus utitur4 neceflarii

Ffitt, t

fint; imo etiam teneatur ad fümptus litis; fi-

Tautojunm.

qus& circa ea bona oriatur ; ut colli

fpxdu:di

gi;ur ex lT.

db usf

C. de bonis matevuis.

- IV. Denique officium ufufructuarii con-

smanuuüfm

ventionalis eft, facere inventarium bonorurm,;

in quibus conftitutus eft ufüsfructus. l. r. ff.

hdintfte

tifusfr. quemadm. cav. — Videtur tamen, teftátor

Nnl.

poíle ufüfruftuarium abfolvere hoc onere:

a mmatito.

nam citata lex penult. C. U zz poffef- prohi-

eQmenm

neri il

bet quidem, ne reftator ufümfruétum legans

remittat cautionem, remiffionem tamen confi-

, wap

ciendi invenrarii nec ipfa, nec lex alia ipz

q*cii-

r de o

cit. Quodfi tamen hac remiffione n«

xefttormt

entariu

ftante, proprietarius cujus intereft, i

,reigin?

confectionem ab judice poftularet, teneretde

neum

N

hic .faltem bonorum fruendorum defcriptio

U ne

-

46

Dz Joas.

du

furntmariam pracipere: quam fi ufüfructuarius

recufaret, füfpectum fe de dolo redderet, &

miühs

!

proprietarius admittendus effet ad jurandumin

litem , ac fructuarius condemnandus, quan-

i

ixi

tum ille in litem juraverit.

Ita cum Molina &

pluribus aliis Haunoldus tr. s. num. 1 11.

lg

lo

Dice/ Il. Ufüusfructus pluribus modis fini-

tur

I. Elapfo tempore, quo conceffus eft, fi

dhor

in diem fuit conítitutus.

Ubi advertendum:

g

Si tibi lepetur ufüsfructus donec T'tius puber-

hm

i

tatem nactus fuerit, tuque moriaris ante pu-

]

bertatem Titii, finietur ufusfructus: hic enim

nm

eft jus perfonale; quod cum perfona refolvi-

tur.

Si vero moriatur Titius ante pubertatem,

7i,di

durat ufusfructus conceffus ufque ad illud tem-

) jmi

fl

pus, quo Titius pubertatem fuiffet adeptus, fi

päi;f

(

füpervixiffe: hae enim fuiffe mens prafümi-

tur cedentisufüumfructum. — Quod&i pofito ter-

i

mino: QCwmn Z7itius uxorem duxerit, vel aliud

ia

quid fecerit ,

hic ante mortuus fuerit, durat

T

l

V

ufüsfructus quamdiu Titius illud opus differre

potuiffer.. lra Silvefter, Palaus & DD. corm-

t

(

d

muniter apud eundem Haunoldum , l. c. n.117.

]. Definit ufustructus cum morte naturali ufu--

H

Vl

T

fructuarii. l. 3. $. ult. f£. Quib. mod. ufusfr. amitt.

& l. Corruptionem. C.. de ujufr. & Inftit. de ufufv.

LJJ. hh')f

Ti t

$. Finitur.

Quodfi ita conceffüs eft, ur ad

herejes tranfeat, eft novus ufüsfructus , eum-

d primum tantum ufüfructuarii here-

dém ,

on ad ulteriores pertinere declaravit

Nam

ln

u

&per?mr, l.Zdutiquitas C. deufufru&tu.

fi ad

2gra f*?

Drs Jvnr.

47

l üufufmauï:

fi ad haeredem alterum & fequentes tranfirer,

ted]

i

inutilis domino eflet proprietas.

TT

jtoly

Quodfi ufüsfructus legaretur perfone fi-

Ti

, ut civitati; Ecclefi&e, Academie, Nofo-

4 Q M

E—

Atj

dochio, poft centum annos, qui eft finis vitze

TU T.

longe hominís, definet. l. g. ff. Ze ufu c9 ufufr.

Wnyiy degato. & $8. f. de ufufr. nifi civitas interea ita

tigd i^ deftrueretur, ut civitas effe defineret; cenfe-

Iümim. retur enim quafi mortua, & cum ea ufüsfru-

lil

&us extingueretur. l. $i ufusfr. civitati. 2$. ff

Wmw — deufu C babit.

l: i eim

. ]ll. Quando ufüfructuarius vel cedit füum

Yfn: r jus proprietario, vel ipfe proprietatem acqui-

tmgs rit, ubi ufüsfruétus formalis definit per cozfu-

ülliem fiome, quam 'Theologi cozfoldationem nuncue

iips pant. Inftit. de ufufr. $. Fzuitur.

m prafüm. —

IV. Quando ufüfructuarius jure fuo non

lipfi; Utitur tempore ad praefcribendum rei immobi-

i, li. lis proprietatem neceffario. l. Corruptiozem. C.

wiày de oufufr.

D

; Quando deftruitur res, in qua conftitutus

us df

D) qm. .. erat ufusfructus:

ut fi edes incendio confla-

!

l«; , Brent; auccorruant, ita finitur ufusfructus, ut

ardy. , ne jus quidem in area manear. Inftit. 7.c. & l. s.

uod

lifumin , & 2- fE. QuiP. mod. u[usfv. vel ufus amirt.

iij locum non haber in ufüfructu patris quoad bo-

d, ud na filii adventitia, quibus adhuc accenfetur id ,

fu,u» Quod re deftructa remaner.

Deftrui

item

má l quoad hunc effe£tum cenfétur res, forma e;

elini I'à mutata, ur nomine, füb quo in ea uf fru*

us conítitutus fuit; non' amplius appelletur :de

fs N

jj Wt fi ex agro flagnum, pratum; vinea, ex 6il-

vs

48

Dr jJunt.

ye m

va czdua fationes, ex auri maffa vas fiant , aut

j

viciffim , quibus mutrationibus utusfructas

extinguitur. l. ro. $. Z4gri.. & fqq. fE. eo2. zit.

(s V

mü&

ubi $. 7. de navi, Sabimus [cribit, fiquidem per

pavtes vefela fit, ufumfructum mon interive: i

r

l

autem diffoluta fit , licet disdem talbulis , nulla pve-

£evea adje&a , veflaurata fit , ufumfruchum ex-

Qp

1

tinélum.

Gregis ufüumfructum definere conflat ex 1.

ult. ££ eod. tit. Si ovium numerus ita defecerit ,

ut grex non intelligatur, h.e. ut decem non

hg l

]

D

amplius fint, totidem enim gregem facere di-

cuntur l. //z. ff. de abig.

VT. Porro ufusfructus etiam amittitur per

7!

capitis diminutionem, non quidem minimam

l

st

ut olim, fed maximam & mediam, de quibus

Áiara

Inft. de capitis diminur. ubi maxima dicitur effe ,

txctet

cum quis & civitatem & libertatem amittit:

mnedia, cum amitritur civitas , fed libertas reti-

Troai

D

netur, ut fit deportatione in infülam , aut ficui

hii

aqua & igni interdicitur: minima vero, cüm

íervata libertate & civitate , ftatus commuta-

ii r

[ ül.i// 1!

tur, ut fit per arrogationem vel emancipatio-

lr

(

nem.

'Tametfi vero damnati

dl

. ad füpplicium liber-

tate non excidant, íecundum authentic.

$e

bodie. C. de donat. intevr virum 87 uxor. adhuc

hi

tamen amittunt ufümfructum , quia faltem pa-

)

mkur mediam capitis diminutionem , dum

uraivitatis amittunt.

Ü

i

i

C— .Jm" J

3

In deliétis ceereris, ob quae bona fructuarii

fifco addicuntur, fi deli£tum tale non fuerit, ut

x.gna Pm:

jure

Dz Junr.

49

n?fïz w

l

"; mure communi finiri debeat ufüsfru&us, & ad

llüu

!

T

proprietarium redire , fifco cedir ufüsfructus

: um

usque ad delinquentis mortem, poít quam ad

V i

roprierarium revertitnr. l. $j

poflulaverit. $.

!Hf i,

Subet ff. ad l. uliam. de adulteriis.

MLT qu]y !

Huc revocatur modus amittendi ufümtru-

MT

. &um per Profeffionem religiofam de quo fit

* Oa r

ARTICULUS- n

"4

ladfor,

l m m

du per Profeffonem Religiofam amittatur. ufug-

d d

vu&lus, quem ante Profc

e/frorem uam

babuit Religto[us ?

D t

Ilm minimz

ito [. Amittitur in Religione bonorum &

!

D

nj &q

uibmr

redituum ftabilium incapace, atque con-

nu doiur df

- folidatur cum proprietate, id eft, ad proprie-

. tarium revertitur.

Ita amittitur in. Profeffis

Tif amit

d lberts r

, Fratrum Minorum Recolle&orum , Capucci-

i,j Borum; ita & Societas Jeü. Profeffis fuis non

1« a Tüecedit. . Non ergo pertinet ad heredes ab

wom, IRteffato, uti cenfüit Rodriquez.

n

enacipdti

Dico 17. In Religione bonorumac redituum

abilium capace tranfit ad Ordinem vel Do-

:

jàm p um religiofam , five fit ufüsfru&tus conven-

entic

D

(

;tionalis five legalis.

Ratio Auth. /ugreff C.

.1

uxor, st

12

de Sacrof. Eccl[, indifcriminatim dicit; quod

fem p

I

Profeflus omnia fua jura transferat in Mona-

uia

v

Qnem ,

( eriutm,

T'ranfit autem tantum ad . vitam Profetf

?

bona f

;9uià competir Monafterio, non ratiomt fui;

fed ratione Profeffi rantum.

T nfuai[',jv

li

Non

$o

Dz Junr.

N

Non autem tranfit ad Domum Religiofam

u

xl

fola commmoditas percipiendi frü&tus, fed ipfum

T

uf

jus: Rario eít, quia alias Domus ifta acquireret

jpet !

g

merum jus perfonale, &quidem adverfus fuum

Profeffum; non poffet eo invito cedere ufum-

vip

T

du

J

fructum proprietario; non conveniret Domui

religicfäe actio confefforia aut negatoria; fed

ag

g

hac omnia jura effent penes Profeffum , ut

"n

contradiftin&tum a reliquo Conventu: cum ex

L

[

M

hi

Á

l

;

i

"

m

auth. Zugreff; omnia jura tranfeant in Monafte-

rium. Eft communis juxta Haunoldum. Con-

lus

trarii tamen funt Covar. Gomez , Molina.

] us

OBj. 1. Pater habens ufamfractum in bonis

qui

adventitiis filii, id eft, in bonis nec ex bello,

fottt

nec ex officio publico, nec intuitu Patris, fed

f

&w D]

aliunde v. g. donatione aut legato acquifitis, fit

b

li

Fa

Religiofüs: hic nullo titulo retineret ufumfru-

&um aut Pater aut Religio; nam ufusfructus

mix

eft ob adminiftrationem bonorum, quze Pater

hgmru;

in Religione Profeffus non amplius adminiftrat:

lii

l

ergo. Iy. N. min.

exauth. Zuzreffi fefuaque om-

i |

nia Deo dedicant Religionem ingreffi. — Auth.

t

fi. qua. imulier vel vir eod. Tit. vult Imperator

"

U:

competere res 1

ngre(fi religionem Monafterio:

Eu

i

i

Lex non diftinguit inter ufumfructum legalem

& conventionalem, ergo nec nos diftinguere

li

h

oportet.

Prob. D. tantum ob adminiflratio-

nem N. etiam ob alimenta, inPatris favorem

W

.'accedit hic favor Religionis.

Nunquid

ufusfru&tus debetur Patri amenti, dum cura

1

.. tores bona filii adminiftrant ?

W

1'*1

Jufl. x. Pater Religiofus habetur pro mor-

tuo

Ds Junr.

$1

) Reïig',r,ï;

tuo. E D. civiliter C. naturaliter N. uti &adver-

T m)ü*dh*;

'

W

UI q UZ,

ut gloffa in. /Zwb. idem ? C. de bonis, que

liberts: nam alimentis adhucindiger. D. 7 al;-

Idj

l

i&tY: pro mortuo ad excludendum Dominium,

ll

vel jus a perfona folitaria Profetfi C. ad exclu-

Aenre [

dendum a toto ccetu N. — Ille folirarie acceptus

Ten0fi, í

fofüm, ;

incapax eft talis dominii, ex voto paupertatis,

non vero tota relipiofa communitas.

TIO: CUR

t Mongfe.

Inf. 2. Pater ifte non rerinet patriam po-

teflatem in filium, ergo nec ufümfructum , qui

Qitn .

14 Mi

datus eft ob patriam poreftatem. y. N. C. Prob.

D. datus eít ob patriam poteftarem , quoad

um m

s (ec ex d

ejus acquifirionem C. continuationem & per-

feverantiam IN.

nde non acquirit ufümfru-

i Durs, &

&um in bonis à Filio poft Profeffiónem acqui-

Ditqils, :

fiis Ita & dum Filius profitetur in Religione,

nee dfumit

licet non rnaneat füb patria poteftate, Pater ta-

m ufüsfrod

men in Saculo manens retinet. ufemfructum

? que i

bonorum adventitiorum Filii; licer ea, quse

i dminilt

filius poft acquirit, ad Religionem integra per-

feftaqueat

tineant. Quod enim Filius ob digniratem vel

grefH, AUlh

cingulum militare liberatus patria poteftare ac-

j Inperaot

quirat Dominium plenum füi peculii, fpecialiter

Monddero:

flarutum eít /Voo. 81. in preemium acceptze

lum ld

dignitatis & ob favorem militie.

y diffngie

Infl. 3. Pater filium emancipans aut & pa-

yiminilt

tria poteflate dimittens , tantüm medieratem

us f*

ufusfructüs rerinet . o. /nfl. per quas pevfonas

$ Nj

cuque acquiritur. ]. 6. $. 3. C. de bouis qme

$.

j n d

lilferis. W. D. dimittens per factum proprium C.

perbeneficium legis N. intuitu fcilicet Profetfio-

"

t

nis,

bt o mn .

$2

Dz Junr.

quM

nis, que eft cauía favorabilis, & de qua con-

trarium ftatuit Imperator.

; gem

IT

Jufl.4. Profeífus patitur capitis diminu-

tionem, id eft, mutat (tatum, fed per capitis

Y

jl

dirninutionem perit ufüsfructus, ergo. & D. M.

j

minimam C. mediam vel maximam N.

Jufl.s. Religiofus Profeffus eft fervo fi-

lá

(

milis. &. D. in omnibus N. quoad juris novi

acquifitionem pro füa perfona C.

Objic. 2. Ufusfructus ; ut jus perfonale, non

poteft alienari nec cedi, nifi proprierario /. 66.

At-

hod

Jf. de juve Dotium $. 3. Inft. de u[ufruttu.

qui tranfiret per alienationem vel ceífionem a

g

perfona Profeffi ad domum religiofam. Ergo.

&.Nego min. Solum eft communicatio vel ex-

IT

Ti

tenfio ejusdem ad plures, uti ufüsfructus com-

petens paucis poteft ad plures de communitate

od

1

dl

extendi, legatus filiis poteft ad plures pofítea

natos extendi.

q

I

Objic. 3. "Tranfeat Profeffus Religiofus ab

una Religione ad alteram. x "Transferet fe-

cum ufíumfructum.

üorim

il

Ita Palao, Frantz, &c.

quia ufüsfructus fequitur perfonam 1. 3. $. f.

L

TU

Habet

il

[

ff. Quibus modis ufusfru&us. amittitur.

etiam caufam fucceífivam , & quotidie quafi

m

1

conílituitur /. r. $. pez. ff de wjufru&iu. accre-

fcendo.

Atqué ita fe non habet, ut fervus;

qui ufumfructum priori Domino acquifitum ad

hi !

fecundum non transfert 7. 15. C. de Ufufru&u.

[/

L:

P d

eque enim períona in jure fervus eft, íed

T

res Doniini füi.

Aliter fe res habet in heere-

ditate; qua manet apud priorem Ordinem vel

E:Mm jj

prius

Dz Juszr.

55

S)&deqm

DL

priusMonafterium, cum habeat caufam inftan-

taneam & ftarim

- Qp (it

perfeéte acquiratur. Fde C.

. I

Sratutum XFT.

hA r

De Ufüufru&tu agitur. Z;flir. lib. 2. tit. 4. ff-

t9. ]

Ti N

li. 7. tit. 1. 2 [24. C. lib. 3

: ?U. 53.

Ad Ufümífructum mu

ltum accedit ufus &

* df il

habitatio, de quibus fit

Vr n

ARTICULUS IV.

erfonalä,non

Htb

De Ufu & . Halitatioue.

7

D. h.

fl. lib. 2. tit. $. ff.. lib. 7. xit. g.

w effünmi

A,gïitur de his 7

C hh 3. 1. 33.

i. I

ico x. Ufus fc. juris eft jus utendi tantüm

titovd a.

D

realiena, falva ejus fubftantia, nam ufüa-

Yrüdts com.

rius tantum fumir ex re aliena ad neceffitatem,

CORITIUR

non poteft prater ea, que ad commodam fui &

lr poft

fuorum füítentationem per annum capit, reli-

quos fructus alienare, nec ipífam commodita-

tigiois d

tern alteri vendere, nifi u(us alioqui fit futurus

nosert f

inutilis, uti accidit in ufü fylva nimium remotae

d &c

ob pretium ve&ure /. 22. ff. J. *., non capit

iM

omnes fructus pecoris ad ufum conce(fi; feduti-

; Ht

tur bobusad arandum , ovibus ad ftercorandum

(die qui

aprum, non vero lana & fetu, neque lacte,

Vfl qutt

nifi modico ad fuam füorumque neceffitatem,

qt a,

«um omnes fructus fint ufufructuarii ]. plegum

um . /.z. Habens ufüm zdium inhabitat illas cum

[ifà tota familia, apnatis , affinibus, nuru , focero &c.,

"

!

x d, & inquilino etiam in iisdem cubiculis. /.2. c? /77.

ynit . P. 1., fed non poteft cubicula feorfimlocare,

Ufu

)rdinrmïei uti fructuarius /. g. ff

fervo-

PHUS

ä[() öäz. Inft. b.z.

54

Dz Jvunr.

fervorum conceffo , minifterio utitur eorum

nf

D

M

v

ufdarius, non autem Operas eorum aliis locat.

$. 3. /nff. l. 12.8. 6. ff. b. t. ,uti & pecoribus ad

mm*

«

operas, vectionem &c. utitur.

Differt ufüarius domus à commodatario:

Tlle habet jus in re, . actionem confefforiam

fini

contra quemcunque ,

cum hic folum habeat

r

actionem períonalem. Commodatarius tamen

M

[JW 1

uti pore(t cubiculis omnibus etiam plan&. non

neceffariis, non ufüarius.

Unde Commoda-

f

UT

tarius dicirur habere ufüm improprie loquendo

non jure fervituris fed conventionis.

Vi

[

Conftituitur fere & finitur ufüs uti Ufus-

)

fru&tus Zufl. bic in pv. g $. 2. €2 3. de Ufufru&tu.

r

Dixi feré: nam judicio familize ercifcundee aut

i

communi dividundo conftituitur ufüsfructus,

il

non vero uíüs :, quia u(us eft individuus, ufus-

[

h

Q UM

hr

fructus dividuus. 4 5. ff. de ufufr. ]. x9. ff. de ufu

£2 babit. l. 1. $. 9. L. g1. ff ad L. faleid. L. 16.

gl( !

pr- (f famil. evcifc. ufüs nuda terminatur indi-

gentia, adeoque divifioninon fübjacet : facilius

h

dividitur ufusfructus omne emolumentum com-

Wt

plectens. Voluere ergo leges ufumfructum po-

p

tius quam ufüm dividi poffc.

(

D

i

Ufusfructus ufüm in fe includit; non ergo

[

W

[

videtur ufüs feorfim , & ufüsfructus ejusdem

DI

fundi feorfim conftitut poffe ex /. 14. $. 1. ff. /.1.

E

dicunt tamen alii fervitutemutramque in codem

N,

fundo conftitui poffe ex /, 42. pr. 7- de ufufr.€5 1. s.

[]

l/

$. 2. ff ufufi. quemadmodum caveat; quia ufus rei e-

"u

molumentum folum delibat, ergo relinq uit,quod

lls

ufusfru&tus abíorbeát: Et in hac fententia ad

BI

l. 14

'

Dz Juntr.

55

MTUN

.l x4.. refpondetur fructuarium habere ufum

Rnrm

materialem in effeftu & quoad utilitatem, non

[

Vi o

formalem ut fervitutem diftinctam.

Haun.

Franz.

HU

'Tenetur ufuarius falvam rem & integram

I Copefre

finito ufü reftituere, atque ea füperre cautio-

!'f Áilm hj

nem preeftare /. 5. $. 1. ff. ufufr. quemad. caveat.

MT tj

Notabilis refe&tio ufüario non incumbit ; in-

ID d n

cumbit tamen folutio tributorum, fi omnem uti-

& Commog.

liratem percipiat, quia tributa fünt onera fru-

Vi ais

&uum.' Denique conjuncto non accreícit

Qs

ufüs, uti u(üsfructus, quia divifionem refpuit

ts u Uf

nec pluribus relinqui poteft. . Quodfi pluribus

Mi

relinquatur defacto, res ita tranfigetur , ut ufüu

ettnder

integro uni adjadicato , hic condemnetur alteri

Qu distods

in preftationem partis quoad eftimationem .

hindus, u

10. $. 1. ff. comm. divid.. aut ut utendi neceffi-

n f d

tas inter eos per tempora dividatur per 7. 19.

iL fa. ;i:'

&5 7- d. r.

n

JDJico 2.

Ufüs facti eft ipfum factum, ad

fiye: ii

quod fe extendit ufus juris ; eft autem ufus vel

dlomentumaon

inrebus unico ufü confumptibilibus ut in cibo;

ff p

potu, pecunia, quz commutando aut expen-

dendo moraliter confümitur, ad hoc enim

j n et

ut ad ufüm primarium ex Ariftotele inftitu-

taeít; velin rebus non unico ufü confumpti-

Ts e'ylgdfï

J

Facultas rebus

nuvr

bilibus, domo v. g.; fundo.

ygeinde

ejusmodi utendi alia eft irrevocabilis, alia etiam

ial

ad nutum revocabilis, qualis concedi poteft re-

!

ia

lipiofis etiam Profeflis circalibros, veftes &c.

Ufüs fa&ti in rebus etiam unico ufu confum-

)

g at

io.

lh n

ptibilibus videtur effe feparabilis à Domin

l

4

Rafio

86

Dsz Junz.

Ratio efl , quia fola licenria continuo revo-

d

N

T

j

cabilis nullum tribuit jus contra concedentem ,

nec dominium aut jus reale in rem ita conces-

j H

fam, erpo.

Atque talem nudum ufüm facti

Ü

cx&

Eu

habent Fratres Minores & Capuccini Dominio

penes Romanum Pontificem exiftente ,. cujus

tr ii

nomine agunt fyndici Apoftolici ; nequidem

u

du

communitas horum Religioforum capax eft ta-

lium rerum Dominii , cui renuntiavit totus

Ordo.

Ita Regula à Pontifice confirmata.

t

Nicolaus 3. , Nicolaus 4. c. exiit de F. S. in 6.

fecutus'anteceffores fuos potiffimum Greg. 9.;

qma [

nl

M

Clemens 5. Clement. Exá deparadifo. Con-

tradixit quidem Joannes 22. Extr. a4 condizo-

p

vem canomum, & altera 4quia q;towmdam £oYum

fl

2

& dominium iftud a fe rejecit, fed referente

Emmanuele Rodriquez admifere denuo Mar-

tinus s., Eugenius 4., Calliftus 3., Sixtus 4.;

Alexander 6., addunt alii Paulum 4. & Urba-

Iie:»r..lu

num 89.

Hi ergo non habent jus reale vel Do-

minium in rem oblatam falrem proprium, fed

jus perfonale adverfuüs quemlibet alterum, ne ab

ufu rei ita confümptibilis impediantur, utipau-

per habet jus, ne inique impediatur ab Elee-

mofyna , Candidatus, ne impediatur à bene-

ficio , officio , dignitate , quilibet, nealegato &c.,

i

D

hi ramen non (unt Domini eleemofynz, bene-

'F

ficii, lepati.

Habent tantum jus a natura ad

li

l

,

4 carentiam violentig &c.

P d

l

Qb . U(üseft jusutendi. g. D. ufusjuris C.

P

fa&i N. ufus rerum unico ufü confümptibilium

D.

Q

I

Dz Jonz.

57

Ti 1

D. ad nutum revocabilis N. non ita revocabilis

BN

i

C. huncfolum confiderant LL. Civiles. /. 7. /*. d

U I) i[k! Q

. ufufv. eav. vev.. qua ufa confum. dicens ufüfru&u

A g.

olei, vini, frumenti legato, in legatarium fi-

"

ff/üf Dnnj

mul transferri proprietatem. 4 3. de ufufvatt.

?lqllzenre

/ Q eg queimadimodaim : quis utatur , fruatuv: ftatuens

/ ii ufumfrüctum non debere eíTe perpetuum, ne

"ditil, dominia reddanrur . inutilia.

Dtatt t

Jofl.1. Qui donat FF: Minoribus, trans-

"m fert a fe jus, ficut is, qui donat alteri equum,

'is&& revocabilitas autem non deflruit dominium,

"5 quia latroni valide don

as & potes revocare.

itidf. (

&. D. 1. p. & FF. nomine proprio acpro feacce-

At d'onij

prant jus & dominium N. & non acceptant,

nin«m, fed folum ufüm ad nutum revocabilem C. . D.

n 2. p. Revocabilitas fundata in ipfo actu concef-

tim i. fionis & acceprationisN. fundata in injuria gra-

j, ts vis metus in jufte incu(fi & caufantis eam dona-

14 &U tionem. C.

rede ve ]

Infl.2. FF. Minores poffunt res donaras

wyim, & vendere,- donare, & quavis ratione alíenare,

l? ergo habent dominium, cum ex R. ] 79. in 6.

i x nemo poflir plus juris transferre in alium, quam

iil« ipfe habeat. — &. D.A. Poflünt independenter a

ul facultate revocabili N. dependenterabea [u/4.

li, Ex jure ipfis inherente N. e licentia veri Do-

me b mini C. D. eg vegulam , 1i transferat authori-

,muüfate propria & jure proprio C. fi ex licentia

omini N. Nunquid poteft vendere nomine

vt Domini

rem procurator ejus?

imprbibr

Ob;. 3. Ufüs facti feparabilis a dominio fa-

] clt- icitam ufüram, dum venderetur dominium

y

N, gc

$8

Dz Junr.

v. g. vini, & feorfim facultás revocabilis uten-

m

di vino, cum quodlibet fit pretio eftimabile.

E. V. cum S. T h. q. 78.a. 1.

Facultas hec non

gt

eft pretio zftimabilis refpe&tu Domini, neque

D Ü

t

vendi poteft, ficut donatio effentialiter eft in-

vendibilis , actus enim liberalitatis folam gra-

pun:?:

tiarum actionem exigit. Res vendita jam ufum

quod]»

includit, unde licet forte venditio talis ufus ef-

Talr,

(nió

fet pretio seeftimabilis refpectu alterius talem

ufüm amittentis, non effet tamen refpectu Do-

Árigt

mini, cui nihil omnino decederet, & dato ufu

L

ad nutum revocabili torum adhuc. dominium

.pwm

cum ufü juris atque facultate revocandi retine-

PCT J

ret: fi venderes forte talem facultatem revoca-

HOUW;

bilem , venderes folum fpem, hanc facultatem

// J

1

"o

ÁLM.

non tam cito revocandam effe.

J

Ob 3. Joannes XXII. definivit , ut de fide,

titmna

Y

contra Nicolaum IV. Pontificem , ufum fa&ti in

pxm;(uä!ï

FF. Minoribus fine dominio effe non poffe.

gun

Extrav. c. ad conditoremcanonum. c,cumanter non-

)

11llos. c. quia quorundam. evgo. 9. IN. A. fed defini-

M

vit Chriftum & Apoftolos aliquando habuitfe

iT d

aliquod proprium faltem in communi pro com-

AU GOn

muni victu & eleemofynis:loculos ex Bellarmino

)

| abJ!.

i

portabat JudaslIícariotes. Imitati in hoc Chri-

W/Z'

ftum fünt primi Chriftiani, & varii religiofi

F*-;l-": I |

Ordines.

Inrerdum nihil videtur habuiffe, ne

b

!bl

|

Jj.

in communi quidem. Matth. ro. Apoftoli miffi

n

j

ad docendum per Judaam juffi fünt. non por-

& f

tareaurutm, neque argentum, neque pecuniam

fi:"a'iünem

in zonis (üis. Marth. 8. Filius hominis non ha

bet, ubi caput füum reclinet. In hoc puncto

COIY

t

]

Dz [ons.

59

MTM

contradictionem non fuiffe teftatur ipfe Joan-

Durm

nes XXII. c. quia quovundam dicens: Jdem INi-

- fitils la

colaus preedecefJor moflev videtur [enfiffé , quod Chri-

d Umiüi, l

fius & "dpofloli etiam quoad proprietatem. babue-

d Rn

vumt aliquid im commumi. Won igitur in hoc

Ht (l

pun&o fuit diftordia Pontificum, fed in eo,

UT

quod Joannes XXII. cenferet & probare cona-

00 t ts

1j

retur, ufüm hunc facti feparabilem non effe a

AtIIUS (obn

dominio, neque paupertatem ad hunc fe ad-

Ils

;

d.

ftringentem ut ad rem impoflibilem effe in fta-

t r

tu merirorio , quod cenfebant alii Pontifices:

hi tnir

probatum effe inquit Decretali 4uia quorundam.

NOGIA r

per priorem Decreralem ad Conditorem Ca-

cofutm n

nonum, non vero ait,effe definitum.

dunc d

Jufeves. Vratricelli haeretici male damnarunt

Joannem XXII. ut hereticum, maledocuerunt

ivl

e tempore Bullarum editarum, eum non am-

m um f

plius fuiffe verum Pontificem, preeligentes igne

f o pl

perire; quam a fuis erroribus recedere.

TTTE

Cum [oannes XXII. rejecit a fe domi-

VA d

nium, manfifle hoc cenfetur penes donatores

Qundo Jbl

rerum unico ufü confumptibilium , qui cenfen-

TU procon

tur donaffe meliori modo, quo poterant, &

er Delarmi

non abdicàáffe hoc dominium, fi nullus alius ad-

it lo Chr

mitterert;alias fi abfolute abdicaffent,fuiffet res de-

nri reloo

reli&ta , uti gemma vel pecunia abjecta.

hbf

Dico 3.. Habitatio eft jus habitandi per fe vel

hpolii

per alium in alienis edibus, fübftantia earum

n 101 f

falva.

j

Habens hoc jus poteft & feorfim locare

quepat

habitationem $. s. Znfl. de ufa &5 hab. fc. jure

ymins 10

Codicis L. cwm antiquitas 13. C. de ufufr. t*

balit. Ex (peciali difpofitione juris nonamittitur

[cgp

L

non

6o

Ds Jvnz.

non ufü Z. babitetio 10. pr. ff. de ufa g. babitat.

s

Neque amittitur per diminutionem capitis £,

)

gaï'am

10. ff. de cap. 1niu. , *uti nec legatum alimento-

h

W

rum, quo reducitur lepata habitatio L. /ezazis

Jf. de alim. leg. INon autem tranfit ad haeredes.

li.

Arque bzc de fervitutibus perfonalibus dicta

i

hïlbf?:

fünto, ut per confequens de fervitutibus reali-

bus agendum fit.

pos l

n

Dbminia vere imperfecta utile v. g. ac dire-

[

&um, per decurfum commodius exponentur,

nam ufüfructuarium nonnulli Dominum imper-

xm&*&w

fe&tum indirectum vocant, cum Z. 8. /f. deve-

D

Bus autbovitate Sludicis poffidendis fem veudendis

reden

freg

!

in pr. ita habeatur: /4ppellatione Domini fruclu-

arius quoque comtinetur.

lat

D

f

j

ARTICULUS.'. V.

M

h

I

Quenam fint [ervitutes veales prediorum ?

Inft. L. 2. t.3. ff 1. 8. t.x. & feqq. C. L. 3. t.34.

l

Gitur hic de fervitute conftituta iun re alte-

rius; non dealtera, que conflituitur in

lj

[

mancipio in noftra poreftate conftituto, de quo

l

l

agitur Zoff. L. 1. de jure perfonavum: dum quis

autem in proprium fundum jus exercet, jure

h fUf

dominii facit: non jure fervitutis: res propria

BU

ultro praftare videtur Domino obfequia, fe

N

u

res aliena pati cogitur & fervit, ut alter com-

f" dU

modum accipiat.

&

D

Servitus folet accipi r. pro fübjectione &

AT

lOnaþ

V,

obligatione rei alienae, eftque fervitus paffiva;

D

debitum & fübjectio, qua res aliena tibi velre-

EE

bus

]

Dzg Junr.

61

H D Ul

"

j

bus tuis fervire adftringitur: 2. pro jure huic

DM

! obligationi refpondente , & eft fervitus aCtiva

» ac jus, quo fubjectam tibi habes rem alienam

At

.| in certum effetctum &fervitutem. Pono exem-

atl/a] li

t'plum: E pradio meo poffum aquam pluviam

LU

U)llf( i

n vibinum tüum fundum avertere : ego jus

"Ü habeo, tu pati debes , neque jure impedire

otes: predium meum eft dominans habens

" L4dj. fervitutem activam , tuum eft ferviens habens

"m fervitatem patfivam vel obligationem. De acti-

Wi va potiffimum agitur.

:

14f

i.

Dito 1. Servitus activa in genere eft jus in

J

—

[ii

!j re alterius vel ad utilitatem predii, feu rei no-

Iwf ftree aut perfonze conftitutum : vel eft jus rea-

le inrealiena conftitutum jus ac libertatem Do-

mimi minuens, ut aliquid pati vel non facefe

j

teneatur. Servitus ergo pati cogitaut nonage-

dims? I€» quin dominium homini aut predio domi-

CL

l.

Dànti proprie tribuat.

Porro omnis fervitus minuit aliquo modo

x rl per

fe&tiffimum & pleniffimum jus proprieta-

vitritis, quia tamen (ervitutes plurimae notabiliter

u mon minuunt hoc dominium, hinc proprieta-

:ümqszius plenus Dominus fzepe dicitur, licet fervi-

h

D

qot u Turem patiatur.

fs propti

OPj. 1. Ergo qui habet jus exigendi certos

i, éreditus e ruo fündo, haber jus fervitutis. . D.

i anfeg. Si percipiendos fructus deber petere a Do-

mino N. fi poffit invito Domino C.. In priori'

petioe lerit jus perfonale & legatum annuum , quod,

iapiMUt Jus perfong, non tranfit ad haredes, in

na[ibivekbrïpoüexjiori erit fervitus & jus reale.

Lf

P T

62

Dsz Jvnr.

il

f

M

l

Iuf.1. Habeo jus deambulandi per pra-

) ite

dium alterius, jus pomum decerpendi, jus ibi

caenandi; hoc jus non eft fervitus L.:g. ff. de

N[ ?W

fervit.5 atqui huic juri data definitio convenit.

(

R. [V. rin. eft jus perfonale; nonreale, non eft

IN

fervitus realis, cum non conferar ad utilitatem

&

Va

li

przdii, non eft perfonalis, nam tres folum a

jure apnofcuntur, wufasfru&us, ufus, babitatio.

///:

íoli voluptati fervitus ralis non conftituitur.

mb

Poteft tamen dici efle fervitutern perfonalem;

f

MT

;1 Ad

fed jure civili non nominatam, quales & vi-

Ji

dentur effe jus venandi in alieno, militem con-

Tron

ducendi per alienum, hofpitandi, luítrandi &

re i

alia plurima jura. . Fr2722.

ipmtolt

Infl. 2. Solius amoenitatis caufa conftituitur

Ti

Servitusa jure civili , fic aqua ducitur 7 oc

pfnbnglb'i

jure» ff de aqua quotid. Exgo & cauía folius

'voluptatis. . D. À. in predus voluptuariis C.

j |

M

non voluptuariis N. In illis tota utilitas pradii

videtur confiftere in amcnitate vel fere maxi-

hs ii

Mi U

ma, non in prediis non voluptuariis.

Dd

Qbj.2. l23. $. un. ff. de $. U. P. futuro

.....

lm

h

predio acquiri poteft fervitus. g. D. praedio N,

arez C. item aree inre, edificio in fpe, item

J

promittitur non acquiritur, juxta Lauter-

hi

bach.

i

Labeo

Objic. 3. l. 19. ff. pr. de Servitat.

TUf

exiftimar, fundo, quem quis vendit, fervitu-

Vrl

:

tem imponi;pofle, etíi utilis non fit.

E. Etü

lg

non fitin praenti, putetur tamen utilis, àut

N rerpgw

1

T

]

Dz ]une.

63

im lnl

! fi cenfeatur faltem urilis poffe effe; licet modo

hss

Tb v

non fit ex /. 55. ff. de ufufr. C. Si nec urilis fit;

U

nec putetur, nec effe potlfit N.

ïdffïm'rio C()n'j

Übji. 4. Definitio fervitutis convenit feu-

Tntejs

feta] ltl

do & emphyteufi g. N. Utuntur re üt propria

& utilem vindicationem habent emphyteura,

U

/////f) Al///fu'»'.

Vafallus, non tamen ufüfructuarius.

1 of

Infi. Exiam homo hoc feníü fervire poreft

alteri. &. D. Siquis habeat ufümfructum vel ufüm

pf

fervi ad alium pertinentis C. alio fenfü N.

1 NH»M

y f

Dice. 1. . Preetermiffa divifione fervitutis

V la

innominatam, quze habet fpeciale nomen a ju-

re impofitum, qualis eft fervitus luminis, &

Vi of

innominatam, quz nomine fpeciali carer.

d ] l

Dividitur Servitus in perfonalem &realem ;

&eufa fol

perfonalis debetur perfonze noítree, utufüsfru-

ii

&us, ufüs, habitatio; Realis vel pradialis debetur

rei noftrae vel praedio, id eft perfonae propter

lts r

v fere ma

predium, utiiter, a&tus, via, 7. t. ff. de Ser-

i

vitute: Eftque & Bartolo jus quoddam predio

inherens , ipfius utilitatem refpiciens, & liber-

as

tatem feu jus alienum diminuens, INemo au-

J prædio N

tem ferviturem urbani vel ruftici preedii acqui-

infpe, i

OEU

rere poteft, nifi preedium habeat. $. 3. /zf], de

Servitut. pradior. L 1. ff communia. praedio-

TUn. Períonalis extinguitur cum períona, cui

i, L

eft conftituta, realis vel praedialis inheret fun-

ndit, ii

do vel predio, & cum perona non extingui-

LJ

Mi 2

tur.

Eft contra naturam fervitutis realis, ut

v us d

non fit perpetua; idque juris civilis fübtiliare ;

nanma

64

Dz Jonr.

gnii

nam jure praetorio & tuitione Pretoris valet

M dur

impofitio & conflitutio fervitutis ex tempore,

i.

vel ad rempus , vel fub conditione. l. 1. ff

v

quib. mod. ufasfru&l. amitt. l. 3. $. frn. ff. de Sa-

BXN)

pofiee.

fl

Olj. Servitus itineris , quam Vafállus vel

ii

emphyteuta impofuit feudo vel emphyteufi,

dei

extinguitur cum Vafàllo vel emphyteuta C. er-

ia

go fervitus predialis extinguitur cum períona.

Mni

&. D. C. que conceflit in fui fundi prejudicium

Vsl

C. cui debetur & eft conftituta IN. extinguitur,

ER

quia non poteft eam conftituere in preejudicium

( h

alterius.

Si antecedenter res fuit libera, fup-

lx

ponitur fervitus impofita a Vafallo, nec ullo

quxd

tempore preefcribitur in prejudicium Domini

qui: Wi

directi; fed tempore immemoriali habita pra-

od

fumitur jam tunc fuiffe; cum res effet libera.

dul

Rofenthal; Chlinpgenfperg.

TRU

Dico 2. Servitus realis fübdividitur, r.in af-

p

firmativam & negativam:; viaffirmative poffum

hr

aliquid facere in alieno, ut ire, agere, tignum

unc

immittere: vi negativae tenetur Dominus pra-

taga

dii fervientis aliquid omittere in gratiam alterius;

v. g. &des altius non tollere: prior affirmativis,

l

[

pofterior negativis verbis exprimitur.

2. In continuam & difcontinuam : prior

l

R

caufam habet continuam & femel conflitutze

t

ufüs, fine ulreriori induftria & fa&to hominis

Tire

fucceffivo in ufü, femper durat uti tigni im-

hUT

mittendi: .pofterior non habet caufam conti-

&Q*Jffrbach

nuam

Atl

!

Dz junx.

65

LT

]

TVU

vmuam 1. 14. de Servit.. Ejus femel conftitüte ufus

h

8f

Y

mon durat fine novo facto hominis, uti iter,

Qmn]

|

IIIQHE. l! attus.

Schneidewinus tertiam addit fervitu-

LÍ

!^T tem quafi continuam non a&tu nimirurm fed ha-

"bitu, quális eft füllicidii avertendi.

3. In Ru-

1 [jjj,, fticam & Ürbanam , z. f* de Serviz. 1.'1. in f. f

tayy, de & D. denominatione fumptà à preedio , cui

jj (, debetut, prior enim debetur preedio urbano vel

ufüm urbanum, habenti, pofterior ruftico vel

LO p

ufüm rufticum habenri, ita ut denominatio haec

iedrm

potiüs defumatur à predio denominante, quàm

Abu

à fervitute, vel

Toyrpn

potiüs à natura & firie fervitqf

!

tis. Haun.

" ib f

TU

Hec denominatio non defumitur ex eo,

Xicum Doni:

, quód Rufticum fit ruri, Urbanum in urbe, fed

i lt p

. quàd Rufticum principaliter exftru&tum fit ad

prabendum ufüm rufticum, etfi in'urbe fir, uti

s t lo

ftabula ad affervanda pecora: generico nomi-

, é vocantur haec predia fundi: Urbanum ve-

Vdtur, Lin

^

[

' rb principaliter pofitum fit ad habirandum, vel

Wt dueri anr voluptatis causà exftructum fit, vo-

Bde

j

;/ " eantürque edes, quó pertinent horti volupta-

hmis0?- tjs causà conftituti

,

l. Pradia Urbana 198. ff. de

um JZ. . ] x.

Jf-. comin. Prad. l. 16. C. de pred. €g al.

äfäfmallwll& 7'eþ. 7 Z 4.

iNon autem horti olitotii.

Pertinent

U.

itemftabula meritoria pro recipiendis ram equis

E

yn: pir quàm hofpitibus pro mercede.

jnir - Has fervitutes Urbanam & Rufticam Man-

f n Ztus cenfet effe difcreras, quia in ff g Jufl. fe-

wiigi» Cernuntür , certis cuique fpeciebus aflignatis.

afin &» 9d Lauterbach , Franz differentiam folüm po-

g; nünt à praedio dominan-te, ita ut fervitus annu-

inerata

66

Dg JunE.

merata ruflicis poffit effe Urbana, Urbanis ad- hs

fcripta poffit effe Ruftica. Chlingenfperg cen-

[ it

fet Servitutem Rufticam & natura, origine

i

|

aptitudine (üa deberi Preedio Ruílico, etfi per

ei

accidens aliquando inhereat Predio Urbano;

f

"Urbanam econtra $ natura, origine; aptitu-

elit

.dine füa deberi praedio Urbano, etfi per acci-

en'gm:

'dens aliquando Ruftico inhereat. — Sic iter erit

(

Servitus Ruítica ex origine, per accidens Ur-

p

bano Predio debebitur: 'ligni immirtendi ex

prrveäe

origine U

rbana per accidens Ruítico Preedio

n

debebitur.

F'ide l. 11

. 1. ff. de. Public. it

mü

vem a&. ]. 20. S. 1. ff. de . U. P.l.2. ff. de S. R P.

Intereft autem;

o

L. 14. f. commun. Prediorum.

hum

an Servitus cenfeatur Urbana, an Ruftica, nam

(

1. Servitus Ruftica folo non ufü amittitur ; non

n

w]

»

Urbana, ubi praterea opus eft factó ejus; cu-

h

m 4

jus preedium fervit . f partem. 19. $. 1. J Quem-

]

admod. Servit. amitt. l. bec autem 6 . ff. de S. P. U.

li

li

». Ruftica Servitus pignori dari poteft , non

int

IV

Urbana /. fi is qui. 11. $ ult. €g l. 12. ff. de Pig-

b

zovib.

3. NomineServitutis Urbanse opus no-

p

xum nuntiare poreft is, cujus preedio debetur,

mnon veró nomine Servitutis Ruftice. /. 5. $. 8.

u('/[/((

L. 14. 15. ff. de O. N. N. Chlingenfperg.

Urbanum predium eft, qnod eft in

O.

g

urbe, Rufticum, quod ruri.

&. D. /4. Quo-

u

ad communem ufíüm loquendi C. in mareria

Servirutum N. . Sic Servus Urbanus & Rufti-

h

IN

cus non differunt loco , fed genere ufus . 166.

llex ad

Mi

]f.'deï F.S. | Sic Urbana penus vel fupe

Urba-

U

Ri

a

Dz jun .

Brhana, Ut

67

Urbanutn Ufüm, non ad locum eft referenda.

l mgenfpïïï

TM i

L. 12. ff. de Supelledl. legat.

Dico IIf. Servitutes Ruftice pro predii do-

1 Mf v

Mi

minantis utilirate fünt triplices, vel enim r. ad

fundam noftrum acceditur & fünt zrev aut jus

Ti

eundi per fandum vicini, preedii noftri causá ,

UrTe

L. Vi

eriam lecticà, etiam cum focio ? gloffz apud Mi-

T dcdens (

chel, etiam equitandiex Z/augold. —4&us aut

jus apendi jumeatum vel vehiculüm. 772 infu-

ionitenj «

per vehendi, trahendi trabes v. p. , erectum ve-

il Dreda

xilum ferendi aut haftam erectam, id eft cur-

j A N1

rus ad eam alritudinem oneratos traducendi.

hf

Terelapa

Jus navieandi per lacum vicini.

E jure 12. ta-

bularum longitudo vie fuit 8. pedum in porre-

aliio, x

Lunitiut, t

étum, 16. in anfractum. /. via 8. ff. de S. P. R.

itineris 2. , actüs 4. in porre&tum, 8. in anfra-

LAb us c

&um.

2. Vel aceipitur aliquid extrinfecüs ad

TU

interiorem fundi noftri culturam, & huc per«

(sl

tinent 27uzdu&us , jus ducendi aquam per fun-

|poedt,

dum vicini & fonte ; ftagno, venis concurrenti-

n futi

bus. /Zquebauftus, dum conceditur iter ad fon-

danz n

tem. us adaquandi pecus in. puteo alieno.. us

vedo ebetu

pafcendi pecoris in fundo alieno: non tamen pe-

i 15

coris morbidi ; nefana ob contapionem pereant.

D.

J compa[cui , jus pedamenta ex aliemo fumendi,

qui dii

lignandi , cretee eximende , calcis coquendee , avena

D.AQ

Jodiende , lapidis eximendi g.

C, n m

ys &

3. Vel exoneratur noftrum predium , uti,

dum licer aquam fülco aperto in fundum vicini

yeuii i

educere, fructus fundi noftri in vicina villa de-

Mi

dl

ponere j. de S. P. R.

Porro viam publicam

J

zeficit quiliber juxta domum fuam intra civita-

E

?

Ll

tetn s

68 :

Dz Joxr.

rem , &extra eam communitas. J. eediles ff. devia

g

gqubl. 9 fiquidin ea. 1. 7. C. de [[. Ecel. Aut Dominus

g

territorii , fi ve&tigaliaeofineaccipit: viam pri-

at

Iï

vatam Jure Servitutis habiram , is qui habet fer-

) nü

Y

vitutem , cüm przdii fervientis folüm fit pati.

Ol;. Qui debet fervitutem oneris ferendi,

TX

yid)

debet murum feu parietem reficere. /. 35. ff.de

$. P. U., ergo & qui debet fervitutem vize vel

um

itineris, debert iter vel viam reficere.

E. C. /4.

Mp

4V. C. Singulare hocin fervitute oneris ferendi,

geinit

quae 1. cit ita preefcribitur: pavies ogeri fevundo ,

Vi

od

ut) nunc efl , ita [it, non debetad . alias fervitu-

tes extendi, quarum natura eít pati in füo, non

lumegm

.l."n'/

facere. J. 15. $. 1. f-. de Servit.

His affirmativis fervitutibus binas adde ne-

b

gativas aque non pro[cindeude, vel ne venee aqueae

fiepr

in fundo meo ortz intercidantur, quominüs

f0

w

defluant in Predium ferviens, & aque uoz fi-

W

f

Jfiendie , neimpediatur aqua? meo lacu in agrum

I^

fervientem defluens . 1. ff. de aquaty aq. pluv. avc.

vt

[

Dico 17. Servitutes Urbanse Juxta . Chlin-

ftd, d

gen[perg pariter fünt triplicis generis: vel enim

Ttfeg,

1. volumus edes noítras dilatare; & huc per-

lm

tinetServitus zigzi mmirtendi, tigni vel lapidis:

r

pvojiciendi , fc. partem edificii in vicini aream

Ri

protendendi , qualia projecta fünt moeniana;

B

feu podia penfilia, pergulee; proregendi per pro-

fb

tenfiones tecti ad defendendos à pluviis parie-

Ri

tes , vel ànimio-lumine feneftras;' vocantürque

t

fuggrundia velfübgrundia; ozerisferendi , vicu-

n

jus murus vel columna tui vicini perpetuà debet

ftitr qg)

ifcat,

ferre onus tui edificii; -ita, ut fi paries fat

vick-

Ui

À

D Juns.

m

69

J)

U

:.;'

li

AU[DQ

vicinus tuusreparare reneatur. J. 33./- de $. P. U.

licét eo rempore ;

quo paries reficitur, fultu-

W»acctp

:v

li

ra pertineat ad prasdium tuum dominans. /. g.

0 tj

pr- 4 ff Servit. vindic.

Vel 2. con(ideratut interior domüs com-

D Ott f

modiras, & huc fpectant fervzzus altüis tolleudi ,

I6 [2

vi cujus eedes pro libitu attollimus, quin vici-

lt i

nus impedire poffit , licét & alterum obligatum

f !j(['//

habere poffim, ut altiüs tollat edes füas ad

R&

meam urilitatem , ad avertendum itnpetum ven:

H m

torum , ad communicandum majorem calorem

UM

$ reflexione radiorum folarium, ad arcendum

DI in lo

lumen nimium: 7Z gonzollendi,

AVe lumiuibus officiativ per aedificium vel ar-

Sliasadie w

bores, Jumigis, ut patiatur vicinus, lumen illabi

Ietmedque

falem per apertum foramen, pro[peus etiam

if quomini.i

in torum hortum, aream: zefpvo[pe&ui officiatur.

L 0

Vel 3. volumus zedes noítras exonerare, &

i in p

funt fervirus flillicidii avertendi, aquam fc, plu-

Ejaq. ia

vialem in tectum vel aream vicini, & zoz aver-

n Q

1edi, dum vicinus füum ftillicidium permitre-

r velenin.

re tenetur;, ut effluat in cifternam ruam, in

- &hicpe-

hortum tuum, ut irrigetur, in cloacam, ut

jvel d

eluatur,in aream, ut fordes evehantur : f'umiris,

icini aream

aque fc. nonputratim, ürftillicidium, fedcum

[ mXentat,

impetu ruentis & tuis edibus in vicini aream

n

emittende , & f/uminis non avevtendi , utvicinus

Juvis pi*

aquam in fuo canali colle£tam permittat in tuam

vocanm:

aream dominantem defluere, cloace, que ta-

od d-

men Servitus etiam inter Servitures Rufticas re-

d

cenfetur, quód Pradiis Rufticis ferviat ]. 2. ff*

peflä füllrw

de $. R. P. Cloaca autem efl locus cavus , per quem

u

C€oUtt-

3

7o

DEW Junr.

Colluvies quædam fluat l 1. $. 4. ff* de cloacis: füu-

ss j

mi unmittendi , [pargendee veleffundeude aque eg'ee

j

Plerzeque harum fervitutum (unr affirmati-

p"uäus !

v&, negative funr: non tollendi, non averten-

W

di, ne officiatur.

ii

Dico F. Conftituitur Servitus 1. à Lepe ]. ujr.

eyit

G. un. C. de Servit.&g aqua.. & Statutis Civitatum.

m

2. À Judice in judicio familie ercifcundae aut

n

communi dividundo, id eft, dum authoritate

f

Judicis dividitur hareditas vel res communis.

g

3. 4 Domino vel pactione inter vivos, vel ul-

UE

1

rima voluntate. 4. Prefcriptione. J ulr. in f. C.

puonem

de pre[cvipt. longi temporis.

Conftituit Servitu-

um

rem plenus Dominus Predii fervientis, fed non,

titiij

qui alienare prohibetur v. g. maritus in fundo

»

OT

4

(

dotali , tutor in fundo pupilli; poteft proprie-

Ü

fl

'

l

f

1

tarius, dum non praejudicet fructuario.

WE

a

Poteft obtinens dominium utile, fed üàtjus

qu

Y

T

Ti

perfonale, non reale, unde hác obligatione ad

tempus folüm vitae durante non cenfetur rem

at

alienare.

$n

d

Acquirit autem jus Servitutis Dominus

etiam non plenus, jure etiam revocabili, quia

D

ht

hoc utile eft predio.

Dico F. Poteft Servitutis realis promiffio-

S'Jj;g*.?ïf?l'fl

w

ni dies aut conditio apponi /. 9. pr. ff de F. O.

VN

Servitus vie fub conditione promitti poteft:

C)'

Poteíft & ftipulationi apponi dies & conditio;

lil

fitgls

Mi

$. 2. Jufl.de F. O. ergo etiam fervitutibus;

cüm ratio fpecialis hic non habeatur. Ut com-

Ü

binentur textus, qui videntur contrarii,Schmier

UL N

in Jurisprud. Can. Civili ait, poffe promitti fer-

LT

vitutes

3

Dz Junx.

A

LUT;

I

M v'n:u4tes in diem v

el füb conditione per 7. 98. ff-

J

l»uu]

'

lm

! 4 P Q. conftitui actu (excepto ufüfru&tu 7 ufus-

It

^ Qd

frudtus 4. ff. d

Ufufvr.) neque ex die aut. condi-

l

AX t

tione poffe , ut poft illius exifteniam incipiant;

neque ad diem aut conditionem, ut poft illius

W""'.[ffïef.x

exifteririam definant. /. 4. Servitutes. zn pr. ff. de

azun'sCmïarun

Smrvit. Haun. — Quia fervitus necdum tradita ;

d ctndy

necdum conftituta cénfetur; femel autem con-

P ia

flituta cenferur üt praedio inhaerens naturam

8 Onmpg.

ejus quoad perpetuitatem affumere: Jure fc.

AW l.

ftrido, nam Prator ex eequitate concedit exce-

M Ll n

tionem doli, quà is, qui fervitute contra pa-

Yi n

&um initum vult uti, repellitur /. Servitutes. 4..

Vi

citatá in pr.

Ufüsfructus jus perfonale eft &

Ti in fünd

erfong inhaeret,, cujus actioni terminus ex

poreü p

die & in diem flatui poteft: Servitutes, de qui-

Vuno.

fünr reales, naturam preedii &

bus hic agimus,

Conftituun-

tie f g

ejus proprietatem fequi folitee.

dummeum

aiggton

türautem ex die e. g. cedo iter per fun

1 Cenfetur f

ex Cal. Jan. anni fequentis, ad diem poft Cal.

Septembres non licebit tibi irinere uti, fb coz-

tuis D'omint

ditioe non ante, donec gramen altiüs affurgat,

vél demeffum fuerit.

vocdi, qui

Poteft tamen adjici modus 7. cir. $. 1. e. g.

lr pronifin

quo genere vehiculi alter utatur quod pondus

vehatur: quó & pertinent intervalla dierum.

TA

D

viti t

[2

& eondi

Dico FII. Extinguitur & amittitur Servi-

ferudi

tus realis 1. confufione, fi idem utriusque pre-

it Dominus fiat idque perpetuó /.

3o. pr. ff- de

mr. Ut

fervit. /. 1.

aE 9. P. U. Nam res pr

opria nemini

re-

[fepyomhfi

[e'r ff. Com. Pre.. Aliàs con

fuüone fublatà & difc

to

[

4

72

Dz Juztr.

to iterum utriusque fundi dominio fervitus ha.

€tenus füfpen(à revivifcit (altem ob exceptio-

P

nem doli./. 18. £. de Servit. Ita mulier fündum

g

mariti fundo fervienrem ei in dotem dedit, fo-

mw

luto Matrimonio reviviícit fervitus confufione

Spt

]

i

extinctà. / 7. $. 1. ff. de fundo dotali. Yta fundum

tuo fundo fervientem capis ex hereditate , ven-

p

dis eum , fervitus redintegratur /. 9. /f. Coum.

pred.

I

2. Interitu Pradii dominantis vel fervien-

Jl

tis, eo aurem reftituto reftituitur . 14. . Quem-

«

RY

adinodum. Sevvit, aimitt. 1. 20. $. 2. & l. 31. f de

)

M

J

quiico

S,B. U. 35. f de . S P. R.

3. Remiífione vel directà & expreftà , vel

m

tacità & indirectà, uri dum concedo tibi edifi-

N

cium ponere in tota area, in qua habeo.jus flil-

gl

licidii: hoc cenfeor remittere, /, 8

[ ;nim

amodum Servit. amittuntuv.

. ÁF.. Quemad-

1

lj

[

4. Demum non u(u, nec per fe nec per alium;

li

amittitur fervitus realis /. 10. 19. 20. ff. Quemad.

Va

ferv. amitt. l. 4. $. 27.. f-. de ufuvpat. €9. ufucap.

vtj

tempus lege definitum (unr 10. anni inter pra-

pl

fentes, 20. inter ab(entes ex J. 13. e fevvitut. es

T

aqua generaliter ita ftatuente; firamenintervalla

Ti

hebdomadarum, menfium, annorum ufui ex

l

il

pacto intercedant, duplicatur tempus ad amis-

Mmm

fionem requiftum. Loquimur aurem de fervi-

LL

tuteLaicis debita: an enim juxta przícriptio-

j

num aliarum rationem ferviros debita Ecclefias

N

* A

ex c. 8. de pra[rript. 40. fol

üm annis tolla:.ur,

LY

alterius loci eft.

Rfj

inea

At

h

D

| ' Obj. 1. L. 13. pr. ff. de.$. P. R. Sublatav

non

[

D

Dz Jont.

23

d(]ml"lloren.

dUf

..

! pon amittitür fervitus vinec huic-debita, ergo

N

.;J

li Tl

lr

pereunte pradio non toliitur fervitus. g. D. A.

M

fublara vinea accepta: pro folo vitibus confito

! Oem

L I d

fs coml»'i

tantum, ideft, pereuntibusvitibus C. ipfo Solo,

Superficie, fundo N.

AU [f

lufi. Utasfru&tus collap(arum sedium iis re-

atf

paratis non reparatur /. 36. pr. ff. de u[ufv. l. 10.

tj &f n

$. pen. T. Quibus modis Ufufv. vel uf. amitt. ergo

neque id fit in fervitutibus realibus. . N. C.

l W r

wfüsfructus omne prope rei emolumentum

.

complectitur, cum folum delibet rei alienze uti-

m

U;

m

litarem fervirus realis ; durum ergo effet ex

edificio fumptibus proprietarii

reftaurato

m

[

J

4;3:

j

's

ï

totum fructum capere ufüfructuarium. ^. Hinc

X i a

& oppignoratà domo pignus remanet in fola

ul jl

area ]. Paulus 29. $. domus ff. de piguovibus, pi-

Itf mni

gnus enim fterile eft, non vero ufusfructus.

Obj. 2. Si fervitus realis amittitur non ufü,

etcperdlin

-

ergo & fervitus pluribus communis. & D. non

zi

ufa omnium C. unius tantum N. quia eft indi-

! C un

vidua /. 10. pr. ff. Quemad. ferv. amitt. . Ya &

ii n pre

perit; fi non utaris ad modum tempusque prz-

df g

Ícriptum , nifi utendo excedas.| v. g. latiore via

meoisrvad

vehendo.utaris, nam plus faciendo etiam id,

yum of et

Vide

quod permiffum eft, facere cenferis.

pus dam

l. 10. 11. pr. ult. ff.. Quemadm. fervit. amitt. l. s.

m defem

$. un. ff. de aqua. quotid. £$. effiva.

prefrpit

Jnfl. 1. Ergo merus non ufus facit meamit-

m E

tere fervirutem x. D. ill. rufticam C, urbanam

.

msuz fu/d. i Dominus predii (ervientis libertatem.

predii füi nfücapiat C. fi non ufücapiat N.

nad.

; subl.raunü^ ]. 6. pr. Jf-de $. P. U.L -1 8.5 $. ulr. ff-. Que

[erv.

74

Dr Junx.

j/

In exemplo: Competit mihi fer- .

l

ferv. amisz.

witus Ruftica eundi per fundum tuum, fi per

Yo. annos non eam , amitto fervitutem. . Con-

M

V

ftituifti mihi fervitutem Urbanam tigni immit-

Y

[

tendi, tignum per ro. annos non immnitto,

non amitto jus meuim, nififoramen obftruxeris,

yLpu

l

& decem annis obftructum tenueris.

Ratio

[

5

eíTe viderur, quia poffeffio fervitutis ruftice fu-

]l*

ftinerur folo exercitio & facto utentis, quo per

qui

M

N

i

negligentiam omiffo deperditur, cum nilre(tet,

|

& quo animum retinende fervitutis arguere li-

[

ui'mwä

ceat , econtra fervitus urbana non flat in ufüu &

exercitio hominum, cum ulteriore facto femel

teyt

tunnd

conílituta non egeat, unde perir modó, fa&to

tili

n

]

f

alterius intervenienre in interrupta patientige

arpgumentum. Nullus tenetur alterum monere;

jm

Mf l

ut utatur jure fuo.

If 2.

Hec prefcriptio curreret cum

V

J

fcientia juris alieni, fed Jure Can. id non eft

Injs

permiffum c. fiz. de praefovipt. v. D. & eftpreefcri-

ptio propria & pofitiva N.impropria, privativa

[1

C. fündatur enim hec extin&tio non tam in

Dllm:

poffeffione prefcribéntis, quam in prarrogati-

Eu

II

Ts

va legis ad exemplum, actionum perfonalium,

qu&e 3o. annis neglecte extinguuntur 7 g. €.

li

d

d

if

[

. X. de annali except. toll. l. 2.. C. de Couflit. pecutr.

ha

l. 3. C. de prafcript. 30.vel 40.am.

j '

Olferva. Servitutem praícribit, qui eam

?l

acquirit;, quod nequit fieri fine bona fide, nam

Tj [

LM*

Nl

poffeffor male fidei nullo unquam tempore

Y m;

preacribit. c. 2. de . A i2 6. Servituti pre-

] fümP

^

Ícribit; qui fue rei incumbentem extinguit.

JDico

]

Dz Junr.

75

Utv

Dico FTII. Proomnibus fervitutibus confti-

MM

tutis perfonalibus, praedialibus, urbanis, rufticis

ts |

afferendis datur aétio confefforia; pro negandis

J tj i

veró negatoria.

Vid. ff. Si fervitus viud;cetur ,

105 m [

vel ad alium pertineve uegetur.

Pro aliis juribus

eno) r

v. g. jurisdictionis, decimandi, patronatus &c.

(l /ä, Räf.',

dantur actio Confefforia & negatoria non qui-

M nf f

dem directe jure civili concefTa fed utiles, (unt-

TU5 quoper

que aCtiones civiles , reales: 'dire&te dantur

lr

'

Domino potiffimum Directo, & fi plures fint,

T t

cuivis in folidum: utiles tribui folent Domino

du

udli vel alteri habenti. jus in re, Vafallo Emphy-

Vorefofen

teuta, Superficiario, Poffeffori bonze fidei, quae

t m90), fi

tantumdem praeítat poffidenti, quantum veri-

TX n

tas l 136. ff. de R. L. — Creditori etiam,. cui

lum mones

redium dominans eft obligatum 7. 16. fF. de

férvit. ficut & datur ei utilis petitio fundi, non

UrTetet QUE

utilis vindicatio quidem juxta Haunoldum , fed

n d ao d

hypothecaria, quee utilis dicitur, quia efficax eft.

&elipeda

Imó & fructuario contra extraneum /. uz.

$. 4.

p privariyz

Jf de vemiffon. — Videatur Franz.:

D f 1

Directee ergo dantur

pro fervitutibus ; qti;

j prept-

les pro aliis juribus.

Utraque actio tendit etiam ad fru&tus re-

peondium,

m La C

ituendos & quanti actoris intereft, qui & po-

(rfit. p

teft exige?e cautionem ; quod alter velir defi-

flere à füo facto, fervitute e. g. pretenfa.

j qui u

Denique juxta Brunnemannum & alios

om fs tf

mulra jura fervitutibus affinia in praxi pro fer-

.

num t

vitutibus habentur, v.g: juscerevifige coquendas

Servi D

&dibus competens &c.

Quod autem actio

l

j extingwf-v

?On;

36

Dr Junx.

confefforia e. g. eft in petitorio, hoc in pos:

j ;()de

i

feflorio eft interdiétum de quo fit.

[11 DU?

R

ARTICULUS VI.

J w

pi

r

De Inevdidlis.

l)

Dre

Vi

Foft. 1. 4 tit. 15. fF-1. 43. tu. 1. €9 alibi, C. 1. g.

f

z. 1. 69 alibi. item Caufa 1I. q..2. Caufa. 11I. q. 1.

[

p

Lab. 2. Decretal. tit. Y2. 69 13.i26. L.2. tit. 5

Clemert. l. 2. 1. 5.

il

(l* Uude

(et.

udicium eft legitima rei controverfa apud

]

Jigio

judicem difceptatio, à judice aliud eft Ec-

M

clefiafticum aliud. fzculare, à forma & modo

traord

il

procedendi aliud eft ordinarium & plenarium;

aliud íummarium & extraordinarium , in illo

W :

/M

fervatur tora juris forma, in hoc ea folum fer-

vantur, quz jure narurali funt neceffaria &

[

dicitur procedi de plano: à fine, & intentione

]

W

agendi aliud eft criminale; ad poeram fcilicet

& vindictam publicam, aliud civile ad utilitatem

h

& intereffe actoris:

à materia vel controverfia

aliud eft petitorium, aliud poffefforium, in illo

ll

PA

l

de dominio vel proprietate rei ratione juris in

re vel ad rem principaliter controvertitur, in

lu

ï

boc principaliter de poffeffione rei vel juris

M

fl

u

(

five adipifcenda, five retinenda, five recupe-

randa, quó pertinent interdicta vel actiones

l! 1H

z

latius fümptce . a&;onis F'erbo 37. ff. de O.£g .4.

^A

ä

cum ab actionibus ftricté dictis diftinguerentur ;

actio enim ad: proprieratem pertinet: poteft

f

l:

tamen fimul cumulari poffeflorium & petito-

rium. Interdicta jure veteri à Praetore fub cer-

A mm

tiS

^

Dz ]unr.

7

lt |

'itig formulis propofita erant , ftatuentia apud

qui;

uem poffeffio rci controverfà interim effe de-

J

berer; dum apud judicem pedaneum de pro-

J

prietate lis effer. pr. Juf. de [utevdidis, huic

H

recepto fi non obtemperàáretur, imploratus

C dl C

|

Pretor vel procedebat vià executionis, velé cau-

fà interdicti utilem aéctionem concedebat coram

i ] ,

Á

f la.

/

/

judice pedaneo. explicandam.

Erat autem ju-

^ dex pedaneus vel notionalis, qui fine jurisdi-

&ione nudam cognitionem & pronuntiationem

"m fententige obrinebat. Vide Schmier. & alios.

ii Abolito hoc more introducte fünt a&iones ex-

Wwimi traordinarie de poffeffione coram Magi(tratu

T d plntrim

inftiruendae $. /7z. /ufl. ]. ult. C. de imtevdidlis.

hün, ini

Unde

werlum f

Dico 1. lnterdicta novo jure fünt actiones

n pecafaria

extraordinarie , quibus maxime in caufà verae

& d intenti

vel quafi poffeflionis inter partes di(ceptatur.

pam : 24 8702:5 dicuntur /. ult. C. b. z. Extvaordinariee

lul fünt, tum quia citius & facilius expediuntur

od À 24. F. de . F. L. ult. C. quovum bonorum L 8.

[orum, ii C. uade và, rum quia füblatis formulis & judicibus

Tatione g

i pedaneis Magiftratus preeter veterem ordinem

(TOVET

1jus di

[:

cit, nec, uti olim recepto ordine, re.

ered t

y mittit ad judicem pedaneum. — Maxir vel pri-

, lii mario apitur de po/ffe/pone vel quafi nam jura in-

& wiircorporalia quafi potfidentur, liber homo non

.f iüiipotfiderur, de quibus ramen dantur interdicta.

Wimwtz OLj Interdiéta quadam etiam caufam pro-

ring: jf Prletatis continent . 2. $. 2. ff. 2. . ita pro in«

a E ferdicto de itinere a&tuque privato aétor often-

)ræzorcfubfff*

ere debet proprietatem five fervitutem jure

DL

fibi

78

Dz funs

fibi conflitutam effe. 4L. 3. $. 15. ff de itineve

,«4

]i

J?

aGugue privato. Pro interdicto, de aqua caftellaria

«0(( j

W

vel ex caftello, id eft receptaculo publicee aquae

Ia

reu

& rivo aut fiftula publica, debita, probari debet

p

jus aque fuiffe afftonatum /. 1. $. f. ff de aqua

um

quotid.€$ e[Hiva. w. D. A. minus principaliter &ad

n

firmandam poffetlionem C. - principaliter N.

J /

l.

[

Ita & actio petitoria manet rei vindicatio ex fine

i u

primario, licer ad poffeffionem fecundario & in

ol

confequentiam tendat.

DDico 2.

Interdictum aliud eft reale imme.

,Di

W

diate defcendens $ jure reali, ut uzz poffidetis,

dummi

aliud perfonale immediate defcendens & jure ad

Ita

TUrT

W

rem propter alterius factum perfíonale.

WV

J

Lauterbach, Schmier, uti uzde v;.

i

2. Aliud fimplex $. 7. /jf?. b. z. in quo con-

W

l

ftat quis actor , quis reus, aliud duplex, in quo

[

actor à reo non difcernitur.

In exhibitoriis &

reftirutoriis, qui defiderat reítitui, vel exhibe.

ri; actor eft: à quo defiderat, reus.

In pro-

n

[

L

hibitoriis, qui defiderat ne quid fiat e. g. inloco

ublico, actor eft: qui facere conatur, reus

p

In Interdi&to zi po[//detis, utroque fimul ad ju-

u

dicem eurite, vel per fortem decidetur arg.

l -»Wm

l. 14, ff. de judic. vel Judex fummariter cogno-

fcendo ftatuer , quis turbaverit alterius poffes-

P

At

fionem, & hic reus, alter actor erit.

[

3. Publicum locis publicis tutelam preeftat;

Qq

VN

Sacris & Relipiofis , Privatum rebus privatis,

)

five concernant univerfitatem bonorum , five

d Hïh

s

res fingulares.

A

i

Í

4 Prm

Dz Junr.

79

uf ds

4. Prohibitorium prohibet aliquid 'fieri

uf

$. 1. Zuff. b.t. e. g. nevis fiat ei, qui fine vitio

b p

poffidet, üt qui in poffeffionem bonorum à

b Drobyi

Preetore miffus eft five ex primodecreto latente

;

TT

reo ad cuftodiam & pignoris loco ,. live ex fe-

cundo decreto , ut fiat verus poffefTor bono-

Ircpdiern]

Iapgi

rum . 2. pr. $. 1. €? 2. . 12. ff-. quib. ex caufis in

dicitioerd

polfeff. eatuv. 1. 15. $. 16. 68 z1. ff de damno in-

tndario d

féclo. Exhibitorium jubet rem exhiberi; refti-

tutorium jubet reftitui &c.

m

5. Etpotiffimum, de poffe

ffione acäipif'cen,—

La fl

da, quam nunquam habuimus, de retinenda,

X t

dum tuemur poffe(fionem prehabitam , in qua

turbamur, de recuperanda, ut recuperemus

J,

'erhnale.

pofleffionem , quam habuimus & amifimus,

inquo

$- 3- 4. 6. Infl. l. 2. $. 3. €9 ult. ff-. b. tit.

Ob futevdi&la omnia, licet in vem videautur

i inc

xhibitori

concepta , vi tamen ip[a pevonalia funt l. 1. $. 3.

Jf- h. 1. Y D. perfonalia id eft aétiones folum per-

, vdleii

, lj

fonales aut remedia in perfonam N. juffa Pra-

torum ad certam períonam reflricta C. unde

ag n

onatul; !

alias períonas non afficiunt: . íunt juffa Praeto-

rum in certa fpecie , non Edicta Pretorum in

ye fimil d

albo propofita, quibus promirtebat Pretor in

Jecidett

genere fe cogniturum pro re nata.

yariter d

JDico 3.

Adipifcende poffeffionis fünt.

]rerius p

erit,

uorum Lonorum, remedium , quo heres Pre-

torius etiam ex parre yvel bonorum pofleffor

celam p*

poffeffionem rerum hsereditariarum exigit ab

ebus Pï"ï';

occupante herediratem defuncti vel partem

o ejus pro hzerede occupante ff. €? C. Querum bo«

hz-

r sorum: datur Ícilicet ibi, ubi competeret:

redi

8o

Dr Junr.

redi civili petitio haereditatis: INon ergo datue

df

contra poffidentem titulo fingulari e. g. ex do-

n

nato, empto &c.

Dire&um datur haredi

i

pretorio, udle heredi civili. Facilius eft hoe

S&W

interdictum quam petitio hareditatis, in quà

[

exceptiones contrarite removeri debent.

Itj

J

J

Quorum Legatorum vel quod Legatovum ff- €9

C.b.t. competit heeredi & (üccefforibus, quan-

p

rüm eorum intereít; contra lepatarium rem

fibi legatam ante aditam hereditatem propria

t

duthoritate occupanrem, ut hzres nimium one-

m'wgm'

ratusdetrahat Falcidiam, ob esalienum, & dum

Iïs]Ceï;.

legatum eft alternativum & electio pendet ab

[

harede.

Datur & contra fideicommiffarium

U

fingularem, qui quoad falcidize detractionem

tiia

legatario comparatur. 7 uz. C. ..

if d

Salvianum ab Authore Salvio Juliano, quo

(

füccurritur Domino fundi contra colonum &

ht tj

conductorem ad acquirendam poffeffionem ea-

tU t

rum rerum quas in fundum locatum colonus

f0

intulerat; & hoc ipfo obligatze erant Domino

lf

fundi pro penfione, datur irem contra rerrium

p

pofleflorem , qui caufam ab ipfo conductore

l7)

haber.

Porro conductor eft nomen senerale;

b

Colonus conducit predium rufticum ; inquili-

l

Í

nusurbanum, &contra hunc hoc interdiétum

]

1

utiledatur. "Vide ff. de Salviauo intevdicto.

Alia remedia propofleffione acquirenda hec

[

l

funt Z. //z. C. de editlo D. Hadriani tollendo. Ex

ii

)

It

hac lege heres; qui teftamentum prima fronte

non cancellatum, nec abolitum, nec ulla ex

f

parte fenfibili flarim vitio, id eft cancella

[ione j

lw

indue

l

TAT

El

Dz junr.

5 N

!

E

3s

TU RN

"

)

?

ánduGione nominis hzxredis, defectu teftium,

F&Um ü

j

d

)

pillorum, fübfcriptionis &c. laborans judica

J

1. f

competenti offert, rerum hzreditariarum pof-

- fellionem absque mora confequitur. Vitiorum

g j

A d

1 occultiorum, v. . injuftze exhaeredationis &c.

inquifitio differtur.

/&gwm/,, fi

Y

L. 3. C. de pignoribus: & qua creditoribus vi

lrb 9'0'&:

Ttntm j

adi conventi faculras tribuirur ingrediendi

M

offsflionem rerum ad debirorem pertinen-

l[&[e.m )

T0p

1

E

3 Qs

tium , & videtur poffe hzc licentia non folüm

in pignoribus, fed & in aliis negotiis; teftamen-

Mu t

tis; Codicillis concedi.

A0b pl

Officio J'udicis heres uti poteft; ut tutitis

iif

l mf

& faciliüs fine impedimento bonorum heredi-

MT

tarioram poffetlionem confequatur. /Zrg. 1.guá

veituere 68. ffF. de R. F. l3. ff. me vis fiat ei.

ii imc

tnta clonus

]nde & Schmier addir- interdictum, ze v* fiat

*i, qui 1n pojjeffronem miffus eff. authoritate Pre-

hoofoen:

h m u

toris, contra dolo malo impedientes poff:ffio-

n

m, ur ranti condemnentur , quant intereft,

urer s r*

i

- pr. Jf ue vis fiat i &c.

m Contrat

; quod & applicari

poteít retinendee pofleffioni.

bb e

Dico 1F.- Interdi&ta retinendze five confer-

I^ wandge pofleflionis funt.

Utl po[fidetis. S. 4. Juff.

AU

I^ de foteyditis. f wscl:

j

. ddde C. fi per vim vel

d

7^ alio modo abfentis pevtuvbata fit polfefro. .Datur

u^ poffeffori, non tamen haredi ejus, qui in pof-

l

jetcg

" feffione eft rurbatus , pro retinenda poflfeffione

ii

rerum immobilium fine virio, id eft, nec vi,

um n

nec clam , nec precarió à turbante, poffeffarum,

u

n, ! contra eum, qui pofleflorem inquietare aude-

J

i

e.

*] Tet: pro incorporalibus datur faltern uril

Urrubi

D

82

Dzs Junx.

Urvubivel Urrobi ff. de Utrubi.; Datur pro re-

j

bus mobilibus, fimile alioquin priori,

lsf

Affinia fünt interdiéta de fuperficie l. x. pr.e9'

V.

g

G. 2. ff. de fupevficiebus. Superficie vel eo, quo

at

fupra fa

ciem foli externam eft, fruenti, de aqua

2

uotidiana , effiva , caflellav

jaegc. ne vis fiataquá

lu ]Ul

ta

li utenti &c...De itzzere a&üque privato. &6

Tendi

Porro vi ab alio poffidet; qui hoc vi deje-

&

&o pofleffionem tenet. Z. r. $. 28. v poffideve

qumá

^ de vi $9 vi avimata: clam, quiingreffus eft pof-

i d

lh

(elfionem furtivé & ignorante eo, cujus con-

giset

tradi&tionem metuit. J. clam poffdere 6. ff. de at«

uir.vel amitt. poJJ-

Precarió five jure familia-

lu

ritatis, qui precibus ab altero impetrat,

ut fibi

H

liceat rem po

ffidere. /. 1. ff. de precar.

hi

Qb 1. Po

ftaditamhereditatem perinde eft

nj

am tempore mortis defuncto fucces-

o g.

acfi heeresj

fiflet.].1358.pr.

l. 193.ff.de R. 9. Sedtunc defun-

ii

&us fuit poffeffor ,

ergo & heres, ergo & h&-

r

zedi competit ho

c interdict

um turbato teftato-

p

re defuméto. E.

D. M. In iis quse fünt juris C

db

facti , uti poffe

ffio V. Unde in l. 193. addita e

p

omnia ferà Sjura, à Celfo Juris-

particula fer?;

Quód autem

W'Wf

confülto, t nota remperamenti.

L')rop

UT

ufücapio à defuncto coepta etiam jacente haere-

IT

ditate impleatur /. 4o. ff. de Uju

f

at.€g Ufucap.;

r

eftquid fingulari jure rece

prum

44-

$.5 ff. 4

"d

Obj. II. Servitutum n

on eft vera poffeífio,

v*sm ER

L. 25. $. 2.

ff-

ex . quib. cauf. Majores. l. 3

. pr f

hi

de A. vd A.

P.14: $. 27. f de

Ufurpat. 2 Ufu-

"

il

pois

li

£ap. ergo pro iis non datur interdictum w

L.I

Sm'omw

*

e

M.

Dz Juss.

Undiy

$3

0:

t fidetis. 3. D. Conf.

directum C. utile IV. ex men-

Niw

u W |

. x legis fcilicet, licét non ex verbis.

Petí v

Infl. Servitutum Rufticarum

nomine fpe-

eo,f Pcï—ali

d T

a fant interdicta, üt de itinere, rivis, cloa-

Jiejs &c.

E. 1. Propria non habentur de omni-

: i

1

bus Juribus incorporalibus, 2. Poffunt plura

W/m.e"/,

rem

edia Juris fuppetere pro uno jure vel efe-

Weià Qu

VUf com

alia communia, alia propria; fic ejusdem rei

modatz nomine contraà commodatarium

CO

datur a&tio propria commodati, & fimul vin-

BPT

]|W dic

atio rei üt actio communis & in ordine ad

dT

'l aliag

Djidod

etiam res, quàm comimodatas pertinens,

Qim

Dico P. Recuperanda poffeffionis remedia

u gT

ure Civili fünt:

fz jur.

Uude vi. fF. de vi

tjoiarmata ff.. Quod vi aur

Mp ]

ehndo f

m $. 6. Jufh de Intevdiis e9c.. Sive quis vt

" publicà, que fit armis,

five privatà fine armis

Sdtoncd

* fuerit de

jectus de poffeffione fua.

Directum

« od

€ftpro poffeffione corporalium , utile pro quafz

türbato fe

: poffeffioneincorporalium ,ad reftituendam pof-

v n n

! feffionem cum omni caufa ac eo, queod intereft,

.j litt Competit etiam fructuario , ufüario , imó & co-

i

i(b]i: lono nomine Domini agenti, non

miniftro Do-

(uiià't mini proprio nomine agerevolen

il Contra de

ti.. Competit

jicientem, mandanrem, probantem &c,

ii Ut Spoliatus autem ante omnia fübmotà omni'exce-

f

44M0/ ptione reftituendus ad omnem caufam,

v od

De precario eít contra eum, qui rem habet:

.Lf

[

; precarió , & eam füo tempore non reftituit

Ju

1 "M

)

| À2 fK b. z.

[f?

Ron veró commodatum.

Precarium pro libitu zevocatur,

€

ii

!

m

*

F

:

Ds

*

$4

Dz Junr.

getm

JDe Shure Canonico.

Canr. 3. Redintegranda. II q. 1. pro rebus

W Ml

(iei

mobilibus &immobilibus omnium, poffeffione

ad quemvis etiam fine vitio derivata. Agit de

Wfst

dn

Clericis, fed ex liberali interpretatione concedi-

tur etiam Laicis fpoliatis eorümque heredibus

vim

nj

l

pro rebus profanis. Haun. Franz. Lauterbach.

l

j

A:

C. fipe 18. de Reflit. Spoliat. contra recipien-

li

lii

tem fcienter rem inva(àm à fpoliatore.

ARU

Speciali olim privilegio Clerici fpoliati non

M

refpondebánt in judicio, donec reftituti effent

C. 3. 67 8. 14 . 2. Cüm aurem heec res pate-

finmn

b

ret falfis fpoliationum allegationibus ; hinc C. 1.

de Re[i. Spol. in 6. Innoc. IV. Clericos noluit uti

non:bgï

j

!

hàc exceptione fpoliationis in Civilibus, nifi

mekt

contra ipfum fpoliatorem, — Greg. IX. C. fiz. de

t2

Ovdine Cogtit. ceníet Clericum ab alio priüs

(

fpoliatum, & dein eundem in alia re fpolian-

mïf'»i'

Tk

tem, fi ab hoc fpoliato conveniatur, poffe uti

dicto privilegio, & exceptione objectà nonte-

prütins

neri refpondere, donec ipfe priüs reftituatur.

OQh;. J. Canonici à Parocho decimis intra fi-

ld

nes Parochie perceptis fpoliari non reftituun-

rur, anrequam de jufto rirulo docuerint C.2.

(i

de Reflit. Spol. in 6. ergo non ante omnia refti-

tuendus eítfpoliatus. »« D. Cof. Regulariter V.

1

in cauíà fpeciali decimarum , quando propter

tempus modicum eft praefümptio contra fpo-

]kk J

Parochus habet

liatum & pro fpoliatore C.

pro fe prafümprionem ratione decimarum;

Canones prohibent poífideri decimas in aliena

Parochia, & Canonici aliquamdiu id. eft; mo-

j

N

L

E

1cO

h

Dr Junr.

85

dico tempore füpponuntur percepiffe decimas.

Hl (] L

M;Hec defnitio fingularis non eft extendenda.

Om"i'!m)poiïb Vide Barbofam. Neque conftat Canonicos ha-

/t"& & buiffe unquam quietam poffeffionem; — forté

Fs càm Vi occupare vellent decimas , Parochus

Te ln eim vi repulit, & fpoliatores in continenti ite-

".L rum fpoliavit; quod Jura permittunt. :

OLT r

lta etiam C. cozfAztutus. g. C. quomiam. de fi-

V?IOFG

lüs Presbyt. non ovd. ftatuitur, ut filius habens

Wüfiim beneficium in ea Ecclefia, in qua Pater arité ha-

"m buerat, removeatur.

Ita enim à Canonibus

likw flatutum eft; unde taliter fpoliatus non habet

lislirt; beneficium reftitutionis, quae repugnaret Ca-

t nonibus.

i, 1

Lfll. Mulier à marito fio aufüpiens ei

&l Cf repetenti non reftituitur. E. D. Sicaveat de

|àiop ea nom amplius tam atrociter habenda JV. fi

lrfpi nomcaveat. C. Sic etiam mulier ob notum fibi

u,pfi: ámpedimentum dirimens atque adeo propter

bjdimi periculum animee au

f

u

ens, fi paratas habeat

f

1.

sMümr probationes, non re

tuitur quoad thorum;

dnsümi licet quoad adminiftrationem rei domeftice re-

x fim» ftituatur. vide C. Izzevas devef?. [pol. & Engelh. t.

orennt G.

Tufi. 5.

C. cum dile&us. de cauf. propriet. €9

ais d goff£/- preevalet caufa proprietatis : . Cafus

egu'.arïter.:ï

-apituli loquitur, dum duo judicia proprieta-

ndo p

j tis & poffeffionis cumulantur.

"

Quando ergo

) contt

—

,

judicialiter con(tat de Dominio , hoc pravalet.

rochs I

.Obhj. 2. Ergo interdictum Uzde vi compe-

- d

tet etiam predoni, adverfus Dominum non

4

ims d

in continenti fed poft intervallum fpoliantem

faltem per fe oquendo, non enim illi praedoni

WM&?

Ccotme«

"

3

86

Dz Jost.

competet cujus vitae impune non parcitur v; g.

Bannito, arg. . r. C. quaudo liceat unicuique fine

judice fe vindicare. . R. Haun. Schmalzgrüber &

ali volunt de rigore juris refliruendum c. iz

Fitevis s. de Reflit. [poliat. quia pvado etiam [ecun-

dum vigovem 3uris eff veflituendus. — Ex generales

(u

funt decifiones ]. 7. f£ quis a tautam C. unde i.

Ubi & invadens privatà authoritate rem fuam;,

il

h

i

preter poffeffionem jubetur amirttere Domi-

nium.rel. ] 4.6./i Dominus 26. ff. de Ufuvpat.

n

À. cum fundum x8.. ff de vi $g vi avmata. $. 6.

f&

n

Jnfl. de Intevdiclis. — Simul fpe&tata tamen cqui-

tare non videtur reftiruendus, quia ex c. 6. de

fümint

Cato

cauf. po[J. ? propr. in executione proprietas pos-

feffioni pravalere debet. — ltem c. ul?. de veflit,

RR

Ffpoliat. in 6. fpoliatus ab. eo,

pro quo eft jus

]

commune , reítituendus ideo non eft, quia

(sl

verifimile eft eum. injufte poffidere, fpoliato-

il

xem yero effe Dominum. manifeftum eft : ergó

ia

2 pari; dum Dominus notorius eripit predoni

qui

res fuas, hic non . eft reftituendus.

Unde mo-

Ti

wificande videntur leges füperius peneraliter

"

T

Joquentes.

r o

Dico 6. Dantur adhuc plurima interdicta

& i

alia: De tabulis exbibeudis: INe quid in loco Sacro

lii

?

fiat : INe quid in loco publico, quo damuum detur:

mïi PHI],'

JNe vis anfevatuv utenti via.publica: . Quod vi aut

as

elam contra ftruentem opus in noftra re immo-

LA

bili :

De libero bominue exbibeudo: De libevis du-

u

lr

N

«endis, de fluminibus, ripa; &cetera plurima

Hzmm

W

de quibus agiur £. ij. 43. &c.

Qu

d

0;; (UH'

CAPUT

Dz Junx».

$7

Itr Pt

ALl

LU

CAPUT IIl

ln

$ubjettum. Domitir.

It [/d

AL

LP

!)

ARTICULUS L

4 D

il

i

Qua vatioue bomini comveniat Dominium ?

Wf/l//l ! W!

Verep us

ico L Poteft licii& Homo habere rerum

Difete: o

Dominium; Eft contra Apoftolicos hze-

H

h

l

ij reticos apud S. Aug. haer. 4o. aflerentes homi-

'mii« nem non poffe falvari, nifiadinftar Apoftolo-

4« rum vivens omni careat Dominio. 4270 de-

Qiacc famitur ex ufü &authoritate totius Orbis etiam

]ores Catholici multorum etiam Virorum Sanciffi-

214 4ri morum.

Wogo ;

Etiam peccator, reprobus, infidelis poteft

]

Ui teffeverus Dominus, neque per peccatum fit

|

&&X incapax Domini. Eftcontra Hufs docentem

";nd:s Dominium fundari in gratia & Charitate;

üpt!ii quaper peccatum amiffa amittatur ; quod de ju-

X Uxr risdictione fenfiffe eum volunt nonnulli, alii

i titilt de proprietate etiam & paritaterationis. Refertur

& error ftatuentium Dominium in folis pra-

w deflinatis, & ftatuentium in folis fidelibus.

nlnS Rario efl x. Reges Ethnici & peccatores haben-

imm 4 fur àt veri Principes & obíervandi fünt obfe-

:(wstquio , tributis ,

obedientia.

Rom.

13. 5

C

hriftus Matth. 25. Scribis

jnzns z. Pet. r. 2.;

: Duiiri! & Pharifeeis peccatoribus obediendum dócet.

atujy 2. Patri peccatori debita eft à Filio obe-

dientia, & cum amore reverentia, quia hae

debia fündantur in titulo Paternitatis

uec

4

e

8$

Dz jonr.

ht

huc perfeverante , erpo à pari, cum adhuc

duret univerfàlis translatio juris in Principem

wbn

N

iO

& pacto hominum. ItaLu

2

o Molina.

g,Pei

fb

caturn rion tollit in peccarore jus ad famam &

[

viram , ergo nec ad alias res temporales, qua-

j

rum. antea. Dominium : habebat..

Denique fi

lts

peccatum ; infidelitas , reprobatio tollerent Do-

qu

minium , im maximum: communis tranquillita-

uU

tis cetrimentum im bona hominis lapfi involare

J

poífet quilibet, ut im adefpota, cum fumma

«

incerritudine: Dominiorum:..

)

T

Qbj.1. Ofea g. Ipfiveguaverunt g uem ex-

D um

mes pvincipes extiteruut , €9 nom cognowi. . dv-

t

gentum €g' aurum fecerunt fibi idola,, ut imteviveut.

Lrgo non eít Principatus im peccatoribus.

ig pE

Il

Milv

A&. V.€. Vel enim ex Molina non rejicitur ibi

jus regum impiorum;,. fíed reprobatur modus,

L p

W

U

n

li

quo Jeroboam Deo: nom confulto: electus. eít

in Regem cum peccatis fecutis erectionis vitu-

t

lorum aureorum: & aliis ; velex Cornel.alapide

L

^

1

Jeroboami electio: fuit permiffa quidem a Deo

li

VAU

Wi

[

& prediéta 3. Aeg. 11. nom probata üt iniqua;

lj

à nom habentibus. poteftatem eligendi facta,

Atl

cum Deus voluerir indivifum manere Regnum

b

1

"

;

E

12. tribuum: pro faciliori confervatione unius

4

fider & vera' Religionis : vel & Lugo probata

bt

li

ll

quidem fuit electio Jeroboami à Deo verbis his

VNQUM

yfc

Ym

Ahiz prophetar ad-Jeroboam. Z* affimam €9.

[ 'W

vegnabis [uper omniz , quc defidevat amma tuas

L

erique Rex . fuper. Ifrael &c.

Regnum: tamen

fbj

1

ü

ejus ortum habuit & peccatis fubditorum &

embitione Jeroboami , & fecuti (unt cum Re-

ges

Dz Junr.

89

äPaïïx n

! fs n l

es tyrannice thronum occupantes, uti Na-

h,

l

'IOIina. D.

dab Rege ceefo Baafa: 3. teg. 15., ceefo Ela Rege

0 ]ba]

,

Zambri 3. Ateg. x6.

4d

ltygrg

duf r. R

€p. T

$- Saul ob peccatum inobe-

á

V. fs

dientiae

projectus eft à Deo ,. ne regnaret füper

lradl. . D. Et hoc jusregium amifiteo ipfo,

Ht

U

quod peccaverir. /V.. ex fpeciali decrero divino

Ef il

im poenanr peccati non transmifir Regnum ad

? QD ,

pofteros. C. Ifrae! & Juda cum ipfo David adhuc

I

xoft hoc decrerunr agnoverunt eum üt Regem.

IT g

David adulter & homicida eo ipfo jus Regni

nom amifit.

O. j

Deus: in poenam injuftitiae poreft

1

M0 U f

transferre Regna. Eccl. 1. 8

.

ita & refpublica

D ptatoris

in paerram: (celerum

poteft privare bonis; vita,

libertate.

t fejori

Yobtor od

lo ees à

OPj 2.. lfaie 60.12.. Gens c? Regnum ,. quod

mon [evvievit. tibi, peribit: ergo fine fide non.

fedioni vit

datur dominium. — . V. C. vel D. /Z. peribit,

Corelalt

qui non fervierit Deo & Chrifto, id eft,. non

quimalt

falvabirur C. amitter remporale dominium V.

bat r inqu

Merito igitur- S. Aug. /. 5. de Civit. c: 21. dicit

Jigend.-" fidh

10c intereffe inter Regnum Colorum & terre-

vre Ngmm

nutn , quod. hoc cqué detur piis & impiis;. il-

atioe um

ud folis piis,, undelmperium Romanum datum

1m p

eft Conftantino Chriftiar o & Apoftatae Juliano..

k verbisl

Merito Conc. Conflautienfe feff. 45. damnavit

ifimm t

prop. 3o. Joannis Hufs.. JVullus eff Dominus Ci-.

gt m

vilis, aullus eft Pralatus , nullus eff Epi[copus ; dum

efl i peccato: mortali..

um r

gt

ARTI-

( m

f

F;

Ü

Dz Junr.

aL

ARTICULUS II

a

Dominium Pupillovum.

gf d

Ws

e pupillis habetur fparfim in variis Juris lo-

j

D

cis, de tutoribus & curatoribusautem agi-

tur l. 1. Inft. tit. 13. & fqq. ff 1.26. t. . & fqq.

&d|

J

l. 27. Cod. l. 5. t. 28. & íqq. Novell.72. &c.

!

J

/

ii J

Homines ab etate dividuntür in puberes &

impuberes.

Impubes Mas necdum explevit

nl

.

n

annum r4..Impubes feemina necdum 12. Im-

s

pubes Infans naturaliter necdum habet fuffici-

entem rationis ufüm ad diícernendum bonum

gdi

à malo: Impubes Infans civiliter necdum com-

| i

Tind

plevit (eprennium. . 14. ff. de fponfal. l. 1. $. 2--

7

Jf de adminiffr. & pevic. futor. l. 18. C. de jure

delibevandi.

Impubes Infante major jam ex-

hu

[

ceffit Septennium; Infantice proximus nondum

lz d

na&us eft diícretionem rationis füfficientem ad:

contractum ineundum; hanc autem difcretio-

Juan,

nem acquifivit pupillus pubertati proximus; Id

g

juxta prefümptionem in mafculis accidit poft

lts

annum duodecimum cum dimidio, in puellis

LL

poft annum s. cum dimidio; alii Judicis arbi-

A5 90

trio attenta qualitate perfona , negotii, regio-

L

nis, loci, ubi impubes natus eft, relinquunt.

UH &l

Pubes Mas ordizavie explevit annum 14.

UP

Pubes Feemina 12. Pr. Zifl. Quibus mod. Tutela

hd

fíuitur. 1. ult. C. Quando Tut. vel Cuvat, effe def-

zagt. dixi ordizarie, quia plures anni interdum.

Itj 1.

requiruntur ad pubertatem, uti $.4. ZfZ. L. 40

m

6. 1. ff. de adopr. requiruntur in adoptante 18.

Mf) fl [fJ

adde ]. 14.

anni, quae difitur plena pubertas :

TT

!

Dr Junt.

91

U && x f. de alimentis vel cilaris legatis. Ubi 18.

Wmm

anni requiruntur in Mare, in foemina 14. in

caufa alimentorum impuberibus relictorum.

:m n Vm'jsjuü's

Pubes Minorennis excetfit annum 14. , nondum

DN

tamen explevit 25. ; Majorennis hunc explevit

MÁLL &L

& eft Juvenis usque ad etatemSeniorum.

s i

Dico 1. Pupilli & Infantes funt capaces Do-

Tb

mini. — Jtaio. G'al. 4. Quauto tempove beves pav-

TUm lr

vulus eff , uibil diffevt à [ervo, eum [it Dominus

AO ts [

ommium.

Si beres eft, füccedit in jus & do-

Vs f

minium defuncti, fi Domizus ommium eft, ca-

n m

pax eft dominii , unde pupillorum res auferens

did

facit iis injuriam füb obligatione reftiturionis.

hls

Idem dic de amentibus ratione non utentibus.

Nec dicas: In textu citato dicitur: gilil dif-

hcà m

Dijrim «

jfert a [evvo $9e. . &. Ratione dominii, cum fit

Ymoy tondin

Dominus omnium /V. Ratione ufüs bonorum

ifcentem d

&libere difpofitionis C.. U(üs rationis non ad

*n d.

Dominium, fed ad ufuüm. Dominii requiritur,

Yoximis f

qui impeditus eft in pupillo per defectum ra-

T ecitir il

tionis ob abundantiam humorum in cerebro.

h, n p

luf. Pupillus neqvit difponere de rebus

Jris at

uis: ergo non eft Dominus. & N. C. habet

jus difronendi, quod tamen propter defe-

Qti 120«

vinquunt

cum ufus Rationis in a£tum prodire nequit:

anum 14

Unde & D./4. nequit difponere & defectu Do-

d. Tut:

minii; quod habitualiter tenet /V. & defectu

TA QHF M'

u(üs Rationis C. nequit difponere per fe C. per

yni u

tutorem /V, Ne neglecta, poft praemaiaram

4 Hip

parentum morrem, tum pupillorum educa-

)

tione, tum bonorum adminiftratione, vitiis &

qopate d

; gilu

egeítati impuberes divitum & proborum geni-

]

forum

Ü

92

. Ds Junr.

torum foboles fubjacerent, atque adeo paren-

g a

[ Jawï'lb'

tes ipfi de haereditate, prodige :amen aiienan-

da, non laborarent ; providit Respublica

Tut

conflituendo tutores, quorum voluntas jure

Tl

fic difponente effet interpretativé voluntas pu-

um

pilli; ita ut pupillus, licer extra patriam pote-

al

ftatem fir pofitus , fuoque jure bhabirualiter

ii

gaudeat, judicio tamen "Tutoris quafi Patris

po:fz.ï:fq

gubernetur, per eum agat, velit, contrahat,

dmag

accepter &c. fine ejus authoritare alienare ne-

( CCUG

queat, poffit tamen fine ejus authoritate fibi

Tuyts;

acquirere Dominium, /. f

lu tl

upillus ff. de qutþov.äf

Tit

coufenf. Tut. eg Curat.

-Dico 2. 'Futor pupillo vel impuberi datur z

cit

Curator minori aut minorenni.

'Tutor datur

Ti

precife in defectum eetatis & perfone ; princi-

fInia

paliter ad defenfionem perfonz pupilli , &con-

fs

fequenter ad adminiftranda ejus bora: finitur-

lum

que Tutela , cumr pupillus 14. cetatis annunmr

tiyly

complendo; pubertatem confecutus fuerit. Cu-

-T

rator datur etiam ob vitia vel phyfica vel mo-

rj

ralia, e. g. ob füurorem;. prodigalitarem , mor-

wïrm

bum perpetuum: datur primó ob adminiftran-

hii

da bona: finitur ordinarie Curatela, cum Mi-

'«fR;gmmdan

"

nor annum 25. finierit.

Poteft tamen Minor

u

D)

oftenfà fufficienti difcretione pro adminiftratio-

li

j

ne bonorum fuüorum obtinere à Magiflratu

lt

fupplementum vel venianr statis, qua venia

!

obtenta egreditur & poteftate Curatoris & fit

Wü'ü&'h ?

Majorennis. In Regiis quibusdam & Princi-

l] n ?

od

j

palibus Domibus ac F'amiliis femper ante 25.

annutm,

D

4

Mi n

"

En

Ds Junz.

93

A adco»,g

annum aetatis libera adminiflratio , cedentibus

»dige d

T

curatoribus, relinquitur Hzeredi.

TOj ls ,:'

"Tutela $. 1. Zuff. ]. 1. pv. f. de Tutelis, eft vis ac

J r

oteflas ia capite lübero ad tueudum eum , qui propter

At LWO]UDI&SV;

eratem [e defendeve nequit , data ac pevmifa.. Eft vis

L

adcoercendum poteftas ad gubernandum; eft

L fs

poteftas circa períonam pupilli liberam, tum a

5 Qu D

oteftate patria Patris in filiumfamilias, tum a

i nl

dominativa, qualem Dominus in fervum exer-

leeurene

cet.

Ceflart autem excufàtione vel remotione

TT XX'M

Tutoris, pupillo arrogato; pubere facto, Tu-

-ating

tore mortuo &c.

Tutela prima eít teftamentaria , hac defi-

Inperi

ciente fuccedit lepitima ; & denique dativa.

, Ti d

'Teflamentarios 'lutores "Teftamento: confli-

t pris

tuunt parentes liberis & nepotibus impuberi-

pl &et

1

bus in íua poteftate conftitutis , nifi nepotes

bnzz f

poft mortem avi in patris poteftatem recidant,

*f anm

etiam pofthumis, etiam juxta Franz exhere-

wefuerit. (

datis, 7. 4. pr. 1. 10. $. 2. z2 f. l. 31. ff. de tefla-

Ya vt

mentavia tutela. — Vide & Jufl. Qui teflamento

Jizrm, m

zutores davi poffint , & C. de teflamentavia tutela.

dniiln-

Ira & Electores Imperii filiis impuberibus quo-

j am M*

&d Regimen dant Tutores, cum in publicis im-

men Minor

peri negotiis, v.g. Ele&ione Imperatoris

ininirato

proximus Agnatus officiofungatur. Vide Au-

i Mp

ream Dullam cap.7. $.2. ^ Turela legitima pro-

, qu Va

Xime defertur à Lepe, Ordinaria fecundum

;v d

communes Juris regulas maículis, extraordi-

M

m i

naria praeter communem juris ordinem ob te-

nerum affectum Foaeminis Matri vel Avize, dum

r j

E

renuntient fecundis nuptiis, SCto Vellejano;

omni-

94.

Drz JU.;(E.

d Uh(

omnique [alteri legum auxilio, /Vov. 22. c. 4o.

o

js

AVov. 89. c. 14. IVev. 94. c. 1. &9 2.. |Vov. 118.

€. $.1.2. 3. autb. Matri qg avie.. autb. Sacramen-

i

juï

D (

U

tum C. Quando mulier Tutele officio fuugi poffit.

Amittit autem eam mulier traníiens ad fecun-

i

3

nl

da vota. aut]. citat. c. 67. de /dppellat, — "l'ute-

lam legitimam regularem veram lex 12. tabu-

115

fj

larum defert proximo gradu agnatis uni vel

pluribus gradu paribus, eítque leoitima agna-

,

A

WL

torum tutela: Ex menre legis refertur huc le-

n

gitima patronorum tutela in libertos libertas-

E

)

g

n

que impuberes.

Tutela quafi legitima ad ex-

'

emplum vera ex ulteriori interpretatione eft

]

Tin

J

CHBJA

tutela lepitima parentum in liberos impuberes

j

n

;

z:

emancipatos, & fiduciaria 1. Patris in filium.

(

10

L

J

1 A

füum impuberemab avo erpancipatum, 2. Fra-

tris in fratrem a patre emancipatum, 3. Patrui

äæxäpilff

in patruelem à fratre emancipatum. — Vid. 7pf

*

AR Vv

J il

de legitima agnatorum tutela, de legitima patvouo-

vum tutela, de legitima paveutum tutela, de fidu-

TW! TR

cjavia tutela, ff. de legitimis tutovibus €g C. de ie-

gitima. tutela.

Sublata autem poft differentia

(

[l

li

inter agnatos &cognatos, füos & emancipatos

u/'v)

quoad legitimas tüm fücceífiones tum tutelas, | uj

fublatis aliis rutelis, datur unica rutela legirima;

LUTI

&d quam cognati non minus quam agnati invie

E

j

tantur. vide /Vov.118.0. $. — Cum enim cogna-

PT

ti eque ac agnati ab inteftato füccedant, debent

ü

j Oqgw

& gzqualiter ferre onus tutelae.

"Rn

Deficiente Tutore teftamentario & legiti-

El

AUL

rno datur Tutor a Magiftratu eftque Tutela

püujn

Dabatur Rome a Pree»

N

Dativa vel Arriliana,

ihä&:f 'I

Pore

W.

Dz Junsz.

95

x li

TAE

—l tore Urbano, & majore parte "Tribunorum

m

"

hN

M

i

l Plebis ex lege Attilia; in Provinciisà Przfidibus

"If

lt

u)

"l & L. Julia & Titia. — Vide //j, de /4rtiliauo zu-

n; gore 69 vo, qui ex lege Julia ? Titia dalarur. ff

.

VT ttyl

*l de Tutoribus €g Curatovibus datis ab bis , qui qus

w

"t dandi babent £?c. — C-.

j

ui dave Tutores vel Cu-

H

r

[

i

U wutores pojfuut egc. & C.. T quibus cafibus Tu-

"

"m zorem €9 Curatorem babeuti , tutor. vel cuvator

[

"f dari pore(j-

Qbjic. 1.

Tutela numeratur inter contra-

T

&us /. 23. 7 de R. I. ergo non eft vis ac po-

qu

| teflas &c.. &. D. C. ergo Tutela füumpta pro

Ti

jure Tutori competente non eft poreftas V.

1 lbetigis

ro adminiflratione C. — Quafi contrahit Tütor

MTA

debono poteftatis füze ufü & adminiftratione,

o

Oljic. 2. L. fin. $. 2. C de Sentent. paff. Filius-

Qp ,

familias Patre deportato reftituto & poteftatem

u Vi

patriam recuperante dicitur retinere Tutorem,

dimim ergo poteft effe fub tutela. — i. C. . D. C. re-

hts

gulariter /V. in cafu hoc particulari C. Hic

TUTMT.

Tutor retinetur ob improbos mores reftituti

p dfreni

Patris.

Obj. 3. 'T'utor exharedato filio datus debet

J tnutpts

m ts

primum confirmari. 4 jwve moffro $. fín. ff. de

zeflamenz. tutel. uti datus Tutor à Matre debet

j lgt

j agnati ii

confirmari , ergo Pater non poteft dare ipfo

jure tali flio "l'utorem.

A. 1. D. A. debet

|enim curte

wdunt, d

confirmari ideo quia exheredato eft datus V.

quia füpponitur teftamentum , in quo datus

h&t Ó W

eft tutor; querela impugnatum C. exhaeredatio

atriam poteítatem non íolvit , poteft ergo

elqi u

P

ater exhaeredato Tutorem dare; ficut poteft

Nng à rf

[

€l

96

Dzr Jun£

"

ei pupillariter fubftituere: licet difficulter valitu-

À

l

l

4

ra fit exhzeredario filii impuberis deficienre juffa

l

j

]

caufa.

id i

|

W. 2. V. paritaten antecedentis. . Mater

non haber filium in patria poteftate, unde non

at

!

»

poteft ei dare Tutorem te&amemto, nifi fimul

j

inftituerit eum haeredem, tunc enim licer datio

EJUW

tutoris ipfo jure non valear, à judice tamen

nf

cum inquifitione fed fine farisdatione confirman-

T j

dus eft /. 2. F. de Couftrm. Tutor. dum vero Ma-

/[]th

ter Filium heeredem non inflituir, "l'utor abea

TU

datus cum inquifitione. & fatisdatione fimul

a

confirmabitur

Poteft etiam Pater 'T'utorem

d

dare Filio emancipato non quidem de jure ex

Din

l. 12. tabularum, fed ita, ut confirmetur, fine

fl

inquifitione tamen & fàtisdatione. 4. 1. 3. 6. ff.

-

p

de confirmand. Tut.

IUf

ll

l

[

lufl. 1. Pote(t extraneus in teftamento dare

Tutorem pupillo, ergo ad Tutelam teftamen- | :

W

ln

i

tariam non requiritur Patria poteftas.

E. lNon

]

ftricto junre, confirmabirur tamen datus T'utor

nm 12"" r;n

cum inquifitione & fatisdatione; quod pupillo

!m/m' U]

inftiruto ,fic optimé profpectum efle videatur. | k(j;

J. 4. *Efs Jf- de confiv. Tut.

Dicetur forte talis

W f &WM

tutor mixtus & teftamentario ; quod legitimo mmmpa(

"T'utori praferatur, & édativo, quod proxxmö m

Vn

4

D

affignetur à Magiftratu.

"'Turor recte datus in

'»Mn ;

(»

teftamento ftatim à tempore fcientie debet rem

j

adgniniftrare, & fuo periculo differt adminiftra-

]

'Tutor in te-

!

ionem Z. 1. ff; de adminifhr. tut.

L]*

Ítamento minus folenni datus non tenetur ante

|

EW] þh-m

confirmationem adminiftrare Z. impuberi ff. d

Qs

admmzji Tut.

J

u

M.

d

P

N

Dz funt.

97

li d

lls

lufl. a. Poteft dari Tutor pofthumo feu

PUbens j

f

1l j

W([(

ü)(f,lg

ventri. $. 4. Zufl. de Tutelis , fed pofthumus

ol i

* n

non exiftit in poteftate patria: cum plane non

exiftat in lucem productus: g. V. z. fingitur

AT, i

lt

jam talis adeffe; pofthumüs, dum de favore

It fs

ejus agitur; pro Jàm nato habetür / u iz uté-

Em

Mif

vo 7. jf de [iat. bom. Nontamen nepotia geret

'Turor nondurm nàti, fed cum natus fuerir.

^ QUm fero M

Hac de jure Romano veteri; nam de mo«

1 tf

derno omnes in teftamnento dati Tutores indi-

Is Qd

pent confirmatione Magiftratüs. Reforiz, Poli-

t T

tie de /4n. 1548.

J

m d r

Dico Ii]. Curatel

a eft vis & potEGä's admis

Orümen,

niftrandi bona ejus, qui ob etatem vel men-

m [15

4l.

tis aut corporis vitium ea adminiftrare vel om-

nino, vel (altem non bené poreít. — Ordinaria

Vidimentot

refpicit Minorennes: Extraordinaria impube-

um teftun:

res aut Majorennes fcilicet furiofos, prodigos

xs & N

& lege 12. Tubularum, inénte cáptos &c.. Mi-

n dats T

nori invito reguláriter Curator non datur. íci-

& Qu p

licet prazerquam in litem Infl. de Curatovibus $.2

m efe vt

Finitur Curatela ordinaria 1. Majorennitate, fci-

seurfore t

licet 25. eetatis anno completo,, in Electoribus

qui dgtim.

Imperii completo anno 18. &c. ;4uvea Bulla

godprouip

&ap. 7.

2. Si minor veritam etatis impetrave-

d as

ti Extraordinaria finitur mutato ftatu ; accés

fe debet t

dente in prodigo decrero Magiftratüs.

Dicof

F. Conficit Tutor & Cürator Inveü;

r dmini

Tuorit

tarium bonorum &jurium pupilli ut. fündas

7

n at

mentum ratiomim reddendarura ; preftat fatise

dationem vel cautionem, res pupillares ant Mls

at

igo:um non captürag derriqxcnmmg&'ïiæz

alürie-

|

gF

&átige

98

Ds Juar.

datione olim abfoluti effent 'Tutores teftamen-

r

s

M

WU

tarii, quorum fides & dilipentia ab ipfo refta-

tore comprobata effet, ex Reformatione Poli-

m

T

tim tamen a Carolo $. ob variorum forte ne-

gligentiam & fraudes, omnes tenentur , jura-

p

u J

mento etiam adjecto, cum per cautionem alias

qom

fidejufforia feu per fidejuffores pracftita intelli-

4

ger

etur ]. 1. ff.. Qui fatisdare cogantur.

li

Dico F. Poteit fe Tutor & Curator ex jufta

caufà ab hoc officio excufàre e. g. olim, fi ha-

/»'xf ! qlM

QINW þ

bebat filios nonadoptivos, Romee 3. in Italia 4.

in Provinciis s. Item ob abfentiam Reipublicae

Dd

j À

cauífa, litem cum pupillo de hereditate; tres

jam fimul diverfas T'utelas aut Curatelas, egri-

n

sf

tudinem, paupertatem vi&tui queerendo unice

intentam , statem nimium provectam Gc.

M

uninf

l

i MA

Poteft & füfpe&us TTütor vel Curator remo-

Veri.

Vide Zft. ff. C. de excufationibus Tutorum 9

Curatorum.

vibus.

De fufpe&lis Tutovibus aut hCumto—

ARTICULUS III.

jj

Dominium Servorum.

L?])

W

Fve fervis &c. agitur Inft. l. r. t. 5. & feqq.

l. 3. t. 18. f. l. 1. t 5. & feq. 1. 37. t 14.

:

& feq. l. 358. t. 1. & fqq. 1. 40. t. 1. & fqq.

C.1. 6. t. 1. & fqq. l. 7. t. 1. & fqq.

T

Nov. 78.

C-

in Decreto dift. 54. in Decretalibus l1.

£. 19. 1. 4. t. 9.

Item alibi.

^

"v

^

Tus

l,

Dz ']'URE,

99

m.[ TU!Oreg [

«

Jüs perfonarum eft jus, quod habent homi-

RUT

n

nes ratione ftatüs füi , atque pro varia homis

numdivifione varium.

g (v

Dividuntur hominesà nativirate in jam natos

1.

& poflhumos , qui in favorabilibus habentur

X GUf

S r i

pro natis ,. non veró, quando apitur de tertii

commodo 4 7. fF. de flatu bominum.

ui i

11

utero efh ,. pevinde ac f in vebus bumanis efft , cus

Anrer j

floditur , — quoties de commodis ipfius pavtás ques

; Oümu ühä

viur: quamquam ali, amtequam mafcatur , me-

t nl

quaquam profit. ]. 28. ibid. . Qui in utevo funt , in

Yi nl

goto pene "uye Civili ntelligumtur in vevam zatuva

heredtis t

eje — (Nam &9 legitime beveditates bis veflituun-

Atids, g

fur. C9c.. ].

231. de F. $.. Quod dicimus eum, qui

iquenado

safei [pevatur , pro fupevfHite effe : tunc vevum eff;

m

eum de ipfius juve queevitur :

alis autem Jion pro-

Cuntor ren.

deft , mift matus fa.

Unde nondum natus non

prodeft parenti ad excufationem Tutele. /, ,

hu Ti

V. 6. ff. de excufationibus.

s t Cri

2. À natura in mares &feeminas: Zfomínis

appellatione 1am faminam quam Mafculum contineri

!

gon dubitatur , l. 152. ff. de F. $.. Melior con-

!

ditio Viri eft, fi negotium defideret praftan-

tiam fübjecti, unde excluduntur à publicis O£-

Iciis Faeminze /. 1.

L5 &

« $. ff de poffulando. 1. 1a

A

$. 2. F. de

J'udic. 1. 2. ff. de R. 1. Melior tamen

eft conditio Foerninarum , dum commiferatio-

a

K

nem meretur imbecillitas fexüs,

Ita in bonis

Mariti habet prelationem ratione dotis 7 12. €.

xb

Qui potiores in pignore €?c. pro alio inrercedens

Juvatur auxilio S. C. Vellejani / 1. f eg C ad S.

plectirur mitiüs,

Fele.t9e, In deliétis

2.

$. OB

1

i (oje)

Dzs jURE.

Fal

J

3. Obflatum , conditionemfive qualitatem

d

facientem, urt debitis juribus in civili Societate

TT

quilibet uti poffit, funt tria; libertas, civitas,

D

!

N ]' IW

familia, & quibus ftatus Civilis & Juridicus confi-

"

M

deratur. lgitur à ftatu civitatis dividitur homo

[

/

!

in civem & peregrinum: Civis fcil. Romanus

/

L

Imperio Romano fübdituseft & communionem

tUf

jurium. Romanorum habet. — Peregrizus ei fub-

ditus non eft, Civium Romanorum jura non

lus

m

participat. e. g. patriam poteftatem &c.. A ftatu

m

familiee dividitur in parrem familias five homi-

nem liberum íüi juris ,. & filjum familias five

ugl

C

hominem liberum patrie poteftati fübjectum.

Pur

vide J. 4. ff. de bis ,. qui fui vel alierà juris. [umt.

m

Etiam materfamilias in aliena poteftate eft /. 4. ci7.

Etiam Pupillum Patremfamilias vocat /. 195.

u

Lfþ:rqmmx

$

. 2. ff. de F. $.. A ftatu libertatis, in Liberos

14

& Servos. pr.

luft. de Sjure Pev[om. Libertas

"m

f

[j

hic non intelligitur phyfica vel potentia pofitis

omnibus requifitisagendi & nonagendi, neque

]&w |

d

J 6

1

Moralis vel poteftas bene aut maleagendi, que&

( pfpif

'1

utraque convenit fervis , fed in feníü Turis zz-

lv

tur alis facultas ejus,. quod cuique facere libet , tuifi

T

Jiquid vi aut juve probibetur. . . 1. fnff. de jure

Muj

Perfouar.

Libertati huic opponitur fervitus ;

lngi

qu«e ef! couflitutio Shuvis Geutium, qua quis. Do-

minio aliezo contra matuvam [ubyicitur $. 2. ibid.

t

]

Servus fit nativitate & matre ferva, temporec.

Pi'u«.:;»gm

conceptionis, partüs & intermedio $. 4. nff.

m

!

i

de Shuve Pev[on. 1. $. $. 1. ff. de flatu bom., capti-

vitate in bello $. 4. & /. 5. ciz., per venditionem

M

i

vi legis hominem fe vendentem fervum effe

l

vOienes

M

Dz Junz.

IOI

Fïonemf];,e T

volentis, cüm libertas alioquin. ceftimationem

lii .

non recipiat. Zilerzas ineflimalilis ves eff. 1. 1o6.

Di|

lts j

)

. de R. F

Quod attinet ad qus civile, [ervi pro

flls&J"fidffüsra

nullis Dabeutur , n tamen eg jurematurali:: quia,

?fisdivid/mrho:

quod ad jus natuvale attinet , omnes bomines equa-

LUR

les funt. 1. 32. ff. de R. .. Non habent caput.

VOT

$. 4. Jnfl. de capitis diminut. — Servus equipara-

TEU 6

tur pecudi. . 2. $.2. . ad L. /4quil. íc. quatenus

jn commercio eft, emitur &venditur. Si a Do-

OU j

s 4fun

mino pro derelicto habitus eft, jure ff /. quod

Mi i.

fervus: 36. F. de flipulatioue [ervor. erat nullius;

i f

uti quelibet res pro derelicto habita; jure re-

centiori fiebat liber /Vovel]. de muptüs 22. cap. 13.

tl Bd

4

]

lm

/

r

Poterat olim Dominus fervum occidere; fed

moderata caftigatio folum permittitur. v. Zff.

ECC

8 vt [ y

de bis qui fui vel aliem. 3ur. ]. un. C. de emend. Sevv.

Ts m Lb

Liberorum hominum alii (ünt ingenui, alii liber-

Vr Liber/,€

tini. $. s. Zufl. de juve pevfonavum. — Jugenuus

E

j

eflis, qui flatim, ut zatus efl, liber efl.— Iufl. de

potmti i

n n

Jugeuuis.

Ubi & qui fola matre libera natus

eft, aut matre, qua vel dum concepit, vel

xiend u

hat s

um peperit, vel medio tempore libera fuit,

Ingenuus dicitur. — ZLibevtimi fuut , qui ex jufla

fv j

L d n

Jervitute mamumifft funt.. pr. dufl. de. Libevtinis.

t fv

Manumillio fiebat variis modis: in Ecclefia, per

u qui

vindi&tam vel virgulam capiti impofitam, in ul-

nj

]

tima voluntate , inter amicos , per epiftolam &c.

v li

; tenpi

prioresManumifliones plenam libertatern dabant

cum Civitate Romana, bine pofteriores accen-

do $4 ^

45

n lom, d

febant pradu inferiori Civibus Latinis aut om-

nino dedititiis , quo tamen füblato difcrimine

r vendt

fecit

TL

Juftinianus Imperator manumiffos omnes

d

3

cives

E

yo5

Dz Jus*.

! DOmï

eives Romanos, $. 3. Jnft. de Libertinis imo

" qui

jure Noviffimo Libertinos fecit Ingenuos, fed

j

jure Patronatus illeefo autb. [zd bodie C. de Suve

auvcovum annulorum. — [:Nov. 78. c. 1. €9 2.

Is K&W

Yi

Servitus Juris Romani exulat jam a Chri-

àn d

flianis , nifi dum in captivos Mahumetanos,

ul

aut barbaros quoslibet exercetur, quorum fer-

lii

vi etiam funt. Chriftiani captivi, licer à Chri-

ini

flianis in numero fervorum non habeantur.

lm

Á

Affines tamen aliqua ratione fünt homines

vere quidem liberi quoad ftatum füum, addi-

i s

Dunum

&ti tamen quoad operas Dominis fuis ut homi.

nes proprii, aut certe etiam glebee adícripti,

D] majz-:m

[h.

4

à qua fine confen(u Domini recedere nequeunt,

imo & nuptias interdum cum füee folum con-

qiatn

j

ditionis hominibus & confentiente Domino

"

j

contrahere poffünt.

De colonis cenfitis glebas

f.

;

v):' j

j

Jj

adícriptis, qui cum poffeffionibus alienari pof-

]

fünt, habetur ]. 2. C.. 7u quibus caufis colona cen-

ml

fti. Deeo, qui ftatu hiber eft,. qui flaturam

€2 deffinatam in tempus vel couditionern libevtatem

p n

Md

babet. V. 3. & fqq.. De ffatu libevis.

Sunt Servi füb poteftate Dominica, pecu.

L

[

lium fervile habent folum Domino permitten«

qu d

r

1e, fed pro libitu revocabile. 4. 5. $. 4. &5 /. 8.

a

f de peculio.

fl

dU

ln

JDico. x. Servi, fi pleno jure fünt Domino-

N

rum füorum , Dominis füis acquirunt regu-

E

l

i

.

lariter omnia, quzcunque acquirunt, & qui-

n

dem zgpovantibus, etiam. & imostis. $. 3. Jufiit.

[

M

Ri

Per quas pev[onas cuique acqumitur.

Nullo ergo

&

4

modo firi&to jure & legum rigore competit

ervís

!

Dz Juns.

105

T

[

lin, fervis Dominium bonorum fortuna. Jpfe enim

Wi forvus , qui 5 poteflate alterius of , tmibil [uu

Htv Babere potef^. Iuff. Per quas pevfouas $. 3. Unde

AU

nec teítari poteft.

lUt i

Mitieato tamen legum rigore in quibus-

dam cafibus Dominium eis conceffum eít, pe-

Ms

5 Qitm

culiumque permiffum , & quidquid ex hoc pe-

» at à (]y.

culio lucrari poflent: hoc Dominium ; ubi effet

ADRADII

irrevocabile; plenum effet, fed, ubi revoca-

Atl omiyy

bile; non plenum. 4 $3. Jix certis ex. caufir.

M «

ff. de SJudiciis conceditur fervo ftare contra

J

Dominum ,f2 qui fuis. gummis vedemptos fe, g

Bedisi

502 1nanumi[fos coutva placiti fidem affevevent.

Objic. Servus (ine previo juffu Domini ne-

r hg

fie m es

quit adire hereditatem , $.5. Zzff. per quas per-

Xent Donin

jJouas :ergo non acquiritinvitoDomino. g. D. C:

jetts n

regulariter /V. in cafü hoc particulari C. 7 1332

ff.de R. 9. Melior conditio ueflra pev fevvos fievà

bt t

if hs

potefl , detevior frevi nou potefl.. Ergo ob ccs alie-

num facilé in haereditatibus reperibile non ex-

( fihtn

m at

pediebat, dare facultatem fervo, invito Domi-

F

no, hareditatem adeundi.

i, pR

lifl. 3. Servus poteft Dominum füum ob-

) etmitefe

ligare alteri ex ftipulatu. & aliis contractibus ,

T

ergo & ex aditione hareditatis. & D./2. in foli-

dum /V. peculiotenus C. & . C. Hereditas

yrDomne

eft jus indivifüm, ergo Dominus in folidum

obligari deberet.

jrun g

w g

[Ájfl.2. Ergo &fervus non poterit acquizere

omino ignoranti poffeffionem. m. D. excaufa

j 6 ; þl/?(f,

Nibg

peculii |V. 4 1. $. 5. ff de A. vel.A.poffcfJ. Extra

illam caufam C. tunc enim folüm fcienti aequi-

yre a

ritur

v

G 4

e

104

Ds Jonts,

iiäur- poffeffio, l. 44. $. 1. f£ eod. Scientiam qui-

dem Domini. z. uecelfaviam , fed. corpore fervi

queri polfeffronem.

Ratione peculii jam adeft

voluntas Domini.

p

M

Iufl.3. [nvito beueficium mon J/ztur, l. 69. ff.

de R. [. ergo invitonil acquiritur per fervum.

Yi

s. D. C. vi alicujus beneficii C. vi juris & incapa-

l j

citatis fervi. V. — Servus nil habere porteft ut

t

fuum; fi Dominus rem habere nolit, abjiciat,

ec

:l

Jl

|

repudiet. Z. tj

4f. direQ& principaliter C

p

((5

confecutive fecundario /V. per fervum volen-

Vi

tem fed incapacem redit ad Dominum.

Nana

i

Dico 2. Servus quoad folum ufümfructum

tund: d

'Titii, feu fruétuarius, vel bona fide à Titio

trinuna

poffcffus pro proprio, quidquid ex re Titii aut

operis fuis acquirit, Titio acquirit. $. 4. 77/).

p

[2

Extra has

Atpiot

v quas pev[on. cuique. acquiritur.

j

jnas caufas acquifita pertinent ad proprieta-

li Siigää

m

q

As

rid

rium, fifervi fint fru&tuarii, vel ad Dominumy

MINUINIO

fi bona fide poffetTi.

Idem jus eft circa liberos

ï

k H]/D

homines bona fide poffeffos, qui tamen , quod

ex donatione, legato, hereditate acquirunt,

mufpanapozr

fibi acquirunr. vide $. cit.

1 d

Obji. Servus oppignoratus nihil acquirit

fnämabzwgm

ini

creditori, ergo nec fervusbona fide poffeffus ac-

quiretaliquid bonce fidei poffeffori. g. C. /4. IV.G.

]

Creditor tenetur omnes frucfus computare in

)

|

'

Ri

fortem : ergo fructus ex induftria fervi non

j

poreft effe creditoris , unde creditor hoc in

puncto bone fidei poffeffori equiparari nequit,

[fnæv

uiére, quam putat füam, fru&tus capit ut

f

H0$.

Ci.fkmm

Ti

ARTI-

h,

in

Dz ]vnr.

105

(

)

!H fifhn '

ARTICULUS IV.

P Bl i

Dominium | Filifamiliar.

I. f. 3. & aliis, f£. L. r. t 5. & aliis. C.1.8.

wmlldmr, lt Inft. ].

'0(?/(9, D fen

t. 47. & fqq. Novell. 8r. & alibi.

iliusfamilias vel fuus (idem dic de Filiafami-

MA

"t pl

i

Y lias) eft, qui adhuc conftitutus eft füb pa-

?HQ;bf, ääj/(m

tia poteflate. — Filiusfamilias vel eft legitimus

Picpdte

tlegitimo matrimonio natus, vel póft lepiti-

matus, &hic fictione juris cenfetur & jufto ma-

LR vl

QU

trimonio natus in ordine ad effe&us Juris.

t ininfy

Neutro modo íe habenr illegitimi, de quibus

Qnt [ie1Ts

tum de fücceffionibus ab inteítato, tum de ma-

tderte Ti

trimonio api folet.

Ad legitimos etiam perti-

AT.

nent adoptati, qui funt in patria poteftate.

i. Duni

Adopro eft legitima alicujus in filium affüm-

prio; Si in filium affumatur Paterfamilias, five;

t Dropr

dul Djomm:

qui füi juris eft; vocatur arrogatio, fiaffümitur

elarenba

alterius filiusfamilias, dicitur adoptio in (pecie, $

i tmen, qu

1. /nfl. de adopt. Per arrogationem femper acqui-

ritur patria poteftas, per adoptionem tunc,quan-

ht um

do fit ab afcendente, v.g. avo materno; aut

etiam ab avo paterno, patre emancipato, non

nih u

epollsa:

veró, dum fit ab extraneo, quia jus Patris na-

&CAM

turalis retinentis filium in fua poteftate fortius

compuutti -

eft, quam Tura civilia sdoptionis ab extraneo

iria fervitt

fattz, unde & is acquirit Patri naturali. $. 2.

«ditor l:

Jufi. eod. l. Yo.. C. de adoptiomibus. Succedit ta-

men patri adopranti unacumaliisliberis natura-

üparari m

libus &legitimisab inteftato, licet non neceffario

d ag

exteflamento. $. Sed Podie. 2. Inff. eod.

M

Nee

G $

1io6

Dr Jun&

Nec dieat : Poteft etiam adoptari fervus g. J2

&piäüicum |

ut haec adoptio valeat in vim adoptionis, & &

(s

fervo fiat filiusfamilias /V. ut valeat in vim ma-

d Pü

nurmiffionis & talis fiat liber C. . u/z. Zufl. b. t

qim !

Regula eft: Si non valet, quod ago; üt ago,

g

valeat fàltem eo modo, quo valere poteít. lta

]egilimw !

7

Miles voluit teftari jure communi, & ant de-

Hj li

/.,/g; f' ,

ceffit, quàm folemnitates omnes perficerentur,

0

li

non cenfetur per hoc privilegio füo militariter

"

& fine folennitatibus teftandi renuntiafle, unde

i d

"

valet teftamentum ejus tanquam militare. . 3.

M l

c

i

ff. 4e teflam. Militis.

Pt

Patria poteftas, uti hic accipitur, non eft

tidid

quaevis poteftas gubernativa filii; quae eft juris

.pupi]!ari(erü

naturalis, & in defectum Patris etiam Matrt

qnarti

competit, fed eft jus, fecundum quod filii le-

TU

gitimi & filiz aliique defcendentes ex linea

ml

mafculina quoad certos effe&tus fübjiciuntur

Qs

füpremo afcendentium füperftiti: atque hoc

f

eft Juris Civilis Romani Solius. $.2. Zmff. de

pitged

parria poteflate. — Eft heec poteftas patria in fü-

Teundoy

remo afcendentium mafculo, quia r. vivente

rl

avo pater filium in poteftate non habet, cum

Prorefi

ipfe in poteftate avi fit; qui autem in poteflate

lial gj

eft, alium in poteftate ejusdem generis habere

pl

non poteft. 7. 21. ff. ad L. S'ul. de adultevüs. . f

UT

À

n

füa poteflate 102 videtur. babere , qui son eff [ue

h l Afmf?. v[l'

eréflatis. 2. Foemine (e. g. Matres) liberos

PUR?.&';M

1n poteflate non habent. $. ro. Jnff. de adopt.

2UWK-EM

$. 3. Jufl. de bevedum qualit. eg diff. . Ypfe Mas

Wt

;

".

r

ritis quoad gubernationem & regimen familie

]

N

)

1

erium

!

fgþje&æ fünt, neque pratendant imp

ome-

l?gmm P

[

H

lii

Dz Jusxz.

107

IVim 4

In hac poteftate funt

J

i, lomefticum in liberos.

'

I

dU

LL Y

i

defcendentes ex juftis nuptiis, & quidem pro-

l(

cedentes per linearn maículinam, non per fce-

ld j

]

,

f) qUOdäüo r »ml

ninam; ltra natus é filia eft in poreflate Pa-

is aut avi paterni. /nf]. de patr. potefl. fünt &

?UO l-?,!g[; 0)(5 t'tr

1

It g

kpitimati & adoprati. $. 13. 7nf. de Nuptiis pr.

Tnfl. de adopz.

Pater filium faum poterat olim

T f

Shb i

occidere, dein füblato jure vitze & necis pote-

rat falrem moderate caftipare; & in caíü ne-

It i

ceífitatis vendere. . ]. un. C. de emenudat. fvo-

ii .

inq. l. 2. C. de patr.. qui. fílios diffvax.

Poteft

T

!

;Pater uti interdiécto de liberis exhibendis: Po-

te(t dare teftamento tutorem impuberi, poteft

" i") QUZCR;*I

Diri m

!

pupillariter fübftituere, potiffimüm habet jus

'3n certa bona filii

)

; toleratur Jure Civili, fi oc-

Mi

tmqud fl

€idat in continenti adulterum cum filia &c.

n er k

emum filius contra parentem acturus debet

( [

jiciuq: Ü

btinere veniam.

ij; dtque)

Finitur patria poteftas potiffimum emanci-

. a Mlgari

one, quz eftaétus, quo voluntate parentum

sputt ii ibe

rinon diffentientes coram competente]Judice

Qu 1, n

;

é patria poteflate dimittuntur. Sine Refcripto

1/55, ! Principis eft Juftinianea, cum Refcripto eft Ana-

TOR A flafiana ]. s. 6 f. C. [de Emancip. abrogatà vetufta

süEM'tnplici fimulata venditione & aliis ceremoniis

m

alilttis

l

guxta L x2. zabularum.. 4dde $. 6. Fafl. Quib.imod.

j g!ï

Vs patv. poteft. folvitur.

Finitur item patria

t5) D! poteftas per mortem naturalem patris vel filii;

Mf i aut

l

per alterutrius mortem civilem , fcilicet per

j hi

l

!

" mediam & maximam capitis diminutionem tol-

oimen f

D

^lentem civitatem & jura civilia: Finitur per

j impïmf fili df,gaita.tcm Patritiatüs 6. 4.. Zoff. Quil. mo;g

1o8

Ds Junr.

Sfus pat. poteft. [olvit. e9

per multas alias digni. | xl

tates in Curia, uti & dignitatem in Cingulo Mi-

qdem

litari ab onere Curiz liberantem. /. //z. C. de De-

ï»'

f ii

eur. cum iNov, 81.

Finitur per Profetfionem

gt

religiofam &c. . Ac cenfent multi hodierno ufü

àun]

finiri per Matrimonium; faltem fi (int Majoren-

[

enrlit

nes & focus feparetur.

Pater pacto proprio,

J

þi

emaucipatione fcilicet, patriam poreftatem fol.

QUi

vens retinet in premium dimidiam partem ufus-

fru&tüs $. 2. Zufl. per quasper[on.; non veró dum

fine facto Patris poteftate hàc filius egreditur.

g

INec dicas: Patri acquiritur ufüsfructus etiam

ïepm'ï;

poft emancipationem /. fi viv3" C. de bonis Ma-

(ii

ZeYz.; ergo multó magis totum priorem reti-

(epm:s.»f;'k

net. E. D).4. Regulariter JV. in caíü particulari

g

i

li

hujus lepis C.

$i vivà matre emancipati fint

)

fili, & pofítea moriatur mater, in bonis iftis

i

snaternis & non aliis concurrit Pater etiam poft

emancipationem in virilem portionem quoad

ufaümfruétum in memoriam bene transacti Ma-

trimonii, & ne fimul amittat uxorem & ejus

ld

bona.

l

U

Sufpenditur etiam patria pote(tas patris vel

M(?/

ll

filii captivitate apud hoftes, ubi fervus fit. //fl

144

l

Si re-

$. $. Jnff. Quot mod. Sfus patv. pot. [olv.

.

vertatur & caprivitate pater, jure po

ftliminii

omnia jura fua recuperat, & fingitur non fuiffe

captus; fi veró moriatur in captivirate, fingitur

mortuus, dum adhuc erat liber ex Lepe Cor-

|

m

nelia 7^ $. 5. cir.l. bona ff. de Captiv.eg de Pofllim

Hinc dum

h

^

j

Reverf. l. muto $. ult. ff. de Tutelis.

D

WLQ !

pater eft in caprivitate tali ; creditori adversis

filium

W

Dz Junkx

Io09

Wj

]

Ti

.f

lium negatur actio de mutuo interim dato,

" donec vel de morte vel de reditu patris conttet.

R i

i

Mp L. $. 1. jf. de $. C. Macedon. Antea enim nefci-

' tur, an paterfam., an filiusfam. fit.

! Quj hod;-

l

m rv

4

l

ij

«-4

Peculium à pecunia dictum 4 5. $. 5. 7- depe-

'euio famitur laté pro patrimonio cujusliber ho-

lt [ ln

'minis . 16. F. pr. ad SC. Tvebell. Scrictiffimà

T of

" oro peculio fol

ius fervi di. ]. 5.6.4. Denique

Jlamp

Wfemu

H

l

[

ut complectatur peculium eorum, qui in po-

TW teftate funt; & fic eft univerfitas rerum, quam

u

i

- filius vel fervus à rationibus Patris vel Domini

tsss

Wi

ll

feparatam haber: vel eft pufilla pecunia autfüb-

b

Z

(

[lantia à

'rebus & rationibus Patris & Domini

füm r

'

]

! feparata relicta filio vel fervo. 7.8. ff de Peculio.

tf

t

ona erpo filii conftituunt ejus peculium, de

ii

uibus

t I Donii

Dico.IQuadruplicia dicuntur bona filii & qua-

lii d

ruplex ideo vocatur ejus peculium; caftreníe;

Otioem qi

Te transd)

juai caftrenfe, adventitium , profectitium. Zoza

Callenfia (ünt acquifita à filio, ratione militiae in

uom $t bello, ftipendia, fpolia, dona Ducum, data eun-

tiad militiam , hzreditares occafione militize ac-

Jervus t

tlsnt*! euifite. ]. 11. €7 1 sJf. de CafIr. Pecul. l. 1. C.eod.

]

."

! Jem acquifita in regio palatio faà induflriá aut

I^. 9!parfimonià, aur Principis largitate. /. uz C. de

It U Cogver/? oimpium Palatinorum Peculio.

Omnia

ii 9^ etiam lucra é talibus bonis: uti & immobilia;pecu-

u7 nià peculii caftrenfis comparata /. 3. ff. de Caffr.

t UE^ Peeulio. Non tamen eó pertírient predia à Pa-

in//? tre donata /. x. C. de Caffr. Pecul. Nec quae dan-

; &^ tur filio ? bello revertenti J. Parer milite ff eod.

nl

ditn If

iloO

Ds jJune.

nifi ob facinus in bello geftum, /. Caflrenfo 11

Lj pwf

"u

Jf «7-

« donit

Bona quafi caffrenfia, habentia privilegium

qdiol

caftrenfium , etíitalia non fint, fünt acquifita

in militia togata ex officio publico e. p. Judicis,

;m Pire

Advocati, Doctoris , Medici &c. Ex profetfio.

ne artis liberalis, non veró mechanice, & que

gt

dantur horum intuitu, uti libri Z /. ulr, C.

)

|

ln d

e(e

gt

inoff- tefft.

jnd

Ad hec bona pertinent 1. ea, que donan-

qnosus

tur ab Augufto vel Auguf(la /. 7. C. de bonis qua

cuem

l

WV

lileris.. Ya & dafa à Principe vel'alia perfona

lu

. eminente vel Magiftratu , pleraque etiam feuda

fsl

üt à Principe data.

2. que Clericus poft Cle-

ricatum acquirit auh. Presbyr. C. de Epifc. e3

quia

hu

Clevicis., non tamen ante acquifita.

s

j

Bona adventitia pr&ter caftrenfia & quafi

quii

caftrenfia accedunt filio non intuitu Patris, fed

i

!

(

propria induftria & labore (non utadminiftra-

i

tori bonorum paternorum ) liberalitate fortu-

fj

n&, eventu; caífu fortuito, uti inventa: Dona

flmoiny

marerna ; generis materni & ex hareditate per

lineam maternam. Relicta filio titulo heeredi-

ht

!

t

ROE

at

tatis, legati, donationis citra refpectum patris

T

$. 1. u C.. Jufl. per quas pevfon. — Dona fponfàli-

Wmïus[:

tia & nuptialia.

Referunt huc Donata à Patre

l

i '

donatione antidorali , id eft remuneratoria

4

fl

J

Lucrum filii $ pecunia à patre mutuó accepta;

|

,

7

| Mä;l

"T

F. $. 1. 4

de bouis, que Bberis.

jfe. per quas per[onas. 1. 1. €9' fegqq. Q

äFM i

Boin

t

Dz Junx.

XII

ii Ü

Bona profetlitia fünt. data à Patre vivente;

provenientia & bonis paternis à filio admini-

lii k

» flratis; donata principaliter & proxime intuitu

Y "i. Patris, ad inftantiam Patris, donata ad ufum;

It sd quem Parer dare debuiffer; & non potuit,

Qd lii v.g. ad profecutionem ftudiorum, fàltem nifi

"liniz & avarus pater negligat filium. ^ $. 1. ciz.

"/|]j( . Munera, qua patrini infantibus in baptis-

mo offerunt , ad profectitium revocant alii,

& d

alii ad adventirium irregulare. . Alii profe&titio

x0ijg, annumerant,

fi ob amicitiam Patris data fünt;

inon, adventitio.

du

Tif nf

ii

;co ]. Peculii caftrenfis & quafi caftrren-

[ fis plenus Dominus & quoad proprietatem &

Oriüs i

LC

j

quoad ufümfructum eftfilius, & habetur inhis

T

bonis pro Patrefamilias, ut nihil in his bonis

E(t

habeat Pater vigore patrie poteftatis.

fl d g

!

communis. /. f/z. 37. C. de inoffic. tefl. l. 1. S.frn.

t Ptrg t

: de $. C. Macedon. l. 6. C. de bonis que libevis,

putedmindc-

Hinc filius poteft libere de talibus bonis di-

betltte n

onere; Filio inteftato decedente hoc peculium

dnenu: D

j

b

nomine peculii olim ad patrem redibat jure

ht^ (c. patrice poteftatis /. 2. ff-. de Cafl. pecul. nunc

tb iztsi jure heereditatis zovell. 118. «. 2.

m r

Dico ]I]. Peculii profectitii tum proprietas

j ftit tum ufüsfructus pertinet ad Patrem ut plenum

jwnil Dominum. $. z. Zsfl. per quas perfouas. . Unde

ww fi Parer hoc peculium commitrat filio admini-

i ftrandum, haber is folam adminiftrationem, &

.E )f poteft pater hoc peculium filio pro libitu ad-

| imere.

l?ico

Déeés

Dz Jon*.

4j nü

Dite IF. Dominiam peculii adventitii quoad

o

proprieratem pertinet ad filium fub patria p

teílate exiftenrem, ufüsfructus & adminiflrati

hus

ad Patrem regulariter fc, & per íe loquendo:

;'

foint,.

l. 6. e? 9. C. de bonis , que libevis, & tunc ett

unitt

ádventitium regulare, quando veró ne ufüsfru-

g

&us quidem ad Patrein pertinet, eftirregulare

& extraordinarium.

ao

g t

Ufüstru&tus ergo ad filium pertinet in his

bonis & confolidatur cum proprietate 1. fi

ia d

i

Pater fponte ufümfructum remirtat /. 6. $. 2;

m

v. fi autem ves.. C. de bouis que liberis. . Quem

fürà

fi expreffe remittat ; non videtur revocare

rvm's;fcr

í

l

!

poffe , quia celfio ftatim habuit effe&tum ; fi tà:

cité fciens & tacens permittat àfilio percipi fru-

J)

&us, poteft faltem revocare in futurum ex Za-

Ill

; J

äl

/

0

2. Si quis filio ea lege donet & relinquat;

ut ufüsfructus etiam fit penes filiuin.

A [/) t/.).

1n/

W

excipitur C. de bon. que lib. Nov. 117. c. 1. in pti

Auth. habet de parentibus ita relinquentibus;

MT

fed Novella ita addit: J/oc Ztaque sor [olum pa-

ventibus , [ed etiam omni pev[onee liceve precipimus.

MT

li

(

Excipiunt, nifi filius fit hares neceffarius illius|t?!

doni, ne pater immeritó füo jure ufusfructüs|

(

ij

"

à

r

privetur. 3. Si Pater fuccedat fuo filio defun. b

&to cum (üperftite alrero filio defun&ti fratrej Wïr,:m

uterque enim ad fücceffionem vocatur tum|/,

enim Pater non acquirit ufümfru&tum in parté| "j

alterius filii. /2uth. [rem baveditas C. de bou. qui| "

Af l

l

lib. Nov. 118. c. 2.

4. Si patre diffentientt

N

d

filius adeat haereditatem; Z ulz. pr. 62 $. 1. C. d

h NT

bon. que lib. equum enim non eft ut pate Mpoäm

con.

115

Dz Junxz.

113

Peculii ääk'er.[rw

22

onfentire nolens, aut etiam. filium impediens

a ]um be I^.

N

confecuiione hareditatis , ejus ufumfructum

T dl

Jr

!

cifcarur.

GDl

U

W :E;an

p

2od

His cafibus à jure magis expreffis adhuc alii

1£ jf m

adjungi folenr, íi Pater contrahat inceflas nu-

Ut ptas, ut amittat patriam poteffatem. . Si filius

ii cKirrcgng eprediatur patriam poteflatem per dignitatem

emancipatio enim lege inductatollet Patri ufüm-

"küwrjifruétum: forte etiam, dum filius feparatam

K ; economiam inftituit, neque à Patre amplius

ii alitur ductà potiffimum uxore: quando filio da-

!]l, y tur ufüsfructus non intuitu Patris, non enim da-

lr ; tür fervitus fervitutis /. z. ff. 4e ufa es ufufv. egc.

um j

Obj. 1. 1. 4. C. famil. eveifcunde. (vide eg 1. 1.

ilopacgi C de caffrenf? peculio.) . Quod Pater donavit fi-

hítrin, lo eunti ad militiam, nón pertinet ad peculium

wj Caltrenfe. Z g. f de Caffr. pec.. Donata ut in

il €aftrenfi peculio fint, in eo tamen non debent

4r.;1i Computari.

E«. ad 1. &eft fermo de mobilibus

1irgà donatis N. de prediis C. hec enim, cum pro-

f

ij Xime ad militiam non faciant , eequali jure non

jj n

, Baudent.

ltem efl fermo de donatis intuitu

secdri i

milirie IN. non ita donatis C. ita & ad l. gvam,

s ilsiot Ubl adde illud, quod donatum eft filiofamilias, ut

; fioi; In caftrenfi peculio habeat, in eo ideo non habe-

efpndn f

Qfur. — Fevitatem enün [pe&lamus , an vevo cafiren-

vocatut; (

Jis motitia vel ajfetlio fuit , noa quod quis finxir ?

i

,Fater tamen tunc ufümfructum non haber. au7/7.

Vomi r

sC al

excipitu C. de bonis que liberis.

a

7.2. Filius nil utilitatis habet à peculio

a

« il

[Profectitio , " ergo non eít peculium filii. P.

pti

net

n

d

!

j /4. Quia & proprietas & u(üsfructus perti

[

ad

114

Dz Junz.

T.

ad Patrem. ty. V. 7. Quandoaliabona Patris ob

; d

ejus delictum , ad fifcum deveniunt, conferva.

Cf

tur hoc peculium filio & conftitutione Claudii

«duet

1.3. $. 4. in f. ff. de Minor. deinde hoc peculium

]i d

fequitur filium emancipatum , nifi expreffe à

ydrenün

patre refervetur /. 31. $. a. f.. dedonat. — Jus er-

o ibi eft filii, fed tenue; Juxta Leffium etiam

ii p

ij

oc peculium ob crimen filii nequit addici fifco;

jdi r

quia ad Patrem pertinet.

T

Jufl.1. Filius valide pacifcitur de peculio

od

profe&itio citra confenfüm Patris. p..D. ex cau-

Ms

ía Patris & confenfu ejus faltem generali & in-

terprerativo C. fine his N. — E rali pacto Parer

fu. !

oblipatur peculiotenus , fed filius in folidum:

Quidquid autem filius & caufa talis peculii ap-

P

rehendit, ftatim Patri etiam ignoranti acqui-

zitur. £. 1. $

.5 L. 4. ff de A. e9 A. Poff.

Ial

Olj. 3. Si proprietas bonorum adventitio-

Q]C

rum pertinet ad filium, ergo poteft ea alienare

Md

non confentiente patre qui ufum fructum habet

]s

x A. féq. lege impediente 7 fiz. $. 5.inf. C &

Qoptc ü

bouis, que liberis. Melius enim eff coav&are juvt-

fl

enles caleves ,. t1€ cupidimi dediti triflem exitum

ärüäyfl

D

n

il

ff

feutiamt , qui eos pofé di[perfum expectat patvimo-

gmium. De adventitio ergo regulari difponere

nequit filius, licer illud adminiftrer, fed Patre

fas

coníentiente porerit donare tantum ad cau

Y ^l

i

fapultuvis in 6. & mortis caufa

u

|

piasc.icet patev, q'e

donare. 4 zamis 25. $. 1. ff. de

mortis caula

donationibus.

Filus famihlas, qui mom poto

ü 4

A

facere teflamentum , mec voluntate patvis , tamtll

l ]) üih

N

ij

suovtás caufa donave patve pevmittente poteff.

.]i

lk El

N

Dz JonE

11$

OUj

n

l

bl

Oh. 4. Prohibita eft donatio Patris facta

Y

T,«

lr

t

'filio in poteftate conflituto 7. dozazioges , quas

du

!

!

li

( saventes C. deldouat.inter virum&g uxor. Sed ceffio

[

"

! afusfruétus filio facta à Patre eft donatio , ergo.

|ity g, g. D.min. donatio propria N. impropria C.

MM

potius eft renuntiatio favoris & juris. B.2.ad M.

It [e[fu «

talis donatio parentum in liberos, conjugum in-

ETUTE

ter fe &c. valet ad quantitatem legitimarn ; imo

ultra eam, fi actis fuerit intimata ; & per filen-

tium donantis confirmatur, imo indiítincte

fcimr nj

I Ms

confirmatur per mortem , licet quantitatem

T dl

debitam | excedar ,

& in a&is infinuata non

Dilpdnh

isin f

fuer-it. Tta lex citata.

À s al

ARTIGULLUS..V,

1gta

Dominium Conjuguim.

H

um advett

In Decretal. 1. 4. t. 20. f£.1.23. t. 3. & fqq. 24

yxdlc n d

&25. C.1.5. t. 11.fqq. Novell. g7. &c.

méradmbi

"onjux in conjugem jus habet , non ftrictum

Dominium utin mancipium, fed jus utendi

at

7

l

j

[

.Jï

[

Áunt

).'i,'

corpore conjugis ad finem honeftee propapga-

ij u

tionis prolium : quacunque ratione jus illud

j pumn

compellaveris, fervitutem forte: fi Dominum

dixeris maritum ex Gen. 3. 16. & variis LL.

jri difne

, o

intellige de imperio maritali: etiam uxor Do-

mina mariti & honoris causà vocatur /. 41. .pr.

pm «d d

&morid

;

e Leg. 3:

j m

Varia funt bona dominio conjugum fubje-

&a: antecedentia Matrimonium ,. concormitan-

"

qinp

j pam» L

tia; fübfequentia,

Donatio inter fponíos facta

intuita futuri matrimonii eft pon[aliria la

vgitars

f

quo

116

Ds Jvnr.

quo non fecuto ad partem, !quae caufam non

und

dedit, revertitur.

L. cum veterum 15.. C. de

gt

t

dogat. ante nupt.

Donum, quod fponíus &

'M'IX(

fponía fibi invicem donant in pignus futuri ma-

/gUC

Looio)

trimoniie.g. annulus, monile, torques, inau-

qonnt

res, eft arrba. v. ]. arrbis C. de f[poufal.eg avrhis.

iird

Hac reftituitur non fecutis nuptiis àdante cau-

b at

JDos datur

gtl

"

fam diffolutionis fponfalium /. czt.

znarito nomine uxoris ad onera matrimonii fu-

g

ítinenda, five ad alendam uxorem & familiam.,

dl

Hec prirmnó promittitur, tum traditione confti-

n

tuitur 4 5.ff. fol. matv. Coutrados aliis domatiopro-

juy

prev nuptias conftituitur nomine mariri uxori

if

ad dorem affecurandam , squalis doti eft de

frarmác

jure, & crefcit, cum crefcit dos, nifi aliud ferat

tqiizd

confüerudo. $. 3. Eff e9 aliud. luff. de donat.

t q

autb. equalitas C. de pattis comventis:. INovell. 97.

d

T

Vi

(

€. 1. €g 2. poteft dos meliorari ftante matrimo-

Í

jmd

l

nio, non autem deteriorari à Patre ]. 9. ff. de

ul m:,

[

T

jur. dut. — DDosnoneeflimata eft, cujus valorcerto

T

pretio non taxatur; 4/fzmata veró, cujus ta-

ef

!

u

xatus eft valor determinato pretio: taxatio haec

j

l

L

itif

haber füum finem; fcilicet fi maritus accipiat

T0 m

dotem t venditam ac emptam , cum conftet de

Jl

[a

pretio, reftituerur foluto matrimonio ab here-

L

MA

i

M

dibus non ipfà dos ut empta, fed prerium ejus.

Q

n

Si fime emptione venditione accipiat ; incafu, quo

culpà mariti res in dotem data interit vel de-

bt

ferioratur;

poterit recipi certum pretium,

fi

n ]

fi eftimatio dotis fuit iniqua ;

reducetur ad

l Nj

e&equalitatem 4 6. $. 2. ff- de Zure dorium.

6/4

0$

j

jl

"j

TET

»

Dr [vnr.

i ;qUæ Q

117

i ','mrm l 1

Dos data ab afcendente, Patre e.g. vel Avo,

UR

n

;'qu

t ab extraneo intuitu Patris dicitur prvofeGitia

[

:

"if

! ]""Pïgnus

[

;

Hus. pr. eg $. 1. &c. ff- de S'ure Dotium. Aliunde

accepta e. g. é bonis propriis uxoris aut ab ex-

)

l (UIITS

"traneo non intüitu Patris eít advezzitia: fermo

: Aijy/,/;q;[g

n

eft de dote tradita, non de meré promiffa, aut

Wi

]

de dote cauta, de qua agitur C. //. 5. ziz. 15.

[2

i quod forte fa

^

C

f

TUf

T

ta dotis promifTione fecurus ma-

f

'vitus fe accepiffe teftatus fir, licernon acceperit ,

«

VfM

NT

T & hac habet exceptionem non numerata pe-

l;

&ttl- cunige ]. 3. fit. cif.

Hs

'

Boma pavapbermalia mwalier preter dotem

It CR

affert donatione e. g. vel hereditate parentum,

3

ts at

"

fratrum &c. aut aliunde, profperá e. g. fortuná

39 TU IU R

i M

acquifita. addit Michel quafi parapbernzalia aut

L

" veceptitia, quse fibi refervat uxor parce & mo-

! /^^! defle vivendo & donatis à marito ad faciendas

t

Line matr

! fibi expenfas congruasuti in veftitu.

mlf

"Adcquefhus eít id , quod acquiritur ftante

isW* matrimonio , fi communem negotiationem

tt) U! exerceant, uti in mercatura, cauponis&c. fzpe

nüntbtaccidit, eft acguzefTits commuzis , ad quem per. fe

initllgon

pertinent legatum, hareditas, donatio ab

nmi*tuna folum parte acquifira, nec falarium Do-

mB*&oris, Advocati, Confiliarii; &c. quia inter

rüm*conjuges eft quidem Socieras ratione vitee &

ii cohabitationis , non tamen Societas omnium

imWwCbonorum , in quam etiam veniunt ftipendia &

m x falaria. .. cum duobus: $2. &. 8. ff-. pro focio.

r !

Lucrum, quod uxori poft mariti obitum ex

Mi& |ejus bonis; pacto, confuerudine vel ftatuto eft

debitum, vel eft pars bonorum mariti $ con-

H 5

ue-

rr8

Dzr Junr.

.äü fï&æ

fuetudine, ftatuto, conventione affignata muc

gl

lieri ad hoc, ut.fa&ta vidua vel proprietatem

ss f

vel ufümfruétum usque ad vite finem lucretur,

j d

vel falrem usque ad fecundas nuptias , dorali-

at &

dium aut vitalitium aut viduum vocant.

jjeit

Dico 1. Dominüs dotis vendite & tradite

od

eft maritus etiam pretio nondum perfoluto;

hahet enim fe, ac fi emiffet ]. 5. C. de jure do-

T1

zium, unde /. 10.2/id. conceditur actio ex empto.,

/

1

"

M

N

$. 41. Jnfl. de R. D. habetur, res venditas & tra-

du

ditas pretio nondum foluto, /izr, qui vendidit,

s

fidem emptovis fecutus fuerit , flatim emptoris fieri,

URU

Intellige: fi matrimonium fecutumfuerit: nam

muti t

l.io.ff de Jure dotium $. 4. ita habetur: Szante

Y

W

(

matvimonum eflimate ves dotales fut ,— bec afüi-

J

anatio quaft fub conditione elt 5 mamque banc babat

conditionem ,. i matrimonium fuevit fecutum z. fe-

cutis igituy muptiis, eflimatio verum perficitur , eg

fit vera venditio. adde $. j. — Unde refolve fe.

m

quentia:

M

1. Si maritus pacifcitur reddere dotem hanc

vel pretium foluto matrimonio ,

erit adhuc

dog*sneguc

[

l.

Dominus dotis.

[011]

L[Lfg

2. Dotis hujus traditee commodum & in.

commodurm fpectar ad maritum / 10. C. d

IU

Sure dotium 63 l. um.. C. de vei uxorie athion

m enim verum muaritus quafi e

u

um

$.9. eflimataru

N

P[()V)

&2 commoduim [entiat , &9 difpendium [ubett

Non traditae ad. uxo:

€72 periculum. ex[pecat.

lt

rem , fi fc, culpa mariti abfit ,. J. 10. $. s. ff. d

gure dotiup.

Ratio autem eft, quia dos tals

S*.' l fw

&

ergo,

c&1 à fqruris nuptiis ut,à conditione ;

quam-

A

Dz ]unr.

II9

**,

Pz-

ntione

1

l

)

ER

( quatdiu fa&ctee non funt nuptie ; non eft per-

!IlX £&&ta venditio; ergo dominium non eft mariti:

L

"hw d nupriis factis purificata conditione Domi-

FIGE —

"ll sium dotis ejus venditione perfecta & tradi-

"l tjone fecuta eft mariti pleno jure, unde eam

"It && poreft alienare, fi folvendo exiffat, nam 1. 5. C..

"m de jure dotium fumme velut pretii dehitor. efi-

d d j)/)y; citur.

I pereny

3. Si vir leget uxori hanc dotem vel ejus

(y partem , tenentur heredes mariti dare vxori

ïSïxlendi.(es

,

!

Il

& debitam ex legato ,. & ejus pretium debirum

"

ia

l

h

ex conventione , quà emptione dotis peracta

non dos in natura,

e;uzum

f

que fcil. in dominium.

Y

a j

mariti tranfiit, fed ejus pretium reddi debet..

Uxov

j

t

V. L. un. C. de vei uxovie atliore uli $. 3.

jl

ez d marito velila accipiat , & dotem con[equatum ,

^if

uifi [hecialiter pro dote (animo dotis compen-

fande) ei mavitus devehnquit, cum mamifeftiffr-

n r

TO

anum fit teflatorem , qui nom boc addidevit , volufe.

eam utrumque con[equi.

B

al

m

4. Si defuncto marito heredes pretium.

redwamf

moun, «t 4

dotis nequeant folvere, cedit uxori dos, aut;

ed alienatà, illi.aequivalens $ bonis mariti, ex-

clufis quibusque creditoribus etiam hypotheca-

T ti

Si etiam foluto:

t

Iu

ris /. 30. C. de quve dotium.

L:

IN

[ !

TT

matrimonio heredes mariti vellent reftituere

hanc dotem, non tenetur admittere uxor; fed -

pretium exigere poteft àr debitum.

Yi

Nb

$-

Reffituenda eft hec dos ab hzredibus

l. un.

1

L^

[

Ó

intra annum primum foluto matrimonio.

Non

yi

$. 7. v. exalljo C. de vei uxovie achione.

ned[y

qudin

reddità dote & fructibus ejus; alatur mulierab :

4

here-

]

120

Dz junr.

. (

heredibus, que & pignoris loco, qu: poffi-

det, retinere poreft, dum dos 'ei re(tituatur.

n )5

.Hnc r

Uxor pragnans relicta ,. alenda eft ab haredi-

m

bus mariti, donec nafcatur proles.

FAde l. x

i';

alibedt

$. 19. ff de veutre in po[feffionem mittendo €9 cu-

d

vaiove ejus.

Dico 1I. Dotis non vendite , five ceftimata

li em

fit five non, Dominium proprium & naturale

i

eft penesuxorem, Dominium civile penesma-

thm [

"M

rium. lta D. Th. communis contra quosdam

q

tribuentes marito eriam dominium naturale,

j

l

üï::&ïw

:

Ratio prime partis efl. ,

quia penes uxorem

eft ex natura rei & lege communi. . L. zz elus

Jore dnm

dotalibus 30. C. de juve. dotium ait quod res

foral

dotales five mobiles, five immobiles, five fe

jisl

ïd i (,f

"

moventes, sftimata & ineftimate €9 abanitio

T

tfi

MT

uxoris fuevint , €g naturaliter in ejus perman[eviut

LE

hi

Y

0]

domimio. Nonemm, g;tod legum fubtilitate tvan-

Jitus earum in patvimonium mariti videatur fievi,

yetim

ddeo vei veritas deleta vel confufa eft. De ea autem

dote agit Imp. Juftinianus hac lege, de qua

U

Ti

I

poterat forte effe dubium , nam de vendita jam

l

q

erat decifüm ab Alexandro l. s. h. t. adde l. 75.

l:

ff. de Jure dotium. | Quamvis in bonis maviti dos

fit ,. mulievis tamen eff.

Ratio IT. pavtis efl , quia Dominium Civile

ls

dici poteft, quod non competit ex natura rei;

fed lege fingulari ob quandam poteftatem ad

u

IIy

certos effe&tus civiles v. g. rei vindicationem,

n

fructuum perceptionem , plenam adminiftratio-

t

D

nem; atqui hoc competit marito, cui competit

Hl

vindicatio rei doralis, non veró uxori. À Jocé

lu

h

ancil-

D

H

Dt Junr.

I21

r

)

"

qf*?*ancz'llam 9. C. de vei vindicatione.; percipit fru-

IT

t

| 31'6[![1'3 &

]

|

"

1 &us J. un. $. 9. . de vei uxor. a&. , adminiftrat,

h

l

u

,ergo. Hinc maritus dicitur dominus dotis , ita

TW

f

(|

. tamen , ut invità conjuge prazdium dorale alie-

"!5 nare prohibeatur, Z/ff. Quib. alienave licet vel non

in pr., fed non eft dominus naturalis, ergo ci-

/??; älf'e;a

j

i

t vilis.

Vir etiam przftat dolum & culpam, &

"l'átt eamdem diligentiam deber adhibere in rebus do-

l

[i[/]

"s talibus, quam in füis ad

þibet. l. 17. ff. de Shmre

Wiamim dorjumpr.

Unde

IUO tl

Juferes L. Si bona hec dotalia pereant vel

A t n

: dereriorentur culpà mariti , tenetur uxori far-

U. L

cire damnum, cüm eorum adminiflrator fit;

1i qiis

& veluti cuítos. Si culpamariti non intercedat;

Vs (

ad nil tenetur, eftque periculum & commo-

lg g d

dum, acceffio ac melioratio uxoris. /. 10. $. 1.

iwjmai l 12. $. 1. ff. de 9ure dor.

Vfl

2. Solüto Matrimonio fructus dotis hujus

idim? pertinent ftatim ad uxorem. 4 u». $. 7. F fin

lus autem C. de Rei uxov. ,48.

h, &q

Dico 11J. Fructus & dote percepti, licérone-

iwü Ya Matrimonii excedant, pleno jure ad mari-

11]5 tum pertinent. . uz. $. 9. C. de Rei uxor. a&.

qanid Omnia, que fru&tuum nomine coutinentur , ad lu-

crum maviti pertineaut pro tempove Matvimoni.

im ( Ad fru&us pertinent feetus dotalium pecorum,

qnmnt Ut tamen prius numeruüs demortuorum ex ad-

du guatis füppleatur /. 10.f. de S'ure dot. $. 3. Operee

nig fervorum 7. 7. $. ro. foluto Matrimorio. Penfio-

qupt? nes UrbanorumPrediorum /. 7.cir. $. 11. Non

Notu

V Veró partus ancille 7 10. ff. de Sfure dot. $. 2.

T

or. 48 Nec, qua aliun-

n

W l.un.$. 9. C. de Rei ux

de

H ;

y22

Dz Jun E

de fervi , quam ex re mariti vel operis füuis ac-

fj

, M f

quirunt $. 9. odà cit.. INec thefaurus in fundo

dotali inventus 7. 7. $. 12. ff. foluto Matrimonio:

od

ainfo

dos quemadmodum petatur. Nec arbores vi ven-

vifr

torum dejecte (aliud de caduis fentiendum)

.I2. €Z£. necmarmor caefüm in fructueft, nifi

,Ez;itus n

Vl

ubi renafcitur $. 13./07.; Cüm tàmen in fructu

fint cretifoding , aurifodinee vel areuz $. 14. feq.

m

X'tiïiï

Cüm ergo, que in fructu non fünt, maneant

in dominio uxoris, efficaciter inde cenfet Haun.

dominium naturale dotis manere apud uxorem.

P

[

Q^. £. Si uxor manet Domina dotis non

Wa

vendite, ergo poteft eam vindicare, quia vin-

ïïL'"XU

D

!

dicatio eft effeétus dominii , arqui vindicarenon

]i

[4

poteft, nam /. doce ancillem G. de R. F. uxor

þü

ancilam doralem non potuit vindicare, ergo.

44

g. 1. D. Se4. Poteít vindicare contra maritum /V;

:

;

i

contra extraneum C. — Maritus enim etiam ha-

sl

bet Dominium Civile. 5&. 2. ad legem D. non

potuit vindicare concurrente marito; qui & ob

dominium civile & adminiftrationem dotis in

vindicatione uxori prafertur C. marito non

concurrente V.

ul

Wi

la

Jnfl. 1. Ergo uxor non poteft repetere do-

tem à marito, etiam dum vergit ad inopiam,;

1

cüm fit dominus. . . 1. Sine gravi caufa C.

fi appareat maritum dore malé ufurum ob pro-

digalitatem V. — D. &? 2dum , i vergat ad in-

W

ï:

opiam fine fua culpa T. culpabiliter /V. . Appa-

ret prodigalitas viri ex ufü rerum propriarums

f

& pereat ipfa

n

tunc enim precaveat uxor, ne

08

i

MM L

At

Dr ]URE:.

I25

T ln

h

N

l

Xb

dos. F. l. 24. - [oluto Matrimonio, INovel). 97.

RTN

'u

c. 6. pv. poft med.

$i ergo

leges repeti dotem permitrant ma-

BIN

rito perinfortunium ad inopiam redacto, intel-

J

lize de infortunio culpabili, intellipe de cafu,

'er*uc?ucii.

uo maritus minüs eft idoneus ad dotem admi-

ID i

niftrandam.

Quod(i maritus in cafu imminens

[ a'reuæ)l; jj

J

tis inopiee vellet praeftare idoneam cautiónem

Jl f(][)

1 nog

fidejufforiam, alii volunt teneri uxorem ad

V Cf

hanc acceptandam , alii optionem: dant uxoti ;

"t unen

an nialit repetere dotem , an fidejuffores admit-

hi s

tere aut fequeftrum, alii ele&tionem hanc dant

mm ï:

non uxori , fed Judici; cujus judicio ftabit uxor.

L v

F. c. 7. de donationibus iutev virum &9 uxovem;

MTA

;

£5 de dote pofl divovtium veflituenda.

I

Vntr; at

lufl. 2. Saltetn marito poft ablatam. dotem

emendato fine periculo ulterioris malee admini-

f t efan

ftrationis reftituenda effet dos, cui adminiftra-

irem D

tio per fe competit, atqui hoc dicinequit, quia

rio, qui

a&us confümmatus etiam ceflante causà;propter

nionem (s

quam indu&tus eft , non ideo revocatur ex A. 7.

( matio i

73.in 6. Fa&um legitimé vetvaétori uon. debet , lie

càt cafus poflea eveniat , à quo mon potuit incboari,

[

E. C. M. üt probabilem; adminiftratio dotis

d inopim

competit marito , ergo ceffante causà ablationis

g cafil

dos ei eft reftituenda; conferer hec reftitutio

immo p

ad maritalem affe£tum conciliandum, in quem

vegu ii

finem jura volunt à marito idoneo non exigi

i . n

fidejuflores pro dote /. 1. 69 2. C. IVe fidejuffo-

n p

ves dotium deutur per fe fc. loquendo, nifi dotis

periculum in matrimonio ex mariti prodigalita-

T pf[fd[lä

t accederer. Exigere fidejuffores pro dote mi«

nus

154

Dr Juar.

TU

nüs impedit affectum mariralem, quàm non

reftiturio dotis. /V. mzz. Prob. D. Actus abfo-

d

[i.

lutus C. conditionatus & ad tempus JV. Aliàs

;Jfarins

femel peccantes nulli ob peccara juri reftituen-

di effent etiam emendati.

L:ö»andæ) |

ï'h",/]a;

d! !

"Adverte 1. Uxor malé repeteret dotem aut

exigeret fidejuffores , fi fciens mores mariti tra-

If Wä

4

r

di ei dotem curavit, nec de ejus fecuritate fibi

x:;jo gt

profpexit , unde non eft digna favore lepis,

quae repetitionem dotis aut exa&tionem fidejuf-

TA

foris concedit pro caíü cauíae de novo emer-

mfmxü*-

entis.

A

r

2. Uxor non poteft per f? loquendo duran-

conä[

J

te matrimonio aut ante id exigere fidejuffores

fii

Mil

/

de confervanda dote & foluto matrimonio re-

lt

j

"

li

ftituenda , ídque in favorem matrimonii , ut cui

fe credit uxor, ratione dotis non perat fidejuf-

u

t

forem, per accidens exigere poteft, fi maritus

prodigus vergat ad inopiam cum periculo non

ib Vi

P

reddende dotis.

Poffe exigi ab uxore & dari

quidm

iL

foluto matrimonio probatur 6 / 7. . deexception.

Mariti fideyuffov poft [olutum. matrimorium datus,

lil

37 folidum dotis nomine condemnatur , ceffante fc.

tiz p

in hoc caíü ratione legis.

Maritüstamen ultra

f raur

quam facere poreft , non tenetur ; condemnatur in

id, quod faceve poteft. ]. v2.ff. foluto Matr. quatemus

P.

N

:

!

emavitus facere poteff. ]. 15. ibid. Unde habet be-

Et nequidem validà

neficium competentia.

pacifcitur, ut ultra id, ac poteft, in folidum

l

Si tamen extraneus

:

condemnertur. /. 14. i/;4.

y

il

aliquis pro muliere dotem det, poterit is à ma-

Ti

rito exigere fidejufforem dotis fervandae, quia

r

ceffat

N

Dz Jonr.

125

TAf

'Grceffat ratio lepis, non enim eft diffidentia in

)

&äd li

h

l

! muliere, fed in extraneo G/. zz 1. 1. C. INe fi-

|

*s dejuff. dot.

p

Ef?j

Lf

I

3. Maritus tamen poreft exigere fidejuffores

dotis dande, & hos poteft uxor aut pater offer-

)j

IoDe t do,m

t re. . 55. ff. de Sure dot.. Cim dotis caufa. aliquid

'

IGf

E-

il

!

prowittitur , fidejuffov eo nomine datus tenetur.

IB f

lifl. . Poteft uxor validé renuntiare pri-

1 fgre li, vilegio repetendi dotem, uti tradens dotem ab

. 30!'.5

" bgf

RE

. initio facir pa&tum tacitum eam per fe fcilicernon

Iu WWw

T.

repetendi, ergo. E. V.. 4.Heecrenuntiatio effet

pactum non uteridi beneficio legis , ut fieret dete-

(tehim. rior conditio dotis contra /. 17. ff- de patlis do-

bv

£alibus. Pa&o. exiflimo meliorem couditionem mu-

m Bievzr ffevà poffe, deteriorem non po[Je. . Fide e 1. 14.

Mrmyi a

ili. Deinde traditio doris non eft pa£tum, fed

At et fl

conditio , quà pofità leges non concedunt facul-

V, [ mam

tatem per fe repetendi dotem.

n pericilot

Infl. 4. Uxor poteft renuntiare hypothecee,

ovore d

quam habet in bonis mariti ex mente /. 21. C.

J demta

ad $. C. Fel]. permittentis ei generaliter renun-

m du

tiare certis & determinatis hypothecis, ergo

,ui(, enam poreft renuntiare repetenda doti, cüm

wmmüm etiam renuntiatio hypotheca deteriorem effi-

ww ciat conditionem dotis. E. 7: 7Z. Poteít enim

i.qu: lex haec. reftringi ad renuntiationes, quae fieri

ihieb. poffünt fine prz;judicio boni publici; adbonum

jm v? publicum fpeéctat dotem revocari poffe... V. C.

fs Licét mulier renuntiet hypothecee & actioni hy-

wuss Pothecarig, poreft tamen agere actione ex do-

ynupm t€» unde prior renuntiatio non ita

præjudicat

suso 3C pofterior.

qu

Inf..

126

Dz Jons.

ynttit;

Iufl. . Poteft faemina pro dote fidejubere

n

Ae

"x

omhi autbovitate S. C. V'elleyaui, quo aliàs fcemi-

na efficaciter fidejuffione nontenetur, 27 Zocca-

"

j0r u

fu. ceffame 1. fin. 25.. C- ad $. C. Fellej. erso &

[

i

renuntiare repetendae doti ftante matrimonio.

um

W. D.74. Si fit minor 25. annis .. fi fir major

(

25.annisC. Hic cafus fpecialiter excipitur lege

citatà in favorem dotis, qui in Jure magnus

veje Md

jM

l

eft. Privilegium unum non derogat alteri pri«

vilepio.

lh

J

[5 W&si

Ob;. H Simaritus eft dominus civilis dotis,

| N

ergo poteft eanialienare, obligare, hypotheca-

re validé faltem uxore confentiente, nam prin-

f

bus lr

cipalis effectu$ dominii eft poffe alienare, atqui

hoc non potreft nequidem confentiente uxore,

dub d

mucdofi

v. Joft. quib. alienave licet ; oel non: nam Reipub-

ii

lice interefl, mulieres dotes [alvas babere , proptev

T

[

quas nubere po[Junt (c. iterum priore marito mor-

tuo, ut incommoda viduitatis füftinere non

u

i

cogantur. /.2. ff. de Sfure dotium: &9 1. 1. ff* [oluto

1j

E. I. [V.4M. Nam rnaritus

Matvimorio. ergo.

Px

exprefsé dicitur dominus;

etíi alienare non pof-

Ti (

t

fit

p

r. Dnfl. quibus alienave 7c. &9 1. 13. $. 2. ff de

FULT

undo dotal. Prob. D. Regulariter C. in caíü

7

!

per legem excepto alienare eft effe&tus domi-

u

W

nii /V. Patetin pupillis & aliis, quibus aliena-

tione rerum interdictum eít, cüm prefertim

L

u

non fünt pleni ufquequaque domini. x 2. D.

4M. Poreft alienare accedente juramento uxoris;

ex c. ciim contingat. de jurejurando $g c. licit eo-

l

Y

dein in6. C. eo nonaccedente /V. Juramentum

r

AUl l

fervandum eít, cüim fine vi & metu factum

1

fuppo*

REI

: "

Dz junr.

127

O dC

]

|fupponatur, nec in alterius préjudicium re-

ï!kjml Qu

!^ qundet.'- &. 3. D. 44. Poteft alienare alienatio-

m

um

ne neceífaria aut mulieri utili , fi v. g. fundus

UT

fru&füofior fübrogetur C. non neceffaria JV.

TL p

l. 26. ff de J'ure dotium.. t couflante Matvimo-

W;ïf l. f)m

mio pevmutavi dotem po[Jé dicimus, fi. boc mulerá

r

utile fit.. Adde L. 27. 67 85. ibid. . Subrogatione

!I r [

hác non factà primó (ufpenditur, dein nulla vi-

T n/fr:n'þ;;

detur effe alienatio fundi doralis.

luf.1. Ergo etiam maritus nequit alienare

iiwm;fds&wfm

res mobiles pro dote datas. z. 1. ex Haun.

M

N. $eq. INam nulla lex prohibens hanc aliena-

If u

tionem loquitur de mobilibus, fed de immobili-

Vedum

bus; Lex Julia nominatim loquitur de fundo

onl

RA

u

dotali , & dum hanc extendir Juftinianus Impe-

IR[

xator ad cafum confentientis uxoris, cenfendus

1 MAT

[

eftextendiffe ranrümad fundum dotalem, ergo

Id

HATAI',i[

0t

cüm prohibitio heec fit exorbitans à jure com-

s fffinere 1

muni , ftri&té debet intelligi. 722. five àme C.ad

giupi

$.C. Fellejanum loquitur de immobilibus. Infu-

[ Nnnat

per J. 1. C. de Servo piguori dato mamumiffo , dici-

fenrennpt

turvir, quiíolvendo eft, pofle manumittere

lukafi

mancipium dorale. ]. 42. ff. de jure dotium fic

jer i a

habetur: Aer i2 dotem date , que pondere , nume-

fs doni

vo, menfurá conflant, mavità periculo funt:. quia

ubus at

& boc damtur , ut eag mavitus ad avbitrium [uura

jm prelet

diflrabat ; &2 quandoque [oluto matrimonio, ejus-

W b

demn geuevis 69 qualitatis alias veflituat, vel ipfé

ymento t

vel beves ejus.

io E)) i (l!':'f l

Inf. ». Maritus dotem confentiente. etiam

f

v:::

Vl ]

p

f

uxore folum non poteft hypothecare perlegem

&. D. C.

& D täu'

']tälianï, ergo poteft eam alienare.

n

de

128

Drz Jonr.

m )

de jure aitiquo C. recenriori N. — Lex Tulia fo.

yon,

làm prohibebar oppignorationem, quod facilà

i

huic, in qua retineret dominium , conífenriret

If pote |

mulier; & non tantüm cenferetur periculum;

«

Á

uti &in fidejufforiis & accefloriis, non item

yg), &

1l

in principalibus obligationibus mulier juvatur

exceptione SC. Vellejani. . Sed recentiori jure

]

;l'go pf

qui

maritus etiam dotem alienare nohn poreft, Pr,

Jufl. Quib. alienave. licet. vel nom.

MU

Juft. 3.

Juramenrum fequitur naturam

gt

actus, cui apponitur, fed alienatio fundi do-

Sm&

W

talis non valer, ergo nec juramentum ei alie-

W

natoni adjectum, A. V. 4J. univer(àlirer ac-

ceptam , fed fervandum eft juramentum , fi

(

J

[/

aétus nec cedat in detrimentum reipublice,

necin pra judiciumtertii, nec fit peccaminofus.

)

LM PI

Sunt etiam qui velint valere dotis alienationem,

"

)

dum mulier poft biennium femel & iterum

confenfit ,. ac ipfi ex aliis bonis mariti fatisfieri

(

poteft , adducentes JVovell. 61: c. 1.$.3. infine.

Jufl. 4. Alienat maritus dotem, dein mor-

M

H

tua in matrimonio uxore dos lucro marito ce-

ji

T

dát, convaleícitne ea alienatio & firma evadit?

R. Aff. per /. pez. 17. ff. de fundo dotali. Fundum

/ j

dotalem mavitus vendidit , e9 tvadidit: ff i ma-

trimonio muliev dece[erit , & dos lucro maviti cese

ii

fit , fundus emptori avelli uon poteff.

Iufl..5.

Quod initio eft vitiofum, tractu

W

1

temporis non convaleícit. — L. 29. €9 pez. ff. de

m (

ARR. F. &j c. 18. eod. in 6. atqui alienatio dotis ab

hn

initio erat vitioía, erpo non convalefcit. 2.D. M.

JLT

"

quod ab initio abfoluté eft vitiofum C. . certo

Ws

D

tan-

Ug

Dzg Jvz*. ;

129

Woiy j

miy, "fantumrefpectu N. — Vitiofa erat, ut presjudi-

i, ""eans uxori, non veró ut preejudicans marito

!cenfgmw?ïhic enim poteft. conditionem fuam etiam facere

^! deterioretn.

Aaffris

f

i

10 m

Qbj.3. .Res, que ex dotali ;De'«cum'rzy compa-

É gt

g Juut, dotales effé videntur 1. 54. fF. de Shure

T Ceptoy

/

! dotiuim, ergo pecunia dotalis nullo modo facta

WW P G mariti, quia;

quod is pecunia fua compa-

iW/.

rat; dotale fieri nequit. r. D. A. Videntur dora-

Wt uf lg per fe

IN. in fübfidium, quando maritus non

Rb f t

eft lolvendo C. acquiruntur hz res marito, &

EL EE

L. i2.

uxori tantum competit actio pro dore.

. iv

C. de qure dotium.

Fide &g L. C. de fervo pi-

Wratmt,

guovi dato: manumifjo.

Itaque in fubíidium res

TUn rbl

tales dorales fierent, & uxor omnibus credito-

tltomii

ribus in iis praferretur.

htsdenatios

dufl. 1.

Ergo uxor ratione dotis habet hy-

n & i

pothecam in bonis mariti. m« C. fc. tacitamy

E mariti (

& legalem & quidem cum predlatione. $. 29.

154f

Juft. de a&ionibus. fed Q9 tacitam ei dedimus bypo-

zthecam.

yem, deinmi

Prefervi autem aliis creditovibus in by-

J0 r4n0

Jothecis tugc. Ceufüimus, cum ipfa mulier de dote

Mimendt fua experiotur : : cujus folius providentia boc iudu-

i fuim ximus. — d dde l. 30. C. de jure dotium. — Et . 12.

J [ C. quà potioves im. piguove. ubi creditoves alios aute-

j mant d

cedit, licet fuevint auteriores , & faa jura haberent

anteriora.

Maritus tramen talem hypothecam

Mi

h

jofom, t

1

non habet in bonis illorum ;

imiferunr.

qui dotxer-:.n pro-

p

enuto Qs

-Adeerte 1, Probabiliter valet hoc $us prae-

letionis in fcemina ratione dotis etiam contra

al

reffam

p Cr

ereditores anteriores hgfpothecam exp

150

E Juzr.

habentes , cérte de hypothecis anterioribus |j/; !

loquitur lex 12.

ANec dicas$: Provifio hominis

;edou's.

facit ceffare provifionem legis, atqui provifio

j fcgr

creditoris habentis expreffam hypothecam eft

vl centu

provifio hominis, altera vero de hypotheca ta-

sütrboe

cita uxoris eít provifio lepis, ergo. m. D. M.

lt

quando lex difponit folum in fübfidium & de-

';ï' il

d

"

Ti

fectum difpofitionis hominis C. fi non ita di-

gion!

fponit. N.

as Lt

"Adverte 2. Jus hypothece eft reale compe-

impi. 1

tens uxori & cuicunque ejus heredi: jus pre-

d

lationis eft perfonale competens foli uxori &

j

-liberis, quos füfcepit ex eo marito, de cujus

pewnää [

bonis inter creditores per fübhaftationem di-

m n

ftrahendis agitur. Z 12. C. qui poriores zz pigno-

j

li

Te $. 1. v. excepris.

D

J'V

"Adverte 3. Licet uxor etiam ob parapher-

nalia, qua coricreduntur adminiftrationi mariti,

habeat hypothecam in bonis mariti. /. 11. C

n

A

U

LT

de patl, comventis , non tamen habet ob ea pree-

li p.'ri":.;

lationem: ficut ob ea, que ipfametadminiflrat;

LT

ne quidem hypothecam videtur habere.

N

"Adverte 4. Hoc privilegium uxoris proce-

li dny

dit de dote numerata , de cujus illatione con-

. N

ftat, non vero de cauta & confeffata, dequa fo-

d

lum conítat ex confeffione & chirographo

F:E

u

lt

Mariti ; eftque cauta & non numerata, pro qua.

agens repelli poteft exceptione dotis non nu-

merata. 7Z4e zit. C. de dote cauta uon mumevata.

(Ul[m'»- N

b

^j

Hsec tamen, cum omnis cauía dotis fit favo-

L It

T

!f

rabilis, excluderet creditores íüa debita etiam

& nuda confeffione Mariti probantes.

W/[/

LOT

Inff. 2.

Ut

WUs

Dz Jvnr.

151

im:.: Provi:äl

I)f.2. Ergo prefertur omnibus uxor ra.

m?&w

,. tione dotis.

X. D. minüs privilegíatis C. ma.

'lin d 'por.;fj

gis JV. fic praferuntur ficus in caufà primipi-

Ht dc/;)

li; vel centurionis preefe&ti annonze inter mi.

lites diftribuenda, qui ratione officii fifco ob-

W"a&

*ï.

lii

ligatur. 7. 4. C. iz quibus cat

us pignus vel bypo-

zheca £acitó comrabitum.

I2

2. Liberi prioris ma-

trimonii cum Noverca concurrentes pro dote

matris füg. /. 12. C.

liib

J

Qui potioves m piguore G. 1.

fs

Al

V. EXCEDIIS.

3. Impenfze funeris,

F. L.45.ff. de

|

Atty

Religiofis eg^ fumptibus fuzerum.

Uxor autem

u*xwt

nj , ln exactione dotis pre-fertur creditori , cujus

|

li, Pecunià res empra vel reparata eft, v. g, do-

)

!]

ii

/

1

i

1

)

mus. JVov.97. c. 3.

Cum autem ralis creditor

precedat habentes hypothecam expreffam ,

ànd) p

L.5.ff. & L7. C. qui potioves, etiam mulier pre-

cedet habentem hyporhecam expreffam & re-

tiritionimg

Ra 11

gula generali: Si vinco vincentem te, multó

magis vinco te. /. 14. $. 3. f.. de divei

DRQET

!

fís Tempos

metadmini

val. prefcvipt.

Porro dotat filiam Pater, in hujus defe:

Fndlt

I .

avus paternus, turn mater, frater in füb-

ium, dum non habet piopria bona, uti &

Tltine u .

),

eam alit,

tj qulo

INon dotat Pater filiam meretricem,

2

Ípuriam , nifi forte modicé, indigno nuben-

d

tem

invito Patre ante annum 25, ingratam,

niày 0O Vrige.

tur autem non deberi dos ei; qua prebet

doris nona

n m

fufficientem cau(am exharedarionis, cum dos

fuccedat in legitimam ad excludendam quere-

dots t

à du

lam teftamenti inofficiofi. ]. 29. C. de inoff. teff,

Dico /F.. Bona paraphernalia & alia uxoris,

ll j fuorum vel íola adminiftr

atio ad marirum &

I 2

qui-

Dzg Juzn&

55

m

^

quidem convenienter translata eft, aut otnninà

filem

& hec ab uxore retenta, pleno jure pertinent

ad uxorem ür Dominam. 7 ]. 8. 69 11. C. de

l

yc Qof

agis conventis. l. 9. S.3. ff. de jure dotium.

j p

uz inter fponfos donata funt ür pura li-

ij af

beralitas, non irritatà per leges donatione , ma-

'jji;iQUOdJ [

nebanteorum , quibus donata erant etiam matri-

od

monio non fecuto, dein tacita videbatur ineffe

li

conditio , fi fequatur matrimonium, ut €o nor

j

fecuto, donationes ejusmodi non omnino te-

neant. L 15.69-16. C. de domatiomibus anfe mu-

t vt

| ii

puas.

Arrbha data velut pignus fecuturi matri-

1nonii

hoc fecuto eft reftiruenda, uti pignus

(jy.

hi p

reftituitur, dum res füb pignore promifla da-

gin, qu

tur: Si arrha non reftitueretur ; effet potius

donatio quàm arrha.

Eft etiam reftituenda

U)AEITAJF K

azi;bonjsn

non fecuto matrimonio ; ut non fervato eo;

J

uod fub arrha fponíus vel fponfa promifit.

Sine caufa refiliens reftituet

if

]. 3. C. de Spon[al.

arrham & tantundem in zequivalenti.

]. s. ilid.

n

hr

Succurritur ramen minorennibus per benefi-

pjguïis

muur[ta

cium reftitutionis in integrum: Defoeemina 25.

annis minore vide /. 5. cz.

t ii

j

[/

]

Oljic. l.4. C. de donat. aute mupt.

Quod [pon-

F

'iw'/ff D

/

ur tunc dominium ejus adipi[-

WM:!.

ze eá lege douatur ;

[

[

catur , cum muptiee fuevint [ecutee ,

fine. effettu. eff.

ut fci-

!

. Eft donatio facta in tempus inhabile,

li

licer valeat modo tunc, cum matrimonium ini-

tum fuerit, non g;alent autern donationes intet

Conjuges.

Dico F. Dominiu

m contradoris ( donatio-

P

t

?E-

L

m

j

7

0

[/)

nis olim ante', nunc propter nuptias voca

üy

Dz Jonr.

133

QT

& Nov. 9t. €. 2. Zutb. dos data C. de douat, ante

T Pküüj

r

W

N

í

AT

) lr

fj

v gupt.) faltem naturale eft penes maritum, cu-

du

j jus etiam füntfruétus, cum non appareat, per

j

j äjm

uid hoc dominium transferatur ad uxorem ,

T n iv

cui fatis provifüm eft per hoc, quod contra-

Wi

dos fit a(fecuratio dotis.

Probabiliter domi-

AT f

nium aliquod, civile fcilicet, eft uxoris, datur

enim ei vindicatio, /Vove/.61. actio in rem vo-

Ht j

JUD, ( 9

catur. /Zutb. pevmifa ef]. C. de donat. ante mupt.

W8 Q

Ex ea novella non poteft maritus ifta bona alie-

n

nare vel hypothecare, nifi transa&to biennio ,

UY

et fi repetita vice confenfüs adfit uxoris.

OR

Oljic. Uxor in re donata propter nuptias

o prontut

habet hypothecam: Ergo non habet domi-

t dit i

nium , quia rei noftre pienus non confiflit.

du ls

l.45. ff.de R. .. 9. Tr. A. Habet hypothe-

DO fv

cam in bonis mariti propter dotem & propter

fl p

hanc donarionem /V. C. P"rob. D. xei noítree

de jure ordinario & per traditionem C. noftrae

tll d

ii 154

ex fingulari jure & fine traditione /V. haberet

ys p

pignus ob dominium naturale mariti, Efter-

Defemu ;

go uxor Domina civilis contradotis, uti mari-

tus eft Dominus civilis dotis.

du

Dico P I. Dominiumbonorum communium

m out d

prafcindendo à fpeciali jure effet penes utrum-

iv f

que conjugem, adminiítratio tamen penes ma-

hiblt; llljfï

ritum üt caput familie; Idem de acquzflibus

communibus, non de acquaftibus uni parti

timnlm?

onatonet

ropriis fenriendum; de jure particulari cui-

j

bet parti parsacquseftus; alicubi dimidia, alibi

g (

mulieritertia, viro duplex determinata eft; de

qua difponere poffer,

& etiam & dictamine re-

a

nup(iii Wï.:

3

134

Dz Junr.

&e prudentie de acquaftibus communibus'é

j

yulm

pro hac rata etiam concurrunt ad debita ex-

pungenda conjuges.

Ex jure autem , prag-

fumptio acquaftüs ftat pro marito, ejus fc. ope-

ï*räcol k

ra rem acquifitam fuiffe & ex ejus bonis /. 5 1.

L notet I

Jf. de douat. intev vir. 69 uxor.

pt jmmo

Denique Juftinianus Imp. füftulit actionem

j

drotondn

tel uxoriee & dediruxori actionem ex ftipulatu,

"

nam ftipulatio velinterceffit vel interceffiffe fin-

i

gitur;ad dotem recuperandam, cum tacita hy po-

sf

AU

theca in tmariti bonis, & privilegio pralationig

refpectu aliorum creditorum , eftque contra-na-

n tóm

turam actionis ex ftipulatu bone fidei. L.uz.C.

ii

de vei uxov. atl. $. 29.. Infl. de atlionibus. . Ex-

, g

traneus hanc actionem pro dote repetendanon

hp t 0T

habet, nififibi exprefsé dotem ftipulatus fuerit,

Wt Ecdc

l. un. cit. $. 13.

A

ii

l

hi

ARTICULUS VI

d

Dominium . Religioforum.

611! ls

e Religiofis & eó pertinentibus agitur in

him, j

Decreto caufa 16. 17. 18. 19.20. in Decre-

EZTM I

tal.1. 3. t,31. 55..37. 50. In Sextol.3. t. 16. &

[ ;lr'

n

fqq. Clem. l. 3. t.10.feq. Extrav. Jo. 22. t.7.fq.

LZ&[

h !

Extrav. com. 1.5. t. 9. C. 1. 1, t. 2. & 3. Nov.

$4 76. 123. C.

Religiofus vi Profeffionis Religiofae preecise

VLs

non arccetur à juribus, dignitatibus, beneficiis

W [HPUL

regularibus, facultate elipendi: Neque enim

Df

hoc circa Votum paupertatis Religioíee verfa-

uf

ly Ulü

tur; unde circa hec proprio nomine agere

dl

fc]

poteít

l

Eüibus Qtn

Dz Junr.

135

i.

M d

1;

^

"poteft. — Queritur ergo de dominio rerum

U " temporalium extrinfecorum & bonorum for-

"

(Omarim i

J

* tunae.

1]

Dico . De jure communi communitas re-

'q ejug'

|

/

!Jigiofa poteft habere Dominium bonorum mo-

. bilium & immobilium, non veró habet folam

Mif

!

il

lf

dminiftrationem, ut dominium habeat Chriftus.

Temcr ii

Ratio 1. IVegativa. Quod hs communitates

/zh!ez'æfi/feät

non habeant dominium, 1. non eft ex ordina-

Tif

tione Ecclefie, qualis oílendi nequit, ». non

( ?ïiïiïlümf

ex intentione voventium, pervotum enim ex-

I

cluditur (olum dominium vel ufüs independens

[ W5 lnl

in perfona vovente, non veró in communita-

T7)n

W

i te, & ne quidem poteft quilibet vovens voto

"i fqo toti communitati praejudicare feclusà au-

J

?i thorirare Ecclefie ; 3. non ex intentione do-

nantium, qui volunt haberi à Religiofis bona

A

donata, uti baberi poffunr.

Aatio 2. pofitioa, Tvid. f. 25. c.3. de Reform.,

LU

Aiegul. ita habet:: Concedit: Santla-Synodus ommi-

. &us Monaflerüs eg domibus tam. virorum, quàm

ib r

Lmulerum , €9 mmendicamtium, exceptis. domihus

QU Fratrmm $. Fyapncifc

Cj Capuciuovum , &9 corum;

013 u

u Minorum de Obfervautia vocantur , etiam qui-

as t

vUus aut ex conflütutiomibus [uis evat. probibitum ,

j

4 N agr eyi privilegio JApoflolico uom evat conceffums

Si

, Ut deinceps bona ümmobilia eis poffidere liceat.

jf£Y* poffident, non meré adminiftrant , ergo Trid.

i5 &* vel füpponit vel concedit Dominium. Ira &

NuUe.exütde P.S. in6. ípeciae quid preter

4g'z * ufüm aliorum Ordinum tribuitur FF. Minori-

w5f bus, quod fcil. orum, quibus utunt ur, pro-

p

4

prie-

E

$36

Ds Junr.

prietas & dominium fpec&tet ad Romanum Pon.

yedfuts

rtone l

tificem & Romanam Ecclefiam, & non ad eo-

MI

"

rum Congregationem, ergo füpponit in aliis

(

mn

pertinere ad Ordinem & Communitatem Reli-

]

)

giofam. Confirm. Owuidquid Religiofus acqui-

fj

rir, non fibi, fed Relipgioni acquirit; ergo Re-

"n

J [

lgio acquirit Dominium, ficuti ex eo, quod

Servus omnia acquirat Domino fuo, hic acqui-

rit dominium. Erhinc Religiofi Ordines actio-

ne reali & mediis juris füaum jus profequuntur;

Q,W?n

vindicant nomine proprio, capiunt heeredita-

J.

D)

ynt

M

MU

tes, lepata, habent ceníus annuos, reditus fla-

biles &c.

Vi

Sicinbon

Excipe fcil. ex 'Frid. & renuntiatione facta

t r

huic privilegio Fratres Minores de obfervan-

n

j

NU

jl

tia, & Capucinos etiam in communi.

Ha&

DDomus Profeffze Societatis Jefu cenfüs & re-

uf

dituum ftabilium perpetuorum non funt capa-

l

€es, fed pertinenrium ad habirationem &c. con-

firmantibus Pontificibus.

Ita & communitates

i

hi

PP. Discalceatorum dicuntur incapaces reditu-

um perpetuorum 6 vineis, olivetis, apris.

Di]

Objic: 1. Religiofa communitas vel ejus Su-

r;i P*)pän

|

perior immediatus nequit alienare bona füaim-

mobilia aut mobilia pretiofa, fineconfenfu Su.

n

perioris mediati; imó & SummiPontificis, er-

o non habet Dominium in ea bona, imó in

caíà ultimo habebit Summus Pontifex.

E. D.

|

C. quead 1. partem , non habet dominium libe-

Al

|

j

rüm C. nequidem vinculatum /V. quia habet

L!'

Til

J

obligationem con(ervandi bona & transferendi

H

1]

[

hi l

i

du

Dz Jonr.

w

137

Ü |

E-

ad füccefTores.

li

2. p. IV. Pontifex folum invi-

/

gi]at bonc adminiftrationi bonorum.

g

UOT

Jufl. x. Bonorum ad Relipiofos pertinen-

tium dominium vocarur dominium Chrifti, üt

j

——

eidatum. . &. Eo fen(uü) quo Matth.25. iisdi-

lg i

citur: Quamdiu feciflis uti ex. bis framribus ineit

T p i

minimis , smibi feciflis.

1

7[? fUO) /IIC a:l(

Qbhjc. 2. Singuli Religiofi non habent do-

Vrl

minium, ergo nec communitas, uti & bené

SOgum

t

,

fequitur: finpuli indigent, ergo'omnes. B.T.

o

[

D. C. àt fant meri finguli colle&i C. üteftper-

It mumïi

fona ficta in ordine ad hunc effectum juris JV.

Sic in bonis indivifis communitas habet domi-

EM

nium perfectum , finguli hoc non habent. — &

Yrs t dl

2. V. C. & paritarem; non valet illatio à fin-

Q ]

gulis ad totum, fi fit preedicatum, in quo to-

Jl nf j

tum differt à partibus, fi praedicatam conve-

im nf

niatparti, ür pars eft aut aliquid fingulare,

atinemdc

non üt entitas eft, fi fir praedicatum quaatitatis

iDieomminti

&c. De hoc agitur in Logica & in materia de

ii

Deo, de demonftratione Dei contra Atheos.

D

Dico |[. Relipiofi Profeffi in. particulari

usj

fünt incapaces dominii rerum temporalium ad

redont t

bona fortunz fpe&ctantium, Innoc. 3. Zbdica-

econfena

zio pvoprietatis adeo e[fl aumexa. Regule Monacba-

Dontios, t

, Wt comtva eam mec Summus Pontifex po[ft li-

hn i

centiam indulgeve.. c. 6. cum ad Monaftevium. .De

r )

flatu. Mouacborum. €g? . Canonicorum vegularium.

doritims

lbid. Probilemus difri&f in virtute obedtenrie ,

N i

Jb obteflatione divini judicii, te quis Monacborum

groprium aliquo modo poffideat , [ed i quis aliquid

i &mnsfer;r;

Qropvii babeat , incomtigemter vefignos &ke. — Nbid.

ro-

5

538

Dz Junr.

fi i

(l

Proprietarius cum pecunia jubetur abjici in

? u

fterquilinium. Quid ergo haber ralis Religio-

vuto u

fus, quàm ufüm íemper dependenrem à vo-

Iuntate Superioris. 7 t9 c. Monachi 2. eod. tit,

,gpied

e Conc. Later. ubi uec peculium pevimittuntur ba-

;';?bjecïUS;

'Ur

Ij

beve.. Adde c. 11. XIL. q. z.. /Von dicatis aliquid

M

(

proprium, [ed. fint vobis omnia communia. — 1 vid.

M TUS I

f 25« 0. 2. de. Regulavibus.

INemini. Regularium

M

Vi

Y

fam virorum, quàm mulierum . liceat boza immo-

]*

[

dilia; cujuscumque qualitatis fuevint, etiam quo-

] QQ&

vis modo ab üs acquifita, tamquam propria , aut

"

gt

n

etiam nomine conveutüs po[fidere , vel teneve , [ed

h

*g

|dio, rl

flatim, ea fupeviori tradantur , comventuique iacor-

yfei

JJ/a

poventuv €gc. — Quod/i quis. alitev quidquam tenere

t'nä n

lMM v)

J

nl

deprehenfus aut. convi&lus fuevit : i. biennio atlivá

€9 pa[frvd voce privatus fit, atque etiam quxta fue

ip

im da

KReoule $9. Ordunis couflitutiones puniatur. — Inva-

Va

lide ergo difponeret ejusmodi Religiofus de

bonis fortuna.

Dixi de bonis fortune, non

h]

li

(

enim eó pertinent manuícripta üt proprie íci-

entie partus vel ejus accefforium, quod fequi-

l

À

hij

Mi

tur naturam principalis, & res fpiritualis effe

cenfetur ex Lugo & Karchne.

!

& Q'.'jfn;

?

Religiofus ergo beneficiarius beneficium

Ü

j

V, qu

habens pleno jure Domui relipgiofze incorpora-

tum , acquiret huic domui , cujus & ipíe eft, &

uN

totum beneficium. Beneficium habens non in-

corporatum, qua ex reditibus beneficii acqui-

4

i

/

rit, acquiret Ecclefie ;

aliunde, donatione

ngpl

e. g. legato percepta acquiret domui relioio-

fe;

plané exemptus acquiret omnia Ec-

EAWUUZH]T,

clefie . Sponíae fuae.

Religiofus jufi& ejectus

RTT

uti

AT,

Ds Junx.

159

M i

D

00

Mil

,pti & fugitivus acquiret omnia Religioni, cui

malitia Religiofi obe(fe non deber: injufte eje-

,

MAT

; &us voto paupertatis obftrictus maner & ite-

13 ;Al

L

^

; rum recipiendus eft.

Aec dicas ; fervus à Do-

JJ

h

u) ff//

ino abjectus, huic non amplius acquirit. /. 36.

: Mitdjy

/

5 quod fervus.. ff. de flpulat. fervorum ,. ergo &

9( m

i Religiofus Monafterio ejectus. m. JV. C. Fa-

"! I^l vori Religionis multum conceditur. Dominus

"!tv fervum abjiciendo facit eum pro poteftate fua

"t fui juriss Religiofus femper manet obítri&tus

"w votis fuo Ordini.

Ita & c. uz. de Jufantibus e3

^ iom. ]

A

languidis expofitiz. Expofitus vel à Patre vel ab

A

alio, Patre fciente & ratihabente, liberatur pa-

? (

-

M

trià poteítate; hac enim liberatio eft etiam in

j

M

zi

J

j

Patris poteítate.

lta per fe loquendo, pre-

:

M jn,rm

:»

fcindendo à particularibus ftatutis, & ubi non

l

TAT

l

elt in.ufum deducta Conftitutio Gregorii XIII,

ij

:

igif

: bona Religioforum extra clauftrum degentium

Ímm,; etiam cum confenfü Superiorum vindicans

üpore; Camerae Apoftolice.

Objic. In Ordinibus militaribus quibusdam

h, quifg

firindsd Profetfi habenr dominium bonorum tempora-

lium. £. Ordines militares funt duplicis ratio-

jefim nis; quibusdam permittirur etiam unumfaltem

(mme conjugium , quales fünt Ordines quidam in

&i i[pania, aliis non permittitur: Primos alii

w Religiofos negant, Schmalzgruber ad tit. 35. l-

sidap. 8T2 3. Decreralium de flatu Monacborum $$ Ca-

, ii Z07. Regul./vocat Relipiofos fecundum quid,

wis? Bonproprié, quod Confiliorum Evangelicorum

obíervantiam intepram & perfectam non vo-

tomi D

eod. cuflodia

;

j eje&ï veant. c, cum ad Monaflerium 6. tit.

cafir-

140

Dz Junr.

caflitatis omninó annexa efl Regule Monacbali.

byfmmi

Vocantur ramen Religiofi in quibusdam Bul-

Jgibllsv i

gn p

lis Pontificiis, quod regularh Religionum ap-

probatarum profiteantur , & Religionis vota

;E(US eJl]SI ]

r d

fübítantialia falrern ex parte obfervent, unde

f.l'

(

& perfonis Ecclefiafticis accenfentur, & privi-

hgtj

Jre D

legiis canonis & fori aliisque Religioforum gra-

|

tiis ac favoribus gauderff: Priorum paupertas

u

Jf

confiftet in hoc, quod íemel in anno de-

l

beant' dare fidele inventarium omnium bo-

m

norum ,

licentiam. eorum habendorum ob-

tenturi.

Pofteriores veri Relioiofi cenfentur;

|

ü

& eorum paupertas dicit ufümfructum depen-

T

j

AUAU d

/

7

denrem à licentia Superiorum & Ordinis, vi

vóti füi debent difponere de füis pro placito Su-

us

periorum, quod ipfüm de faculrate teftandi in-

N d

m

Wi

tellipe, Vide Suar. Pellizarium & alios.

*gr'on.

DDico III. Incapacitas Profeffi ad Dominium

It

non oritur 1. precis? & natura voti pauperta-

tis.

Ratio ef]: Quia retento dominio poteft

t

Ya

effe paupertas ex voto, eximens hominem à

cura rerum temporalium, quee fit impedimen-

f

uN

i

to tendentibus ad perfectionem, per exerci-

ET

tium dominii dependens à voluntare Superio-

rum, uti défacto habetur in Scholafticis Societ,

! ij

Jefu, quiretento dominio ufum habent àlicentia

j

Superiorum dependentem, & tamen funt ver?

M

ec proprié Relipiofi, ac fi Profefforum nume*

ro adícripti fuiffent ex Bulle Gregorii XIL

quamnto fru&luofius au. 3s82. Cal. Febr. eg- Bulla

l

d

^

a[cendente Domino.

k [

;

Ejusdem Pontificis, a. 1584

Em»:

9. Cal. un.

LT

Con-

Hï

N

"Nf

?

Dzr Junr.

141

d d

/ J

Q

W

!

Covfirmatur.. Poteft ftare votum caftitatis in

&

idf)

[

il

onjugibus, impediens ufüm conjugíi, erpo

l

& votum paupertatis in habentibus dominium,

j 4';:

tG

l

dum ufus ejus non fit liber & independens.

Tf Obf:n?g.rg j

Neque oritur 2. é ratione folemnitatis vos

nf

J

,a ti.

Jatioefl: quia folennitas habetur meré ex

lf(?däclq

lt conftitutione Ecclefize. c. quod votum un. de vo-

li /?!

U: 19 eg voti vedemptiosme, in'6. Etíic defacto in

"t Societate Coad jutores formati fünt Religiofi &

ln h inca

paces dominii, licet non folenniter profeffi.

LUl

j

At d

M

Confirinatur ex eo , quod votum folenne

"Utim faris intellipatur in perpetuitate votorum reci-

Ial

proca, hoc eft tam ex parte voventis, quàm ex

m d r

Religionis approbatz acceptantis votum, qui

As pl

conceptus non excludit rationem dominii.

kbl

Nec 3. ex ratione benedictionis & fpiritua-

mdos

fis confecrationis.

Ratio ef]: Quia hz bene-

dl Domie

di&tiones vel precationés ab acceprante vorum

1 t p

di&e , fünt e. g. invocationes Dei, ut det pra-

m tiam voventi, & non confecrant hominem vo-

wshmw ventem aut ad ufum facrum immobiliter depu-

frmiy tant; & in variis Religionibus ad vora emiffa

» a non additur ralis confecratio aut benedictio.

ytue voeno

Neque 4. ex ratione contractüs, ao efl :

AlX Quia fimiliter etiam Deo fe offerunt vorum

j fimplex emittentes, & quidem in focietare vo-

malwe ta fimplicia irrirant matrimonium fübfequens ;

fommar licet folennia non fint.

Provenit ergo hzc incapacitas & fola con-

r J

Hpf) fitutione Ecclefie & jure Ecclefiaftico eam

jj huic voro anneétente. c. un. quod votum. de voto

| & vofà vedemptione àn . [Nos jgitur attendentes ,

quo

142

Ds Jusz.

rots pf

quod voti [olennitas ex [ola conflitutione Ecclefia

k of

eff inventa: Unde vorum caftitatis in fufceprio-

s; (

ne Ordinis facri, & in ProfeíTione Ordinis re-

sefenti

lioiofi à Papa approbati fo!enne eft, non vero

; n

votum caítitatis etiam publicé emiffum in ma«

nibus Epifcopi, quod non reddit inhabilem ad

:w& i

»

À

matrimonium , licet fbfequens matrimonium

illicitum reddar.

Coufivmatur: "Teftamentum

ia

p d

folenne 4 non folenni differt folo

1

; diii

jure lhum-an'oä

!

ergo idem fentiendum de voto.

IÍ—

j 0i

Hinc, uti cenfent Suar., Haun &c., authos

ritate Ecclefiee feclusà vovens, nequit fe red-

lii

—

J

TOE

dere inhabilem ad dominium , uti eà feclusá ne«

»r if

quit fe reddere inhabilem ad matrimonium;

^f

Inhabiliras enim non eft materia voti, fed effe--

TE

n

étus modó adjunéctus 6 conflitutione Ecclefize;

D

d

h

(

quà fuppofità eft effectus voluntarius voventiy.

volendo caufam vult effectum.

qui

ts

:

i

Objic. 1. C. porre&um 13. de Regularibus u

DN

zranfeunt ad Relig. $9 c. Religio[o 21. $. fin. dgä

Sent. excom. i 6. & alibi dicitur Religiofüs fieri.

!

Dioq d

-—

n

!

per profeflionem, fed profeffio non fit, nifi

per vota folennia, erpo íine votis folennibus

ïD.*NäJïf (

ii

non eft Religiofus. & ..4. Quia tunc Ec-

w&f

clefia non accepravit ut Religiofum, nifi cum

ib

G!ego,',

votis folennibus C. quia non potuit acceptare

T

Hss

JV. Purant nonnulli primis Ecclefiae Saculis

in Religionibus, non folennia fed fimpl

icia vO- g

ta faiffeedita. Sc/malzgrueber ad tit. 31. 1.3. De-. |

eretal.

m

Jnff. x. Si fufficientia runc erant vota fim-

C

ii

,,pliciïa, dici poterit etiam Religiofus; qui emi

1S

u

Dz TJunr.

i

143

|

"Wif!rri«;g.;;üs votis pauperta

i

tis & caflitatis obedientiam

i

"

v Jl

.vovet Epifcopo vel etiam Confeffario. — g. JV.

OM

«€um eodem , quia Ecclefia non acceptat: Non

Tf d

)

:

. eft de effentia ftatüs reli

|

iofi major firmitas per

"m vota folennia, & pote

i

fe quis etiam perpe-

Ti

uó & irrevocabiliter oblipare per vora fim-

"'nr. plicia.

"p — dufl.2. C. cum ad Monaflerium de flatu Mo-

" lum wacborum. [2 f. abdicatio propvietatis , ficut eg

"

cuflodia callitatis, adeo efl. annexa vegule Mona-

Mil s

cbali, ut contra eam uec funmus. Pontifex pofft

r

liceutiam indulgere:: Exgo indiffolubilitas votire-

x d

ligiofi tribuens dominií incapacitatem non ori-

t nrimg

tur ab inftirato Ecclefie, fed intrinfeca effen-

t f

tia voti folennis. . & 1. D. /4. non poteft, id

iv Bd

eft, non expedit, non decet, non convenir

faltem facilé C. rion adeft abíoluta facultas di-

Dtris VOj

(

fpenfandi V. $. 2. D. ,4. Non poteft, ira ut

iij mmanens Religiofus habeat dominium in fe & fuo

jj (j, Uf omninó independens C. ut vel habeat do-

Tif fnin*ïum aut ufüm dependentem, aut folvatur

;;; /,; $ atu relipiofo. /V. — Benedictus IX. dicitur

iij dl peníaffe cum Cafimiro Profeffo & Diacono

RU Is

€ monafterio Cluniacenfi ad regnum Polonia

fm, D Ut

evecto. Gregor. XIII. cum fratre Cardinalis

t p

"

Joyote Provinciali Capucinorum ex Fagnano

N

& Schmalzprueber. Refert Paludanus difpenfa-

p

,

tum fuiffe cum Ramiro Rege Arragonum, Vol-

"E

l

]

taterranus 1. 4. hift. cum

NNicolao Juftiniano ab

- "Alexandro III. &c.

7/l. 3. Papa nequit facere , ut, quod (emef

t j ei c

onfecrarum, non fit confecratugi. j$emel

j *

49

144

Dz Josz

D ddimpt

JDeo dicatum nog efl adufus bumattos ulteviis trans-

ferendum,. Reg. 5J. g1. i2 G.. Sic facere nequit,

nt hodie ordinatus Sacerdos cràs non amplius

ialb

Sacerdos fir; ut calix hodie coníecratus, ma-

ao

nens integer, definat effe confecratus: ergo

(j

nequit per difpeníationem facere, ut vovens

yi 180

& fe obligans ad pauperratem. non amplius ad

a r

y. D.,2. Siconfecratio quoad

eam obligetur.

Ms

perfeverantiam fit juris divini & non fübfit fta-

m

tuto Ecclefiaftico C. f juris divini non fir, & flatu-

d.

to tali fubftet /V.

Ita baptizatus, confirmatus

n

Sacerdos, Epifcopus confecratur per characte-

njadi

rem indelebilem inSacramento Baptismi, Con-

füoigo

Uniic

firmationis, Ordinis fufceprum. Calici poteft tolli

confecratio abfoluté. Ecclefia poteft execrari.

al d

Jufl. 4.. S. 'Th. 2. 2. q. 88. a. 11. in 9. docet:

W

Eft autem debitum continentie flatui religiofo

TET

effentidle, & ideo in voto folemnificato per

drttüy

rofetfionem Relieionis non poreft ab Ecclefia

tb

difpenfari, licet poffit difpen(àri in voto folenni

qon t

per füfceptionem Ordinis facri emifTo: ergo

tpittas

1dem dicendum eft quoad dominium & votum

(nayn])

Mi

paupertatis. E& VelS.'Th. explica de porefta-

te Pontificis ordinaria, vel quod fzpiffimé non

itnj i

conveniens fir hac difpenfatio, vel de difpen-

Vil

fatione, ita ut maneat Religiofus & nullum vo-

mtmamra !

tum fervaret ; vel denique dic recedendum effe

As

cum reverentia à Do&tore Angelico ob c.um.

"ii

devoto in 6. & difpen(àtiones in voto folenni

F d

caítitatis religiofze à Pontificibus factas, cum

Etmnà

prafertim non videatur íatis probare ratio

lii

S. 'TIh. à coníecratione Deo faéta & fanctifica-

ibl

tione

1b

J

Ds Junx.

14

1 hunur,qh

)

& Y

DI

;'tione defumpra, de qua vide Jufl.3. Denique

"

tl

d IN

b

! fiin voto folenni per füfceptionem Ordinis fa.

Wj fonp«l

: cri emifTo difpenfari poteft juxta S.'Th. l.c., cue

V

dU

' non in voro folenni profeffionis religiofze?

Olbjic..2.

Quando.homo vendit & tradit

AUTT

r

l

'emptori rém, amittit ejus dominium, idque

sU y

i

ex natura venditionis irrevocabiliter, ergo. &

i*"o"ff'ffäquvc;

Religiofüs per profeílionem folennem ,. qua fe

m (ffr

i & fua tradit Deo, amittit dominium idque ir«

nf d

l! tevocabiliter.

K. 1. Ergo idem amittit per vo-

At tf

"* tum fimplex ex naturà voti ;

ergo per votum

AUWun: fim

plex caftitatis fieret invalidum matrimonium

IOurpm, (

!fubíequens; quod dici riequit.

K. 2. . V. d

a

:tt Univerfaliter *cceptum, aliàs non poffet dari

ij eafus, quo refcinderetur v

enditio alioquin va-

4204 fida. /V. g C... Vendens transfert dominiumin

?Hits egms qui anté non habuit: fi idem retineret ;

fmiet; daretur duplex dominium in folidum: ejusdem

"ibh: rei & ejusdem ordinis: vovens paupertatem

übvit pon transfert dominium in Deum ita üt is ac-

1 ll; t eipiat dominitim, quod ante non habuir, nam

int' dominium Dei non repugnat dominio hominis;

jadpitt d dominium altum Reipublicee non repugnat

i(iplntt dominio baffofubditorum. *.3. D.C.'Si vo-

ii lt vens. renuntiet folum a&ibus dominii JV. fi f&

ikolin etiam ex natura voti ad dominium inhabilitet C.

«imu* Conjugatus profeffus in Religione conjux fimul

n 04 eft cum dominio in corpus alterius; cujus ufüs

nwot per vorum eft lipatus. Vovens paupertaterri

us s? poteft cum dominio amittere folüma liberum

; tf üfüm & independentem.

Inf.1. Homo vovens folennitef tagis ob.

?ada&länäïï

firitis

Dg Junz.

146

cirem

j

ftringitur Deo; quàm homini, per querncun-

jj

ue contractum &. D. in ratione obligationis C.

inhabilitatis ad dominium V. peccando contra

g domia

qnà)

votum graviüs peccat & contra virtutem Reli-

)

V& o

gio

nis, quà fe fpecialiter Deo dedicaverat.

Infi.2. Profetfio folemnis Religiofi eft mors

m 6

g d.

fpiritualis, ergo ex natura fua reddit profeflum

yudn

mortuüum & omnis dominii incapacem.. &.D.7.

fa.

Mors proprié didta N. meraphorice ralis C.

mors dicitur, quia Religiofüs moritur mundo.

a

eyiamd

Infl. 3. Servus eft incapax dominii, dum

f» vendidit & libertatem fuam tradidit Domi-

Ms

fium, 4

n0, ergo ex natura folemnis profeffionis Reli-

dum fe donat Deo, eft incapax domi-

ln

giofus;

PT

nii.

E. T.

Idem argumentum cum prioribus

uá, )

procederet etiam in voro fimplici non folenni.

*v.2. Si fervus fibi peculium retinet, domiaii

püne

17

capax eft imó & usüs ejus licet revocabiliter.

Dein V. C. vendens transfert dominium in al-

küm i

Radped

terum, quod erit dein incompoffibile cum do-

ininio vendentis: fed vovens paupertatemnon

fib gt

fic transfert ex natura voti , fed tantüm oblipatfe

m

4

j

ex virture Religionis non ufürum fe dominio:

lsf

vel abdicat dominium transferendo in Ordi-

tl

nem, e.g. vel retiner dominium & abdicat

tj

i

ü

ufüm liberum & independentem.

lt

Oljic. 3. Si hec incapacitas dominii in pro-

DL

fefTo non eft ex natura voti folemnis, fed & ju-

Nb

ye ecclefiaftico, ergo profeffi ub initia primo

f UM üt

rum Ordinum S. Bafilii, S. Benedicti &c. reti-

g

m

nuerunt dominium rerum fíusrum, quia nomJ

,

t

E.

;

" Nmim

;onüat tunc ab Ecclefia conftitutam fuiffe

inca

n

Ds Jun x.

147

l i! U

hi

in t

l

Ü

incapaciratem dominii. x Diverfze hic fünt fen-

üteg

J

:

;

m

"'tenue. — Alii Cdunt. feq., & originem incapa-

3(

i fs

citatis dominii anne&ctende votis folennibus

RU i

"

; defümunt à Juftiniano Imp. Novell. 123. c.38.

A du

& Nov. 5. c.5. approbante Ecclefià , Greg. fcil,

Mil

Magno. c. 7. XIX. q. 3. Is ob filii paupertatem

lr nj

dediffe dicitur Maximo Abbati facultatem de

** 1]; bonis fuis teftamentum faciendi in Concilio s.

"Ws Epifcoporum. Alii Negant feq. & volunt ab

wf initio Ordinum Religioforum jam flatutam ine

X i,

$ capacitatem dominii jure Ecclefiaftico in pro-

intitim. feffis per tradirionem ; cujus non fcitur ini-

imüm: tium, ad nos perveniffe. vide c. 7. quia imgre-

mprir dientibus. c. 9. i qua mulier. XIX. q.3. c. Mo-

p

wnonpu gaché. 2. c. Super quodam. 4. & c. Cum ad Mo-

nl maferium 6. De flatu Monacborum. . Matih. 19.

15 jamdictum erat: 5 vis pévfe&us effe , vade, ven-

lod de ommia, que bales, & da pauperibus , &9 babe-

tbniun: £s zhefaurum in ccl. Finis autem Religiofo-

plbius um eft perfectio , quam quarunt.

Quod

m fübinde quaedam mutata fuerint; hoc ipfum

uml evincit. talem difpofitionem effe ab Ecclefia.

m f um «

Ex his fequitur paupertatem in genere prae-

ii 0i fcindere à carentia dominii, & poffe dici volun-

in ( àit tariam abdicationem temporalium faltem quoad

f

ufüm à Superiore vel ordine dependentem.

Novitii veró retinent dominium rerum fua-

doiniin

«s i ram,; de quibus difponere poffünt per f& lo-

(hunp quendo, five inter vivos, live mortis causá.

ouibit Trid. tamen f 25. de Regular. €. 16. excipiendo

y

Qu

ovitios Societatis ]efa voluit non valere re«

jura-

timumüxüfef UQntiationem aur obligationem etíara ctm

",

"ieute

«s

148

Dz jJunr.

gseulit

amento, €9 infavorem cujufcunque caufz pie àNo-

j

x

r eam

vitio, tempore fc. Novitiatüs, & füícepto ha-

TO

bitu factam , nifi fiat z. cum Jieeztia Epifcopr,

éut ejus Ficavü , 2. iufva duos menfes proximos

li fotel

gU

ante profeffionem exa&te fcilicet de die in diem

,

computandam, cui non obeft, fi profeffio per

j

LWZ

Nf /7(11

accidensdifferatur, 3. u£zon intelligatur effectum !

l4

M

füum fovtiri , wifi fecutá profeffone ; fic nimirum

I

, g[[g n

'Q,A.;.Cl-.

confülitur libertati Novitiorum, etiamin egref-

fu ex Ordine. Que ratio cüm ceflet in tefta-

s

mentis & ultimis voluntatibus, üt ambulatoriis 5!

vw*»x'

:

jeuio mf

&revocabilibus, patrimonium Novitii non lee:

i

1

dentibus, nec egreffum impedientibus; de his.

'

4

COT

infï]

non inrelligerur Tridentinum. ta explicant

;

1iii, f

Declarationes Card. apud Barbofam ; & alios.

Ita & Novitii cujufcunque Ordinis poffünt g

acquirere-heerediratem & ex teftamento , & ab |:

i,

inteflato, uti & Seholaftici Societatis. « INovitii | zxit

fine difpofitione mortui bona non cedunrt do-

lj

D

mui vel Ordini, quo enim jure eó pertinerent,

cüm ex Trid. cit. nequidem valeat difpofitio |iin

[ J

Novitii etiam juramento firmata ante ultimos

!

duos Novitiatüs menfes , & profeffione non |

1

ll;

D

fecutà, ergonon debet agnatis auferri jus quee- ]2

l

fitum füccedendi ab inteflato; cüm Novitiatu$ Jj

fit mera probatio, & pollit difponere,

TC

J

| ii velitj

Db

DP

h

m

J

L

T

l

per teftamentum Novitius.

Dico IF. Plerique Profe

(fi Relipiofi funt cà

paces fucceffionis ram ab inteftato jure fangui- | ial

Iis, quàm ex teftamento, cüm jure communi | (ay ;

non prohibeantur.

Excipe FF. Minores dé| ; ,

Obíervantia & Capucinos , 'quotquot id|5uj],

l«

ht

Dr Junz-

í

149

fïþfïnqrff

JL:*

*

ll Societate ultima füa vora publica emiferunr. Di-

Ms Y

/cuntur etiam Cármelite Diícalceati füccedere

lm]

J

offe ex teflamento, non veró ab inteflato.

1 dj [

QP;.. Poteft Profeffo Societatis relinqui le-

" du gar

um;, ergo & hereditas. P. C. ex $. legari

Vi fnfl. de Legatit. — Legavi- autem. ibis folüm poteff,

r cum quibus teflamenti fa&lio eff : ergo illi, qui

!!! li heeredes effe non poffunt, nec poffunt capere

ht legata.. . V. C. P..D. C. Qui non poflünt effe

x heredes ex voluntate propria proprer votum;

Stmig: eis non poteft lepari N. C. Qui non poflünt

mNmi ex alio impedimento juris C. ' Si vetus eriam

W& jus fuiffet contrarium ,. derogatum ei eft jure

"* hek novo, quo Religiofüs eft.capax legati; quod

ii d& nonfibi, fed Relipioni acquiri.. Denique Re-

w gulam datam inrelige deífervo , cui inutiliter

tin,) aliquid lematur, non datà fimul libertate, quae

v N: capacem reddat dominii.

F. Li 1024 4f de

am vt Zeg. ".

t & p

ico F. Domus religiofa fuccedendi capax

usdj füccedit in omnia bona Religiofi profeffi, de

a quibus hic ante profeffionem non difpofuit.

vf INam fi fit faccedendi incapax, uti FF. Mino-

fj rum, Capucinorum, Societatis Jefu, bonaeo-

N rum po(t profeffionem pertinent ad heredes

, d 9 inteftato.

Ratio efl, iVovell. s. c. $. Jllud

quoque decevuimus , qui im Monaflerium iutvoive

dettr 'uoluejrit, autequam . Monaflerium iugvediatur , li-

g; Centiam babeve Suis uti , quo voluerit zodo z. in-

bt

Ü

ure n

gredienten. namque . und. fequentur. . omiminà. ves,

Fj M

enamfi uom expveffün dixevit , [e ilag imduceve,

.

norzüezfz't Dominus 4

Jlavum ultevius ullo smodo.

i qquuorj'

JVov.

K 5

Dr Junr.

/ ys6

qpont

j

INov. 153. €. 38. - Autb. fí qua mulier. €?. autb.

ipum !f

ingre[! C. de S5. Eccl. c.7. 68 9. XIX. q.3. Con-

U

venit enim , ut Domui religiofe , ubi vivet,

m

& alimenta capiet, res Relipiofi cedant. Inde

yíc i

& quidquid Profeffus acquirit , acquirit Mona-

!.j 4 1l

fterio. 7^ c. Abbates 6. XFIHL q. 2. Hseredi-

j *

tas autem religiofo jure defertur. Z.56.$. 1. 9

í

"T

j

2. C. de Epi[c.e9 Clev.

gt

Obj. 1. Si Domus religiofà füccedit in om-

h qmw

nia jura Profeíffi ,^ ergo etiam füccedet Parri,

j n

dum filius ejus religiofus ante mortem Patris

|

—

NU

eít mortuus. B. JV. feg. Religio folàm repre-

v

fentat filium vivam, non veró mortuum,

M.

Infl x. Saltem Domus religiofa debebit ap-

a lg

prehendere poffeffionem de novo, ut domi-

aimm

nium acquirat. &. /V. feg. quia Domus religiofa

Hf, Ne[

non füccedit üt heres extraneus, qui ad com-

[

(

W

dia

o

parandum dominium debet hareditatem adire,

bun.

& rem apprehendere, fed àt haeres fuus, qui

]i

continuat dominium, in quod füccedir, üt re-

p

prafentans Profeffum fuum; ita enim filius üt

heres fuüus abíque nova aditione fit Dominus

Tlaty

Wi g

rerum Patris mortui. $. fui 3. Iufl. de bevedit.

t lt

quz abinteflato defevumtur : [ui baeredes fiunt etiam

L

r

zorantes. L. 14. fF. de [uis €g. legit. beved..

.

u

is beevedibus aditio non eft nece[farta , quia ftati

N5

[

apfo gure beereces exiflumt.. Lict autem effe faum| "u

sredem precipué inrelligatur de deícendente

'w'mg.

Mdm

non emancipato refpectu patris aut avi patet-

i

ni , cüm mater non habeat filios in poteftate

us

n

ET

18

fua, de qua füperiüs a&ctum eft, fcilicet juridi-

ca, pertinet tamen etiam ad filium religiofum

& re

l

INt

DE Jonr.

ET

! [ f]llr? [

[

i& religionem ejus nomine füccedentem , non

7Ml per novam heereditatem aut donationem, fed

[

ïi

If . per extenfionem aut modum perfonze acceffo-

"s rig, beneficiolegis, unde füccedit, licét Pro-

U. acqw'n:)f,» felTus (it minorennis aut amens.

LOT*

Infi. 2. Donet quis Relipiofo füb expreffa

Tl s

l

j conditione; ne cedat Domui religiofe. — . Si

-ebfolut& aliter valere nolit, nulla eft donatio;

alias; cüm donans cenfeatur favere voluiffe do-

T m

n d natario, quantum lepitime potuit;

& is capax

w eft; u(üm cenfetur voluiffe concedere , & com-

ihljgg; moditatem precariam

dependenter tamen à

voluntate Superioris.

Nam ftatur pro valore

TY

dotidd

a&tüs L. 172. ff. de R. 9. & verba teílatoris de-

bent intelligi fecundüm conditionem perfone;

t 000 at d

j s r

avg. L. plenum x2. $. 4. f. de ufu g babit.

Iufl.3. Nepos repracfentans patrem mor-

3 qi d

neliitem 4

tuum füccedit avo , ergo & Religio reprarfen-

tans Religiofüm mortuum (üccedit patri. Be I.

fs ,

1

Küccedi,

D. A. folus V. cum patruo aut avuneulo fü-

perítire C. folus fine patruo, e. g. fuecedit ju-

j m f

ne ft Domt

re füo, non reprafentationis.

y.2. IN. C. Ne-

pos füccedit jure fanguinis vel reprefentatio-

Mi [77,

)

nis: In Domo religiofa non eft jus fanguinis;

quod per mortem filii extinctum eft, nec jus

j lul .

repreíentationis , quia füperior e. g. parens

u ( j

non reprafentat inferiorem , uti filium pre&-

yem dl

je d

mortuum , arg. Aov. 118. €. 2- licet viventis

perfonam aliquatenus füftineat.. Avus fuo jure

TU

;

füccedit nepoti , & fi velles ab eo repreefentari

js p

rio-

| ln

filium ; adeffet jus naturale vinculi & genera

ne,

4

ln

152

Dz Jüns.

"i Cäl'd. f

ne, quale nonhabetur in Domo religiofa, mor.

tuo Religiofo.

/

Oljic.2. Ergo omnia bona & jura Reliiofi

1)314. "

transeunt ad Ordinem. s. D. "Transferibilia C,

quontan

non transferibilia N. Sic non tranfit benefi.

giur. 1

cium fzculare, jus retractüs conceflum ad re-

E

!

lr

tinenda bona intra certam familiam , tranfit pe-

culium,; ufüsfructus;, &c.

p

od

M

Dico F1. Quidquid videtur acquirere Reli.

]

UT

;j ii

giofüs Profeffus, immediaré acquiritur domui

religiofe , non veró rantüm mediaté, ita ut

jlyeett

priüs Religiofus acquirat fibi dominium. Jafja "k d

eff : quia..pjc,r- profeffionem Religiofüs fit inca- ii

"

pax omnis juris & dominii, ex 7ri2. f:.25. c.2.

n d

de Regular. &2 c. cum ad Mouaflevium de. flatu

imiti m

AMonacb. €g Can. Reg. ergo fit incapax dominii

m aQ

tam flabilis, quàm transeuntis ftatim ad Mona-

hd

"

fterium, 'Unde ficut pater, quando filiusfami-

usf

lias heeres fcriptus hereditatem adire recufat;

ff

liber* poteft hzreditatem adire & fibi acquire-

s r

re absque confeníu filii, eo etiam ignorante;

dfititgto

ac fi Pater ipfe hzres fcriptus effet ab initio,

Ti

l. fin, pv. €2 $. 2.. C de bonis quee libevis, ita po-

LT

teft domus relipgiofa Profeffo infcio, invito ,

Vi

imo poft delatam hereditatem mortuo, here-

Hsl

ditatem Profeffo delatam adire & acquirere.

ETU

Confirmatur ex eo, quod Profeffus morali«

Ut s

ter fit una cum.domo religiofà perfona, non di-

t hii

ftin&ta, in quam priüis tempore vel naturà tale

Aenn,

jus vel dominium tranfire queat. Noftram fen-

Álim,

tentiam in foro Ecclefiaflico receptam effe pa-

tet

ïïïlonem, |

lts

M

Dz Tusnr.

153

Nj

Ü

!tet ex Card. de Luca de Aegular. — Difruvs. 56.

'

1 hona l

Mi 3

[

bjic. x. Delata fervo liereditas, eo invito

3

]

!

etiam contra mandatum Domini, Domino non

F0 pj

Pa

acquiritur. . 3. C. de bered. suflituendis, ergo&

herediras delata Religiofo Profeffo eo nolente

T fj

non acquiritur domui Religiofie. & r. ante-

riori lepi Alexandri a.224. pofteriorem oppo-

TAU

no Juftiniani dea. $31. I fc. 21.. C. de qure . deli-

zzqm(iwr (j

lerandi : ubi decernitur, fervum compellendum

LK

À w

ad hereditatem adeundum, dum inflitutus àt

T.

fervus eft & de ejus liberrate lirigarur, runc

Vil

enim inftituens cenfetur, fub nomine fervi om-

& ln D

nia deftinàffe Domino. ' g. 2. /V. C. In carentia

tl j i

dominii comparantur fervus & Religiofüs; fed

l t d

in modo acquirendi Religiofus ad filiumfami-

tf d

lias accedit.

Autio Gl

Uude inferes: Religiofum ejusmodi profef-

UE

füm non poffe hzreditatem delatam pro libitu

IT

repudiare; cum jus Ordini jam quefitum fit :

um p

aliter fe res habet in donatione, quae modó po-

st

fito confeníu utriusque donantis & donationis

Jini, ia

jus dat, ergo in priori caíü foret alienatio;

TOR

non in pofteriori, cum fücceffio ex teftamento

üruo, hat

jus habeat & voluntare teftatoris, fücceffio ab

Po-

qute

inteftato jus habeat ex authoritate legis.

fs m

teft ramen Superior ? caufa legitima àt admi-

on mté

nifltrator Relipionis repellere haereditatem aur

vdomit

rem legatam.

- Notunt

Infl. Bona, que poffidebat Religiofus ante

/

j

Profeffionem, acquirit domus Religiofa, me-

«

——

iante dominio Religiofi; ergo &, qua acqui«

5

rit

1f4

Dz Jun*.

rit poft profeffionem. . P. C. quia per profef

Mi pfl'fin

jf

fionem Religiofus nullum jus ad hereditatem;

guam poftea relinquet ei extraneus, habuit ; aut

jcprporun

transferre potuit in Religionem. &. /V. C. Re-

ligiofüs non ante fed poft profeffionem eft in-

um o

f.ndff mition

capax dominii. Pro/. D. "Transtulit tamenpo-

teítatem adeundi hereditatem ab extraneo re-

d

linquendam C. non transtulit C. Idem eít hic

i'ættimomdjä

1

&c in heereditate paterna.

g, tf

j

Oljic. 3. Hareditas debet adiri ab eo, cui

s t

eft delata. ]. 1.67 2. C. de vepudianda vel abfliuen-

um t

da baveditate: Sed heereditas eft delata Religio-

j a

dfünezd t

fo, ergo ab hoc adeunda eft; & mediaté tran-

—

fit ad domum religiofam. — & 1. T'extus agunt,

f

i

—

E

1

, d

an filiusab hereditate abftinens poffit conveniri.

—

-

z

erpopre

E. 2. D. M. abeo, cui eft delata, in quantum ca-

[

n

ax eft C. ür non eft capax N. ab eo, velà

ld

reprefentante eum C. ab eo tantüm N.— & 3.

T t

D. min. Delata eft Religiofo, ita t fit queefitum

Tif

ei jus fecundum füam fingularem períonam in

tss

particulari N. ut domui religiofz repraefentan-

ag u

ti Profeffüm (üum jusacquiütum fit C. D.es C.

lh

eít adeunda à Religiofo, üt eft períona diftin-

éta à domo religiofa & fic incapax IN. ut eít

M d

«

dv

períona indiftinéta & ita capax C. — Argumen-

m

um probarer contral. füpra citaram haredi-

Y«

imin

djcic

L

tl

tarem filio delatam non aliter acquiri Patti;

]

quàm facto filii, hoc eft filio adeunte.

«Sc

du

D

ARTICULUS VII.

1

W

p

Dominium Clevicovum.

B

Attri

[

[

ct& Ecclefiaítica fünt 1. bona adi

þfäs

1Q

Bona ftri

Ec-

M

Dz Junr.

1f5

uT

nI]USadhfï':& Ecclefias pertinentia, horti, apri, vinee,&c.

b?r ,

* quó & referenda fuünt bona Hofpitalium & ejus-

uT

modi corporum piorum.

2. Sunt bona Cleri-

m g k j

corum , quee alii non Ecclefiaítica, fed Ecclefia-

! l Offmolye;i j

TT ts

flicorum vocant , & priora ftricté Ecclefiaftica;

Secundae rationis bona fünt peculium Clerico-

ID

b Dndi

rum complectens triplicisirerur genetis bona.

1. Patrimonialia & veré fzecularia ex beereditate,

P

L

lepato, donatione, aut contra&tu quocunque,

ii 8 dj

arte, proprià induftrià.

2. Quafi patrimonia-

|

At n

lia non meré ratione beneficii (ed Minifterii Ec.

i Mä&gh

clefiaftici v. g. ftipendia Miffarum , concionum;

m

funeralia, reditus ftolae, üt vocant, jura paro-

LL Ts

chialia, & juxta Pirrbin

9 diftributiones quoti-

tnconar

diane pro praefentibus in

divinisofficiis, vel pre-

B itqunmnr

Vdot

fentige & ex probabili Capellaniee penfiones &c.

3. Meré beneficialia, fcilicet reditus beneficio-

yinN. y

rum , Canonicatuum , Pralaturarum &c.

iürtquel

Ex his ipfis ultimis meré Ecclefiafticis & be-

vmpetnn

neficialibus Bonis alia debentur fuftenrationi

Yergrin

nirG Dl

congrue, alia fuperflua funt, neque ad con-

ruam fuftentationem requifita,

Conprua fü-

af d

)

nr N ud

entatio gradus fuos habet ac moralem latiru-

J

dinem pro diverfitate circumftantiarum & per-

J

Amune

fonarum & judicio prudentum, habirà femper

m tare

ratione modeítie, temperantie & frugalitatis

«giri t

u

ex Trid S. 25. C. 1. de Reform. Non prohibi-

ta modefta hofpiralitas, decentia ftatüs &c. . Ve-

J

titus finis profanus ad augendam familiam &c.

Vide Canoniítas & Morales Theologos.

IIl

Jice 1. Clericislicirum efthabere poffeffio-

ness

i bomdiä?

356

| Dz Jonr.

H

nes, intellipe tam de communitate Clericorum,

L—

4l W n

"tl

[

quàm de quovis eorum in particulari.

Habuerunt imprimis in V. T. Sacerdotes

)fm,(l,lü

frif

AR€0"

& Levite Num.

$.V..2. & 3. Precipe filiis

D

« H

Jfrael, ut. dent Levitis de po[foffonibus fuis Urbas

ad babitandum eg fuburbana eavum per civcuitum ,

4n]t

um r

& zpfi in oppidis maneant , 9 [uburbana firt peco-

vibus ac jumentis , que à muris civitatum fovinfe-

|

| y(H ldïe

[E

|

[

J

€$ per circulum .1o00. pa[faum fpatio teudentur,

u

&c. v.6. aflignata oppida Sex iz fugitivorum

|

,a

auxilia feparata , ut fugiat ad ea , qui fuderit [aus T

guiuein : 69 excepris bis alia quadvaginta duo oppi-

g.

da. V. 7. 4d eft , fimul quadraginta o&lo cum Jubur-

|

t l b

l

bauis fuis.

nl

AVec dicas cum Lyrano in 25. Num. Urbes

vedi

[

illas fuiffe quidem Sacerdorum &c. V. T., fed

'V T d«

quoad ufüm tantüm, cüm dominium penes

L«

alios remanferit, nam coztra efl. Vendere &

j

iL

m

/

h

/4

redimere zdes non eft meri ufuarii, fed domi-

GV"

l

ll

ni, atqui Levite poterant zdes íuas in urbibus

ll

LU

vendere & redimere, nam Levit. 25. v. 32. &

n

(

lj

feqq. ZEdes Levitarum, quein uvbibus [uut , fem-

r

l)

per po[funt vedimi: fi vedempte nom fuevimt, im

[/

i ormäf;

Jubilzo vevertantur ad Dominos , quia domusur-

TU[ x)üäf [uj

bium Levitarum prvo. poffeffomibus fumt. intev filios

n

Jfrael: [ubuvbana autem. eovum mon veueant , quia

Pt s

polleffro [empiterna eftl..— Coufirm.. Levitee preter

"t Q

apros & füburbana affienata poterant adhuc

i& flin 1

alibi agros & vineas partim emere, partim ex

Fibirm

oblationibus populi habere. Levit. 27. v. 20. &&

feqq.. Siquis

"od

rum voverit Domino, e9 uoluevit

tmpi

vedunere , fed altevi cuilibe fuevit venundatus , ul-

"ïïl. c P4 I

7ra

du

Q

Dz junr.

157

lmpamcuïer]'""ï pra eum , qui voverat , vedimere tton potevit : quia

ao , rram Subilei venevit dies , fon&lificatus evit Domni-

h

3j

1 h

no, &5 poffeffro con[ecrata-ad jus. bevtinet Sacevdo-

Tum.

3. Reg. 2. 26. ait Rex Salomon Abjathar

Hf

[/7) !

Sacérdoti: /"ade im 4matbotb ad agrum fuum.

Terem. 32. Jeremias Prophera emitagrum in

Mrigo i

Anathot in terra Benjamin ab Hanameel filio

At fm/

aui füi:-inde & A&t. 4. v.56. & feq. Jofcpb co-

Ut enomigatus Bavnabas ab Apoffolis Levites, Cyprius

! genere cimm Daberet agrum , vendidit eum €9 attu-

U

Jit pretium , €7 pofuit amte pedes "4 poflolorum. Eu-

LT

feb. de vita Conftantini L. 2. C. 39. ait: Ormnia

[irltaäiofmiwnjzää

que ad Ecclefias vetlà vifa fuevint. pertineve , five

VA

domus at po[JG/fro fit frve agri , [ive bovti , five que-

cunque alia veflitui qubemus.

a A

In N. T. de Clericorum hofpitalitate agitur

dnbm k

in Decreto f. 1. diff. 42. €9 85. de P'icedominis

'z;f, Vendin

£ Rebus Ecclefiee cuvandis difl. 89. C.2.3.5. 2.8.

ïagfii] fe

d do;

Greg. C. 4. ? Conc. Chalcedon. Decreti p. 2. Causá

jn rj

]

XIT. q. 2. €9 alis. L. 3. Decretal. zit. 13. tit. 9.

).i

72 6. Clem. Lib. 3. tit. 4.. Extvav. com. L. 3. t.4.

J

UrbanuslI.

de Rebus Ecclefiee alienandis vel non.

/

p. ad omnes Epifcopos fcripfiffe dicitur ; ab

M (11'6:',/,'

Ij !l!'-

initio Ecclefiae confüeviffe pios homines vende-

j r

re pofleffiones , & pretium donare Ecclefiis ,de-

tuunt du

inde tamen judicatum effe commodius, fi pof-

gt prat

feffiones iftee donarentur Eeclefize; ut eo mo-

jerant d

do non folüm praefentibus, fed etíam futuris

r prtint

neceffiratibus provideretur. Alienationem pof-

. zc,ä

fetfionumEcclefice prohibent & earum curam E-

:

ld

f

n

r

pifcopo commktunt Conc. Antiochen. Cap.25.

/

vll

Ancyran. Cap. 15. ' Carthag. 4. Cap. 32.

Car-

[/

thag.

158

Ds Juns.

lii !

thag. 5. Cap. 4. Hifpal. r. Cap. 1. "Toletan. 4.

Can. 32. &68.. Agathenfe Üap. 49. & 5 1.: Mo-

ps, t

guntinum fuüb Arnulpho Imp. Cap. 12. Roma-

« at p

num 6. fub Symmacho. Ecclefiafticarum Por-

jNm. 1

ij fenbus

feffionum meminerunt S. Ambrofius. ep. 32.

s Omeid

S.Chryfoft. hom. 37.ad Pop. Antioch. S. Greg.

l. 4. ep. 33. & alii PP. paffim, ud ait Card. Bel-

gNm.

larm. Tom. 1. Controv.Gener. 2. L. 1. de Cle.

DT

ricis C. 26. Unde Conc. Confítantieníe dam-

ff

navit fequentes propofitiones. Wicleffi: Sy/ve- | jj

fler Papa €$ Conflautinus hmpevator. evraverunt

lum

Ecclefuun. dotando. .Papa cum omnibus. Clericis

&

fuis. pofféffonem. Bbabentibus funt. bvetici, eoqudd |

aertoom

polfeffouem babeant.

rio Bo

Obh. L. Levitae & Sacerdotes non habue-

g u

runt immobilia & poffeffiones in V. T. — Prol,

vinin G

Deut. 1o. 9. /Von babuit Levi partem , ueque po[-

quttr À

fffeonem cum fvatribus fuis: quia ipfe Domizus pof-

1177

Je[o ejus eff.. Unde INum. 18. datz funt Leviris

**33:!&70 ]f!

decimz , decimarum decime Aaroni, prirmitiee;

oblationes, facrificiaSacerdotibus. Jofue 13. 33.

Hl

TYibui autem Levi non dedit po[Jeffionem , quouiam

titis m

Dominus Deus Jfraél ipfe eft pojfeffro ejus , ut Jocue

t&b Bs

zus efl illi. $. Cüm Pofteri Manafle & Ephraim

Á rf

filiorum Jofeph due tribus cenferentur; erant.

-ETT

12. tribus pro divifione terrae Chanaan , omiffis

Wiprog)

pofteris Levi: hi ergo ex hac divifione & quafi

"tlptpy

n

paterna hereditate nihil acceperunt , fed obti- |

L.

—

hr

0 pl

d

nuere ; quae Deo quaíi Regi proprio Judeeorum

T.

::ftabüia,

À reliquis tribubus dari debuére íc. decimas ; pri- | &

K

mitias , oblationes , &infuper 48. Civitates cu

m V

füburbanis fuis mter alia$ tribus.

Olfer

It

Ds Jvnsr.

159

ïL l'CaP

(]

"g

Oljerva. Levite plus habuére quàm alie

E

J

I tribus; habuerunr enim ulrra partem decimam,

Omca

t ]

n

Pj

V & vix erant pars fexapefima , nam Ifraéliree ma-

"t fculi Num. 1. fine Levitis pueris infra 20. an-

."IR. nos & fenibus erant 6035 50.

cum pueris & f&

t

i nibus omnes facilé 13000oo. fine Levitis. Levi-

D (r! tze veró INum. 3. Mafculi omnes ab uno men-

"d fe22213., & quidem in Provincia non adeó

It

]

j

M

]

(d; magna.

M: f

IUf p

" Jf Hebron data eft Sacerdotibus 9lofue 2 r.

& tamen Dominus ejus erat Caleb de 'Tribu Ju-

I ais C

da Jof. 14. 14.

g. Urbs cum füburbanis erat

LT

Sacerdorum , íed agri & ville in territo-

rio Hebron fuerunt Caleb.

Jofue 21 v. 1o.

ts t s

& feqq. Dedit Sfofue civitates .. Filiis IAavon

watT.

l

per familias Caatb .. .. Caviatbarbe Patvis Enac ;

1j

que vocatur Hebron, in monte Suda &g fuburbana

uD

"Jus per circuitum , agvos vevó €g villas ejus. dede-

j damfum[g.

Tat Caleb filio S'epbone ad poffidendum.

Aurni n

x hl;

Obj. II. Matth. 10. Chriftus vult Apoftolos

17 n

fil poffidere, non pecuniam, non duas tuni-

"T^

cas &c. Ibidemair: /Voz eff difcipulus fupya Ma-

sfeiprim

t

giffrum; Chriftus autem nullam poffefonem

krenur, at

abuit.

W.ad r. Apofítoli pro eo tempore;

yan, nl

quo temporaneá Miffione per Judaam funge-

Wione d a

bantur, & pauperum Ecclefiarümve curam non

q, d

)j

habebant, ante Chrifti adventum meriró non

rio a

habuére ftabilia, undefuftentarentur, plus jam

j

( 4018

|

faftum ex A&t.4. 5. 6., dum accedebat cura Ec-

M

lebant

'cleiïarum & pauperum, tunc enim accip

pecus

01/

160

Drz ]Juntr.

(yii &i

pecunias, ut inde fe fuósque pauperes alerent,

imotidi

R. ad 2. Sermo eft de tribulationibus.

-- dufi. Luc. 14.: AVifa quis venuntiavevit omni-

nrea

alim &

bus, que. poffidet , ttom potefd meus efe difcipulus.

lo et

g. cum S. Aug. ep. s. ad Marcellin. Chriftum

p dT

loqui de praparatione mentis, uti & in prapa-

i d

ratione mentis debemus odiffe Patrem & Ma.

trem, fine quo odio nequit effe Chrifti difci-

du

a ul

ulus.Ita Bellarm. Eriam quilibet Chriftianus

eft Chrifti difcipulus , ergo quilibet Chriftia-

nl

nus debebit omnibus renuntiare.

a

Dico 1l Clerici funr pleni Domini bono.

T

rum patrimonialium, ita ut de iis libere difpo-

porpeana

iil

nere poffint. E(t communis. Aario ef], quià

per Clericarum non fiunt dominii incapaces;

(

d

neque eo fe abdicant eriam in favorem Eccle-

ts

fie. Apoftolus r. Tim. 3. precipit Epiícopis,

du

ut fint hofpitales, atque id quidem faciliüs eft;

fzpe 6 propriis bonis. Can. 39. Apoftolorum

Eu

expreí$é meminit privatarum rerum Epifícopi,

Til

LTv

C. certà XIl.. q. 1. Clericatus non tollitur illis;

qui volunt habere aliquid proprium. . C. Epi-

Id

,

Á

PUL.

ftopi 19. ibid. ex Conc. Agath. Epi(copi de re-

bus propriis vel acqui(itis, vel quidquid de pro-

iLiIn;

prio habebunt, heredibus fuis, íi voluerint;

mqm?

derelinquant. .S. Ambrof. ep. 33. ad Marcel-

m.'*WW "n

!

linumait, fe ; cüm rogaretur ; ut Ecclefiam unam

tl

j

'

traderet Arianis , obtuliffe patrimonium fuüum;

ï*»f«jwdmm'

patrimonium autem Chrifti tradere noluifle;

s

(

erg

l

,

À

Wi

o habuit tunc adhuc fuum patrimonium,þ

'?x'go ob Clericatum non dimifit.

Atm

Cleridi|

E

A x

t

Dz Jonr

16I.

ïö'Squcp

,

aupeïï*.i;g

Ti

. Clerici étiam fünt Domini bonorum quafi

patrimonialium.

Eft communis.

KRatio efl,

| q!lif ï!][y;,;m:

L

» quiadantur ea bona Clericis à fidelibus tanquamy

flpendium & merces laboris absque ullo onere

lr

ive pacto etiam implicito ea expendendi im

en(/ic, Uij v .

ufus pios; ergo ficut operarius eft Dominus

//'!ty|! gnercedis, ita etiam &c.

A Cv

IVec dicas Stipendia fie

pe excedere operas

lb iil preítias. g. E

Xceffus ifte liberà

l

profluit é pia

j

Qs (f

j

, & magnifica liberalitate ,

ud fi pauperi datur

i

magna eleemofyna. Nonne pro lectione Sacri,

ülmilg pro qua ftipendium effet füfficiens longe mi-

tilmi; nor pecunia, poteft conftiruiaureus

; imólongé

; Iuj plüs liberaliter?

du i

Clerici beneficiati fünt etiam Domini par-

tímnj; ti$ fru&tuum, que congrug eorum füftentatio-

wlpi tl eft neceffaria, ita ut fi per parfimoniam fibá

u &i de congrua fuftentatione quid fübtrahant, nom

jAplij teneantur erogare in caufas pias. Eft commu-

« nis Theologorum. — Jo£fl, quia Clericisbe-

mijig Rehiciatis debetur congrua füftentatio tanquam

;; ( fDerces laboris & juftum ftipendium «. 16. Cirm

Biicidn Jecundum de preebeudis. . Dignus eff operavius mer-

n ede fud, 1. "Tim. s.

Luc. 1o.:

iil

k

Quis militat fuis

fivoluenme

füpeudiis unquam? .Nefcitis,

quomiam qui àn. [a-

lag €!4r0 operantur , que de [acrario fuut , eduut, £$

m £ alrarà deferviunt , cum altavi pavticipant ?. ita

H

omnus oydimavit d ,

gonipm lt

qui Evangelium autut-

fiant, de Evaugelio vivere. 1. Cor.9.

i n

OP Apoftoli in Judea novellam Ecclefiarm

p

Qu

j

juxta doctrinam Chrifli inflrruentes non ad-

f

fus

(; misére bona immobilig, ergo Ecclefize f

ä:u-i:þ

162

Ds Jvar.

fuit, non effe licitamn Clericis poffeffionem bo.

sfeui

gj Däme ]

norum.- R. D..4. Quia non licebat N. quia

minüs expediebat C. — Preevidebant enim Ec-

l inelig

TO

cle&iam à Judeis, quales tunc bona afferebant,

tranfituram ad Gentes.

jgp r

gl

4

luft. 1. S. Hier. ad Damafüm (cribens rela.

jlv

lo

jfv

W'WC

tus c. 68. Quoniam quidqmid XF1. q. 1. docet

[

MM

j

D

Clericos, qui bonis parentum fuftentari pof-

fuünr, fi quod pauperum eft ; accipiunt, fi bo-

gt l

g, RU

nis Ecclefiae utantur, facrilegium committere

S. Hier. de vita Clericorum, & S. Bern. inillud:

fs WW&

Ecce nos reliquimus omnia , afferunt , quod Cle-

ia

Ben n

ricus, qui habet partem in terra, non fit habi-

turus parrem cum Deo & in celo. . S. Pro-

gendi&rr:rä

zf

fper l. 2. de vita contemp. ait, non poffe Cleri-

Pü

yi

cum fine graviffimo peccato vivere ex bonis

l

fe

D

Eccletiafticis, quando habet propria; quia Ec-

clefiaftica dantur folüm ad neceffariam fuftenta-

l

m

f

tionem: ergo faltem non licet Clericis admit.

tere talia bona, dum habenr füfficiens patri-

aigad

ionium. . 1.c. Clerici 10. &fi. I. q.2. ($ Conc

] vitm ag

!

Agathenfi) habetur: Clerici ommes, qui Eccb.

db

fie fidelitev vigilantérque dfevviunt , flipendia fan-

UEATTI

&is labovibus: debita [ecundüm fevvitii [ mevitum

tin at f

!

pér ordimationem.Canomum à Jacerdotibus . confe-

LUET.

quantur. . 19. XIL. q:1. € Conc. Agath. Eprjcofi

devebus propriis , vel acquifitis, vel quidquid de pre

M 1

:

!

M.

W

y

quio babent, bevedibus fuis , i voluerimt, . develi-

mv?

]

quaut. C.4 . XII.q.2.Greg.Papa laboris fubfidium

$9]

m

(

& ftipendium concedit Vifitatoribus & Clerici

L

in alienis parochiislaborantibus, &'c. 67. Gre

Nj

i pro

gor. Papa donat fcrvum!iccleüæ, defüdant

L

Ccie

"t

]

Dz Junr.

ts

:

M

ia

Ío

:

163

7

*

Ecclefiz utilirate. — . 2. ad S. Hierónymi ver-

i

5,

læï'idempz,..-

i

^

ba ad Damafuüm cum S. 'Th. 2.2. q. 185. a. 7.

Ad 3. intelligenda effe de cafü necetfitatis , in

l ä

quo & vaíà cultui divino dicata.diftrahuritur,

I rj

uti pro redemptione captivorum & aliis pau-

erum neceffiratibus. — Ítem D. Si capiat indi-

LT

entibus Clericis exclufis permitto, fi his non

m ifeng

exclufis N. Exponunt àlii de Clericis viventi-

p (j

bus quidem in domibus privatis extra commu-

3A Guf

nitatem, de communibus tamen Ecclefi&. bo-

Ab u

nis, quin ullum obfequium & fervitium Ec-

nf

clefie prae(tarent.

S. Hier. in alio loco , &S.

f ltl

Bern. arguunt Clericos; qui operam dant au-

h, $)

endis meré opibus, hi enim quaruünt proprie

il

artem & pofleffionem in rerra.

S. Profper

10 viete d

intelliei poteft de iis, qui'habentes bona patri-

hp qui

monialia ex mera cupiditate habendi & augendi

euiram lt

opes clericatum ample&tuntur. g. 3. Mutatà

vt Ceric t

jam rerum facie Clericis Precepto Ecclefiafti-

t ficen p

co impofira eft oblipatio recitandi Officium Di-

flgs f

vinum, cujus recitationis ftipendium fint fru-

f

j

,

n n d

€&us beneficii , quos pro rata omiíIionis renean-

I!j f//!'ä//// /u

ï

tur vel non admittere, vel admiffos reftituere

wj etiam ante fententiam declaratoriam Judicis ex

TT

propof. 20. ab Alexandro VII. damnata. || Vi-

de Leonem X. in Concilio Lateran. S. 6.

Ab D

|qudnioly

$. Statuimus. "Trident.S. 24.c.12. 'PBii V. Bul-

jrat, !

am & propof. ab Alex. VII. damnaris, 21. 23.

horsf

34.35. Interdamnatas 65. ab Innoc. XI. $4tam.

gbl

ura inTheologia Morali. Ofterdic 'Thormiatfi-

f &['617' hd

nus magno ftudio perfectiorie adductos-à Ve-

teribus complures divitias fuas, antequami Ec-

[ deülding

DJ

t

m

ivAVe

figa

Dg Jvn£&

$64

clefie adfcriberentur, abdicáffe, aur de patri-

'corporalen

mnonio viventes, res & reditus Ecclefie paupe-

Varom u

« Viron

zibus dimififfe. Unde Clericis fuis preefcribebar

S. Ambrof. l. r. Offic. c. 36. 74gelluli fui couten-

-dimutorom

g, O

us fruclibus , fi babet , [i non babet , flipendiorum

uorum fru&iu. . Quod ipfüm variis Decretisfan-

p

citum refert Thomaflinus.

ü;]f(i'ülhüy ,

n g

Iofl. 2. 'Trid. S. 25. c. 1. prohibet Clericis,

ne bonis Ecclefie fuz ditent. confanguineos.

"T

&. D. cum commuri , confanguineos pauperes

fs.m&ulll *ä DP

AN. divites Subd. fecundüm partem bonorum

g, u

sneré füperfluam C. fecundüm id, quod con-

"T

rue fuftentationi decerpunt /V. . Hi enim | klX

cenfentüur fructus proprie induftrie jufto la- |C«iil

bore acquifiti. Nimia parfimonia àt vitiofa de-

anin, n

(urtdti

decet Clericum: poteft & pauperes extraneos

guvare Clericus; licàt his videantur preferendi

ais

affines &c.

Wi

fcts n

Denique certum effe videtur, Clericosnon

effe Dominos bonorum puré Ecclefiafticorum

Á

as;

al o

pertinentium ad Ecclefias aut alias caufás pi

uas adminiftrant, fed meros Oeconomos &

ul

Adminiftratores.

Conc. Carthag. 4. U? Epi-

Mi n

äjm) Ufbf)!]j

fcopus vebus. Ecclefie tauquam comtineudatis , tuon .

gauquam pvoprüs utatuv.

J

: LTA

ARTICULUS VIII.

T d

M'QW

Facultas Clevicorum circa [upevflua.

bf

H

M

er caufas pias hic non intelliguntur foli pau-

Vi

p

peres mendici, fed quodvis pium & fan-

"r

&um opus ad cultum divinum, mifericordiam.

N

uT

M

Dz Jonr.

bf

"

16g

fl

!m du

& Vl

el corporalem vel fpiritualem ordinatum e.g.

Tetist

^i

l

À MIJLVD

At

b Ecclefiarum decor, confervatio in ftatu conve-

^ niente Virorum in íümma etiam dignirate

AÉ d

J

! eonftitutorum, Srudia, Hofpitalia, pize Fun-

h

m //W ,ü,;;

l

! dationes; Orphanotrophia, Capellanie, Mif-

Ts

| fie & Suffragia pro defunctis &c.

Can. quia

sua feratermitas. XII. — q. 1.

Greporius Papa

p

f( Auguftino, Anglorum Epifc

opo, refpondetz

"Wiws Qmme, quod Juperofh, im caufis piis ac veligiofi

Vi ints: evopamdurm effe Divino Magilfro dicentez-quod fu-

Y

Wetm sevof, date eleemofymamy Q9 ecce ommia munda

d

U

wit fümr volis.

L. s

Ex P. Schmier & aliis , primis temporibus

ii ii Cle

ricis & Laicis omnia fuere communia, cor,

Xl anima, bona. J4&. 4. 37. c. videutes x6. XIL

WWW q.r. venditis etiam immobilibus; deindetamem

um pro majori commoditate retentis. . Multiplica«

tis fidelibus Laici recefferunt à bonorum com-

, Üntt munione, Clerici perftiterunt füeruntque ad-

Idl fcripti certis Ecclefiis füb titulis, e. g. S. Petri ;

ds ais S. Pauli&c.

Pofthac licuit Clericis à vitacom-«

(stns. muni bonorumque communione , quando vo4

ltLUl lebant, recedere, füaque patrimonia feparatim

i, ! poffidere, ut bona Eccefiaftica ufüieorum , quii

in communione manebant, refervarentur, 7

€. CVIó ego 18. X/]. q. 3. Cohabitatione etiam

Vil

Clericorum ceffante redditus Ecclefiaftici divifá

fünt in quatnor partes, prima data eft Epifco-

( po, fecunda Clericis Ecclefiae Miniftris pro eow

qrlf rum meritis & dipnitate, tertia fabricae, quar-

j;jri/ fa pereorinis & pauperibus. lta Simplicius Pa-

i mifm'wrdf £4i qui fcdit ad a. 471, e25.28. (9 30. X1. 4

.ä;.

3

166

Dz Jonr.

(um t

&;;Gelnfm Papa fedens circa a. 492. €. 23.25.

26. ibid.

]dem ílatuit Concil. Triburienfe in

- Lorinus n

Germania a. 895.. füb Arnulpho Imp. à 22.

Ts 0n

jierg

Epifcopis habitum c. 13. Alicubi retenta com«

munitas, alibi ciriüs , alibi feriüs defiit, alibi

At D 1

g um

fat cito. beneficia divifa fuere, donec hec

divifio ubique prop?

in praxin dedu&a

ii (

.

« i ftts

eft

?

Antiquitatis indicia.funt communia dor-

:,L ,

mitoria'adhuc in aliquibus locis extantia, me-

ga

m

&c.

iNunc

n

moria menfarum. communium

a

perfe&a eft.divifio in. plurimis filtem lo-

a u

Cis, & füum cuique fpeciatim tribuitur. "Pres

Theting

partes fapereffe cenfentur, fed piarum caufa-

xum aut pauperum portio, quó devenerit , fze-

veu La

Ti

pe neícitur, an confufa fit cum portione Cle-

nét: ]

Xicorum, an impenfà novis beneficiis dorandis,

l

14

an devenerit ad ícholas ; hofpitalia; imó adSa-

N

culares &c.,

0

fs

Cum autem Clericis cenfeatur impofita ob.

ligario expendendi füperflua in caufas pias, di-

ïll—

Wi

Ícordia eft in fonte obligationis, an ex juftitia;

ju'ax, ci

an ex virtute Religionis, an ex charitate & mi-

Ux'v','//]/r)],'f

liil

fericordia, an ex precepto Ecclefiaítico.

[

Dico J. 'Tenentur Clerici fuperflua & bene-

gl

Em

hu

d

l

ficiis füuis ecclefiafticis impendere in caufas pias,

UI

"

Yta S. T h. quodlib. 6. a. 12.ad 4. & communis.

li

Ó qi

ftts

!l

KRatio autem defamitur ex hoc ipfo com-

i

lm

muni omnium fer? confenfu. 7Yid. $.25. c. T.

Wl UC' l

q

de. Reform, interdicit Epifcopis, ne ex redditie

hn

bus Ecclefie confanguineos familiaresque fuos

Y

augere ftudeanr, & idipfum vult valere in Re-

"m

nti-

(Amtedims

liguis, Clericis beneficia Ecclefiaftica obtine

u$,

13

* .

Dz Jvnx.

167

CIW i ii

"ibus.

Cum autem provocer ad antíquos Cano-

Dtt T.

V

M

"

mj

nes, primus inter eos cenfebitur canom Apo-

]

! h; &olicus 37. Omnmium verum . Ecclefiafficarum cu-

Lt

ll

U i

*e sam Epijcopus gerato , 5 eas. dipenato , quafi in-

ifpe&tante Deo: .. INon licitum autem ei efto quippiam

T d d o dig ffbi tauquam proprium affumeve , auz cogna-

Püt dj gig fuas, elavgiri, que Deo dedicata funt. — Quodft

"m gquperes lz fümt, ut paupevibus fubminifirato :

300 m g zamen bovum preetextu ves Ecclefie venundato.

!t N Flavianus Patriarcha Conítantinopolitanus apud

!

m Niceph. l. 14. c. 47. monenti Chryfaphio Eu-

i

)

]

i

wlrnucho, ut pro adepta dignitate munus daret:

f

ia "Theodofio juniori, panes ad eum puros mifit,

l

M

)

u

*ttii velut Eulogias pias admonens, aurum non effe

a( Ecclefiae praeter va(a facra, quee Dei & paupe-

xsi rum effent: /Ecclefüe facra vafa Deo & paupevi-

ii m Dus effe comfecrata.

Unde & comparata $ füperfluis applicanda

trinol: fünt caufis piis, nam redditus füperflui in his

a, extant eequivalenter, & fübropatum fapit na-

snajfr turam ejus, cui fübrogatur. 7. C. Ecclefía 3.

deiedn. Ut lite pendente mihil innovetur.

Val

ico ]]. Hsec obligatio non oritur r. prae-

xiibe cié & virtute Religionis , ür' volunt Lugo,

pals r Schmier, Illfung.

*

hn

410 ef?, quia peccatur i

deo; quód reddi-

ycipo r fUs gïe fe quidem temporales, non facri & bene-

jijj; diéti, uti Calices, fed ex intentione fidelium

wani DJeo ad cultüm divinum oblati impendanturad

ii TInes profanos, atqui hoc non facit facrilegium

qoei

peccatum cóntra Religionem, aliàs omnis;

ia

qui hos reditus ad. profanos ufus expenderet

l

4

e.g.

"

368

bz Junr, :

g d

e.g. &&dituus, minifter Ecclefize fiecularís, imó

monicit

ipíe Clericus detrahens redditus parciüs viven-

pem

dibus o

do & portione fua, faciensalioquin fuos;peccaret

!

contra Religionem ; quod nonadmittitur : ergo,

4

[

j

fere f

Neque oritür 2.6 virtute tantüm charitatis

& mi'ericordie erga pauperes,

«ifionm

g um

Áatio ef/, quia juxta S. Thomam 2.2. 4.33.

2. $. lex eleemofynee non oblipat ex pracepto

TTE

fÍc. pravi, nifi in extrema vel gravi zeceffttate y

ULL

atqui Clerici ex communi obligantur faperflua

g, u

expendere in caufas pias etiam extra cafüm ralis

Qd

meceffiratis , dum caufis his per Magiítratum

n:wgtmm?u

vel aliunde jam provifum eft: ergo. — Eleemo-

ju, m

fynam de fapevfluo dave , 7 neceffitatem patienti ,

hum

ef) in preceptos catevis auteim. largirà eleemofynas

i, Nna

gonfilu potius quam precepti eff..— dta D. d. i

VATA

a:Conclufione.

f

li C

| Confirmatur .. Obligatio füccurrendiinex-

£rema neceltlitate 'egenis eft communis Clericis

l

tinmy

xX Laicis, imo hos fape mapis ftringit, ut à

t

füperfluis long? meliüs inftruétos. — Confirm. a.

Titzn i

Clerici (atisfaciunt obligationifüz, fi füperflua

Wsf

expendant ad augmentum cultüs divini, ergo

It f

non obligantur preecis$ ad dandum pauperibus

M

&X charitate.

n

i-ïl('lämfupgr

. AVeque- 3. oritur heec obligatio & flri&ta ju-«

itla.commutativa rigorofa, five & contractu

(

ftricto füb onere reítitutionis.

Eft contra

i ;.u.

d

W

qnultos.

üm Mwäjg

Ratio 1. Trid. f 23. c. 1. de Reform. ait: non

HIHIpm

ateme

Md n

xelidéntes non facere fru&usrfuos pro rat

poris

MT

1

ECCleüæ ;

Dz Junt.

169

ï

'ipotis abfentize. S. 24. c. 12. de Reform. Provifos

xns aj

i

'de Canonicatibus & dignitatibus in Ecclefiis Ca-

|

i

( uN

Tonggy

It

! thedralibus omiffa coram Epifcopo velejus Of-

7[(

H

[

* ficiali. & in Capitulo fidei profetfione fruc&tus

dUf

4l

Df

non facere füos, ergo refidentes & emittenteg

rofeffionem faciunt fructus (uos, ergoeorum

M

1

fiunt Domini, quod idem cft.

Ita & c. uz. de

Wt Clericis 017 vefidentibus in 6. Bonifacius VIII

Uf m

1/

ianri

/t flatuit; ut abfens non zger, aut ob neceflita-

Mü tatem], aut evidentem utilitatem Ecclefie, fi

DEU

ditributiones Ecclefiarum acceperat, vevum fie

: Xïza'kax

t acceptavum domium non acquirat , uec faciat eag

: . D

Wa5 nno ad ommiuim veflitutionem, que contra

ne:eïm :

]

Q dugusmod? no[fram conflitutionem vecepevit , tenea-

mm: zyy, INon autem eft indicium diflinctionis in-

! 411l ter congruam füftentationem & partem füper-

fluam.

Áeereedi

JAatio 3. C. pevvenit 3. de fidejuffor,

Pra-

m cipit fammus Pontifex , ut creditoribus Clerici

3 lii t fatisfiat ex redditibus beneficiorum, atqui fi do-

Is m minium ift

h

orum non haberent, injufté credi-

limi teribus & füperfluis fatisteret, cum creditori

ii t nequeat fatisferi & bonis alienis ad debitorem

npp5 non pertinentibus: ergo Papa cenfüit domi-

nium etíam füperfluorum efle penes talem Cle-

oefn vicum.

vt u

Conf. 1. Julius III. Conftitutione eum ficut

. liw edita an. r550. ait: Pecunias & alias res occa-

Jone Ezcclefiarum & beneficiorum Ecclefia-

jm&! flicorum pro tempore provenientes poft-

jpus quam ad manus beneficiatorum — pervene-

j Funt; & cum aliis ipforum bencficiatorum fru-

j

&übug

170

Dz Junr.

étibus commixti funt, non ulteriüs in Ecclefia-

hi $

fticis, fed porius iplorum beneficiatorum pro-

sj ia

priiss & ab iis acquifitis bonis judicari, & pro-

T

pterea quodamrodo pro fzecularibus & profa.

.rto Dont

nis haberi.

Nihilominus quamdiu beneficiati

«plirdi

n d

illos non exegerint, veré Eccleiiafticos effe &

Ti

cen[evi. debeve.

Hzc locutio indefinita eít non

fsl

P

.,i

Ti

jf

diftinguens inter fructus fuperfluos & congruae

füftenrarioni neceffarios.

&t

a aV

Corf. 2. Julius III. a. 1550. in Conftit. cu-

gientes ut ahna urbs $. 1. & Paulus V. a, 1606.

,sz

1n Con(t. /p eminenti $. 2.. Clericis in urbeRo-

w

mana ejusque diftri£tu ad 10. milliaria, üt po-

oferaund

Íterior ait, refidentibus curialibus, dedére ple-

foonsámi

niíffimam poteftarem de redditibus omnibus be-

del;n'aïfiüm,

neficialibus validó. & licit& difponendi pro fuo

neojdos

libitu etiam ad uíus profanos ram donatione

(csyetti

inter vivos, quàm mortis caufa & in ultima

zil f

voluütate ac per teftamentum, . Infüper ftatu-

nix, al

tum, ut eorum bona relicta liberé veniant ad

bgädvgäï&ga&

heredes ab inteftato.

Similem facultatem am-

('ind:

pliffimam teftandi ad cauías pias & profanas

paud s

datam ab Innocentio XII. a. 1691. JodocoEd-

freri d

mundo Epifcopo Hildefienfi allepat Pichler.

tin d

Tales facultates plures vigere in multis Epifcopa-

gräilümänounu

tibus teflatur Aupguftinus Michel.

Afferuntur

Vide

mffmfmu W

l

l

& decreta ab Ordinariis pro hoc lata.

|

f

A

Paulum Zetl, Martinon & alios: ergo eorum;

qui prefunt & Catholicam Ecclefiam repre-

Ls

Ts

fentant, fenfus eft, obligationem füperfluaex-

|

dbgy

l

ege.

l

T lp

jl

pendendi non effe & jufüitia firicta; fed &1

Katio.

k l

-

uk E'

Dz Jun&.

17I

nl

l

Ratio 3. Seculares Ecclefize officiales , licét

enfdü;ligrl

!

;

l

d

!

fliberalia habeant ftipendia pro fuo labore affig-

!pata, ea tamen omnia faciuntfua, uti & opera-

ro)än:uzä(fjgj

oU

UT

Wj

, erp

o bona illa non funt talis nature, ut

non poffint abirein ufum profanum. Item, ergo

idiplum dicendurn de bonis, que rribuuntur

) /)iif/lilllä L

'iClericis àt primariis Ecclefizee Miniftris, Itern;

|

1 t falarium liberaliffimum unius cantande Miffae

folennisin fefto principalirotum pertinet ad can-

j ju Cpn!ä'nrxz-

tantem , ergo & pingues redirus annui beneficii

u

intepri ad beneficiatum pertinent , cüm ad digni-

"ii tarem & Majeftatem Ecclefiz pertinere videatur

o,vm'.mam

l

! poffe remunerariliberalirer &magnificé obfequia

2 fnorum famulorum etiam Clericorum Ecclefige

iximis! defervientium, nam gratis ait Gormaz obligatio-

"tl mi nem füperflua ex juítitia expendendi tranfire ad

ii Clericos, extingui in officialibus: de obligatio-

dikhi pe ex juftitia ftri&ta ür valde falrem dubia non

| ls conftat, conflat veró de obligarione & juftitia

i Ya Jepali five&lege & preecepto ecclefiaftico. Unde

o

Confirmatur: Dubium eft jus ftrittum pau-

jilm perum ad Clericorum füperflua, dubium , quà

il

ltl devenerint. fractus pauperibus olim affignati ,

: lii dubium & multis non credibile, quód pii fideles,

uD liberalitffimé non nunquam fundantes,Clericis fo-

| m lm ütu(uariis voluerint tales redditus obvenire

xin. V. praefertim ob varios cafus belli & pacis; fertilita-

.mur tis &flerilirais... Noneft Ecclefia, quefic ex-

ddfum r

enfa irerum exigat, non Laicus, qui & füper-

j

m(üditt

üis acceptum ref(lituere fe judicet teneri; cüm

&t fi bona füperflua non effent in dominio Cleri-

ri-

l corum fed pauperum, poflent pauperes Cle

ec

1972

Dr Jonr.

«t n

co tali ea retinenti absque peccato furti océuité

g r

fubducere, ergo &c. quia preefertim zz parz caufa

o£ior ef? conditio po[fidentis R. 1. 65.in 6. &indu-

1

j p

io nemo fpoliandus eft jure, quod poffidet.

Ratio 4. ex P. Sthinier.. Clerici in eo ftatu

« 40

d d

in quo ipíis affignata fuir certa portio fcilicet

quarta, habuerunr illius portionis dominium;

g du

Prob. 1. Divifio eft titu-

| n fint

ergo adhuc habent.

lus ad dominium pariendum, aut ufucapiendi

a r

conditionem non minüs habilis, quàm fit ern-

n

ptio, venditio. $. l. /uff. deoffic. S'ud. Quod au«

| g mm

heinur ]

zem iflis judiciir ( quee circa divifiones rerum

fünt , fcilicer communi dividundo, familiee er-

eimi

t d

cifcunde, & finium regundorum) alicui adju-

dicatum fuevit ,id flatim eyus fít , cui adjudicatum eft.

VE

hll O

L. x7. ff deufuvp. g ufucap. i pev errovem dealienis

Jundis quafi de communibus: judicio communi divi-

ertadul

;."»-

li

ii A

h

dundo accepto ex adjudicatione po[fideve ceperimy

n

m

longo tempore capere po[Jum : L. x . Communia utvius-

que judicii tam faml. evcifc. quám com. divid. Di-

X (s

|

hd

vifionem pvediovum vicem emptionis obtineve pla-

euit. 1. 2.ibid. Etiamfi is diviftoni avbitrum

(]if)'

Mf cat

cui dandi jus non fuit, tamen , i focii quondam di

T

vifiori coufen[um dedevint , quod quisque eorum [e-

|

iB

cundim placita. po[fidet , pro. pavte. [ocià dominium

Lb

za&usefl —Ergo portio, quae habetur titulo di-

( .mm

:

vifionis rerum communium , habetur jure do-

stl

minii; atqui talis eft portio Clericorum & cu-

W&;*üg

juslibet prebendati, ergo infert tirulum domi«

lts

ni. Confirmatur. Pauperes & Eeclefia per eam.

WU&Q l

divifionem acquifiverunt dominium aílignatat.

*,ü.eül D

n

portionis ; ita ut nemo alius jus ftriétum ad illam .

pottige-

lt

"

Ds Juns.

r2$

M

lul

"

"Iportionem habeat; ergo fimile dominium na-

D

» ") Jf

LT

"t&i funt. Clerici portionis fue. Neque probari

L

!j

|poteft praecisé neceffariam tunc partem Clero

.

py

JUfe qui

m

?

N

tributam, fed potiüs cum aliqualiberalitate, No-

H

(

Ml lts

1

viter verÓ acquifita e c. ceggovimus. 19. XII.

FU n

. 2. iterum debebant dividi in quatuor partes

W//m dinij

alfignatas & decifione Greg. Papee.

I Ui al

Denique fünt integrarum Ecclefiarum be-.

"ls neficia, funt Capellanie, Primiffariatus à pri-

^ünfr ma fundatione fecretis in. Germania reditibus

"Ws isque copiofis, & certé ultra neceffariam fu-

"Üv ftentationem liberaliter egredientibus: anne

!'j'ri eríam in his pauperes jure ftricto habebunt par-

"ww tem? ubi tamen jam ab initio non fuit com-

lts smune dominium Cleri & pauperum.

j

Dico 17/. Oritur ergo hec oblipatio & pree-

iU cepto Ecclefiaftico; quod Jus Ecclefiafticum

Mfiuy. partim. fcriptum partim non fcriptum, fed &

(miii traditione profe&tum cenfer Pichler in tit. de

imáj] peculio Clericorum lib. 3. tit. 25.

Viv o )

Huc refer Caz, /4poff. 57. fupra conclufio-

inimá| ne primá citatum, Cazozes Caufee XIT. Tvid.S.

(jguimi 25. c. 1. de Reform. gc.. Sunt autem pro om-

igrurm k

nibus his fenrentiis Authores clariffimi.

hnilmina

Qb;. Z. Bona Ecclefiaftica, & quibus habetur

atrtiibd

arium Clericorum, fünt bona Dei & res fa-

av d €re; ergo non fünt bona Clericorum.

E. I.

onà: Ergo fimiliter falaria indeaccepta'funt bona pro-.,

innis pria Miniftrorum & officialium Laicorum , zdi«

4ijjer Düorum Qe. B.2. D. 4. quoadjx.p. Sunt bona

j

y; Del, id eft, obífequio & cultui divino deftinata

'ä

l

ticu-

((

; G. füb dominio fpeciali Dei üt Domini par

d

laris

174

iIDE Junx.

L

M hh PB!

!

laris N. 'Talia enim non habentur. Impendun.:

^

m

tur hec bona primó in gloriam Dei, dum di-*

^H

fttibuuntur Clericis Deo fervientibus.

Y

D- (C'j-' hl/n

fib

A. quoad 2. p. Sunt res (acree per denominatio-

4 fint

s qunveni

nem intrinfecam infeparabilem IN. per fepara-

bilem profectam à deputatione Ecclefie& vel

j hii

i :

fundatorum C. — Sacre res fünt; dum fünt Bc-

]

t

cleíig , item ex fine ; acceptae à Clericis aut mini-

flrislaicis funt profanz.

n Diï. Chü

ayit

luifl.1. Bona imrnediaté ad Ecclefias, ho.

fpitalia & pia loca fpectantia, five mobilia fint,

J s

N

five immobilia, funt bona Dei & Chrifti imme-

diat& ad ejus dominium particulare fpectantia;

nat lol

ergo & bonaalia Eccleftaftica. g. /V. Z. Sed (ünt

üa,mmäda

enes Ecclefiam particularem , cui tribura funt

timytl

j

1

X

à fidelibus (uti tribura Monafterio pertinent ad

Wi

Mint d

hoc monafterium ür Dominum particularem)

füb eo tamen vinculo partim & Decreto Eccle-

p q

fie, partim & donatorum difpofitione, ut fundi

fv gp

hi cultui divino dedicati confervati, quamdiu

&i |

fervari poífünt, transmittantur ad pofíteros.

La

-

PTR

. 20. X/I. 4.2. Symmachus Papa ait; ZVoz liceat

Pape pradiwum . Ecclefie alienave aliquo inodo pro

W&fprü!änz

aliqua neceffitate, mec. ia wfumfru&lum vura. dare

u

1

fcilicet fine caufà rationabili. IN. & C. Difpari-

WU

Hm'i

It

tas eft, quia bona ad ipíàs Ecclefias fpeétantia

AOv

J

à

Y

non funt particularia bona particularium Cieri-

lin,

corum, fed hi folüm adminiftrant, & fructus

& o

b

i

percipiunt e talibus fundis. . Communium bo-

J

:4

Q

PAmd

norum nemo de communitate plenus Domïl-

i

nus eft.

mllæ) Y

- Infl.2. Hieec bona vocantur res Dei à 714

.;,

Ri

AR

h

j

$.25

n

Dz Junr.

175

lts |

Q Pitig

V. 25. c. 1. Patrimonium Chrifti. c, 16. de przL.

Y

Lj

& c. 34. de ele&. in 6. pecunie Chifli. c. 1. €6.

Ti

4.2. X/. E. 1. Erpo & bona monafteriorum

p

Olb

non funt füb dominio communitatis, in quo

Jf

non conveniunt omnes adverfàrii.

Item vo-

M

& cantur & facultates Eccleí

ke'c. 13. XIE 4.4.

Vrj

li Bona Eccle(ie c. 13.de F

$. Patrimonia vel

HATS

| res pauperum; ergo erunt fpeciali jure in do-

minio Dei; Chrifti, Ecclefie, pauperum, quis

ts

ergo proprié erit eorum Dominus ?

2.

DI

A. Sunt res Dei à dominio fpeciali:N. à fine C:

Bl

Non fünt íub fpeciali dominio Dei; fed defti-

at W

nata ad culrum Dei & honorem, turn ab Eccle-

as

fiatum à donantibus, quod fit, dum miniftris

féty ci r

tam pro ftipendiis quàm pro redditibus deputan-

ipertie

tur: funt patrimonium Chrifti üt amore Chri-

mwu: fli donata; & propter Chriftum: funt bona

ni[reo

j pauperum, quia nutriuntur inde Clerici antiqui-

Wi tus veré pauperes, & aliis etiam pauperibus

nf qui e'roganda..

Vid. Schmalzgrueber 'ad tit. 25.

m dpít L 3. de peculio Clericoram.

N

du n -

Jufi.3. 'Trid. prohiber expendi fü

peiHua

'igmij 1n caufas profanas üt rem malam, quia res fünt &

w patrimonia pauperum. & D..4. Utinfe intrinfec&

T

CDfy malam & invalidam N. üt intentioni fundato-

disp$: Tum non convenientem, Legibus Eccletie jam

idmn( €iu prohibitam, à veteris Ecclefie more alie-

k hío nam C. Fideles pluribus forté in locis obtu-

(mus férunt hac bona defiderantes & fperantes ea

gj d pium ufüm adhibitum iri, fed fine obligario-.

"

ne juftitie, uti poteft contingere in alia etiam

l

gl [1

Qona;ione liberali: Conveniens inde vifüm eft

Ea

176

Dz Jonr.

ul

Ecclefie lato precepto ufüum profanum talium '-;wk/

!

J

i

v.

! IM]?W

T.

bonorum prohibere, & quidquid transfertug

in Clericos refidui é congrua (füftentatione lepe

g t

1 'rïf [)

i

latà caufis piis addicere. Tridentinum non fte-

tiffe pro fententia dominium Clericis negante,

0 p

r

patet ex eo, quod fecutum non fuerit fenten.

nü

tiam Archi-Epifcopi Braccarenfis Bartholo-

À g

mai de Martyribus volentis Epifcopis prae-

nl

fcribi conditiones menfz, fuppellectilis & fa-

x

milie, eosdemque obfítringendos, ad redden-

i Unt

das fümptuum rationes in Coacilio Provincia-

sls

li, licet enim effenr domini illius partis, quae

m

illis neceffaria erat, reliquae tamen efle meros

o

Bf l

difpenfatores : Quod etiam, cum in decreto

uodam pofitum elfet Epifcopos proventuum

Wal

Écclefiafticorum difpenfatores effe, Card. Ca-

r

rolo à Lotharingia, Petro Guerrero Archi. E-

'ä.

lpl

i

l

fhi

pifcopo Granatenfi & aliis monentibus , utre-

.

n

inoveretur i

d, ne detrimentum afferret valde

!

communi fententiz , quae docet verum domi-

T

1

iM

nium penes illos effe, id deletum fuerit. Vide

yit

]

Card, Pallav. i Hift. Couc, iid. l. 24. c. 3. t.4.

li

öþj'z'c. 2. Fidelium oblationes dicuntur pa-

li

trimonia pauperum, unde tantüm in pios ufüs

A Sl

expendi debent: c. 1. X//. 7. 3. Clericus, dum

"rvll

nihil habet; ordinatus & tempore Clericatüs füi

MP

l

agros vel quacunque pradia nomine fuo come

h

bj

LUl

T

parans, tanquam rerum Dominicarum invafio-

P

"tb

nis crimine tenetur, nifi ea admmonitus Eccle-

RU

fiz contulerit. C. inquirendum 4. de peculio Cle-

V d

ricorum, ex Conc, Rhemenfi, zec fuo uec aliezo

1101js

[

Drz ]unä.

177

Dufum n fä! ;

t

!

toi

Ll

.momine Pesbyter fraudem. faceve. de. facultatihus

Qj

hm Beelefiafficis deber, quomiam boc Saerilegium eft,

:g ] 89 par crimimi 3ude furis, qui facvas oblationes

H

lm (j

h

*

a&wvm&rzz eg fuvabatur. — S. Bern. vocat facrile-

pium & rapinam fi quis preter victum necef-

10 t g

df lin

arium & veftitum de altari retineat.

S. Aup.

'

o

j

! rum.

omnia, que Sacerdos habet, dicit, effe paupe-

Dd d

P

Similiter loquuntur S. Hier., S. Ambrof,

|

Conc. Burdigal., Exceftrienfe , "Trid. &c.

Fdüi i t

Be T.

mnes textus non tàm ripidé aeci-

Ao i

| M W;xgï u

iendos effe, ex eo patet, quód etiam S. Hier.

t 68. X7T. q. 1. citátüs dicat de Clericis haben-

a d

, i

tibus, unde vivant, ftipendiis tamen Ecclefize

füftentatis, (àcrilegium eos comimittere: Cle-

ts

!

tsb Cl

Ticos autem illos comvenit Ecclefie flipendiis fuflen-

J

D

avb quübus paventum eg popinquorum nulla faf-

J Av

Vanus, t

frapantuv. — Qui autera bonis paventum &g opibus

uffestavi po[funt .. i, quod pauperum eft , accipium,

TIES

L VeRU QU

I cvilegium p

vofeéto committunt , €g pev abufionem

j

Talium 3udicium [ibi mauducant $9. bibunt. Quod

um t J

jam non admittitur: tales etiam increpant Ss.

llyipt

Aup. & Profper. Simili ratione detonant in

ivites Laicos pauperibus non fübvenientes;

s m p

S. Auguft. ad Bonifaciam Comitem & quidem

n inpisti

Laicum (cribit :

Si privatim poffidemus, quoduo-

as Bj rireiur.

Cericnsd

Q07 ia uofiva funt, [éd pauperum ;

Woyum procuvatiouem gerimus , 2on proprietatem

n

WU gob;s damwabili ufüvpatioue vindicamus.

Item,

a. ] paupevum compauperes fumus, & moffva

Junt eg

m5 Lorum. ita XX/IT. q. 7. cau. 3.

Et i PC- 1217.

LUp9^ ait: $r

l

[/7 P4

Á

tperf]ua. divitum necq[/fl'?/rm [utit pauperu

j

f

s

e$

L

178

Dz Junz.

j o

Res aliene pofüdentur , cum. fuperflua pofiidentur.

Similia dicuntur habere S. Ambrof., S. Chry-

sls 0

.fium pre

foít. & alii PP., ergo nequidem Laici effent do-

Unde & S. Hieron. dicit

» Il monni

mini fuperfluorum.

ss, Qu

indefinité: ;ZLema vapere comvincitur ,. qui ultra

$0

nece[favia fibi vetinere probatur. . S. Bernard. di-

4 C

vites pauperibus non fübvenientes vocat ho-

£nicidas.

o

Qnorat

N^

E. 2. ad hos & fimiles textus: Loquuntut

m HITV

ul um

aliqui 1. dé ftatu primorum Seculorum & Ec-

clefize primitivae, ubi omnia erant communia;

^

NT

in qua bonorum communione nullus hab

uit Mmes,amï

plenum dominium in totam illam maffam, & p

fl

pro eo

tempore fcripsére Ss. Hier.. Ambrof.; n

Auenft. Simplicio Pontifice anteriores.

2. In«

sifons i

m ad

zellige de portione pauperibus affignata, quam

fi. Clerici auferant, contra juftitiam peccant.

w«l

is in extrema necelfitate , ubi

n h3

3. In gravi ac mag

bona potiffimüm .

Eccle(aflica hactenüs divifa

ii m

probabil

iter communia fierent in favorem pau-

TR

erum. vide $. 79.2. 2. q. 185. a. 7. ad 1. 3. 694

]i

»?mmm

ü

à

ad neceífitarem ejusmodi refle&tentem.

4

4f

!y

WUR

AU

Amicus explicat de Clericis, qui-antiquitüs erant

pauperes. vide Thoma[fimum. | . Ex Zetl fuper-

2

M

L

flua & divitum & Clericorum fünt bona pau-

;

I

perüm, non quoad dominium; fed quoad de-

"

bitum eis ea tribuendi ex Ecclefiae lege. . 6. Re-

i

P

rehenduntur ex mente Hugonis in c. // at

|

talel

Zen.

XII. q. 1. apud Haun. Clerici habentes;

Ui

unde vivant, fed ambientes beneficia & fine non

lg

li

Wi

probando, ut ditefcant, confanguineos ditent,

I

UIH J

i

bona Ecclefias cum fcandalo accgmulent , ba

[e

:

ii æ'M

u

INf

Dz Junz.

179

AE

1

M

!Jicé vivant, cum przjudicio aliorum & detri«

m

hi T

! mento cultüs & fervitii divini,

7. Multa indi-

! cant folum praeceptum Ecclefiafticum. — g. De-

'ndf&h

^l

i nique in nonnullis facilé agnofcentur exagpge-

l.

If $ ls

jl

*

:

rationes , qualeq & in Refponfione prima ha-

entur.

Bs o

lüfl. 1. Clericis tribuitur fola adminiftratio

horumbonorum , nondominium. C. 29. $7 pui-

Ilj [WUUII(.

vatum.. X1I. q. 2.

C. 3. Precipimus. XF1. q48.

&t & C. 3. Quod autem.

XXIIH. q.7.. c. fratevuitatem.,

"m* 5 de dopatiomibus: E.

rgo Clerici funt admini-

:

5it ftrarores, non Domin

l. R.1..74. cum Schmier

1

ä-ammn

? tribuit

pro tempore nondum facte divifionis

s Hir, An)

AR

' bonorum communium C. pro tempore factie

! divifionis Suld. refpectu bonorum mer? Eccle-

x

1

^ 9 fiafticorum ad ipfas Eccle(ias pertinentium. C.

"1 * bonorum ad Clericos titulo deferviti translato-

itesliiet ram V.

&.2. cum Schmalzerueber 2. C. quo-

7

bis r ag r. p, (

am 2. IN.) Adminiftratores puri bo-

1] norum alienorum V. adminiftrarores o

perarii

D adl. 3&

bonorum propriorum C. Hoc fenfà etiam pro-

iiwm digis declaratis inhibetur adminiftratio bono-.

0154 rum , quorum tamen funt domini. c.

Sz priva-

tem Lai-

Bsl 2um. . eft S. Aug. ad Bonifacium Comi

i«* cum fcribentis.

c. pracipumus. eft Nicolai II.

&iq*! Pontificis lepe latà precipientis. c. quod autem.

uge C iterum eft S. Aug. ad Bonifacium.. c. fraterzita-

iic/ zem. Alexander lT. aoit derebus ipfis Ecclefize.

a u

Jnfi. 2. Simplicius Papa poft erecta benefi-

du

!/ cia & factam divifionem obligavit Gaudentium

p Epift

c

um ad reftitutionem, c. 28. de vedditi-

d

06

D. ad reflitutionem fü-

d b bu E

i. M! $. 2. Be

M a

pere

180

Dz Junr.

g C

perfluorum & füa quarta /V. ad reflitutionem,

jj

trium aliarum pórtionum Fabrice, Ecclefia; "

Clericis Ecclefize miniftris & pauperibus debi: ?

peïes &

(

tarum, quas ad fe averterat C.. Cuz;. fcil. Giau-*

dentio, Zoc fpecialiter precipimus ,. ut tves illag ?

peccent

portiones, quas trienmio dicifur. fibi zantummodi

TR PQIW

um r

viudicáff , veflituat.

lufl. 3. S.'Thomas 2.2. q. 100.

a. 1. ad 7. aitt o

Á

priucipalis di. h

h"

Quamvis ves Ecclefie [int Papee àt

Á fï/lfï

. MU

|

]

fsenfatovis , mon tamen [unt ejus àt

domiti & po[-

li

di. Qlerici fumt. difpe

72

l;u

At

Á

efforis. q. 119. a.3.a

Uzl

£oYes

bonorum Ecclefze, qua [unt pauperum , quoi

[

defraudant prodigà expendendo.. In ep. 2. Cor. 12.

[

?(ih

lect. 5. 77

detur , quod male fecerimt Principes 9 *

ondeo: Dicens i ii

alii , dando divitias Pralatis. — Refp

]

diun efl, quod non. dederunt. Preelatis propter f0

41l Jl

4f

féd propter pauperes: g ideo mom dedevunt eis , Jàly

przul)ewþus :

Pvelatis autem daitur tanquam pau.

Qpf

l

perum difpe:

D

ifatoribus €gc. Ergo D. Thomas eft ii

contrarius ;

& cenfer & ftricta juftitia, eropan- :

l

da füperfluain pauperes. E. A.C. Textus q !

IO0. a. 1. ad 7. agit de Simonia, que huc nonJ!

Q

pertiner; unde ad rextum citatum fequitur: E pl

if

ádeo , [i veciperet ^ Papa) pro aliqua ve [piritudli i

pecuniam de vedditibus Ecclefie alicujus; mon ce- L

veret vitio Simomie. Et fümiliter etuam po[et. Si Va i

zhoniam committere , vecipiendo pecumiam ab aliqui;

r

u

Laico , s102 de lbouis Ecclefie. — Alibi loquitur vel| fodgs

de bonis pauperibus deftinatis, adminiftrationi

UT

TW

nexis,

Mi

Cleri reliétis, vel de prediis preebendeean

L

qua non tranfeunt in abfolutum perfe

m do-

Au!(' t

dü

minium Clerici praebendati: NNos veró agimus

Jnh n ]Paf(

«

iv

Dsz Jonx

I8I

1

de bonis Clerico appropriatis, circa que non

nf

i

aenofcit obligationem , expendendi füperflua

'jn pauperes ex juftitia ftricta S. Thomas, .nam

t

2,2. 4 185. 4. 7. quarit: Urtrum Epi[copi mor-

ff t

aliter pecceut, [i boma Ecclefiflica, que procu-

l iswqapt, pauperibus z1on lavgiautur. Et-in Q poft-

uam dixerat, Epifcopos habere propriorum

I^ bonorum dominium, tum fübjunctà diyifione

]

!Ij in 4, partes fa&tà, ait: .Epzfcopum peccare movta-

V

tinpy fitery teueri ad ve[fitutionem , fi poft banc divifio-

?

m l mem. retiueat fibi quidpiam de iis , que evoganda fuut

sz:gn;mun,ga pauperibus , Clevicis, fabrice. Demum ait:. De

J

i

bntaQr dis autems. quee funt [pecialiter [uo ufui deputata ,

zzt

m videtur e[f& eadem vatio, que eft de propriüs bonis ;

at feilicet. propter. immodevatum affe&um & ufum

r peccet quidem fl immoderata [ibi vetineat , €g alüis

£4l

, zom fübveniat, ficut vequivit dehitum. chavitatis.

rinim; Atqui in propriis non tenetur ad reftiturionem

iT ex eodem .-. articuli, ergo nec in quorta per

jf ev hanc divifionem attributa. —ZVec dicas. Ibidem

V Ten aitz: Sed bonorum Ecclefiafficorum funt. difpenfato-

j rl Te.. Be-D.. Mer& ad. Ecclefias pertinentium C.-

m itr: pofità divitione Epifcopis attributorum IN. pa-

0 textu.

i frivtet ex i pf

lr 1

em S. 'Th. quodlibeto 6. a. 12. ad

13. ait:

at Dicendum, quod bone Ecclefiaffica non folim funt

,

Á

vuim d

; difpenfanda paupevibus , [ed etiam. Eccleftee Mini-

iiie fa. urade fécunditim . camones debent dividi boc mo-

dul 0. £ aliquid procedat. in ufus pauperum , €g. ali-

)

du

x (qua pars 22 ufus miniftvorum e$ in cultum Ecclefie.

M

y

[

!

d. «f Hter ergo. dicendum €9 -de illis bonis ecclefiaffieis ,

Nudil

que principaliter funt. attvibuenda. tece[ftati pau-

M 5

perum,

Dz Juxr.

182

pemr

n

t? ex con[equenti nece[fitatibus miniffro-

yintns.

vum, ficut funt bona bofpitalium &g. aliorum bujus-

xiuones'

smodi : & alitev de illis bonis, que [unt principa-

r

litev attvibuta ufibus mniziffrorum, ficut [unt Pva-

Nam in

gdetiono

bende Clevicorum, &9 . alia bujusmodi.

vimis bouis peccatum. committitur non [olàüm ex

;agx() l'&bU

P

us ol

[

bufu, [ed etiam ex ipfa verum conditione, dum

femon? ln

aliquis in fuos ufus a[fumit , quod ff altevius; €9

jl

ideo tenetuv. ad veflitutionem. tanquam. defraudator

fl

vei aliene ; In [ecundis vevó bonis uon committitur

m 20

peccatum mifi pev abufum, ficut 9 de bonis patri-

s anto

emonialibus di&hum efl ,^ unde mon tegetur. quis ad

ofit i

veflitutiouem; fed [olum ad pemiteutiam peragenw

monions

dam.

Oljic.

dus eftju-

jl

,!ll.l In dubio nemo fpolian

L diit

Ye, quod obtinet, fed caufie pie, non veró

m d r

Clerici, obtinent jus legitimum in füperfluis

s

MN

^

p

modo poft divifion

em, ficut obtinebant ante

L

iM

divifionem, ergo.

E. C. M.D.mii.. Obtinent

li

-

in füperfluis Clericorum N. in füis bonis C.

Väm V8

item, ubi fcitur, quó devenerit illa pars pau-

filino

perum permitto, ubi nefcitur, an hofpitalibus,

latid

Í

fàcris expeditionibus &c. tributa fir IN. . Z7 o/-

;

m

"

j

H

;

|

fcurvis. minimum f fequendum , R. L. 30. in 6.

n

Semper in obfcuris , quod sminimum eft , [equimur.

jl

in

EU

Jf

R. L oF.. Semper in dubüis bemigniora praferenda

VAAUN

funt. R. 1. 56.ibid. Dubium autem eft, an fideles

e liberali munificentia dederint Clero bonalnon

p

impofirà oblipatione ex juftitia fuperílua expen-

[

1]

dendi in cauías pias, an fine hac , folum ufüm

le-

fi

p

bonum fperantes; Cur autem non poffintC

gto Qt

D €rg'0 ]

zico affignari ftipendià, quorum ex inte

domi

tir

| Dz Jonr.

185

l Wtf

dominus, cum talia ftipendia in otmni Republi-

WM

V

ca Miniftris affignari fcleant ? Etiam prime

W)]() fl

r—]

fundationes vel integrae vel magna ex parte ali-

Htrg,

|'cubi perióre, & ex infinitis, ut ita dicam, piis

7/? JJ(V

fandationibus fuperfünt, quafi queedam & nau-

I

frapio tabulae, quz tamen oftendunt pauperi-

?!'jis , bus olim fatis provifum fuiffe. Demum in pof-

ij feffione funt

Clerici.

[/

I

Hc fententia obeft. pauperibus ;

Vs

j

nj//y

fovet luxum , cum Clerici fint pauperum tuto-

f*lï [

( ï,mw

re. E. r. Proderit magis pauperibus, fi Cle-

n

rici dicanrur nullius rei domini, Íi divites nil

"

AU P

poffint habere de altari, fi & fuperflua 2 patri-

monialibus, & quafi patrimonialibus ex juftitia

mo/nrndts d

1

dicantur expendenda in pauperes , fiidem dixe-

ris de divitibus fzecularibus.

2. Non fover lu-

ibf mont

xum, fed tribuit cuique,. quod fuum eft.

3»

i n üpe

j onebant

Clerici tutela refpectu pauperum non eft talis ;

qualis in jure & refpectu pupillorum.

D. Oi

T füs Dons

Iufl. 2. Dominium in deicommiffo eft gra-

vatum onere reftituendi, faliem. poít mortem

vt d past

fübflituto, ergo & dominium Clerici in bonis

,af

TT T

beneficii eft gravatum . onere largiendi füper-

fluapauperibus. s. /V.C. fübftituto ad fideicom-

YT

i, lm

miffum jus quefitum effe, patet ex voluntate

exprefía primi fideicommiffum inftituentis ; un-

n r

de (fubftiturus poteft agere ad revocationem

dl u

Clero bot

malélalienatorum. — Nihil ejusmodi habetur de

pauperibus refpectu Clericorum.

la?

Olji. 1. Clerici nequeunt teftari de acqui-

hi, ü)!umt/i

fitis per Ecclefiam c. z. 2. 7. 8. 9. d

Tiflamen-

p

Prob. C.

um Domini.

qalt

ii verg'o non (unt eor

M 4

Quia

q

184

Dz Jonx.

Quia nemo de rebus pleno jure ad fe fpe&tan-

PT

tibus prohibetur difponeretum inter vivos, tum

qenoam &

mortis causá.

EK. r. Etiam Clerici de ftricto

(

jure veteri nequeunt teftari ad cau(as pias, nifi

PC

quoad modicum quid. C. velatum 12. de Teff.

soip

Unde N.C. cumprobatione: W. 2.D.4. Nequeunt

iter ci

J

ex defectu dominii N. ex impedimento legis

pEEC(!!

AL

teftamentum Clerici de his bonis vetantis, ne

j

ss

fc, ftuderet accummulandis opibus C. — 'T'eftari

/

inddp

nequit impubes, amens, licét dominus fit. Qui

Jurere copit , €9 flatum , €7 dignitatem , in quaf uit,

jl m gl*

€g magifivatum , & poteflatem videtur vetinere: fi-

j u

eut vei fu. dominium vetinet l. 20. ff de flatu bo-

gdudis]

(krias

um -X 3. D. 4. Nequeunt de jure com-

muni C. accedente Facultate Pontificià IN.. An

p M

al

poffünr etiam $ confüerudine fáltem immemo-

riali?

Affirmat cum variis Pichler, quia hác

gnC.

|

W

N

confüetudine obtineri poteft; quod poteft ob-

r

"

at

tineri per privilegium, ergo

C. 26, de F. $.

A tiued

€. 9. de Offic. Ord. i2 &. nifi obftet inhabilitas per-

ahihi

Íonze per privilegium priüs habilitande. Sed

| ii :gnjagv

per privilegium Pontificis obtenta eft facultas

Mp

teflandi de Ecclefiafticis ad caufas profanas ex

)

MI,

dictis, ergo: dicunt rationabilem talem confüe-

M -'M Í

tudinem videri, ut fc. prodigalitas refrenetur]j

f?

nobiles & egregii Viri ad ftatum Ecclefiafticum

L

fï!g'mïg

L:

alliciantur. ^ Negant alii;.quod Ecclefia tali

D]

con(íuetudini continuó contradicat,

An ali-

hn

W

cubi leoitima hujus rei confüetudo intro-

lu

ducla fir, fc, validé & licité teftandi ad. cau(as

fifiji

li

profanas lege contrarià per confüetudinem in-

J!,nfcj

lf

firmarà; uti nonnulli contendunt, ad eos deci-

er

l IT

|

U

Dsz Jun&

185

90

€Iemm]r

! dere fpe&tat , qui contradictorio judicio exorto

! fenrentiam ferunt.

lin(;

j

n

O. F. Si Clerici exlege tenentur ad fuper-

j l?[l!/,u/;

| flua expendenda in uíus pios; ergo nonexpen-

4n

dendo ita peccant. &.C.non tamen tam facile gra-

]4

l

* viter acin furto. S.Th.quodlibeto 6.a. 12. /Voz

X

'/W)nm

Cïc; eccat amovtaliter , etiat

nfi fortà aliquid plus in fuos

VU f

!

: gfucomvertat, quàmopo

vteat. Etad 4. Szautem ali-

O :

Wt quis mom enultum in talibus excedat , potef? bonáfide

Wsf

[k feri ab aliquo , quivult fécundum decentiam [ui fla-

UX, fug movem gevere bis , quibus comvivit.. —

VU t

Jufl. Ergo & peccar donarta ralia à Clerico

nj Mjài ad

caufas profanas acceptando , facit enim, ut

Wt« Clericus fiat im

"

potens ad dandum aliquid cau..

:Pom:r?qz N fis

pis. mde Lugo D.l Si petendo &indu-

eEjffm T

cendoad ira donandum moveat ad aétum pecca-

ii

5 W minofüm C. fi mer& acceptet N. hic non coo-

quipot

I! peratur peccato. Quando materialis fit & licita

( T. talis cooperatio e. p. in admittente Sacramenti

'málts adminiftrationem à

peccatore , in redditione de-

üuit $ biti conjugi voro caftitatis obftricto &c. Vide

u d 'Pheoloeiam Moralem.

Áepoinis &

Obj. FI. IAutb. Collat. 1. Novell. 3. c. 3. Ut

wmti- alie expenfee, que fiunt. ex Ecclefüaflicis vedditibus

"

U CI'Ca pios evogentur a&us €g Deo placentes; & po-

[xialiar flea;. Sciam autem. Deo amabiles Oecozomi, co9

Rolda t qué aunc 9 pro tempore futuri.[unt , quia fi quid

p M* preter bec egevint , cg divinis [uppliciis [ubjacebunt,,

gwb E 9 ex fua. fubllantia indemnitatem [auclifrme pro-

Qd d o

curabunt. Ecclefie.

Hzc autem lex cüm jufta

v

fit , nec Jure Canonico corre&ta, nec peccatum

Canonico admiffa. | &.

j d

-nutriaþ cenfetur à Jure

toto

M -5

186

Dr Junr

toto- hoc permiffo lex eft , qualem & ftatuit Ec-

yfadutet

.:Haüd'l qit

clefia; Oeconomi autem meritó: aditringuntur

ad reftitutionem ,

dum de rebus Ecclefie,

] &

quarum ipíi Domini non funt, quidpiam füb-

ccurtete

ducunr.- ; imperaror Juftinianus . 34. €' 50. 6^

y diuot d

zdutb. Presbytevos C. de Epifcopis . Clericis bona

lo m

^

?

n

Clericalia in cenfüm peculii quaficaftrenfis quod

ga [vl

peculium qui haber, haber ejus dominium) re-

!

D

tulit,.etiam teftandi de iis faculrate datà, //cé£

n

j&5 (

fub paventum . poteflate fint. uri habetur autb cit.

Quznzs. Cujusfint res à beneficiato & reddi-

h käW

Wi

al

tibus ecclefiafticis emptee? &. Sunt beneficiati;

non Ecclefie. Aatío ef], quia fürrogatum fa-

D

pit naturam ejus, cui fubrogatum eft. c. 3. 67

ts l

Jlripol

4. Ut lite peudente. mibil inmovetur.. Ex non eít

j Wanl.om

ratio, cur negerur eis dominium rei per pro-

Decreta incon-

vaDont

priam pecuniam comparata.

trarium citari folita, e. g. c. 1. X/7. 4. 3. €- 4

Ji

]

tm l

XII. q. 5..c. 2. 89 4. de peculio Clevicorum : intel-

|

| fin

liguntar de rebus emptis & bonis ipfius Eccle-

fia; de emptis & redditibus quidem beneficiali-

bus non fuo tamen, íed Ecclefie nomine, de

tempore, quo nondum introducta erat divifio

bonorum Ecclefiafticorum in fuas partes, de

pracepto Ecclefiaftico.

À

i

"l'olerat quidem : Ecclefia. queedam veré in

fe & intrinfec illicira ad avertenda mala pravio-

hn

a c. 6. d. 4. €9 c. 19. de pralendis ícribit Inno»

)

cent. III.. Cum multa pev þntientz'rzm £oleventut ,

7)*

que fi dedu&la

juerint i2 judicium , exigeute jufH-

Ill

[

Non tarmen dat Eccle-

26&[q

qhu

;'viä 1101 deleant tolevavi.

I

|

&

mäü[lbus) a

i

j

Dz Junx.

Y$7

j Yqu

!

fia facultatetn talia faciendi , uti fecit in facultate

T mern

m

teflandi data Clericis etiam ad cauías profanas.

Licet & dives Laicus & Clericus debeant

A0 f

lil

41f

füccurrere pauperibus ex charitate; & Laicus

^y,///w [

ür ditior fzepiffimé meliüs füccurrere poffit;

Clerico tamen meritó magis commendatur er-

j

!

[r

ga caufas pias liberalitas, quod turpior in hoc

/n. GJH?//)/.Dm;ï.'.'

fit avaritia, quod & priícis Ecclefie moribus

NIIpIT]

L

l

hofpitalias magis eum deceat eriam profufa in

lii

indigentes, quod fit fine cura pofterorum &

familie, quod precepto Ecclefiaftico ligetur,

VN

U U

mandante fuperflua expendi in caufas pias.

Vi rmpan

Denique his Articulis citati fünt & Gratiano

d t

textus, qui, üré mercibus Pfeudo - Ifidori , cri-

'OQBTFFH

00f

ticis fuppofititii videntur, e. p. Epiftola unica

[

|perg

Urbani l. omnibus Catholicis. Licet autem Ur-

; Dlmf[a m&"

:..

banus Pontifex non ita fcripferit, fenfus tamen

TOU EY

feculi noni inde patet, quo recenter confictee

A0l

TU

Pontifcum illorum Decretales Orbi obtrufae

fuünt. &c.

visipfs D

um p

CAPUT IV.

Hie o

il d

De Objetto Domini.

[is ss

ARTICULUS I

ydm v

n bowo babeat dominium vite s

um r

anembvorum 2

ji (bl

m n

]

o?à. Res omnes fuüblunares objecta dohi-

z

N

nii humani effe, conftat ex Gen. c. I. V.

TT

—X

t d

j

26. & íqq. Ubi homo praficitur omnibus ani-

mantibus, arboribus, germinibus , &terre uni-

MoSI

188

Dsg Junr.

veríe; ut els dominetur, atque fibi in fuum

f

«

W

N

ufüm fübjiciat.

jm

Dixi, res fublunaves: orbium enim coleftium

dcl

g

domini proprié dici non poffumus: cum no-

gii [ 0

;','«,BMIO ij

ftree difpofitioni fübje&ti non fint, ut inferiora

corpora, quz contrectamus , & ad noítracorm-

- pl

moda aptamus. S. Th. z. p. q. 96. a. 2

i

Prater externa illà bona funt alia adhuc

r

naturalia, & moralia, quse hominis naturam vel

PT

conftituunt, vel intime afficiunt , videlicet vita,

j jf

membra corporis ; bona fama, libertas &c, de

mobent:

baid

quibus hic difputari folet, quo jure ab bomine

potfideantur.

Ac Martinus quidem Ledefina

tj J

in 4. q. 18. a. 1. dubio 5. pluribus oftendere la.

Tomren,.

borat, hominem quemlibet effe füe vitee do-

dmentü

minum.: Contrarium tenent S. 'Thomas q. 64.

velonorur

insi m

8..5. ad 3. Cajetanus, Dom. Sotus , Franc. Vi-

étoria & alii communiter, eum quibus

hf

Dico /J. Nemo dominus eft vitee füee &

| 't»"

1

n

j

membrorum.

Prob. 1. Deut. 32. v. 39. Deus

| dam

foli fibi jus vitae & necis competere protefta-

tur: Zidete, quod ego. fum folus, €g' mon fit. alius

tlf

JDeus , preetev me:.. Ego occidam &2 ego viveve fa-

ls d d

i

ciam. Sap.18.v. 13.. Zu es , Domine, qui vitee

€2 mortis babes poteflatem . . .. Homo autem occi-

UE

dit quidem per malitiam egc.

Xl

Confentiunt Ss. Patres, ex quibus Augu-

ftinus l. 1. de Civit. c. 20. Aeflat, inquit; u de

j

tj

M

Lomine intelligamus illud ,. quod ditlum'eft :...Non

ts h

N

occidess mec. alterumy evgo mec te.

IVeque enim

j li

dit.

Jj YT

qliud quam bominem occidit , qui fe ip[um occi

Ea-

i

D.E ]vnE.

189

"

D d.

[

!

Eadem erat doctrina veterum Philofopho.

rum, ut Ariftoteles ], s. Ethic. c. 10. & Cicero

uI

]. de fenecture refert, Pythagoram dixiffe: ZVe-

miai fas effe, imju[fu fmperatovis fummni Dei, de

V,

vefidio €g fZatione vitee difcedere.

&&äMä

Prob. 1. Dominium eft earumrerum, quas

(4i4,

noftra induftria nobis adfcifcere poffüumus, &

Qüïækaä

ro arbitrio de eis difponere: atqui nemo po-

UM

teft (üa induftria vitam fibi acquirere, aut fe

l rnig

ipfum jufte occidere; nam Exod. 20. v. 13. id

ihbüü&ïä

prohibetur: ergo.

V p

Deinde dominium füpponit hominem, &in

quim l

ejus arbitrio fundatur: atqui vitanon füpponit

histfnn

hominem, nec ab ejus arbitrio pendet: Sedeft

deiznei

fundamentum omnis dominii humani aliorum-

MU

que bonorum; igitur non poteft effe objéctum

J Pranc

humani dominii: Sicut füundamentum omnium

p ts

accidentium nequit aliquid accidentarium effe.

4 vite f

Denique dominium requirit ordinem quem-

*

p»)

Y

dam & habitudinem Superioris ad res ab fe di-

?

gt

podi

ftin&tas fibique fubjectas : atqui nemo à füa vi-

11

j

hs

ta & fübftantia diftinguitur, neque refpectu il-

]. w)f//l

lius poteft effe füperior: ergo neque homo ;

nec Ano

a, t

o

elus, ne

que Deus vitz propriædomiþ—

j m t

nus effe poreft.

Dico IJ. Necrespublica, nec Princeps do-

minus eft vitee. fübditorum.

Prob. J.. Solus

yhs r

,Ingit; £

Deus titulo. creationis eft. perfe&us domínus

m j: H

omnium viventium, ut nuper ex Deurerono-

, Ms

mio & Libro Sapientie indicavimus: ac dum

T ii

Exod. 20. v. 13. dixit: Von occides. Caedemin-

j

:

nocentum non privatis duntaxat hominibus

pïOE

/

190

Dz Junsz.

( i

prohibuit, fed etiam füpremo mapiftratui , cui r

tUf i

infra cap.23. V.7. Jzfontemn, inquit, €9 juffum

"05 occides.

. üij

jjus inre

Itera Exodiat. v.20. Qui pereufferit. feroum

ans, T

füum . vel ancillam vivga , $9 snovtui fuevit inma-

xnas d

nibus ejus, criminis veus erit: ergo & magi(tra-

qyem

rus füpremus crimine fe obftringet , interficien-

do innoxios homines liberos.

niea d

[ pl'üü'yb:flï

Prob. IJ. Perfe&tus dominus poteít rem

fuam pro libitu, etiam folius voluptatis caufa;

vlie d

muim u

deftruere: arqui nulli fümmo rmagiftratui hoc

in fubditos füoslicet; fed folus Deus, qui om-

Wiosl,

ais ia

nibus vitam dedit, poteft eis, etiam innocenti-

Wil p

bus, illam adimere. Erpo.

Coif. Nemo eít dominus membrorum fuo-

ib pl

rum, íed cuítos tantum eít ufuarius, ut mo-

Ü E Í

W

do probavimus: ar quisque privatus eft pars

Lr

njpl

PT

& membrum reipublicee ; ergo respublica non

habet perfectum dominium 1in.privatos.

Obh;. J.cout. 1. Concl. Qui alterum mutilat

NI

Q1

aut occidir, facit illi veram & propriam inju-

riam: ergo alter habet jusvite & membrorum.

TU

TMj 108

& D. Cozf. Alter habet jus vitee & membro-

rum tamquam verus & perfectus eorum Do-

ET

J

minus N. ramquam eorum cuftos, ufüarius vel

kl

ufüfructuarius à Deo conflitutus C. Ex hoc

jure poteft homo alter. vendere vel donare jus

utendi füo corpore & membris quoad certas

actiones.

D]

Jufl.1. Ad dominium perfe&üm fufficit ,

poffe quemquam difponere de re ad omnem

quod

h

j

l

J

ufum lege non prohibitum; ergo ex eo

intere

i

JJ

Dz Juxs.

19Y

T

. jnterdicta fit. ceedes fui ipfius, non recte conf-

VM

citur, hominerm non effe dominum füz vitee,

. D. Conf. Non recte id concluderetur, fi (ui

d

/ lii

!

ipfius interfectio non liceret tantum per acci-

dens, ratione prohibitionis, ur multe difpofi-

/ [j

tiones de bonis vinculatis non licent C.. cum

lts

/mlr.

autem cades füi ipfius nemini liceat per fe,. di-

re&e ac defeétu juris & poreftatis, non reéte

r]'nus tl n

ex prohibitione illa concluditur, neminem vi-

Vi

m

te fuz dominum effe N. .Licet bonorum quo-

) g

IN

M

rundam ufus quandoque illorum dominis pro-

WR n

hibitus fit; occurrit tamen cafüus, in quo idem

; n

u(üs liceat:. poteft enim omnia bona füa etiam

vinculata proprer majus bonum commune per-

MRU

dere: fe ipfurn vero occidere nullade cauíà po-

Ltn, u

teft; ergo fignum eft,

jusac poteftatem in vi-

as d r

tam fuam ipfi deeffe.

pb

Infl. 2. Dum Philofophus ;. Ethic. c. 10. &

jriaos

S. Thomas q. 64. a. . fcribunt, ab iis qui fe

dlerum m

occidunt committi injuftitiam contra rempubli-

prprám n

cam, docent peccari contra juítitiam legalem:

Amendrondt

atqui juftitia legalis non obftat proprio. domi-

t Lmemin.

ni6; ergo ex auctoritate illa non probatur , vi-

Ts

tam & membra non fübeífe dominio petfecto

s r

hominis.. m. D. Maj. .. . peccari contra ju(li-

C E

tiam legalem folam N. eriam contra jus aliud

i donge j

Dei (aperiusC. S. Thomas in .. Z2 , inquit,

s quoad ati

eft donum divinitus bomini attributum , $9 ejus po-

zeflati. [ubye&hum , qui occidit & vivere facit. .. Ee

e&um II

ideo qui [e ipfum vita privat , in Deum peccat : fi-

i

Omni

cuz qui alium [ervum intevficit , peccat in dominusm,

10

gU*

cujus eft fervus. eyc.

Et ad 1. Occifío fui ipfius

li

N

d

þä Y

195

Dz Juzz.

f p

qer compavationem ad communitatem &5 ad Deumn .

,

pabet vationem peccati etiam pev oppofitionem ad

yus

- dHf

j

ufiitian..

- Olj. II cout. 2. Coucl. Princeps po

teft in. j dl

terficere nocentes, & exponere fübditorum viz 4qs*

tam in bello; ergo habet dominium perfe&um in, /

in vitam fübditorum. — &. /V. Corf. NNon poteft rifcir

Princeps pro libitu fuos fübditos interficere; .

Ts

aut morti exponere.

Quando aütem fontes TE

interficit, agit u Dei miziffer ; vitidex in iram & qhut

13.V.4. ltem interficien: n5

J

ui imalum agit. Rom.

d

o malefaétores, & fuüorum fübditorum vitam Juini

& corpora exponendo in bello, agit ut cuftos

ao d.

tranquilliais & boni publici: Sicut homo tit

| Jl

cuftos vitie füce refecat membrüm putridum & jnátni

1

i

partem corporis pro falute totiüs.

Un

niblimm

ARTICULUS II

&

Mu

[

i

pitmg

Utrum. Homo fit. Dominus fame [ue

fs. [

€? Lonoris ?

fvbf

tjlrn)

ota. S. Antoninus part. 2. tit. 2. c.2. $. 3.

N

Joan. Major in 4. d. 15. q.16. Silvefter V. |riziig

Detractio. q.3. Cajetanusibid. &q.73. a. 3. ne- hgo.r

j.

gant, hominem füae famce dominum effe.

' M

contra id affirmant Navarrus c. Zgrer verba. n

|

ln gondanææ

1e6. Adrianus, Dom. Sotus & plures alii, fe-

*WW

cuti S. Thomam, qui q.73. a. 4. ad 1. ait* C

Wi

jusque effe avbitvii detvimentum [uce fame pati , ri-

Ohïïï&äïünw

[ hoc vevgat in periculum aliorum.

Wi

Dico /. Homo fimpliciter eft dominus fue

Ug

iü

fame. Prob.]. Quilibet honorem & famam

li

d

indu-

'N,

LT

Ds Junz

I93

l

Al

indufiria propria fibi acquirit & auget, ficut

(divitias. //. Nemo poreft condonare, -quod

. non eft fuum: atqui reftitutionem fama poreft

quis obtreétatori condonare: ergo. ///. Po-

rf

(lnjy

teft quis fe ipfe infamare, v. g. perendo confi-

!lium , ad fatisfaciendum pro peccatis Deo, ad

I! W

l

l! eedificarionem fidelium

; utS. Auguítinus fecit in

LU

libris confeffionum, & latro ille gravitfima cri-

Y

"ts mina palam faffus, apud Joan

j

nem Climacum ,

t

radu 4. ; item ad vitandami füperbiam , aliosque

inierin:

onosfines, Imo tenetur, fe ipfe infamare;

"W euialioqui famzealienze

ïlP» Q9 non poteft.

» quam lefit, conful'ex'g

X r hn

Dico 1. Respublica habet etiam jus quod«

inpms da

m & dominium altum in famam fübditorum.:

(003

Proh, 1. Respublica tale jus habetin caetera bo-

na fübditorum, eisque in omnem ufüm necefz

Mi

farium ad bonum communitatis uti poteft: er-

(wjy Bo idem cum proportione tenendum eft de fa-

macivium. 77 Civis quandoque feipfüm in-

famando facit injuriam reipublicae, faltem con-

110f tra juftitiam legalem; poteftque tanta effe rei-

i idlir! publicee infamia,

ut gravi fe peccato ad(tringar.

124 Ergo.

unde. I

OD;. 1. cont. 1. Concl. Poteft quis injufto mu-

lii tlatori eondonare hoc facinus, nec tamen in-

irsdi! d concluditur, nos effe fimpliciter dominos

4j.:/| membrorum noftrorum: ergo licet poffimus.

jjiji/ Obtre&tarori reftitutionem fame condonare;:

l

nonfequitur inde, nos fame noftrz fimplici-.

;&äomänu;(æ ter effe dominos,

R. /V. Cop. Non eft par

"T utriusque ratio. Muuilatus non condonat ; nifi

[

atig-

194 :

Ds Jus&

fatisfaCtionern pro illara injuria, & reftitutio- m

fiem pecuniee pro damno fecuto: quodfíi mem«.

firt p

Paroch

brum ipfüm reftitui , ficut fama, füis uübu

offet, non foret penes murilatum reftitutio-

; gendum l

ji

ftiem iftam ei, qui illud amputavit; condonare,

; quii

O. II. S. Auguftinus l. de bono viduitaris

a

'xu&ïitiaml

c.22. Ícribit: Confciemtiam moffram e[fe nece][ae à

a m

eiam nolis , famam pvoximo , ac proiude crudelem -

atna

du

ef»

ui famam uegligit.. Ergo nemo e

:

D

n ü

fuce dominus.

í

g. V. Cotrf. Si crudelitas eft, fa-

r

i

mnam füam nepligere, certe contra juftitiam "

m'me [*.Q

non peceat,

qui famam fuam negligit aut pro-

Juoiscot

Crudelitas eni

m non adverfarur juílitias

Vicit :

p

put, t

fed clemen

tig, ut .B. 'Thomas diflerit q. 159.4

s

:

gpadrur

j

9. I.

*

,qu p

ftitiam, qui fa«

Juf. Se:pe peccat contra ju

iij

znam füam vel negligit, aut a

liquid admittit;

d

It dà

unde fibi infamiam acceríat: ergo homo nou

wmd It

habet dominium fuce famae.

k. Difl. ,Antec. - i

l:

"

ui fuam famam vel neglipit, vel prodigit; -

j

a

fe, quod rem :

n

fape contra juftitiam peccat per

[

l)

(

/

ll

non füam negligat aut prodigat, N. per accie

H

04

dens & confequenter; rati

one damni proximis $;

Non habet füze fa-.

Euf

inde illai C. Diff.etiam cons.

h

T

mze dominium plane exped

itum

m C. non habet J:.

ditum N. . Poreft:

l

Til !

dominium ligatum vel impe

noxia &

2

WMW :

fama alicujus ita pluribus aliis effe ob

; xï*iuü

oblipata, ut illius infamia in horum grave d

i

innum redundet: Ita farna patris ex naturatuá

3 Wjo

Ti

obligataeft filiis ,

fama unius conjun&ta eft cum

ut teftatur Ecclefiafti-

lll

fama confanguineorum ,

li

€us c. 41. v. 10. JJe patre impio queruntur

filü

üommrp

que

:æ

hi

] iniuri!:i "

Dz [unr.

195

Ut euopiatm propter 22um fuut in opprobrio. Præte,

li.; rea fünt perfonee public, ut Epifcopi, Abba-

LOW

tes, Parochi, quibus fama bona neceffaria eft ad

MULUN

!

egendum fubditos ex officio jure ftricto debi-

y.fu

ito: quibus in cafibus probabiliter peccatcon.

! W/f;'//// /

ra juftitiam , qui f& infamat, non quod fe fa-

V

"

ma privet, fed quod coníequenter proximig

Uremg af

damnum grave füi infamatione inferat : perinde

i j *

cis, qui domum füam incendit, aut diruit

ATU

4

revidens incendium aut ruinam vicinarum ze-

D

*

D/

jum inde fecutura.

In cafibus ceteris ubi tan-

ii

!

t

ta obligatio non eft, qui fine juíta caufà fe infa..

í

mat , contra caritatem agit fibi & proximo im-

VTETR

AI

pendendam: ficut qui pecuniam füam prodi-

!

pit; qua proximo prodeffe poffet, peceatum

!

l

"

T l

.

l

L

J

contra liberaliatis virtutem committit, q. 119.

TU

Qf

, & 2. atque etiam contra caritatem.

Quo fpe-

&lat, quod Eccli. 41. v.

15. monetur: QCuram

J

"

t UM

t

. Bale de bouo womine: boc enim magi$ permaneli£

j qudm wille tbefauri pvetiofi €? magni.

xl n

|

Objic, 177. Non licet Principi aut magiflra.

uN p

ni

; etiam ad commune bonum, infarnare füb-

um proum. dit

bsie

um eifal(üm crimen affingendo: ergo res-

publica non habet dominium altum in famarm

( n hd

nN

'fübditorum. | g. V. Conf. Non licet reipublicae

ona fübditorum obtentu falfi criminis fifcoad-

fs i

"dicere, aut ad ufüs communes etiam in necef-

n f'^ fitare adhibere, etfi dominium altum in omnes

f er t

fübditorum facultates habeat.

N

t

|

i

C)). Hominem aliquo modo dominum effe

funt

Ecclem?f

do.

norum fpiritualium, que 2per:incn;: ad

Wam

gra-

p

j

196

DE ]vn£.

1

[

m

siam gratum facientem , ut Canus; Reletione

o

de Ponit. p. 4. ad ?. & plerique recentiorum

j

contra Dom. Sotum exiftimant.

iNam donis

sudi n

iftislibere utitur ad fuum profe&tum fpiritua-

Dio l.

vius dom

lem: neque dici poteft, quod peccando gra-

tiam amittens, fpiritualiter contra juftitiam

1 M

aQ

apat; alias in quolibet peccato mortali crimen

peculiare duplex commitreretur , tum contra

uT,

m

juftitiam, tum contra virtutem aliam peccato

j

eppofitam.

Bo

Nec vefevt , quod gratia a folo Deo donetur,

[ NI

|

nec humana induftria comparari poffit, ut de-

finitum eft in Concilio Arauficano II.: multa-

iDesiso

iBrodun d

rum enim rerum dominium ex liberali aliorum

donatione adipifcimur. |Quamquam etiam ho-

]

hii í

1mo ipfe divinis donis gratiae gratum facientis

ia Hf

libere cooperetur, nec fe habeat mere paffive,

tss r

u d

ut in receptione prophetie ; linguarum, mira-

eulorum aliarumque gratiarum gratis datarum,

Wi i

feiil

quz a folo Deo peccatoribus etiam fine previa

ipforum difpofitione infunduntur: neque libe-

A

rum eít cuiquam, donis ralibus quando, & in

hij

quaántum voluerit uti. vide Num. 23. & 24. in

bj!y"c;:kæ&mg

Balaam.

Q n

i

ARTICULUS IIL.

lel]y

|

A

Utum bomo po[frt efe. domiuus bominis

W&ïi«:.ï

V*l n

altevius $

] 5," W

of2. Solum Deum dominum effe directum

i

N

omnium hominum fàtis

robatum fuit

y

lii t

&xtl. Quapropter hic felurn difputamus; an

L

m

Dz Junz.

192

hW Capm

] RäK

m

ln

QU

N

& quomodo poflit homo habere dominium

&l

w utile in hominem alium, qui amiffa libertate

,* naturali evadat illius fervus?

l r

'hIHIp

Dico Z. Jufte potuit induci, ut homo fit al«

!qdæm

! terius dominus, & alter vere alrerius fervus,

t (

[

0 mj

Proj. ]. Mos ifte jam à prifcis Szculis fuit jure

: gentium & civili introduétus, ur conítat ex In-

Yl [ ], [ym

vt flit. titt. 3. 4. & (qq.

Item ex Pande&t. 1. r. titt,

UUR s &c6. ]. 19. tit. 7. &c. — Et Cod. L.6. tit. r. &c.

Et in decreto Gratiani dift. j4. Et ex l. 1. Poli-

tl

tic. Ariftotelis capp. r. & 3.

n v

Prob. ]J. Eamdem fervitutem approbat

AU

r

rj

l: Deuslocis pluribus veteris & novi inftrumenti,

"ür Exod.21. $2 emevis

Jfervum Hebreum, fex annis

RE

]

: ferviet tibi: in [eptimo egredierur liber gratis. Le-

m wit.25. v.45. Deuter.20. & 2r. V.I4. ubi va-

i«b pieleges variis fetvirutum generibus pracri-

lp buntur.

Sed & Apoftoli precipiunt fervisy

^pisüm ut obediant füis dominis, & jura fervitutis ob-

n fervent. r.Cor.7. v.2r. E

phef.6. v.5. r Tim,

mrmwi 6.v.r. I.Petr.2. v. 19.

ysquad d

Prol. I11.. Ratione. Homo habet dominium

421 utile vite & membrorum: ergo poteft illud le-

gitime in alium transferri

, & alius alterius do—

minio fubjici,

li

Dico /I. Duplici ratione poteft alter alterius

ervus effici: vel

propria fua voluntate , vel ju-

p [

Íta neceffitate.

l. Ac propria quidem voluntate quis fe fe

gdi* elterius fervituti addicit per liberalem fui dona-

m

tionem, cujus exemplum habetur capite Exo-

:

Di

uumus;ï

| nüper citato; v, $. Qyïgþ ;iixm't [ervus :

igo

198

Dg Jvnr.

ligo Dominum meum , eà uxovem ac libevos, uon.

" po(fum.

vediav liber. . . . evit ei fevvus in. [ceculum.;

"T

aj t d

Poteft etiam aliquis alteri fe in fervum dedere

per fui venditionem aut contractum fimilem,

T

m dl

Lev.25.v.39. Si paupevtate compullus vendiderit

fé tili frater &gc.. EX quibus verbis apparet,

i

u

ddf) W( T

]

[

quod, fecundum legem divinam , potuerit quis

/

án fervitium emere , quem fciebat hominem effe

s

liberum:: quod jure Romano non licebat; /..De

ij WW HJ

bevis. ff. De libevali caufa. — Itaque ut quis ac-

A.

quirerer dominium hominis liberi; debebathic

at

alii fe committere , à quo tamquam fervus ven-

| i

deretur, putaretque emptor, fe non hominem

j Sed&h

m ddds

liberum, fed fervum emere. Idem jus civile

zetatem viginti quinque annorum in vendendo

Lt

i $n

xequirit, qua contractus fàtis liber cenfeatur;

& ille reclamare poffit, fi injufte vendatur. 7.1.

n at

£5 4. Quib. ad libevtatem proclamarve 101 licet. &

mf

Inftit. De Sure perfonav.. $. Servi autem. ubi ita

dpiitm

habetur : 7Zuz 3uve civiliy cum liber bomo majot

c hus

viginti annis ad. pretium participandum fe [e vt«

a

vumdavi pa[fus eft. « Ipitur & venditori & ven-

t rl

dito debet conftare hunc effe liberum. — Deni-

lii

que opus eft, ut venditus pretium participet;

iil

t ui

ex L 1. ff. cit. & l. IVon ideo. C. de liberali cau[a.

Quo contractu onerofo , quem le

es civiles

LOm

:

ere dona-

exigunt, plane irritam videntar red

Vi

tionem fui in fervum.

Ts

IIL Ex jufta neceffitate tripliciter accidit,

[ &Ohm

ut quis alterius dominio fübjiciatur. Nam frie

ano in peenam delicti ficut multi per leges hu-

5j i j

manas morte mul&antur, ita & libertate pri-

Dd

VaL

"At

1

Dr Jugx.

159

M

[

n;

ï

.f

"]

"tiwari. poffunt. -

Prefertim bello jufto csptiz

[

u

L

í

& Namea, qu& ex boflibus capimus jure gentium ,

T

ïen i

Atn,,hï:q

(j

: flarim moftra fiumt: adeo. quidemy ut &9 liberi bo-

ii «00 T

j

v mines in [ervitutem uoftram deducantur. Jufi. De

WJ(WIM

verum divis. S.17. Quapropter etiam Seyvi ex

ls .

l

i eo appellati [unt, quod [mpevatores captivos veme

nec occideve foleut; quà

Vïl'/üim/. j

Qw dwe, ac pev boc [ervare

"ntn: eim smancipia dicti funt ,

eo quod ab boflibus ma«

Urisie]) mpeapianrur. Ibid. De juve pevonar. $.3. Hine

""üü Sofia, ccw7/ac greece; d7rà v5 co sv lervares

M d

nomen perfona proraticee apud Terentium in

Nondew

Andria.

Mi

Sed & leges civiles

& Ss. canones fervitus

: llnpai

tem delictis decernunt.

Nam À. Si manumiffus.

Vr rv

& l. Lilertine conditionis. C. Delibertis €y eovum

t r nf

likris. Servus manumiffus, vel ejus filii ob

fbv

ingratí animi vitium ,

cujus a patrono in judi-

p t lt

convicti fuerint

cio, vel apud pedaneos judices

"r ten, U

ad [evvitutis nexum ve

ducuntur.

In Decretalibus,

d hm m

c. [ta quorumdam. D

e Shudzis. ftatuitur, ut, qui

vel eis favent

duin

ad Saracenos arma deferunt ;

vendiom d t

contra Chriftianos, fervi fiant Chriftianorum;

2.

C.

l. 1

&quibus capiuntur. Et c. Eos qui. d. 3

im prtie.

Cum multe. 15. 4. 8.

Mulier, qu& cu

m Cle-

íftitutoó rem habuerit ;

& filii

jl l

trico in Sacris con

v lens C

ex damnato hoc concubitu nati, fervitute ame

geldeedi:

nandi effe pronuntiantur.

- Secundo , licet patri in magnam

neceffitatetn

2dacto filium vendere: ea tamen con

ditione;

mictt qi

a. M

Ut, cum pater emptori pretiu

m repraefentave-

;

rit, filius libertati reftituatur;

nec umquam

J r

fed retineat

m fubeat ;

| &Lïb:m[e ä"

po[tga liberti condirione

4

arutm

205

Dz ]unr.

fiatum idgenui. À 2. CoZ. De patvibus,. qui fiz 62

,7 «na, quam

lios diffraxevum.

í

Zertio demum a natalibus hanc necef(litatem

)nfeqUiIUï-

()y. u

fübeunt, qui nafcuntur ex matre, qua fuit an-

cilla toto uteri tempore: nam fifuit liberadum

vontra natf

concepit, aut peperit, aut ad tempus aliquod,

durm geftavit uterum, jlacuit, eum qui mafcitur

. 45

]

t

l

jf

liberum majci, quia mom debet calamitas mmatris ei

zocevey quiin ventve ef] , ut habetur $. Ezfi quis.

gj nal d

JMufl..De iugenuis.

atf g

JDico J[1]. Finitur

Servitüs modis pluribus.

i t

D

T. Manumiffione varia, de qua Inft. e lilerti-

W

g

zii$. $. 1. modo ne haec fiat in fraudem credito-

j Qu u

rum. $.3. fl Quib. ex cau. mamum. non lictt,

I D

ÀI. Si captus etiam in bello jufto ingenuus &

Qu lo

in fervitutem redactus, fuga ad fuos evaferit:

rgenil

licet enim talibus fugere, qua Statum priffinum

t 0 e

ecipiunt. $. 17. Infl. De ver. divif. & 1.25. ff.

j

de captivis, . MI. Si fervus a. domino expona-

tur, veleperrelinquatur, vel alimentis prive-

£ur. ]. 17. $. 3. C. de laz. libert. tolleg, . YV. Lun.

Qqunjiy

C. .Ne Chriflan. mancip. (ancitur : Quodfi Ju-

MJ* Jf

Qu

gaus mancipium Chriflianum , vel Sectee alte-

At2 n

zius feu narionis habuerit, €9 47 circumciderit ,

'&ngomï*:,;m

i

»ton folum mancipii damno mul&etur , verum ctiam

Id

1

eapitali [eutentia puuiatuy , ipo

fevvo pro pvemio

Wil

f

libertate. donaudo.

j

V. Si Dominus confentiat

àn matrimonium fervi cum libera, hac condi-

tionem illius ignorante. Authent. e guptás.

p M

qua eft Novell. 22. c. 10.

Lj

T

VI. Denique liber evadit fervus, quem do-

AU m

If']

wünus as qutervenieniibus filium [uum gomiaat.

WM»S 1

lt

Int ltl

j

"t

?

Dz Junr.

201

'Deþ"-ï*";ïä'![lnfïït«. De adoption

ib. G- ult. . Serva item concu-

ub bina, quam dominus uxorem ducit libertatem

Wi

g

"

;

" eonfequitur.

Obj. cout. 1. Concl.

Qsdd eft contra natu-

lum

U

ll

ram non poteít jufle induci: atqui fervitus eft

[:

contra naturam: $. 1. & ». Inft. de 7'wre per[o-

nar. & l. 3. fE. de flatu hom. dicitur Jifertas ga-

/07/////////f///dlä

guralis faculras ejus , quod cuique facere libet , qifi

Rj lfs

fiquid vi aut juve probiletur ; Servitus autem

:

A

conílirutio juris gentium, qua quis dominio

Mi n

l

r

n

u

alieno contra naturam fubjicitur: Ergo fervi-

t

ll

l

i

i

tus jufte induci non potuit. . & L. Djfz. Maj.

N

Quod eít contra naturam, i.e. contra prece-

um g

ptajuris naturalis, non poteft jufte induci C,

J

Quod eft contra naturam, feu contra jus na-

Qul d

ture permitfivum, non potuit jufte induci N.

Wm ia

Libertas non eft ex pracepto aliquo juris na-

ij g

turg, fed ex mature permiffione: Hinc dici-

lo eya

tur facultas naturalis; facultate autem homo uti

Liiments r

« non uti poteft, & fic libertas tam moribus

h, D.

quam pactis potuit circumfcribi.

.l Dif.

; Qu f

Maj. Quod eft contra naturam, feu contra jus

Ia

dimmmti

natur&, fecundum fe generatim & in thefi fo-

lum confideratum, juíte induci non poteft N.

r t d

quod eft contra jus naturee fpectatum in hypo-

w n

thefi & cum obje&o particulari, non poteft

m t

jufté induci C.

Atqui fervitus eft contra jus

n, hic

nature confideratum in theíi & fecundum fe

a. Dï W/W

generatim C. eft contra jus naturz fpectatum

in hypthefi & cum objecto variato, N.'. Cum

m n

"

homines fecundum primam füam conditionem

j [

peccato, iniquum

W

i

;Oxlnnes recdti eflent. ac fine

?

tune

202

Dz Junr.

4 lirino

tunc fuiffet, fi alter alterum fervituti fübjecif.

fet. " At poft peccatum originale omnium; &

jp o

períonalia quorumdam, obje&tum feu mate.

ria, de qua jus naturale quid conftituit, varia-

fs lts

a, m

tur, feu porius extrahitur ex numero objecto-

rum; qua lege illa naturali comprehendeban-

senra cond

g p

tur; & juxta aliam juris natura regulam, qua

jus gentium & leges civiles utuntur , dirigitur,

piidedi

; JIf t

ANeque énim efl comtva maturam, [poliave eum,

deits n

quem boneflum efl occideve, inquit Tullius 1. 3.

w

Officior. Quodf a republica jufte interficiute

tur aut mutilantur fontes, etíi vitam & mem-

j s

|er a

brorum integritatem a natura habeamus: quan-

to magis facultate illa, quod libuerit, faciendi,

aAf

Quare etiam

d r t

poterit jufta ex cauíà privari.

d Lufta

Patres fervitutem peccati poenam appellant: ut

Gregorius M. l.21. Moral. c. rz. & B. Augu-

rf

d

ftinus l. 19. de civit. c. 15.. Razionalem , inquit;

q.refl(

!

"

I

fatlum. ad imaginem fuam noluit , nifi ivvationali-

(j

£us dominavi, zom bominem bo:nini , [ed bominem

ln

t

Tif

[j

n

|

pecori, conditio quippe [evvitutis, quve. imtelligitut

at

l

/

yh

j

smpofita peccatori.

l

Coll. . Dum Ariftoreles l. r. Polit. c. r. &5 |iu

AJ

51

j

fcribit: Quosdam natuva fervos effe, quosdam do- |il

$

li

minos, non intelligir fervitutem legalem: Sed |tg

tantum vult, quosdam a natura magis effe ido- J

neos ad imperandum; alios ex defectu rationis | tv

& prudentiee facile fe alienis imperiis ac dire- | 0i

&ioni fübmittere, licet actu non ferviant.

u MQ

JI. Neque fervi proprie tales dici poffunt; | it

.

ümtäg

qui in Germania nuncupantur Zomiges proprits

Luileseueg, Nam etfi; quoad precdiadx fervitia

ings

Jiiz

Dz Jungr.

203

Atüm f

'

'

!

i

T':'aä)&:inde domino preeftanda ad mancipiorum mo-

r

T

t

||rem propius accedant, nec fine facultate a do-

L

"

"i mino obtenta, alio cum fuis liberis migrare

duidr

"ts ipfis liceat: Liberorum tamen hominum jure

T gaudenr, matrimonia enim contrahunt, tefta-

"It« menra condurit deomnibus, qua ad predium.

"l!^« gon pertinent, & per operas fuas, quatenus his

Tntr, r/tlfgir& nihil decedit fervitiis domini fui, fibiaequirunt.

^ f m

IIl Conditiones, quas ad acquirendum

bt us | j, hominis alterius dominium leges civiles Roma-

"Pb norum requirebant, hodiedum non tam reli-

EULU

giofealiis in ditionibus obfervantur, ut patet

1rahabeamuszgw

ex contractibus, queis eethiopes aliique barbari

Xb f

in Africa venduntur, emuntur, & ex modis

i Qu

aliis fervos tales tractandi, quos Reges Hifpa-

um p

nie & Lufitanie aliique Chriftiani Principes

prafcripferunt.

IOT.

Disim, g

IP. Poteft C

hriftianus vere fervus effe Chri'Q

j, nf ii

ftiani alterius, ut Apoftolus 1. Tim,6. v. 2.ait:

^i p

Qui fideles babent dominos , uom contemnant , quia

"I

fratwes funt: od magis [evviant , * quia. fideles

fut €£c..— Nihilominus Chriftiani bella inter fe

x Dkend

erentes neminem captorum in fervitutem re-

d

hi

[

uind.

igere folent: Sed vel lytro accepto, vel per-

mutatione mutua captivos dimittunt. Si enim

r hn

m Sff

imoi PT

omanorum jure captos in civili bello fervos

fieri nefas erat. ]. 21. De captivis €9. poflliminio

du

m £

Qc. $. 4 civilib. diffenfionib. ; Quanto mitius

traCtari decet Chriftianos unius civitatis (an&tee

pn m

js i

ac myíticee reipubl, cives. Eph.2. v. 20.

J h]

p

CAPUT

Dz Jurzr.

204

7 robaut h

^COAPUT V.

TLTA f

af: qi

De Modo acquivendi Dominium in ver, que

«vel uulliur funt , *oel commuues.

g t

Jrindi

ARTICULUS I.

qerpl

ien I

Quo juve fa&la fuerit prima verum divifto ?

) änfm( d

e hoc Argumentotractant Inftit, lib. 2.tit. r.

m

hd a

D

de rerum divifione & acquirendo ipfarum

dominio. Digefíta vero lib. 7. tit. 8. de divifio-

mso d

r t

ne rerum & qualit. lib. 41. t. 1.

Et Gratianus

in Decr. initio dift. $. cum cap. r. S. Thom

:Om

QS

! COTYmUDeT

q.66. a. 1. & 2.

AVota. Epiphanius Hzrefi 61. & Aupufti-

imfilronum

tmyra d

nus Harefi 40. referunt, füb medium Seculi

tertii ex Encratitarum Secta furculum progna-

vibsconf

m af

tum fuiffe infelicem Apoftolicorum, qui, pre-

ter errores alios, denuntiabant, zoz poffe quem-

gaad

"

quam [alvavi , mifi vivevet inflar "Apoflolorum nu-

p

dus ab omni. divitiayum proprietate. 1deo vole-

quaai

,

l

4

l

l

5

bant etiam audire 7Zpotaclici, hoc eft, Renun-

tiatores, quodbonaterrena renuntiarent. Idem

1

;

í

"

110

Hï:[

!

flj

11

j

docuit. Pelagius ; ut colligitur ex Auguftini

i

i

epift. 166. qua eft ad Paulinum. — Joannes item

Bd IN

]

Wicleffus negavit, licere Ecclefiafticis bona ter-

LU I

rena poffidere, cujus errorem damnavit Conc.

Ww.'

"l

3

Q

WL

Conítantienfe SefT. g.

/ JDico f. [ufte facta eft rerum divifio in do-

g"mm P |

finiaprivata, Prol.7. Non tantum nullo ju-

!

re prohibetur hec rerum communium in do-

!

j

ininia feparata divifio, fcd etiam in Ss. literis

ii d

ap-

13

Dz jJunr.

205

TVI

approbatur hoc ipfo, quod þræcipiat dariele-

emofynas ac mutuum fine fenore, donari, de-

LUN

bita folvi: quod rerumalienarum contrectatio-

nem ac retentionem prohibeat.

I

Deinde in Ss.literis extant Sanctorum viro-

Dyi

rum exempla; qui fundos & bona mobilia pof-

[j

fiderunt: ut Abrabam, Ifaac, Jacob, Joíeph

V m )

ab Arimathaea , Philemon,; Corinthii, aliique

hia

innumer!.

t

Prob. [I. "Tribus argümentis, quz S. Tho-

TART

mas cit. art. 2. a neceífitate ducir.

NNam cum

L D

homines a corrupta natura propendeant ad

31 m

otium & voluptates , "unusquisque laborem

communem rejiceret in alterum, perinde acin

diit ld

minillrorum multitudine folet accidere: cum

D m Ses

econtra ad rem privatam rmnagis attentos effe

ho

homines conftet. / Dezzde, quanta foret nego-

Wun, qui, n

tiorum confufio, fi indiftincte quilibet omnia

procuraret? Ordo autem fervatur, cum fin-

y Is

df

guli curam rerum fingularum tamquam pro-

d lod

priarum fufcipiunt.

JDenique inter eos, quires

pocef, f

indivifas communiter poífident, frequentius

üniret. H

conrentiones ac jurgia excitantur: ut inter Abra-

a At

hami Lotique paítores evenit, Genef 13. v. 7.

pynnes i

Huic autern incommodo pacique publice con-

ftcsbonttt

füli aliter non poteft, quam cum, facta bono-

gmav Qot

rum divifione,

quisque portione fua 'c.ontenm?

vivit.

'

y od

'

Dico 17, Prima rerum

divifio facta eft jur&

gentium.

Prob. ]. Hac divifio non eft facta

m

um

jure divino: quia Deus eam nec przcepit; nec

n li[sïa'

ipfe fecit: deinde non eft facta jure naturali,

j

qüo

206

Dz Juns.

ggde

quod reliquit ómnia communia; nec ad illam

of m

inclinat, nifi in vita civili, ubi vivendam cum

p f

aliis eft, & fuppofitisincommodis exhominum

m fenfgm (

pravitate provenientibus: Ergo.

yinqh

Preb. I]. us gentium eft commune homi.

um

num judicium & gentium confenfüs: at primi

-ivfiod d

homines communi confeníu judicarunt, expe-

lia »^

dire ac etiam neceffariam effe hanc rerum divi-

fionem, ob rationes nuper adductas. Hinc

qu gl

^gj t

dift. . can.9. Sus gentium eft [edium occupatio.

g um i

Et 1. 5. f£. de Juít. & Jur.. Ex. oc jure gentium

j'mmmm

végna condita , dominia diflin£la qgc.

n

Obj. 1. cont. 1. Concl. Jure naturali omnia

agl hi

fünt commuriia; juxta c. 7us naturale, d. 1. ergo

RTT

divifio & proprietas bonorum repugnat juri

jul t

nature, etiam poft peccatum.

E. ad Ant. ex-

L nl

li. Jure natura fünt omnia communia, quafi

gotvtdir

jus nature precipiat communionem bonorum;

& divi&oneminterdicat N. Sunt omnia com-

haL d

ROW

munia tam negative, quia jusnarura bonorum

!

Ri

communionem non pracepir, nec vetuit divi-

fionem; quam pofitive, quia Jus naturz fecit

wued

pasd n

poteftatem, unicuique utendi quavis re & do-

minii.capiendi, priusquam ab alio fit occupa-

& lo

2

taC. Hoc Jus naturale etiafnnum durat: quo

vel ex eodem canone apparet, ubi cum dixi(-

i T

fet: Jnfinfu nature babetur communis omnium

T

I

po[feffo, mox addit: acquifitio eorum; que calo;

B

Vr

ferra, mavi4

M

ue capiuntuvs. item depofite vei, veltx

&

&

commeudate pecume veffitutio.

il

.. Jifl. 1. Clemens Romanus, ut citatur c. D;-

hi funis. 12. 4. 1. fcribit :

Per iniquitatem fa-

étum

[

Dz Junz.

207

m

j &um effe; ut quisquis haberet propria. Am.

jl Ti

Ui

brofius etiam Serm. 81. & in c. 12. Lucee ait:

nfoml y

à

Proprium uemo dicat , quod eff commnune. Ineun-

"i " dem fenfüm loquuntur S. Chryfoftomus hom.

In;

n Ut

10. in epift. 1. ad Corinth. & orar. in S. Philo-

[0)7

UE

/

onium; aliique Patres: ergo ex mente Patrum

!

? Jl

J

1

F

divifio & dominia rerum privata videntur effe

j

zj Micita. — . V. Copf. L. Ultima illa inter quin-

que (üppofitias Clementis epiflolas ad Hierofo-

äfiu:?as, Is

mitanos Ícripta; eos hortatur ad confervan-

u

W

A? (j

D]

d

m vitam communem, confentaneam ftatui

innocentie ; in quo non fururum fuiffet zzeum

2.*1 'U'fwl

Iujo; 8C futim: Divifionemautem & privata dominia,

15)],, inquit, facta effe occafione peccatorum, que

0:5; Càveri & anteverti oportebat, queque ab ori-

À

D 1 At

ginali peccato proveniunt.

L S. Ambrofius vult, neminem fibi res

r

ORE DOROnt

fuasita vindicare debere, quin egenti proximo

-«— — tribuat in neceffitate , in qua fünt omnia

u

,,, €9mmunia, ut ex dicto fermone intellipi licet;

fec venir d

qui prolixe recitatur. c.Sicuz D. d.47. Eadem

j [2

uoque eft Patrum aliorum fententia , quam

aucis B. Thomas exponit, dum laudato arr. 2.

yuns d

i t p

H

ait: Licere homini rerum exteriorum proprie-

Vr qu

tàtem, quoad poreftatem procurandi & difpen-

ji um di

ndi ; non item quoad ipfarum u(um: fic enim

ereseftimari ut communes hoc fenfíü, ut fa-

us at .

!

e e&s communicetin neceffirate aliorum , fe-

yi, t

depop:æ It

eundum illud Apoftoli z. Tim. ult. v. 18. Divi-

tibus bujus. Seeculi precipe, facile sribuere com-

Uieare.

T ciæmffxüþ p

| Jufi.a.

iniquuam:l j

208

Dz Juns.

Juft. 2. Multitudini credentiutn erant omnaa 00 d

commuuiia tempore Apoftolorum , A€t. 4. v. 32. 5 0*

Ergo proprieras bonorum temporalium non j5597

convenit Chriftianis, ut liquet ex fübita morte, 15 !

qua puniti funt Ananias & Sapphira, quod fibi «uim

aliquid pretii deagro vendito refervaffent, ibid, a, liri

€.5. R. Explic. $. Scvipt. difl. ^4ut. Credentis dl

bus erant omnia communia ex necetfitate legis

jf PfOPE,"

gratie N. ex confenfione primorum Chriftia-

j m v

norum Hierofolymis libere in communionem

ul

bonorum confpirantium C. Quod voto fe ad bo-

WU

norumcommunionem adftrinxerint & proprie-

ia w

tate exuerint, declarat ipfe S. Petrus dicto «. 5.

,

v. 3. "dnania , cuy zemtavit Satanas cor tuum; men-

x ol d

ziri Spivitui S. g fraudave de pretio agri ?. INoune

enonte

ananens tibi nanebat , eg venumdatum in tua. evat

simde

poreflate ?. 1demque confirmant Ss. Patres, quos

xtendms,

refert Bellarminus de Membr. Ecclef. milir. l. 3.

mnet.

de Monachis. c. 20.

:

ha d

i

i

i

ODj. II cou 2. Concl.. Quod naturalis ratio

di&tat effe omnino neceffarium ad pacem gene-

—

L

ris humani, eft Juris nature: atquidivifionem

l

—

tirem n

rerum ita fuadet ratio naturalis: ergo eft Juris

t Ipeutms

naturalii — INam etiam $. Zzrz. Inftitut. de rer.

i m

div. habetur: Quod aute mullius eff , id naturali

FU O

vatione occtipauti conceditur. Y. Difl. Maj. Quod

ET

ratio naturalis dictat; ad pacem generis huma-

X p

ni effe omnino neceffarium , nulla facta hypo-

thefi convictüs politici, eft juris naturalis; C.

S'UlaSj

Quod ratio naturalis' dictat effe neceffarium

*b ii

Vltz m

fuppofira folurn vita fociali & politica, .eft juris

naturalis NN, —Ratio naturalis non inclinat a

ono-

i

Dz junz.

20g

du

L

hi

'ri*

bonorum divifionem;; nifi füppofitis incom-

Tj

/modis, que ex pravitate hominum in vita civi-

TU t

ls

t fialias neceffario orirentur. Écontra ad cultum

[ hq T

m

m

; veri Dei; ad honorandum parentes,. ad non

! pejerandum , ad vitandum homicidium , adul-

*0'/[0 [cf;m

jj

4

"Igerium, furrum, ratio ipía naturalis (ecundum

7U fe, etiam nulla civitatum & regnorum habira

Tif* rwione, propendet: Sicut etiam ad matrimo-

UM gmimm, extra vitam politicam| & fepofitis in-

""tr commodis ceelibatus. "l'extus autem ille ex In-

A UO

|

"b flitutionibus depromptus conclufionem non

fitn

?* firmat: nam ultro fatemur, rem, que nullius

Mencii erat; fieri primo occupantis, modo apta fit,

intirin ut poffit alicujus fieri: boc enim idem in ftatu

t i imnocentise lex naturae diétaffet; econtra faci-

ini!ii endam effe , divifionem, jure gentium pracipi

wisy contendimus. . Quamquam hoc ipfum jus gen-

Uixinl. lum in eisdem Inftir. $. preced. & $. 1. e ju-

vt Jat. gent. & civ., cum jure naturali confun-

yiunrt datur.

od m

Infl. S. Auguftinus tratt. 6. in Joan. docet ;

ag qe

ifionem rerum factam fuiffe jure humano

at n

er Imperatores & Reges; ergo facta eft jure

hi. n

!

civili.

EK. Difl. 44nt.. S. Do&tor docet divifio-

d i n

nem rerum primam & generalem factam effe

o

jure civili N. divifiones rerum fübfequentes &

;genens Wa

particulares proprierates effe juris civilis C.

Mua h&a

! "Tractatus ille S. Auguflini citatur c. 1. dfz. 8.

5um wbi: 9yye, inquit, bumazo dicitur: bec villa

denmi , amog

eff, bec domus mea eff, bic fervus meus efts

Pühfm J

!

m

; Qura autem bumapa jura Imperatorum [utt,

o p

j

bonv'

O

Prima

21o

DE ']uxx«:.

Prima autem & generalis divifio terrarum Quamquamve

inter pofteros INoé facta eít circa annum centez 0

pulta

/

i

k

fimum primum poft diluvium, quo natus eft :

Phal

e

, cui pater hoc nomen indidit, eo 2god ii

& eur

i diebus ejus divifa. fit terra , Gen.c.10. v.25. & x

j

Bu

c.1r.v.16. Aliquam etiam divifionem jure divi- ;u, 4

no factam legitus Gen.12. v.7. C.13. V.15. c.15,

$p gt

v.18. & fqq. ubi terram, quam in prima gen- a

l

tium divifione Chanansi obtinuerant, Abrahee um

pofteris Deus promifit, & evolatis quatuor fie-. 4j ait

culis demum tradidit, INum. 21. 22. ac toto -mwam

TJofüe.

ä

jl

!

ficmnà

ARTICULUS II.

; ga:bmbæ [

iriy, 4c ls

Quouodo aminalium dominium acquivatur vena-

pudennt,

l

zione, pifcatiome , aucupio ?

dsader

ico J. Ferarum beftiarum dominium acqui-

gaum a

D

rit, quisquis illas, dum non fünt in alte-

pimas at

rius poteftate, occupat venatione, aut alio mo-

J

li,

do honefto, neque refert, utrum venator ci-

1l

ä

(

vis fit , anextraneus.

Prolb. ex Inflit. dererum

li

i

SU)

divif. $. 12. ubi Imperator: Zere, inquit, Je-

VE

flie €$ volucres , €g pifees, €g omnia animalia ,

Perud

que mayà, celo €9' zevra ua[cuntur , fimul atque

tin w

ab aliquo capta fuevint , jure gentium flatim illius

iT

eJfe incipiunt. — Quod emim. ante mullius eft , id ua-

WLW "

gurali vatioue occupanti conceditur.

m

tl

IWTUA

Dixi: Dum uon fuut n alterius poteflate : nam

mDHW,m

f fera beftia fuerit in domini vivario incluía;

!f

?

lii

aut alio modo in poteftate illius detineatur; oc-

Ww[ li

«upari ab alio citra crimen furti non potelt.

e( Wm h. [1

uam-

h,

Dz Jonr.

211

(s

ii

i

j

uamquam vero apium, pavonum & colum-

AR

barum natura fit fera, ut $$. 14. &915. Zufl. De

rer. divif. declaratur; Sitamen animalia ifta, uri

Ttn i

"t (

& cervi & cuniculi, opera noftra fic manfue-

fant: ut abeundi & redeundi confuetudinem

nff/.'vilïom;war

habeant, tam diu in nioftro cenfentur effe do-

wk.,;(,'l], l':])"m

minio; . neque occupari ea licet a quoquamalio,

?

]

Af n Dity [

dum animum revertendi retinent. Revertendi

Ti j

autem animum habere definunt, cum rever.

Vsqu

l£ tendi confüuetudinem deferuerint, .hoc eft, f

314

"W fiepius emanferint; & ad domefticorum con-

fpe&tum fugerint, adeoque occupanti cedunt ,

five fignum habuerint five non.

uare etiam

J

columbze tuz , fi fe alterius columbis appgrepa-

m

f

j

, Verint; ac bis rerque ad tuum columbarium

[

non redierint, fiuntalterius ;; modo : hic fine

Oa

m;;ff

fraude illas allexerit, v.g. per illecebras vetitasy

"

quales non cenfentur effe , fi fuas columbas

ii commodius alat. Naver. c. r7. n.

I28. & $. Pa-

ais vorum. Juff. de vev. divif. Quodfi

fera talis ma-

n litiofe ab alio detenta fuerir, confüetudinem

l.« revertendi deferuiffe dici non

poteft. /. Pompoz

1. Itl ^ nius, 9.8. 1. fE. Famil. evcifc.

ag ts

Preterea illud quoad reliquas feras non ci-

; [ ! cüres tenendum , easramdiu in tuo manere do-

sj minio, dum tuo vivario, fepto, aliave cufto-

; , ?? dia continentur:. quodfi cuftodiam tuam eva-

I

erint; G naturalem liberratem recuperaverint;.

quii? fieri primo occupantis, Ex di&o $. Ferae. If

m de ver div. 69 1.3.4. s. fF. De aequir. ver, donin.

du

ftimantur autem libertatem naturalem recu-

vi effugerint , velita

gt PUE Pef?(re; cum ve] ocules daþzi

a

f[nt

*

212

Ds ]'URf;

gt

fint. im confpetlu eyus , ut diffcultev poffmt ab eo

soti, At

comprebendi. S. Fere. cit.

us hactenus de fe

ris beftiis dicta fünt;

|-3

quncc

Siyerv

jocum habere non poffunt in animalibus natura

füa maníuetis & domefticis, ut füunt equi, bo-

j venatio

D

]

TTR

ves, oves, porci, gallinze; anferes, hec eni

a

TOU

etíi confpe&tum domini fui effugerint , quo-

cumque loco fint, illius effe intelliguntur; -&

pOU

bet in. vindicatione rei—

aol

quidquid hic juris ha

Iþw] Wg, lül

íuz corporalis, idem etiam juris ipfi eft in

animalibus manf(uetis.

Unde licet a lupis

pl

N

T

| us

)

Y

JWW

fuerint erepta; & his ab aliis per canes extorta,

adhuc tamen manent priori domino, & ab hoc

ltsl

a itmpi

vindicari poffunt, intentando furti actionem.

L Pompouius. 44. ff. De acquivendo ver. dom. INam -

njb i

$. Galliarum. . Inft. De rer. divi.| Qui. lucraudi

t a

auimo ea. auimalia detinet , furtumi commütteve in-

"'x:!rl"non.

e

zelligitur.

T

JDico

m

Il. Qui contra juftam prohibitionemx

n

WU !

venando feram cepit, peccat quidem pro ra-

I

i 'rem

tione injurie vel damni illati; non tamen in

confícientia renerur, predam reftituere.

]ta

Ti W p;æj:

L

communiter [Cti & Theologi cum Covarruvia;

ad regulam , Peccatum. p.2. $. 8. Dom. Soto;

fw, I eæ'e,u

Medina, Navarro & aliis: petiturque ex dicto

uj

$. Fere. de R. D. ubi etiam ratio indicatur; ex

qua 1ta avgumentor.

Quatuor de caufis ve-

i

Patio prohiberi jufte poteft. —Przmo, ratio-.

1

W*l L

ne flatus períone, quo modo prohibetur ftre-

pitofà venatio Clericis. c. 1. Exzra. . De clerico.

Mi

ïUIO IFD[e

[

vemaore, Quamvis godeíta venatio ecclefia-.

1cI8

"n

N

Dz Jvnr.

215

' (f

W i^

l.flk

/

!j fticis non fit interdicta, five neceffitatis, five

' exercitii , aut recreationis pratia fiat; ut Panor-

; mitanus in c. cit. Medina C. de veffizutioue. q.

!

jl

: I2. Silvefter v. vezatio. notant.

Secundo inter-

05 tf

D

dicitur venatio ratione temporis, v.g. diei fes

j anlär:;, lg

fli, aut jejunii, ex c. 77 puratis. d. 86. eo tan-

! tum cafu; quo venatio effer caufa, violandi Je-

lm junium ; aut non affiftendi Sacris, ut docet Na-

"Tertio folet interdici ratio-

Wif ; Varrug C. I3. n. II.

id; ne loci, v. g. fi eft fundus alienus, aut locus;

1 t i inquo ftatuta eft a Principe immuniras, nequis

Ms alius ibi venetur.

!]

Quavto ratione publice uti-

Qf

U

litatis, ne foboles ferina extinguatur, unde illa

i

& anni tempeftate, qua gravide fünt feree, ve-

I

J

1in); nando füperfedetur.

Atqui ex nullo horum

J

i

(ílm capite tenetur venator, pradam captam re-

"m ftituere: non I. ratione períone ecclefiafticae;

. cui venatio prohibetur, aut ob tempus facrum;

spHy quo vetamur venari: he enim conditionee

qiinp Don faciunt actum injuftum, aut rem obno-

, mum Xiam reftitutioni. Nec II. ratione alieni fundi,

ul [ 3ilvee vel preedii, inquibus quis invito domino

wj Venatur ad reftitutionem captae feree tenetur:

; Jinsn, Nam, ut eodem $. Zere. traditur , ziDil interef?,

xoa d feres Poffias Qs* volucres utvum in [uo fundo quis

onlonr: 49222 , am im alieso. Et quamvis fundi domi-

ials: Bus, fi preeviderit, alium venandi aut aucu-

hi, Pandi gratia fundum ingreffurum, prohibere

qieh poffi; ne ingrediatur; atque adeo actio inju-

;(,

4; ]i Ziarum eidem compertat adverfus illum, qui fe

Qj: nvito ingreffus eft, ].13. $. fiz. f. Deimur.

j hon poreft tamen facere, ut res, que nullius

3

€ii;

Dz junr.

214

fce

eft, occupanti non concedatur: Fere autem

" €Him n

non fünt domini filvee aut apri: nec enim ani-

malia funt fruc&us agrorum, filvarum aut flu-

qnqii a

j

viorum, ficüt arbores, que folo adherent,

x 20f

fed alia ex aliis procreantur, A 16. ff. De a&.

einp. ? vend.

n d

j

3(

i 6

Que quidem ratio etiam evincit, non te-

li

neri ad reítituendam feram, qui eam cepit in

Quod

L

1

loco, ubi ftatuta fuit immunitas a füpremo ma«

T

.

iftratu, ne quis alius ibi venetur; neque ob-

10

j

gari ad reftitutionem ferce, qui exercuit ve-

1 V AW

e m

nationem ratione publice utilitatis prohibitam:

$mo nec eum, qui venatus eft in poffeffione;

Jionidomm

fim n n

cajas potiffimi fru&tus in venatione, aucupio;

aut piícatu confiftunt , etiamíi venatio alteri

imirhe

Til

elocata fuerit: nec enim fera animalia fünt con-

3 tdn

1

duétoris , -fed folum jus venandi, quod cenfe-

j

tur ad fructus fundi pertinere. /. Sz fundi. 9. $.

uf

$

1

]

jl

zducupiorum. ff. - De u[ufv.

infequï'.w;x., |

. Denique etiamfi quis inftrumentis prohibi-

ao

tis aliisve mediis illicitis ufus ad venandum, .

dul

aucupandum, aut piícandum fuerit, nihilomi-

|

nus beftias fic captas facit fuas, nec eas refti-

ffwr üín|

tuere ulli tenebitür: ad damna tamen, fi qu&

'umlä 3l

jb

gravia reipublicae, Principi, aut privatis fun-

DA

dorum poffeffionibus intulit, compenfanda ob-

ds

EL |

lipabitur in confcientia: ut fiquis fobolem feri-

bl

[

nam norabili ex parte extingueret, aut crebra

Y

[

u

W

Venatione effecerir, ut jus venandi, quod elo-

€ari alias

UA

pretio magno folebat, jam vïl,i pen-

Geretur.

" D

3 Hug s

*

h3

Ds Jonr.

al

N

d

At

Huc revocatur etiam apium captura: Ha-

1l

rum enim natura, cum fit fera, nihil refert ,

Of

; utrum quis examen apum in folo proprio; an

» Q f

; in alieno ceperit; füoque alveo incluferit: nam

!l

i

hii

lj dum ex arbore alieni füundi pendent, non ma-

*pis pertinent ad fundi dominum, quam volu-

( i tv CreS; qui in ejusdem fundi arboribus nidum

Tgu/samæpiz; fecerint. ' Quodfi tamen examez apum ex alceo

Wiv 00 evolaveri?, eoujgque iutelligitur effe tuum , do-

"Á

iE

r (

mec n con[peé

7u tuo ef], zec drfficilis ejus profecutio

W

q

Y

i

W

z

efl. $. Mpium quoque.. Infl. De ver. div.

Imo

Qs yiiltr

.ex alveo tuo evolaverit in hortum alterius;

sd'opld

hortidominustibi non poteft prohibere ingref-

whmay füm in füum hortum, ob rationem modo da-

wimps ram in hoc $.

]

m

f1d]

[

j

li

E

Áon

JDico H1]. V'era a Cajo vulnerata; &

ab, alib

«s capta, ordinariefit capientis. Zzff. De ver. div.

hn ]llzgd que[itum efl. — Si tamen Cajus illam ita

leferit, ut ad illam capiendam füfficiat; fi illam

;

infequatur , moraliter certo. appreheníurus,

ents p

p 4 red

cenfebirur effe quafi capta, & in ejus poteftate

effe: neque ab alio anteverti poteft, nifi dubi-

fer, n

; ncest

tetur, an fera fit evafura, quo cafü libertatem

naturalem habere videtur, ex/. Naturalem. $.1.

a u

- JDe acquireud. ver. dom.

j privatis fug :

ico F. Fera laqueo aut reti a me tenfo

at

shoen

1

capta, mea eft, non alius, qui illamexpedit &

aufert. Ira Ludov. Molina tract. 2. de Juftitia.

yet at

^

ifp.42. contra Covarruviam n.73. Navarrum

l, g

€. I7. D. 176. G alios, qui ex l. [n laqueum. f.

l jämï F

de atquir. domiz. dominium feree attribuunt il

rehendenti: Verum

&c

j hfþ expedienti, & fic app

4

216

Dr ]unx.

j. boc gd (U

hazc ipfàlex probabilius thefin noftram videtur

afferere, ira enim habet: z laqueum, quem ve-

n

zandi cau[a pofuevas , apev incidits . cum o bere-

Oþ' ]' (0./"

yet, exemptum abfluli : mum . tibi videov. tuum

, u d

aprum abflulife ?. & fi tuum putas fuiff , fi folu-

yii at

i quoum

zum in filvam dimifilemn : |eo cafu tuus efft defüifjet,

an maueret 2 $9 quam at&iogem mecuim . babeves ,

1005

d

IU

f

eff , num m fa&hum davi oporte-

yet :

5/1]& Zuus

e 57 5

Suminam. baue puto effe, ut, fi in

ign[ ']HVUCVSI

meam poreflatem pervenit, meus fa&hus fit...Sin

pi. h^

g i

auteimn apvam aueum ferum in. [uam gaturvalitatem

^

dimififfes , eo fatto neus effe defilfet , & a&tionem

nibi 12 fa&um dari opovtere; abilex ait: meum

i p;æ us

factum e(le aprum, /j in meam poteflatem perve-

iplum )

Zit: etqui venit in meam poteftatem per la-

perandahf*

queum vel rete, quod tetendi: ergo.

Neque

1 Mis o

£ít quisquam , qui non putet, fibi factam efle

U

li, lm

injuriam, fi fera laqueo füo intricata capiatur

2b alio.

Quodíi is, qui exemptum aprum in

Y kud

Ti

fuam naturalem laxitatem dimi(it, actione in

factum conveniri ab eo poteft, qui tetendit la-

g. hl

D

queum , ut lex citata declarat, plane convinci-

u

mur, aprum fuiffe hujus, cujus laqueo capie-

tügi

batur, non vero illius, qui eum forte depre-

Y d

hendit, & fibi exemir.

ï;.'e il

$i fera, quam períequor , incidat in laqueum

mgnmum [

Titirs

tuumi, alterius noftrüm erit, qui illam primo

l

occupaverit. Idem ftatuitur de eo, quiinftru-

Mxx ;

mento alieno feras, pifces, aut aves ceperit:

li

i

l

g

li

preda enim erit alterius, qui alterum antever-

CI!-

Á

Mi

m,ï vel illius; qui infalutato domino inftrqm

m

MM

"

,

Dz Jon r.

217

thefm W.

| M

ti, hoc ad fua commoda adhibuit, ejus, ad

)H

quem laqueus vel naffa pertinet.

Qh;. 4. cont. 1. Concl. Res noftre alize amif-

jj

L

fie, atque etiam befliee manfüetee & domefticee

W/l ;///W

longius aberrantes, manent in dominio noflro,

H

& a quocumque vindicari poffünt, licet defi-

477

l

W

"n

nant a nobis poffideri, ].3. $. 13. ff De acquir.

Jim i u

poff- Ergo etiam fere femel à nobis captee

/)Wfä [ Q

; manent in noíiro dominio, licet iterum effu-

reff, J,'

; gerint.

R. JV. Cogf.. Cum in brutis analogum

i

* quid rationis confpiciatur , ut confpicimus ex

w princip. Inftt. de Sure nat. gent. & civil. . Hoc

"

j

M.

pra cateris beftiis fpeciale habent feree,. quod

n gj

[

n

ipfarum animo non parum tribuatur in recu-

E.

n

peranda liberrate nàtura ; fecus vero eft in cee-

"t g N

teris rebus; quee non ita , u& ferce acquiruntur.

ij

ln

Oljic. |J. Furti a£tio famofa eft; ergo non

hia aj

decet, illam dari propter unicam gallinarn alie-

1tum apc

nam, lucrandi animo derentam: neque enim

imilt, dv

minima curat Pretor. . 4. ff. De veffitut. in 1n-

?gr. W« UV. Cog[. Furti actio non judicatur

|, gt

; as

ex quantitate rei detentee, íed ex facti qualita-

prguo g

te; & ex malevolo animo diteícendi alie-,

ii no detrimento.

Laudata , lex enuntiat non

-folere a Pretore indulgeri remedium extra-

Va i

ordinarium reftitutionis in integrum ob res$

minimas.

Econtra remedia ordinaria, cujus-

yillmyra

«9, Qu

modi eft a&io füurti, etiam ob rem minimam

dari folent. . Nam /. 14. $. 2. f. de condi&l. fuvt.

TET

um*

Ob cornua bovis datur actio furti. l. autem 5.

yupndr"

$. 3-JF. d exlibend. p

ropter ftercus datur actia

[

2

ad egþ;bendpm. Er 1. 7(6 ï 9. ff. D« »legä;,..

S

*

218

Dz Juzr.

P

»f*v*

de lana eaprina, & de égieZU^ , i. e. de laga

[

"0

TT

uO eIM(

liguea, quam Latini goffipium , Galli Coroz, ap-

pellant, apitur.

; o pf

Ob;. 1. cout. 2. Concl.. Qui contra juftam

gt

prohibitionem venatur, non habet jus venandi;

d m l

ergo peccat mortaliter, nec feram facit fuam,

y Lrgs

fed tenetur hanc reftituere.

E. JN. Con[f.. Per

aof

fe tantum venialiter peccat: utienim venatione

h fali t

$t

contra lepis mandatum non cenfetur notabilis

injuria vellefio reipublicee, cum jure gentium

| i

"W ?w

lïh 2

liceat occupare, que nullius fünt: atque ideo

d at

etiam talis venator predam fuam facit, nec ulli

s

[

reflituere eam tenetur.

$i quis tamen vaftita-

fifhy t

t

tem inferret filvisimmodica venatione, aut in-

w ld

ficiendo aquas nimiam piícium copiam confice-

vt m

ret, aliudve grave damnum conculcatione fe-

5 quno

getum, vel disjectione fepium reipublice, aut

aQ domun

privatis filvarum, agrorum, rivorumque pof-

vwdun,

fefloribus crearet, ad compenfationem illius

n

F

plane obftringetur.

Michael-Medina tamen

TR

Cod. de veffitutioue q. 12. exiftimat multos feri-

Id

petas a damnorum ejusmodi compenfatione ex-

f f

cuíari poffe: eo quod Principes illam curare

(tm t

non foleant, fed fatis habeant, a de

prehen(i-s

iï:gün(rnæg

poenas exiei.

pl

lj

k

Juf. 1. Duee vel tres fere poffünt effe res

i (

maeni momenti: ergo, quieas contra juftam

LT

prohibitionem ceperit ; tenebitur ad farcien-

n

dum damnum. E. JV.Corf. Erfi in emptione

"m

venditione tres fere poffint privatis homipibus

ET

effe res magni momenti ; Jus ramen venandi

70 eyrd

ni fit.

" Q

xelþe&g earum in magno faltu non mag

9/7 T

[

Dz Junr.

219

af

(

HP .

Infl. 2.

Nemo debet fentire commodum

! (

"bex fuo delicto. /./aque. ff. de Furtir.

At-

ll de

qui contra prohibitionem venanres peccant:

00/] bgb»

ergo non faciunt feras captas fuas, fed obligan-

tur ad earum reflitutionem.

Lf Ej

!

!

&. Legis cit. fenfüs eft, quod nemini con-

" Mi

cedatur actio forenfis in materia legibus prohi-

Ut o

bita. In fen(ü alio fallit axioma, ut patet in

I jf

turpi lucro.

J m

lufl. 3. Peccans contra juítitiam commuta-

Xl&ül

Pj

tivam tenetur ad reftitutionem; ergo cum illi-

E

Qd

1

cite venantes probabiliter peccent contra juíti-

JUS tv

t

tiam, tenebuntur ad re(titutionem. — g Z. ui-

Wt t

werfim IN. "dut. Secundo emptori vendens &

NT

1

TU

tradens rem eamdem pretii dominium acqui-

rit; quod non tenetur reítituere: in domum

r

invito domino irrumpens, non tenetur ad

firmqup

reftituendum , fed ad ceffandum ab injuria;

nonem i

ambo tamen hi peccant contra juftitiam com-

LNedint t

imutativam.

ii ml

lgitur 9. 77. D. Con(: ''enebuntur ad refti-

Jmpenü//onm

tutionem: fi hanc princeps in dato cafü exigat,

& IU CU

C. fi non exigat, fed vel ex magnificentia velit

l deprehenüs

effs contentus poena deprehenfis infligenda, vel

ejus lex prohibens non fit recepta füb onere

finr f

reftituendi, IN. Conf.

m pf

Obj. IF. contv. 3. €?. 4. Concl.. Non acquiri-

y d rce

tur dominium ferz nifi per apprehenfionem:

t t

atqui folus is, qui ab alio vulneraram capit , qui

at m

laqueo ab alio pofito implicitam fibi eximir, fe«

w;U ram apprehendunt; ergo horum tantum erit

Honf"ag"fä €ra, non aurem vulnerantis eam, aqurlej

US?

T.

qu

20

Dz Junr.

qui lequeum ftruxit.

E. IV. Mi Qui feram

j

ita vulneravit, ut in conclufione 3. pofuimus;

"TU [

i

& eam adhuc infequitur, perinde fe habet, ac

guin; dl

fieam jam apprehenderit. Apprehenfio item

W?ii!,

fere laqueo faéta fufficit; ut debeat cenferi il-

lius, qui pofüit laqueum: ficut enim manibus,

, Mp

Ti

ita inftrumentis apprehendere aliquid poffu-

g, um

mus, & in noftram poteftatem redigere.

Rbf

Quodíi ralis apprebenfio non fufficiat ad com-

5j huch

parandum dominium , (quod tamen evidenter

probari non poteft) nihilominus fàtis eft ad

j Ut

n

comparandum jus ad rem, in eo confiftens;

quod tu, exqlufis aliis; poffis feram apprehen-

lici n

dere, ita, ut, fialius preveniat, & te impe-

1 n r

diat, teneatur ad reftitutionem.

Molina tr. 2.

Vufrrine

difp.42. Leffius de J. & J. 1.2. c. . dub. 1 1. n.

TIEI

ts Bol

49. Becanus ibid. c. $. q. 9. n. 2.

Si tamen fe-

ra fe erat extricatura, poteft ab alio occupari;

iW

EE

Ifqoc:

1

i

quia fic in tuam poteftatem non omnino per-

u

venerat.

Nam lex cit. ZZdeamus , inquit; pre-

^

zevea, utvum in eo ita be[evit apev , ut expedive

L

fuäa;m

j

Tj D

fe uom po[ht ipfe, am diutius lu&kando expediturus

e fuevit «

ls

v

[ts

JVec vefert ,' quod tenearis mihi reftituere

It

avem ex mea cavea erepram, quam nihilomi-

Á

h

:

nus evafüram in libertatem pravideras; nam

Euf

avis ifta ante jam erat mea; unde nifi reipfana-

NaLT

turalem affequatur libertatem ; mihi eft reftitu:

|

Md

d

enda:. aft impedita laqueo a me tenío fera ad-

NU s

huc evafüra, nondum facta eft mea, cum eam

me H

" nondum occupaverim.

1

Mfm)

Qu

ARTLE

l)

5 ag

t

Dzs Jonr.

221

&4 N« -Vv, 'n'" ".«.

hf

ARTICULUS TTE

T

uhp

[)

n Princeps fubditis fuis venationem n locis com-

!l

if

ii

)

L

li

amunibus , aut etiam ad aliquem privatorum

(

JpeBantibus juffe probilere poffrt ?

l

Al 0

i.

MTo/z. Negantem fententiam olim tenuerunt

[l5]d

ll

l

N

'

(; 1N non pauci ex pracipuis Jureconfülris, Ho-

h*a'ïaæä

ï

1 flienfis, Joannes Andreas, Decius, Tiraquel-

ld lus, Rebuffüs, & plures alii, inter quos Jafon

uö.ïameq;x'i!gg[&r fcribit: hanc fententiam effe communem, teíte

i Didaco Covarruvia, ad regulam , Peccatum.

DEU

Verum his adverfàntur

x De , T. in6. p. 3.

Isf

j

VU I

hic idem Covarruvias $. g. n. x.. Cajetanus tom,

writp 1. Opufe. tra&t. 17. c. 12. Joan. Med. Cod. de

« g Reftitutione q. 12.. Sotus l. 4. de Juftitia. q. 6.

lujdbi, «4. Leffiusde J. & J. 1.2. c. 5. düb.7. — Beca-

1 Bus, Haunoldus, . aliique recentiores paflim;

diwy excepto Menochio & Craveta, qui veterum

w Opinionem fectari maluerunt.

Tu, ii

ico: Juftee fünt caufie, ex quibus Princi-

s? pes fübditis venationem in fua ditione prohibe-

hugóin xe poflunr. Farum precipuas hic referimus.

. Principes, in quos populus lege reoia

nij!

d« omne imperium füum & poteftatem concefhit ,

um $. 6. Znfl. de Shuv. INat. Gent. ? Civ., jus ve-

jl : nandi tamquam regale fibi vendicant. //.Etiam

lispr 85Sque populi confenfu poffünt Principes ob

jidxi: fofam recreationem fibi Jus venandi in locisqui-

m&g Puscam refervare: hoc enim & ad Principis

psué ClBnitatem pertinet, & ad tuendam ejus vale-

tidinem, quae ex immodicis pro republica la-

M bf)ribus, quos fubit; hac corporis exercitatio-

ne

222

Dz Junr.

ne honefliffima recreatur. Z/7. Jus iflud ve: UPMDCOG

o um 00

nationem fibi folis vindicandi poterant Princi-

]

yor: fosa

pes ex confüetudine legitime preícripta acquis-

rere: confüetudo enim, quia habet vim lepis

]

; jre nat

arimoni

& privilegii; efficere poreft, ut jus venandi /!

privative Principi prefcriptione, ficut & alia ?.

m

-

Iul

[j

)

!

J

ura, obtineatur. 47 Utilitas ac neceffitas pu--

blica exigere videntur communem venandi li-

M

B

st

centiam reftringi, ne cives venationibus affi-

"g m

Qüt&ïmmïüm

dué inrenti agriculturam & opificia negligant;

atque ob egeftatem ex inertia confecutam ad

ag b

winis

latrocinia & praedationes convertantur, anirnis

ob difcurfationes perpetuas per faltus, & ob

1if o

caedes ferarum efferatis. arg. /. 6. ff. de 7.&9 9.

i

J Occupatá bello Provincià Principes Victo-

A rendio

res ea lege predia & poffeffiones diftribuiffe

um 40

a nonnullis dicuntur , ut folis fibi jus venandi

w m2

m

ramquam proprium retinuerint: ubi autem aut

i irqmen

Tr, (

;

uando initee fuerint tales pacis conditiones;

nec Pichlerus, nec quis

RORT

quam alius hujus opil--

i

nionis affertor indicat.

h km,.

Obj. . Quod jure nature & divino licet;

rohibere Princeps non poteft: atqui venari

M. m

n m

privato cuiliber licer jure naturee & divino;

nam Gen. 1. v. 28. dicitur: Dorminamüigi pifci-

Vr

bus maris , &? volatilibus celi €$ univevfis an-

mhäm.

mantibus. Exgo à Principe venatio prohiberi

Vg

non poteíl. E. D. miz. Jure nature & divino:

M x&ü

j

p

ln

privatis omnibus licet venari abfolute &in qua-:

cunque rerum circumflantia N. fub conditio-

hl

ne, & ad tempus indefiritum, pura, quamdiu

&il

l

Cl

ob bonum publicum a poteftate fuperiorg ,que

À

u

Dz Jvnazx.

v p

223

ij & ipfa a Deo eft, non prohibetur C. — Dona.

D

!

l

tio ultra 5oo. folidos jure naturz liceret: jure

eg:ïfimap

m)g

li

; naturze filiusfamilias licite & valide reftari pof-

ifet: jure nature vere ac honefle contrahere-

UT

!

tur marrimonium fine teflibus ; quas tamen

TPl

It

4j go na

omnia pofitiva lege declarantur irrita. ]us er-

turale, quod homini facultatem capien-

"M diferas concedit, non imponit neceffitatem ut

Wüblyi capiat. Si ergo a ca

piendo abílinere poteft,

"iMb utique etiam confentire

UT

poteft, ut Princeps fo-

4luscapiat: Ipitur fübditis hodie non licet, ne

i

n

; in fundis quidem propriis venari feras beftias,

j PE?

/xl; nifi noxias, quales fünt lupi, urfi, lynces &c,

' ld genus; quae quidem venatio maxima dicitur.

i

It Aft venatio zjor, feu bannus füperior, cer-

Vorum, aprorum Ge., regale jus principum

j

)« manet, neca fübditis exerceri poteft, nifi qui

m fibi idab immemoriali preefcriptione acquifive-

du Eint.. (« 26. G. Preetevea. extva. De F. aut fi

pe

üxhjc ciali privilepio a principe obtinuerint.

Vena-

tione autem fimpliciter conceffa , minorum tan-

fdml; tum ferarum , feu inferior venatio, leporum,

i n Vulpium ; taxorum , ca

preolorum, aliarumque

:lüim minorum ferarum, item volucrum cu

juscum-

ümif que generis, exceptis alicubi ardeis,. conceffa

vifr s intelligitur,

jb wolle

O/. II. Si Princeps tot nominibus venatio-

vehis Dem prohibere poteft civibus, ergo qui contra

juetne nterdiétum tale venatur, peccat mortaliter. j.

Mu

u

a

7/Z. AHdf.

- .. tnortaliter peccat. per fe N. per

J

l

u

i accid"ens C.

Ita Covaruvias, de Lugo, Molina,

l

Oii;qJ

ipi

l

* ?ll cemmmuniter: que quidem communis

,

per-

224

Dz Junr.

Sed & jj

perfüafio interpres eft optima lepum.

fupin

Principes ipfi non folent clare mentem fuam ii

int in confcien- q: l

exprimere, utrum graviter vel

Wi

tia obligare, an poena, quam a transgrefToribug s

Quod ultimum j5

fümunt, malint effe contenti.

robabilius fit ex graviífimis mulctis pecunige tb

)

vrum A

riis aliisque füppliciis, quee a fericidis exigi fo

lent, fuadentque

Edi&ta illa effe tantum poenae. ii5*

lia, perinde ac illa, queis vetatur, ne vina; "T

jrgs u

panni , tabacus, vinum eliquatum ; Zvandemvein

ex alienis ditionibus advehantur.

x !

qin d)

Dixi, per accidens poffe prevaricatores tales

lethaliter peccare: nam ut omittam ingentem

sls

ferarum ftragem , quam feripetee folent edere;

hst

& Sacrorum negleétum diebus feflis, de qui-

padte

bus füpra jam meminimus; tale genus ho-

mirife

Ms

!

minum probabili periculo infignis muléte aut

exilii fe exponit, cum pernicie uxoris & libe-

p

rorum.

uN

Quapropter cum fe pro confelfione

mtur

prevaricationis hujus accufant , deterrendi

ditm

M

[

fünt acriter a facinore, nec anre peccatis abfol-

vendi, quam fincere promiferint, fe pofthac

T (

jus iftud regale Principis numquam temera-

füros.

(

iM

la

(,i

Iufl. 1. Si unius & alterius ferze caedes non

Irsaug

fit prohibita füb gravi peccaro, & Edicta talia

R

ad leges mere poenales redigantur, graviffima

N

impendent damna Principi; ergo ficut propter

f

EX

[

i

(

periculum graviffimorum damnorum; gravitet.

cenfetur prohibitum |eriam ditiffimo Principl | (1j;.

. !

1

unum & alterum aureum furari, ita unius

Mi j

alterius fers ceedes cenfebitur etiam fub culpa

D

et

!

Dr ]onz.

22f

j

! Jerhali prohibita. s. JV. Seg./4nt. Habent Princi-

d d

a»]ïlnx

W

!

! pes& ufurpant alia media imipediendi gravitfima

*. damna , adhibendo vigilantiffimos venatores &

(

ht

;nem

acerrimos feripetarum infe&tatores, conftituen-

Ü

n

Injmji

*1 do lynceos fylvarum cuftodes, graves mulétas

^

!

"t imponendo; . quibus ut plurimum abfterreatur

tf

l

Multum autem intereft

!tl fübditorumn licentia.

""U difcriminis inter unum & alterum aureum , &

VU r v

inter aliquot. feras: nam aurei fünr in pleno

tn.Jrgdys

Ut

Principis dominio, ac furtum naturali jure eft

rohibitum; non item venatio ferarum, que

vt

nondum captze non fünt in illius dominio, &

Omitm Intt -

fpes illas obtinendi multis adhuc fortune cafi-

Tiv

Mu

]

bus eft expofita.

Item jus in aureos non de-

N

E

jl

Ms g ;

pendet a voluntate fübditorum ; pendebat au-

» genus?z

tern jus in feras.

d ia

luf.2. In corpora feripetarum Magiflra-

i r d

tus füupremus jam animadvertit, mutilatione &

d confli

pena mortis: ergo cedere feras contra prohi-

i, um -

bitionem eft peccatum fecundum fe grave. &

f p il

A. Conf. Fortaffe feripetae illi venatorum pu-

j pl

blicorum & cuftodum fylvarum vite infidiati

g t

fünt, aut eos telis petierunt, aut latrociniis erant

infames. Caeterum folam venationem füb pos-

ór d

na mortis aut rutilationis prohiberi non pofíe,

A gt

non rantum Sylvefter V. Zegatío, Navarrus

g us

C. 17. n. 121. & Catholici communiter , fed ip

n ( p

etiam DD. Proreftantium affeverant ; inter quos

um p

celeberrimus Bened. Carpzovius Pract. Crim.

"

Wm* Q.$4. n. 27. Nulla enim proportio eít inter

,,05 beftiam & vitam hominis, inquit. Joachimus

if

lrcnamfublä* Oppius Adnor. ad $. Pere. Jufl. de &ev. div.

L VEC

526

Ds Jont.

l

ANVet vefert , quod hic non beftia , fed man- , um d

dati principis transgreffio confideretur : AVam; j 1

ur ve[pouder idem. au&for ,' mandatum principis ;j j

terminos habiles praefümere debet ; fifc. de- jj

li&um fit gravius ; Alias mandatum effet injue jrlo

íftum. Neque opus eft acerbitate capitalis füp- «nihp

plicii , eum aliee principibus füpperant rationes i n

coércendi praevar

icatores , de quibusnuper ad ii

Inít. i. egimus. Quod(i quis mulétis illis infü- m

per habitis expreffe in contemptum Principis j

a venatione abítinere nolit, poenam capiralem, ;j

prafertim fi admonitio przcefferit , locum ha- | ts

bere poffe , cum modo laudatis Do&toribus fa- ii x

tentur Waizenegger , Harprecht & Nicol. Ever-

Jfempue p

hardus volum. r. confilio 10. n. 35 &feqq. Ex

[uspfur

dictis hactenus

mt

m

Colliges , "Teneri Principes vel ad cavenda;

vel ad farcienda damna fubditis, fiquae ex vena-

m mb

tione refervata , aut ex nimia ferarum multipli-

at QU

catione patiuntur; nifi forte fübditi teneantur

Mi

d!

hujusmodi detrimenta fuftinere, ut fi predia

vicina comparaffent bac conditione & pacto;

h

vel nifi ipfi neplexerint media, quibus fe po-

Mij

tuiffent ex Indulto Principis indemnes fervare.

IU

Haunolc?. t« $. C. I. COfitroV. 3. D.79.

Bol

"t gj

ASUTTCULUS.IM

R

1

|

i

!

N

.Qiämodo peccent , qui contra juftam probibitionem

ff

pecora pa[cunt , aut cedunt ligna *

lr dzm

o£à. Sicut privatus quilibet poffeffor arcere

M*Pffbfüül

N

à fundo füo poteft alios , ne ibi venentur

"Mf

au

V,

[

Dz Jonr

427

n d t

Wi

i

hm

! gut apium examen capiant, ut ex $$. 12. & r4.

n

j D

i

:

* [pff. de ver. divi[. oftendimus: ita mnulto magis

D

M

jus habet prohibendi, ne quis fe invito pecora

[ N

s

agat in fuos apros aut prata, neve in fuà filva

cedatligna. Preter privatam autem prohbibi-

Vi

tionern iftam poteft respublica non tantum ex-

UTR

traneis penitus interdicere fuis pafcuis , &lignis

IT

in füee ditionis filva ceedendis; fed etiam civi-

ul

bus modum prafcribere certumque tempus;

t

quo communibus paícuis uti liceat, & filvis ad

p

ia

N

na collipenda: nam cum reipublicz poteftas

.

omnia feextendat , quae communi bonocon-

1

is D

MA

ducunt, prohibere civibus poteft, ne certo

«t

tempore pecudes in fundos quosdam, aut in

Md

filvas paftum agant; ne certis menfibus ligna

cedant; aut arbores quasdarm fternant, eo quod

u dv

]

ere communi ita videatur effe.

Queritur au-

5ylfte tv

tem hic, quale peccatum committant cives aut

frrum mibj

extranei , qui contra publicam aut privatam pro-

(übit f

hibitionem pecora íua pafcunt, aut lipna cee-

dunt ?

mmüä

jiore d p

JDico J.. Qui paícit autlignatur in fundo alie-

| yüüll: [ p

ho hominisjprivati; aut reipublicee aliene; cu-

m rv

jus cives non viciffim id in alterius reipublicse

ie

n

"

9'

[

fundo preftare folent; aut fi id fiat in fundo

communi, qui homini privato elocatus fuerit;

U

peccat pro ratione rei ablatee, vel damni illati

& tenetur ad reftitutionem; nififorte privatus

"

fundi poffeffor aut respublica foleat recupera-

"T.

tionem damnorum neglipere, fed acquiefcat,

pH fideprehenfi mulétam luant —Fatio i2 promptu

gl

fcendi autlipnan-

b -*Ex:raneusjnon'habet jus pà

2

i

à

228

Dr Junx.

" n

di in fundo privarti hominis, aut reipublice,

qr; o

que non folet viciffim in extranei illius ditione

d etam i

idem praftare: & facile accidit, ut grave dam-

Y [ of

num inferatur poffeffori privato; aut condu-

p

&ori pafcuorum communium vel filvae com-

munis.

Imo damnum ex füccifione majus

A

quandoque effe poteft, quam arbores ipfe,

qua ceeduntur.

Hinc . Zerum eff. ff. de Furtis.

Dudnati

dicuntur fürti agi poffe, qui arbores de fundo

tollunt. . Alii autem , qui pecora füa in pafcua

ORE

N

3 d

aliena agunt, vel non cuftodiunt, quo minus

inprediantur aliena pafcua, non folum ex lege

| ial

ftm cumm.

Aquilia conveniré poffünt, vel de paftu peco-

ris. ]. 14. $. ffín. ff. de prafcript. Pevb.. Sed etiam

imüni,

v numqua

confuetudine receptum eft, ut pecora depre-

henfà includantur, donec damni fiatcompenfa-

prizd

D

tio, quamvis jure communi hec inclufio non

vt

liceat. /. 39. ff. ad l. /4quil.

dv

Dico 11. Si contra publicam prohibitionem

fb

civis in loco communi pafcar, vel ligna ceedat,

dl d

peccat venialiter, necad reftitutionem tenetur:

Ü

mayreln

q

uod idem dicendum de incolis pagorum vel

oppidorum habentiumloca compafcua, velfil-

&

"

m

vas caduas, fi ultro citroque in filvis fuis li-

gnentur. ao prioris ef]l; Quia in hifce re-

|

ll

bus communibus non cenfetur notabilis injuria

committi per eos, qui jus alioqui habent. .Aa-

NUOR

zio partás pofferioris:/ Etfi incolee utriusque loci

Bo

Em

non habeant jus lignandi in filva communi loci

f

alterius: quia tamen paffim fcitur contrarium

hg

Ea r

fieri ab utraque parte , cenfetur communitas vi-

ciffim eondonare , quod ereptum fuerir; & con-

tenta

lt

Dz Junr.

229

)mesl D

F—

; tenta effe mul&a, fiquis in facinore deprehen-

D

datur; modo non inferatur enorme damnum,

Htl

quod etiam in cafu priore ad reftitutionem ob-

p

, liga.. Ita Dom. Sotusl. 4. de J. & . q.6. a. 4.

T "i :

"

l

; & alii preefertim Covarruvias qq. praét. c. 317.

& li

I s

ARTICULUS X

ff dj

188 ( ij

De Juventione verum, que nullus funt.

RUT

ota. Res, qua non fünt in dominio parti-

AU Qu ts

N

culari alicujus , aliae dicuntur communes;

Wl

alie nullius.

Communes dicuntur, quze ad to-

wveï lts

j)

] &

tam communitatem fpectant, ut paícua com-

u

LOA

d

munia, filvee communes. [ees zullius fünt, quee

, p g

vel numquam habuerunt dominum, ut fere ;

if

marparitae & lapilli in littore maris, vence me-

Thncho v

taliicae, &c. vel iterum amiferunt dominum, ut

bona vacantia, derelicta, thefauri.

]. Per /o-

morohibito

na vacanitia intelliguntur, quee reliéta funt a de-

uncto domino non habenteharedem: Etqui-

LT

RoLOORDE

em fi defunctus nec cognatos cujusceumque

gradus relinquat, nec conjugem, nec in Col-

Jopguun r

qpu, Vil

legio approbato fit, & quidem tali, quod in

pecie fifco preeferatur, fuccedet fifcus Princi-

il s

jo n e v

pis; / 1. $. 2. ff de juve f'fci; non vero magiftra-

usj

tus inferior, nifi jura fifci vel ex privilegio ha-

g ha. 4

eat, vel prafcriptione immemoriali acquifi-

: uu'msquel D

verit. Declarantur autem bona tunc demum

a

pro vacantibus, fi intra annum & diem nemo

3ur u

venerit, qui jus füum ad illa deduxerit: itata-

men, ut annus & dies non currant ignoranti:

! qadi

ac

P5

Jmfüifih *0

M.

236

Ds Jun&.

,

q

1 )

; p

ac poftea etiam audiatur, qui juftum impedi:

;

Foontt

ientum poteft docere.

mmunus

II Pro derelitfo ba

betur , quod Dominus eaa

"

non at

mente abyecevit , ut id in uumero verum [aavum e[fd

a d m

molit ; idzoque flatim dominus effe definit, $. pene

ii

ult. Inft. de R. D. Nec refert; utrum expref-

j Tiei

fe, an tacite dominium ejüs abdicet, modo il.

r

, t

]ud in alium ne transferat. . Unde conftat, tres i

HWWW

! lltlf

conditiones requiri ad rem pro derelicta ha.

(s a

bendam ; 1. ut dominus habeat jus, rem füam

M

g

alienandi: dereli&tio enim eft fpecies alienatio-

, g

nis; 2. ut animo illam abdicandi abjiciat, aut |

[

|

j

deferat: nam ficut animus poffidendi requiritur

Jdomintm 1

ad poffetffionem adeundam, ita animus amit-

:|

sumotilma

tendi dominium ad dereli&tionem exigitur. /.3. '

vt al

$. 1.€7 6. ff- de ]lcquiv. po[f. & l. g. ff Eod. . De-

i pf

mum 3. requiritur realis abjectio, aut defertio;

!

fi res immobilis fit; quemadmodum ad acqui«

äï

"

1

!

?Fäfö

t

^

rendum requiritur prater animum, corpora.

!

j

M 'Jä |

lis apprehenfio. ] 17. 6. 1. &? pr. 1. 23. deacquir.

!

!

"

"

i

1

Poffel- €$ IAvg. l. 53. de R. 3.

L

d

)!

Igitur bona, qua navis levandz caufà in

snare ejiciuntur, pro derelictis cenferi non pof-

IT

lr

fünt; eo quod illorum jacturam facientes

defi-

ciat animus; illa abdicandi. $. ulr. /zff. de

Rer, |puni

!

"

j

divif. "Talia ergó bona non tantum a privatis;

(?: ]

fed etiam a Domino Provincie, ad quam ap- |'

pellunt, occupari nefaseít: quippe qui agerent

€onrra jus naturale alienarapiendo , & magnam

MR

in miferos eketcerent crudeliratem, prohibi-

if

tam 24urbent. INavigia. C. de furtis.

i&j

Quogï-ü

bona chriftianorurh fuerint, occupantes ea in-| 7

cur-

"M

Dz Junx.

23Y

f»quijuj;jw currunt excommunicationem Dullee Coenz Do-

'h

"mini. Econtra res fluctibus procul abrepte;

| l,

f

nj

J

;quas dominus fciens ubi querende fint, recu-

M ts

i per

are non curat, vel quia parvi eas facit, vel

Ml

[

uia €

flent magni füumptus impendendi , pro

« m vere derelictis haberi poffunt.

Mjen. — II Thefaurus 7 31. ff. de acquir. ver. domin.

L

j/

i

nf

defnirur, verus quedam depo[ttio pecumie , cujus

Dro dl

* qon extat memovia , ut jam dominum non babeat.

zl ju:

M fm

Quelibet autem res mobiles eeeque pretio(ae

|

per pecumiam hic intell

ieuntur. 7. uz. C. de Tbe-

i

a dicitur, domiuum uon

nl

)

]

ii J auy.

Porro pecunia i

TR

If

b

*

V

Jabert ;

non quidem zz fe, quia deponens illius

dominium non amifit, fed ad heredes etiam

h ITOOT

1]

TUNE

remotiffimos gradatim transmifit; verum civi-

"

liter $. in [éufu juris, quatenus non conftat de

stl U

La

domino: paria enim in jure civili funt non effe

n d ag

& non apparere. /. 77. ff. decontvab.empt. ua-

re fi vel ex probabili igno, v.g. ex Scriptura

imum, cut

adje&ta pateat nomen deponenüs , thefaurus

;W- PT

non eft, fed pecunia inventa reftituenda eft,

!'evandz aui

vel ipfidomino , vel ejus heredibus. 74rg.^44.

. de acquir, ver. dom, ' Quodfi ex adjecta mo-

TU

micents C

neta dijudicari poffit, pecuniam ante annosnon

adeo multos fuiffe reconditam, idem illa facien-

j i m

hm: pd

dum, quod rebus cereris inventis, quarum

dominus adhuc extarecreditur, ut infra dein-

X qun !

ventione rerum amiffarum docebimus,

ippe g ageï

Dico, Res, que nul

liusfünt, naturali ratio-

nd(); & ngm

Ita habetur

iun, t^

ne primo occupanti conceduntur.

in Znflit. 6. Fere. g S. Item lapilli e? gemme. De

S

g U

ter. divif. & l. 3. ff- €. 1

.

Ideo lapilli; gemme;

inare

OCCUFGIIL'SEE;

4

252

bE JunE.

marparitze, alieeque id genus res mobiles, quae

g tf

in littore maris, vel inpromontoriis aut flumi- 1/

qum *

nibus inveniuntur, fiunt primo occupantis, eo . :

rribuqrinf

quod in nulliusfint dominio.

Nam littora ma- /

ris & ripce fluminum manferunt jure gentium 1105

l

communia, ficut mare ipfüm & flumina. 77fl, :

r[]

eod. tit. $. 1. €g [g4. . Dixi, vatione naturali: nam —

j ?)ïü an

jus civile aliter quandoque ftatuit, ut mox vi- ;

'f'jjumlw L

debimus.

"I

1. Quemadmodum jus littorum, fic quo. . ii*

que ea, que in littoribusinveniuntur, ut &jas | l.0

apprehendendi res, qua in nullius dominium

| g

juxta naturam füam pervenere, communiter

j at

regalibus fuis fere adfcripferunt principes. In-

mOx: x

um dpe

de non amplius fuccinum colligere licet cuivis

in Boruília, fed fpecialis ad id a Superiore re-

tinedere

hn At

quiritur permi(fio. us provinc. Pruten.l. 3. tit.

T. 4.5.

j

nod d

A4L. Venas metallorum recte nullius effe ad-

ymiu

notavimus, fi nimirum ex jure naturee & gen-

fit E

llemiiu

tium illesexaminemus. Principes enim paffim

fibi vendicant jus effodiendi hec metalla, &

hb

agliis hanc operam locant in apris etiam alienis;

hi d/qu//l

pro parte lucri fibi pendenda, & compenfando

L

damno , quod fundis privatorum infertur:

Titr dj

quod fàne non facerent, fi metalla effent in do--

Vs

minio illius, ad quem fundus fpectat.

Wi

Igitur fpectato jure naturali & gentium qui-

lOflïEv'm

«utmque aurum eruit fiveex fundo proprio, fi-

"ii

ve alieno, communi aut privato, etiam invito

Ts

etal-

j

domino, non teqel;ur ad reítiruendum m

um

u

Dr Junc.

233

lnuS

UT

lum erutum , fed folum ad compenfandum

damnum , quod fodiendo intulit fundo.

P

Aít cum leges civiles lacri portionem prin-

| j

EM

. cipi

tribuerint; & fortaíTe etiam domino pri-

"!« vato fundi, hanc illis pendere tenetur. .Con-

Diimi ftat ex 4. 3. C. de Metallavüs ? metallis. . Cuntli ,

Arttrs qug per privatorum loca faxorum venam laboriofis

"t effoffiomibus per[equuntur , decimas fifco, decimas

etiam domino vepve[enteut; cetero modo propriüis

t É Qu

Juis defiderüis vindicando.

Wlm,m Q»W

IIL Diximus füpra, bona vacagtia, quae

Wt r

fpe&tato jure naturali & gentium primo occu-

6s um

panti cederent; per leges civiles fifco fiant ob-

QUs

noxia: excipiuntur ramen bona vacantia Cleri-

ïiigere lts

n

corum & peregrinorum decedentium in hofpi-

-

itj

J

WR

tali fine haerede , quae ad caufas pias fünt expen-

TU

denda. |;Zuzbentica, Omnes Pevegrini. C. Com-

munia de fucceffionibus. ubiita ftatuitur: Omnmes

mulits f

peregvini 89 advene libere bo[pitentur ,. ubi volue-

murz

vint, €? bofpitati f teflavi voluevimt, de vebus [uis

pseinnd

liberam ovdinandi babeaut facultatem, quorum or-

a ml d

dinatio inconcu[fa fevvetur. — Sivevo inteflati dece[-

ratüm ,

fevit , ad bofpites mibil perveniet , fed boua tpforum

per manus Epifcopi loci, t fievi poteflü , beevedibus

compenfando

ym if

Tadantuy , vel in pias caufas evogentur. €9'c.

dcindi

In Gallia exterorum omnium, qui jure ci-

,

. vitatis Francieelnon gaudent, five facto teftamen-

i to five inteftari decefferint, bona fifco regio ad-

ii

cribunt jure caduci , aut ut olim dicebant; ju-

!

y t

y. Fealbinatus, par droit d'aubaine , pav droit d'au-

[

mage».

n

IF.

Pa

234

Dz Jone.

IF. Thefaurus, quocumque modo & arte

:fu[mgugrius

inventus, fpe&tat ad inventorem fpectato jure

0 ogmond

nature &gentium ut jam fzepius probavimus,

anrlllfïi"re "

Atlex civilis pro cafibus variis aliter ex gravi

sfiori, p

rstione difpofuit, 77f $.39. de R. D. 9 L um

«fiuere )

C. de Thefauvis.. . Ac. 1. quidem totum thefau-

4

rum füum facit qui eum in fundo (uo mediis

fodem o

licitis invenit: nam omnis utilitas rei tam füpra,

ao d

quam infra terram domino cedit. 4frgm. $. 29.

XSME

]. 1.

Dixi notanter: Jicitis mediüs, nam alias

f I

totus thefaurus fifco addicererur, quem quis

imsn

N

feelevatis ac. puniendis facificiis , aut alia qualibat

—

avte legibus odiofa quaereret. ]. ug. C. cit. 6 l.5.

hod

C. de malefic. 9 matbemat.

giftpa

Per fuum fundum noníolum praedium intel-

dub

verum etiam cujus

Atyentri 4

ligitur cujus quis plenum;

ütile tantum habet dominium.

Inde fi vafallus

, Domt

invenerit thefaurum in fundo feudali, non do-

gt

rnino feudi, fed totus acquiritur vafállo: quia

CUT

quacumque fàltem utilitatis rationem habent;

iiaor

illa omnia in fundo feudali debentur vafállo.

i

z

tsmi

Par eft ratio inemphyteuta; non tamen inufü-

dommonlhil

],

fru&uario, quia ad hunc nihil pertinet ex re

Va

fru&uaria, nifi quod fru&uum nomine venit :

t

atqui thefaurus cum non renafcatur; in fru&tu

BU

non eft, 1,63. $. 3. f. de A. R. D.

(

faurum fortuito invenerit in

2. Siquis the

i

folo alieno, h.e. cujus non plenum dominium

ii

m

j

habet, nec utile, dimidium illius fibi acquirit;

ff

dimidiam vero alterum domino foli cedit. Sic

TU

fi condu&tor thefáurum invenerit in fundo con-

l Dowl l

du&o, emtor in emto, fed nondum tradito;

14 T

uiu-

li

N

Dz Jusnx.

235

'OXUmQL:

NeQt

! wfüfructaarius in fundo fructuario, creditor in

M

&

;

' re oppignorata &c., dimidiíam partem ipfi lu-

U W

crantur jure inventionis ; alteram vero locatori;

Dr7,

venditori, proprietario, debitori &c. jure fo-

]i reftituere coguntur, /. 63. $. pezult. ? ulr. ff.

lm n

j

/

de A. R. D.

btj

Eodem modo theíàurus fortuito inventus

Ü

in fundo Ecclefie, principis patrimoniali vel

?d/ïf,ï Ámí 35

fifcali, item in fundo civitatis vel alterius uni-

MAf o d

verfiratis, eequaliter inter inventorem & fundi

fgïüï

QIJ

q

dominum dividitur. Secundum $. 39. cit. & c.

W

271

ü?

un, 2. F. 58.

FT.

uodfi temere inveniatur in loco commu-

y

ni feupublico, cujus dominium fpeciale nullius

T

TEU

t

eft, ut in flumine, platea, via, rotus tnanet

YU d

inventori. Zfrgn. $. Jtem lapilli. lufl. de R. D.

x hbl

" 144

h

3. Econtra fi thefaurum quis de indu(lria

fadl, n

quefiverit & invenerit in loco alieno ; totus ce-

yrdlo: i

'

dit loci domino, five locus fuerit communis &

LOm

hia

ublicus pertinens ad fifcum aut civitatem , five

k vl

j

t domini privati: modo inventor cum furidi

amunenint

domino nihil in pactum deduxerit , alioqui por-

[ t

tio illi ex pacto con(tituta debebitur, Ratioho-

monire ts

rum reddirur, cit. L uz. C. de Thef., ut ita anfa

, nf

devaftandi agros & bonis alienis inhiandi pree-

cidatur,

)l-

y t

4. Sciens thefaurum in fundo domus aut

umb

agri latere, poteft domum illam velagrum eme-

i

re eo folum pretio, quod valent, feclufo the-

of

fauro, & hunc poftea erutum fibi foli fervare.

j ii

j

Ita Dom. Sotus füpra cit. Navarrus c. 17. um.

O Wd': P

135 & Theologi communiffime, & JCi pfä

Á

236

Dz Junr.

fim, nonnullis exceptis, qui dimidiam partem

gmenfäïül?

domino priori eedium aut agri tribuendam pu«

1000 [

tant. JKaro J. Partis petitur ex eo, quod the.

"T

faurus non fit pars fundi, nec venditor fit the-

jf (

fauri dominus, quem nondum invenit..Ergo

af od

propter thefaurum aliis ignorum fundus non

p

valet plus, quam fecundum fe alioqui ab zquis

m fundi (

seftimatoribus cenfeatur.

Ratio 11. Partis pa.

gj alb

tet ex nuper dictis: quia emptor domus aut

g (

agri thefaurum in fuo fundo invenit ; eadem

QU

uíüs prudentia, quam Chriítus in Evangelio

m»q&&&&xxxsg

laudi tribuit, Matth. 13. v. 44.

d

O. J. Lapicidina quz eft in meo fundo,

(i.1

|

mea eft, ut oftendit Covarruvias c. 37. 44. pra-

vihihts i

&icavum . 5., & colligitur ex l. "r z2 fundo. ff.

sndo liO

de Fundo dotali.

Idem fentiendum de fodina

ii p

carbonaria & cretaria, ficut fons , qui in fundo

dis QU i

meo fcaturit. Ergo vena metallicge non re&te

ld t

dicuntur effe nullius, fed funt domini fundi,

alnis

five is privatus fit; five perfona publica. .V,

UT

Corf. Quamvis metallorum nomine etiam faxa

Tedm d

intelligantur, ex ]. 6. C. de metallar. €7? metall.,

qundbgi

tamen a lapicidinis trahi argumentum ad venas

?o.rqul'ro t

metallicas non deber: ha enim funt maxime

UI (

seftimationis , ac proinde non eft eequum eas

la d

cedere viliffimo fundo; qua ratione in Z/7. de

h

R. D. $. Litere, dicitur, vidiculum effe piuram

"Apellis aut Pavrbafü in acceffonem viliffme tabu-

T

Àe cedere.

Deinde venz iítze fünt res naturales,

W)d ;D

Lt

quc& quodammodo in bonum publicum metal-

Iidnro

la progignunt, adeoque privatis ufibus non

l

Iin

(IZ/J'(, äb&g

videntur effe inftitutee , ut Dom.Sotus fup.cit. ar-

l ädfogb;

gumän-

)U

Dz Junz.

Qu ddl

il

J

237

f

Ü

tmentatur.

Unde merito Principibus fuus

Al

! canon ex eis debetur, ex /. 1. &? /e44. C. e. t.

) UC

' Hoc tamen fatemur, etfi veng metallorum

Mnis

' gullius fint, & res eruta fit occupantis; tamen

! feclufa omni lege civili & confüetudine parti-

m fui

!

eulari poteftatem & jus effodiendi tanrum com-

]7 i//vüqü]'gb [

1

M // /)//!//! ^

l

etere fundi domino , erfi is homo privatus fit:

nam fi cuilibet competat jus in fuo fundo ve-

Wt dmp

]

pandi feras, quee funt animalia vaga, & vena-

Nl

tores alios inde arcendi; multo magis domino

i ts

!

competet jus merallafuo fundo permixta & in-

herentia effodere, & ab eó ceteros prohibere.

lt s fl

Ob. II. Siquis thefaurum magicis artibus

LT

adhibitis inventum totum fifco debeat; aur in

i'rijad;

fundo alieno de induftria queefitum totum fun-

x d fs

]

di domino per leges civiles debeat, ergo pec-

i d

cabit; qui eum totum fibi retinuerit, & tene-

tlz l:

bitur ad reftitutionem.

E. D. Se2. 'T'enebitur

t o funq

adreftitutionem totius poft fententiam condem-

ipilia. V.

natoriam judicis C. ante hanc fententiam Su£4.

YUnE umf

Tenebirur ad reftitutionem dimidie partis,

ilr f

quam alioqui domino alieni fundi debuiffet , fi

um 4d t

fortuito thefaurum inveniffet C. tenebitur ad

funt x

reftitutionem theíauri totius N. . Citata J. uz.

Legum «

C. de tbefaur. decernit: Quodfi in aliemo loco tbe-

yen Dj

faurum. [crutatus. imvenevit , fotum boc locorum

T

domiro veddeve compellatur , €9 velut temevator

jijaci

legis falubevrimuee puniatnv. . Ex quibus verbis ap-

yre n

paret , difpofitionem legis effe poenalem, ad pu-

ybcume

niendam injuriam , quam inventor domino fun-

j in?

di intulit, absque ejus confenfu fodiendo hu-

at

mum, adeoque ad reítitntionem totius rhefauri

gum;

COfBl-

248

Dzs Junx.

La

compulfione,judicis effe exfpectandam, ut i

Ad dimidium ta. /

n rem

legibus peenalibus aceidit.

"

um

men thefauri domino fundi reftituendum te. ^

qut l

3

j

netür inventor talis ex con(cientia citra fentens

tiam judicis: hanc enim deberet illi; etiamfi.

l

?HJI:"

a

fortuito thefaurum inveniffer, ex legum difpo-

T

fitione definitiva proprietatis rerum, & non ex

*IQE!U!?

f

"

"

[

W

l

lege poenali. INavarrus c. r7. n. 175. Cajetan,

Imo licet inventor adhibita arte

r a(

q. 66. a. 5.

; dind;

maoica thefaurum iu fundo alieno (crutatusfui(:

fet, totus tamen non fifco, fed domino fundi

Jf ««

I

deberetur: flagitinm enim inventoris domino

l

j ln

adícribi non poteít, quippe quo ignorantehoc

factum fuit. 7Zvp. ]. 155. de &. 7., ut adeo ad-

M

m

m

huc ipfe potior debeat effe; quamfifcus. Bün-

neman. Exercit. 6. ad Inft. h. $. n. 5.

;

tvf

T

OB;. IHI. Multi contendunt , thefaurosquo.

"

^

um

cumque etiam in loco repertos ad fifcum perti-

—

nere, nec quidquam amplius juris circaeos pri-

1

Vatis competere; ergo gratis ifta de juribusin-

J

ventoris & Domini fundi referuntur.

E. M.

Corf. Cum ifta praxis valde dubia fit; ad mi-

nimum in plerisque locis non recepra; tutiusin

[ Dup.*';

Jure &ripto manemus, & tamdiu contra fifcum

N

in, zd(

pronuntiamus contra eos, qui magnatibus para:

AU

(

fitantur, usque dum vel lege; vel confuetudi-

ne aliud doceatur introductum.

Certe in lm-

D! Jaty

perio Romano- Germanico & plerisque ejus

ffümm

Provinciis adhuc hodie jus comrnune dethefau-

t

ris in judiciis & tribunalibus obfervari, refert

Sixtin. de Aegal. l.5. c. fín. n. 1.

Nec aliud in

II

rie

m

Gallia & Hifpania moris effe ; ad-du&is. Auéto

u$

IN

Dz Juns.

229

u

|

i

Pf:äj !

b.u.s' probat Lauterbachius ad ff. 27.de /2.

; .

"p

uam in rem Dorn. Sotus art. 3. cit. pronun-

VN f

)

b

)

. tiat , opinionem Paludani in 4. d. 15. q. 3. dicent;s,

70[01'0032;

def[h

d

gam ex. con[uetudime univerfos zbefauros , ubivis ve-

L 1

IN

eriantur , e[e Principum , uon effe aufcultaudam:

Ü Cïfcgïuæ

ut bene ait Silvefler ia F. $. 13.: Quoniam talis

It 1 äüüi»l:

confuetudo i. Republica bene inflituta non efl intvo-

M

dudla. u Hifpania namque iflee leges citatee ad li-

Dridili v

tevam [evvantuv.. Quave [i cogtvaria con[uetudo ali-

RTT

culi obtinuit , eff pev vim coutra jus INature c2

Y Wü ïkhï«

Gentum. . .. Utrum vero Princeps quotam aii-

tUtf u

uam ab inventore exigere valeat , quis forte. du-

10 d

/

[/777

Refpoudetur autem , uullam in tali exatlione

ETU

appaveve juflitiam: €9 ideo im Hifpania non eft ig

at j

uju , ueque uli e[fet , crediderim con[cientias obliga-

j

ve, [ed inveutorem [ecundum jus commune po[fe vo-

xlb

ma confcieutia poffideve. KHla&tenus Dom. Soti

idikum a

judicium.

T

ï

ARTICULUS- VI.

:

,

h iejubs

De inventioue verum, quaru'n dominus adbuc

fUNO o

j , d

exflare pre[umitur.

n t

ota. Duplex hic proponi quaflió poteít,

cnnr u

N

altera; ad quid teneatur , qui aliquid inve-

fb i

nit, ignarus quis amiferit? altera vero, an poft

jeonfusto

diligentem inveftigationem domino rei amiflze

Caein

non detecto, inventor teneatur illam erogare

in pauperes , velad uíus piosimpendere? Sen-

u &

d

tentia affirmansolim eratcommuniífima , atque

etiamnum eft multorum: negantem vero tuen-

bfwj,vrfïï

ycannt

tur Dom,Sotus de J. & J. l. 5.q. 3..3. $. « fecun-

l

n

et. Na-

ais

;

-jum argum, [ub snedium. , Sarmientus; P

'r

!

U

Varrus

'

Dr Junxz.

240

(animo

varrus , Malderus, Medina , Diana, & complu.

r

jggir

res alii, quos refert Cardin. de Lugo n. 158.

Dico 4. Inventori rei amiffze, cujus domi-

, Jitiba

nus ignoratur, non licet eam fibi retinere, fed.

amadud

entia in dominum illius

orpora.lt

tenetur debita cum dili

W[C

w enma

inquirere, &huic detecto rem fuam reftituere,

3

^dindomin

quin e/gergov exigat.

'hefis eft omnium, &

j f conrt

explicatur per partes.

a t

I. Quod inventori non liceat rem inven-

J t

tam continuo fibi retinere , concluditur ex $. z/.

|

Juft. de R. D. , ubi poftquam fartum committere

N

dUS

l

dicebatur, qui bona metu naufragii in mareeje-

€ta nactus, lucrandi animo abftulerit, mox ad-

fri, t

jenrmd

ditur: /Voz longe videntur difcedeve ab bis, quisde

UET

vbala curveute , mon iutelligentibus dominis , cadunt,

Clarius autem pro thefi exprimitur 7. 43. $. 4.

turumy

f

j

[

L

E

l

/l

///

jf. de fuvtis.: Qui alienum. quid 3acens, lucrz fa-

ld

ciendi cau[a fuftulit , fuvt obftringitur , five fcit ,

J

W

:

li

lawdi

cujus fit , five iguovavit , vibil enim ad furtum mi-

nueudum facit , quod cujus fit , ignovet. — Et ibid.

al

$. 7. dicitur: $i quod imvenituv , neque fuit deve-

1 Jominmren

jatmma

li&um, uec imventor. putavit , jacens 1amen tulit ,

l

i

Af]

1

zon ut lucretur , fed vedditurus ei, cujus fuit : on

!

I mqüm

zenetur furti; evgo i animo übi retinendi tulit ;

furtum commifit.

f

"

II. Quod eneatur in rei dominum inquire-

, qiii

T

re, $. 8. l. c. habetur, ubi abfolvitur furto

Y

N

vemn fic tulit, quafi veddituvus ei, qui defideva|jet;

!

W

W m

vem [uam : ac mox fübdirur: Solegt plerique etiam

boc facere , ut libellum proponant , comtinentem 1t-

t

dn

veuiffe , cy vedditurum ei , qui defideraverit: . bi er«'

oitar| 1

£o oftendugt , gon furandi animo fe feciffe.

furan-

m

M

Dz Junz.

DIL)

241

o

furandi animo rem retinet, qui debitam indu-

:

du

e il

M

ä

dj

ftriam inquirendi in illlus dominum non adhi-

u

r

bet. Juftitia autem inventorem obligat ex qua-

| fi contraétu ad illam inquifitionem, in quantum

lii

Jj

rem corporaliter poffidet & in füa cuftodia de-

"

l

Itn p

J

i

l

tinet: f1 enim noluit fübire obligationem inqui-

34 Qnnin,

rendi in dominum, ut negotiorum peftori in

tali cafu convenit, debuifler rem in fuo loco

t f s

reinquere, ut vel ipfe deminus, vel alius rem

huic redditurus inveniret,

r*udï,wrew;':

n p

Quod domino cognito rem inventam

It

j

reddere inventor obligetur, lex cit. $. 1r. con-

;b

li

firmat; detentorem furtiarguens. Denique fi

].

ter'.*.:moxä:

inventor reftituendo rem aflervatam a dornino

M

Éeerga. (i. e. zzrveztionis pramia) quee dicunt , pe-

jb

ta5furtum quidem non dicitur

facere;ez/Ppog pro-

1/

i

Ij

Ve petat aliquid. Ybid.$. 9. & 1.

1,$.5. de extraord.

gpr, i

T

togriit. Nilidata operainquifiverit rem defperate

nud m

amiffam, vel impenfas fecerit in inquifitioneta.

w E

Dico II Qui poftdiligentem inveítipationemm

CL

dominumrei inventee non detexir, non oblipatur

p m

jure nature expendere illam in ufüs pios. Prob.

af

Falíum eft principium adverfariorum, quod

ao u

amittens aliquid communiter velit, ut, fe poft

inquifitionem debitam non detecto ; resexpens

inumiqu?

atur ad pios ufüs, fine ulla fpe; hanc recupe-

i fürt/

randi, fi forte poftea ipfe compareat. Quin

d ij

É

i

potius praefümitur dominus rei amiffte velle;

ines

Ut maneat apud inventorem, quam ut eroge-

tur in pauperes: fi enim res ab inventore affer-

D d

u i

vetur, domino major füppetir fpes illam recu»

perandi: nam fi ab inventore cuftodiatur , aut,

jj P

ln

Q

domi-

"

242

Dr Junr.

| W n

domino poftinquifitionem decentem non com.

parente ;

bona fide abfümatur aut alienetur, ei-

ul & nl

P

ftmodum comperto reddenda //

f p

dem domino po

od i

eft velin natura, fi adhuc extet, velin equi-

!

valente, in quantum inventor inde factus fu

it ?

/

f Augu 'H

.

lum rei

ditior: huic enim non tribuimus domin

í U ii

hm

nifi haberi pro dereliéta potfit ; aut eam fortaffe

^«5; (cl

legitime praefcripferit, — Layman 1:3.1,.4. trBl

l

'A:". Lä'ï(v Ll

1»

.'?

CA5b n- 2 L

nepotio«

n

ï

Conf. I. inventor, ficut bonus

|

|

rae-

g

rum procurator ad id folum tenetur ; q

*

w

ftito dominus poftea comparens non poteit ra.

tionabilirer conqueri: atqui fi inventor fervet

j n

Tontdt

obligationem & animum diéto modo reftituen-

di, non poteft jufte dominus conqueri: fecit

t

1 f

enim inventor ; quod ipfemet ; velquilibet alius

fuis bonis amiffis ab inventore fieri vellet.

vinfd

w

Conf. II. Si inventor re apprehenfa puta-

tet; fe fine ulla fpe lucri; nonnifi onus & obli-

ä'mm-:»emf

L1y

gátionem confcientie ad inveftigandum domi-

num , ad diftribuendum pauperibus, ad proban-

titiia

Pf

dum in'judicio fe diftribuiffe; anfamque fcru.

pulorum a fe contrahi, íàne rem fepius in lo-

V igeig

n

€o relinqueret, quam tolleret; quod utique do-

mino non prodeffet.

Ita videmus ab hareti«

tatibus (ape abftineri ;

a quibus nonnifi mole«

kxw j

ftia: exfpectari poffunt.

füafione homi«

a

p

Couf. 111 ex communi per

num, qui poft debiram inquifitionem i

n domi«

L

Udügu.u,

num factam, inventa fine fcrupulo retinent;

ita ut paffim forzuati itrventores dicattuts

3f

il

)

j

j

» ,böö

TU )1

Dz junx.

242

ts

!

Vty

Obj. I cont. 2. concl. auctoritatem SS. Au«

EU

r

guítini & Hieronymi, c. Siguid imveuifli & c,

1 COnY m

'üu(

Multi fine peccato, 14. d. $.. quiinventorum re«

Ftt

Wt

tentionem rapinam appellan. Ergo. g. JV.

Mi

Corf. Auguftinus hom. 9. ex $0. $i, inquit,

Limus d

quid imvemifli, & mom veddidfli, vapuifli. ..

D! p d

Qui aliemum negat , ff po[&t , €9 zollevez.. Ex Hie-

WU/;;A/,)',[L;

ronymus ; vel potius Origenes in hom. 4. in

c. 6. Levit. Aulzi , inquit fze peccato putant effó,

lts tj

fialienunnm, quod inveuevznt, teueant : 09 dicuit, Deug

"m;q [

mibi dedit, cui babeo.veddeve ?. difcaut ég0 , peccas

Ibtoicn

tum boc effé fanile vapitme, fiquis inveutamon ved-

[iyett

4.. Ex quibus fatis apparet; Patres de iis pro«

tmo d

nuntiàre, qui alienum quid jacens lucrifaciene

b aupiti i

di caufà rollunt ; aut qui domino comperto illud

hgt d

non reftituit, ut fupra oftendimus ex /, Zul[us

hn

creditor. F. de Furiib. De obligatione autemine

j g

ventà in paüperes expendendi dicti canones ni-

1] meminerunt.

[ions & d

galn (

[

Ob. 14. InHifpania PP* Mercenarii & Tri«

N

hs

hitarii privilepium ta

Regibus, quam a S.

al

wl

ontiice habent bo

n

miffa ab inventoribus

àd redimendum captivos exipendi, etiam füb

m/æpiusm/o-

ii gt

excomirnunicatione; ergo inventor non potel

ip li

:

&a jure retinere.

& Diff. Conf. inventor non

v müïï

oteft ea retinere jure naturce. N. fi illi obftet

lex humana, non poteft ca fibi retinere C. Lüdo-

li b

vicus Molina d. 749. & 750. & cum eo Pa-

m

aus, Dicaflillo, Pet. Navarrus, Atragonius,

m

odriquius ; Henriquius ;

omnes Hifpa-

]

]

ni, tradunt , legem illam non oblipare ante

l

j

qui-

. fententiam judicis & exg&

2

ipncm; imo ne

dem

244

Df. Jonr.

domi

dem in ufü effe in Hifpania, nifi quoad anima. !

ami

lm f

lia quaedam errantia, quee. Hifpani Monftren-

cas vocant, ut non magis curanda fit, quam fi

s d

gem p

lata non effer. JureSaxonico poftprefcriptam

publicam rerüm inventarum faétam promulga-

sureree

i o

tionem, domino non comparente, tertia earum

ii

parsinveutori , reliqua Magiftratuicedunt. u-

um ia

re Culmenfi datur ab judice, cui res inventa

offerenda eft, premiolum inventori, ac poft

sf n

w

fruftraneam trium annorum indagationem in

dominum, rei dimidium domino foli in quo

um

"Wa

reperta eft, cedit, reliquum dimidium in pios

m

ufüserogatur. Quaquidem omnia noftre rhe-

fi nonadverfantur, qua ftatuimus, inventorem

gun a,

myrado m

rei, poft debitam inquifitionem non comper-

to domino, non obligari jure natura ad illam

umdquod

ARU

in ufüs pios expendendam.

n

Ob;. I1I. Inventori deeft titulus ad prafcri-

16

bendum vel ufücapiendum rem inventam ; ergo

in fine probationis concluf. 2. non recte dicitur,

[

Quf

antequam fovte talem v

vefcripferit ; cum num-

quam bona fide ufücapionem poffit incoare,

Ts t

"Antec. con[lat ex ].ult. C. Undevi. ubiImperator:

Mi

Omues , inquit, Scire debent , quod fuum mon ef ,

v

)

Loc ad alios todis omnibus pertineve. — W. IV. ZAn-

fe. Etfi quidam probabiliter teneant, inventa;

DI

defectu tituli boneeque fidei, preefcribi non pot-

fe: nihilominus, fa&ta fruftra diligente inquifi-

m*iivztä

tione in dominum rei, hanc ex titulis pro dere-

Dj

Dd

lio, & pro [uo, legitime ufucapi, probabilius

videtur ex argum. 1. 5. pr. . fi ufusfrucus peta-

Fa

?ur; modo ex circumftantiis prudenter colligt

F

p9 1t5

)

Dz Junr.

245

h fl

A

poffit; dominum, qui perdidit, abjeciffe ani-

hi

mum illam recuperandi.

Quodíi conjectura

NI

ifta defuerit, res amiífa licite, ac citra oblipa-

« O"'t')

tionem expendendi illam in caufas pias, ab in-

g,

ventore retinetur, fed absque dominio. Ex

"^i modo difputatis

!

T j

Colliges £. Huc revocaribona incerta; quee

555 fine omni delicto debentur: nam licet inventa

U j

non fint, eadem tamen illorum: ratio habenda

pl j

efta poflefforibus, qua fecundum doéctrinam

m

jj

q

modo traditam , haberi poteft ab occupatori-

|

busrerum inventarum. '['alia bona zzcerza ex

mmm

vindr

cogtratlu fünt, quae haeres reperitin heereditate,

VH

quam adiit, neíciens tunc effe aliena ; vel ex

contractu mutui, ut cum quis Íciens, fe mu-

SUEAUA

read i

'tuum aliquod debere, nefcir autem cui, credi-

tore non comparente ; aut cum quisdepofitum

ls d

tenet militis occif1, i

redes.

gnarus quinam fint equ he-

t ey

rded

Il. Aliabona fünt zzcerza ex delio; ut cum

1); Ut

quis furatus eft, ufüras exercuit, cum merca-

tores, caupones, teloniarii alios fraudarunt, &

pf ia

jlnpetr:

neíciunt eos, quibus damna intulerunt.

Hoíce

m m j

omnes non poffe injufte parta bona ifta retine-

p

re, doctores unanimirer fecundum jus naturee

jt, vt

& leges pofitivasenuntiant. Et pluresquidem

cum S. "l'homa exiftimant, ex eodem jure na-

Yliionpo

qeing

L

j

turali illos adftringi ad erogandum injufta lucra

M

pust

p

inpauperes, vel alios ufüs pios; Sed contra-

l

j

j

rium aliis probabilius videtur: nam etfi bona

p

j

u;M

ejusmodi retineri vetet lex naturalis, non tamen

j

continuo pracipitilla pauperibus diftribui, aut

u

in

2

3

246

De Junx.

igm d

in alios ufüs pios expendi , ut re&te probatLef.

m

fius, evertendo ipforum rationem , quod de-

gt d

bitor jure naturee teneatur bona illa reftituere

TL

quoad poteft, ut nimirum falrem illorum utili-

g dari pH

tas domino cedat pia erogatione ad ipfius vivi

ynem u

vel mortui Salutem.

Sane talis eropatio pia

;f d

non prodeffet quidquam domino, qui in herefi

; :

vel alio gravi peccaro decetfiffer. Neque Pon-

TIL

tifex compofirione per Bullam Cruciate facta

jb

permittere poffet, ut quis retineat partem bo»

WW&W

norum incertorum injufte acquifitorum , fi ju-

sit

re nature pauperibusdeberentur, Quodfilex

f du

nature, aqua fine dubio dictaturinjufte acqui-

ts Md

fitorum reflirutio, etiam injungeret eropatio-

1. t

nem illorum incertorum bonorum in ufus pios, .

[I, Na

obligatio ifla conftitiffet fapientibus ethnicis:

d an

quos ramen (emper latuit

frermum]

Denique ficut omne damnum & injuria fit

diinmia

certee perfonee vel communitati: ita omnis re-

enim at

ftitutio jure naturali debita. debetur certe per-

fone vel certae communitati; atqui hec incere

DT

i p

tà non debentur certz per(one vel certae com-

þabærj hr

m

[

munirati; ergo non debentur jure naturali.. u-

LTU]

ie ramen potitivo vel arbitrio humano potelt

aliquid deberi in incertum , ut fi tibialiquid de-

Rïäïcjh"üem

TA

dero diftribuendum in pauperes, vel alias pias

caufas pro tuo libitu, fi omiferis, & mihi, &

Wt

;auperibus in confufo injuriam facis.

- $i ditis non poteft bona incerta ex delidto

Bd

illerum poffe(for retinere, fed debet erogare

&tj

jn pauperes vel alios pios ufüs; ergoneque por

ünt retinere bona incerta ex contractu f&d eo-

)UI&!, Cosd:

em

l

Dz Jonr.

247

W

li

dem modo erogari illa oportet. .. N. Conf.

If J

Ti

I

Extat folum lex preecipiens erogari in pauperes

wrb

lona itcevta, quec ex delicto debentur: nam c.

Ál

Qumn tu. de ufuris.

Alexander IlI. jubet tales

if w»

n

ufarasdari pauperibus. . Quam Pontificisordi-

H

fs

l)

í

. pationem DD. communiter ad incerta ex aliis

ln qu.

[

: deli£tis debita,

ob eamdem vel etiam majo-

tem rationem extendunt.

Econtra quoniam

: Mul

Ate f

de bonis zgcevti$ ex coutraciu tantum debi-

& tl

tis lex nulla reperitur, neque de confuetudine

jn contrarium conftat, poft diligentem in do-

lm (s

ht nl

minos inquifitionem his non compertis, pof-

funt illa tamquam d éezrora retineri.

Ita Pe-

MOAT

Haunoldus tr. 5.

It d

trus Navarra 1. 4. c. 2. n. 47.

c, 1. controverf. 1. $. 3. n. 33.

uf

t eluty

IlIl. Noncenfentur bona zzeerta , que con-

flat deberi uni ex duobus vel tribus, nefcitur

autem cuinam: item quae conftat deberi certae

r od

alicui communitati, vel majori ejus parti; etfi

: u ompst

enim in particulari non conftet , quid cui debea-

i p

tur; conftat ramen hzc effe illiuscommunitatis;

a

ita ut ipfa tota, vel major ejus pars jus in illa

Td at n

n -

habeat; & finguli vel plerique cenfeantur ha-

bere aliquid in illo cumulo, — Quibus in cafibus

o u

fidua d

quoad ejus fieri moraliter poteít, adniti oportet,

í

bt tes domino füo reftituatur, v.g;. fiillifortem

L

,

r

/ mittant, autreminter fe dividant, velfi trada«

; .&mïhh(

tur mapiftratui, aut epifcopo;

aut parocho, ut

(

d majus vel

!

i

j €am

diftribuat cum proportione a

a [

minus damnum,

uod membra illius cormu-

qudt

Ttem fi mercator

J

lj

4l

]

; Ritatis paffa fuiffe videntur.

q

ol

d emendum , poteft

j

[

putat ; eosdem redituros a

viliore

r

d;

4

248

Dz ]VURE-

viliore venditione reftitutionem facere.

ua

gf v

quidem omnia de gravioribus laefionibus acci-

[

7

pienda fünt, non item de exiguis: ur cum quis

"yem d

minutis venditionibus fraudaffet.* Quodfi ad.

d.

^ Aler o

hibita induftria comperi-tiequeat quibus res füb-

z

1), Ua

tractee debeantur, eroganda eft pauperibus ta-

lis vel alterius loci.

As d.

gz';ü]iïlIH» d

ARTICULUS

VITI.

ii

T !

,J»[JH ju

u:äq [

JDe veliquis modis acquivendi juve geutium.

hus

TA

ota. Dantur adhuc modi quidam jure gen-

N

tium acquirendi res. tam communes aut

Terts

qua nullus funt, quam privatas , & nomine

mine; que

acce[fionis generatim fümpto comprehenduntur,

d at

atem al

Eft autem ifta generalis acceffio titulus vel. mo-

dàs acquirendi dominium, quo res aliquaideo

mümitj

fittua, quia alterirei, quz tua eft, vel putatur

tügum o

effe tua , accedit. 7Zrg. ]. 25. 8. 4. ff. devei viudic.

VOR

Et quoniam acceffionum talium aliz fünt natu-

d a

xales, alic artificiales , utrasque per modum

hina

duplicis conclufionis exponemus.

d Qu

Dico 1. Modi acquirendi per acceffionem ;

;imob:ks l]

qu& fola operante natura fit, Sex afferuntur ,

tf

uorum primus eff a/uvio: nam, ut habetur

Qs m

$. 20 Jufl. de R..D. quod per. alluvionem agro. 1uo

N

fiumen adjecz't,. juve gentium tibi acquiritur. — Eft

M

autem. aduvio iucrementum latens , quod ita pau-

"ütys

:

[

N

latim adyicitur , ut intelligi mom po[ft, quamtum,

quoque temporis womeuto adjciatuv.

Quodfi

i

AU

[

ager fructuarius fuerit, proprietas quidem in-

af

OW

cremenu pertinebit ad proprierarium fundi,

i

lm l

LEU " us

iE

Dz Junr.

249

Qnem

]

Ts

m

( fru&us vero ad ufüfructuarium, ex 7 s. $. 4-

Qu

- ff de ufufr. . Quare emphyteutee ea propter ca-

"w nonem, vel onus aliud aut fervitium augeri

Id iW

non decet.

m

. Alter acceflionis modus dicitur coalitio feu

Vi CeCyefi0 , quando incrementum fübito & non

lente ; fed uno imperu vis fluminis a vicini pre-

dio avulfum , tuoadjicit; necramen ftatim fun-

do tuo acquiritur, fedzunc primum; cum longiore

zempore fundo tuo. adhejerit , arboresque, quas. fe-

euim 1vaxit , 2n tuum fundum vadices egerint. duff.

DI W

221.6.7.

1 Otnys

Tertius modus eft productio zzfule in flu-

"m mine, que i in fluminis medio naícatur, divie

m

$um di deber in utrinque praedia habentes; quando

!m qutem eft vicinior uni rips, cedir tora habenti

zwh predium in illa ripa. Infüla in marirecens or-

jupm tafit primo occupantis. Z/i4.

r

$. 22. Moribus

j

imut tamenhodiernis infuülee Rheni ,

Albis quoad ele-

imu éboratum Saxonize, item fluminum Gallize &

:wuz Belpiinon amplius privatis, fed Regi ac Prin-

!

cpibus, quorum flumen eft, acquiruntur, qui

a, eis nobiles vel civitares pro preediis clientelari-

i, bus féa Feudis impertiunt, ut Turis publicido-

u) &ores cum Grotio de ] B,&P.L2:c.8, n. 9s

TUb & fqq. oftendunt.

ym'itmu j

Quartus modus eft a/ve mutatio, ubialveus

qiiif» antiquusaccrefcit his, qui fundos vicinos habent,

i,j 8veus autem novus ejus juris effe incipit; cujus

w ( &umen,i.e.publicus. Jyflit.6. 23.e.7. Quam-

su^ quam & hoc jus in certisquibusdam ditionibus

u

nainter

i

; Numutatum fit; &cum principes flumi

3

regalia

ágo

Dz Jonr.

regalia fua cenfeant ; alveum quoque derelictum gl

eo referant & bonis fifcalibus addicant, ac no- ii

bilibusin feudum donent: ut Albim derelictum,

p

D

Die alte Elbe , in Marchia veteri Bandeburpica,

T2

Jimm

& in di(tri&u Magdeburgico, te(te Gryphian- -

nü

dro, de Infulis c. II. n. 45.

& d

[

Quodfi poft aliquod tempus ad. priorem alveum.

WL

vevevfien fuerit flumen, vuv[us novus alveus eorum

Ti

!l

j

Hï

"i

e[fe incipit , qui prope vipam ejus predia poffident,

j

j

$. eod. Secus pronuntiandum de inundatione,

!]

|

l

hd

i

3

Qd

quze cum fundi fpeciem non commutet, ager

t

h

M

recedente aqua manet ejus; cujus &fuit. $. 24

L

moni

l

]

« €. f.

p ag

Quintus acceffionis modus fz/ura eft ani-

featoremit

«tb lk dl

malium: nam, ut $. 19. Zufliz. e. £. dicitur, que

ex animalibus domino tuo. [ubjetlis zota futt eodem

um ver

ldl

juve tibi

acquivumtur ; licet ex alterius animali

.

conceperi

nt, 4.5. $.2. F. de. R. F. Quodfiquis -

friel

equum alienum, invito domino in equas fuas

j lum

immifit, actione in factum tenebitur ad equi-

iil

mientum, i.e. ad mercedem pro admiflura equi.

lm r

1.52. $.20. in fin. ff. de furt.

Qu

Sextus acceffionis naturalis modus eft, fer-

FA m

"

ceplio fru&uum , quos colligit bonae fidei pot-

J

!

Mul

feffor , .de qua Haunoldus zra&. 3. c. 3. contvov.

T

t

NT

j. . 261. 67 /74.

[

E

räx

st

Dico II. . Acceffione artificiali; quae huma-

A

!

N

na induftria fit, res alienze pluribus adhuc mo-

«

u

| l

dis acquiruntur. T. eft izedificatio, utfi exalie-

rj

|

na mereria in tuo folo zdifices, tota ftru&tura

l

Y

II 4

j

fit tuat

uia omme quod [olo inedificatur. olo ce

]

P

Itf

9. Infl. de R. D. ubi mox additur: JVec

;

Y

Münea(,

di;' 5-] 2

gamet

W

"

Dz Jonr.

241

li

&

gauen idea i$, qui matevie domiaus fuevat , defizit

tl

damiaus ejus ejfe . fed tantifpev neque vindicaveeam

'Hr

"W

[ij

oteft , neque ad exbibendum de eave agere, proptev

7) f

!

lgem duodecim tabulavum,; qua cavetur, ze quis

nipium alienum eedibus [uis juntlum eximere cofd-

Pf s

gur , [ed duplum pvo eo prajffet per. aliogem , quee

ocatuv de tiguo jum&lo. — "Adppellatione autem tigni,

S

A ]A

mpis matevia frgnificatur, ex: qua edificia fiunt.

! r.ä/"'r*yr""/f//f/fh

J

uod ideo provifum e[l, ne cedificia vefcindi meceffe

* 7

[

,

',

Quodfi aliqua ex caufa direftum [it edificium,

LT d

oterit matevie domitus , fi non fuerit duplum iam

IN

! confecutus, tunc eam vindicave , 62 ad exbibendum

]

|

-de ea agere.. 1gitur ne quidem amalee fidei eedi-

u

II G d

ficatore materiam vindicari poffe , oftendunttam

m a'i:i/

[//;

;j

ratio hic allata , ze cedificia veftimdi meceffé fit;

; quam verba ]. z. ff. de tigno juntlo , ubiita habe-

[

zz

"

14

tur: Lex XLL tabul, neque folere permittit tignum

Q

urtivum edibus vel vineis junttum , ueque vindi-

dl eoyo

Etquamvis /.23. $.6. F. de R. F. contra

du d

' maleefidei edificatorem detur actio ad exhiben-

i? dum: hewc tamen ralis non eft, qua in effe&tu

. confequatur. deftru&tionem «dificii, fed sefti-

"

wdusef?, !

fmationem materie, ut exeadem /. 1. ff. de tíguo

£ iun&o, $, 2. colligitur,

, f0

Nihilominus m. f. poffeffor quoad hoc eft

conditionis dererioris, quod non folum in du-

i quæhumæ

lum conveniatur, fed infuper actione ad ex-

j n

j

ibendum, quaultra duplum (quodtotum eft

j, Ual

cna furti) compellitur folvere pretium ; &

vufti

I

mplum, adeoutetiam poftquam dominusdu-

jerht

j

lum confecutus eft actione de rigno jun&lo , ad-

j

,

]

(

fï

uc actione 27 exbilendum, quaagitur ad eefti-

martio-

252

Dz Junx.

mationem, conveniri poffir.

At vero b. £. poft jj ii

feflor, qui non eft convictus de dolo, íed negyiíii a

que etiam poteft purgare prae(ümptionem doliy ; 24

aut negligentiae commiffze, pote(ï conveniri fo« s/i!l

laactioneide tigzo quu&loin duplum. . Quodfi pro-

x j od

TA

baret fe vacare omni culpa, & bonae fidei pof.

(efforem fuiffe, fola aCtione zz fz&ium, ad con:

n fU

Íequendum pretium, aut fi aedificium dirutum

um

^f

effer, vei vindicatione conveniri poffer.

Qua

i

j, um

explicatione Haunoldus conciliat doctores in. j

hac quaftione difcordes.

A

In caíü autem contrario $. 30. & /.7. $. 12.

| u

|bts partïeni

ff. de acquiv. ver. dom.. ftatuitur, quod fi quis

Íciens in folo alieno ex fua materia zedificaverit,

TM

non tantum domus fiat ejus, cujus folum eft, fed

r efe u

"

zedificator etiam, domo diruta, materiam vin-

küfinf,

Nec refert, utrum bona

dicare non poffit.

l

| l WO

an mala fide zdificaverit ; nam fi ipfe.eedificium

2

f

fil

non pofllidet, tunc ftricto jureipfi nulla actione

fucurritur, qua polfit íüuum repetere. ltaha-

j;

6

betur /. 33. ff. de condi&. indebiri.

Ex equitate

ttn i

tamen poteít poffeffionem repetere condi&one

1

l

incerti , quo fumptus & impenfas deducat, qui-

jm,

ncu,'u;»

bus res melior eít fa&a, fecundum /. 38. ff. de

A

p beredit. ubi de m. f. eedificatore fic decer-

[

nitur : Jg bujus quoque per[oma baberi vationem

1 Jo

[

impen[avum , mom eni

m debet petitor ex. aliena ja-

&ura lucvum facere.

Et /.2. C. de vei vindic. di-

m s

N

citur, materia, diffoluto zdificio ad dominum

d y

f*'ond )

s

redire, /ive bona fide , [ive mala eedificium exf[Irue

i

&um fit.

(Uü

À4L. hmplautatio , ut fi plantam tuam in alieno

Vgly,

olo,

Dz Junr.

253

ii

folo, vel viciffim plantam alienam in tuo íolo

:

&

ofueris , cedit folo, fed poftquam radices ege-

xpr

j p

irit: anze euim quam vadices egevit , ejus pevmamet,

|

j

eujus fuerat. Eodem modo arbor, i vicini ter-

m

[

Al

; ram ita prefferit, utinejusfundum radicesepe-

mit, efficietur vicini, modo etiam truncus in

If

folo vicini totus infixus füerit: quodfi bic par-

d fim Cajifundum, & partim fundum vicinicon-

"Ó (| tigerit; & utrimque radices egerit, fier arbor

"405; communis, non quidem proindiviío, fed prout

in hunc vel illum fundum truncus, redices

TU

&c rami fe magis extenderint, eoque in fructi-

w eig

bus partiendis eft refpiciendum. /. 8. ff. de .4.

T

Aïe:ri

A.D. Eruta tamen arbor, pro indivifo inci-

tyellnd]i

piet effe communis, quia tunc partes locis an-

j

J

te diftinétee, videntur confufz.

m hn

Si vero truncus in Caji predio totus hafe-

ghukm mit, enamfr radicibus: vicimi avbor. aletuv , tamem

Ü

Jindlesd

n

Mi

ejus efh, n cujus fuudo ovigo ejus efl, h. e. Caji.

t ]ui

16.$.3.. /dvbor. furt. cef. ubi codices Greeci

;l æquï;s

textum clarius fic exprimunt: Quamuzs vagices

a d

avboris ex alio agvo alentur. — Quamquamautem

d du

vicino, incujus fundum arbor radices aut fron-

m/;&ffde

des porrexerit, cédere eas non liceat, datur

xi;d tamen ei actio negatoria contra dominum ar-4

jimis: boris, ut ead. 1. $.2. declavatur. . Imo fi vicinus

41dm) arborís domino denuntiaverit, ut radices aut

?

qut frondes porre&tas tollat , & hic neglexerit id

,j* preflare, porerit ille non tantum radices &

jysf! frondes, fed etiam totam arborem füccidere,

igna füccifà tollere impune, per /. z. €g 2.

neide-

]wammäf Jf de avbovib. cedend. ut nonnulli cum Sch

Wino,

Dr Junk.

554

wino, Carpzovio aliisque ICtis cenfent; & jus

n

j n

j

i p

Saxonium provinc. approbat.

z

$ n

Á

4

j

j

jl

I1II. Satio, feu fparfio feminis in folo alie.

i

jl 1

l

hi

no, qua folo cedere intelliguntur eader ratio-

/ Ü

A

ne, qua plante; quee terr& coal

uerunt, ut nos|

i

sdum pl

tatur $. 32. Jufl. e.t. Iftud tamen intereft, quoc

]

D

i

frutnenta folo cedant , licet radicesnon egerii

b.

n

!

i, d

l. 14. ff. de donat. quia non uti plantee; fic quo-

Adverten-

vidtr i

que fingula grana colligi poffunt.

"nino V

dum autem eft, quod hac in caufà textusInflit,

AR

adjungit: Sicut is, qui in alieno folo adificavit, fi

J lr

ab eo dominus petat. &dificium , defendi poreft pet

—

|

cpitjt

exceptionem doli mali: ita ejusdem exceprionis au-

—

tibule r

xilio tutus e[fe potefl i$, qui aliemun fundum fua

f m

mpen[a bona fide con[evit. lmo etiam n con-

d o

Ü

feí[o apud omnes effe debet, quod mala fidel

m

3 utinc

feminatori & poffeffori fructus auferre fibi li-

—

mmiono

ceat, nifidominus apri fümptus refundat. ]. 37.

f n

£3 [74. ff. de R. F.

fa.

IF. Modus ita acquirendi eft. Seriprura;

RTE

quam quidem ut ut pretiofam & eruditam char-

'

II

Verurni

l

t& cedere decidunt Zzf/i. $. 33. 5.z.

k n

ufus obtinuit, ut charta fcripturce cedat, Unde

i of

qui bona fide in charta aliena fcripfir, quee füa in-

1

t diy

tereít, fatisfaciet domino charte, aliam aéqué

nf

—

l

bonam reddendo, vel pretium illius, áut in-

*lb g

terreffe.

Si mala fide fecerit; porerit ultrá

lus

zeítimationem Chartæ, etiam actione furti id

xnm&m

duplum conveniri.

Qua quidem valde cor

lii

fentanea fünt iis; qu&& Imperator de modo ac-

ET

quirendi ,

Pm;ädCOqL

F. Qu&

T

Dz Jonsz.

255

. [Culg

POR

QX

^

F. Quaseft PiZura, ftatuit $. 34. tabulam

alienam piéture cedere: Aidiculum emmm, ait,

(j

(

, eff , picuram. 7dpellis vel Parrbafüi in accefftonem

]Igl)[

viliffmee tabule cedere,. Quamvis autem /. 23.

? (0

ff. de .. F. pictura tabule cedere videatur fe-

(

It

t

| gundum pauli opinionem; tamen /. 9. $. 2. ff-.

"st

b 4. R. D. fententiam a. Cajo latam prafert

i j, Imperator, dum in Inftit. hic decernit: $edno-

x J Dis videtur melius effe , 1abulam. picfuree cedere.

t

M,

Domino tamen tabulee adverfus piétorem ejus

:

offefforem conceditur uw/lis a£o , ut aut ille

lu

/

1

d.

reftiruat huic tabulam , & pretium picturz ac-

cipiat aut , fi pi&turam retinere velit, pretium

i

J

W tabulee reddat,

Ino d in g

F. modus dicitur Specificatio,- quae eft in-

i f

troductio formz in materiam, talisque immu-

tatio; ut in commercio humano fortiatur quo-

fl

pf

dammodo novam rationem entis, ac novo no-

iine fübflantivo efferatur: ita fiquis ex uvis

. faciat vinum, ex olivis oleurn, ex auro vel ar-

|dij: gento vas, ex vino & melle mulfüm, ex me-

m dicamentis emplaftrum, ex lana veftimentum,

, lat ex tabulis navem &c., novam materic fpeciem

t U inducere cenfetur; fic differunt uvee & vinum

jgclt? tamquam cibus & potus, olivaeitem aliud quid

,un:; fecundum fpeciem moralem zftimantur , quam

üs &: oleum, vinum & mel feorfim fpectata diver-

quir füm quid a mulfo funt, ficut & differunt au-

Quxif, fum & flatua aurea, navis & tabulee, ex quibus

u Baves compingunrur. Econtra alia entis fpe-

yüm?! €les non reputatur lanà colore infecta ab lana

&tivo folet

: pura; adeoque cum folo nomine adje

A

expriimnis

556.

Dz Jozz.

exprimi, neque in prafentem queeftionem ad.

a

ducitur, fed difputatur folum de modis varian- ;5

di prioribus, utrüm fiquis alienee materiee for- ; Rib

imam induxerit novam, fpecies recens produ- um

éta ad hunc pertineat , an vero ad marerice do- if5

minum? ad quem cafüm Zzf/ir. $. 25. refpon- anyt !

dent cum diftin&tione: Siformaauferriiterum, «j

fàlva materia feu fubftantia priore, poffit, do. «iu

minum rei totius effe eumdem, qui materiz do- at

minus fuerit; fi vero res ad priorem rudem- i

|

que materiam reduci nequeat, eumr potáus intel- d

ligi domimum, qui fecevit fneciem novam. — Itavas | i

conflatum poteft ad rudem materiam aris, ar- |prnt

Addr

genti velauri reduci, & confequenter eft do-

mini materie : vinum vero &oleumaduvas vel r

olivas reverti non poteft, neque mulfum in lcltid

mel & vinum refolvi poteít; erunt ergo hazc

l

gris [

artefacta illius, qui Poza fide in (peciem novam

!

i. u

illa transformavit: quia extin&ta videtur ma- |

teria, & prevalere forma, /.6. $. 1. ff. de aur, |riyi

€7 avgerit. leg. . Navis facta ex alienis tabulis ad- Junit

huc rudibus, & ad extructionem navigii nec-:

ia

dum przparatis, fit facientis, per /. 26. pr. de

prden

t d n

4. R. D. quia non poteft reduci ad priorem

"

materiam : at fi confecta fuerit ex tabulis ad

1

Ua

exftruendam navem jam praeparatis, manet ejus;

f.ms ii

cujus materia erat, quia ad priftinam materiam

r

il

T

redi

i poteft. /. 61. ff. de R. /. Quomodoam-

b« iftae lepes conciliantur.

i

Arvero qui ex alie-

V

A

nisfpicis frumentum excutit, nihil fibiacquirit

h

As

"

dominii, quia fpeciem novam non facit ; [e

Wyg

RDD.

fllfüpe. |

d

db QUE jam eft, detegit;/. 7. $. 7. . de A.

ecun-

Dr Junx.

259

W

MY

ln

! fecundum quam legem explicari oportet Infii-

d

uU

utiones, qua . $. contrarium videntur affere-

;ye. Ratio autem, cur fpecies nova ad priftinam

MÍN

Y

materiam revocabilis domino materize cedat, eft;

L

7)

^M

! quod fpecies nova ftabilis deeffe, materia vero

'incorrupta füpereffe videatur, adeoque hec

LUPT

l

*' merito preevalere debeat. /.78. 7: $ .4. de legat.3.

'/im", p

;( Specificanti tamen in hoc caíü actio in factum

[52

1

competitad pretium opere confequendum, arz.

"um [fitg me Qo Titium. 32. f. de veb. cveditis.; aut

"i. fiadhuc poffideat materiam fpecificatam , reten-

uw^hw tio ejusdem & exceptio doli mali, usque dum

i^5 prerium refundatur. /. 23.$.4./. de. R. F.

f di

Addunt Inftit. hoc $. eum, qui partim exfua;

ii partim ex aliena materia fpeciem fecerit, v. p.

imín! ex füa & aliena lana veftimentum, fine dubio

: effe operis dominum :. Cum moz. folum operam

«t - fuam dederit , fed & pavtem eyusdern materie pre-

üwmrm fevz. Si tamen opus in vriftinam , naturam

&if reduci poffir; unusquisque füse materie domi-

jens d

k

r

^nus manebit, ex . 12. $. 1.ff.de/4. R.D. . Ubi

em ag

- fpecies ex aere meo &argento tuo conflata, ne-

ï

xlj/4 gatur effe communis, eoquod diverfz illae ma-

jd p terie ab artificibus feparari foleant.

qui: ! — Ut autem intribus hucusque memoratis ca-

tis,manete]üf"'ulbus aliquod dominium aut commodum con-

r

mammaterial

fequatur fpecificans, opus plane eft, ipfum in

omo

bona fide fuiffe , putando materiam effe fuam:

i

€FO

gs! namfcienti materiam effe alienam objici poteft,

eceritex materia alie-

jl

- quod temere fpeciem

1

Idemque vide-

2 & ma. avg. $. 30. in fin. Inft- . vit.

2,

Fur operam fuam donaffe domino; /. 53. £2 8

L

in

258

Dg Junx.

!

d

ff. de Reg. Sur., & fe facit obnoxium omnibus

g

|letor; d

actionibus, qua contra furem dantur, quales

fünt actio ad exhibendum, & rei vindicatio,

[ junäæ U

s om Id

ranquam contra eum , qui dolo poffedit aut de-

quoammo

fir poffidere, . 12. $. 3. - ad exbibeud. , nec

non condi&io furtiva, . 13. ff de condicl. furtiv.

gupim

j

& actio furti; /. $2. $. 14. ff-. de furt.

amqy JUDg(

! ésnnl

-- FIIk modus eft Zdjuntlio feu acceffio fpe-

ciatim & magis proprié fümpta, de qua fequens

ii

dl

regula'traditur: quotiescumque aliquid fpeciei

jam confe&tze adjungitur, toties huic ramquam

J

w

accefforium füo principali cedit, licet acceffo-

ii

rium fecundüm fe pretiofius fuerit. 4 34. fr:ff.

Principalis autem res cenfe-

ütiloin

de contvab, empt.

adalmt

tur, qua alteram plane occupat & infortnat,

um

17;

Ita purpura cedit vefti, cui intexitur, pes fta-

W

"

b»

ll

/

tuse, anfa fcypho, gemma annulo , tabula navi,

j

quibus ramquam principalibus adjunguntur,

N

Secundum daram regulam adjunctio facile dif-

cernitur a ípecificatione, quae partim ex pro-

f

h

i

"

1

pria, partim ex alíena materia fit, ubi non da-

tur acceflorium, fed ambae materie ad rece-

Ti d

ptionem formz inducendee zequaliter fe habent:

J

in acce(Tione autem feu 7z extura; fuffultura &

Srian

Bf

l

'

|

futura inducitur forma in materiam v. g. ve i-

1

menti , principalem , cui purpura tamquam

Eu d

accefforia adfuitur, unde veftis purpurea nun-

-T

cupatur. Tta /. 23. $. 2.ff. devei. vindic. 9 $. 26.

:u)mï

Juft. b. 1. Quo ex jure conítat ; eum, qui rem

Ts

alienam fuce adtexit fe

jungit, dominium illius

Migls

t d

fidefuerit. Aliter de-

acquirere, licet in m

m'ien.'ur,u;

3

Wikus

cernitur de fpecificatione; in qua cum oper

rel

j

Dz Jun&.

[ (]ly

259

B)

rei accedat, perfonce immurantis potiffima ratio

m

^W

"Mi

habetur: aft quia in adjunctione resaccedit rei,

res junctee magis fpectantur, quarum quidem

|

(

IU

j

L]

nec bona fides eft nec mala. Imo res adjuncta

quodammodo extinéta viderur feu amiffa, ut

j

f.'«(('i)

W

adeoipíà impoffibilitas obílet, quominus aquo-

d f

cumque jungente vindicetur, /. 23.ciz. $. s.

j funj

Si tesnonfint confufze, fed pars adjun&ta ad-

12 /Equ.;;

huc feparari poffit, datnr ejus domino actio ad

tf

t

exhibendum, ut ita tandem per confequentiam

n

Mi

vindicetur, ex /. 6.62 23./7- ad exbibendum. , ubi ita

!

l

habet: G'erma inclufa auvo alieuo , vel fgium can-

il

delabro vindicavi mon potefl s fed ut excludatur , ad

AU T

exbibendum agi potefl,. Alias veroactio in factum

ad eftimationem. 4. . 23.

Contra eum vero,

V i

qui mala fide rem adjunxit, idem dormizus ba-

i

Vet fuvti a&lionem & condi£lionem : [ive spfe fit , qui

A

DUDKOE

veflmentum fecit , [ive alius; mam ves extiutle liceg

fin i

vindicavi tou po[[mt ,. condici tamen a furibus , €g

n p

quibuscumque alus po[fefforibus poffant. fuf. b. .

j uimot

Huc reducuptur fzrrumgatio, cum duo

qme d

metalla dominorum diverforum in unum cor-

jerb a

pus conjunguntur, nt contufione duo fruíla

Jfani

ferri candentis ;& plumbatura , quando per dif-

TELS

fimilem materiam conjunguntur, v. g plumbo,

m tmqqit

Ítanno, aut clavis &c.: de quibus modis adjun-

ypure n

&ionis idem renendum ,

quod de jntextura.

u d

Sequitur

J qlllfü

F1II. modus;qui dicitur cazfufioquando due

lomiüiumwü

materiz liquidee ejusdem aur diverfee fpeciei ira

j It*

mifcentur, ut arte humana & ordinaria nec fepa-

Tari àfe mutuó poffint, nec alia ab alia fenfibiliter

?

j 0&3

d

dif-

560

Dz jonE.

difcerni: ut cum vinum Caji mifcetur vino Ti.

sl

Jufhir.

jgyz; Q

tii, aut vinum cum melle confoncitur.

$. 27. ita pree(cribunt: fi confufio fiat ex volun-

.

gmaguvie

tate utrl

um hinc t

usque domini, . aut fortuito utriusque

commune eft, pro rata tamen materiarum , fci-

um q

U?H

licet habita ratione quantitatis aut pretii mate-

Wi

rie ab utroque collatze, per /. 3. . 2. ff- de Reivin-

wa$m

g p

dic. Nifi feparari facile poffint res confufe: quo

in cafü feparatio potius inftiruenda eft, & quili-

gaii us

bet füam partem per rei vindicationem repete-

þmm&& i

re poterit. . 5. 6. 1. . de R. F t9 L. 12. $. r.de

w

. £. D. Quodfi nova fpecies ex commixtio-

p

ne fuerit facta, ut ex vino &melle mulfum, fer-

T

admila m

vabitur doctrina de fpecificatione $. 6. hujus

conclufionis tradita; que etiam facile accom-

li mutià

modabitur cafibus, in quibus materie fpeciei

(

n p

ejusdem &urt diverfie commifcentur.

|

. IX. modus eít commixtio íeu permixtio,

hdefing

ut fru-

quando materiee folidae commifcentur;

demx,&gw

menta unius cum frumentis alterius.

Hec fi

Ml

confenfu utriusque contingat , uterque fit do-

Adip,

minus indivifim totius cumuli; fi voluntate

rgihsd

unius, vel cafü, quiliber manet dominus pro

! rl

Íua quantitate eequaliter. inter utrumque divi-

t

denda, & fi unius materia fuiffer melior, arbi-

i ls

trio judicis compenfario facienda eft. $. 28. /nfl.

!

i ij

h. t.

Pecora tamen, ceum fi mifta fuerint , fa-

Tltn]ni

cilius difcerni poffint, quam grana, inde etiam

V

l

fingula vindicari poffunt, / 23.$. s. v. t in

tl

J

ll

!

!h

j

|

bis. ff. de R. F. De permixtione pecunic fpe-

il

m

ciatim ftatuitur J 78. ff. de Solutionibus., nimi-

Qu

]

rum, utalienam indifcernibiliter fuge mifcens ;

V

Utl

E

1

4

:

WP

Dz Jvnzr.

26rI

i

QU

five bona five mala fide , fiat dominus totius

Ml

; fumme; cum obligatione tamen perfonali pre-

Lf

tium equivalens refundendi alteri: cujus ratio-

m

*^| nem hanc effe quidam ajunt, quod in nummis

tantum quantitas cenfideretur, feu zeftimatio,

hi

!

: . 94. $. 1. ff. Eod., qu& cumfemper eadem fit,

j

]. 1. pr. ff. de coutvab. empt., & fic facile aliquis

I

T í

fuum recipere poflit, facilius etiam dominii

j ;er

translatio conceditur. Collegium vero Argen-

,toratenfe docet, hanc Conftitutionem peculia-

l1

rem factam fuiffe in permixtione pecuniz pro-

prer ufüm quotidianum nummorum iri com-

MM

(

merciis , ne ex dominii incertitudine in nummis

'admiffa contraétus innumeri fluétuent, preefer-

MVU

tim mutui & emptionis, qui fünt quotidiani.

»npuv

Qhj. 1. cont. 1. Concl. In cafu accretionis feu

- coalitionis priftinus dominus adhue agere po«

Íp ii

teft ad eftimationem fundi (ui avulfi confequen-

, u

dam, & quidem urili rei vindicatione, per 7. s.

us n

$. 3. de R. .; atqui non datur aétio in rem,

kl

nifi domino, vel cui dominus actionem ceffir:

- f at

& in quibusdam aliis caibus, de Aez vindicatio-

g

7zt,recenfitis. Ergo in caíü coalitionis feu ac-

g d

cretionis prior dominus non amifit dominium.

ndnns t

- Confirm. Maj ^ Quotiescumque alicui jura, ac-

iv

AR

". ceflionis titulo, dominium rei addicunt, toties

i priftino Domino actionem &d prerium pro ea

.a) 'mde Elil[]

confequendum conceduat /. 2 5.5. 4. €7' 5. ff. Eod.

Y

]

i

lt

& $.24. Jufl. b.t.. . IV M.DumUlpianus/ 5.

j

]

qiuid

]

ti! Ícribit: dearbore,quain alienum agrum trans-

i Ü

ata coaluit, & radices immifit Zarus $g JVer-

m dalant; hiftorice nar-

d W'

i

Ua utglein in vemr atlione

rat;

R 3

565

Dz Juns.

j d

yat, hoc quidem olim obtinuifTe ; noh item ap..

sj tempis

probat, quafi modo id amplius obtineat: quod

4f Pa 3

voce, dabagt, fatis indicat. lta plerique cum.

qveliii

Ácurfio, Bartolo aliisque JCris jura conciliant:

« idhüt

&Gloffa lit. D. poft medium; JDic ergo , inquit,

m a

euh B. €g Slo. bic: d uos ou damus.

ro confirmátione adferuntur , nom

a Bpnoo

Quae

^4opbi

fünt accipienda de acceffione naturali , fed ran-

UT

türn de arrificiali, in qua doli mali exceptio 1o-

ii

cüm habet, üt jur&ibidem laudata (atis innuunt,

O. Il. cont. . Concl. Maala fide &edificans

RRR

n t

ih folo alieno feir, aut faltem fcire deber, zedi-

diir U

ficia folo cedere ; ergo in eo praefumitur ani-«

tsf d

inusdonandi materiam domino foli alieni: Nam

$

quod nullo jure cogente in alium transfertur;

l

donatio eft. ]. 82.ff. de &. 3.* ergo nee fümprus

',)lb

15 (

(

1

[/

&l repetere licet, ftante edificio , neque hoc

;

ij

diruto, mareriam. & Difl Co»[. Animus do-

ls

nandi in eo prafümitur fecundum $. 30. /uff.

À

hi.

!

€2 ff. in conclufione adductas C. fecundumi le-

hn

ges alias & recentiores donaffe praefümitur N.

EO

Oppofitum magis prafümitur, quam animus

i,

donandi: qui non tàm prefümendus eft, quam

tl

Hinc A. 2. C. cit.

probandus a domino fundi.

nf

Antoniüs [Impérator addit: Si gon donandi aui«

dirdig

$o edificia alieuo folo impo[tta fimt: evgo prae

ii

fumit, plerumque animo poffidendi, non au-

mm& äiW

iem donandi , a malee fidei inzedificatoribus eedi-

Poteít autem quis

Mi

ficia folo alieno impohi.

rj

prefumptionenm illam legum anriquarum elide-

^f t

fé & proBare, fe animium donandi non habuit

Wi

íe, licet íciverit, folurn effe alienum : utpote

H

Dz Jonx.

263

nm[[x fjl

fifandum, quem bona fide nactus, fub zdifi-

li

i

candi tempus fcire cceperit effe alienum, 7. 57.

l

: de R. F., fi ex concetfione domini fe credi-

U

derit eedificaffe ; fi in folo litigiofo, quippe quem

y

Que

- fperare adhue poterat fibi manfürum.

"f//'//.vf 7

uidem excufatio in fpecificationelocum habet;

üöïï'(]a/gf/1 [

tefte Haunoldo, ut fiquis fciens rem efle alie-

nam inculpabili tamen errore putat; dominum

w 3/]) /(T'ldfäf

d

materie non effe invitum, dummodo pro illa

]i

J

compenfatio fiat: talis enim nec mala fide age-

NV

re, nec operam fuam donare velle cenfetur;

stf

l

neque ad eum pertinet quod /. 53. ff. de £. 3.

dicitur: C

"

'

neinima

]

jus pev evvovem. datà vepetitio eff ; ejus

]if

M

]

x confulto data dogatio eff.

TU

Vr

ARTICULUS VBL

atl

n eg quomodo Dominium fru&huum. ex. alietzo

od

fundo provenientium a po[feffore acquiratur *

hinos

r

[

V

l

l

l)

Tota J.. Diximus Conclufioge 2. art. fupeyiove ,

tj

: fextum acceffionis naturalis modum effe

frmint!

velmiurA

perceprionem fru&tuum , quos bone fidei poffef-

for ex fundo alieno colligit, ut habetur $. 35;

Qu At

Jufl. de R. iD., ubi bone fidei poffeffor defcri-

jj dl u

ls C

bitur is, qui fundum a non domino, quem do-

inum effe credidir, ex qualiberjufta caufa feu

Tf

TM

t

itulo ad dominum rransferendum habili, bona

Ts

fide acceperit: Male fidei vero poffeflor dici-

nd,

/

g

tur; qui alienum fundum fciens poffederir.

srs

j

4l. Fructus a fruendo diétus in acceptione

,

?

( amem,

J

propria id folum fignificat ,. quod ex terra ; ar-

(/7", bore, animali vel fimili corpore ab ipfà natura

i

j

us

| inom"

li

, Producitur.

Hinc negat Pomponius , /. 12 1.

4

D

e

3l

N

Ds Jonz.

264

Hk,quod;

j

fj

ff. de F. $. ufüram pecuniee in fructule

j

I

"D

ol

non.ex ipfo corpore, fed aliunde, puta, ex no-

In laxiore auteim ?^

va obligatione producitur.

|

prdust

fignificatione vocabulum fru&tus denotat om-

d.

etum G

nem utilitatem , emolumentum vel proventum;

qua ex re vel occafione rei percipiuntur. 7. 29.

P€l

n

ul

f

jf de petit. bavedit. l. 62. princ. fF. de R. P. 1.4.8.2.

^.

[/

J/de fervit. vind.l. 19: in f. priucAl. 34.1.36. ff.de.

J

]n

Mi

ufur. €? frudl.

iorem hanc acceptionehf

—/?:;

Secundum larg

fructus alii fant civiles, alii naturales.

Civileg

'e

j

dicuntur, qui occafione corporis, mediante |(jm":

nova obligatione , percipiuntur, v. g. ufüre

fümitr

mercedes , penfiones, reditus annui &c. d. /. 19.

fpiactt

£? fjj. Horum aliiquidem fünt Spoztagei , qui

nl

occafione corporis , fuapte indole ad ferendum.

jf

compendium apti percipiuntur,

ut penfiones :j

pro ufü edium, equi, navis &c.

Alii vero fumnk

vtf

funt ad[cititii, qui occafione corporis ad paran-.

dum emolumenrum de fe non idonei, ex fpe--

tf i

ciali hominis induítria principaliter proveniunt, '

jl

utufüre, lucraex nepgotiatione vini, frumenti, . ag

olei percepta.

Fruétus gaturales fant fru&tus |uxujr

proprie accepti quos natura ex ipío corpore [i/:

]

[ïom, |

producit , ut fupra jam expofuimus.

Hi etiam

)

ü'gü!l

ä

dividuntur in meve maturals, qui potifimum

!

naturze beneficio percipiuntur , opera humana | ii

iW

W

ï

m

!

nihil, vel cerre parum conferente, & dicun- |:

À

tur etiam zazuvales im fpecie, ut poma, pira;| x

As

nuces, glandes, gramina, /. 40.

4. [F. d

lu

contrab. empt. 1.45. ff de u[ufv. c$ fru&l. eg avp] ss

Ib K

Langqéedfe« iq audufiviales ;; qui a

r

Ve

L

Dz Junz.

265

tl

niculante fpeciali hominis induftria percipiun-

tl

j

-rur, ut fegetes, legumina aliave in agris &

/ hortis fata ;

iJe As«

fr

l

näufïria-

Fructustam mere naturales, quami

If

les iterum difpertiuntur in pendentes, perci-

J

Af dU

piendos, perceptos. Pendege; dicuntur, qui

// [

4

orpore, unde provenerunt, adhuc tenentur.

PTR

- L61. $. 8. ff. de furt. ut porna in arboribus, íe-

etes adhuc in fundo harentes: fructus perci-

A Q

. pimndi dicantur, qui quidem nondum percepti

AU

L

füuerunt, porerant tamen honefte percipi: fer-

s as

- ceptorumveroalii fant emzzusplene pevceptz,qui tan-

Wt

tum acorpore, quo tenebantur; fünr feperati; ut

NU

d

fpicacaefa; gramen defeétum, deje&tae nuces &c.

hrj

L

(

1.78./f.de R. F. l.13.ff. quib. mod.ufusfr. amit.1. 25.

i

TORCUE

a. deufufv.&3 f ul. Econtra fru&tus pleze ac per-

Ij u.r pims.

félle percepti dicuntur ;' qui poft factam fepara-

k liv tionem in horreo reconditi, aut alias colleéti,

vel ave&ti fuerunt ,ut reconderentur; ut fpica

m

rf

euc

trità; fenum avectum &c. /. 48. v. Degique

J

*

ff.dc A. R. D.

e vf

Denique perceptorum fructuum alii funt

d. adhuc exflaztes, qui adhuc integri in bonis

p

offefforis, v. g. in horreis; affervantur. L.23.

r corporïïä

-a

.2. ff. de pignovat. a&l. l. 22. C. de R. F. l. 3. C.

Alii autem fünt cozfumptz,

li ponlümu:

de condi&l. ex lege.

qui apud percipientem non amplius exftant,

opetahumz:

ye, UT

five deinde ab ipfo diftracti fint ; five ufu ab-

N

il

fümpti. /. 4o. n f. ff. de A. R. D.

p

pH

Ji

Dico J. Male fidei poffeffor nullos plane

[4T0)

fru&tus fuos facit, fed teaetur omnes, etiam

:

percipiendos, fiveillos, quiadomino potuiffent

M

" Mq

h]

O-

j

266

Dzg JUR.E.'

vincenti

honefte percipi; domino rem fuam e

j n d

reftiruere.

Ita Haunoldus de . €7

b

i, 9.

4f

€. 3. controv. $. 1. 284. €7 [7qd.. Struvius exercir.

al

[ if

ad pand. v1. 1b. 18. & alii patfim.

sst

Pavs £. Habetur ] 22. C. de R. F. &9 D. $;

,'fïäffüh It

55. Jifl., ubitamquam certum enuntiarur, quod

enenuti

male fidei poffeffor frué£tus omnes cum ipfà re

g

E vatio fuadet , iniquum effe,

prattare foleat.

gl

'

ut quis ex mala fide & dolo füo fentiat lucrum.

jl t

arg. l. 206. de R. Í. Quodfi poffeffor alius fra&tus

j t

ex re alienafuosfaciat ob bonamfidem;fibiimpu-

m

(

N

(

y

"

tet male fidei poffeflor, quod rem alienam deti-

Jrlnyrkt

nuerit; ac defectu bonz fidei fructus reddere

vefite

cum re ipfà teneatur.

&igil

Pavs 41. efteorumd. £ probr. ex 1.33.1.62. $. 1.

batut, J

ff. de R. F. L. 10. $.20. ffgy Que in fraudem cre-

im, H

ditor. &c. quibus jubetur m. £. pofieffor non il-

1 m

lostantum fructus, quos percepit, fed etiam

Dny d

quos percepiffet honefte dominus, reftituere.

Jiavat

Dixi £. fru&us bouefle percipiendos:: mamvin

fet d

fructibus pervcipieudis refpicimus ad honeftatem,

fimrim Y

nequis ad delinquendum inviretur; non item

ifirdi

in perceptis, quia turpia lucra etiam malee fidei

t ag j

poffeffori (ünt extorquenda. avg. ]. 5.f. de ca-

. Tivf d

lummiat. ltaque m. £. poffeffor non reftituet

]

u

[v

lenoni fructus, quos ex lenocinio percipere po-

Es

tuiffet, reftituet autem, fi perceperit.

*

tl

Dixi I1. a domino: non enim ad id refpici-

Irj]

tur, quantos fructus potuerit m. f. poffeffor;

TU r

]

fed quantos dominus percipere potuerit.

| HVUS "

Excipiuntur ramen fructus mere induffriales,

quos malz etiam fidei poffeffor pleno jure fuos

W s

!

n

1 ä!ïï ln

|

facit, ita ut ne quidem extantes, & inquan-

!

AUA

J-,ï

nn

h

1

[

La

D'«E Juns.

267

Q

üm inde ditior factus fuit, reflituere te-

Ü

i

'ferür : nam ficut fructus rei rem, ita fructus

'indaftriae induftriam fequitur.

Quo modo

C

. gemo tenetur aliend tabulee aut chartze m. £

|

boffeffor, in quibus pretiofam imaginem aut

Tentrp

i

l

llls)

commentarium defcripfit, nec fruétus inde

perceptos ; fed tantum aftimationem illarum

L

l

domino reftiruere, ut QO. 4. £? 5. cozcl. 2. art.

L

veted. probavimus. Sicut nullus pictor aut

fcriptor tenetur lucra ex alieno penicillo aut

koraïiuæl'ruc?g

calamo acquifira inftrumenti domino, fed vel

inftrumentum ipfüm, fi extet, vel ejus pretium

fl

reftiruere, — Haunold. nup cit. n. 264.

Si qui ICti hac in re diffentire a. nobis vi-

|

dentur, hi fru&tus non sere indufiviales intel-.

T

l

lipunt, féd mix£or, qui partim beneficio no-

frmni.

tablli corporis , partim induflria notabili ho-

"

]

f eti

minis'proveniunt ; ut

funt fructus, quos

s tefiers

thy v

dlienus aper a me cultus & íeminatus pro-

fert, penfiones rerum locatarum, mercedes

sdhoneluen

fervorum, vecture navium & jumentorum,

] non n

& plerique fructus civiles, quos ICti fimplici-

m mf

ter vocant zzdufhriales, '"Theologi qmixtos.

mf

Dico 14. Potfetfor bone fidei omnes fru-

9 fl

&us ex, re aliena perceptos facit füos, ita ta-

men ut extantes domino rem füam evincenti

pI

l

teneatur reftituere, nifi eos preecripferit.

lo

Pav J. diferte habetur d. $. 35. 7nfl. ubi

ii Püfrf[ J

naturali ratione ejus fructus dicuntur, qui

Qrpt.

"

b. £ illos percepit. & J 48. ff. de 2. R. D. Sta-

t

L

jf

tuitur, quod b.£. poffeffor non dubie fructus

lj

&X aliena re percipiendo füos izterzm faciat, mon

tantum eos, qui dilicemtia €9^ opeva ejus perveue-

j mqg;"

,Yun

268

Dz Tunz.

vunt , [cd oniress h. e, & induftriales & natura

N TULS!

les. — Cujus etiam ratio mox additur: quiaquollälï

ad fructus attiet, loco dominipene efl ; atquido-

fl 1

»frdus p*

minus non induftriales tantum fructus, fed na-

turales quoque facit füos, ergo& poffeffor bo.

s onfünp

spuontom

n& fidei. . Nam /ogafídes tantumdem poffiden-

ü preftat, quantum veritas, quoties lex im.

arinrfctus

sls 11

pedimento non eft. ]. 136. ff de R. 9.

Pars I]. itidem certa eft ex . 4.

9. 35. Iuf.

sls

J.t. $. 2. Inff. de offic. Shudic. 7 1.4. $

2.ff. finium

p M

v(gund. quibus locis decernitur, non pofle a

T d

fb

domino fundum poftea vindicante agi de frutli-

Lus con[umptis, (ed' eos cedere lucro bonz fi-

jconmps

Alfidine

dei poffefforis ;; ergo fuperveniens dominus

fundi fui vindicator poteft agere de fructibus

flinere

nondum coníümptis; ergo hi non fünt irre-

510 0U )

vocabiliter bonze fidei poffefforis; fed hic eos

As con

tantum 2z7/erij faos facit ut d. 1. 48. advertit &

hd d

i Y

]. 22. C. de R. .. certum effe, , dicirur , .mas

foffelfoves omnes fru&us oleve cum ipfa ve praffave,

Q u

Lone fidei vero exflantes.

übnt

Pavs I11.. difficultate caret: nam fi fru&tus

Xf

percepti adhuc extantes, debent reftitui domi-

ul

no rem fuam evincenti; quanto mapis fructus

lh ofrïciumJ

iW

T

nondum percepti, fed adhuc pendentes eidem

um

!

domino a quocumque poffeffore erunt refti-

n

j

i

h

N

i

W

j

tuendi: fru&tus enim pendentes fünt pars fun-

x)n

[

di, cuicoherent. . 44./f. de R. . ergo fundo

Ql ss

evicto, ipfi etiamcenfentur evj&i.

Hinc /. 13.

od

$. 10. ff. de a&. empt.. fru&us emptori cedunt;

At ]

li ager illis maturis diftractus fir.

R

Rs d

educere tamen expenías poteft bonee fi-

W

dei polTefor faétas ratione fructuum percepto-

ruim

Dz Juzr.

Y

269

t*f rum adhuc extantium & peudentium: nec um-

nE

"]

lh

i

quam de fru&tibus. adhuc percipiendis renetur.

IUf

Dico III. Bong fidei poffeffor quoscum-

que fructus percepros, & ante litis conteftatio-

sili

nem confumptos irrevocabiliter füos facit: ne-

m

: quein tantum domino tenetur;in quantum eislo-

f eupletior fatus eft. Parzi /. adveríantur multi ex

raviffimis T'T. & ICtis. eam tamen tenent

z/,? ]

4

&03

Haunoldus cit. $. 4. z. 28 1. Struvius deexercir.

M

^l

15. 7. 33. Harp. & Hoppius ad d. $. 35.. Inff.

N

f

b.t. eg pluves ali.

Prob. Jura omnia que de

I

fru&ibus a bonee fidei poffeffore rei fingularis

tl bl

confümptisloquuntur, generatim ac fine ulla

ts Q

diftinétione negant, quod eosdem teneatur

t df

reflituere, neque actio ab eis conceditur do-

/ír;y mino, qua petere poffit id; quod poffeffor ex

j

j

iil fru&tibus confümptis lucratus eft, h. $. 35. &

Ldeut $. 2. 4uff. de offic. Shud.l. 4. $. 2. fE. fimium ve-

IA

]j

d

K

Q n; puna.

Neque enim ei dari poteft Z7rdicatio,

-

j1p quia confümendo non amplius poffidet rem

.domini ; neque Cozdi£io, quia confümendo

witi nec deliquit, nec contraxit ; neque demum /m-

diidm. flovatio officii judicis, quia a&tione principali re-

us mota, officium judicis ceffat in iis quee acce-

qudin dunte /. g. €9. ult. ff. de eo quod cert. loc,

emn r

Deinde qui fru&tus lucratur, non tenetur eos

gpse reltituere, in quantum factus eft locupletior,

ais quia alias nullum ex eis lucrum perciperet: at-

üx; qui poffeffor bonae fidei fru&tus confümptos

giu "ucratur ex d. ]. 4. $. 2. ff-. i. veg. ergo non te-

P

netur eos reftituere in quantum locupletior fa»

us eft,

vll

Prt-

J PelüPïE"

ii

270

Dz ]unr.

Pryeterea confümptio b. f. poffeffori tantu

(j,.] 0

-----

1

jrefito

preftar, quantum ufücapio / 4. $. 1s. ff-

!

a o

pl

ufup. g ufüczp. atqui ufücapio tribuit domi. ?

nium irrevocabi

le; ergo & confümptio. Hing ii*

merito fimpliciter negatur, haberi rationem :

fru&uum ante litem ceeptam confümprorum, jj!4/

"i d

$. 2. Jnfl. de offic. Jud.

Porro fecaundum

$. 35. Juff. b. t naturalira. ä&uävlsfü

10

tione placuit, fruétus, quosb. f. poffeffor per-

W

W

cepit, ejus efTe pvo culzuva &9 cura5 ergo cum

i

ille fru&tus fine lucro confümptos, ex omnium iij

fententia , fuos irrerocabiliter faciat propter qhit

bonam fidem ; etiam cum lucro confumptos | jiir

faciet irrevocabiliter füos ram propter bonam ! (j

fidem, quam propter culraram & cuvgm: aliag «ridn

qvo cultura g cura Imperator nihilampiius con. |;; //,

BU

cefliffet.

Pars If. qubd b. £. poffeffor fru&us poft

LU

litis conteftationem confümptos domino rem

ia

f

- " fuam evincenti reneatur reftituere, eft commus :

Y

"

l

X WU

nis: nam d. 1. 22. C. de R. F. Iinperatores re-

DC

ífcribunt, fructus omnes polt litem contefta-

vlbfrfn

tam etiam a b. £. poffeffore confumptos reftitui :

vf

ne 'aï.ümö

ífolere. .Ef fequitur ex couclufioge J. ubi ofte

du

dimus, poffefforem male fidei teneri a

vitdm

omninm fru&tuum reftitutionem; atqui po

i

YWiAT

conteftatam litem.poffeffores omnes incipiunt|u:

male fidei efle, 1. 25. $. 7. ff-. de beved. petit. er- Mu

go qui prius poffeffor b. £. erat fru&us poft li- [««

tem conteftaram confümptos evincenti rem sj

fuam domino reftituere tenetur.

Fini

O.

I

: Ilj

REI

Dz Junz.

Mp

27I

PL

TM

nes

Db

Qbj. £. cotit. 1. coucl. Creditor täntum tel

ll;

tur ad reftituendum fructus, quos ipfe ex pig-

!

ii

nore percepit , vel percipereipfe ex eo potuir;

non autem refietur ad fru&tus, quos alius,. vel

I

A

- ipfe debitor percipere poruiffet, /.2. C. depar-

M

t piguor. €9 1. Creditor. C..de pignovat. a&. ergo

neque male fidei poffeffor tenetur ad reftiruen-

"// tj

dum fruétus fundi alieni, quos alius vel fundi

"Ms dominus ex eo percipere potuiffet. . /V. Conf.

"itt Ratio differentiee eft, quia cre

diror caufam pof-

A La

(v

,

fidendi pignoris a domino volente habet, adeo-

NU

,ucrg Qj

que b. £. poffidet: male fidei vero pofleffor

:

invito domino fundum detinet.

Obj. II. cout, 2. Coucl. Poffeffor b. f. fructus

du W

ex re aliena fuos facit pro cultura $5 cura, ex d.

D

qiut $. 35. uff. , fructus autem naturales cultura &

cura non egent ; erpo hos non facit füos.

T.

thsw D. Maj, 1

ta ut verba illa, pro cultura &2 cura,

inn fint ratio principalis pofita ad reftringendum N,

tdmr ut fint tantum ratio fecundaria ; explicandi er-

w go pofita C. Ratio potiffima, ob quam b. f.

lm poffeflor fru&us- fuos facit , in bona fide, jufto

t

f

^ tiulo fübnixa conflat , cui privilegium lioc con-

[ ceffüm eft, ut pofleffor pene protdomino habea-

[ & £ fur, fecundum 7. 25. $. 1. ff. de ufur; 69 fru&l. cg

uj p P 136. ff de P. 9.

uamquam prius verbum,

w n eultura , adindultriales, pofterius vero , eura,ad

hv

.

i

naturales fructus referri commode pollit.. Li-

nj cet enim hos natura producat, ut tamen übe-

T

qu2 riores & fapidiores proveniant, utique opus

elt aliqua hominis cura; fic v. g. arborum rami

,

äl

!

uperfiui amputandi , a raucis liberandi &c

If

372

Dr Junz.

)

T

Iif, Maritus aut uxor percipiendo fru&us |

4j

ex re fibi à conjuge donata illostantum füos fa-

c dOR

cit, quos fuis operis acquiffevit , veluri feveudo:

u

nam fi pomum decerpfevit , vel ex [ilva cadit , mn

sf quit

fit ejus, ficut mec. cujuslibet. bone fidei pofffovis,

quia zon ex fa&lo ejus fru&lus na[citur, ut haberur

gpgupsric

OHJWC

L. 45. ff. de ufur. g fru&. — Atqui. fru&tus natu-

WH

rales ex fatto b. £. poffefforis non nafcuntur;

hm

ergonon facit eosfuos. . . Maj.Fructus non fit

m

cujusibet b. £. poffefforis, qui non ex facto ejus

A

naícitur C. fru&tus non fit b. £. poffefforis jufto ti-

j

N

'Y

u

iUv

.

tulo muniti, qui non ex facto ejus nafcitur IN. &

C. min. Difl. Conf. Quilibet b. £. poffefTor non

E n

it ht

facit fruétus naturales fuos C. poffeffor b. £. le-

1777

gitimo tirulo munirus non facit fructus natura-

itone re

les fuos N.

Lex cit. agit de eo, qui ex caufa

ntr ii

a Jure reprobata poffidet, cui cum lex, dona-

at

tionem inter conjuges prohibens , obfter , utut

O

bonam fidem obtendat, non poteft fructus fa-

cere füos: at vero thefis noftra apit de poffef-

li

fore b. £ qui jufto ritulo nititur, & cui eapro-

erïï, fa;i; |

(

lj

p

prer leges favent. — Infüper comparatio conju-

gum cumb.£. poffeffore non ultrareftitutionem

MT

fructuum eft extendenda. quippe de qua tan-

tum agitur in d. . , non autem de acquifitione;

BL 0mm

n

de qua in $. 55. /uff. P. tit. ut adeo fenfus illius

J

d

legis fit , Sicuri quilibet b. f. pofféffo firu&tus na- ?

l

guvales, extantes [c. ve[Hituit, fic quoque cotzjux vfti-V^

N

zuit fru&us natuvales.

Tij

Ob;. III. Conjux non tenetur re

ftituere fru-

atl

m

fl

'

&us induftriales, quos percepit ex re donata;

"

licet adhuc extent. /. 45. ff de ufur. £2 frudl. ; et-

Cülï!lüium

l

!

M

VD'E [unx

273

iU

!tj

o nec alius b. £. poffeffor.

E. IV. Conf. Sicut

ex d. . 45. conjux fructus naturales ex re a con-

[]

; juge donata perceptos fuos non facit: ita vice

veríà fructus indufltriales füos facit irrevocabie

lt

Jiter; cum donatio, ex qua donans non reddi-

Mfir u

tür pauperior, nec donatarius locupletior, in-

TO nf

ter conjuges íit valida, & titulus translativus

dominii irrevocabilis.

Econtra fola perceptio:

o nf

ARU

fru&uum ex difpofitione Juris b.£. poffefforem

n

í

fültem interim faciat dominum fru£tuum.

bag

v

,

l

l

VA

Jufl. 1. Inauditum eft daridominium revo-

Wtf

N

cabile in rebus preefertim , quae ufü abfumuntur;

M

ergo fi b. f. poffefor fru&tus perceptos füos fa-

Ui

cit ; facit irrevocabiliter. — E. JV. /Z. . 6.princ. jf.

Qtmdosmam

de i diem addi&l. dicitur , quod quando fub con-

i guet at

ditione refolutiva res in diem addicitur, em-

[

i

)

ni

M

l)

ptor interim fructus füos facit; conditione au-

t d

, On vt

tem meliore oblata rem una cum fructibus ven-

ditori reddere teneatur. Confer/. 66.f. de R. F.

at s

Iufl.2. Quos fructus pleno jure quis füos

TT

TU q

acit; facit irrovocabiliter: atqui poffeffor b.f.

ru&tus pleno. jure fuos facit. /. 29. prigc. jf. de

t t

TT

uJur.e7 frucl. ; ergo facit irrevocabiliter fuos. E.

e dequi t

D.M. Quos fru&tus pleno jure quis füos facit , &

apuilinone

acit pro omni eventu , tuos facit irrevocabiliter

J

C

fenfis U

^. quos fructus pleno jure fuos facit zzterim tan»

, um

; fuos facit irrevocabiliter IN, — Poffeflor b.

jv

[

!

4

u

£. eft pleniffimus perceptorum fruétuum domi-

TT

! DuS, antequam res evincatur, ac dehinc vi juris

il

, realis, quod in illos obtinet; liberrime de iis di-

^

U

Wt

f

j

:

, fponere poteft. Quoniam vero caufà fundans

/

M

"

, Gominium fructuum fitbona fides; hecque cum

i

re

;

$

274

Dg Junr.

re evictafefolvatur , etiam dominium fructuum

y

«t

^

D

m

us con

neceffario refolvitur.

Jufl. 4. Poffeffor b. £. idem juris babet in

j ql]amlm

tor od

fru&tibus perceptis, quod dominis prediorum

tributum eft /. 25. $. 1. ff. d. t., atqui domini

r u

sitti i

prediorum fructus perceptos fuos faciunt ir-

a p

revocabiliter ; ergo etiam b. f. poffeffor fru&tus

m fto

perceptos füos facit irrevocabiliter. v. /V. Maj.

Tulianus in d. /. 25. $. 1. expreffe loquirar de

a ]

]

fru&tibus percipiendis , non de perceptis. In illis

ii NI

quin.

poffeffor b. £. idem juris habet; quod dominus:

M

I

quia ficut ille fruétus füos facit; five ille eosdem

|

"

ais

perceperit, five alius, puta fur aut predo; ita

etiam pofleffor bonz fidei. Econtra in fructi-

|ne lare

|peto

bus perceptis idem juris non habet , quod do-

minus; cauía enim fundans dominium in b. £

i lt i

&t 1

po

fleffore refolvi poteft.

Olj. 1F contra 3. Coucl. Poffeffor b. £. te-

hf

netur fructus extantes reftituere, ergo tenetur

tiniyd

ffts x

etiam reflituere fructus confümptos, fi factus

.

fit ex eisdem locupletior

)

quia hi funt fru&tus

iheny

THjoy

extantes, /. 72. ff. de leg. s. l. 23. ff de adim. vdl

zrausfer. legat. L. 32. $. 9. f. de donat. intev vir. 69

L

Ubf

ux. ]. 22. ff de negot. gefl M. 34. princ. ff. de mi-

r—3

norib. *« Diff. A4ntec. Poffeffor b. £. renetur

n

fï,'»'ï'!ulmm

fru&us formaliter extantes reftitnere C. tene-

1

Wt n

tur fructus virtualiter tantum & eequivalenter

N n

extantes reftituere N.

Mf

Iufl. y. /Equitas non patitur ; ut locupletior

Y Gllgmgm

quis reddatur cum damno alterius, 7 14. f&

T :

condi&t. indelit. l. 22. l. 33. . x. 1. 5 s. ff. de petit.

M

mïor hæ

V

i

"b«red. ]. 206. ff. de R. -; atqui po(fefï'(:r b.f.

:edde-

Dsz ]unr.

275

10[]] l

H

Q

(

redderetur locupletior cum damno alterius, fi

l

MII

frué&tus confümptos non teneretur reftituere ,

in quantum ex illis fa&tus eftlocupletior; ergo

|

AU

tenetur reftituere.

E. Difl. Maj. /Equitas non

[Í,

atirur ; ut locupletior quis reddatur cum dam-

J

no alterius injufto, 7Yarf. cum damno alterius

iblrree

jufto JV.. ;Poffeffor b. £. percipiendo fru&tus ex

I s

realiena füuos faci:: quos proinde confümit , abs-

du

que injuria alterius confümit, avg. J. 55. ff- de

fs nj

&.3. Neque ex re aliena, fed propria fit lo-

n

cupletior,

dedoan

Jufl. 2. In petitione fingularum rerum eir-

DT

ca fructus eadem interveniunt, que in petitio-

o n

ne hareditatis, $. 2. /zff. de Offic. Jud.: atqui

l, quid

1

in petitione hzreditatis veniunt fruétus confüm-

fammin ;

pi; in quantum percipiens ex illis factus eft

ditior, /.20. $. 6. verf. Ztemeos. l.25. $. 11. L. 40.

TET

$. 1. f. de bevedit. petit..l. x. $. 1. C. eod.. Exgo

,

Gsl

etiam in petitionern fingularum rerum veniunt

Qu

!

[r

D

:

fru&us confümpti, in quantum percipiens ex

tf

illis fa&tus eft locupletior. m. 7. « Maj. cun

Haitoldo 1. 283. eadem intervenire formaliter,

j dul

a. d

non materialiter , feu utrobique peti fruétus, fed

j f n

non eo modo, nec parilatitudine. — g. /7. JV.

j f reneti

Maj. Multum differunt judicium univerfale &

ge C t

ingulare: nam fructus ex haereditate percepti

æqu'waknw

non obveniunt poffeffori, fed cedunt ipfi hze-

reditati , quae tamquam univerfalis füapre natu-

ul

cup]ä

l

í

fa aupmenrum recipit per fruc&tus & decre-

) L

|

mentum per impenfas, 4.7. 20. $.3. ff. de baved.

/;

?)

perit. l. 9. C. famil. bevcifrund. Unde dum potz

W;h

jf

feflor heereditatis fructus ex hiereditate perce-

:

f

M

I

&

2

ptos

$76

Dz Jonx.

ignt

ptos confümit , non confümit proprios fru&tus,

o n

fed alienos, quos proinde merito jubetur refti-

tuere, fi factus ex illis fit locupletior.

FHincdi-

L]NS

jyapiot

citur petitio hereditatis preeftationes perfonales

sminium d

admixtas habere in d.]. 25.$. 18.ff-de|beered. petit.

L]y,yjmj]

£2 /. 7.eod, Econtra poffeffor rei fingularis, fi

N.

'l

ru&tus perceptos confümat , confuümit fruétus

M j

d

proprios, adeoque non eft, cur reftituere illos

teneatur , fi factus fit ex eisdem locupletior.

du

gbl

Jufl. 3. Sicut per fructus'augetur hereditas,

fs U

fic etiam augetur patrimonium: ergo fi pro-

fs.

pter hocaugmentum poffeffor b. £. fru&tus ex

Jl

ia

univerfitate perceptos & in pretio füperftites

E

cintat d

tenetur reflituere, tenebitur etiam poffeffor

Culngen

b. £. reftituere fructus ex re fingulari perceptos

3 confcn

& in pretio füperftites, — B« D. 74gtec. Sicut per

VEU

fructus augetur hereditas aliena, íic augetur

patrimonium alienum N. fic augetur patrimo-

C

nium proprium poffefforis C.

Infl. 4. Jure naturg tenetur poffeffor b. f.

fructus confümptos reftituere , in quantum ex

1 J M

illis fa&us eft locupletior, ergo tenetur etiam

de jure pofitivo.

E. IN. /Antec. Poftquam lex

civilis b. £. poffeffori dominium fruétuum de-

ïz

11 f

tulit, jure dominii eosdem abfümit, neque rem

h

alienam detinet invito domino , fed ex propriis

fructibus confümptis fit ditior, adeoque nec ex

VOMP

u

radiceinjufte lefionis, necex fonte reiacceptte

n N

!

ad reftitutionem obligatur. Ejmdem anteceden-

Al

i

tis falfiras patet ex eo, quod in Concl. 2. dixi-

T t

mus, teneri poffefforem b. £. reftituere fructus

A T

extantes; 27/fr eos pve[cripferit:: Quamvis enim. [ ii

jure

Dz Jvonr.

277

N

r"M.L

!

aure nature equum eff neminem cum altevius de-

Tl

trümento fievi locupletiorem , ut traditur /. 206. de

l.

NUP]

R. 9. , leges tamen humane poffeffori b. f. per

"M

1

ufücapionem plenum & irrevocabile fractuum

l.

L

NI

dominium attribuunt ; pr. /nf]. de ufucap. €9 ]. 4.

r

1

'lï.vguäa&;;'i

$ 19. ff eod.

T fj

Juft. 5. 'T'efte Hoppio, z commert. ad buuc

;reü/'/uere t

$. 35. aliisque [Ctis , moribus hodiernis indiftin-

Qp

& ram in judicio finpulari quam univerfàli te-

Md

netur b.f. poffeffor, in quantum eft locupletior

g.

J

fadus. Ergo. m. JV. Conf. Viciflim noftram

"

.E

-fententiam , teftibus Pinello, Fabro, Rebello,

i ln

Sanchefio apud Haunoldum 4. z. 281. praxis

tim p

civitate donavit: eam Veriorem. pronuntiat

Chlingenfpergerus q. 66. in hunc tit. Inft. &

r

hi

j

1// d

:w

W

in confcientia fecuram laudat Palaus p. 7. oper.

1nor. 1. 31. difp. un. puutl. 24. . 12

1 U AUUUT

Aj p

COA UI.VL

mfb

De. Trauslatione Dominii. per .Dona-

tn d

w m

tonem.

tpun t

ARTICULUS I.

hum d

Quenam promiffiones ex obje&o [mt ivvite quve

f m

patuve 9 pofitivo ?

a Pwpïiü

od

ota ]. 'Transferri dominium poteft in alte-

qun

rum vel volente domino priore, vel eo

N

p

invito, Volente priore domino transfer-

tur tripliciter, ZJogatioge, Ultima P'oluntate

OHC!' À CLU'

Contvatfu. "Totidem modis invito domino prio-

iuerevnu&uï

u

Ie dominium transfertur, 1. J'ure &clj. 2. 4du-

f

$ 3

&ovitate

278

Dr Junx.

N J

&oritate Legis, ac velfine culpa domini per pree-

j grzds D

fcriptionem; vel ob illius culpam, v. g. ob cri-

';'IW; um

men la(ze Majeftatis. 3. Senteutia Sudicis, ut fi

Hosce transfe-

daropre

fur damnetur in quatruplum.

anifone

rendi dominii modos plerosque breviter exor-

gruirdl

dine pertractabimus.

Et quoniam promiffio

ju: (

Jj

"

eft quadam quafi incoata donatio, illius natu-

spit:

ram & proprietates ante examinari oportet;

"

I

^

$d

quam donationem ipfam infpiciamus.

AA

q

INota []. Promiffio dicitur effe deliberata

R N

fidei obligatio facta alteri de re quapiam bona

| lr

& poflibili.

Dicitur obligatio deliPerata; h. e.

p

concepta cum plena,deliberatione & attentione

funcqua

qualis ad peccatum mortale, ad meritum & vo-

| T

tum requiritur: unde ficut vorum non cum

|

t a)

perfecta deliberatione editum nequidem füb ve-

|

n

I

äucniv n

niali peccato obligat, ia promiflio minus deli-

d!

berata nullam vim oblipandi habet. /Vavar. c. 18.

]

nl

7. 7. Dicitur deinde o//gatio fidei: quia-ad di-

flin&ionem donationis & fimilium contractuum

ts g

i. Dj

de prefenti, quibus non fides obligatur, fed

res ipfa preeftatur.

Item ut difcernatur a fimn-

Jind f

iaf

plici propofito, quo aliquid alteri praeftare (ta-

tuimus; aut ab officiofa formula verborum;

B m

u

queis amicis voluntatem noftram pronam a

obfequendum & gratificandum declaramus.

N

D]

L

IN

Denique dicitur , de ve quapiam bona &$ pofft-

NT

lili: nam ficut de impoftlibili non datur zrgoz/ge-

Wi

eic feu electio deliberata: fic nulla poteft con-

Yi

Vi

trahi obligatio ad id, quod fine peccato pr&-

Tf

ftari non poteft. C. ujr. de patiis.

AINora

H/*W

(s

Dz Jvonr.

279

W

It

Nota IIJ. Promiffio alia eft J/Jeralis, quan-

lem ij

do gratis alteri fides obftringitur: alia vero eft

lh

LU

"!

onerofa, cum quis füb conditioneonerofa apro-

j

miffario praeftanda promittit.' In quavis autem

ll

i

promiffione tria occurrunt expendenda: us

1/77] T

voluntatis deliberatus , quo quisalteri fuam fidem

obligat: Obje£um, quod alteri praftandum

wf'/'o, lii

I Q

romirtitur: OPligatio feu vinculum juris, quo

TU

It d

promittens ad praftandum illud o/jeum ad-

it ol

hr

ftringitur ex promiífione acceptata.

In pro-

miffione onerofa accedit adhuc Cozdzzio, pro-

)

miffario impofita, ad cujus expletionem dum-

I &a&ten;u;

taxat promittens fidem fuam illi obligat. Unde

nunc quzritur , an promiflio obliget , cujus ob-

ln

A0T 000 (

je&tum eft illicitum? aut fi objectum de fe lici-

übr;.

tum fit, an ad hoc praftandum obligetur pro-

eïusäïm

!N

M

mittens in promiffione onerofà cujus conditio

TT

eft turpis ?

Dico J. Jure natura

li irritee fünt omnes prd-'

T

onpud

miffiones, quarum impletio fecundum fe eft il-

licira. Aa£;0. Quiaad peccatum nemo obliga-

dl

ETU

ri poteft; fi ergo objectum promiffionis fuerit

gt [

ilicitum ex fe, adillud preeftandum nemo obli-

gabitur; cum fine peccato nequidem promitti

qeroram

oiut.

pnm d

Dico II. Irritee quoque funt, lege pofitiva,

hr

promiffiones, quae legibus aut bonis moribus

hutpf

adverfantur, licer earum objecta fecundum fe

ml

non fint illicita: Si tamen juramentum acceffe-

j potcü Ü

Prob. [. pavs

rit, in confcientia adftringunt.

p n

ex l. . C. de pa&is, ubiita decernitur: Pa&a,

Mi

que contva leges conflitutionesque , ve] coutra bo-

4

7205

580

| Dz Jong/^

30$ tmoves fiumt, mullam vim babere, indulita

Jis Il

juvis efl. — Contra bonos mores fiunt r. qu

g

tenetur

dant occafionem peccandi, ut f1 promittas alie

cui , quod non tenebitur impofterum de dolo, d

fim d

vi, de injuria, de fuürto. /. 27. ff. de patlis.

d j 1111

lffgu

tamen paífus injuriam libere eam condones

1]6[

i

(

valet condonatio: non enim leges impediu

g

condonationem, fed volunt, ne ex vi promi

um od

fionis aut pa&ti preccedentis tenearis condona« J

re, 2. Que impediunt bonos mores, quos j5 1

expedit effe in republica beoe conftituta, ut J

fünt ea, que impediunt liberratem difponendi | vt

de rebus füis. [rrita igitur eft promitlio; qua | yint

te alicui obftringis, quod inftitues eum heredem, |rspmi

quod non revocabis teítamentum , quod rece- |pionpo

des ab inteflato, quod dabis 100. coronatos, fi Jixin

non inftiruas heredem. /. Sripulatio boc snodo.ff. | lljLu

de V. O. Ob eamdem caufam non valet do-

j

natio praefentium & futurorum , quia aufert

tiloydm

|

mnlna|

poteftatem teftandi. Item invalidum eft pactum

circabona ejus, qui adhuc vivit ; füb conditione:

Dtn 0

fi ad ipfos aut eorum aliquem ea bona deveni-

M, /]) /!

ant, niíi tali pa&to confentiat is , cujus fünt bo-

Mi j

na. L. ulr. C.de patis, Item pactum poenee appo- Jrutim;

fite non ftandi (ponfilibus, nullum eftjc. Gem-.

d [

ma. Extra. De fponfal. Eo quod matrimoniali-

n f

bera effe debeant, & id eorum derocet liber-

EY

tati. Parr /T. apertecolligicur ex c. Quamvis pa«

E

Gum. De patlis ia G.. Quia, ut ibidem dicitur, |

'äpäzpm,

ejus juramenti obfervatio non vergit in Salutis

l

Rif

eerne difpendium. Vide Silveftrum, . Pa-

ilfämfma

&um g. 1.

Wt )

: Dire

)

281

i

Dz Junr.

IJ]

li

Dico IIJ. Expleta conditione mala promif-

ïüm

i& fioni adjecta, promiffor probabilius jure natu-

t

pali tenetur ex juílitia preítare objectum,

)OMC ^l

promiffüm de f& licitum. . Colligitur ex Covar-

ruvia ad Regulam , Peccatum. p.2. $. 2. n. 1.

Q] Qu

N

Cajetano 7.32. 2.2. Medina Cod. de reftit. q.

s i

28. qui quidem ex fidelitate folum oblipari pro-

P H

mittentem cenfet.

Ratio autem eff. "Talis pro-

1 Qndon

miflio non eft pratuita, fed contractus onero-

ts quy

fus, V. g. promitto tibi rot aureos pro male-

Q

ficio: atqui fi pars altera implevit contractum,

i

NN

w

tenetur altera lege juftitie; ergo fi labor vel

r

opera in maleficio praítira tanti valet, quanti

j

res promiífa, ubi praeítira fuerir, nafcetur obli-

n qui "

gatio in promi(fore ad rem promiffam repen-

*

X totts l

endam.

h d

Olj. I cont. x. concl. Si ad naturam promif-

t0n v

fionis requiritur, ut fit'de re bona, ergo pro-

TT

"

miífio prodiga non obligat, cum profufio re-

d

rum füarum fit opus malum. E. 7. C.feg. cum

Dbconotot:

Dom. Soto /.4. 4. 7. a. 1. & Dom. Bannefio

lo deret:

4.62. a. 5. dub. 5. quibus non videtur obligare

:u,r'us.fümba

etiam juramento confirmata. W. 47 2f fs.

pereg-

promiífio prodiga non obligat, fi non fàtis li-

d G

bere fa£ta fuiffe praefürnitur, aut ejus executio

latrimon:uhx

fine peccato fieri nequit C. in calibus, ceteris

u I

non obligat N. Promitfio pmd:ga & multa id

í

uml

-

penus alia etfiimprudenter & cum peccato con-

um i

Cipiantur, cum tamen fa&ta fuerint, tenenr,

ib

i

nec facile refcindi poffunt, maxime accedenre

ins ^

Juramento.

lta virgo nobilis peccat, contra

voluntatem parentum , & cum indignatione

h

j

fami«

282

Dzg Junx.

J

familie promittendo nuptias ignobili & paupe-

hi

Promiílfio ob cir-

ab

ri, vere tamen obligatur.

j (s

cumftantiam prodigalitatis peccatum quidem

J

Apino

eft, dum adhuc libere promittis ; ejus tamenim-

n

4

jl

(

pletioj fine peccato fieri poreft: nam ex quo te

obligafti promiffione vel juramento, non eft

peccatum , fed actus juftitie, ,vel fidei, vel

ul

l pmmü/a

"m

nf

)

J

religionis, prout intendifli te obligare: neque

g

n

amplius habet immediate rationem donationis;

fed folutionis debiti.

ODj. 1L. cont. 2. Concl. juramentum, quod eft

contra bonos mores, non obligat, juxta juri

W

Y

Ü

es illae contra bo-

vég. 58. i2 6. atqui promiffion

.'JXII:IX Qu

nos mores funt; ergo non oblipant.

E. Difl.

, t

Maj. juramentum quod eft contra bonos mo-

t j

res naturales, nimirum contra virtutem & cu-

1t du

jus objeétum fine peccato preeftari non poteít,

gilint

non obligat C. Juramentum , quod eft rantum

2080

coatra bonos mores civiles non obligat N. Di-

£m m

&erum promiffionum objecta licet incommo-

f0R0fn m

dare poíffint moribus, quos in repub. effe ex-

pR

pedit, cum tamen fecundum f& absque pecca-

i qun

to praeflari queant , accedente juramento; ier-

EU

J

vari oportet.

Quo modo pactum, quod fi-

MT

lia, dum nuptui datur, cum patre init; utdo-

AE frot

te contenta, nullum ad paterna bona regreffum

j

habeat, eft contra bonos mores, & jure civi-

Ill

M

li irritum; & tamen fi juramenro firmetur, fer-

W

vandum eft, ex c. Quamvis pa&tum. cit. Pro-

UT

M

W

miífio ufürarum eft contra bonos mores , quia

i

prebet occafionem exigendiufüras, & tamen,

l:

j

T

W

accedente juramento, debet fervari, cap. L/c-

w

1í0-

Dz Junr

283

ln

Vi

A

T

!

bBiove ; Extva. De juvejurando.

uamvis in-

E g

l

Cp

þ

W

jüriam in hifce paffis facile ab Epifcopo difpen-

fante obligatio tolli poffit.

d

- Oli. LT. cont. 3. concl. Juxta L. Generahter.

i

| de F. Q. Geuevaliter wovumus , Tuvpes flipula-

l JWH:»'Q;

h

tioues nullius eff momenti.

Ergo promiffor non

)

[

! d

v

tenerur promiífario expleta conditione turpi,

Dure n

1 QOj

ad praftandum promiffionis obje&tum de fe li-

cirum. &. Explic. d. ]. Promiffor non tenetur

NT

civiliter, neque datur illi jus petendi promiffum

z

in foro externo C. non tenetur naturaliter poft

J

n

j

QUA.

expletam conditionem turpem N. Ante exple-

tam conditionem adeo neutrum data fides ob-

NI

ligat, ut ambo a perverío propofito defifte-

sn;raäonosm:-

j

M

re naturali jure teneantur. . Hinc /. fi flagizat. ff.

eod. 1. dicitur, ab imitio nom valere ftipulatio,"ü'

m p

nddftatm

flagitii faciendi vel fa&ti caufa conceptafit. Quo-

niam autem in conditione adjuncta confiderari

VN

feorfim a malitia poffunt labor, periculum aut

qet I

detrimentum fara ac fortunarum , qua promif-

u du

farius promittentis caufa in fe füfcipit; item fi-

p p

delitas, quam huic pra:ftat, voluptas etiam &

A: K

utilitas , quze promittenti inde proveniunt; qu&-

f ) qUOt »

que omnia pretio digna eeftimantur: hifce prae-

r Qb

flitis tenetur promiflor pactum pretium ex ju-

uegrelr

flitia (olvere.

& prec

lufl. Malitia & opus malum eft idem ; fed

f

propter malitiam perpetratam merces exigi non

yn. d. 1

poteft, erpo neque propter opus ipfum. &. D.

; more [

4Maj. Malitia & opus malum eít idem realiter

ac materialiter C. formaliter & fecundum con-

fiderationem moralem N.

In actionibus bonis

u

l

quüD.-

284

Dz Junr.

quandoque laborem, periculum aliaque prae.

il Orpm,

dicata naturalia & cxvxha feorfim fpe&tare & re-

.j n

munerari folemus.

Itáa (1momæ crimine ex-

a .

gf m

cufatur, qui Sacerdoti plures aureos promittit, ;

ut in loco admodum remoto aut periculofo Sa«

qutynt ïf'f

crum faciat. Simili ratione qui pa£tam actionem .

DH l/ ij

y n

malam preeftitit ; jus (üuum perfequitur ; & mer-

cedem jure naturali debitam exigit, non pro :

»zM

peccato quidem , quod deteftari ipfe poteft tunoy

qu'wïl)m

fed pro füfcepto labore, periculo aut incom-

Müö

modo, aut pro obíequio grato & utili ipfi pro-

W ii

muttentl.

mm MW

&rmum p

ARTICULUS II

IU

promia

Quando & quomodo promiffiones obligent 2

, qus

Ico I. Promiffio mere interna homini facla

3iloert

nullo jüre obligat.

Eft fententia comm

K

n

romi

I:oa'ur

nis, a qua eatenus recedit Ledefima 77 4. p.2. (

18. 4. 1. dubit. 13. quod patet ex folo jure po- mqun

fitivo oriri , ut ralis promiffio non obliget: ju- sinni

reautem naturali veram obli 1gat10nem lndüCL-*'C uf

In cujus fententiam inclinant Sotus/ 7. 7. 1.2.2.. ii

Verum 'Lhefis noftra

A nf

& Molina Difp. 266.

Prob. J. talis promiffio non obligat fecundum

Sinidn

leges pofitivas: nam /. r. 7- de 7 0. Ab negae

b NI

tur; ftipulationem confici fine verbis poffe. Ne-

RTRT

!

que inter abfentes:

quoniam audire fe invi-

cem debent. Et i/idem $. 1. inutilis pronuntia-

V

tur effe ftipulatio facta fine acceptatione; ergo

C.p',ln

LL.requirunt fignificationem externam ex parte

promittentis factam promiffario, & hujus ac-

Aluj

cepta-

A

-

Dzs jURE.

285

A

Hi]

! ceptationem, quze quidem in promiffione me-

lt re interna haberi non poffünt.

Prob. 14..S.

h

xdm

"Thomas q. 88.4. 1. Promiffo, inquit, que ab

hominefit bomiui, mom potefW fievi m[i pev vevba ,

vel quecumque exteriova figua, — Deo autem poteft

fieri promiffo pev. [olam imteviorem cogitationem:

?(/UJI Af r

| quia ut dicitur 1. Reg. 16. bomo videt ea que pa-

(;.?h*) fi

J

1

vent , fed Deus intuetur cor.

JAatio autem íua-

?fäpo.relhuc

|

! det: quia promiíIio & donatio (ünt figna quee-

j

"w* dam praética, quae efficiunt, quod fignificant:

j

W.VMQ

l

l Pm-

atqui fignificant non folam cogitationem & af£-

! fe&tum dandi aut faciendi, fedipfümactum ex-

ternum. promiíTionis , & ejus effe&tum , Sc.

obligationem, quz in promittente ; & jus; quod

; in promiffario nafcitur.

la?

Ergo ut fit vere pro-

.millio; opus plane eft, eam fieri verbis aut

ii figno alio externo. Pro/. miz. Sine acceptatio-

timm. ne nec promifIor ad. preeftandum rem promit-

nl

fam oblieatur, neque promiflarius jus ullum

[ioyrg

i

ad rem acquirit, ut mox oftendemus: atqui

-nob)iger:juï promiffionem mere internam nemo poteft ac-

w Cceprare , cum alteri nemini cogitationes pa-

|Miiteant; ergo promiffio preter affe&tum | inter-

l/imin num, ex natura füa neceffario involvit exter-

fanm nam illius declarationem.

A RE

Dico II. Nullo item jure obligat promiffio

i N aut donatio externa homini privato factá, ante-

|.

jic i quam fuerit ab altero acceptata. — Pro/. 7. Jure

.qut civili non oblioat , neque paritactionem , ut pa-

u Tetex 1. 1. ff de pollicitationib. €9 l. abfeuti. ff. de

onapit domatiorib.

uare poffunt femper revocari,

a? Juxta . modo cur. e9 ]. Multum qoteveft. C. fauis

aier

qu

286

Ds Ton*.

altevi vel fibi. eg 1. fi. pater. f de manumiffs vins t*

di&la. Deinde nullus alius contraétus nafcitun;dmfläüfä"'

nifi ex confenfü duorum in idem placitum /. z. 9? ?

jf. de pa&lis. — lgitur ante eonfenfum ab alrerguict

spaettto

preeftitum poteft prior poenitere, & fuam obla-

tionem revocare. /. coptra&hus. C. de fide infiva-

p OU

seyendlr

ment. Unde conficitur mortuo ante acceptatio.

nem donatario, invalidam effe donationem,

jipi; Q1

quiaampliusacceptari non poteft, Pro/. 7/.quo-

Tilv

D M

ad jus naturale ex eisdem principiis. Promiffio

& donatio fe habent per modum pacti, quodex

m

wel dl

natüra fuaex mutuo plurium confenfu conftat.

Sicut ergo promiffio onerofa hanc conditionem

f p

involvit, fialter viciflim fe velit obligare , &ante r

hanc alterius declarationem , promiffori ubique

5 fénem

gentium licet poenitere & fidem daram revoca- yrít:

re: ita etiam promiffio fimplex & donatio:ha-

t r

bent hanc eonditionem , 1i acceptetur: Nam

^nifo el

lu di

ut ]. Qui abfeuti. fF. de acquir. vel amitz. po[fiff

dicitur, qui promittir vel donat, nom videtu£

fi

W

animum fe obligandi habere, donec alter ac

Qonl

ceptet. Promiífio enim eft oblipatio date fi

: di

dei, quz fine accepratione, tamquam füo cor

«

relativo , effe non poteft.

IOr

ld

Dixi, Domini privato fatla: nam fi promitfi

ii

Deo, vel reipublice , aut alii univerltati facta

b

fuerit, ante acceptationem obligat, dicirurque

- QOT

DEU

pollicitatio, offereztis folius promiffam , 1.3.

u

fs qu

hN

i

À

pollicitatiomibus. AcDeo quidem facta vorum.

]

Atj

dicitur, 25/4.].2. quod fola mente rite fieri pof-

ii

T

fe nemo dubitat, & S.'Thomas nuper cit. pro*

Qu

bat. Quamvis autem in jure non exprimatur,

LY f

polli-

mY

Dz Junr.

287

J&)

Vl

ollicitatione quempiam teneti nififa&ta civitati,

r

j

ad inftaurandas ruinas, vel ob honorem ab ea

TUn

i

receptüum 2aut recipiendum, vel ad opus ali-

uod faciendum, fi hoc opus jam fit incoatum,

It

ij

üh

l(

ut patet £c7o z//o ziz. cit. de pollicit. ad caeteras ta-

|

men communitates & cauías pias diéta obliga-

Oän!eargeprz

tio extenditur: quod hac in parte eadem illis

* COngfops

rivilegia , qua civitatibus concedantur /. Z//ud.

hi Jj q

|

ey ], ut uitev. C. de SS. Ecclef.

T

D Prom.ffl

Y

1,:',:

Dico JII. Promiflio gratuita cum animo

D

Uyté

fe obligandi fa£ta & acceptara, oblipatex veri-

l

lQ

tate & fidelirate, ac plerumque etiam ex jufti-

hat

tia, pro intentione promittentis, ProP. 7. par;.

tl li

arpumento Cajerani. Sicut ex virtute verita-

poiridig

tis tenemur dicere verum , & verba menti com-

AT o

ponere: ita ex eadem virtuteobligamur facere ;

d donto d

ut opera refpondeant verbis.

Prob. paovs if.

at N

Promiffio eft declaratio voluntatis, qua quis

TO

fidem füam alteri obftrinoit: quique ftant pro-

t v

miífioni, fidem datam fervare dicuntur; &qui

doec dl

promiffa non fervant, infideles audiunt. Quodfi

Ipto du

veracitatis eft, conformare verba menti, vel

gunlio r

tmaxime ad fidelitatem fpe&tat curare, ut facta

verbis congruant.

Denique aliud eft debitum

Ti promïlïw

ex juftitia, aliud ex fidelitate cum virtutes ambse

vetüta R

ifte multurm inter fe differant; cum ergo obli-

y, d

gatio ex animo promitrentis pendeat, poteft

ml

accidere , ut quis ex fola fidelitate , non item ex

; juftitia alteri obligetur, fi illud (olum intenderit:

uitit multaenimdicimur debere ex fidelitate praeftare;

us5l* ad que preftanda non tenemurex jufítitia.

mexp:imafäf' '

Prob, LL pars, quod plerumque inducatob-

ligatio-

N

288

Dr jun*&.

ligationem juflitie ex intentione preefümpta ii P

romittenris. Omnis promiffio, fi fiat per for- s

mulam ftipulationis, tribuit actionem in foro. [j

externo , & promiffor cogitur illam implere , ut.g p

omnes DD. tradunt ; ergo inducit obligationer 5 qi?

pni

juftirie queliber promiífio , animo firiéte fe al- qil

[

teri oblipandi concepta, etiamfi grazuita fuerit: iif

formula enim ftipulationis non reddit promif-

jger um

fionem in conícientia firmiorem, íed folum in

U g!i

foro externo, quia praíumitur majore cum

g,

deliberatione facta.

sf

Quamquam ne ftipulatio

quidem requiri ad actionem videatur ex /. fiquis

fv n

argeutum. C. de dogat.

Imo, tefte Covarruvia

ier OR

in c. Quamvis paGum. p. 2. $. 4. n. 24. , commu-

ij.l«

nis eft fententia, Jure Canonico concedi actio-

i diquid

at ol

li

nem ex promi(lione acceptata , etiam fine for-

mula ftipulationis, ut conftat ex c. 1. de pacis,

3

wlïmm 1

j

N (

Quod autem hic expreffio cauf requiratur;

ideo fit; ne per errorem promillio facta vi-

xbn um

deatur.

Mi

Deinde fecundum omnium fententiam pro-

pplis

miífio onerofa acceptata obligat ex juftitia; er-

"o d

go etiam gratuita: nam quod pro obligatione

&tl

aequalis obligatio rependatur , facit quidem illam

d. t

promitfionem perfe&tiorem, non tamen reddit

Zf

obligationem gratuite promiffionis aliam fecun-

4

"Utdn

dum genus, qua non pertineat etiam füo mo-

1 Obïiga n

do ad juftitiam.

* Qu n

Denique promitfione gratuita acceptata da--

tur jus ad rem ; quod etiam ad heeredes promil-- ]

farii tranfit; atqui hujusmodi juri refpondet obe J.

T

j '

ligatio juflitie: nam promiflarius dicit rem fibi

li

eberi;

Dz Jonr.

M

289

" ,',deberi , & poteft

debitum exigere vel cpndo-»

N

nare.

Dixi fepius , obligationem ex hifce locu-

e

tionibus fro emimo [v oblipandi enaíci

»

fünt

a

enim, qui formulis promifforiis utuntur tan-

tum ad fignificandum firmum propofitum, aut

ln

Lf n

ad firmius affeverandum ; aut ad fümmum fefe

l

obligant cum bac conditione , nifi fuerit in-

h ol

commodum aliquod , aut nifi melius quid oc-

r m;;'g

Iu

UI

u

curreri..— Hi numquam füb mortali ad pro-

mifforum fidem fervandam adftringuntur; nifi

E

; j

vl mj

forte ratione damni, quod ipforum culpa al-

ter fübierit.

124, 0R

QLj. 1. cout. 1. concl.. Promiffio interna ad-

Q ;onc:di Ü

affiam

dit aliquid fupra nudum propofitum ; erpo

magis obligat. 5. /V. Cozf. Supra nudum pro-

T

^

pofitum addit voluntatem promittendi , quae;

£ [ QUE

etfi incoata quadam promiífio effe videatur,

li i x'

az

nondum tamen ad obligandum füfficit.

Iuf 1. Aétu interno, quo quis non vult

aenfan s

rem amplius in bonis füis habere, poteft ejus

iil &

poffetlio & dominium amitti, ergo etiam a&tu

n oipton

interno poteft induci oblipatio ad alterum. &

qutm lm

N. Cosf. Sicut a&u illo interno poteft quidem

gpen r

amitti poffeffio & dominium, non tamen in al-

diam n

tcrum transferri: ita actu interno nemo poteft

m o

alteri oblipari: facilius enim eft, rem define-

rTe

; quam incipere effe ,

g^ du

GD

aut in altero pE

r

Tif 2. 'l'ota vis obligandi promiffionis eft

i sndeï(ïfj 8 Vi

a

oluntate interna, ergo hzc füfficiens eft ad

:ldid[f

/

ebïz

H ob]

ipandum. j Jjf..4n. Ia nt numquam

in

^5

E

99

Dr Junx.

Id

hi

j

, i

aun

in actum prodeat , nifi poft declarationem pro-

vj Iu

mittentis , & poft acceprationem prorniflarii

qudim 0

C. utfola obliget IN. — Haber fe fere, ficut ju-

!

donec

risdictio, qua fine actu externo conferri non -

)

jl

jonem

poreft, prout communiter Theologi tenent,

Iufl.3. Exterior expretfio non eft neceffa-

g01n a

saioni i

ria, nifi ut poffit cognofci & acceprari promi(-

fio & donatio; atqui haecacceptatio non eft ne-

x hde &

j Dron

!

ceffaria jure naturali; ergo.

Be. IV. mig. juxta

Ad Maj. autem dico,

dudigtot

argurmenta concluf. 2.

i m

ideo poriffimum ad promiffionem & donatio-

li

nem externas expreífiones requiri, quia ex fe

& ex natura füa fünt actus commercii humani,

a

p t

ealenis

quod fine mutua voluntatis fignificatione nec

mara d

effe, neque cognofci potett,

5 &(ua

Obj. /1. cont. 2. concl.. Ex pollicitatione fa-

—

&a civirati oritur obligatio; ergo hic actus ex

ampltr,

s lifica

]

natura fua ad hoc füfficiens eft : nam jus civile

non tribuit contraétibus majorem vim, quam

z.

ngam a

natura füa habent, quamvis interdum propter

1; j p

bonum publicum poffit vim illis afferre. . JV.

gt m

Corf. us civile non efficit ut pollicitatio fa&ta

t

civitari vim habeat abíolutam ante acceptatio-

Uil

nem, fed ne poffit revocari pro libitu , ficut

IU

ex nstura rei poffet; ex /. 3. ff. depollicit. Unde

26 r

fit, ut talis promiffio femper potfit acceptari

d y li

:

ts ony

& promiffüm peti. Qu quidem petitio vi-

detur neceífaria , ut tenearis folvere; quem-

RWIIKI, l

X n

admodum eisdem legibus indicatur. Nec te-

netur promiffor füam promiffionem civitati in-

Fit er w

Idem te«

finuare: nulla enim lex id pracipit.

V m

ia'S;

ii

nepdum de pollicitationibus ad Cguffus P

ni

Dz Junr.

291

deömg

Mm

nifi ex intentione promittentis habeant vim

ä

lj

jl

g

voti, ltaque ex omni pollicitatione- nafcitur

l

quaxdam obligatio velut conditionata & füfpen-

f

l

j

fa, donec acceptetur vel revocetur, quam re-

vocationem jus pofitivum poreft impedire.

0 ZIW

Quo in cafü jus civile non tribuit proprie pol-

EL

licirationi vim, quam jure naturali vel gentium

TO ond

D

non habet, fed impedit, ne poflit revocati,

271

)

J

lufl. Promiífio & donatio pratuita non fpe-

lat d

&at obligationem reciprocam ; ergo obligatio

':m,&donan'o-

inde contra&ta non oritur ex aucepratione pro-

W ho

miflarii vel donatarii, fed ex animo gratuito.

ia

. Difl. Corf. Contracta obligatio non oritur

i d

ex alteriusacceptatione, tamquam ex caufà pri-

maria & directa C. tamquam a caufà (ecunda-

hn

ria, & quafi conditione, fine qua pactum non

)

x duset

completur, neque perficitur N. — Sicut ignis

tip j

de fe fafficiens ad calefactionem aqu&, aquam

n ym, qui

numquam calefaciet, nifi hec debite applice-

d

tur: ita promiffio , etfi caufa ad obligandum

,atferrc: Mi

fufficiens, vim fuam exerere non poteft, nifi

lao f

acceptetur,

ag

Qb;.

II cont. 3. concl, Debitum ex juftitia,

lbin, (

& debit

um ex fidelitate diftinouuntur :^ atqui

jij, U

obligatio promiffionis eft fidelitatis , ergo non

j u

juíttie. w. Diff. miz. Obligatio promitfionis,

j pet'u'm v

quatenus oritur ex virtute fidei, quam quis

d quemr

interponit, quia promifir, & verbis aut facto

y, MP

tacite fe obftrinxit, eft fidelitaris C. quatenus

m ii

oritür ex voluntate efficaci fe obligandi ad id,

j li*

quod promifit, eft folius fidelitatis N. — Pro-

*

| ais ]

n

iniffio ftricte fümpta non tantutm

importat nu«

2

caan

292

Dxz jJvn*.

,jftiae

dam interpofitionem fidei, íub qua aliquid

promittitur; fed etiam efficacem animum fe al-

a on

0142

teri proprie obligandi, & ei conferendi jus ad

rem; igitur obligatio contracta ex primo capi-

|

te eft quidem fideliratis, at ex fecundo eft ju-

!

flitia. Quodfi tamen aliquis, ut poreft; folam

1

( D

fidelitatem in promiffione interponat; con-

trahet quidem folam fidelitatis obligationem,

^

|

i, l

^m d

& non juftitie, fed hec promiffio proprie di-

&a non eft. Sic oeconomus, v. g. ex fola fi-

ais

delirate tenetur ad curanda fui domini commo-

g, L

da, eoquod ex tacita falrem promiífione, dum

Mi k

officium füfcepit, ceníeatur fe adflrinxiTe ad

r p

utilitatem domini curandam ; quamvis non te-

ET

nultradi

neatur ex juflitia, quia ad hoc principaliter &

ex officio fe non obligavit.

^0 Vetbor

Iufl. 1. Eft liberum cuilibet, obligare fe ex

um m

juftitia vel fidelitete;

ergo promiffio (ecundum

d dom

slv

fe non obligat ex juftitia. — Dijff. ^4ntec. Eft

liberum cuilibet, obligare fe omiffa promiffio-

zi

ne ítrite dicta C. ftante promiffione N. — In-

XORIDIURI

flantiam habes in omnibus contractibus tam

aunpedi

onerofis, quam gratuitis, aliisque a&ibus,/qui

'*reai;m t

dependent a libera hominis voluntate.

Ht

;

Jufl.2. Vorum feu promiffio Deo facta non

um d

obligat ex juítiria, fed ex religione ; ergo

n

homini facta promiffio non obligat ex juftitia.

rj

|

AT (

:1 1

$. /V. Conf. Sicut Deus peccatori peenitenti ve-

r

niam pollicitus, ei obligatur potiffimum ex ve-

frinili

ritate & fidelitate: ira homo votum concipiens;

! D

obligatur Deo ex religione; quae eft virtus ma-

0. Qum

n df

xime affinis juftitiee, . INeutra autem obligatcio

Dr Jonr.

293

[Ub qu;

l

QU

eft juftitie commutativae, eo quod hecDeum

]

t

inter & homines dari nequaquam poffit, ut fu-

ïCOni'tmi»]'

nl

"g |

pr c. 1. &. 2. $. 2. conclufionis fatis oftendimus.

Titrg

ARTICULUS IT,

IXo8 i

De Denatione propria.

T

]

QU

Ota 1. Donatio dicitur a dono , quafi doni

LN. datio, /. 35. . $. 1. de mortis cauf. donat.

üptpre d

|

Generatim autem definitur: datio liberàlis ex

? r f

patura fua füfficiens ad transferendum domi-

ii |

tl um

nium, ]. 29. princ. ff. de donat. &2 l. 82. ff. de

R.9. Hiac definitione comprehenditur dona-

aof d

VRU

tio perfecta & imperfe&ta: & perfe&/a quidem

feu vealis donatio accidit, quando res ipía fi-

pdied

mul traditur; zmper/e&/a vero feu verbalis fit of-

ficio verborum de prafenti , ut cum dico, do

d bt

tibi equum meum ,. qui. ab[eus eft.

Donarione

a eanm

perfe&ta dominium ac jus in re transfertur tam

. Aite. D)

[

lege pofitiva, quam naturali: at vero licet do-

h pf

natio imperfecta fecundum jus nature füfficiat

veN P

ad dominium transferendum , jure tamen po-

vflus n

fitivo impeditur, ne dominium transferat, nifi

Ál qu

poft realem traditionem, ut füpra c. 1. arz. 3.

[

coricl. 2. &. 3. expofuimus.

) fa&a Q

IL lterum dividitur donatio in propriam &

r

impropriam: propriz, quce etiam pura & fam-

W )uïhm.

pliciter liberalis dicitur , donatio eft, qua ex

Siter V

motivo nud liberalitatis abfolute & irrevoca-

m

biliter aliquid in alterum confertur, 7. 1. priuc.

i

]-5.:. Donatio znpropria eft, qua ex moti-

ws*. voalio, quam exercenda liberalitatis, vel (al-

j

j! tem non abfolute & irrevocabiliter in alterum

T 3

ali—,

Dz ]URE./

294

aliquid confertur, Impropria donatio eftima..

agandtt

veitibet

tur ab effectu, & a caufa impulfiva: ita doza-

i ?

zio mortis caufz , qua quis intuitu fecuture mor-

aum 7

tis in alterum acceptantem bona füa confert,

«liignis n

impropria cenfetur ratione effe&£tus , eo quod

stl

nec abíoluta fit, " nec irrevocabilis.

Ratione

caufe impulfivee donationes impropriz funt

jp

m

donatio remunveratoria ; qus alteri decernitur

d QU

in premium meritorum ipfius, &potius com-

Y

enfatio dici meretur : item donatio /u^ modo,

cum quid eo pacto alteri datur, uris vicifim

ii

Wwïü

aliquid preftet; hecetiam ozero[z donatio nun-

cupatur, quod ex volunrate donatoris ad onus

ins s

Á prom

reciprocum deftinetur.

Huc etiam pertinet

1t: hicee

donatio füb conditione , quando ea lege quid

sudminilr

datur, ut tunc primum donatio effecturn for-

«nini defe

tiatur , fi adje&ta conditio extirerit.

s gt

Denique ratione effe&tus & caufze impulfi-

v Unrer

ve fimul, impropria eft donatio propter mu-

TU

tiaj, Germanice, Gegezleuer, PWderlag, Ge-

gemvermechuus , olim donatio aute zuprias, qua

1

huiltmi

1 tperfe

maritus vel alius ejus nomine ex fuis bonis

conftituit eftimationem aqualem uxori ad do-

2* t

1

tis fecuritatem. $. 3. Jnfl. b. t.

His prenota-

tis, in praefente articulo de donatione propria

Mif i

t dem

acturi expendemus , quinam lepitime donare

poffint? & quantum donare cuique liceat?

Til tj

"um

Dico L. Ad donationem propriam tria ex

parte donantis requiruntur, dominium rei do-

u

AA

nande, adminiflratio, & facultas donandi.

£. Requiritur donandee rez dominium: nàm

l r

licet rei alienae donatio eatenus teneat, ut trans-

P ET

erat

DE Jvonz.

295

Y

A

ferat conditionem ufücapiendi, feu poteftatem

um

J

i

refcribendi, Zofo 7z. ff. pro donato : , non ta-

li

men fervit ad dominium immediaté transfe-

J

rendum. c.79. de R. 9. i2 6. Defectu hujus

NJ

conditionis nullae funt donationes facte a filiis-

ul *JP

As

familias de bonis profectitiis, invito patre, arg.

T j

L ult. $. 3. C. de bon. que lib. 1. 7. princ. ff b t.

e? arg. $. 1. Zufl. per quas pevfou. cuique. acquir.:

T ii

Ihiscon.

item ee , quas tutores vel curatores de bonis

pupillorüm aut minorum faciunt. ]. 22. ff. de

i gl

Vs

adminiflv. €g. pevic. 1ut. $g avg. l. 29. $. 2. Jf. de

Mi

pu&is. &g d. L. 7. princ. fF. b. t, Sed & donatio-

nes liberales ab adminiflratoribus civitatum fa-

VOTA

&e, pronuntiantur irritee, erg. . 38. ff. de pa-

& r

ET

£: hifce enim incumbit, caufas fibi commif-

fasadminiftrare, non autem perdere. Ejusdem

y.-:.r?;?um [id

J

dominii defectu Praelatus tam fzecularis, quam

l

regularis nequit ex rebus & proventibus Eccle-

um

mprcr [

1;

fiee vel Univerfitatis aut Collegii facere immo-

;

!

liil

d

dicas donationes mere gratuitas ac liberales;

um

qua quidem in Ecclefie aut Collegii detrimen-

UT

Y ii À

Q

tum expeníe revocari legitime a fucceffore

m« d

poffunt , ut di&tat Alexander IH c.. Fratevgita-

jeim. b. £.

yvs prænm' ,

Religiofi in monafterio degentes nullo mo-

yt proprt

i Qont

0,.ne in eleemofynam quidem donare pof-

TE

funt , nifi confenfüs Superioris, faltem indu-

y It

hd

pun d

bitate prefümptus ; accefferit. c. JVoz dicatis.

12. q. 1. €9 c. cum ad monuaflerium. de flatu Mo-

idim

Zacborum.

u

Il Preter dominium ex parte donantis ad

R

veram & validam rei donationem exigitur ad-

, U

4

mitii-

K

296

Dz Junx.

znüuiftvatio ejusdem, — Hac quod careant , dona:

re non poffunt amentes , impuberes; & filii-

y

familias etiam puberes quoad bona adventitia

j ii

ii n od

ordinaria &regularia, quorum dominiumipfis

competit ;

item minorennes procuratoribus

d quin

yte, D

adhuc fübditi; prodigi etiam, qui a Magiftra-

tu pofiti funt füb curatore; neque uxores quo-

üüüq

';(1' Jf

4

ad dotem, eujus ipfae dominium naturale ran-

1um.retinent.

Vide,quze füpra c. 3. avtz. 2. 4.

y Ut

£5 5. de dominio pupillorum, filiorumfamilias,

|ghts

& conjugum dicta fünt.

dhni

m 8

IIl. Ex parte donantis opus eft faeultate do-

7Gndi; nam etíi quis rei dominio polleat, &

fa v

amonsad

ejus adminiftrationem habeat, Ííi tamen legi-

bus prohibeatur , donatio vel nulla eft, vel

fudiopr

y, r

faltem illegitima. . Ex hoc capite donatio patris

in filium nondum emancipatum eft invalida,

(Wdi

3 tl

& pro patris nutu revocabilis, ex J. 2. C. de -

^

efficiofis donat. & l. cum de bomis. C. de douat.

x

7b

ATU

füe

Pater enim, cum una perfona civilis cum filio

;

non emancipato cenfeatur , fibi ipíe donare vi-

*tton f

dines

detur. Ex quo fequitur, donationem matris

in filium valere , eo quod non fit hic in pote-

à 4

ílate matris, fed patris.

Facta tamen, &non

u)

revocata donatio poft emancipationem conva-

3. fv

lefcit. 43325 2 . 51

m

Imo fünt cafus, in qui

bus donatio patriä

i

filio nondum emancipato facta valer. Ut. r. fi

AT

liberis füis det vel in dotem, vel ad matrimo-

M Auguï

nium. 2. Si det bona mobilia profecturo fi-

r

lio ad bellum.

3. Si profeffuro aliquam diíci-

EY

plinam det libros; iffa enim duo ftatim bona

B db

caltrens

Dz Jvnr.

297

Odcu'*r

l

!

n

caftrenfia fiunt. —4. Si ufüm fructum, quem in

)!

u[w'&

bonis adventitiis percipit, condonerfilio. . $. Si

n

!

Jj

det aliquid in remunerationem obfequiorum.

Ini

as

Modo in omnibus hifce cafibus donatio ne ex-

j

cedar quantitatem;,de qua parens poreft di(-

Qua) J

j

ponere, neque opus fit eatn revocari quoad

J Qtrs

exceffüm, quo lepitime prolium reliquarum

J

officit. |. 15.. C. de zegor. gefl.. NNavarr. c. 17. g.

4402

147. Silvefter P. Dozatio. . 7.

um

Legibus item civilibus declaranrur irritae

donationes mere liberales conjugum inter fe

n

mutuo: ne amor conjupalis ex officio debitus,

i a |

fiat venalis; ne oriantur difcordie; ne obtentu

fnk

amoris alter alterum fpoliet, aut avertantur a

d

ftudio procreande prolis. /. 1. 2

G 3. f dedo-

um

nat. intev vir. €9 ux.

Ti

P

Quodíi donariones iftee juramento firmen-

hC

L

jl

':!

rur, valebunr, fecundum ea que diximus nu-

M TT

li

per cogcluf. 2. a. 1. Cap. bujus: item fi donator

lls um

mortuus fuerit ante donatarium, modo huic

fe du

res donata fuerir aliquo modo tradita, unde

Drem Tut

poffeffiones ejus adiiffe cenfearur. . . Cum bic

Sratus. C. de donat. int. vir. €9 ux.

la poe-

Quee utra-

vt 08

que conditio facit, ut qua filio a patre donata

m uN

fünt, revocari non poffint.

Quamquam ad firmandam inter conjüges

ib t

donationem ne. mors quidem alterius in cafi-

j Ul

bus quibusdam expe&tanda fit. 1. Si Imperator

]

äd Ti

Hmfw

donet Auguílz, vel contra. ] 26. C. eod. f.

mf

2.Si conjux conjugi donet ad inítaurationem

n

edium füccen(àrum. /. 4. C. eod. t. 3. Si do-

(ga n

neque

nans ex donatione non fíat pauperior.

Qu

j

dQn&*g

298

Dz Jonr.

donatarius ditior; v. g. Si maritus repudiet

w Á ti |

hereditatem, ut hec ad uxorem perveniat,

i. n

ftatimn valer. J. /i [pon[us. ffF. eod. tit. aut fi mari-

: Jisi,

tus det uxori ad eleemofynas, vel ad fucos &

j [ Lug(

!

ll

]

unguenta. À 7. ff.eod. — 4a6i alter det alteri ad

ii

ii

Wt ca

"E

dignitatem confequendam , v. g. ut fiat Doctor,

vel conful. . Quod adipifrenda. ff. eod.t. — $. Si

i dona

i

fiat remunerationis caufa, ut f1 maritus fenex

f

l:

li

ümpjidxgr

^

donet uxori juveni; vel ignobilis nobili, / quod

j

i

a

!

a

!f

autem ff. e. 1.

M

l

)

J nf

Y

Denique licet alias affectionis gratia inho-

Vr

neftee donationes interdicte non íint, /. 5. ff

li üurïzim

l

J

h

de donat. prohibuit tamen Imperator Antoni-

nus, miles focariz feu concubinz fuee aliquid

T peri

;(

donet, ne ratione hac fictis adulationibus ab

U[dh

Ij

ipfa fpolietur./.2. C. de donat. tüt.viv. 69 ux. Quod

ad clericos extendit Rota dec;f. 46. 2.6. quia

)61

110 Cl

1

;

x d

!l

participant privileoia militum, apud Covar-

[

ruviam, Kenig, & alios.

F

Ti q

Dico II. Objectum donationis proprie funt

tl g

res omnes humano commercio obnoxiee;corpo-

j

s m

rales ac incorporales; modo definitam legibus

QDTT

quantitatem non excedant.

Pars concl. prior

NT

conftat ex . 9. $. ult. L17.€2 L. 27. ff b. 1. Quoad

ginmr, t

partem alteram conclufionis duo advertenda

o w

fünt.

I. Summam donationis, qu: 50o. foli-

r

dorum quantitatem excedit, z foro exferuo

RI

non valere. /Saucimus. C. b. t. nifi fuerit infi-

ïïlGHiS N

NV

:

nuata, h. e. nifi donator, aut ejus procurator

Aofn

donationem ordinario, & lepitimo judici Scri-

T (imm

pris exhibuerit, declarando tantam quanrita-

tem

;ïïüngg t

L 341

D

Dz Junx.

299

j

W

f

N

j

tem a fe tali perfonze libere dari,

N üg[z*. b.t.

H

n)[l

c? ]. pen. S. fin. C. eod.

Dixi ; i2 foro exterzo: nam Molina, Let-

Jl

fius, de Lugo, aliique theologi perquam pro-

babiliter cenfent ;

talem donationem etiam

DN

ii ]

quoad exceflüm valere in foro conícientic ,

7:0// i

j

TU [ey

dum a donante revocerur; eoquod lepes illam

nonimpliciter irritam pronuntient, fed tan-

WM / 7/3!

tumfüb conditione, fi a donatore revocetur;

aut faltem non cum tanto rigore receptz finr.

"w

Ur ur autem ifta habeant, tamen ejusmo-

yu M

di donatio non eft omnino inutilis, fed quoad

NU n

5oo. folidos valet, ]. 34. C.b.:. Néque enim

t t

1f

li

utile per inutile corrumpitur, fiejus fit indo-

lis, ut divortium ; patiantur. c. 37. de K, 7.

(ui

in 6.

il

& d

ii

Imo citra infinuationem donationes valent;.

u C

fiquis eodem tempore dederit pluribus res di-

"

z

verfas, quee fimul computate füummam 5oo.

p f

folidorum excedunt ; aut fi uni vicibus diver-

Ts

fis tantumdem dederir, ut probat Haunoldus

umb

IT. 9. C. 2. COEYOU. 3. 1. 158. €? 159. Dummo-

ag pno

do donationes ifte ex donantis inrentione non

( Qul

uniantur, ut non diveríze, fed una moraliter

d

habeatur: ut fi Cajus fex filiis Titii 60 folidos

qoo nl

intuitu patris ipforum donet: aut fi uni'ideo

o bt

diverfis vicibus rantam fummam donet, ut infi-

fieit i

nuationis neceffitetem effugiat.

ypoandt

Ab officio infinuandi donationes 5oo. foli-

us

dorum fümmam excedentes excipiuntur 1.do-

T

f

nationes fa&tze a. principe, aut principi a pri-

"

vato. »l. 34. i2 fnm. eg. priuc. autbent. [q. .C.

2. 9i

506

DE JUREO'

2. Simagifter militum det militi mobilia, quam- gobih'ä&i"

vis ea magni fint pretii. /. 36. $. 1. C. eod,

sni i

3. Alique donationes impgopriæ, de quibus

j u

] perïïn

infra. 4. Si donatio fuerir juramento firmara,

m

ut zrz. 1. concl. 2. bujus cap. docuimus. 5. Do-

l

] /y, f il

natio facta ad redimendum captivos, & ad re-

3ppeilafi01

ficiendas zedes incendio vel ruina vaftara:, , ].

spr: Dd

36. princ. eg $. a.

Idem privilegium immuni-

i[q!gin gnWt

Jpreunda d

tatis hujus ad cateras omnes pias donationes

extendunt Cardinalis de Lugo cum theologis

xlah pU 1

Qu

& ICris Catholicis plerisque , contra Anto-

nium Gomez & ICtos Acatholicos: & colligi-

:u;xw(asix

tur ex avg. c. Relatum. 1. De teflament.

! dit QUi

II. Definitam legibus quantitatem excede-

44f ii

re videtur donatió'omnium bonorum fuorum

30040, 10

iEj

tam prefenrium, quam fururorum, ac proin-

de jure communi non valer, ex /. Stipulatio boc

t M

modo. ff. de F. QO. ut docet Covarruvias ]. 3. va-

nr Ul

viav. ve[olut. c. 12. ?. 4. & jam de promitfione

a

ts tetg

indicavimus /aup. a. 1. concl. 2.

Eo quod talis

$at con

profufio repugnet bonis moribus, quos in Re-

pub. bene conftitura effe decet.

IN

"Tenet tamen talis donatio, fi Ecclefize aut

k:iinEvang

alias in caufas pias facta fuerit, aut juramento

Of

firmata, ex nuper dictis.

EIMET

Sub donatione autem omnium bonorum

t

etiam nomina comprehenduntur , ut contra

m

*tolne

Zoétium & alios probat Haunoldus cit. coztrov.

1

4.2.171. Nam.l. 49. i2 f. ff. de F.S. bonis

À coh

adnumerandum dicitur quidquid in actionibus

Ltl

& períecutionibus continetur: jura enim in

5 qun

bonis numerantur. Quodíi quis tamen bona

LE

mobi-

Dz Juns.

301

lt

w^mobilia & immobilia omnia donaverit al

ii; ngs

k

*l

mina his non accenferentur: eoquod jura, pro:

rie loquendo, nec in cenfüm bonorum mo-

Jl

j

bilium pert&'neant, neque immobilium. Zra5g-

UOQUM

hh

(u$ in b. t. pavt. 1. 2um. $.. Futura tamen bona

r

1

(

fub appellatione bonorum omnium non conti-

!ft vj

"N

nentur: nam cum donario ftricti juris fit, ver-

dUn n

N*L

gatque in grave praejudicium donatoris, itain-

5 d

terpreianda eft; ut donatori quam minime of-

ficiat, ex d. . 22. - b.z.

ln [)hf

ologjs

I

Obj. I. cont. 2. concl. Jure civili donatio ad

DN

pias caufas fi 5oo. Solidos excedat, non aliter

i

valet, quam Íi actis confignata fuerit, /. 19. C.

N

äexce'm

de SS. Ecclef. at 'nullus textus extat in jure ca-

RUR g

nonico, in quo hoc a jure civili recefferit; er-

!"tm; go neque jure canonico talis donatio aliter va-

f

Htl

Ldet.. R. /V. mim. Extat citatum füpra cap. Ae-

Vislnns

- latum 1. ubi contra jus civile pronuntiatur va-

ml lere ultimam voluntatem ad pias caufas coram

D nl

duobus teftibus declaratam: eo quod tales cau-

u

fàs non fecundum leges, fed fecundum cano.

|nes, & S. Scripture effata tractari oportear.

lia Atqui in Evangelio monemur eleemofynas fa-

;

J

1

.Cere in occulto, 4Zaf. 6. v. 1. €? feqq.

Infl.1. Lex civilis jufta non fübjacet cenfü-

| bonorum;

I& ac reformationi pontificie: atqui lexdictam

wau infinuationem precipiens nititur ratione juíta,

dusm|€o enim collineat, ut donationes indifcrerae &

Vjb prodigge cohibeantur; ergo.

E. Diff. Maj.

s bex civilis jufta non fuübjacet reformationi pon-

j Bücie, quamdiu finis legis manet C. dum hic

wom Selnit N. Finis reftringendi donationes ; ad

nil

$00.

302

Ds Jonx.

5o0. Solidos, in donationibus ad caufas pias,

n

ceffat: neque enim imprudens eft ac temerari- yre odl

um Dei caufà fe bonis omnibus exuere, fed jn?^

fümme laudabile,; fe fuaque omnia Deo dicare, atl

Mat. 19. v. 27. €9 (qq.. & zdutbent. — Ingreffy C a f

de SS. Eccles.

Sed & olim cum ultra 300o. So- i?

lidos donare non liceret fine monumenris, ta-

iipplno

men usque ad. 5oo. Solidos pia donatio vale.

gisd

bat per /. 34.przuc. €9 S. 1. C. 1. z.. Meritoergo

2

novam illam reítri£tionem factam ab Juftiniano

yertdont

l. 19. C.de SS. Ecclef. jus canonicumnon recipir.

Qu «

lufl.2. Leges civiles in hoc pun&to facte

$s Dui

fünt ad cavendas fraudes; ergo infinuatio in

tvl

donationibus quoad pias cauías futuris etiam

donmtiox

Íra Huldricus Helfr. Hunnius

eft neceffaria.

quinto

in Tveutlerum volum. 2.difp. 20. the[. G.de donat.

autones d

4. 37. B [N. Corf. Si, ut inquit Hunnius, Ec-

TEWUT

clefia cultrix & auctrix juftitiae , non patitur ali-

vmyta f

|

;

quid contra juftitiam fieri infe, velinalterum;

lii

íane nihil eft, quod fraudes hoc in negotio

arin

metuarnus.

Vide Joannis de Cardenas D/fp.

&l

21. C. 18. G9 difp. 61. c. 9. m. 112. crifis tbe0« um

t

log. trad. .

al

)

OHj. L.

Donatio omnium bonorum valet

"

M

UT

jure natura. arg. l. 21. C. maudati. ergo etiam

A(COQ9R

jure pofitivo: tantum enim abeft, hoc ab illo

f

quoad caput iftud difcedere, ut potius de do-

lumï

natis omnibus bonis aperte meminerit ]. 35. $« ii«

4. & 5. C. b. t. 1. g. C. de vevoc. donat l. $. C. de

K ln

inoffic. donat. l. y7. $. 1. ff. que in. fraud. cvedi-

L IN

tor. X*w. IN. Conf. Tali donatione adimitur po-

tf

teflas libere teftandij; quod leges improbant] i.

tatn-

hum ]

Dz Junr.

303

IY

Vl F

mmquam contra bonos mores; quos in Repub.

T

bene conftituta effe decet.

"d Conf. dico, nu-

n

n

fpoiam in l. citt. futurorum bonorum mentio.

l

NI

h

1j

nem fieri.

Deinde füaturorum bonorum ceffio

li

, h'r

donatio perfecta, de qua nunc agimus, non

AL Qf

eft,fed magis ad promiífionem accedit. Quod-

(HOHHm&EIü;;.

I

fi ftipulatio de alio herede non inftituendo;

1 dogis

!

inutilis eft; quod moribus bonis adverfetur;

! Aening

ex d. l. flipulatio boc modo: quanto magis inuti-

1d hn

lis erit donatio omnium bonorum, etiam futu-

Iu

rorum, ceu qu& magis repugnat moribus bo-

X pb

nis. JDenmique i donatio enormis non infinua-

D tinay;

ta non valet per leges civiles ex eo capite, ut

U

donationes indiícretee & prodige cohibeantur ;

Ti F

quanto minus per leges easdem valebunt do-

| /'MM? !7

nationes bonorum omnium, etiam futurorum,

ais, D

qua actione mapis indifcretum ac prodigum

D prc.

excopitari nihil poteft.

velitdlsrt

Infl. . Donans omnia fua bona non tene-

tcin g

tur in folidum, h.e. ad

nia bona tradenda,

Jdns J

fed vi beneficii competentia tantum fibi retinet,

; tj d

quantum requiritur ad congruam füftentatio-

nem./. 19. $. uz. ff. devejudic.. Ergo de his faltem

nonm v

difponere poterit. g. /V. Corf. velab(ampfit ea;

m ett

qu& ad congruam (üftentationem fuam retinuit,

Mibl

vel nonabfümpfit: fi abíümpfit omnia, quomo-

TU

do de iis difponere poteft? fialiquanonab(ümp-

t J

fit; hzec inter fütura cenfentur, qua, juxta ad-

ulv

verfarios, lepitime donavit cum bonis reliquis.

T

Infl. 2. Exiam profeflione religiofa tollirur

at p*

libertas teftandi, neque tamen hinc fequitur,

cet do-

í jmpfübäüf

QQOd fit contra bonos mores; ergo li

M

natione

304

Dz Jonr.

natione omnium bonorum auferatur libera te.

jge

ftandi facultas, non fequitur, quod fit contra

As [

,,fo, m

bonos mores. E. /V. Cozf. Non eít par ratio:

per profeifionem religiofam homo fe exuit fa.

culrate omni poffidendi aliquid tamquam pro-

;8; QU

a ficond

prium, & curam rerrenarum rerum. abjicit,

Deinde donatio religionem profefluri fitin cau-

« pod

1&:& UECJ QUI

fas pias: neutrum autem horum bonis mori-

bus repugnat.

"

m

uid folidorum nomine Jus Rom.

u ts

Queres. Qu

intelligat? x Alii 5oo. folidis refpondere, ajunt;

m

s a

10c0. imperiales ; alii 120. imperiales; alii 625.

ducatos. Probabilior & communior opinio eft,

| D d

adventto

quam Wefenbecius in Paratit. fE. h. t. n. 6. , Min-

zingerus & alii renent, folidos Aureis Hunga-

r mort

ricis feré coaequantes.

jii: g

TU

ARTICULUS IV.

x d

r od

De Donationibus z'mþïopriz'r.

lIl Vi

Ota. Donatio propria folet etiam nuncupa-

Ht f

ri donatio imtev vivor, qua quis bona fua

C5

confert alteri irrevocabiliter & fine ulla mortis

A ompi

future mentione: unde a donationenorzzs cau-

ht ul

f« facta difcernitur. De hac mortis caufa dona-

'-"-"ïgm ilny

tione; ac de aliis impropriis donationibus Art.

m

ifto apemus.

MT

Dico J. Donare mortis cauía licet cuicum-

R fb

que , qui teftandi facultatem habet. /. 15. fj. 4

T

donar. mort. cauf. l. 32. .8. de donat. inter vir.

WS ia

£2 uxor, Ex hac thefi fequitur I. valere dona-

m

üionem quam inortis caufa minor 25. annis

"l

absque

i

Dr Junz.

305

N

hjl

at

ii

M

absque confen(ü curatoris facit, ut habet Hau-

tmm

N

noldus de 3. 65 3. tom. 2. tv. 7. c. 5. contvov. s.

li

?. 460. cum Fachin. Ludvell. Hahnio & plu-

*fä

! ls

fibus, contra Molingam & nonnullos probat

ex eo, quod poffit minor ifle teflari: (ficut

L

Wi

[

etiam fecundum /. 7. $. . ff. /. z.. donare mor-

ff

j

]

tis caufa poteft habens peculium caflreníe vel

1

3 f

GE

| /

quafi tale; quia teftari poreft.

IL Sequitur, poffe filiumfam. puberem

um

donare mortis caufa de peculio adventitio ex-

It i

traordinario , ut id. Haunoldus n. 454. & fqq.

n'm',*ä& Ü

cum Perefio , Lauterbachio & fupra laudaris

M n

DD. afferit.

Nullo enim jure filiusfam. de

DAT

adventitio peculio irregulari prohibetur dona:

Asl

re mortis caufa, — Imo . ulr. iu f.. C. de bonis qua

lileris: &j IVov. 117. c. 1. $. 1. zz pr.peculiiad-

ventitii extraordinarii filiusfam. plenus domi-

J

nus declaratur; erpo etiam de illo inter vivos

donare poteft.

ff

III. Valere donationem mortis cauía, eti-

m n

amfi ultra 5oo. Solidos absque infinuatione fiat.

j t hb

l.ult.C. D.1,. Valere item donationem talem bo-

T

l

A o

norum omnium, etiam füturorum: quia non

atl

obflante tali donatione; poteft donator alium

xf n

heredem inflituere; qui quidem tenetur dona-

yibos At

tario dare juxta convenra in donatione, detra-

ere tamen falcidiam, h.e.

ii

eamque fibi refervare.

4tam partem potefc?

g

Dico 11.. Promiffiones ac donationes con-

j i

itionales tenent pro modo conditionum adje-

u

arum. lra [.fi conditio prefentis aut. prze-

YLa

t&titi temporis enuntiati

ftat, aur

n

Sni addita exfi

i

U

exfitee«

4306

Dz Junx.

exftiterit , effe&tus promiffionis aut donationis

As

Ita fta-

ifü ,mesqu

non füfpenditur, fed continuo tenet.

tim valet donatio: do tjbi tot nummos, fiRo-

j

yudiio d

P

m« fuifti , fi es cognatus meus. /. cum prefens.

sym cont

es duab. [2q. ff. [i cevtum. petatur. 1. conditio in

; [imond

præteritum. . de

Q.

Idem dicendum, fi

s cond

condirio adjicitur de eventu certo füturo, eo

quod talis quafi preefens.cenfeatur. /. Pupillus,

m

xmim Dd

ff. de ttovationib.

*

1j.. Conditio eventus !

ncerto faturi füfpen-

um d

dit effe&tum donationis usque ad conditionem

o

Vr

expletam: nam hac ratione donans non ante

eupit dominium abs fe in alium transferri; quam

j dunti

|lnntat a

conditio evenerit; de quo eventu conftare

nondum potefít eo tempore, quo fit enuntia-

p aj

a, at

tio. ut cum quis dicit, do tibi 100. aureos, fi

fies facerdos.

ATV

IIl . Conditio weipfe empoffbilis — irritam

flïiï?. 4 M'/f

uetrn-

(itj]

lh

JJ

reddit promiffionem, donationem, & q

cumque alium contractum. Tales conditiones

"

iriof

Venfa i

velex rei natura fünt impoflibiles, ut, fi lu-

pam deétraxeris ; vel ex impotentia iliias, cui

2 nf

Z W

imponitur, ut, cum pauperi dicitur, fi 1000

00

eureos dederis. "T'ales promiffiones; largitio-

nes, aut contraétus ex adjecta conditione non

ii

li

conítat ex /.

dm*n

füfpendi, fed plane non tenere;

M

U

4mpoffibiles. fF. de F. O. & l. iNon [olum. ff. de

t

A. e9, O. ubi ea ratio redditur, quod omnes

ii

Pa

nihil api exiftiment appofita condirion

e; .quam

fciunt effe impoffibilem.

lo 1]

lp

IV. Eodem modo conditioturpis , aut qu&

Hioni 5

"l g

daonae

eft contra bonos mOreï/gfrje&a promi

Dz Junz.

307

donationi, aut contractui actus talesnullos red-

dir, priusquam ipfa fuerit expleta: ralis enim

U

conditio dicitur jure zmpo/fibilis, eo quod, fal-

vis legibus, expleri non poffit; velenim pec-

lj

hn

catum continet ; aut faltem boni quid impedit;

ut; fi non dederis eleemofynam. — Praflita ta-

1110 fu.

men conditione; quantumvis türpi; aut mo-

li ] li

ribus bonis repugnante, nafcitur obligatio ad

minimum naturalis , ftandi promiffione aut

l

fn!u

i M?m.l«"

!

contradtu; quorum exíecutio peccato vacat;

NI

1]

prout füpra avz. 1. conc]. 2.€7 3. probavimus.

Doctrina ifthec eft univerfàlis, fi contra-

&um matrimonii ac difpofitionem ultimae vo-

IT QU

]

luntatis exceperis: in hifce enim conditio re-

od a

ipfà aut jure impoffibilis cenfetur pro non ad-

p

T

43

jedta, adeoque contraétum non reddit irritumy

nifi (übftantiee matrimonii adveríetur. . .

jl irin

extra. de conditionib.

appofit. eg l. 1. 4.6.8. 9.

n d qen

Jf de conditionib. inflitution. Siquis tamen cum

R

|

tali conditione fponíàlia aut matrimonium fine

is i T

confeníu interno verbis tanrum condixiffet, in

Yie il d

"

foro confcienrie non teneretur: eo quod jus

at 111000

Dumanum non poflit confenfum füpplere in

s, lgt

matrimonios ubi quisque füi juris eft;. nec ul-

djione Y

la pote(tas humana alteri facultatem in corpus

vnftt et

alterius ad matrimonii ufüm poteft concedere.

fu. ï

fecus fentiendum de volunratibus ultimis, qua-

äu(]d Q

rum confenfüm füpplere poteft jus humanum;

o

utpote cujus difpofitioni res externae fübfunt.

Dio 11l.

Promitlioni

aut

donationt

non poteft adjici onus ,

nifi ahte àccepta-

nen

of

tioném, — Ag/jo eíl, quia

POü acceptatio

od

»,

-

508

Drz Juzr.

ii

promi

ffarius confecutus eft jusad rem aut etiam

ajym df

in re;

(ine onere; ergo fine onere eft ipfi de-

grts D

bita vel obligata.

Econtra cum ante accepta-

j &

tionem tora promiffio aut donatio revocari po-

:iOfiS ije

tuerit, multo magis erat in promittentis po-

eione i

teftate aut donantis, füam liberalitatern condi-

N U

tione quadam onerofà coarctare.

g

Dico 1//. Si donationem acceptescum one-

a

re in favorem tertii appofito, tertius ille hoc

l

!

qinie

ipfo acquirit jus, ut hoc ipfi onus preftes,

NU l

quod jus ad ipfius etiam heredestranfit: quam-

sv

vis revocari a donatore poífit usque ad tem-

l

t

pus, quo

onus e(t explendum , nifi fuerit a

Jinter i

tertio acceptatum.

Pars £. conftat ex .. Quo-

Pavs [[.. habetur

u 1.

Hes. C. de donat. [ub modo.

antors p

ad libert.

ex l eun qui.ff. — Qui fine mamnni.

um murt

ubi dicitur, in poteftate venditoris e€

ffe, qui

m n

ravamen in favorem tertii appofuit ; illud re-

sst

Vocare ante tempus, quo eratimplendum. v. g.

L

dedi tibi domum cum onere, ut prius quin-

donsto

quennio cedas eam Petro , fi transacto hoc

l

1

l1]

quinquennio, eam nondum ceffifti Petro ; ne-

*

pR

que huic eft quidquam fignificatum, potum

hirim(

te hoc onere liberare , vel etiam domum meam

ut mihi eamdem fervem: nam do-

purium

frepetere;

nl

natio ante acceptationem non eft

valida; ergo

,ï!,.HC.

N

E

cum tertius illam necdum per fe aur per alium

accepraverir; revocari poteft. lta Bartolus in

IMt

j

À. Qui Rome. de F. O.

li

Ui

rohibetur

Olj. L. cont. 1. concl. Minor

l

A r

alienare, & contrahere fine confenfü curato-

joné

Qurdn

Loris; atqui donatio mortis caufa, fi tradit

per-

Dz Jonr.

309

Mum

GT

erficiatur, eft fpecies alienationis, & quoad

d

inium affimilatur contra&dui ; ergo donare

[

1

mortis caufà citra confenfum curaroris non po-

DA

1

l

teft.. . Diff. Major. Minor fine confenfu cu-

Dron

rutoris alienare & contrahere non poteft, con-

fütas

ventione fibi noxia T. quacumque alia conven-

]

I

I

tione N. Donatio mortis cauía eatenus cum

Rscmqe

contractibus convenit, quatenus donatarii ac-

10 Jl h

ceptationem requirat: propius tamen abeft a

voluntate ultima, quod reftes quinque defide-

5 pf

RUL QU

ret; & pro placito poflit revocari ; quapropter

minori damnum nullum infert.

Bd

; i hn

Infl. Qua ratione prohibetur quis donare

inter vivos; eadem prohiberur donare mortis

lal p

|

M

caufa. ]. 7. $. 4. f. /. t. Sed minor fine confen(ü

m//J

]

4 ET

curatoris prohibetur donare inter vivos; ergo

etiam mortis caufaà.

E. ]V. Conf. Quia noneft

!j effe, qi

jt, ld-

eadem ratio donationis inter vivos, & ejus; quae

mortis cauía fit, ut nuper oftendimus.

ld g

Obj. IT.. Ceffante voluntate patris inhibe-

Ls [

vsido

tur donatio mortis caufa. — ]. 7. $. 4. ff. 5.t.

&. Explic. d. ]. inhibetur donatio mortis caufà

jfeo, 0

; puhm

quoad peculium profectitium & adventitium

ordinarium C. quoad peculium adventitium ex-

mur C

m o

traordinarium IN. — Hujus peculii fpecies de-

mum ]. ulr. C. de bonis que liberis, longe poft

j ey

tempora Ulpiani innotuit.

lBarw!usl'ti

Iufl. Quicumque prohibetur teftari; pro-

!

hibetur etiam donare mortis caufa. /. r. $. r.

gt

ff de tutele, & vationib. diftrab. 'atqui filiusfa-

milias prohibetur teítari de peculio adventitio

"i Qu*

extraordinario, . pez. C.

. poff-

j mdluoüï

M

3Qyi reflam. fac

ergo.

Pff'

.3!0

D Junz.

iprion

ergo. E. JV. Maj. Lex di&ta loquitur de pu-

yunimy

illo, cui ob judicium immarurum jus reftan-

onus 1f

di &donandi nepatur: filius autem familias, et-

g don

fi teftamentum condere nequeat, quod ad ta-

vilt, i

lem actum requiratur, ut quis fit pater fami-

ii PFOW

lias, 4 6. ff d. t. donare tamen mortis caufa

qu; d

cum patris confenfü indubie poteft. 7. 25. $..

g Onis

ÁF. de don. snovt. cauf. . Hincetiam non re&tein-

fertur, filiusfam. de peculio caftrenfi donare

gt

mortis cauía poteft, quia de eodem haber tefta-

menti fa&ionem; d. . 7. $. ult. b. 1. ergo cum

hanc facultatem de peculio adventitio extraor-

D

[

dinario non habeat, neque idem donare mor-

7

' tis caufa poteft: nam Ulpianus ibidem a ma-

J

du

jore ad minus legitime argumentatur ; eo quod

um d

plus fit teftari, quam donare mortis caufa:

j

GITTTTO

nufpiam autem dicit, poteftatem mortis caufà

donandi in poteftate teftandi fundari,

apoili

itratt

Qbj. II cont. concl. 4. Jure veteri quidem

n

concédebatur donatori & ejus haeredibus facul-

jntst

dliden

tas revocandi donationem alteri factam, aut

J

J i'rl/', [

onus in favorem tertii appofitum, fi hoc non

erat praftitam a donatario; at jus iftud vetus

200j

corrigitur ]. Quoties. C. de douat. füb tmodo. . er-

i Vüïï'ermrï

p

)

o a donatore non poteít amplius revocari

TU

onus aut donatio.

E. Difl.mig. jus vetus ibi

l

corrigitur fimpliciter & abfolute N. corrigitut

exparte C. — Fatenus fit correctio , quod ha-

fedes donatoris, nec onus, neque donationem

fl

ttnfr

offint revocare, quia hoc ejus folius eft, qui

donationem fecit, quo mortuo onus redditur

i hu

irrevocabile: Deinde quod tertio illi de modo

UT

ona-

Dz Jont.

311

i

'gï donationis non tmonito competat actio in do-

!

l

natarium ; donatore non invito, nec revocan-

te onus impofitum.

Quamquam ne vivus

uidem donator onus aut donationem revoca-

J]z

J

re poffit, (i tertius fuerit civitas aut univerfi-

tas alia, prout de pollicitationibus füpra mo-

Í

11

j

nuimus, & traditur /. Zztev. C. de Ss. Ecclef. lem

lfj mr

quando onus cceptum eít impleri; quia tunc

cenfetur tertius acceptaffe,

Iflïn/[ düng

T

A

ARTICLIUEUS V.

De promif[romibus 9. donatiouibus abfenti fa&lis.

ij

AV

T

ico [. Ut promiffio aut donatio abfenti fa-

D

&avaleat, quatuor conditiones exiguntur;

[f

CEJ.'UI,V.*O qui

1114

quarum dua priores tenent fe ex parte pro-

Jntrs u

mitrentis vel donantis, due item ex parte ejus;

if

cui promiífio fit aur donatio. I. opus eft, ut

«t ii

donator aut promiffor liberalitatem fuam abfen-

Tebtslic

ti infinuet vel per literas, vel per nuntium, cui

|fin,

id mandaverit.. ]. "4bfentz. ff. de donation. &g l. x.

ff- de coutvab. empt.

Unde non füfficit accepta-

, f docn

il rens

tio donationis infinuatz ab alio: nam cui nihil

!

mj w

valide offertur, nihil etiam valideacceptare po-

y revocat

teft; atqui promiffor vel donator noluit per al-

p vt )

terum, confenfüm füum & oblipationem do-

natario offerri, fed in vervis nuntii animum fe

( eoripu

obligandi pofuit, ut per hunc ad abfentem de-

b quod j

I

dontit?

eratur: fic, dum is coram nuntio acceptat;

confenfüs duorum in idem placitum concur-

Ils d

g r

rit ]ta colligitur ex Glos. i2 l.. INon ambigi-

jim

tur. C. de donatiou.

Q

U 4

If. Re-

$12

Dz Junr.

"

SCH:

IL Requiritur, ut promittens aut donans :

Uv

1

v

glb

|

I

non revocet donationem ante acceptationem:

nam fi revocatio innotuerit nuntio, hic non.

yir, l

poreft quidquam agere, quia extin&tum eft. : ?

mandatum, ac proinde omnis poteflas infi- :

nuandi vel tradendi ei eft adempta. /. // vero ff

|

8l 4

Maudati. ' Si autem revocatio ante executio-

nem non innotuerit ei, qui fe habet folum in-

s ii

ftar nuntii referentis donationem, aut rem al.

J

yun d

teri tradentis, nihil fit, eo quod defit confen-

fus donantis, & nuntius non habeat officium.

j;ezm vt

donatario jus aliquod tribuendi. Actfi nuntius

i w

! füm lus

ignarus revocationis ; habeat mandatum fa.

ciendi donationem , valent ejus acta non qui-

promg'!ïgr

'Pll

[;

fer] 1

dem ad transferendum dominium, fed ad tri-

buendum donatario jus ad rem, &ad injicien-

Aulion

dam donatori obligationem confentiendi. Te-

d

netur enim mandator ratum habere ; ; quod

tolloet

ipfius juffu & nomine alter bona fide geffit. ].

Threm d

ff mandaffem. &9 1. /gter caufas. fF. Mandati.

hus

l

$ (

IIL Ex parte donatarii vel promiffarii exi-

n

gitur , uthic coram nuntio declaret fuam ac-

du

i))

ceprationem. Hoc ipfo enim, quoquis defti-

st

gatur ad abíentem, ut offerat ei promiffionem

1.]2»5;!

aut donationem alterius, conftituitur etiam a

"d

n

M

recipiendam ejus acceprationem.

Igitur non

fufficit, acceptationem aliis-aperire: ita enim

confenfüs duorum nec concurrunt, nec vicif-

w

D

fim innoteícunt. Sagchex l. 1. desnatvim. dip.

pn,

47. 1k 35.

Quando ergo matrimonium inter

[

abfentes contrahitur, non íufficir, confenfum

Wa n

N

füum aliis quibufque exprimi, fed illi expri-

Inerne

Dz Junr.

313

"1

dOI l

mendus eft, qui eum petit, & füb conditione

T

iliius fibi rependendi in alrerum con(entit: nifi

lu)

conftet, aliam efTe promittentis mentem , quae

;lr

quidem non prafümitur, nifi clare expreffa

I

fuerit.

IV. Si promiffio abfenti per literas oblata

If s

fuerit, hic viciffim per literas, vel per nun-

Mil

tium declarare füam acceptationem promittenti

» df fem

"

debet. Requiritur enim ex parte promiflarii

(

r

iL confe. 1

acceptatio exterius expreffa, ita ut promiffor

)

UL

Anm

eam poflit intellipere, & duorum confeníus

N

N

Wi

jn unum concurrant.

Alias promiffor confen-

manum /

fum füum revocare poterit, quemadmodum

Tvf

promiffarius füuum revocare poteft, antequam

im f

alteri is innotefcat. Quod vel maxime in pro-

lul

miffionibus reciprocis tenet: hz enim omnes

tregd. Te.

taciram conditionem continent, fi alter viciffim

« qui

l

fefe obliget, quae oblipatio fine figno ad pro-

f a.

miflorem directo nequit accidere.

Manta

In gratuitis tamen promiffionibus & dona-

ml

tionibus non videtur ita neceffarium effe, ut

at 4

acceptatio per nuntium aut literas benefactori

as

fienificetur : hic enim notitiam iflam non ita

ol

curat, acis, qui fub onere aliquid offert, &

rem d

I

cujus intereft ícire, utrum alter repromiferit.

Inrur o

Dico 1l Promiffionem , & donationem

; di

abfenti fa&tam acceprare, five, ut]Ctiloquun-

VT W

tür, ftipulari pro abfente, íecundüm leges,

murl.wx:f;

1

m

poffunt tantum ii,' quorum intereft: nam cu-

VO

j

jus non vertitur interefTe, is ftatim exceptione

1 con[/ämfllm

repellitur.. $. r9. Zuff. de inutilib. flipulat. obliga-

ue propriam necetfi.

:dfïieäï ä&?nes enim in cujufeumq

5

tarem

Dr Junr.

414

tatem fünt invente. — Unde conficitur T. poffe

| NU GIO((AH

ro abíente ftipulari, qui ab altero generalem

yulit tf lf

QUE

u

vel fpecialem habert commilfjonem: talis enim

non fuo , fed ejüs; cujus intereft; nomine

*llad]»&a

1l 1ellffh

copfentit. /zfl. $. 1. de mandato.

Il. Qui ita

d

Il

f

]plhdl

eft füb poteftate aliena ; ut fui juris non fit:

11

M

h]

ita filius patri, fervus domino , Religiofus fuo

Non item famulus

V MK

Pralato. ftipulari poffünt.

"m

fnercenarius ei, cui operam fuam locavir, ne-

iM

MU

ue fübditus füo Principi, quia fui juris funt.

M

iNam /iquis alii , quam ei cuyus jurà [ubyelus fit,

ffipuletur , mibil agit , prout declaratur $. 4. /nff.

Ws

Ü

de inutilib. flipulat.

|ejimà

j contc

IIl. Sed& plures proaliis ftipulari poffunt;

quorum intereít, aliis hoc prarftari; $. r9. Juf.

1

d aion

eod. t.

ltà enim non tam aliis, quam fibimet-

o

Dl

ipfi ftipulari videntur. /. 118. $. ulr. ff. de F. O.

unde & fibi a&tionem acquirit, non illi; cui

i

s d

df

ftipulatus eft. — Sic valet, fi tutor contutori ad-

miniftrationem tutelae commitrens, pupillo in-

500 nf

$t non i

demnitatem ftipuletur. Eodem modo ftipulari

poteft debitor creditori, ne forre vel poena

v.,»ïnunrium |

committatur, vel predia pignori dara diítra-

du

hantur: creditor etiam debitori, focius focio;

tihi d

uxor marito, curator furiofo, Princeps fubdi-

Xamgq:

to; nam fi hic poteffatem facere poreft ftipu-

Ü

!

Wa W

landi pro altero, multo magis ipfe eamn habet.

Valet etiam, fi mater filio ftipuletur; ac licet

W

f

jd neget Carpzovius, tamen jam olim valuit,

N

nem &affectio-

Vtma

propter períonarum conjunctio

nem. /.4. C. de patt. convent.

Quilibet etiam

K qi

privatus ftipulari poteft Ecclefize aut piis c

e-luf

1$5

t

jux

ü

:

Dz ]vnr.

315

ii

——

« iuxta Gloffam communiter receptam , in c.

Quoties cordis 1. . 7.

— [W. Si is; cujus nihil intereft, ftipuletur

! dlteriadje&ta poena, nifi ita factum fit, ut eft

)/I

!

comprehenfum , valet ifta ftipulatio ,. etiamfi

J

As ny

inutili ftipulationi fübjecta , fecundum $. 18.

L:

V

Infl, de inutil. f'ipul.

Ítm fs

^ NV. Nunc univerfàliter fere receptum eft,

I/Oa"z:«.'ll' [j

ut alteri per alterum oblipatio quaratur, idque

i i [)

ii[,

tum ob generalem paéti validitatem, rum quia

|

4i

hodie futficit, f1 ex poftfacto fequatur confen-

MU

füs (eu ratihabitio, etfi deficiat ab inirio. Quodfi

ejufmodi ftipulatio juramento firmetur, non

[

f

|

jn confcientia. dumtaxat oblipationem pariet;

m'ierg ro

l

j

'4

fed adionem quoque in foro civili. . V. dicta

fupra art. 1. cozcl. 2.

7

Dicolll Donatio ante mortem a donato-

)

q il a

re facta, & miffa per nuntium vel per epifto-

conarad

lam abfenti infinuanda, valide acceptari poreft

s nlb

mortuo interea donatore: fecus autem, fi do-

yio ia

patio non fuerit facta, fed folum mandata fieri

Pavrs £, the-

t d p

ber nuntium vel procuratorem.

ütl«| feos probabilius defenditur contra nonnullos à

usb " Sanétio 1. z. de matvim. difp. 6.2. 5. , Leffio &

npslid

alis. NNam donario talis, licet revocabilis, va-

mll p

lida tamen fuir.. . /Vec ambigi oportet. C. de do-

em hb

U0f., & manet virtualirer impreífa literis vel

n d

nuntio, ut ad donatarium traníeat; ergo per-

n W;'Ufïr

feverat poft mortem donantis, ac proinde po-

m&äfïf'*'"f"

teft tum acceprari. — Cofecurio if/a mapis firma-

;

jl m

tur ex communi fententia DD.; qui cum Co-

Jj

jl

'

varruvia /. 3. var, vefolut. c. 14. n. 17. tradunt;

m

dOnas

316

Ds Jonr.

donationem nondum acceptatam non poffe,

4

p

mortuo donatore ; ab hujus heredibus revo-

jj n

cari.

Deinde ex c. ff fuper gratiam. . De officie

i

fibl

delegati. ia 6. novimus, quando gratia facta eft. .. nl

ex parte concedentis, hoc moriente, poretta- ^.. uj

tem ex(ecutoris non exfpifare: donatio autem — . ;

eít gratia quaedam.

gt itut

ParsIf. indepatet , quod ante mortem do- dT

natio facta non fuerit, íed datum dumtaxat ,j;

donandi mandatum.,

Mandatum autem morte

donantis exfpirat. ]. /gter caufas. ]f. Mandati.

(j

Ipitur in cafü tali nec procuratoris donatio, nec

j r

]

)

acceptatio donatarii alicujus erunt momenti.

TiOnem (

Nifi donatio ad cauías pias fuerit mandata:

nenfetr]

quifque enim praefümitur tacite voluiffe , ut :

TV

tale mandatum fe moriente non exípiret; eo.

TI O

quod in illo articulo pietatis opera maxime fint .

Aat0re J

neceffaria. Covarruvias fupva cit. z. 16. fed &

At n

L. fi patev. ff. de manumiffs vindidla. declaratur,

TT

[

mandatum de manumitrendo fervo non exfpi-

nif]

rare morte mandantis favore libertatis.

"

n dere

Igitur nuntius , cujus culpà reftitutio ante

2 OOT

mortem donantis facta non fuit, & haredibus

Ts

tenetur reftituere rem, qua tuac ipforum eft,

li ]

& donatario compenfare damnum , quod ei.

2

fua culpa intulit.

Admiffo enim mandato ex

lege juftitie tenebatur hoc pro voluntate do-

nantis in donatarii commodum dili

ÀN

ggnter im-

plere. Moliza difp. 203.

N

Obj. L. contv. 2. concl. Si principale non fub«

fiftit, nec fübfiftet accefforium. /. 129. $.1./f. d

2

&. 3. ergo ftipulatio poenalis inutili ftipulatio-

T

ni

n tj

J

Dz Jusz.

317

ofLi

6

J

L. DT

ubje&ta non fübfiftit. — &. V. Copf.. Poenalis

flipulatio non fe habet adinflar accefforii, fed

f

er fe fubfiftit , nihilque aliud videtur effe,

1

quam conditionalis ftipulatio; ff Mevzo :oz de-

054

! deris: unde ifta conditione exfiftente, demum

ena poterit peti Nifi forfàn ftipulatio ideo

fuerit inutilis, quia continet, quod eft impof-

um

It du

fibile aut turpe: fic enim ne quidem poena ad-

jedta ullum ei robur addit; per . 61. &7 69. ff-

AU mmore

d |

d F. O.

- Olj. 1I. contv. 3. concl.. Si nuntius donatio-

JUCINS

nem delaturus ; ante infinuationem aut tradi-

A s

]

tionem donationis moriatur , donatio tacire

Wi m

J

cenfetur revocata: quia per mortem mandata-

?n

Wl t

rii folvitur mandatum. /. 57. . Maudati; ergo

f

-mulro minus tenet donatio , mortuo interea

TU

- donatore infinuata per nuntium. | g. /V. Cozff.

iE T

Mortuo ante infinuationem factam nuntio,

d

"

M

itu;

^

huic commiffus donatoris confenfus quafi eva-

omap

Itio

nefcit : nifi literis fuerir infcriptus per nuntium

íolum deferendis ad donatarium: nam fi illae

vlitio n

t eretios

nuntio mortuo ad donatarium pervenerint, ad

3

- donationem infinuandam vel deferendam fuffi-

Yirum d

- ciunt, quarn ipfe viciffim per literas acceptare

; Q d

-

poterit.

ONROSI

U

ARTICULUS VE

p J

Quomodo Promiffiones €$. Donationes obligave

TM

,

definant *

[29, 'QAJ«J'IM r

:

Ico I. Promiffionesacceptatee quatuor mo-

ffa

l lïipuleug;

D

dis obligape definunt. l. Si res promi

lat

318

Dz JuRnr.

giri d

fiat illicita, inutilis, aut impoffibilis.

Conftat

hocex definitione promiltlionisinitio art. 1. dara,

5015

II. Si ftatus rerum & perfonarum ita mute-

y sl

jys dl

tur, ut promiffor, fecundum judicium pru-

dentum non videatur illum eventum voluiffe

J u

slsl

comprehendere: promiíffio enim non habet

vim , nifi ex voluntate; que promittendo

adln

p n d

expreffe vel implicite habetur: ergo ultra hanc

'umüh; æü

vel expreffam vel prudenter interpretatam non

poteft oblipare.

Nimirum promiflio fe habet

n

fin]

utlex, quz abfolute lata non obligat in cafibus,

quos lepislator expreffe vel interpretative vo-

Wïm

|

|

luit exceptos.

Ita fi operam tuam alii condi-

paty N

xifti, non teneris, filio tuo interea in morbura

^ f i

incidente.

Si puellee nuptias promififti, pu-

^peunsp

um doni

tans effe virginem, alioqui non promilfurus,

& poftea conítet non effe virginem; non tene-

yim: 11

ris eam ducere, etiamfi juramento promitlio-

m g

nem firmaveris: quia juramentum non dat vin& «yzü

promi(Iioni , nifi fecundum mentem ; qua a pro» ':c'c*zrlur, (

st |

mittente fuit concepta.

IIL. Quando duo viciflim fibi aliquid pro

»

&

miferunt, & alter verbis non fteterit, alter vi

ciffim non renetur. Quod etiam tenet in proe x

miflionibus non refpectivis; ut fi tibi nunc pro-

Kaimoí

mittam, & tumihi, poft medium annum , non

i qm u

non refpe&u hujus mes liberaliratis, etiam

j

promittas; fi tu. fidem datam non fervaveris,

A V

nec epo fervabo. . Jura enim hec & debita funt

NU

d

ejusdem rationis ; ergo in eis poteft fieri come

i

UL T

penfatio: neque promiffor alter cenfetur feíé

QT

ebligare voluifle in eo cafu ; quo alter, qui fidem

i m

es

*

DE juRE

319

(ni

dederat , eamdem ingrarus violaret. Ita Letfius

].2.c. 1. dub. 10. n.75. contra Navarrum: qui

Tif

hoc jus talionis nonnifi in refpectivis promiffio-

lllïl]

nibus admittit.

Qe

IV. Cum quid promittitur ob caufam , quee

]

non fübeft: ut fi promiferis Petro ex eo tantum;

It Drt

quod beneficium ab eo te accepiffe putes; cum

02f

famen non acceperis; non reneberis implere

DI

promiffa, eoquod error fit circa caufam princi-

ü

I!

"

alem.

il

1ga1irx;zübvs*,

Dico 14 Donatio inter vivos, licet acce-

AW W

prara fit; & res tradita , revocari poteft vel ex

QTO i Qu

parte, vel in totum.

I. Ex parte revocatur,

TE

fi fit inofficiofa, id,eft, fi fit coprra officium

Df a

pietatis paternae inliberos , quando pater tan-

rl

tum donat , ut filii priventur fua portione le-

11012

gitima. /. 1. €7 feqq. C. de inofficiof. donation., fe-

t ponjlo!

cundum quos liberi agere poffunt querela in-

1on i

officiofze donationis ;

ac pofcere, ut tantum

u

reddatur, quantum ad legitimam complendam

I

]

requiritur. Fruftra autem quidam cum Zoéfio

dj

'.

ff h. 1. 2. 76.. & Perefio i Cod. de inofficiof. do-

Wi

Ti dler

Aat. 7. 5. & Covarruvia J. 1. vaviar. vefol. c. 19.

gt itproe

contendunt, donationem inofficiofám extraneo

| püncpro:

fa&am animo fraudandi liberos revocari totam

mum, Yo?

poffe: cum tamen textus À. 2. 5. 7. & 8. pr. C.

ii t

de inoff. donat. fimpliciter tradatur, donationem

ov

inofficiofam in folidum revocari;poffe: neque

ktïe

b.jufuri

diftin&tio adhibeatur, auimo inverrends legis,

«ll «

an alio fit facta.

Leffius tamen hic obfervat,

n

lao

f

onationem inofficiofam revocari non polfe,

JJ IU

qu

14

üifi poft mortem parenris, ubi primum cec?it

(i

iT

520

Dz Juns.

1

in prejudicium liberorum, quibus ante non m

deberur legitima.

Quamquam autem inoffi- ii

ciofà ifta donatio ufque ad donantis mortem

grdit |

valeret, fine peccato tamen fieri non poreft,

syjefi

ob damnum, quod liberi poft parentis mor-

s lm

tem demum fentient.

Quapropter promitfio-

] a

nem donationis inofficiofe , etiam juramento

^g

a(fertam, implere nemotenetur, utpote quam

o ntd

fine peccato exfequi non poteft, ut colligitur

v«

ex multis legibus C. de zuofficiofis. donat.

g. m

II. In totum revocatur donatio, fi inpratus

svl

exfiflit donatarius:;indignus enim videtur be-

i

neficio, qui benefactori odium pro gratia re-

g.

f 16

pendit. /. :/. C. de revoc. donat. ubi cafüsquin-

j

que referuntur, r. Si donatarius atroces inju-

m

rias in donatorem effuderit.

2. Si manus im-

Amitan |

pias intulerit.

3. Si ja£turam non levem bonis

SRIeDRUI &

ejus intulerir. / 4. Si periculum vitze ei creave-

AT ROT

rit.

$. Si conditionem donationi appofitam

i

Ms

non impleverit.

EIsQU n

Advertendum tamen , revocari donatio-

A

nem non poffe, que facta eft propter obíe-

N

quia, quze eam merebantur, vel qua facta eft

'"Mp l

Idfi

Ecclefig aut monafterio, aut ob caufam gra-

: frm

vem. Neque teneri donatarium ad reítituen-

Wt q

dum nifi poft fententiam judicis, quia eft poe-

'Mp (

J

na, ut colligitur ex /eg. czz. lgitur interponi

Id

! fie

debet querela & ingratitudo probari: nifi for-

"n

te donator rem nondum tradiderit: tuncenim

D :[[M

"

eam fibi retinere; & petentem exceptione in-

Al

gratitudinis poteft repellere. Nam cui datur

M

repetiio poft traditionem ; datur etiam ex-

ceptio

ul(üte dQ

Dz Jonr.

S2t

TE n

n moä;

ceptio non folvendi ante traditionem. — Quodá

lts

' donatarius re tradita, per injuriam impediat

l;

W

u

l

| querelam, poteft donator via compenfàtionis

"N

1

| occulte fibi confülere, quia per injuriam pati-

OH p

75 mr damnum.

'Oprer

p

1

l)

III. 5i quis prole carens mapnam partem

ID o

» pote

l

" bonorum füorum donavir, & ei poftea ex in-

j

-R

fperato naícatur proles lepitima, donationem

L tl

j

j

[

Es

[

Mï(v

totam revocare poteft. ]. f'umguam C. Devevoc.

h t

dont. Jura enim generaliter preefamunt; quod

D tV.

nemo velit alienas fücceffiones propriis anrepo-

nere 7. 40. $. 3. j

DhoT

: de path, 1. 43. pr. ff. de Fulg.

& pupill. fub[Hit. l- x02.De condition. ?. demon-

ii dingi

u

firat. 1.6. C. De inflituf. v fulfütut. 1. 30. C. De

deicom.

Anagi

Ergo etiam de patre donatore pre-

^ fümitur,

|

TO

J

füb racita condirione donaffe, nifi ma-

ETU

fcerentur eiliberi. Er licet juraffer, fe dona-

l

tionem non revocarurum, revocare taren fü-

j appoümml

l

perveniente prole lepitima poteft: quiahoc ju-

|

|

ramentum non excludir tacitam conditionem,

n c'onenþ

& *X juris difpofitione ineft donatio-

moter

)

ni.

ieh

jl eüt'

Qnodfi tamen cafüm — infperatze prolis

etiam expreffiffet;ac nihilominusdona

:

tionem ju -

u

[j

rdlitoene

ramento firmaffet , revocare ultra ipíe patet

I

j d p

nonpoffet: quamvis ipfo mortuo filii id pof-

. fent ex capite donarionis inofficiofze, modole-

: inerpor

gitimi i

j: ul

(

lam do

pfifuerint, nam ilegitimis liberis nul-

[

-

nationisino

fliciofe querelam. compcerere

: od

in comperto eft.

p ion; [

JDico 277. Donatio mortis caufà tribus de

m [

Y«

caufis ceffar in torum. .. Si donatarius moria-

! f.'lälï

douar.

T

Ur ante donatorem. 7^ 9. infin. d. De

Pa

213

322

Dz Jun*.

0

mortis cauf.. Hic enim cenferur magis amarefe

T

..

opriam ]

ipfu

»

m, quam donatarium, & hunc mapis, quam

2. $i donator

ejus

.

heredes. $.. Zuf. b.t.

Mbt

er1

culum mortis evaferit , cujus metu donave-

s quere

gt it

rat. d. $. r. /nfl. 691 19.24-35. $. 3. 69 1. 39. ff

de donat. movt. cauf.

3. Denique poenitudine

d d

Apentüm

donatoris. /. 16. 4. 30. f. eod. Cum enim pro-

ius ad voluntatem ultimam accedat, poterit;

n:jf. tg(lamr.

;

gt

cut teftamentum &legatum usque ad momen-

tum vitze ultimum , pro donatoris arbitrio res

ao q

s m

vocari. Zrg.1. 4. de adimend. vel tvansfer. legatis.

Exp

arte autem revocatur per legem Fal-

ia

cidiam /. 2.

C. d. 1. &2 1. 5. C. ad ]. Falcid.

hag

| fícome

Ob;. L. cont. 2.concl. Ymperator Alexander

l. 87. $. 3. ff delegat.2. vefcripfit, donationem

gt

d

inofficiofam ab avia in nepotem collatam, pro

dimidio revocari; ergo revocatur in totum. x.

ais

"ls ul

AV. Cosf. Per dimidium ibidem intelligitur pars

tf

J

quartz, h.e. legitimz, que debebatur duo-

bus, quorum uni facta eft inofficio-

A: (

bus nepoti

fa donatio. Quod ap

paret. ex /. 7. C. de inoffi-

t dici

cios. douat. ibi: Uz quarte pavtis

dimidium &c.

;lore dj

UT

lufl.1i. Venditio omnium bonorum ab he-

rede donatricis faéta donatario in tantum proe

fitin,

deft, ut di&tus heres ifta revocare nequeat;/. 4.

wmgwl[ ! 1

l

I

C. de contrab. empt. ergo feclufa venditione, he-

l

M.

1es ille revocare omnia bona poffet. &.N. Con[.

m R&z

Ex lege cit. hoc folum eruitur, quod, licet

m

LOT

znater legitimam extraneo donare non potue-

]

rit, venditio tamen ejusdem legitime a ülip

lia

fa&ta donatario eatenus profit ; quatenus venci-

^g

tor omnium bonorum füorum querelam inot-

Vi

ficioíce

Dz Jvonr.

323

Ditr

t

?

ficiofe donationis amifit: cum venditionem

*UU'.))

lt

propriam impugnare non poffit.

m

Jnfl. 2. immodicarum donationum omni-

M

bus querela ad fimilitudinem inofficiofi tefta-

j

;

menti introducta eft, ut perhibetur /. ul£ C. de

TU r

Altugn

7l

iuffic. dogat. atqui per querelam inofficiofi te-

flamentum refcinditur in totum ; . 6. $. 1. De

AU Dj

áno[f-. teflamt. ergo etiam donatio per querelam

II

inofficioíze.

&. Difl. Maj. Immodicarum do-

litio s

nationum querela introducta eft ad fimilitudi-

amfnl-'gat(f, |

gnem omnimodam inofficiofi teftamenti IN. ad

t

aliquam fimilitudinem inofficiofi teftamenti C.

D |

In eo querela donationis & teftamenti inofficio-

( A

ficonveniunt; quod utraque quinquennio fi-

WUu

niaur, & exceptiony ingratitudinis commiffae

at

excludatur.

In hoc vero difcrepant, quod

TLUOQI

per querelam inofficiofi teftamenti impupnetur

Tirpas

a&us ultime voluntatis, per querelam vero

du d.

inofficiofae donationis refcindatur actus inter

df

vivos: per exheredationem liberi gravi inju-

D

ria afficiantur, quaproprer pater olim füb co-

n

lore & pretextu dementie fuit accufatus;

r

econtra licet per inofficiofam donationem libe-

t o

riledantur, jura tamen lefionem iftam falrem

qub

Ccorrigunt, ad legitimam reducendo.

Done

Iufl.3. Alienatio aliberto in fraudem pa-

yNOn

troni facta, in totum irrita declaratur /. 16.

pol, i

princ. De juve patronatus; ergo etiam. donatio

n p

factain fraudem heredum. z. V. Corf. Alie-

ing ii

]

natio, qua felibertus rinorem facit centenario;

a d l

ieu habente in bonis aureos mille, ita ut patro-

gfam mo ,

aus füa fücceffione privetur, eft in fraudem

of

X2

legis,

324

Dz Junz.

am

legis, adeoque ipfo jure nulla: at donatio in-

m a

officiofa eft in fraudem hominis, quam folum

UPOHUHD

revocari in quantum immoderata eft; docent

Àl 7. eg velique C. de inoffic. donat.

gO

jvisi

Obj. I1. Poteft etiam revocari donatio, fi

Mif

1

donararius donatorem inopia preffum non alue-

rit: id quod Silvefter, Julius Clarus, Antonius

oA

PUL

Gome

aliique DD. probant ex 7. 6. $. uz. ff

ii

De agn

2

C.

e9 alend. l. .f De decurionib. cum

l.4.ff. Deagno[c.

TT

alimenta negare fit necare;

vll

.

e? alend.lib, Ergo non tantuin quinque de

du d

caufis concluf. 2. addu&tis revocare donatori

sv

licet beneficium in ingratum collatum. | x AV.

Aur. Di&a ]. 6. loquitur tantum de liberto,

! Ti Q

ii

g

ui a patrono accepit libertatem, beneficium

mum j

insftimabile. /. 106. ff. de R. 7. Lege autem

num;

t la

$. fingulare traditur privilegium decurio

Mat: d

uod ad perfonas alias male extenditur. arg. J

14. 67 16. ff. de l. Non ergo qualibet , fed in-

p

I

fionis, & legibus expreffa ingratitudo fufficit

inenrih

ad revocandam donationem : Nam cum Jex ult.

C. De vevoc. donat. paenalis. fit, non debet ex-

n fü

fi eadem, vel

t

tendi, fed potius reftrinpgi, ramet

etiam ur.

entior ratio intercedat.

JEquitas ta-

tf

i

f

men poí

ulat ;

ut officio judicis donararius be-

nefa&tori indigenti cogatur preftare alimenta;

Qw

Vi

ad quantitatem fructuum , qui ex rebus dona-

vl

tis percipiuntur.

Haunoldus tv. 9. c. 2.. conitrov.

9. $. 1. 7. 268. Afferuntur quidem adhuc alii

Dum

Ui

caíus, ob quos ab ingraro donatario benefactor

M

donationem repetere poffit: ut fi ille donato-

foribus

n

ris uxorem aut filiam violaffet ; aut ejus

cornua

Dz junr.

325

t

EUR

cornua affigeret; fed ad, primam caufam, ob

lo

Qv f

j

"h

quam ex difpofirione legis donationes revoca-

b

i

"hf

ri poffunt, contumelie rales revocande fünt,

Ij

quibus donator graviore injuria afficitur, quam

EW

iM

fi verbis indigne peteretur.

3 umnorpjy,

! Jufl.1. Si donator jus habetrevocandi dona-

!05 Antyy

tionem ob fubfequentem ingraticudinem dona-

Kfar]

tarii, erpo actio revocatoria donationis active

t m

tranfitin heredes donatoris: atqui hoc nepa-

, Dmgfzp/ä

tur. c. ult. de donat. €7 d. l. ult. De vevoc. donat,

m |

g. ad ZAffumpt. Jura nuper citata negant here-

t !

l

dibus actionem, íi donator fcivit commuffas

tm X

adverfüm fe injurias, & tacuit: quia fic inju-

Ltl

riam condonaffe videtur.

Si vero ignoravit

badtin

ingratitudinem contra fe admiffam , aut fi de-

ä

lol

mum jam mortuus a donatario fuerit infarna-

tus, heredes ejus jus revocandi donationem

XIUQUD,

t agl

habent: dici enim non poreft filuiffe; qui in-

!

a b

gratirudinem ignoravit.

wh if

I

|

Imo a&tio hec revocatoria paffive etiam ad

mb

donararii heredes tranfit; modo lis cum inpra-

dderer|

to jam fuerit conteftata: nam 4. ]. ulr.. faltem

m d

actionis primordium prohibetur: & actio om-

nisjudicio femel inclufà, confervaturac in here-

Jias t

s be-

des transmittitur, ]. 139. pr. . 164.f. de R. 9.

Jinmentt

Quodíi vero lis non fuerit conteftata cum vi-

Qs don:

vente ingrato donatario, in hujus heredes non

tranfibit: quia peenalis videtur, ideo enim in-

y u

yhi d

venta eft, ut donatarii in

pratitudo cafligetur.

l.7.87 d. l. ult. C.. De vevoc. donat,

vt

& d-

Infl.2. A&ione hac id perfequimur, quod

j foribus

addonatarium a nobis profectum eft; ergo erit

il

3

rei

326

Ds Junr.

n

rei per'fecutoria, non poenalis.

x. N. Conf.

gj t

Abeffe nobis dici non debet, quod libera vo-

Aeità o^

luntate in alium tranftulimus.

qor il

ydidtur

CAPUT

VIL.

s

Qsa qwec

De trauslatioue. dominii per. ultimam -

g

«veluntatem.

ii

p ii

AARTICULUS I

WMJ

Ms

4 teflamentum mon. privilegiatum ,. cavens

deomi

foleumitate aliqua , fit irvitum *

ce-omi

fis deca

Ota L. Voluntas ultima defcribitur a Mo-

lina difp. 124. n. 2. & Cardinale de Lu-

[ miks:

N

go difp. 24. n. . gratuita difpofitio de

hia

bonis in tempus mortis, feu morte difponen-

T

tis confirmanda.

Ejus genera videntur efle

P

quatuor: Teftamentum, codicillus, epiftola;

inim f

& donatio mortis caufa, de qua cap. proxime

liwïe,x d

precedente fatis egimus.

Reliqua , ut legata;

t enimy

fidei commiffa, tutorum dationes &c. non tam

km,)

funt diftin&te fpecies, quam preedictorum ge-

ts

&o (

nerum capita, partes, vel appendices.

H Precipua autem voluntatis ultime fpe-

Q

Vitit

ciesell teftamentum;cujus etymologia Zzf].princ.

B. ?. petitur ex eo , quod 7efJatio mentis i. De-

WY

tl

finitur autem a JCtis: Ultima voluptas , dire&tam

bevedis inflitutiosem contineus : vel juxta Mode-

!mflyi

ATR

fünum; ustatis noffre juffa. Jententia, de co

quod quás poft movtem fuam fievi vult. |. 1. f-. b« t.

hr

L/1C1-

327

Dz Junx.

r

Dicitnr zoffve , i.e. cujusque noftrum.

Nec

[

W

"n

:

:

enim valet difpofitio in alterius voluntatem col-

locata. /. /lle inflitutio. 32. ff. de beved. infhrt. ni

favor fübfit piee caufe. c. 13. Extra. b. ?. Por-

j

ro dicitur fententia ju/fa , i. e. fecundum preece-

ta legum condita. avg. przzc. InfbF de INuptiis.

C

Qua voce comprehenditur haredis inftirutio,

quippe que bafis eft & fundamentum teftamenti,

& fine qua nullum fübfiftit teftamentum. $. 34.

Juf.. de legatis. 69 $. 2.. Iufl. de fideicom. bevedit.

& L ult. ff. de Suve codicillor.

"m |

Preterea dicirur, de eo quod qui$ &c. i. e.

de omni eo; fit enim in teftamento difpofitio

t

de-omnibus bonis, cum nemo pro parte tefta-

at h

tus decedere poffit , & pro parte inteftatus, nifi

hi dl

fit miles: $. $. Jufl. de bered. inflit. eg l. 6. in fin.

(fnln

nb

ff de teff. milit. 1mo interdum & alius /. 15. $.2.

;

:

ib

ff- de inoffici. teff.

demr d

Denique dicitur, de eo quod quis poff mor-

l ep*Hp'!,

zem fuam fieri vult: ex quibus verbis apparet

duplex difcrimen teftamenti & contra&tus: a

p, prot

; It deti

ï

hunc enim requiritur confenfüs pluriumin idem

( n m

placitum, /. 1. &2 f7q. de Pa&is., eítque firmuta

um

flatim, atque eft initus, neque revocari, nifi ex

Ó

amborum contrahentium voluntate poteft:

cum econtra teftamentum ex unius teftatoris

jome r

uf

Ü

l

voluntate conftet, quam etiam , dum vixerit ;

murare poteft: /Zmbulatovia en

im ef voluntas us-

n )

|

il Jm." 7)

que ad fupvemum vite exitum. l. 4. f- d adim. $9

u

f

twanfer. leg. — Sola ergo teftatorum morte te-

amenta confirmantur: ubi eninteflamentum e[by

p t

q]ium

l

if

siorg nece[fe efà intevcedat zeflatoviss. Toframe

enim

328

Dz Junx.

enim in movtuis coufirimatum ef : alioquin nondum

st

valet , dumvivit, qui teflatus eff. Heb. 9.v. 1 6.g9 l72

4qm

Ambze ifte definitiones reciprocari poflunt,

fg[(] vl

non item illa, quae à notatione nominis ex /;-

as eUttL;

flit. adducitur : nam ab etymologiaad id, quod

j piäs j K

s11005;

explicatur, non valet argumentum , nifi negari-

vé: v. g. non eft teílatio mentis, ergo nec re-

Jxl)

v

Jj

Rs

ftamentum. Joan. a Riberteria zz Zop. Sfur. l1.

€ap. 4..

j

f

. Z/f. Jure vetere teftamentum dividitur in

st

civile & prattorium. Civile fiebat velpacis tem-

$, t

pore calatis comitiis , quandoteftator coram po-

Ed

pulo ad comitía calato feu vocato heeredem de-

L

| t

clarabat: vel cum in

r&lium exituri effenr,

dtsnpl

quod preciz&um dicebatur: Velper estg libram,

tüm ob

quod per mancipationem, i. e. imaginariam

t frpn

quamdam venditionem agebatur , quinque te-

du h

ftibus & libripende, Civibus Romanis puberibus

t voln

preeféntibus , & eo, qui familiz emptor diceba-

]

vfgiiiore W

tur. Qui quidem modus teftandi duduim ab-

1400

togatus eft. $. 1. /nf. de Toflam. ovdim. — "Tefta-

Dirdin

mentum pretorium eít, (uprema voluntas ícri-

tthmen

ptis confignata , & a feptem teftibus fübfignata,

stf

Et hic teítandi modus remanfit, (ive fcripto

TT

five voce tetamentum ordinetur. $. 2. €? /74«

Pt

Tuff. d. 1. 68 1. bac confultiffima C. de Téflam, Hoc

LACT

aliud eft publicum , quod nititur fide &auctorita-

i

te publica,

1

uale eftoblatum Principi , autapud

"WS'.&'L*

acta judicis

aCum: aliud privatum, quod ni-

T

ütur fide & auctoritate privata ; eflque iterum

la

uplex, aliud folezze & perfeium, quod fit ad-

Qf

h

ibitis omnibus debitis & a Jure ad hunc actum

WJ W

pre-

Dz Junr.

329

M( 1

L

| preícriptis folennitatibus: aliud eft-zoz foleze,

[

jl

mpevfeum , privilegiatum , quod ex fpeciali pri-

g

A

vilegio vel nullas, vel non omnes Juris folenni-

N

Q

dïäv

tates exigit; ut teftamentum piurn vel ad. caii-

i

fas pias,. teftamentum inter liberos factum a

U 55

n

arentibus ; téftamentum militis in expeditione

) ,Wgo Ufg l

bellica, teftamentum ruftici, teftamentum tem-

f

pore peftis.

Ierum aliud teftamentum eft fiviptum. vel

Tl

veda&um in [cvipturam , quod vocatur etiam clau-

i,

fum, quia nece(Ie non eft, ut teftator manife-

d N

flet ejus renorem & heredem a fe inftirutum;

od

dummodo dicar teftibus , fuam ültimam volun-

n d

tatem in hac fcriptura contineri, licet teftamen-

V

tum folenne fit: aliud eft zuzeupativum, quod fi-

It

ne fcriptura fit oretenus, nominato coram te«

( t

ftbus herede, íive dein actuarius hanc ulti«

ii

mam voluntatem teflatoris pro memoria &

ior Qd

failiore probatione ; in fcripturam redigat,

dind

ive non.

i. Tdh

Dividitur etiam teftamentum ratione finis

Yunts r

in teftamentum a pias ceujas, & ad profanas:

(l

ratione füccefforum 1n teftamentum zzrer libevos,,

«l

| duter extraneos: ratione caufa&e efficientis in

MM

Ieitamentum papanicum & in militare.

m B

F. 'Teftamenti fcripti folennitates fünt fe-

au&orita-g'

|

quentes: r. ut haresin eoinflituarur expreffis

i

|

Nerbis , & nomen heredis fcriptum fit vel tefta-

Qu D

toris vel alterius manu. . Quodfi per alium te«

yelum

ftamentum fcribatur, debet nihilominus tefta-

"TT

tor ipfe vel propria manu fubfcriberecoram te-

I z&um

flibus, vel ( non poteft, oCtavum teftem adhi-

j

d

X 5

bere,

339

Dz Jun&.

T ro/'/?i

bere, qui nomine &loco ipfius fübfcribat. De-

inde feu propria, feu aliena manu fcriprum fit

f foy.

teftamentum, reftator illud quantumvis claufüm

j ]i

debet oftendere teftibus & dicere , in illo con-

gpun&o

tineri füam ultimam volunratem. Porro quan-

j eü.

do teflator ipfe fcripfit, vocatur holographum.

poro A

Vide /. 21. 28. 29. C. de Teft. INov. 119. Conf[lit.

" du

Jmp. [ab. Maximil. L. an. 1512. tit.. Fon. Tofla-

j

gnenten.

d

2. Solennitas pertinet ad teftes: quorum fep-

»

j vt

temin teftamento folenni debenr adhiberi,omnes

iMv

idonei, liberi , maículi, non peregrini , non im-

H

puberes, non furiofi, noncceci, non muti, non

fotm

omnino ebrii, nec prodigi, qui comparantur

co d t

furiofis; non damnati ob crimen famoíüm;

dem t

non inteftabiles tam active, quam patfive, i. e.

fb

qui nec poffunt condere teftamentum, nec ali-

& fnptu

quid ex eo capere; non domeftici reftatoris vel

hs m

heredis, cum unus fcilicet in poteftate alterius

tftbosl

eft, vel ambo in poteftate tertii; non heres.

[stmon o

legatarius tamen , vel fidei commiffarius parti-

um n

cularis teftis effe poteft: nam principale com-

tj n

modum ex teftamento eft heredis, non. vero

t5 d

Debent autem teftes effe habiles tem-

legatarii.

Ti

pore conditi teftamenti. Z7ff. de teffam. ordin. $. 3.

T v

& fga.

l. 19. €3 fqq. ff- Qui teflam. fac. po[J-

Tttda

Deinde hi teftes debent effe ropati,

faltem

Vsj

ab alio, preefente teftatore, vel convocati, ve

Qd

ut praefentibus fignificetur, quod teftimonii te-

ftamenrarii caufa adhibeantur, urt fcilicet .eo

Adt

LTH

confultius & deliberatius videatur agere teita-

t

tor, l. ax. ff. Qui tellament. 6$. Reco]J.. Imperios

nf

Drz Junr.

331

s["HW*T(M- )

w cir. conftit. Maximil. L. Sed & Innocentius

M

nj

IV. Pont. dicitur pronuntiaffe, quod teftes

] j

l

W

etiam de Jure Can. debeant eífe rogati , quia in

MOH

1 n

VT

hoc punéto Jus Civile a jure can. correéctum

non €eit.

Porro hi te

ftes debent effe praefentes tefla-

UI NI

tori, üt hunc videant, & audiant. 7. g. C. De

T

zeflam.

Denique finguli teftes fimul debent

fübícribere füuum nomen, & fubíignare illud

.

Wrünf.

fi

g

l

llo vel proprio vel alieno. ]. 12. 21. C De

iins

tflam. $. s. Inft. ibid.

Tüiyr. |

3. Solennitas pertinet ad contextum;

ut fc.

mj

totum negotium peragatur uno eodemque lo-

at

co & tempore, uno contextu, i.e. non qui-

X fimln

dem requiritur, ut uno eodemque tempore

p i

fcribatur teftamentüm, exigiturtamen, utan-

1 d-

sR

tea fcriptum uno tempore, teftibusque omni-

bus fimul convocatis oftendatur, & a teftatore

lue dlemy

mn hs

& teftibus fübfcribatur & fübfignetur , ex J eit£.

Licet non obfit valori teftamenti modicum in-

r

tervallum neceffarium, v. g. ob fumptionem

p at

medicinz, neque actus ad teftamentum perti-

100 YefO

nens; ut deliberatio de relinquendis lepatis.

diestn

Obeft tamen, fi intervenerit actus plane ex-

niny

A ]

traneus, v. g. contractus.

W. ]

]

Hinc ad effentiam teftamenti jure commu-

ll

,

[

OCU

ni non requiritur prafentia notaril publici, ne-

que ad folenne expreffio anni, menfis & diei.

(imyi

»

f d

Licet probabiliter hoc requiratur in teftamen-

to paterno, feu in divifione omnium bonorum

h m

paternorum inter liberos, ex Nov. 107. Iter

i

)Dv

nihil refert; in quacumque materia; &a quo-

cumes

332

Dz Jonr.

cumque fcribatur teftamentum, dummodo uta. ;; ij

tur charaéteribus ufitatis, aut fiadhibeat noras, ;j

ec fint indubitatae,

r

V. Teftamentum nuncupativum easdem

d

requirit folennitates, excepra fcriprura & fig-

n 1pr€ W

natura: dummodo teftator coram feptem tefti-

d a

bus idoneis, ropatis, fimul & eodem tempore

g n

reíentibus voluntatem fuam ultimam circa

j

ys n

eredis inftitutionem , legata, &c. . oretenug

gwnmu N

vel per fe; vel per alium, etiam ex fcripto le-

4 m

gendo &articulatim declaret..| Unde etiam vim

n

teftamenti nuncupativi dicitur habere , fi teíta-

j

mentum ícriprum totum coratn teftibus lepa-

ritr Ut

tur.

Non fufficitautem, fi teftator tantum re-

Jeres if

ferat fe ad aliquam chartam, in qua fcriptus

Ym f

heres inveniatur : quiaipfe heres viva voce pro-

^intefio

muleari deber.

Huc pertinent teftamenra re-

n d

ciproca inter conjuges ufitata, vel (cripta, vel

m d

nuncupativa.

Probabiliter fufficiunt feptem

p

tefítes pro utroque teftamento, dummodo fàl-

atlds d

tem exprimant diferte , íe utrique utriusque

D

]

vedem

teítantis nomine fübfícribere velle.

Conjux;

MU n

invito altero, tale teftamentum mutare potef

i u

quoad füam partem, vel gravare fideicommif-

. mwï nr

hat (b lf

ío: non poteft autem, íi pacta per modum

b Wl

f

contra&tus inter conjuges concludantur.

ïm u !

Dico I. "'eftamentum non privilegiatum,

Mil

folennitate aliqua nuper adducta carens, eftir-

Day

ritum pro foro externo. Efítcontra Bartolum

is] fd&[

& alios quosdam communis fententia , propter

T

claros textus . 9. 12. &62 ]. Hac confultiffrma 21.

f

enni-

G (: 1. adeoque (eptem tefes, & aliee fol

&

tates

M

Dz Junz.

333

u

"ll tates fupra recenfite, pro foro externo non

"ll »recife ad probátionem, fed ad fübftantiam &

M.

'li

valorem teftamenti folennis, pertinent regula-

Wl

riter: nam excipitur cafüs, quo heres ab in-

AA

Ef n

teflato ipfe percepit, ac fatetur voluntatem de-

xPh

functi alium heredem inftituentis.

l. fin. C. de

Vs

fidtic. ubi redditur hac ratio: Cumves (nempe

7/?/0]3(]; q

voluntas) per £effium [olegnitatem offendituv, tunc

£, Ofefos

e2 mumevus Teflium , €9' unnia [ubtilitas vequiven-

L

dacf. Ergo fi de veritate aliunde, nimirum

AR

J N

exconfeffione ipfius heredisab inteftato conftar,

hujusmodi numerus & folennitas fruftra requi-

teü'fwsïegz.

(

ritur. Unde /ex fiz. cit. ulterius difponit, ut fi

heres inftirutus in teftamento ob omifTam ali-

uj

quam folennitatem imperfecto fciat, heredem

N WODTO

&b inteftato preefentem fuifTe; cum fiebar tefta-

ln .

mentum, &audiviffe, velcertocognoviffe-vo-

íriti W

luntatem defun&i, poffit heredi ab inteftato

i fptt

ml

id neganti deferri juramentum: quod fi recu-

fürer heres ab inteflato, hereditas devolvetur

t Ui

ad heredem in teflamento irrito inftitutum?

(onjn

uali emim, inquit textus; Jocus zeffibus velin-

i ol

Va

uatuy , vel quemadmodum ad extraueam fidem de-

eurvatuv , propria &g iudulitata fide velifla. Idema

'fdm |

If

:

tenet de lepatario refpectu heredis ab. inteftato

.

4

.

in fi

tni

üegïatum' veditati

i).

li cafü ex $. ffn. Iufl. - De fideicomi[Jav. be-

n5, &Ll

Dico ]I. Teftamentum non privilegiatum;

Di'! ! cárens folennitate jure pofitivo requifira, non

w* eftirritum in foro confcientie , fed valet tam

ia

quoad inftitutionem heredis, quam quoad le-

zi

udice in-

[r

£à&tà, quam diu non pronqmia-rur abj

validüms

334

Dz Junx.

6

validum.

Eft contra Covarruviam, Haunol. 117

dum, deLugo & nonpaucos recentiores. $e4 ;j

g Jü

Pvob. I. auctoritate veterum JCtorum & Theo-

logorum fére omnium , quibus áccedunt So-

qge ia

yi A

tus, Medina, Bannez, Molina, Laiman quos

íequitur & cirat Leffius de 7.. eg 9. ]. 2. c. 19.

d

ho L

dub.3. Hi omnes docent, id quod ex tali te-

ftamento poífidetur , non effe reftituendum,

usl

donec per fententiam heredi ab inteftato adju-

s t

dicetur: eo quod ex tefítamento minus folenni

j

obligatio naturalis enafcatur, cui heres ab in-

"A

yoam

teítato teneatur fatisfacere; & unde inítiturus

poffit relidum petere & retinere.

0 Qu

non d

Prob.2. Leges aperte fupponunt, volun-

tatem defuncti, de qua conflet per confeífio-

Qunt d

nem heredis, cujus intereít, validam effe de- i/pii

bere etiam in foro externo, etfi per fcripturam | lii

minus folennem non fàtis probetur. ta /. erft surá

inutilitev. C. de fideicom. Sanxit Antoninus: /Vog iv

dol[e per te vepeti fideicommüffum veli&£um a. defun sb

élo inutiliter. (i.e. in fcriptura minus folenni) ff u

zu [ciens volugtatem defun&li, cujus. es beves , illud vuin

prafüitifli: quia mon ex ea [ola fcriptura , [zd ex ts l.

cou[cientia veli&li fidei commiffi, defun&li voluntatà pv m

[atisfa&tum e[fe videtur.

Eu

In eamdem fententiam pronuntiatur 1. fin.

Fuhäïxïwt

C. de fideicom. & $. ul. Znfl..De fideicom. beve-

I dug

dit. Si teftator fidei heredis füi commifit, ut

t !

hereditatem vel fpeciale fidei commiffum tibi

D

reítituat; & poítea nec ex ícriptura, nec ex

1.

quinque teftium numero poffit probari, hanc

n

b

M

fuiffe ejus voluntatem: poffis ei offerre jura-

hi Ín

| paen-

Dzr Tun&

335

rruvm)

Halmav

mentum; & fi jurare noluerit , vel fi faffus fue..

i

i

"s p

rit, cogatur tibi reftituere: necliceat ei ad füb-

!

!

IU'ilmM "

tilitatem juris confugere, i.e. nonliceatei op-

U

onere defectum íolennitatum.

Et rationem

na)[nïhu

[

fubdit: /Ve depereat ulzima -voluntas teflatovis, fi-

jj

]i

dei beredis commifa.

la

ii

Prob. Ll. Numerus teftium & fimiles fo-

It

Jennitates folum requiruntur in teftamentis, ut

UT

fidem faciant in foro externo, & ut omnis fal-

lo n

fitas & deceptio evitetur ; ut proteflatur Juítinia-

A IR

nus d. ]. fiz. C. de fideic. , ergo non fuit mens le-

T m

gislatorum reddere irrita talia teftamenta in fo-

el

ro coníclentiee , fed tantum in foro externo eis

IU

non affiftere , (eu non dare actionem: ficut non

p r

dant a&tionem ex nuda promiílione;, nifi formu-

n d

la ftipulationis, vel fimili modo fit veftita.

tltpnma

Deinde Authent. de Nuptiis collat. 4. c. 46.

L duj

Imperator ait: Ulique cuffodire volumus morieu-.

Wnmy: J

um voluntates:: nam uc idem $. Per zvaditio-

du d-

!

uen Ioff. de vev. divif. advertit, Nibil l tamcon-

tf

/

venieus gatuvali equitati, quam veluntatem. do-

rdnt, i

mini volegtis vem fuam in alum zvansferri, vatam

i,f

baleri, . Ergo non eft conveniens equitati na-

j d

turai; ut omiífio talium íolennitatum; quod

Íepe per ignorantiam vel impotentiam contin-

iLot Lün;

git; hanc volunratem reddat invalidams.

hi r

Hinc PliniusSecundus l. 2.ep. ad Anianum,

——

Eso, inquit , propriam legem mmibi dixi, ut defun-

vilim

orum voluntates, etiam[i deficevent , quafi pevfe-

y 14

15 Tuerev. Ec 1. 5. ep. ad Calvifium: ZJoc egim,

M) hi

1 us a[picias , avvitum ; fi defuncli volumtatem , va-

w $um Q9 formwm efl: ambi autem defuntlà voluutas

m

(vereor

436

Dsr Jun*.

(vereor , quam in pavtem Shurisconfülti quod di&tu-

st

if

vus fum , accipiant) antiquior jure eff.

OLj. 4. cont. 1. cozc]; Jus canonicum c,. Cum

m VO l)

usf

effs b.t. correxit jus civile; quo ad valorem

teítamenti exiguntur feptem teftes per modum

ttotfe ]

(s

folennitatis fübftantialis: nam ibi reprobat ne-

ceffitatem feprem teftium pro teftamento fo-

d

f hep

lenni, & folum eft contentum duobus vel tri-

bus teftibus; cum Parocho. Ergo. . JV.742-

Jl

BUA

iéc. cum communi & Gloffa contra Sfondra-

tum & alios.

Suffragatur praxis & ratio , quia

9. du

quando inter jus canonicum & civile reperitue

contrarietas vel diffidium circa caufam mere

Áicert

profanam, néc peccatum concernentem, quod-

i quius

libet eft obfervandum inforo füo, nempe cano-

up Q

PUR

nicum in foro ecclefiaftico, civile in politico &

Íaculari: Sed jus canonicum reprobans nume-

AEDEDE j

rum feptem teflium in teftamento folenni di-

4;*.du&ionem

j

n

T)

l

üg

fcrepat a jure civili in materia mere profana;

peccatum non concernente.

Ergo. Imo inta-

MSTGURS

li.s i

m

li materia rere politica ; nec peccatum nec per-

fonas ecclefiafticas aut ecclefias concernente

i

ls

COT

Pontifex ne quidem poteft aliquid ftatuere pro

T.

orbe univerfo legibus civilibus contrarium, fed

BOR

tantum pro fuo temporali territorio; ubi ipfe

eft füuprémus dominusterritorialis. 7rg.cam. 6.

18 t d

£? 16. d. 96. t9 cap. x3. De judiciir.

lr

Jufl. 1. In c.10. &? 11.. De zeffament. Ale-

"i

xander III. ait; a divina lege & Sanctorum Pa-

t

Mi

trum infttitutis ; (& a penerali confuetudine

glienum effe, feptem vel quinque teftes adhi-

1b f&

bere in ultima voluntate, uti jubent legesciviles,

.mpugm

cutm

Dz jURE.

337

dj

cum Scriptüm fit, zz ore duorum . vel tvium te-

ium flat omne vevbum. — Ergo leges pro valore

Mmf- M

ultimse volunratis requirentes feptem vel quin-

ls

ueteftes fovent peccatum.

E. Difl. aut. Pon«

|

|

As

j

tifex tor teftium numerum requirere, ait, a le-

du

lts

edivinaeffe alienum pofitive, h.e. effe contra

ls

legem divinam N. effealege divina alienum ne-

V j

gatives h.e. preter illam; feu lege divina non

! AA

effe prefcriptum, neque preceptum tot te-

t od

ftium numerum C. Jus divinum per illa verba,

V

1

j ore duovum , vel zvium &c.. infinuat quidem,

Vg

in quolibet negotio duos vel tres teíles poffe

i t

fufücere; nullatenus tamen prohibet plures

i

in quibusdam negotiis gravibus de caufis teítes

Pa

exipi. Qualis cauía in negoriis ultimarum vo-

rf

luntatum eft periculum fraudum , qus facile

fs.

evenirent, nifi plures teftes requirerentur,

(ibmi d.

Induclionem habemus in condemnatione Epi-

m

Ícopi; ad quam Pontifex requirit feptuaginta

) Inoitt

qduos teftes. c. 3. cauf. 2. 4. 5

It

!

ÍJufi. 2. Pontifex ibidem füb poena excotn-

TICeRte ,'

municationis prohibet reíciffionem teftamenti

o p

fa&ti coram duobus vel tribus perfonis & pa-

r

l

rocho, qui per presbyterum intelligitur: Sed

di gl

excommunicatio locum non habet, ubi pec«

ln

catum non eít; ergo refcindere teftamentum

«nm duobus vel tribusteftibus fa

[u

a

&

üum; &plu-

m J

M

»

res requirere peccatum eft.

&m. Pontificem lo-

mb

qui de cafü, quo quis teflamentum cum duo-

n RU

bus vel tribus teflibus condirum in didionibus

s d

ominio temporali Pape fübjectis,: perünaci«

rmcït'ir'ïï) :

ft

ier i.mpgguare,r: nam in dicto- cap. refcrip

(

ad

338

Dz Juns.

ad epifcopum Oftienfem , qui epifcopatus eft

ion antem

4Ul

ventl

füb dominio temporali Papze.

Unde dictum

1

reícriptum exrendit fe tantum ad territorium

lii

iil

f

temporale pontificis.

st

Obj. II cout. 2, Concl. "Teftamentumimper-

fe&tum, fimpliciter pronuntiatur nullum, infe-

fj

I Sedl

&um, irritum, $. 7. Zuf/. Quil. mod. teflam. in-

firm. &alibi; ergo pro utroque foro eft nullum,

aT

E. Difl. ,4utec. Nullum pronuntiatur ibi tefta-

i

NU

mentum imperfe&um ex parte voluntatis C.

ámperfectum precife defectu folennitatis N.

s d

ynut

'Teftamentums imperfectum ex parte volun-

tatis eft, quod quis conditurus teflamen-

t n

tum non perfecit, licet cosperit: jam actio-

| . Dictt

nem, v. g. tefles jufferit convocari, propofi-

iquá n

ta adnotav^rir, uni & alteri promiferit fe ip-

loerim

forum in voluntate ultima memorem fore, nec

'umífem

tamen propofira ifta abfolvit; morte preeven-

Iu

tus, ufü loquele aut rationis ante deftitutus.

QUBLUIS

De hac folum imperfectione teítamenti agit

intter

dichus $. 7. /zf/ & nos ultro fatemur nullum il-

Lulims f

lud atque irrirum effe in utroque foro; licet n

4

'

ad caufas etiam pias fpe&taret: eum nihil preter

Il

::.»ïbii.cæ,

d

il

propotitum teftandi aut legandi contineat. At

0

vero teílamentum imperfectum defectu folen-

(;

nitatis eft actus vo'untatis cum legitima po-

Finif

1

teflate. teftandi (qua quidem duo jure na-

*sl

turali aut genrium ad. teftandum requiruntur )

MO

Ífed deficir aliqua folennitas vel conditio jure

"tyofor

"

pofitivo ad ejus valorem prefcripta.

Quod

TT

1

i

iW

quidem jure civili nullum pronunriatur, eo

n

quod ci jura non affiftant neque actionem dent ;

non

RUT

Dr TJunr.

339

(

lj

W

non eutem quod ne jure quidem naturali & in

D

m

conícientia non oblipget.

Nill

m

Jnfl. 1. In famofà illa . Hac copfulziffima. C.

r

De teflam. ubi potiffimum prefcribuntur fo-

!

UM

P

lennitates teftamenti, fic habetur: Ex ünper-.

hu

ftélo teflamento voluntatem defun&là teueve von vo-

^l

?Ioeüfm

lumus. Sed ubi ipfà voluntas redditur. ineffi-

cax, nec oblipgatio naturalis & in confcientia

TT

oritur: ur patet in religiofis, quorum volun-

ts (

tas & difpofitio aliquid attentans circa res tem-

& N

porales absque confenfü fuperioris eft abfolure

Wt i.

irritata a jure; ac nullarum omnino virium.,

ls t

ut neque obligationem in foro interno pariat.

t a d

&. Dicitur quidem ibi voluntas non tenere, fed

1 pl

UA

quia nulla fit mentio fori interni & rantum fim-

Qjen f P

^

pliciter irritatur, recte non extenditur ad fo-

Á

rüminternum, — Condirores enim juris Roma-

t pv

f

A

1

1.

AURUUS

ni; legibus fuis irritando fimpliciter teftamen-

tum, non erant foliciti de foro interno, nec de

i i

obligatione náturali tollenda, quam per fe pa-

TT

rit ultima hominis voluntas ; fed fpectabant

fuoy o

folum regimen politicum & ftatum exrernum

fipreer

reipublicee, inftruendo judices, quid in tribu-

n A

nali & foro externo tenendum effer, ac pro-

ho ln

nuntiandum: hoc enim ordinafle ad bonam

i p

reip.adminiftrationem füfficiebar.

Paritas cum

'

j Ti

religiofis nulla eft: quia horum voluntas ac di-

1uirunmr,'; ;

,

fpofitio fine confenfu fuperioris irritata fariseft

vio p

etietm pro foro interrio per abdicarionem omnis

, (

ominii voto pauperratis praftitam: nam jure

j d

naturali pro foro etiam interno invalide quili-

ncmdïm;

non íua.

Afl in cafix

n

bet difponit de re

Y 2

noftro

340

Dz Junx.

nf po!

noftro teftator difponit de rebus fuis & pro-

ia eXL]

jj

M

priis.

;prei

Inft. 2.

Non voluntas nullam prorfus pro-

fed voluntas abfolute irri-

*ntum f

ducit obligationem:

As i

tata, eft non voluntas, Ergo.

E. Difl. Min.

ml

Voluntas fimpliciter irritata eft non voluntas ä

af t

ro foro externo, quod folum refpicere cenfe-

IU

tur lex irritans, quz non facit mentionem fo-

Jondtt

ri interni C. eft non. volunras etiam pro foro

Mi

interno N. Contra eum , qui legem dicere

n

"

n

j

!

d

j vt

apertius poterat , interpretatio facienda eft.

| ( i

c. 57. de R. 3. in 6.

Neque leges irritantes

himdj

& a jure naturali recedentes, adeoque odiofz,

rdi

fünt extendendae, fed reftringendae. c. 15.e04.

hbet j

& in obícuris minimum eft fequendum. c.

"

—

J d

3o. eod.

endo

Olj. II Ad omne negotium jure appro-

Btrj

batum requiritur non folum voluntas & con-

T

m

fenfus, fed eriam potentia & modus a jure de-

äx

jitur ]

finitus. /. 55. ff Delez. J. Sed inteftamento im-

BH

perfe&o licer adfit volunras teftatoris tamen de-

ficir porentia difponendi rali modo. Frgo.

:.::edil TO

Hinc filius familias injafte a patre exheredarus,

QIILQE Q

J

AUE

non tenetur heredi inftituto relinquere heredi-

hd

tatem: cum id foret nimis durum. c. fiz. 17.

Ltl

q.4. R Difl Min. deficit porentia tali modo [::

itfn

difponendi pro foro externo C. pro foro in-

il

rerno N.— Quod additur ex can. fin. cit. non

.....

1

li

ij

eft contra nos: nam imprimis ibi ranrum ha-

betur, quod S. Auguf(tinus noluerit acceptare

LR

hereditatem ecclefie delaramn a patre filium ex-

D

fïe;t.

m

en

heredanzc, non vero, quod non potui

Dr Junr.

341

Myt

Deinfi ponamus , íermonem ibi effe de filio in-

M

wufte exheredato, is non obligatur in confcien-

il

uml

tia hereditarem relinquere ecclefiz, licet tefta-

mentam ratione folennitatis non fuerit invali-

n

dum, fi velit per querelam inofficiofi, vel per

7)

li

remedium nulliratis impugnare teftamentum:

t Keftte

"

D

eti teneretur, Íi iropugnationem omitteret,

Vtnan

ï

vi eujus per fententiam judicis teftamentum

ID g

refcinditur.,

lufi. 1. Judex, coram quo heres ab inte-

zgem gjcgfg

J

ftato petit hereditatem in teftamento imper-

TR

!

fe&to alteri reli£tam fert fententiam juftam , il-

t

H

yi

lam adjudicando heredi ab inteftato; ergo he-

Vi

ælhw

res ab inteftato feu legitimus jam antecedenter

m

habetjus in hereditate, non vero heres iníti-

tutus; erpo hic illam accipiendo, vel acceptam

retinendo non eft tutus in conícientia.

k. JV.

jrap-

CTNR

Corf. Per fententiam, qua hereditas ab judice

ij

fecundum leges pronuntiante, ac proin jufte

hm -

addicirur heredi ab inteftaro eam pertenti, hic

nl

primum acquirit jus in foro eriam interno; &

heredi minus folenniter inftituto tunc demum

0. hp

Jertils

imponitur oblioatio in confcientia, hereditatem

elued- |

dimittendi: cum quisque teneatur in confcien-

TM -

tia; obedire jadici jufte pracipienti; non au-

qi m

tem ante fententiam penes illum jus, & penes

of

hunc obligatio in confcientia exfiftit. "'empe-

n d

F

ramento iíto Dom. Sotus & Dom. Bannez fen-

uD )

tentiam noftram probabiliorem reddunt.

u

i

lufl. 2. Ergo fententia judicis majorem ha-

J

j

et vim, quam lex,

E. hoc fenfu id verum

[f

ul

ele, quod fententie judicis certo jufte, &

bt

ecun-

3

342

Dz jJugx.

fecundum leges late aíliftat jus naturale, ad.

ftringens confcientias, ut illi obediatur; non

vero alliftat leoi polirivae non certz, vel omni-

(r. 1

no non exfiftenti: atqui lex pofiriva irritans te-

ftamentum minus folenne pro foro interno,

ï

p

i

$l

non exíiftitr, vel ad fümmum dubia eft. .. .Cee.

&

5 p

terum adveríarii etiam in aliis cafibus debent

n

li

admittere, quod obligatio in confcientia primum

teliam

fl

If

[/

per fententiam judicis oriatur, & poft hanc de-

tur, non vero anre fententiam latam.

Sic lex

ul (

I

iere poenalis in conícientia non obfh*ingit ad

p

W

Y

poenam praeftandam prius, quam fententia ab

judice lara fuerit.

Idem ediximus de debito re-

w

ftirnendi

xceffum quingentorum [olidorum

! mredid;

donatione commiffum : Idem. tenendum de

I

3!

ïrcn(e;,

damno eX culpa mere juridica alteri illato.

'evardil

n i pro

Ob;. IF. Facultas teftandi eft juris civilis;

jrlus q

ergo cum hoc adverfetur reftamentis folenni-

^7 tll

rate prefcripta deflitutis, nulla erunt etiam in

conf(cientia.

a pl

E. Diff. 4ntec.. facultas teftandi

eft quoad folennitates juris civilis C. facultas

Hgü 1/

&t

teftandi generatim, fecundum fe, fimpliciter

kj ;

& indefinite, eff juris civilis N. — Ut liceat

ais [J,

,

f

morituris difponere de rebus fuis, ex juregen-

I Dd

tium fluit: quippe recta ratio hoc dictat, ut

^ ieen

fancta & illibata fit morientium voluntas, /. 1.

tf

C. de. $8 Eccl.

& cuivis liberum de re fua

UA

difponendi arbitrium. /. /z' re mandata. 21. C.

D

a (

Mandati.

É

I5, lt

uf

ARTI-

Dz funr.

343

t

ARTICULUS II

^ (f

De teflamentis privilegiatis.

li

Ota. 'Teftamenta privilepiara fuünt militare,

N

parentum inter liberos, pium vel ad cau-

(

ln

fas pias, ruflicum, tempore pe(tis conditum,

(dl

l)

ut $. art. preced. prenotavimus: quibus acce-

BD

dit teftamentum publicum, feu principi obla-

Vg

tum, aut apud aéta conditum. — De his ordine

l r I^

breviter hoc art. tractabimus.

Dico 1. 'Feftamentum militare eftteftamen-

L

tum militis, ducis & eorum, qui caftra fequun-

UT

tur caufa militiee , ut concionatores, confiliarii;

g

medici, chirurgi, item Secretarii; judices ca-

L

3

ftrenfes, mercatores cibariorum, lanii, fabri,

lt

navarchi, trierarchi, nautee, remiges ; & omnes

qui in procinctu verfantur, nam licet milites

15 i

non fint, quia tamen eisdem periculis, quibus

t m

veri nflites, fünr fübjecti; hoc eodem pau-

Y enom

dent privilegio. J. ult. ff. b. t. l. uz. ff. Debonr.

hs t

polfff- ex- teflam. milit. "Feftamentum militis

MT

in expeditione pofiti nullas omnino requirit

Ámpkcit

folennitates , dummodo conftet de voluntate

j

Ug |

teflanis, Dicuntur autem in expeditione effe;

JIer

quicumque parati funt ad confligendum cum

( t

hofte, five eum períequantur, five imminen-

us l1

tem exípectenr, intend in omnes rei bene ge-

ii

rend:z opportunitates, vel ut invadant; vel ut

dub

invafurum füftineant & propulfent.

Sic ita-

que etiam milites in. caítris degentes, aut in

prefidis, item lirniranei, jure militari teftari

T

poflunt, fi (c. ab hoftibus fint cin&ti, vel ho-

lum

Y 4

244

Ds Jvar.

ftium invafionibus expofiti : Secus non. Par. gerti f

ij

ratio eft illorum , qui in hibernis fünt con-

ftituti.

hm v

Dupliciter autem teffari miles poteft: guz- jb

cupative, ubi tamen probationis caufa duo te.

Jynet;

4

ftes fünt neceffarii:

nam comvocatis bominibus ,.

dorom

Factüm vero z5

igenmml

ait Imperator $. 1. /nfl. b.t

fiviptis, etiam fine tefte valet, modo aliunde,

sini, q

utpote ex collatione literarum &«. conftet de

fuioa)

pf

ipfius manu. J. pr, Poterit etiam in vagina,

vel clipeo litteris fanguine rutilantibus ,. vel

Y

etiam in pulvere fcribere ultimam fuam volun-

1WS QXW

tatem. /. Milites C. b. t. íed cunc duo teftes ad

| L

minimum neceffarii funt; quiillum viderint fcri-

|impen

benrem , per /; Lucius ff. b. . Vix enim polffi-

Jf n

bile eft, ut perípicue difcerni poffit, utrum a

l! (jf? /7."/'

moribundo milite , an ab alio lireree pulveri in-

Til

fcripte fint.

!

Jure hodierno milites, qui fuerint in acie aut

/

g

j

in expeditione, perpetuis hoftium incurfioni-

lo ]

0

bus obnoxii, & quovis momento ad pugnan-

;

dum intenti, teflari poffunt quocumque mo-

l

;

p

lt

D

!

l

!

do: extra talem expeditionem in caftris tenen- | tn

1N

tur duos adhibere reftes; in hibernis feu pre-

LUET.

fidiis con(lituti, coram feptem reftibus, ad du-

W nf

&um juris communis , teftamenta conficereco-

um

guatur per ordinationes Imperii an. 1512. 7if.

*5 d.

Fon Teflamenten. $. Und follen.

i

j f jl

Teftamentum in caftris , aut in expeditione

L N

fa&um, poft obtentam honeftam dimiffionem;

2wl

N

D

non duraàt ultra annum.

Quadruplex autem

Wi

j

13 dicitur honeíta, quae

j

l tel

eít mitfio milit»aräs.

I^

ermeritis

)

Dz Jvnr.

345

)

' emeritis Hipändiis vel eriam.ante ab Imperato-

D

^

!

WF se indulgetur : 242 Caufaria, que fit ob ad-

verfam valetudinem, aut vitium corporis; quo

milinae labores impediantur: 3777 ad (übeunda

! munera, cum rmiles exauctoratur, qui evitan-

dorum munerum caufà militiam fubiit; quae ta-

AU f

men miffio exiftimationem nonledit. 472 Igno-

W'bgn

miniofa, qua quis ob deli&um dimittitar.

U

Ratio autem hujus privilegii militaris non

!If

tantum'eft zzmia zmperitia legum, quae affertur

in Zuffit. princ. De smilit. tcfl. & quod arma po-

tius, quam jura fcire intelligantur. /. ulz. pr. C.

l

D

de jure deliler.. cum alioqui etiam aliis jurium

fK

imperitis, puta, rufticis, faeminis &c. idem e

l-

J

fet conceder

a

iti

a

um: fed primaria cau(a eft mulzi-

l

vrum

zudo peviculovum, quibus in expeditione prore-

hpri.

publica milites objiciunrur. — /7. . pr. & 1. uz.

Vide infuü-

Jf. de bouor. poffeff. ex teftam. milit.

Md

per ff.&9 C. De teflam. milit.

d

Dico ]J. Ut teftamentum parentum inter

d p

liberos fit lepitimum, füfficir L.Si nuda & fim-

Iu m

plex fcheda reperiatur, modo liberi agnofcant

J lene

manum patris vel matris.

Idem eft de avo &

fa p

avia, ira ut certo confter de eorum voluntate.

s d«

Quodíi perfona extranea liberis effet admixta

Tetet

per modum heredis, pars ei deftinata accrefcit

liberis, cum exclufione hujus perfona. 4 2r.

j f

& Autb.. Quod fine. C. De teflam.

xpediria::

"

lL. Ex JNovel. 117.. debetteftamentum fcri-

nf -

bere vel fübícribere conditor teftamenti , aut

r a

alrem duo te(tes: deber addi tempus & diqs

d q

conditi teftamenti: debent exprimi nomina li-

*

emati

1 3

bero-

-6

Dz Jun*.

vflionet

berorum, & fiimul id quod cuilibet relinquit

femindt

teftator, eaque non per Zifras , fed per literas

& verba integra.

som,

petuma

HI. Ad tale teftamentum. nuncupativum

tiltt

fufficir, fi conítet de voluntate teítantis vel per

duos teftes. ]. 26. C. Famil. Erci[c.

qe OFI[m

l

J

IV. Debet relinqui fingulis liberis. porrio

rogt

I

&f

debira, quam vocant legitimam, titulo hono-

rabili inftitutionis, ut nominenrur heredes: nec

enim füfficit, relinqui eis titulo legati aut do-

ï

AU

T

nationis.

ANovell. 115. Non valet, dum filius

.

i

RWH q

eít preeteritus: quod enim in filii favorem in-

ftitutum eít, non debet in ejus difpendium de-

|

;JS eumc

2 foro d

torqueri.; Valet'etiam inter nepotes: hi enim,

& omnes defcendentes, in favorabilibus ve-

10 d

niunr nomine liberorum.

jennidto

V. Schedula reperta & fubfcripta fola ma-

m CC

nu filiorum non valet ut teftamentum, fed pre-

shyem

ciíe ut conventio inter filios.

ari df

1mg v

Denique fi non valeret tale teftamentum ut

teflamentum, valerer ut codicillus, licet clau-

ml

(ülam codicillarem expreffam non habeat: pr&-

zUennit

fürnimus enim, hanc claufulam a parente ita

TT

teítante fuiffe (ubintelle£&tam.

Quodfi fcriptu-

lt

ra patris inveniretur fine die & confüule, i. e.

Es

fine expreffione anni, menfis & diet, dicunt;

Ü

1m exig

valere non in vim teítamenti paterni, fed in

AOf

vim divifionis parernz bonorum inter liberos.

A

Dico III. "Veftamentum factum ad pias cau-

U]anu

ïl

fàs, v.g. ad cultum Dei & SS. ob füpernarura-

At

J

lem animz falutem ,. dorationem puellarum

U

pauperum , promotionem SS. literar

um, in-

W

M

ftructio-

Dz Junx.

547

CuLA "

d

ini fiructionem plebis Chriftianz , ad zedes Sacras,

At

! ad feminaria Clericorum ad. xenodochia, no-

lh

fcocomia; gerontotrophia , orphanotrophia &c.

quo etiam a multis reducitur factum ob publi-

cam utiliatem ; appellatur zeffamegtum pium,

atque omini licet folennitate deflirutum valet in

/f/bffllj n

utroque foro quoad heredis infílitutionem, mo-

li 1&'0(,

do füfficienter conftet de voluatate defun&i,

äf(fdems

vel per duos teftes , vel per Scripturam, vel

Vr d

er fübícriptionem teftatoris, vel per confef

m f'::!ug

fionem heredis, vel alio quovis modo.

TE

DuY

fententia communis '"Fheologorum & JCrum.

M

]us enim canonicum, quod quoad caufàs pias

in foro etiam civili obfervandum eft, cap. 7.

hl v

(9 1o. de Conflitut. tetamentum pium absque

folennitate factum non tantum non irritat, fed

ulline

etiam expreíle quoad hoc numerum quinque

dore-

aut feptem. teftium alias requifitum reprobat.

Igitur ut difpofitio talis teftamenti aut volunta-

us

tis ultima valeat, neheredis quideminftitutio-

lo d

ne opus eft, utpote folo civili jure introdu&ta:

m

que folennitas in teftamentis ad pias caufàs non

i requiritur.

r |

ÀVec vefert , quod Pontifex requirat duos

j5 ie |

vl tres teítes legitimos; c. 10. €9' 11. Deteflam.

du

Hos enim exipi rantum ad probationem , quan-

, i

do de teflatoris voluntste aliunde non conftar,

r bett

inde perfpicimus,quod Pontifex plus non requi-

dpists

fat, quam quantum jure divino ad comproban-

yritt

am rem exioitur, fecundum illud effatum , in

ore duorum vel trinm teftium ftlat omne ver-

pu::"erdm

Itl U

üm: jure autem divino duo tefles tantum re-

[ndo

qui-

348

Dz Junr.

hm $

quiruntur ad probationem, quando de veritate

non conítat. Sed GÉcap. Judicante.eod. ad unius

tU!Um [

WCW

relationem, quod uxor cujusdam fcutellam ar-

1[]

RUE

genteam monafterio reliquerit nudis verbis,

ponrifex mulieris voluntatem mandat impleri,

Et

fine inquifitione an duo teftes adfuerint.

Til

inerito: nam teftamentum pium non minus eft

J

privilegiatum, quam teftamentum parenris in-

g

ter liberos: atquiin hoc folum exigunrur teftes

ad probationem, nec requirunrur, fi conítet

vff;ldi[idliy

s.

de voluntate parentiscerto per Schedulam v.g;

g

Ergo idem eft in teftamento pio.

Quapropter Pontifex, cum in d. c. 11. Scri-

onres

v &

bit, Secumdum. decretorum . Sratuta , non appel-

ji pbl

lat cap. Cum effes, proxime preecedens, fed ca-

3. Acca

nones antiquos, quales adhuc inveniuntur in

m U a

decreto Gratiani, videlicet c. 1. /7.4. 4. ubiduo

teftes fufficiunt in probatione alicujus delicti.

COT

At exdt

Dico IF. Adteftamentum ruri. factum feu

If.Lm

rufticorum füfficiunt quinque teftes, fi ratione

loci plures haberi facile non poffint: nec requi-

zl

ritur fübfcriptio teftium vel fipillorum appofi-

UE

tio, fi fcribere nefciant, & figilla non habeant.

&l

Si tamen aliqui fciantícribere, hi fubfcribunt,

'.*Hujusp

Ddf

& poffunt etiam pro aliis preefentibus fübferi-

bere. /. i. C. De teflam. Recef[us Impev. an. 1 512.

OR

t Fon Teflamenten.

m

Dico F. Cum teftamentum fit tempore pe-

þ&fï&w

flis, remanentibus aliis folennitatibus, remitti-

m

li

tur fimultanea convocatio & prefentiateftium,

lts

ac unitas contextus, dummodo fuücceffive ad

NG

teftatorem venientes teítes fübfcribant. /. 8. C.

übmg

€

k

Dr ]un*.

349

q :'CVOUL: l

de Toflam. Suntetiam qui in pefte graviffima, ob

rifJ

if

ericulum contapionis, dicunt fufficere teítes

u

quinque vel duos. . Camera Imperialis probaffe

dicitur teftlamentum tale coram duobus teflibus.

hr

i

Dico FT. 'Veftamentum publicum eft du-

l

lex: alterum dicitur' Prizcipi oblatum , quod

^0 UW

libello infertum principi offertur, vel ejus cu-

7I BAfenp

rie vel a principe ad hoc defignatis confiliariis:

Dnyr el-

altrum vocatur teftamentum a&s igfimuatum,

v Lf

feu J'udiciale, ut illorum fide,& auctoritate fu-

x&iu"m.g.

ftineatur.

Utrumque nullas defiderat folenni-

tates, nullos teftes, praíentia enim principis

omnes füpplet folennitates. ]. 19. C. De teffam.

J r.uS:.;,

1y Qp

!

ordiz. & fuperfluum eft privatum teftimonium,

s Á

Wi Vi

Md

ubi publica ad(untmonumenta. /. 31. C. D« do-

Ténlmtr j

nat. Accedit, quod teftes adhibeantur, ut omnis

( li

fraus & calliditas evitetur: atqui vero hanc

psold

füfpicionem ,. illic

f

principalis auctoritas, hic

judicis excludit.

s lts

Obj. I.cout. 1. concl. 'Veftamenta alia, que fe-

CR

mel valuerint ; femper valent, dum teftatori li-

m t

buerit; ergo etiam teftamentum militis valebit

Vf

etiam poft annum ab expeditione elapfüm. &./V.

Drbot,

I

d

Coif. Hujus privilegium a Jure limitatur ad tein-

sf

pus expeditionis bellicee, & poft eam tantum in

nl

annum protenditur: quemadmodum privilegia

abfentium reipublicae caufa usque ad annum a

m

reditu perfeverant. —/4d Olje£fionis "4ntecedens

y, tl

obfervandum efl , teftamentum folennitatis defe-

yindn

&uinurile, v. g. a paganoruri conditum , vel a

Ms

Jl

(

milite anre expeditionem , fi paganus deinde

ii

militiam amplexus; & in confliétu verfatus fue-

£t

350

Dz ]unr.

gj h

rt;, ex privilegio milirari valere ; modo verbis,

j

aut fcripto, aut immutatione aliqua in eo fa&ta

Á e&km

jure milirariillud le velle valereindicaverit, alio-

quin pertinebit ad jus commune.$. 4.77/7.] 9.20.

af Em )

25 Jf De tefiam. milit.Cuapropter cum Ulpianus

AE

jcpa

l. 15. $. 2. ff cod. dicit, teffamentum ante snilitiam

fa&um a milite, fi n militia deceffevit , quve mili-

us

yontt

£avi valeve , [i umilitis voluntas coutravia uon fit,

pl

ita accipiendum eft: fi declaraverit voluntatem

íunam non efle contrariam.

pm.äbet,

at

Illud ad extremum ex $. x. Z»ft. b. ?. addi

oportuit , militem furdum & mutum fimul con-

r t

rin lts

dere teftamentum militare poffe: modo talis ex

Mi

accidente fuerit ; nam a natuüra fuürdus & mu-

tus nequidem idoneus eft, qui in militiam lepa-

u du

[

(j

tur, eoquod nec clafficum audire, nec facra-

n f

drs ts

mentum praftare , nectefferam militarem enun-

tiare , necimperium ducis fequi poffit. 7 4./f eod.

li

: Ohj. IH. coit. 2. Concl. Valente principali va-

lm i

hoj

let accefforium; ergo manente tali teftamento

quoad liberos, manebit etiam quoad extra-

hiisj

Cnior

neum , qui fimul heres fcriptus eft. & D. -

£ec. Si eadem utriusque eft ratio C. fi diverfa N.

c;ir*:o(nm

Parentibus privilegium quoad liberos folum in-

Vi g

Utrum le-

hab?adfe

dulgerur, non vero quoad alios.

o

Lo)

ata 'extraneis facta in reflamento tdli valeant;

putin

H

inter doctos diíceptatur.

ä Conftitu-

f

df

D

Ob;. III. cont. 3. Concl. Pontifici

tio tantum obtinet in Ditione Papali: quia cap.

T

q!

Relatuin 1. directum eft ad Tudices Velitrenfes,

)

quod oppidum etiam in temporalibus fubeft

]

Pontifici; ergo nihil fpe&tat ad loca alia extra

terri-

dffl,q

Dz Junr.

35I

d t

t

territorium Pontificis Rom. fita, , &. JV. Cozf.

DA

uia reftamentum pium concernit res Ípiritua-

les & ecclefiafticas, decifio Pontificia Z. c. e-

ftra

latum , edita, ac juri communi inferta pertiner

ad omnes Chriftiani Orbis Provincias: hincte-

fte Panormirano & plerisque Juris Ecclefiaftici

lIs /!:m»

Coníültis, in Curiis etiam fzecularibus praxi ce-

LU

lebratur. Necobftatexemplum ductum 2cap.1.

Tlnggs

De locato. Hoc enim in materia mere fzeculari

prohibet; ne Magiftri & Scholares Bononien-

]

ij

Ífes ante tempus conductionis finitum condu-

nini (

cant hofpitia aliorum Magiflrorum. & Schola-

Til

rium fine horum confenfu.

ts m

Jnfl. 1. Pontifex ad teftamentum pium exi-

Ditinis

git duos teftes , & quidem legitimos ; ergo

» al

refpicir . folennitatem.

E. D. Znt. Exigit

Atemetun-

-duos teítes ad probationem, in cafü quo defünt

i

l

,

'

alie probariones C.. fimpliciter quoad fübftan-

tiam, & pro omni cafü N.

Item exigit teftes

| Ig

legirimos, i. e. ranrum habiles de Jure civili IN.

TOf

habiles jure naturali aut etiam canonico C. Jus

A

Canonicum rejicit infamem infamia juris, aut

dN

criminofum non emendatum, aüt fervurn , aut

(üroin-

virandum excommunicatum , ur generaliter in-

trm l

habilem ad teftificandum. us autem Civile re-

j vlta

pudiatinfüper faeminam ,impuberem &c. Hinc

eriam non requiritur, teftem efferogatum , quía

iC

fcilicet eft folennitas fpecialis Juris Civilis. Ita

Pyrrhing, qui cum aliis etiam cenfet valere te-

T

[o!

T

M

ftamentum pium, quando folo noru, aut figno

UM

alio externo , certo tamen, caufà pia heres in-

i

TAUl

flituta eft : quia reftamentum pium ordinatur

tan-

d

Dz JuntE.

352

gt

tantutn ex jure naturz aut gentium, quibus i

jo M

teftarore defideratur ufüs rationis, facultas di(z

eu voluntas

jun

ponendi, atque ipfa difpofitio, f«

hij

figno certo declarata: preer quee Jus Canoni-

j qui

cum amplius nihil exigit, quam ut fufficienter

jem; (

de hac teftantis voluntate conftet.

Ex quibus

pQ

couficitur , teftamento ob folennitatis defe&tum

(anr

vitiofo ac irrito , aut fuo effe&tu fruftrato, quod

heres nominatus haereditatem recufet , valere

; (ïxlafäïäl

v

3

^

tamen legata caufis píis reli&ta: eoquod volun-

J2

|

tasultima , quatenus piam caufam refpicit , de-

u

"

l

fectu folennitatum civilium non infirmetur; cum -

per Jus Canonicum plus non requiratur, quam -

abfoluta poteftas & voluntas rerum dominium -

(ua

transferendi. Valent item legata; in teílamento .

minus folenni pro caufà pia condito, reli&ta ad

cau(am profanam , quamvis haec alias privilegio

]i

non fint affecta:. nam folennitas ad heredis in-

D

Qu

ftitutionem füfficiens, füfficit etiam ad lepatailli

i

u

appofita: eoquod fübfiftente principali fubfiffat

m :

ja

accefforium. Aeg. 42. 9ur. in 6.

fit] j

Jufl. 2. "Teftamentum a Patre inter liberos

T

I

conditum non valet qíoad legata extraneis re-

J

lita; ut colligitur ex /. 2 1. C. De teflam. : ergo ne-

QU

que teftamentum pium minus folenne valebit

iM

quoad legata in caufas profanas defignata. — Be

ls

TA

A

£. Difl. LAntec. "Yale teftamentum patris quoa

j

lepata extraneis deftinata non valet; fi

períona -

LU

extranea defignetur per modum coheredis C

ef)dm

fi per modum lepatariz fpe&tetur , non valet N

ff

.. 17. IN. Conf. "F eftamentum Patris non folen-

A

ne d. À diferte ad folos liberos, exclufis extra-

neis

Ds Junx.

355

"

neisarClatur: e diverfo teftamentum pium lau-

(

dato c. Aelatum non ita.religiofe ad pios ufus

1

j [fi]

totum addicitur , ut legata profanaexcludantur.

i

Infl. 3. Pontifex tantum derogavit Juri Ci-

n

vili quoad numerum teftium quinque aut fe-

'l,,

Mi

l

prem; ergo reliquit ejusdem Juris difpofitio-

TT

nem; quod faltem duo teftes requirantur ad füb-

( n

flantiam teftamenti. — . D. Corf. Reliquit hanc

TA

difpofitionem in teftamentis ad caufas profanas

O0 ol

conditis C. in teftamentis conceptis ad caufas

t d

pis N. De prioribus apit c. Cum effes. De te-

fian. De pofterioribus veroc. f7. Relatum. eod.

ii

It

n

ARTICULUS IL.

n

TT

|

Quid ad condendum teffamentum vequiratuy

) rer)þ?azä

l

ex pavte teflatovis €

ts

j

IG

u

Áco 1 "leftamenta facere poffunt omnes;

al

D

qui non prohibentur natura vel jure. [ra

yi fl

Juft. tit. Quib. non

eff permi]. fac. tefl. f-. Qui te-

Jiam. fac. po[f. C.

Qui tefJam. fac. pof]. vel mou. - Igi-

pr o

tur l. prohibentur natura, qui carent uíu ra-

Tues fj

tonis, infantes, mente capri, furiofi extra tem-

pora lucidi intervalli; omnino ebrii.

II. Sur-

«onte

; viebl

dus & mutus firnul a nativitare, teflari nequit.

l. 16. C. /. 1. ex accidente autem ralis teffari po-

w

qsqui

telt; modo fcribere noverit. 2/zd.vers, Ubi au-

(iprft

z?m. Mutus tantum: undecumque hoc vitium

fs

acciderit teflari per fcripturam poteft; eodem

of L'E."'Ci'. N

modo cecus teftari poreft nuncupando. — 4/id.

verf. fim autem. Caecus tatnen heredem nuncu-

n folen

lium,

i "

W

Paturus, prster 'folexïngrþ numerum tef

jube-

354

Dz deE.

fT

jbetur adhibere tabularium feu notarium pu-

p a

blicum, aut fi ejus copia non detur, octavum

teftem, qui nuncupantis voluntatem Ícripto ex-

ieffammaf

od

cipiat, cui deinde teftes omnes & infüper ra-

bularius fübfcribant, eamque obfienent, prout

(om t

fit in teftamentis fcriptis. . Quod ficecustefta-

s

| d

mentum füum ante jam fcribi curavit, praci-

pitur, ut rabularius fcripturam illam coram

| Ql

E

feptem teftibuslegat, eaque lecta cccus tefte-

tur hanc effe ultimam voluntatem füuam , & mox

y,;;.'f li

qm «

omnes octo fübfcribant & obfignent. . Ira / g.

] recam;arï

C. À. t. quam indicat $. 4. /7/].e04. Ex quibusap-

V

paret, teftamentum tale ex fcripto & nuncupa-

'tivo mixrum efle.

L

9b

Iil. Ob vitium morum teflari prohibetur

1 pOIMIUi

Tomun

prodigus juridice, cui nimirum a magitraru

bonorum adminiftratione interdictum eft. INi-

Qlmmor

j

V

hilominus funr, qui teftamentum prodigi pru-

1

T

n

denter factum difponendo inter eos, qui alias

m

ab inteftato erant fücceffuri, ex uíu fori füfti-

nr d

D

nent ita, ut quoad hoc punétum recepra videa-

tur JVovella 39. Leonis. licet de jure aué&tori-

jn.'ægïæl

Item damnarus ob libellum

tatem non habeat

j

famofüm, hereticus non toleratus, apoftata

T

A M

t

percuffor clerici, ufürarius manifeftus , nifi re-

ftituto foenore, vel cautione de reítiruendo da-

)

ta, reus perduellionis , reus repetundarum ;

ll

lzh

qui fe polluit ince(tis nuptiis, faltem quoadin-

ftitutionem heredum ultra gradum fecundum

n

J

, in linea collaterali. ZZausoldus tr. 6. c. 4. controv.

]

5. Molitia difp. 137. t. 1. €9 74*

IV. De;;

E

d

]

Dz junz.

353

q WM'H

l

l

IV. Defedu statis füfficentis teftamen-

| Ccï.ry (

þii'um

tum condere nequit impubes etiam alioqui pa-

ijajfm

terfamilias, i.e. patre orbus; etiam habens fü£-

w"(ä

"

"

(j

ficientem difcretionem rationis: ac hujus qui-

dem teftamentum nec poflea convalefcit. Pu-

] U:'»*ä'WSl&L.

bes vero renitente etiam curatore, potett tefta-

IUf n

ri: teffamentum enim ex voluntate aliena pen-

1]) (

dere nequit, ficuti contractus: neque curator

80 [f

neceffarius eft, nifi pro a&tibus inter vivos, qui

T fuy

utpote irrevocabiles magis obnoxii funt lzefioni ;

l WK, |

k!

cum econrra voluntas ultima pro libitu poffit

y

j

us 5

recantari,

tx'numm- |

V. Ob involuntarium defectum flatus,

[

s W

prohibentur teftari fervus proprie dictus, de-

pl

Mi

portatus, & quilibet qui non habet jus civitatis

Romanz.

agl

]ta etiam damnatus capitis teftari

mndi N- |

olim non poterat, quod effetfervus peenee: id-

rodigïpru- |

quod, juxta honnullos etiamnum tenet de ju-

re; licet illi ex confuetudine generali permitta-

quas

Vr dl

tur difpofitio ultima; nifi bonorum omnium

at

confifcatio tamquam poena fimul fequarur ; ut

a

in lefze majeftatis crimine evenit.

Quo eodem

blb |

jure inteftabiles (unt qui publici criminis accu-

gt |

fati vim fibi attulerunt, fupplicii metu , &con-

Df

fcientia criminis confifcationem trahenris.

od«

VI. Voluntario autem ftatus defectu reli-

nöamm;ï,

giofi profeffi condere teftamenta verantur, c. 7.

od

IX. q. 3. & c. Quia.. De teflam, & Autbent. In-

[ |

&reff. C. de SS. Ecclef-

" (

VIL.| Quidam funttantum ex parte, feuin-

tutu bonorum quorumdam inteftabiles.

Ita

j

clerici de bonis feu proventibus eccleí

iafticis

Z2

fuper-

l

356

"DE']URE.'

p t

füperfluis, ne quidem ad caufás pias; perviam

]

&ndh

teflramenti difpenere, fecundum quorumdam

;pits |

opinionem , poffunrt: idque evincere con-

um

J

tendunt ex c. 8. 9. £? 19. De teflam. De bo-

isqu'

nis vero patrimonialibus, induftridibus &

TT

parfimonialibus negari eis facultas reftandi mi-

li

o

nime poreft. — Verum ifta pendent ex dictis ü-

| Qüore?

pra 4.7.628. c.3.. Quamquam aurem filiifami-

lias teftari de caftrenfibus & quafi caítrenfibus

yuunt

f

bonis poffint, utpote quorum intuitu patres

|fin.

|

pï()

familias juris fictioneaeftimantur; nequeunt ta-

U

3

men de profectitiis, ne confentienre quidem

| onii

patre; eo quod ifta plane ad patrem pertineant :

! ts

neque de adventitiis regularibus, cum quoad

hec non habeantur pro patribusfamilias, ne-

j n

|- n

que hanc patrisfamilias rationem patris confen-

fus dare poffit.

Wf

Imo (quam voeant commu-

q

W

niffimam) nequeunt de adventitiis irregulari-

u

M

(s

bus teftari, erfi horum ufum fruétum habeant.

Kj

Y

u

Ita Covarruvia, Haunoldus & plures alii: ni-

CU

miruin filiusfamilias , caftrenfi aut quafi ca-

Quf

ftrenfi peculio excepto, de reliquis inutilirer

.

difponit, ut

habet princ. Jafl. b. 1. Ex 1. pen. C.

um

ünd

b.t. Imperator declarat ; ex lege nuper afepro-

W

mulpata (' /. ult. C. de bouis, que li. ) nibil in-

hi

»

novandum effe circa teftamenti factionemfilio-

HX

rumfamilias, fed antiquam legem per omnia

fitjs

confervandam. A* lege antiqua filiisfam. per-

miífum dumtaxat fuit teftaride bonis caftrenfi-

p

í Objel

]

^

bus vel quafi caftrenfibus, non item de adven-

J

titis. d. pr. /n

iff. h. 1. €2 $.

ult. de anilitavi teftam.

Wt

l. 7. S. uli. ff.

JDe douat. l. ult G. De iuoff- 1f

I9

Dz Junr.

357

r

Deinde expreffe negat filiisfamilas faculratem

m

teflandi, de illis adventitiis, que fine confen-

W 1

fü patris poffident ; hac autem pertinent-ad

eculium adventitium pleno jure pofleffum,

ii

[

Ex quo textu declaratur $. . .L ult. C. Debon.

'fasreffzncïm.

que li^. Denique ex juris difpofitione teítari

Ver d

non poffünt , qui non (unt, aut fàltem juris fi-

CUT

&ione patresfam. habentur, ut habetur ex /. 12.

lts

zabularum , cujus fragmentum extat /. 1 .. ff. de

i r

F. $. nulla aurem lege probari poteft, filios

L

fam. pro patribusfamilias haberi, nifi quoad

lt n |

pecullum caftrenfe vel qua(i caftreafe; igitur

o !

cum fictiones legis fine lege afferendae non fint,

evidens eft, filiumfam. de bonis adventitiisir-

ag |

al n |

regularibus teftari nequaquam poffe.

iscoya. |

Catere períong non prohibite , teftari

T COT

poffunt omnes , etiam fübftupidi, fimplices,

[

|

Iu

|

qui in prefenriarum nihil habent, dummodo

W

acquirere aliquid adhuc poffint, cujusvis fint

ii I |

eetatis aut fexus etiam excomrunicati; nifi ex-

communicati fint ob crimen poteftatem reftan-

:

qui a

Tnüttt V

diauferens, ut ob heerefin: licet enim peccent

tales forte ag-ndo cum teftibus, neceffario ad

[j

uipto

actum teftanli accerfendis, valet tamen ormni-

nibl i«

no teftramentum.

Lemïüiq- |

- Dico 1. Obje&tum precipuum, quod te-

amentum condenti obverfatur , funt heres in-

y Omod |

am p

ituendus, & hereditas.

Utrumque fqq. $$.

al

exponemus. I. Hereditas active füini poteft

J

[

objective: a&ve quidem eft jus incorporale

il

iM

íll

indivifibile compleétens univerfitatem omnium

f

Wj

functi:

»onorum & jurium , que p

, rius erant de.

!

3

objecti-

u)

358

Dr jvumr.

15, païtef

obje&ive vero fünt res hereditariee ; fsuuniver-

fitas res omnes & jura a defuncto relicta com-

Mf qu

E(JUS ) qu:

plectens.

Igitur hereditas priore modo fpe-

étata eft fücceffio in jus univerfüm defundti,

gm; (

im d

l. 62. ff. De R. 9. at hereditas pofteriore modo

guacn

confiderata comprehendit omnia a teflatore re-

li&ta, creditoribus etiam obnoxia, quod obje-

ä.xrb'

vemil

étum latius extenditur, quam bona: nam bo-

norum nomine veniunt ea, qua dedu&o ere

i

alieno füperíunt. /39.€7 119. ff. d. ..

ia d

II. Quamvis hereditras pro jure accepta;in-

|Nn

"

divifibilis fitj /. g. . De R. 7- ratione objedli

1 jndi

tamen, feu rerum in hereditate repertarum ;

J

divifionem recipit.

Eft vero hereditas alia

w qnots

quota, aliá quanta: pars 4quazta eft, qua fub

mitür t

nomine fpeciei, (eu quantitatis relinquitur ; ut

fife. f

1000. imperiales; quo quidem caíu heres con-

ts UR

fequitur rem titulo fingulari, ceffatque jus acc-

( n

refcendi: pars qwota, qui fub nomine partis

$o

hereditariee relinquitur, quantacumque etiam

fit; ut unica, vel tertia, quarta, quinta pars

utin

bar j

hereditatis; quo modo res univerfali ritulo ac-

'Tota

l (j

quiruntur, unacum jure accrefcendi.

n

autem hereditas appellaturas, qui divifionere-

^

VN

(

gulari feu legitima duodecim partibus aut u-

I

ciis conftat. $. s. Zofl. De beredib. inflit. harum

iU

duz /extans , quafi fexta pars aíTis, dicuntur:

(

1l

tres verouncie, quadrans , feu quarta affis pars:

life

(

quatuor;/riens,quafi tertia pars affis (ant: quinque

V

m

vero qug'ncmzx, videlicet quirta pars* uncia fex ,

i

Semis, i.e. Semias vocatur, quod dimidium

in,

d

totiusconftituant: Seprunx uncige fünt feptem:

653

Dz Junr.

359

bt

T

Bes, partes oCo, quafi biftriens Fefto, priícis,

Dei, ceu demro triente : novem . partes, do-

drans, quali demto quadrante as: uncie de-

i

ul

cem, dextans, i.e. detracto fextante as: un-

fs

tl

decim denique, JZeuzx, quafi demta uncia as

il

nuncupantur.

QUs d

Arbitrarium autem teftatori eft, heredita-

temin plures aut pauciores portiones fecaré*

: Df .

ubi viginti quatuor uncige dupogdium conficient,

*dpc?o [

nam 4$ Latinis

triginta (ex autem zvzponduum:

idem eít quod pogdo, liba, mma, w , &

i

wh !

UR Q

J

M

Airoz Greecis, quee apud Romanos 12. uncias;

feu 96. drachmas pendebar.

heredem in fex

AW

IIl Siquis unicum tantum

! l

unciis, nullo alio coherede fcripferit, preefu-

Qyt;

mirur totam herediratem fex unciis complexus

jereot.

fuiffe. Et quamvis fecus habere videatur, fi

talis unicus heres ex Semiffe fuerit fcriptus; ex

k -

It p

affe tamen heres erit, eo quod tunc zofus a$

ip Semiffi fit, & idem ex parte teílatus ; ex

X tin

Unt p

parte inteftarus decedere non poffit, ut ha-

D 4

betur $. s. Jwfk. De bered. infl. $9 1.*7. ff. de

j Tot

£. 1. Cujus quidem ratio apparet ex 7 31. $. r.

[ieree

ff De bered.infl.. Quia creditum eft, heredira-

at Mf«

tem dominam effe, & defuncti locum obtine-

; hum

re; igitur ficut. defun&tus nullo diverfo jure

cenferur, ita etiam hereditas defun&tum non

dicunin

diverío , fed uno fucceffionis genere repraefen-

lp

u

tare debet, Zrg. 1. 23. i2 f. ff. De ufurp.eg ufuc.

Idem plane cenfendum , fiquis in re aliqua par-

yoz s

dnim

tüiculari; v. g. ex fundo, unicus fcriptus eflet

eres: nam potefate juris tunc detrahitur

d

mentio

[tJ

4

460

Dz Junr.

mentio rei certz , & iníliturio particularis in.

«lite

m

univer(alem refolvitür. 7 1. $. 4. . De beved. inff.

IV. Si plures inftituantur heredes, nulla

W

X

qni

OU

facta partium mentione , in quibus füccedanrt,

füccedent omnes aqualiter: fi partes expri-

Ill

mantur, ezque affem excedant, decrefícit cui-

J

Ja

p).

que juxta proportionem: e.9. tres fcripti fuünt

heredes, quiliber ex unciis fex: decrefcunt cui-

X)H

j

libet duz unciz; itaut cujusque portio ad trien-

n

tem redigetur.

j

[

M

V. Heres extraneus inftitui poteft (ubcon-

va coni"z

ditione honeíta ram poteftativa, qua eft in

o

poteftate heredis, v. g. fi funus meum comita-

€t natt

v

tus fuerit, quam cafuali, qua in ejus potefta-

te non eft, ità quidem ut fufpendatur fuccetfio

itt ml

TT

usque ad adventum conditionis: hec fiimple-

ta fuerit, íucceffio retrotrahitur ad tempus

df

h

li

ld

mortis; fi non impletur, deficit inftirutio he-

W

redis: pendente vero conditione pendet here-

j x

ditas. $. 9. /ufl. De bevedib. inflit. Ratio autem

p

horum petitur ex /. 110. pr. f. De R. J. eg c.

qui d

35.£9 3. eod. in 6. Cui plus licet illi non de-

ficedn

hii

ber denegari quod eft. minus: extraneum au-

tem licet omnino non fcribere heredem; ergo

!

ü

1

eumdem licet cum quavis conditione ícribere.

l «

[

li

Heres autem íuus, puta; filiusfamilias,

item filiafamilias , aut nepotes, jure novo ne-

litàqy

queunt inftitui (üb conditione cafuali quoad le-

!

gitimam, qua gravari nequit: alias cenferen-

TTR

tur, non exiítente conditione preeteriti , adeo-

W

que teflamentum ítatim pro nullo. Admodum

d

ptobabiliter tamen heres fuus.inftitui poteft (ub

Wülgt

&Ons

Dz JURE;

361

duj

]

! conditione honefta ipfi arbitraria & haud diffi-

Jl

cili, v. g. fi pro animae mes falute fieri facra

i

curaverit: hanc enim fi neglexerit, hereditati

renuntiare videtur. //.4.€7 86. f De hered inff.

?

l.ult.ff. De coudit. inflit. l. 83. ff. Decoudit.&g de-

;(

sf

monflvat. l. 4. C. De infhit. eg. [ubflit. l. 4. C. De

libevis preeter.&9 $. 5. Iufl. De exbeved. liber. $g 1.

"um

13. ff. De legat. preflandis.

Tiidergn)

Inftitutio heredis füb conditione impoffi-

f

bili valet , ut fupra de donation. meminimus,

:

AULOQUT.

nam conditio talis extraneo heredi adícripta,

qda

pro non adjecta habetur, five fit impoffibilis

SI

ex natura, v.p. fi caelum digito contigeris; fi-

I

ve impoffibilis fit de facto, üt f1 pauperi mul-

"UI

ta millia aureorum pro dore afferenda injun-

if

antur; five impoflibilis de jure fuerit feu in-

i trp

|

j

fimio

onefta, ut, fi vicinum occiderit. $. 16. Zzf.

JDe bered. infl. l. 1. 9. 14.€9 20.ff- Decoudit.in-

r

Jit./ Sivero pater heredem füum füb conditio-

W0 u

neturpi inftitueret, teftamentum nullum erit, eo

IT

quod officio patris deeffer; quapropter filius

[ n9n d

fuccederet ab inteftato. . 1. ff. eod.

RE dl

Ruríus fiquis inftiruat heredem füb condi-

D a |

tione, cujus eventus dependet a tertio, v. g.

fcibate,|

Heredem inftituo fempronium, fi Titius vo-

fumiiis

luerit, nihil aget. J 68. f. De bered. iuflit.. Si-

QiovQ D

cut enim fupremum elogium, feu voluntas ul-

od

üma conferriin alienum arbitrium non poteít,

C

ita nec condirio in arbitrium tertii.

fmi; m'

Vl. Forma fübftantialis teftamenti eft legi-

Mi

tima, clara & affirmativa defignatio fücceflo-

Tis univerfalis feu heredis: cujus inftitutionem

j

Q

Z5

regu-

Dz Jonr.

462

)

jj

rerh(

regulariter fignificat verbum , rel/mquo; fi jun-

gatur cum titulo univerlitatis: at f1 ritulo par-

il

1

ticulari adhibeatur, folet indicare legatum , aut

aliam voluntarem ultiinam.

T

W

Obj. £. cont. 1. conc. Poteft filiusfam, con-

i non &)0[

fentienre patre, donare non rantum morrtis cat-

as

fa de adventiriis, fed eria.n inrer vivos. /. 7. ff

1

t

mum u

TW

!

$. 2. t9. 4. De Donat,, Ergo pote(t etiam reftari:

nam quod alicui conceffum eít quoad actus in-

h

ter vivos, multo magis conceffum effe debet

*g'ggwmcli:

quoad voluntates ulrimas ut magis favorabiles,

"n

I

m (

"Ag. pr. Infl.de leg. Puf. Camin. zollend. Xk. IN. Conf.

donelic

p

iNon eft eadem ratio contractuum, ceererorum-

que actuum inter vivos, qua teftamenrorum.

dipolto

Ad a&us inter vivos fufficit, ut quis rerum fit

J

dominus, & earum liberam habeat adminiftra-

àr, g

tionem: ad condendum teftamenrum infuper

alnpe

requiritur , ut fit; velfalrem a Jure habeatur pro

r

2

atrefamilias , ut poffit relinquere familiam.

j ;eüam*;

Qu

Jufl. 1. In iis tantum cafibus filio teftari non

licer, in quibus pater haber ufumfru&tum. /. ulr.

VTR

C. De bon. que lib.: atqui in adventitiis extraor-

RUT

dinariis ufümfruétum pater non habet; ergo

FA

de his teflari filius poteft — $. D. Maj. Exclu-

!

dendo per «à zamtum, bona caftrenfia & quafi

]

W

N

caftrenfia, & quorum intuitu filius haberur pro

Y

M

patrefamilias C. 'etiam excludendo adventitia

ffüdO'l ;'ji

irregularia, quorum intuiru filius non habetut

M

pro patrefam. N. — Tum temporis, quo Con-

inert

ftitutio illa fuit fa&ta, unicus cafüs erat adventi-

lh

j

(

10

tiorum irregularium ; quorum ufüsfructus per-

)

1

l

tinebat ad filium , dum fcilicet fine patris con-

hd

eniu

Dt ]'URE;'

365

—

I (enfu heereditatem adiiffer. J pemult. C. Quitellam.

! fc, po[J. , & hoc cafu diferte ftatutum erat, fi-

V'ium teftari non poffe. — Quapropter de cafibus

diis nondum tunc compertis /ex ul£. cit. intelli-

i non poteft. - Alii cenfent, 7. c. prohiberi fi-

Pumm

i

LU

ive téfta-

liofamilias non diftributive, fed collec

W'()j, Jl

i, (cilicet alienáre &Coppignorare ea bona , quo-

lm i

rum ufusfructus apud patrem non eft.

EU

- Jf 2. Filiofam. libera facultas difponendi

d

(

]

fäff

deejusmodi peculio conceditur /Vovel. 1 17. c. 1.

Vi

la

. I., ergo etiam facultas teftandi. — . D. Zfirt.

Filiofam. de tali peculio conceditur difpofitio

ATU

domeftica per actum inter vivos C. conceditur

difpofitio teftamentaria N. n textu greco 4.

i

Wovell. non d'iaa3-€971, teflari , fed d'ioix&iv , le-

lnl

Igitur

gitur, quod eft adminiflvare, difponere.

m if

l

ibi Imperator rantum loquitur de ea difpofitio-

Barp

ne, que minoribus eft prohibita: atqui difpofi-

mlam,

tio teffamentaria minoribus prohibita non eft

xlb

I

de jure , fed ea, quee fit inter vivos.

Quee ve-

n /i

ro ex Novella 22. objiciuntur, minus urgent,

f eyrat-

——

cum apatur de filio emancipato; ac proinde de

«; 0

patrefamilias.

; Eyde

lufl. 3. Filiusfamilias habet fe etga patrem,

&i

ut valallus ad dominum directum : atqui poteft

xur r

vafallus confentiente domino directo reftari de

vent

feudo; ergo etiam filius ex patris placiro tefta-

n at

ridebonis adventitiis poreft. ze./V. AZaj. Vafallus

nür

non ex defectu perfonce vetatur teftari , fed ne

1 advemi-

domino dire&to prajudicet de re feudali difpo-

us p

nendo: quae quidem ratio domino directo ane

;ams con:

nuente cefíat. " Econtra filio interdictum eft te-

«

ftari

364

Dr Jvonz.

ftari ob qualitatem perfone , quia non haba

t m reïsl h

gelm

ftarus qualitatem , &eft alieni juris, quod obfta.

culum con(eníu patris non amovetur.

Regula

l(chïnd

s

jf (

enim eft : Quecumque jure publico alicui com-

.r jnup.c

petunt, hac privatorum pactis concedi non pof-

wmmunelü

funt. /. 38. ff- De pa&. Ideo renuntiare quidem

fmpubes J

parer juri fuo in privatis poteít, non item in

s

publicis.

n

Infl.4. De bonis caftrenfibus & quafi ca.

a t

ftrenfibus filiusfamilias teftatur: item filiusfam,

n de

Clericus de advenritiis poft Clericatum acquifi-

dpm

tis, cum hec ut privileoiata annurmerentur ca-

yen o

ftrenfibus; ergo etiam teftari potelt de omnibus

:mim 4

Bo

aliis, ne partim teftatus, partim inreftatus dece-

dat. E. /V. Corf. In prioribus pro patrefami-

t finpk

lias conferur ; non in pofterioribus. Poteft au-

aita ia

tem partim teftatus, partim inteftatus decedere

qt i

quoad bonorum genera divería, quorum alte-

m

rurm fingulariter privilegiatum eft, non vero

wj Di [

alterum, Licet patre teftatoris filii preemortuo,

m x

omnia bona, ut unum patrimonium videatur

vt

capere heres talis fcriptus.

pumr t

/

Ob;. II. Pupillus poteft cum auctoritate tu.

h r

toris adire hereditatem; ergo etiam facere re-

";'rr;n

EU

j

flamentum. E. /V. Corf. 'Teftamentum non po-

m

n

teít pendere ex arbitrio alieno, uti aditio here-

Ml

ditatis & actus alii inrer vivos.

UA

5

Juüfl. Saliem . valebunt teftamenta a pupillis

150l

1

& aliis períonis caeteroquin inhabilibus condita

Y d

ad caufàs pias.

&. non valent, fi fit inhabilitas

IU

juris natur& , qualis eft in infantibus: item fi,

Vr

inhabilias fimul tollat perfeéctum dominium;

ceu

'*-äquib

Dz junr.

365

Ml

i

?

l

L

1

ag

"ceu 1

nreis lefz majeítaris. In reliquis ambigi-

»,r

X

" U

l

'tur. Saneimpuberem ad caufàs etiam pias inuti-

! firer teftari; docent AZoliza difp. 136.12 f. Haunol-

Ti

* dus fup.cit. comtv. 5. 1. 237., eamque ajunt effe

communem fententiam: probantque ex eo, quod

$

"* impubes jure civili fimpliciter reddaturinteftabi-

|

1 iläü;

; lis;quod quidem abJure Ecclefiaftico nufpiam re-

peritur corre£tum ; neque favor cauíze piae men-

A u g

2

tis flabiliratem füppleat, qualem, pupillus ade-

1f

tus effe non cenfetur.

Quodfi cap Licet. 4.

mayif.

De fepulturis 22 6. negatur , filiumfimilias impu-

,

berem pofle (ibi eligere fepulturam; quanto

(

N

l

A

Vafb

minus ad caufas pias teítari poterit?

Porro teftamentum ab impubere factum

? r

D.

ita fimpliciter nullum eft & manet, ut licet is

poftea pubertatem adeptus illud ratum habeat,

d

jrum d

- aut aliud non condat, tamen non convalefcat.

L & r. Ifl. Quib. zon eft permif. fac. teftam. € L. 1.

qon W

B. f]- De bonor. pofJeff. [ecund. tab. dicitur , tefta-

)ræmpr

^! torem habere utroque rempore jus teftandi , &

1547 quo facit teftamentum, & quo moritur: Exci-

,

piuntur tamen impedimenta facti , non juris:

Arife t

fer t

V. g. furor aut prodigalitas fuperveniens non

infirmant teftamentum ; infirmat autem de-

|monpte

Ortatio.

n

N els

Obj. HTT. cont. ». concl. A&tus inter vivos;

V.

contractus, per appofiram conditionem

a impof

libilem fiunt invalidi regulariter ex legibus;

i^ 'ereo eriam teftamenta.

E. AV. Conf. Primum

ii peutur ex dererminatione legum. Alrerum ex

1./?l convenientia: in teftamento relinquitur abíen-

'

n coti.

Wuïg übus, quibus imgutari nequit defectus: i

[ ä&iä

566

Dg Jvunx.

«po n

rra&tibus vero agitur inter preefentes, qui pof.

»em d 3».(

Ü

fünt curare, ut omiffa conditione, res clarius

(

»

proponaror, Preeterea expedit plane homini,

non mori inteftatum ; igitur prafümitur , in te.

j

j.

ftamento non voluiffe jocari; adeoque voluiffe

haberi conditionem pro non adjecta, quam ul.

timam voluntatem non valere.

Sed in actibus

Va

inter vivos hocnon valet: poffünt enim viven.

tes declarare voluntatem fuam,; & conditione |

füblata iterum contrahere. 7 39. ff Depa&. De- |

.7/ l

l

|

J

[l[ïeüï.

nique unus teftator facilius hic labi poteft , quam

[ st

duo contrahentes.

Ts t

Jufl. 1. Si herespoteft inflitui füb conditio-

ne, erpo paganus poreft pro parte temporis

a) hr

aisf

partim inteftatus decedere, contra/. 7. ff. de£. 3.

"

nam ante eventum conditionis exit teftatorin-

i ol

teflatus: perfecta vero conditione, herede ad.

ss tl

j

xiod

eunte hereditatem erit teftatus.

g. JN. Suj.

Eventus aut non eventus fictione retrotrahitur

lii

ad rempus mortis, quafi jam tunc evenerit , vdl

Q xv

Jere

non evenerit, ita ut in cafu priore teftator cen-

featur mortuus teftatus, in pofteriore inteflatus.

fem don

ts d

Iufl. 2. Si füb conditione inftitui heres po-

À Tiet

teft, ergo etiam ad diem certum: v.g. Cajus

mihi heres efto ed decem annos. Item ex die

certo: v.g. Titius mihi heres efto poft decem

annos a morte mea. . E. /V. feg. Quia in utro

lu

qua cafu teftator partim decederet teftatus pro

li r

eo tempore, pro quo Cajus aur Titius heres

lispl

eít: partim decederet inteítatus, poftquam an-

ï((*m, (

ni decem Caji effent finiti, & antequam Tiriu

ii

Vi

fuccedere poffet. . Ergo talis dies certus habe

4

tur

Dr Juns.

367

! lY

tur pro non adjecto: cum tempus hoc per er-

f

dl

rorem adjectum effe cenfeatur,

Aliud eft de

li

die incerto, qui eequivalet conditioni.

Vide

J

ll

$. 9. Jufl. De bered. uufüit.

ARTICULUS IV.

i

Heredisinflitutio, aditio bereditatis, exberedazio,

I £0 «

T od

vizia Teffamentorum.

U(f"w/ li

lo L. Heredem inftituendum fequentia at-

tinent.

l. Heres füccedit in univerfüm

)Oïïlï;quam

jus defuncti.

Alius quidem heres eft necefía-

Db

rius tantum , ut'fervus proprius teftatoris ab

eó heres fcriptus: alius heres füus & neceffa-

m w?ïï

rius fimul , uti filius in poteftate morientis pa-

T

Mi

l

J

tris conflitutus.

Alius voluntarius, feu extra-

j ht

neus, teflatoris jurinon fübjeCtus. - Hodie he-

.A

redi füo &

ceffario fimul datur poteftas ab-

ao

1

ftinendi ab"heredirate jure preetorio,, ita ut ali-

ss

qua ratione volunrarius fit, cum olim onera

telaon

hereditatis neceffario fuftineretper continuatio-

u

TeltfG

Mdl

j

nem dominii, íeu facta aditione anre apertas

f

tabulas, etiam dum ienoraret patrem deceffif-

r Qs

ífe. Hoc tamen folum neceífarius heres eft,

m ex d

quod etiam emancipatus neceffario vel inflitui

;oït Qd

debeat, vel nominatim exheredari.

'

ya u

Il. Teftator non tenetur heredibus, etiam

ln

füis, relinquere omnia bona fua: ut fcilicet de

aliis poft mortem bene mereri poffit.

Portio

Tiziush.fra*

Ql

!

autem, quam debet relinquere ex legibus, di-

i!

Gitur /egitma , nimirum pars portionis ab inte-

ao

flato debita; certis períonis neceffario a teíta-

tore

368

Dz Jonr.

«t ea

tore relinquenda. 7 . $.6./f- Deinoff. tefl. INow.

1.c. . $. .. Debet autem portio legitima effe

"mam nol

gae u

non hereditatis, fed bonorum, detraclis fcili-

cet debitis, & expenfis funeris; licet dos, do-

Noud. !

nyem DO

natio propter nuptias &c. praeaccepta compu-

yrce

tenrur in legitimam, nifi teftator prohibuerir.

ff. &? C. De collat.. Infpicitur ramen. quoad le-

| W.

girimam tempus, quo reftator mortuus eft.

aQ PIOM"

Ti

II. Jure antiquo legitima erat quadrans;

g

feu quarta pars ejus, quod liberis ab inteftato

l,

íit: d

^j

i'

fucceffuris obveniebat. $.4. £? wuz.. Pufl. l. g. $.

6. ff 1. 6. €9 g. C. De inoff. tefl. Hodie vero fi

3n, r

tirbets

liberi fint pauciores quam quinque;legitimaeft

,;'S:r

triens, feu pars tertia di&torum bonorum, ex

T

AVovell. 19. c. 1.£g /dutb.. INoviffrma lege. C.eod.t,

&il

at

Si quinque fuerint liberi, aut plures, portio

legitima erit Semis, feu fubftantiee totius dimi-

st Í

ur idem fta-

du w

dium. Etquia in fine capitis vi

tui de aliis, quibus querela ino

*

ciofi compe-

PT

re anti-

TRU

tit, etiam legitima parentum, qua ju

quo erat quadrans, hodie eft triens. Par eft

n

ratio fratrum & fororum, quibus etiam prae-

o

ii

Msf

teritis querela conceditur ad capiendam legiti-

J

marn, Íi perfona turpis inftituatur.

D

Ad compurationem autem legitimee non ha-

Ti

bentur in numero liberi , qui parentibus non

N

fuccedunt ; v. g. obexheredationem: talesenim

l

Eadem legitima libe-

| //'l(

)h

pro mortuis habentur.

HU

ris ac parentibus titulo infirurionis eft relin-

lm

quenda, atque fine onere, per fe loquendo,

a-

ita ut hoc onus pro nonadje&to habeatur.

üdg

itur

PU

M

h]

let tamen teftamentum duim filius inftitu

Í

eres

Dz Junx.

869

t^

Vi

[

n

!l heresin recerta & particulari, quae valore fuo

pl

legitimam non attingit: ubi filius contra here-

I

des agere. poteft ad. füpplementum legirimae,

Tl

Ij

ex JVovell. 1315. c. 3.. coheredibus autem here-

&

M

diratem non adeuntibus, filio competeret jus

4

accrefcendi,

i

12 gj

IV. Inflitui heres poteft, qui finpulariter

TW

nonprohibetur. Prohibentur autem deporta-

"ag

tus, hareticus non toleratus, vel apoftara,

d inelu

communitas Judaeorum, & quavis communi-

lg

tas illicira: civiras hoflilis, percuffor Cardina-

Dd |

lium , interfector teffatoris : is cui ob delictum

)

1&3.&gl(*.m

aufertur hereditas, & fifco addicitur, &c, Vi.

AQUTQCU

de /nfl. De beved. infl. $g. de

beredum qualit. g

V,

vfh

21

diffev. fF. &9. C. De beved. Juflit. — Preeterea fpu-

lr por

rius non poteft aliquid capere a patre five ex

tisdni

tellamento, five ab inteítato, five ex contra-

bf -

Qu inter vivos : ut patet ex /Vovelf, 74. c.6.

: ücompg-ï

ANulla eis pavticipanda clementia eft ,

fid fie fuppli-

d

£m etiam boc patrum &c.

Imo ne matri

ul-

x Drd]

dem füccedere poteft, eriamíi nulla illi alia

|

diin pre

1

proles faperfit. — Nam illegitimus, quinon po-

um

E

|

z

teft fuccedere patri, non poreft eriam füccede-

z

Te matri, nili fpecialis fir exceptio in jure, ut

T

colligitur ex . /Vov. £ ex z4utbent. Licet. C. De

tius not

taturalib.. liber. - Nulla autem. de. fücceffione

tlsent

fpurii in bonis rnaternis exrat in

jure exceptio,

tim

—

J fiqua illuftris. €. ad S. C. Ovficia

AU.

j

T

Igituríola ea fpurius capere poteft, que ei in

u

teftamento pro alimentis relinquuntur : hzc

ur fv

enim ei ex pietate naturali a parentibus deberi,

ii

h aliunde füftentare fe noa poflit, definicur

Is

*

€. Cum

370

Dz juRnr.

c. Cum baberet, — De eo qui duxit. quo. quidem iil

ü

mirigatur aufteriras juris civilis, 7ZwPent. Ex

hr

complexu. C. De incertis mupt.

j«

Spurii autern dicuntur nati ex parentibus,

j

inter quos tempore conceptionis & narivitatis

MV

i d

[

erat impedimentum dirimens, v.g. altero pa-

ii

rentum vel conjugato, vel facerdote.

u

(

PAU

l

Econtra filius naturalis, defe&tu legititna-

rum prolium, heres univerfàlis inftitui a pa-

[I'uü I

A

f

V

rentibus poteft. 74u£). Licet. C.. de matur. lib.

Wv

]i

Marri inteftatze heres ex affe fuccedit: habenti

lu

& W

legitimos, füccedit ex aequo cum illis. 2. 1. fiqua

| &a d

allufl. ad S. C. Ovfic. . Patri habenti legitimos li-

! frir

beros, non füccedit ab inteftato: uncia tamen ei

M pri

relinqui poteft: fi liberis lepitimis careat; ei in-

pudun

teftato füccedit rantum in fextante.

wpsad

Naruralesautem liberi jure civili dicebantur;

wmdimi

qui ex unica concubina domi rerenta naíceban-

WL

FT

tur: jure canonico vero, orti ex parentibus

inter quos tempore conceptionis vel nativita-

t

tis non erat impedimentum dirimens: quod

bitony

etiam in foro civili admitti , fcribir Panormi-

d

tanus.

f ts

Dico II. Quoad hereditatis aditionem ob-

Hgmam A

fervandafunt fqq. . I. Defercur hereditas, quam

F

primum aliquis eam adire poteft, vel repudiare,

prout libuerit : acquiritur ab extraneo per

aditionem , amittitur per repudiationem.

herärzu

II. Aditio hereditaris eft actus lepitimus he-

*redta

tedis extranei verbis vel factis declaratus; quo

l"»fme, |

hereditatem fibi delatam vendicat & admittit.

BP

Si verbisdeclarat ; eft agnitio veladitio in fpecie:

;

Á

A ty

Dr Junx.

371

[

iïis, ffä!;"r

j

i

fi fctis vel fignis, v. g. alienum folvendo , de-

bita exigendo, nifi protefletur, alio animo f2

Lt

facere, dicitur pro herede peftio.

Si heres

! &L'st

füus eft, non tam eft aditio, quam i

mmixtio,

quia is heres acquifiram jam heredit

atem cum

od

i

Id

dominio retinet, & fi fe immifícet, dum ex-

traneus acquirit vel adir hereditatem ; acquirit

?C?U /WD'

dominium, fed non fem

Ilf

per poffeffionem; quip-

pe qua facli eft: transmittit hereditatem ad

Huty jj

Il

!

heredes proprios, obligatur folvere defun&ti de-

;.*.:: h;ben

I I

bita.

Declaratio voluntatis verbis vel actu fa-

]

M

M

&a de hereditate delata non babenda, fi facta

ïkg"ü.

i.

Uctt

fit ab herede fuo , dicitur abftentio hereditatis

per privilegium prcetoris; fi ab extraneo, re-

Nfb

à

pudiatio: fi vero herediras jam adita, aut fpes

vel jus ad futuram hereditatem nondum dela-

5dicebanrur,

TTE

tam dimittitur, dicirur renuntiatio.

HI. Cum heres debeat folvere omnia debi-

at

ta defuncti, uti etiam lepara, jus haber delibe-

v ag

randi & inquirendi in vires hereditatis, & de-

m gt

bitorum quantitatem, etiam urgentibus cre-

í Panormi-ä

ditoribus aut leparariis, faltem per annum.

Ttem. haber. jus conficiendi inventarium, vel

item dl«

legitimam & fpecialem adnorationem omnium

Jus quat

onorüm , jurium, debirorum in hereditate re-

i

pertorum.

Zoto tit. ff.eg C. De jure deliber:

TO

m

j

h

eglecto inventario, tenetur ultra vires etiam

|

ereditatis, per fe loquendo.

Porro fi adiit

egiümusbf-'

hereditarem , poteft eam confequi a tertio de-

i?

tinente, tum per petitionem hereditatis, tum

gt

Per interdictum Quorum bouorum , faltem utile.

Aa 2

IV. $i

momrpedï

Dzr JuzE

37

IV. Si creditores videant, hereditatem lo- '

u

,

QX

o periculofo collocatam , intra quinquennium

jl

j

EUl

poffünt petere feparationem bonorum, .rebus

OU ]

nondum confufis: prefertim fi creditores he-

3

iU

(

redis fint aut defqm&i. Vide zir. ff. De

vatiouib.

fega-'

" qük.m

M

- Dico 1. Que

' exheredationem attinent,

i

N

comprehenduntur pluribus titulis Zzflzz. Deex-

u

af

beved. libevov. fF. De lib. €g poflbum. bered. iuflit.

f

]

vel exbered. vel praterit. C. De lib.pretev. velex-

beved.. Item De poflbum. bered. infhit.vel exbered.

"

n

(

m

vel prat

ev. "Adde Novel. 314. Ex quibusquae-

dam compendio perftingimus. — I. T'eítator; li-

i q

cet rerum fuarum arbiter fir, non poteft tamen

[ repeH

15 d

prolibitu qu&sliber femper heredes fcribere;

fed quosdam tenetur vel inftituere, vel nomi-

1 olm.

dem

natim exheredare: puta, liberos, aut his mor-

tuis, deícendentes alios : item parentes, aut.

ov

his mortuis, afcendentes, etiam fratrem, fi

quoin

inftituerit períonam turpem.

Idem eft refpe-

st

ao

&u matrum , quia fcilicet hic non eft effectus

fed officii potius &

Il

patriee poteftatis preecife,

pieratis: cum lege naturali aliquatenus non li-

VT

i h

ceat extraneos propriis liberis, parentibus , fra-

tribus in Concurfü turpis períone preeferre.

At d

f

Olim filiis fuis fine expreffa exheredatione pre-

teritis ( nifi teftamentum effer militare) daba-

de]ktägn

tur remedium nullitatis; emancipatis ;'a patre

lexis

tl

prateritis querela inofficiofi. Sed hodie, juxta

mulros, teftamentum omnibus his cafibus a

pám

initio nullum eft, ex /Vovell rrg. cum. nul-

234

Q

lum prejudicium ex tali teftamento' liberis ge-

neretur,

Dz Jun £.

373

|

11

nere:tur, licet aliqui precteritionem matris ad-

d

xj ï[e.'gm l

ul

i

I

l

huc hodie loco exheredationis effe tueantur;

il

frater vero pretteritus, inítituta perfonaturpi,

w

v.g. concubina, aut homine ebrio/o, non an-

: M

nullabit quidem teftamentum , rumpet tamen

h "L::'r

er querelam inofficiofi; usque ad legitimam.

Itf

Nec vefevt, quod tale teftamentum patris ex

i

Novell. cit. evacuetur, infirmetur, ac reícin-

li ij

datur: nam refcinditur quidem de facto, uti

:'r'/ä'.

matrimonium contractum, ílante impedimen-

to dirimente; non vero de jure refcinditur.

q

IL. Exheredatio eft actus ultimee. volunta-

M

]fl*

tis quo ii; quibus debetur lepitima;a fücceflio-

r

ne repelluntur.

Itaque qui inftitui debet he-

. urm

res, & cui debetur legitima ; poteft exhereda-

t d-

ri: olim etiam pofthumus, non jure novo;

at lm

faltem licite: nam INov. 115. c. 3. requirit; ut

(;

exheredatio fiat cum expreffione ingratitudinis;

femm, l

quomodo autem ingratus poteft efle pofthus

m

us teftatori, qui poít hujus mortem demum

nafcitur ?

d

ij panas& |

III. Ut exheredatio fit. valida, debet fieri

m

nominatim , ira ut de perfona exheredata con-

tius t

flet: debet fieri pure &abfolute, non füb con-

præfetre.

ditione; etfi probabiliter füb conditione infti-

quepre

tui; & füb contraria exheredari potlir, ne vi-

jx) n

delicet praeteritus dicatur: praterea debet ex-

Ó ; PEHC'

heredari inteftamento, non incodicillo: debet

exheredari a tota hereditate, non autem a re

"

!

; di

,

pl

quapiam certa:. debet fimpliciter & non tan-

; qui Ill«

tum ab aliqua perfona, cui non füccedat per

yper

übftitutionem, exheredari. Porro ut exhere-

atio

gl

Aa 3

Dz [onx.

,J

dario jufta fit, rite fiat & excludat querelamin-

officiofi, opus eft cauía jufla & legitima, ap-

IA

fl

probata a /Vovell. 115. c. 3. atque ut ea expri-

icel

matur in teftamento, que quidem expreffio

34

UH

vocatur exheredatio cum elogio: utque heres

i

u Id

fcriptus veritarem caufze hujus probet: quod

TM

jure vetere fecus erat, quo nimirum ipfe filius

jis

l

tenebatur docere innocentiam füuam , vel (eex-

i

j

titiffe oratum parentibus fuis. /. 28. C. De in-

ojf. tefl.

. IV. Exheredatio facta fine neceffariis ad

j

m

valorem , reddit teftamentum ipío jure nullum:

j

;

deftituta vero folis requifitis ad juftitiam per-

j

)

tinentibus , item fi caufà exheredationis non

probetur ab herede, redditur obnoxium que-

À

1

/

relae inofficiofi. Er quamvis per hanc olim to-

tum evertebatur , /. 8. $. pez. |. 28. ff. De im-

umf

offic. tef]am. hodie tamen quoad (olam heredis

ä

inftirutionem evertitur, reliquis, puta, lega-

U

m f

tis, fideicommiffis, libertatibus & integris &

intactis permanentibus. 4. /Vov. t15. c. 3. 22 f

n

[

2

AUs

uübt etiam recenfentur caufie quatuordecim, ob

j

i

J

quas parentibus fas eft exheredare liberos fuos,

P [

aut filiisparentes fratresque.

Quatuordecim

lr

priores caufze hiíce verfibus comprehenduntur.

Filius exheres fiat, /i verbera primo

)

2. /dut gvave fi patvi dedecus intulerit.

3- Carcere couclufum fi negligat, 4. aut furiofutm,

h

B

5 Crimihis accufet , 6. vel pavet infidias.

7. Si dedevit damnum grave, g. finec ab boffe ve«

ID

50

4777

ü l

9. Tiflarive vetet, xo. Sefocietque Magiss

4

It

i

]

Dr Junx

373

C'm['fy:,r ') ;

oqr. Sümimos [equituv, 12. vitietque culile paven-

il

tum,

i

13. ]Von ovtbodoxus, 14. frlia fi mevetrix.

Q

Cauíze exheredandorum parentum funt fqq,

Af

ex d. IVov. c.4. Jura enim inftitutionis & exhe-

1 D n

redationis inter parentes & liberos conftituta;

j

füntreciproca. lgitur queccumque ad exhere-

J pi

D dl

dationem legitimam liberorum neceffaria funt,

j Cüe;;;

eadem ad parentum exheredationem requirun-

tur. Zutbent. Inteflamento. C. ad S C. Tertull.

[

MY

u

1. Si pater accufet capitalis criminis, 2. aut [e

)

AW

|

,

"Adjungat surui ,

!

?

viteque eft infidiatus ,

j

W

4. Teflaviprolibet gnatum; 5.imatriqueveuenum

ts

ra

Prepavet , 6. inclufum [icavceye , 7. vel fu-

APU (

vio[um

tlacdim .

Negligat , 9. €9 veram contemuat vellügio-

7Zem.

[

PT

f hs

Cum fratres & forores in cafü, quoturpis

perfona;. vel macula quadam laborans iis prae-

; N lega-ä

d r d

fertur, fint vel heredes inftituendi, vel exhe-

redandi, exheredari poffunt ex INovella 22.

FTET

J

n

ob cau(as fqq. ]. 27. C 69 $. 1. /nff.. De inoffic.

lr

"flam.

püordedmt

Pelliturafratre frater caufistribus, 1. /£

dindonto

"Avguit bunc [celeris ,. 2. vel ei vult tqllere

vitam,

u

dv

3. F&l fi ja&uram verum fibi moverit umquam.

Putant autem multi, non requiri in fratris

Ts

exheredatione, ut hujus caufà diferte exprima-

at m,fbh

Mec if

türin teftamento , aut ab herede fcripto probe-

tur: eo quod Novella 1r5. de fratribus hac in

d

tf

caufa -qihil ftatuat.

ï[

a 4

)

Faculr

376

Dz Junr.

Facultas aütem — exheredandi extendenda

gt &

tl u

non eít ad alias caufas inpratitudinis, etiam

sque graves, aur graviores: novellaenim cit.

m

cauías alias apponi verat, quam que continen-

] i

tur in ferie hujus conftitutionis, nifi cau(à füb

spy Vi

expreífis videatur contineri: e. g. fi caufa eft

(

ao

exheredationis deliétum cum noverca, quanto

mapis erit inceftus cum matre propria,

us

ao

V. Ceflat exheredatio, fi pater ante tefta-

f N

mentum reconciliarus filio caufam inpratitudi-

nisremifir, licet juxta mültos, pofita reconci-

TU

liatione , exheredatio prius facta adhuc valear.

4 v

VI. Filio jufte exheredato non licer, fülva

It

Áidiy

religione, teftamentum partris jure fuo utentis,

neque aliam ejus ultimam & juftam volunta-

fiamett

tem occultare.

fpentan

1

JDico IF. Contraria teftamentorum funt

vl

!

modi, quibus teftamentum vel vitiatur vel re-

lpis

BO

folvitur, five quibus aut eft invalidum, auttàá-

le declaratur.

Quibus de caufis tractant. /;f/it.

du

Quib. mod. teflam. infirm.. Ytem De iuoffic.teflam.

r

ts J De imuflo, vupto, irrito, fratlo teflam. &

Kelunag

eisd. /. £2 .C. De inoffic. teflam.

iteid

m

L. Igitur teftamentum vitiatur vel initio fla-

i

tim , deficientibus juris folennitatibus, preete-

rito, aut invalide exheredato füo herede: quo

cafü dicitur injuftum.

Aurt inirio validum ex

pott faéto infirmatur, vel ipfo jure, ut ruptio-

ne &irritatione; vel fa&tohominis, fcilicerju-

li

dicis , quando inftitura querela, pronuntiatur

fil

inofficiofüm , h. e. quod fir contra officium pie-

Mf

tatis, — Querela iíta pertinet ad petitionem he-

COHJ

re i[af

-

Dr Junz.

377

T fl

j

reditatis: ac teftamentum re/cindi dicitur , quod

inftirura tali querela , per fententiam judicis

Ti

infirmatur.

1 qu:

II. Irriatur,; quando ex parte teftatoris fü-

5 D

Ti

m

pervenit vitium vel defectus: fi fcilicet patia-

0 OA

tur aliquam ftatus mutationem, vel capitis di-

P (

minutionem. — Deftruiturac defertumfit, quan-

JJf

do defe&tus eft ex parte heredis vel nol

entis:,

"ff tf

vel incapacis adire herediratem.

Wtj

III. Rumpitur autem teftamentum, quan-

lt teio.

do defectus non eft praccife ex parte teftatoris

nv

vel heredis, fed vel mutatio intercedit voluri-

nl

tatis in teftatore, vel revocatio teftamenti prius

dnpn

faci, verbisaut facto, aut ere&tione novi te-

Áum v

ftamenti manifeftata, item ob apnationem itr-

fperaram pofthumi naruralis, vel civilis, i.-e.

Qrrom fut

polt teftamentum conditum demum adoptati.

tiror v

Modis ergo .pluribus teftamentum rumpitur,

dm, u

!

Z

revocatione vel facto, incidendo ; cancellando.

n J

eftruendo, radendo, delendo deliberáte ta-

iif

bulas prioris teftamenti: item faciendo novuti

$m a

teflamentum, aut coram idoneis teftibus, vel

inter acta Judicis reftamentum ante :decennium

4into (

"

gonditum tevocando.

jj; prte

rede: qui

ARTICULUS V.

viim d.

De Codicillo.

N

Ico. Codicillus eft ultima voluntas minus

N

r

folennis de eo,'quod quis poft mortem

ofianpt-

tam fieri vult absque directa heredis inftitutio-

xigen d

ne, -C,olligitur heec definitio ex /[ib..2. /gf]. tit.

molde

Aa 5

25.

378

Dz Junrz.

LUR

at

25. 69 li. 6. C. 1it.56. De Codicilis.e9 ff. lib. 29,

zit.7. De jure codicillerum.

Ex quibus etiam

4 Qrelt:

apparet, quomodo codicillus conveniat cum

Vï'm (ltü

teftamento , & quomodo ab eodiferepet. . Di-

UT

( corf

fcrepat autem a teftamento tripliciter I. ratio-

ne folennitatis: füfficit enim ad codicillum, fi

direc

eIu)

actu continuo, adhibitis quinque teftibus , con-

datur.

Nec refert, utrum teítes ropati fue.

pin

rint, an fortuito intervenerint, aut finr mares

] []Piï'h

Lult..C. b. £. nam etfi teftes omnes, foemina

w

adhibeantur, fübfiftere céftamentum intelligi-

ïk

! hgi D(

qï

L

mus ex J. 2o. $.6. ff Qui tefl. fac. po[J. wb dum

fcemina tantum a teftimonii dictione in tefta-

Il

1 il i

mento excluditur, tacite in aliis ultimis volun-

tatibus admittirur, eo quod exceptio firmet

TT

regulam in cafibus non exceptis. /. 18. jf. De

|

wifiües

zeflib. . Quodfi foeming a. teftimonio in tefta-

d

mentis repellantur, quia folennium fünt inca-

s;

paces, fequitur adhiberi eas poffe ad codicillos,

ii

f )

in quibus nulla ordinationis folennitas requiri-

tur. $. fzn. Inff. b. 1.

6f

Il. Codicillus a teftamento diffidet ratio-

t

ne inftitutionis: neque enim in codicillo heres

pridrln

D

dirécto ipftitui poteft, ne confundarur jus te-

Q

ftamentorum & codicillorum: nec filius exhe-

V

redari. $. 2: /nff. eod., quia quodcumque ju-

ris eft in datione, idem etiam juris obtinet in

!

ademptione. /rg. |.14. C. Detef]; Unde etiam

E

TIento «

«« dheredi pure inftituto conditionem adjicere co-

dicillo quis poteft: de novo enim inftituiffe il-

EU

lum videretur, quod tamen codicillis repugnat.

tl

jflit. Ex

t fifr

eoderm

d 9 2. Jaft. b.t. l. 27. in fin. De condit. du

Dz TJunr.

379

il;

j

eodem capite fübftituere directo per codicillum

" H

^f

u

4

nemo poreft: eoquod codicillus fiat tantum ad,

Wi

BU

lepata inftituenda, ad fideicommilfarias feu dire-

[i

li

l

t

!

&as fübftitutiones, & ad declarandum , immu-

tandum corrigendumve aliquid in teftamento,

| cod.*:rllmä

i

uodfi directo codicillis data fuerit hereditas;

tf .

f

fle&tenda erunt verba in fidei commiffum , quafi

5109f

(cilicet ab inteftato füccedens rogatus effet, de-

Htr as

du&da quarta, reítituere haredirarem . illi, cui

h femine

eadem in codicillis reli&ta. /. 76. fF. ad $. C. Tre-

n 'm[e!,f[gi. |

W

bell. Ioft. .De fideicommiffaria beved. $. Sed. quia

I

^

beres.

i

N

li

IIL. Differunt inter fe teftamentum & codi-

Jims v

cillus ratione numeri, quod nemo quidemcum

390 f

pluribus teftamentis, at cum codicillis pluribus

pf

poflit'decedere. $. 3. /7/1.). 1. ''eftamentaria enim

o i d-

(unt i

difpofitio extenditur ad omniabona teftaroris:nec

quisquam , praeter militem , pro parte inteftarus

joxtcl

decedere poteft. $.5. Z7/2. de bevedib. iuflit. Econ-

Itg i

tra codicilli de rebus íinpularibus fieri

poffunt.

L.6.ff. $. 1. De 3]ure codic//. Quodfi codicilli con-

[ibt r

trarii fuerint, eorum pofteriores, modo &que

al Jere

1

perfecti fint , pravalebunt. /. 3. C: J £. Si vero

irjiste-

ipnoretur, quis eorum prior fit aut pofterior;

jus

nullus illorum valet propter incertitudinem,

"

x n

quod non tam

Quondt

jus, quam p

robatio hic defician

inf

l. Duo funt Titii. 30. ff. De teft. tut.

yde

Pluribus etiam modis codicillus cum tefta-

jj o

mento convenit.

I. Quotiescumque minore

yliof

teflium numero valet teftamentum, toties &

j rleppgüäf.

codicillus. 1ra in codicillo tempore peftis con-

TM

dito fufficiunt duo tefles: in codicillo coram

'eo (l

Prin-,

580

D Junz.

Principe vel Judice facto plane nulli defideran-

j i

tur: in codicillo ceci fextus tefítis vel notarius

j

vuel

PT

Q ^ 5

eft adhibendus; habita ubique proportione ad

f

ca, qua füpra de teftamentis tradidimus.

|:

II. Codicilli, ad morem te(tamentorum;

y

3n il

[T

l

alii funt fcripti; aliinuncupativi. Scr;pzi dicun-

T h

tur, quando quis voluntatem fuam declarat in

"w

fcriptis: AVuncupativi quidem repugnare viden-

tur ex vocis proprietate, qua parvum codicem

g 'v

p

2

!

Kl

fignificar, ufus tamen obtiauit , ut quilibet , cui

teflarilicet, codicillum viva voce condat, vo-

i

Dm

luntatern füam quinque teftibus prafentibus de-

clarando. 1. frnm. $. fin. C. b. 1. eg. /. fía. C. de bomis

valütta

teflamen

que lib.

Utrique autem codicilli vel funt teftamen-

zon/übn

tarii, vel ab inteftato.

Tiflamentarii dicuntur,

geaum.

qui fiunt & fübfiftunt cum teftamento, idque

aelümit

vel preeunt vel fequuntur. 7. 14. €? 18. ff h..

MT

Precedentes teftamentum hodie valent, -etfi

lii

eorum nulla in teftamento fiat mentio. $. 1. Zzfj.

aoj

ureodio

b. t. . Codicilli zoz zeffamentavii feu. ab inteflato

fiunt vel nullo condito teftamento, vel condito

xl

quidem, fed rali; quod per fe non fübfiftit,

i

uirf;z

41

1?(

fed propter adje&tam claufülam. codicillarem.

il

l

[

]

[

1.29. $. x. ff- Qui teflamenta fac. po[[.&7 l. fin. p

&2 $. C. D. 1.

Codicilli teftamentarii vires cae

h

dä n

piunt e teftamento, ab eoque dependent: non

-teftamentarii faa vi fübfiftunt , & heres ab inté-

VU

IUj

T

tii

ftato im

Jf.5. t.

plere tenetur relicta. /. 3. $. ulr. £. /. 1.5-

5Tyj

Eft autem claufülailla codicillaris, expreffio

! il

ET

enixe voluntatis teftatoris ; ideo teftamento ad-

it;

Dr Juns.

381

l

[vf

dita, ut fi illud.non poffit valere ut teftamen-

GT

tum, valeat ut codicillus; vel alio quocunque

ü

modo. 4. 3. ff De teflameut. nulit. €g 1. 29. $.. x:

b

G]

ffQui teflam.fac. pof.. Nam claufulae ralis effectus

1

eft, fupplere defe&tus circa folennia, aut here-

lr

dis inftitutionem in teftamento admiffos, ut ex

Dd

]1l citt e9 ]. 41. $.. 3. f- De vulg. & pupil. fubfliz.

Defectus tae

Wrireyi

gj 1. ult. . fru. C. b. tit. apparet.

Um codicn

men circa voluntatem aut habilitatem teftatoris

in teftamento occurrentes codicillri claufüla

?ui/(ber) qlj

N

E.x

[

W.

non fupplentur / 1 1. $. 1. ff. De legat.. 3.

MM;DX)X

N

- Diximus modo, codicillarem claufulam.effe

i Cs

voluntatis teftatoris expreffionem; nam i in

teftamento hac claufüla non fuerit expreffa;

imelum.

non fübintelligitur. 7Zrg. /. fz. $. 1. C. b. z.. Ne-

|

nidcumy,

que enim continuo codicillum condere voluiffe

prefumitur , qui teftari voluir. J. z. ff; b. z. eg £.

0 ie

uf

14. C. De teflam. 89 l. penult. $. ult. ff De legat. 2.

Vib etüi

í

Ohj. J. Scriptorum tantum codicillorum fit

r

/

ln

1

l

mentio 7 /nf/.pr. b.t., ubi LuciusLentulus primus

du

li

i

T

J

dicitur codicillos introduxiffe , quos decedens in

7

yelcondi

(

Africa fcripfit, & ad Augufílum Cafarem trans-

|

Vil

mifit:qui deinde confultisSapientibusufüm codi-

jcllrem. )

cillorum; civibus ob magnas & longas peregrina«

;f r

tiones uriliffimum & neceffarium, . probavit,

TU

irgo codicilli nuncupativi non videntur fun-

je:

ari in Jure.

&. J. Corf. INon videntur in Ju-

sb

:

re fundari , fi fpectetur codicilli erymologia , &

j g

prima illius introductio C. , fi con(ideremus le-

Bes recentiores & morem, quo ad teftamento-

n sfio

rum imperfeCtorum analogiam codicilli fieri

confüeverunt , non videntur in jure fundari N.

Q

(

Conf.

582

Dz ]um&.

Conf. Lucius Lentulus teffamentarios tantum /'

[utret

sper

codicilos confecerat, ac nihilominus ibidem

jl

ünc

ftaruitur , ut fiquis reftamenrum facere non pof-

fet, tamen codicillos poffet. Si ergo indiícri-

j

y & tant

d

1ninatim probantur teftamenra five fcripto five

nuncupatione copdita, quanto magis codicilli,

À

Qh. 1f. Heres poteft inftitui per codicillum

ex variis legibus; ergo inftitutio heredis non

D i

repugnat codicillo.

E Difi. Conf. Inftitutio in-

directa heredis C. inftitutio directa heredis non

jisi

d

repugnat codicillo N. . Cafus ifte eft: In teffa-

tä

ais

mento fcribitur; quem heredem codiciliis fece-

ro, heres efto: cum ergo in codicillo inftitui-

giuminl

duntie v

tur heres Tirius, valer inftitutio talis, quatenus

eft ex teftamento , non precife quatenus exco-

, Ia

i

6.

dicillo; Ex fpeciali tamen privilegio heres in

lil

[j

g

codicillo militis poteft inftitui: ubi ramen codi-

Á

j

ln

cillus militis, amiffa forma codicilli, rationem

$i

f

/;

teftamenri induet, & habebit fe runc miles non

aliter, acíi feciffer duplex teftamentum ex pri-

sl

i

M

vilegio militari. Z Mtzs codicillis ff. De teflam.

]

?i

squiu.

li

[j

änl

In alíis cafibus inftitutio heredis in codicil-

Jl

lorefertur ad inflitutionem indirectam fideicom-

W

ife

ii

ln

T

miffariam ac fübttitutionem , qua heres ab inte-

E

1

à

At

n

l

ftato cenfeatur ropatus , ut hereditatem reftituat

heredi fcripro in codicillo, atque voluntas ul-

HW IU

tima füftineatur eo modo, quo fuftineri poteft.

n

TT

[

Igitur in codicillo hereditas directe relinqui

lj

l

!

non poteft, necícribi exheredatio, neque con-

:

i

!

ditio apponi heredi alias inteftamentoinftituto:

ämgou |

poteft ramen fieri declaratio ; hunc effe heredem

i

H

Dz Junz.

385

uT

"

1

l

ll

in teftamento inftirurum: poreft eriam verbig

tl

À

l

!

Wu

obliquis per fideicommiffum dari vel adimi he-

Qfö D

í

reditas: tunc enim inftirutus primum heres ma-

| BU

(

'

]

net, & tantum. declaratur, cui is hereditatem

D f:npm 1

reítituere d?beat.

Ts

r Cl

ARTICULUS VL

ied

|

r

n

De Subflitutione &2 Fideicommiffo,

]to 1. Subftitutio vel fübinflitutio eft fecunz

BRU

i hd

di heredis inftitutio, ícilicer in locum de-

|

Qö RU.

ficientis heredis prioris, vel eft unius aut plu-

iil

rium in locum alterius autaliorum in ultima vo-

luntare vocatio.

l quey

De qua agitur zf/. . ]. 2. ziz.

HO 630

15. De vulgavi fubflitutioue. tit. 16. De pupillari

sohnsin

fulfit. eg ff. 1. 28. tàt. 6. De vulg. c? pupill. fub-

[uit. g C. 1. 6. tit. 25. Deinflitution. eg fubflit. i.

ln ey

j, ii

26. De mpuberum £2 alüs fubftit. Quibus in lo-

Y mils m

cis varie fübftitutionum fpecies recenfentur,

m eupr

quas $$. /74. delibabimus.

|

I Subítitutio alia eft dire&ta, alia indirecta.

j.Dufa

|

|

[

Direla fit verbis directis, ita ut fübftirutus con-

jn dl |

|

|

fequatur hereditatem immediate ab ipío tefta-

filom-

|

toré fine alterius minifterio, v. g. Heres efto

i dbinte- |

Cajus: fi non erit; heres erit Mevius. Subfti-

od

tutio dire&a , obliqua , fideicommi[favia , olim in-

olontas

firma, fed modo firmata, fit verbis obliquis &

precariis: Cum v.g. teftator rogat heredem in-

ii pme!þ

|

(lereing

itutum, vel juber , ut hereditatem vel partem

ejus reflituat alteri, fcribendo, heresefto Cajus,

nagett

yoinlttt

quem ropo, ut hereditatem tradat Titio.

In

[oem

fübftitutione dire&ta heres fubftitutus capit om-

N

nias

.

384

Dz Junz

nia; in obliqua vero non omnia: nam primo

l

4l S[Cü

nominatus derrahit Trebellianicam , de qua ar£,

yudi

fd. Va & pater fübftituit filio directe usque ad

yitit

ubertatetn , quamdiu fcilicet non poteft (ibi

"

m fnitt

j

eredem querere; fed indirecte femper & pro

iil

fij

femper fübftituit.

t

II Subftirutiodirecta dividitur in vulgarem,

&i

pupillarem & quafi talem feu exemplarem, qua

n pot

etiam juítinianea dicitur. Subftitutio vulgaris

lii

eft,.qua quiliber quemlibet, etiam extraneum,

l;

/

.:gma |

in locum alterius vocare poteft, five pluresfint

sfdy

fübítituti, five unicus.

Effectus fubftitutionis

Duhm.

bujus eft, ut fi primo inftitutus heres non fit ;

t p

vel quia non vult, vel quia, ut. premortuus,

polito

non poteít, füccedat fübítirutus. Sed adeunte

tlo i

herediratem eo, qui primo heres fcriptus eft,

Aenor/r

hac fubftitutio exfpirat.

BU

]

HL. Pupillavis fit a patre vel avo, filio im-

|

at

ubere in paterna poreflate conftituto (ub ifta

ETE

conditione, fi fiius heres erit, & ante annos

a

ubertatis. fuerit mortuus &c.

Mater fic non

tin;q

fubftituir, cum non habeat patriam poteftatem.

t f

Finirur hec fübftitutio, quando pupillus, cui

^ Qd

fubftiruitur, pupillares annos egreflus ; ipfe te-

& [

N

"

Y

"

ftari poteft.

Dicunt plerique, fübftitutionem

|

P t

vulgarem expre(ffam continere tacitam pupilla-

(tgy

rem; & viciífim ab expreffa pupillari contineri

p

tacitam vulgarem. Juxta communiorem longe

(0019)

per (übftitutionem pupillarem expreffam exclu-

6 eq

ditur mater filii impuberis cum omnibus aícen-

* (j

dentibus per lineam. maternam , etiam quoa

| j HCXH

legitimam ; quam alias ei filius relinquere tene-

& Dtt

retur,

Dr Junx.

385

IU i l

T

K

retur. Sicfi Cajus extraneus pupillariter fübfti

L

! i DT

[

ia

tutus eft Sejo ; hocin impubertate mortuo, Ca-

[

jus acquirir omnia bona Seji, eriam acquifita pet

d

lineam maternam, dummodo matri indicenti

Ti

neceffaria alimenta fübminiftrer. Ratio eft: quia

1.8. ff De inoffic. teftam. $. $.. mater impuberis

lTs

filii teftamentum inofficiofüm per querelamdi-

"P/" W

UT

cere non poteft; atqui fi pofira tali fübftitutio-

Cietg,

ne pupillari expreffa teftamentaria , compete-

zerlegitma matri, poffet reponere querelam

Vr

Hinc c. z.

ühfinins

inofficiofi pro obtinenda legitima.

M

Deteflam. i2 6.. licer filius teftamento fuo ma-

Ms i,

p

trem portione jure nature debita privare non

& adem

poflit, pater tamen poreftinteftamento, quod,

ipusd

filio impuberi facit. Multo magis ergo exclu-

dentur fratres.

0 flb i

IV Subflitutio exemplaris ad exemplum '

priorisintroduéta eft, qua parentes liberis pu-

p i h

C ante 4000

beribus etiam, mente captis, furiofis, fürdis fi-

mul & mutis, vel prodiois fübfliruunt in eum

fuer f

eafüm, quo in amentia vel prodigalitate decef-

pocduem V

ferint. 6. 1. /pfl. Depupill.[u!fl.. Hiic etiam ma-

il d

ter, que alioqui non poteft fübftituere pupil-

jl |

futonem

lariter, fubftituere filiis poreft: eo quod hac

fübítitutio effe&tus fit commiferarionis.

Ne-

i pup'üh- :

d

que etiam pro libitu quilibet extraneus fübftitui

i COnt

gf |

poteft, fed fubftituendze (unt primum perfonce

yem ong

ff

conjuncke , & poftea demum, his deficienti-

bus, extranei:

nam cum humanitate nitatur

jbosdit

h

um q

&c fübflitutio, contra humanitatem plane fo-

Iet, fi extranei conjunétis preferrentur. .At

Qs

& corn-

Rl

neque pþomi(&ue fubftitui poffunt perfon

jun&te

Dz Jun£.

886

jf

juncee, fed quo ordine füccedunt ab inteffato,

eo etiam ordine quafi pupillariter fübftituendi

1p meo If

conjuncti. ltaque imprimis vocandi fünt libe-

jl

riejus, cuifubítituitur ; & quidem ut quilibet

r [ ante

faltem falvam habeat legitimam. /. 9. C. De im-

anic, f

pub. &2 al. fubftit. Deinde fi non adfint liberi,

TTE

ex ead. 1. 9. fübftituendi (unt fratres & forores:

j i

imo ante hos fübftituendi parentes, qui hodie

|

t od

potius jus pra fratribus habent.

Ad extre-

j

dittn

mum defectu iftorum fubftitui extraneos licet,

i ts

d.l.9. iuf. C. Deimpub. eg. al. [ubff.

& w

W

"Tres autem ifte fübítitutionum fpecies a

(mm&e

conditione appofita inter fe fecernuntur. Vul-

pirir 1

& f

aris quidem eft ifta, fi heres non erit Cajus;

übftituo Sejum: Pupillaris vero , fi filius meus

Ti |

!

impubes infra annos pubertatis fuerit mortuus;

n v

J

(übftituo Sempronium: demum exemplariseft

dpelni

fi filius meus Lucius mente captus in amentia

H hipfo

deceíferit, füubftiruo Maevium.

t

V. Huc revocantur conrentee in prioribus

2 Q

'

fpeciebus adhuc duse, fcilicec Reciproca & com»

if

pendiofa. —Aeciproca eft, quando heredes in-

D f

ftituti fibi mutuo (übftituuntur: v. g. Tinum

! il

& Mevium heredes inftituo, eosque fibi mu-

"

ln

MM

:

tuo fübftituo, ur fi alter noluerit, aut non po-

i

"

tuerit adire hereditatem , ejus portio accedat

alteri.

Subftirutio ifta reciproca, feu compo-

j ss

fita continet duas vulgares in duobus extra-

ROmj

neis fubftirutis, duas pupillares in duobus fi-

At

liis impuberibus, duas exemplares in duobus

l

amenribus.

Compendiofa fubftituit compen-

:ghd

Bf

dio verborum vulgariter, pupillariter, exem-

3 dj

plariter

U

Dr Jua&

387

:

lt

|

lariter fimul, v. g. Sic teftatur pater: Ificio

Is

den

Inj

t

fiio meo impuberi deceffuro fübftituo Cajum,

k

Lucius fi decedat, non adita hereditate , eft vul-

t

Md

aris: fianre pubertatem, eft pupillaris: fi in

pubertate , fed factus amens, eít exemplaris.

Ifim 'u'*'xrï,

0 r

Dico 1]. Fidei commiffüm eft . fübftitutio

indire£ta, qua heres immediate füccedens

? Qul

At a.

vel ex teftamento , vel ab inteflato, obliga-

tur hereditatem totam vel ejus partem,

I [te,

rel

vel rem certam alreri füo tempore reftitue-

Hinc non adeunte primo & directe

um

fcripto herede, evanefcit fidei commiffum re-

. Vi

gulariter: nam excipitur caufa pia. — Accipitur

Iub

etiam fidei commiflum objective, pro re re-

ii

fituenda.

TEU

Nomen habet afide: nam olimabs-

que vinculo juris fideliras heredis requirebatur

tmpirid

[ dmetfa

ad praftanda fideicommifía, usque dum vo-

lente Augufto Confüles auctoriratem füam iri-

terponerent.

Reftituens vocatur heres fiducia-

nproris

rius, is vero eui reftiruitur, heres fideicome

o d

miffarius.

jertds

De fideicommiffis tractatur in Zzf?. lib. 2. z.

; Tiium

23. DDe fideicommnifavüs. beveditatib. e$. ad S. C

[

Trelellianum. lib. 36. fF. t.x.. 4d $. C. Tyelellian.

Donpo- |

li. 6. C.tit. 42.. Defideicommiffis. €? ti 49.. .4d

o i

|

Q eompo.

& C. Trelell. e? INovell. 39. & 108. ex quibus

E

3

compendio hic adnotamus, que ad varia fidei-

ys tite

|

commiffa &

db

tinent.

. ad fideicommiflarii officium per-

jp db

L Fideicommiffam uriver[ale eft, quando

j m

tota hereditas, aut portio ejus quota, puta,

g

tiens; alteri reftitui deber: particulare vero vel

plariter

Bb 3

fiu-

588

Dz Juznx.

[ Rid&

fingulare dicitur , quando ex voluntate ultima

teítatoris res quaedam fingularis, aut pars he.

at

ii

reditatis quanta debet alteri reflitui, v. p. hec

domus, hic fundus, aurei bifmille.

Particu-

«t t höf

"

, pl

laria fideicommiffa exaequantur legatis, i. e. eo-

dem jure cenlfentur, $. 3. /zf?. Delegat. Manet

ii

lat

em

tamen differentia in modo relinquendi: namle-

&X

gata direéte relinquuntur, verbisad legatarium

s

directis, videlicet, 'Titio lego centum aureos:

fideicommiífa vero indireéte, verbis directis

m

ad heredem inftitutum , nimirum,; hogo, ju-

ii X&

sin la

beo Cajum heredem , centum. aureos dare

"L itio.

Qi R&

Fideicommiffarius univerfalis pro ratione

J

:|

fjl

portionis renetur ad onera hereditaria ut heres;

non vero fideicommiflarius particularis.

I)f

r

TAT

Dantur etiam fideicommiffa familiaria , gen-

tilitia, vfimogenitüra , majoratus, cum tota

QO DIOD

i

a

stl

j

j

!

1

familia in fideicommiffo fübftituta, vel femper

fuüccedit natu maximus familie, exquacumque

m i

linea fit; vellinea fenior, & hac deficiente;

m

alie linese.

(j

4

l

Aliud fideicommiffum eft expreffum , aliud

E

litm

facitum , dum heres rogatur, ut certutn ali-

b

J

quem heredem fcribat.

Aliud purum; aliud

ld

conditionale (àb certa conditione, aliud ex certo

j

die; Aliud quo gravatur heres, aliud quo gra-

Ql w

vatur fideicommiffarius, altero fideicommiffa-

il mi

rio huic fübftiruto, qui fecundus fideicommif-

Ttelig

:4

farius nequit detrahere Trebellianicam, quando

efliyd

priorjam detraxit: ne tota hereditas demum

DT

exhauriatur,.

B p

IL Fidei-

Dr Jonx.

389

tl

II. Fideicommiffarius propria auCtoritate

n lus hf.

üiül', t

il

rem occupare nequit, nift id liceat per teftato-

li

rem, vel fiduciarius fine herede. decefferit;

l

Scilicet ut. heres directus feu fiduciarius füam

j

kgän

t

quarram poflit detrahere. Quodfíi heres dire-

n )

&us univerfali fideicommiffo gravatus heredi-

kj gj

tatem adire recufet ; copi officio judicis poterit;

t

utadeat, & fideicommiflario reftituat, heres

1] d9

enim directus fimul cum hereditare pro rata

3 dl

portionis transfert incommoda & onera here-

t

ditaria in' fideicommiffarium ; non ergo eít

N

ratio, cur illam nolit adire.

]us autem peten-

'

di fideicommiffüm pure relictum rranfit ad

pO r

fidecommiffarii heredes.

fitt s

j

Obj. L. cont. L. concl. Subftitui etiam dicirur

legatatiis . 6. C. De legat, ergo (übftitutio non

Juriy at«

eft fecundi heredis inttitatio. &. /V. Coof. Di&a

]

Qim

lex non proprie, fed large loquitur ad fimili-

v m

tudinem fübftitutionis proprige : ut lego Titio

g

domum, fi ille non agnoverit, lego Sem-

(elcat

ronio.

O. IT. cont. S. 3. ejusd. coucl. Filius fine li-

i, ii

beris decedens non poreft preterire matremi,

tum d«

quin ei faltem legitimam relinquat: atqui füb-

j ditd

z

flitutio pupillaris expreffa, eft teffamentum

|ar a

li: ergo in ea mater excludi non poteft;

qua.

quin ei comperat querela teftamenti inof-

ciofi pro obrinenda legitima.

m. Difh min,

um

RIcOnOm«

eft teflamentum filii, quod ipfe facit, & quo

If QW 1

ipfefilius teftatur N, quod ipfius loco facit pater;

; n

quoque de filii impuberis hereditate agit C. hinc

potius pars eft teftamenti paterni.

d

Bb 5

Ob;. LII.

3929

Dz Jonr.

sj gtf

OBj. IIT. cont. 2. concl. Nemo heres ex cer-

fl MM

to tempore aut die inítitui poteft, ut nuper in

|

fine art. 3. oftendimus; ergo neque ex certo die |

gyors I

l

( Mi

L

fideicommiffum dar

oteíl. — &. 4V. Corf. Di-

x rl

ximus jam, non po

d

e ad certum tempus vel

i

;j»quilllf; |

diem inftitui heredem, eo quod qui femel he- |

p

tes factus eft, non poffit poftea definere heres *

.

effe, 1. 8. 22 fin. f- De beved. iuflit. nec quis-

[

K

Q I

quam refpectu temporis pro parte teftatus, &

:umï W'

pro parte inteftatus decedere poffit. $. 5. 77,

od fecus in fxdei;

ts

Ü

eod. €g ]. 7. ff. De R.9. Qu

w f

commiffario accidit, ubi heres fiduciarius , ro-

gatus hereditatem reftituere, interim heres eff)

frigm

audonti

manerque, etiam reítituta hereditate. $.3. D

fideicom. beveditatib.

us

ii

ARTICULUS VII.

puiln d

fs OOU

De legatis , de pavte falcidia & trebelhanica.

Jv

dtnini

ico J. Legatum imprimis accipitur pro re

D

tintk

legata: tum pro caufa idonea ad rei lega«

tz dominium transferendum , — Aulr. £5 zitt. ff

[ dumun

i qu

Pro legato. . Denique pro a&tu legandi, qui eft

if

donatio quaedam a, defuncto reliéta ab herede |**

preftanda. $. 1. Jfl. D.:. 1.36. ff. De hat 2. | *

!mm

HJJ*

N

Dicitur [. Doraerio, quia provenit ex liberalita-

W

te legantis, nec per fe poteft legatario damno-

ILS;Fl&ö

mmmj«

fà efe, ultra rem legatam, ut cauíà heredita- ]"

.U]

tis. ]. 32. ff. Maudati. 1. 119. ff. de F. S. Dici-

tur Il Donatio 4uedam , puta, impropria,

t

Va

quippe que non requirit lepatarii confenfüm

utpropriadonatio: unde abíenti etiam & igno| '

hjl

rantü

Dz Junr.

391

ranti lepatum relinqui poteft. — Dicitur III. ve--.

1

Qbemeï [

r

lia a defuntlo: quia robur accipit per mortem

i

E

teítatoris ita ut ante libere

hoc revocari

TUj

Mil

il

offi. Per eadem verba diftinguitur legatum

W

N

a fideicommiffo: hoc enim a defuncto quidem

10 P

n

lal

relinquitur, fed per intermediam aliquam per-

Htl

fonam, cui prius quaritur, &in cujus perfo-

/. D Q

nà radicatur; legatum vero períona defuncta

leoatarío immedliate ac directe relinquirt.

tl d

[' 9' d

Dicitur IV. a? Perede preflanda: licet. enim

a fi.

legatarius poft adiram ab herede hereditatem

UR

verum legati dominium & jus in re acquirat,

Miined

fi legatum . non repudiet, non tamen ei licet

ii l

au&oritate propria occupare legatum abíque

pona legis, i. e. amiffionis lepati. /. 1. $. 2. f-

uod legatorum. . Debet ergo ex(pectare, dum

T

poffeflio ei ab herede tradatur, aut ab alio hu- '

lat

jus nomine. . Dicunt tamen, legata pia deberi,

licet hereditas non adeatur. Quod vero legati

i?

dominium per aditionem hereditatis dicatur .

acquiri a lepatario, penes quem eft periculum

T

j pf

& damnum rei in fpecie legate; inde prove-

yj,quet

ni ; quod fictione juris , dominium lepati;

dl

um acceptatum eft, retrotrahatur ad diem

mortis. Imo dicunr nonnulli, quod legati do-

) lgt

minium fictum tranfeat ftatim a morte teftato-

x lberdite

rio damy?

1is, ob /. 8o. ff. De legat. 2. verum autem do-

fa hd

minium a die aditze hereditatis computetur. 7

86. $. 2. ff De legat. 1.

T

i

De legatis tra&tant. /nff. l. 2. tit. 20. De le-

a.

gat. Lit. 21. De adempt. legat. 89 translat. Ytem

4

g

n

Jf- trilus libris 30.31. 32. De 4-legat. lib.57. tit. sä

592

Ds Jvunr.

De . legat. praffl. €y' Cod. lib. 6. tit. 37.,. ex qui-

p t t

bus excerpfimus , qua fequuntur:

55939 j

I. Legare

teft is , qui teftandi jure pol.

p

D

greconon

let : nam qui poteft plus, poteít eriam minus,

fi utrumque fit ejusdem rationis. /Zrg. ]. 2. c?

TU

j

Ll 114. princ. jj. De legat. 1. Econtra legare

l

g um

non poteft ex eadem ratione, qui facere teíla.

gulnt 4

wing

menrum non poteft, ut impubes, prodipus,

l

fervus, filiusfam. &c. /. r.ff. De legat.3.

lp

II Legari poteft illi; cum quo eft tefta-

n

menti factio paífiva, h. e., qui poreft aliquid

as

capere ex alieno teftamento. $. 24. Zuff. boc tit.

(l

etiam perfone incerte legari aliquid. poteft,

d

dummodo ex eventu aliquo certa fieri poffit,

UE

fecus, legatum nullum eít. $. 25. &2 27. Juff.

at

b.t. Religiofo etiam legari poteft : quamvis

AO 100

tunc legatum monafterio, cujus ille pars eft,

atndUST

queritur. 74rg. authbent. Iugre[f. Cod. de $s. Ec-

|

38, fj

clef. — Poteft item pluribus conjun&tim & dis-

u

junclivelegari: ac disjuz&live quidem, quando

n

vel pluribus res diverfie legantur, v. g. Cajo

TET

hortus, Titio vinea

aut cuique dimidium

Rnf

fundi, ubi quilibet fpeciatim füam portionem

mmï qW) [

a legante affignatam capit, & legatarii defi-

2 pj

cientis portio ad heredem pertinet. . 1. i fz.

priuc. ff. de ufufv. accrefcendo. 1.84. & pen. ff De

a

ega. 1. Legatur autem copjun&im pluribus

una eademque res pro indivifo, quod , fecun-

tffi

dum /. 142. ff. de F. $ tribus modis accidit,

AU eed

2

ut cum plures collegatatii re & verbis fimul

WAC (

ï

jun&ifunt, h.e. eadem orationead rem eam-

) fonq

dem

p

Dz Jons.

395

. UT

(l |

dem fine partium mentione vocati: v. p. Zifio

l

& Cajo fundum Tu[culamum do, kego. — Deinde

|

Tl

cum plures re tantum, non tamen eadem ora-

j

tione conjunguntur : v.g. 73t/o fuudum Tufcu-

M

u

9Q

M

lamum do, lego . eumdem fundum Cajo do, lcgo.

Denique cum plures verbis tantum, fed cum

il

ä*t

expre(ïione &equarum partium conjunguntur ;

:5; pl'odrgug

ut, 70 69 Cajo fundum Tufculamum equis par-

j

tibus do, lego.

Horum altero deficiente , to-

0 tl

tum legatum jure accrefcendi ex praefümpta

kl'gi]

voluntate legantis ad collegatarium pertinet.

: W b(ïï jl

$. 9. dnfl. /. 1.

Id quod in conjunctionibus

i w

WC j

ceteris quoque obtinet, nifi verbis tantum fint

d w

ll

hl

conjuncli: tunc enim, deficiente altero, jus

.U

H

accrefcendi alteri negant Accurfius, & recen-

[: qunis

tores nonnulli contra Bartolum, & ex re-

lw d

centióribus non paucos , quibus accedit Fran-

TW

Zius, partis utriufque momenta pertra&tans a

din &ds

1

9. 1. dfgue ad 16.

m quit)

Capacitas legatarii. pro legato accipiendo

p n

fpe&tatur duobus temporibus, altero, quole-

p ünidum

gatum relinquitur, ut valeat difpofitio : alte-

portünem

Tum; quo, morienteteftatore, legatum agno-

iuni df |

fitur, ut poflit habere effectum. $.32. /z/f.

TM

€ lepat.

l

p D

Ill Res leganda debet effe falrem in fpecie

l plutibus

non exempta commercio humano. . Legatum

pd, fett

optionit eft, quando nominatim lepatario da-

yds a

tür electio: & runc poterit optimam fpeciem

ani f

eh:gere e defuncti rebus. — Cujus alias fit ele-

id r &ffi

10 non conveniunt: licet in eo concordent,

a

quando plures fünt fpecies rei in genere lega-

j

[

394

Dz ]Jonr.

te , medium preftandum effe. — Re&e lepatur

gan !

res alienaheredis: tunc enim accipiet pretium, |

E.Hirogfäphm

fi propriam rem legatario preítet.. Recte irem !

yji. 197

legatur res, qua tunc nondum erat legatarii,

zajym i

oftlea vero ex cauía onerofa, v. g. emtionis, ,uittl

ad legatarium pervenit, tunc enim debetur

,x"iäoa u

eeítimatio.

Aliter dicendum eft, fi ex cau(à

gt f

lucrativa, puta, donationis, pervenit ad lega-

s

tarium: quia duee caufze lucrativae in eumdem

ia

hominem , & rem eamdem concurrere ne.

lt

ueunt.

Recte etiam legatur, &jure, res ter-

W f

tii a teffatore fcienterem alienam effe. $. 4. If

d QU

boc tit. quam (cientiam legatarius probare de-

vpnag

bet: tunc enim valente legato heres tenetur

! condlioe

eam rem redimere a domino füo , ut legatario

fiemar p

prefítet, aut fi dominus vendere nolit, vel

|mplt, d

iniquo tantum pretio , tenebitur dare aftima-

Ml la

tionem, Si vero res tertii ab ignorante; rem Jj

effe alienam, legetur, non deberur legatum, ! ii«

licet a legatario poffit prae(cribi titulo, Pro 4» ,. u

ao. Excipitur, fi legatarius fit perfona con- i.

juncta, aut multum amica leganti: tunc enlm .

ia

prefümitur merito te(tator nihilominus lega- |.

bt i

É

rurus fuiffe, licet fciviffer, rem effe alienam. |.;

l. 10. Cod. b. z.. Quod aliqui extendunt ad le-

m?(a [7

j

gat

a caufis piis facta, quia maxime nobis con-

o

&i funt Deus Pater, &Ecclefia Mater. Ti

|

r

'jun

| præf.m.

Rï

raquellus.

$u

W

E

Si nomen activum legetur debitori , eft le- Mi

«f

ES

atum Jujeratiouis: tunc enim legata eft remi

xdu

fio debiti, quam obtinebir faltem per exceptio-

Ws

nem contra heredem a&turum ; item per actio-

nem

N J

Dz Junr.

395

u

ln

n

"U

m contra heredem defun&i ad reddendum

;

chirographum: poteft etiam aoere ex /. Sicoz-

lb

'me

D

tendat. 28. ff. De fideyuff-, at judex perperuum

V

1j

filenrium imponat heredi defuncti; nifi tamen

P

t

tantum ad tempus leeata fuiffet non tam debiti

remiffio, quam dilatio.

büaw

Legatum 7/mizi$ dicitur, quando tertio le-

E

atur nomen; & operatur adminiculante cef-

I emdan

ITf D

fione faltem actionem contra debitorem. /. 1.

Cod. b.t.

S

ss

Eriam nomen paffivum poteft legari cre-

EM

ditori; quando utile eft lepatum, dum plus

p

RI UMOL

v. g. in legato eft: (ic debes alteri 100. fl.. tub

conditione , & eosdem 10co. fl. abíolute legas;

Argum

? Dl v

tempore plus eft; nam conditione nondum

impleta; capis roo. illos nomine legati. $. 14.

re alim

At f

Jufi. b. 1. . 29. ff.. De leg. 1. 1 66. in fin. priuc,

J] e e eg.Z.

r hpn,

l, n

Ita etiam dos, licet uxori debita, recte le-

gatur. $. 15. Jufl. De legat. Nam plus eft in

&ont u

fürc m

legato dotis, quam in actione de dote: cum

dos lepata a morte mariti ftatim praeftanda fir,

j hg*

TM

non legata intra annum interdum. /.uz. $. 7.

v. Exaílio autem dotis. Cod. de vei uxor. athion.

mll

Qols cor-

Quod Ulpianus in /. 1. $. 2. f De dote prele-

pata. Vocat co

i. TH

prafentis foluti

P. d

'isc.ium reprafentationis, h.e.

|

Si eadem quantitas fzepe lepata eft eidem in

i, d

TE

eadem fcriprura, tantum femel debetur, ni

modus legandi in qualitate, conditione, loco;

3mwm

tempore, cauía, variatus fit.

At fi in diverfa

nW&W

m

criptura, puta; 1oo. legati fünt in teftamen-

t0;

l

396

Ds Jvnx.

y ii

to, IOO. in codicillis , utraque fümma debe.

tur, nifi heres probaverit , voluiffe trantum

g bt

preit;

teflatorem repetere in codicillo; quod legave-

;—;UIE"

1

spn d 4

rat in teftamento. /. 34. $. 3. f- De legat. x. |.

12. jf. de probat.

ïjï«ïf] V g' ]

' ÍV. Jure vetere inutile erat legatum reli-

s; UI

&um ante heredis inftitutionem, & id genus

gr i

Modo valent

lnbl

plura. $. 34. 35. 36.. Jnfl. b. 1.

legata quomodocumque fcripta, etiam peena-

| ugn

j

lia, reli£ta pure, (füb conditione, die, quali-

tate &c., ubi conditio fufpendit obligationem,

1 m

ita ut non (tatim debeatur, donec conditio fue-

j hs

rit expleta. Valet item legatum, quando te-

tl

Anitit

Ítator erravit in nomine, pronomine vel co-

gnomine legatarii, dummodo de perfona con-

tvociln

Ítet. . Sed fi períona incerta fit, jure civili le-

afv

gatum nullum eft: licet (altem ex cequitate fü-

db rero

Ítüneant multi, in legatis piis. . Si cau(a princi-

dote myr

palis, finalis conditionaliter adje£ta, fal(a eft

dlmmn,

jt (dit g

legatum perit: alioqui cauía feu ratio impulfi-

j [

va falía non nocet, veluti fi quis fcripferit:

Cajo , quia me ab[emre megotia mea. gefft, 1o0.

i. ]tm

H /, /6).'-/7.'v

do, lego: aut quia ejus patrocimo capitali crimi-

ze liberatus [um. . 31. Infl. b. z. d. 37. $.2. F.

&Af

72. $. 6. ff. De coudit. €9 demonftr.

rf

V. Si res legata pro pa

periit;, mortuo

A

o

;fä.:no;em

teflatore, debetur pars fuperfles: fi vivo te-

.....

d

flatore, tunc, fi pars principalis adhuc fuper-

"pte

eft, etiamnum debetur; non vero, fi füperfit

Wx'z

pars tantum accefforia. Sic fi periit fundus le-

!

[

"t U

gatus, non debentur inftrumenta; quia accel-

ls

forium fequitur naturam íui principalis. Si

Xes

Á

Dz Junz.

397

j Wïd

u

j

res fuit legata in genere; v. g. aliquis equus,

E

non liberatur heres ab obligatione, fi unus ex

d &if

i

A

equis pereat, quia genus non perit, unde pe-

LR

l

riculum eft heredis. /Si vero res legata eft in

fpecie, v. g. hzc certa domus; periculum eft

d

AU

i

legaarii ; unde heresliberatur ab oblipatione

v& Pal

per rei interirum ; nifi pereat ob culpam &

Áoib v

,

moram heredis.

lm pan.

VL Legatum nullum eft; fi erratum fue-

0b qui

rit in corpore rei legatze, fi in perfona legara-

Witrn,

rii, Infirmatur autem, fi conditio non fit adim-

Wibl |

pleta; fi hereditas aere alieno exbauíta, fi pe-

ii |

reat res legata, fi leoatarius legatum repudier.

W o |

Amittitur legatum per ademptionem feu

ia

revocationem ex contraria voluntate, & ex-

üre a

preffis verbis, cum teflator coram quinque te-

ii

flibus revocer, duos tamen teftes omni exce-

il r

ptione majores fuflicere ; probabiliter quidam

& d)

arbitrantur; facto item amirtirur, cum tefta-

t ml

tor delet, obducit, cancellat, quse ante fcri-

rl

píera. J. 3. $. uk. &g 1. 16. ff De adimend.

af 1.

kgat. lrem fi rem legatam teftator doner al-

ij

teri. ]. 19. fF. eod. . Si rem legatam deftruat.

-

du

L65. $. f f. De les. 1. 1.88. $. 2. f-. De leg.

3. Aut inde faciar novam fpeciem irreducibi-

, m

lem ad

priorem rudem materiam. 4.]. 88. pr.

| WO

9 $& ul Si capirales vel graviffimee inimici-

huclipe

ti:e inter le

gantem & legatarium exarferinr. /. 5.

if

$. ult.. 1422. Jf- De adim. legat. 1. 9. pvinc. jf.

finds

e bis, que ut indigmis &c. ut fiquis alterius

pucie

vit infidias flruxerit, aut in cauía criminali

teíti-

qui j

n

398

Dzs Jun*-

yiricd

teftimonium contra alterum dixerit, G/ofi. a2

&if

m Ul

c. 13. De accufat.. vel alterum criminaliter ac-

"tl

[

cufaverit. /Vov. $0. e. 7.. &c.

iïli[llf

du

Amitüitur etiam legatum translatione vel de

m

períona in perfonam; ut, fundus legatus Titio ^

j

^

detur Cajo: vel de rein rem, ut, loco fundi

fip m

hJuo ID

dentur Io0. aurei: vel ut legatum pure datum

ji

*

i

"

cenfeatur deinde datum füb conditione , & vi-

ï

'J" 4

ciffim. In priore cafu, conditione non imple- |

"

ta perit legatum.

,?l

j

xel?xxüm

Denique transfertur legatum de eo; qui da-

re juffus eft, ut det aliis, v. g. duos habeo he-

agisq

tis t d

redesícriptos, Mevium & Cajum, juffi ut ille

feredesft

huic per modumlegati det fandum T'u(culanum:

jubeo deinde, ut non det Mxevius de füa par-

jNam um

1

te; fed Cajus de fua.

Si translatio non valeat :

ia

ut translatio, quia inutiliter facta, forte quod

»xerptus

ille; in. quem transfertur , fit incapax legati;

duiemy i

valet tamen ut ademptio, ita ut translatione ta-

0 ün]

li extinguatur legatum. /. 6. princ. ff. de adim.

d hi

vel trausfev. leg. $. 1. €9 [aq. Jufl. eod.

foctri d

h

t fs

VIL Datur in legatis interdum jus accre--

fcendi: hocjus contingit , cum pars herediratis;

jouris h

vel rei legatze, que in quopiam heredum aut [5

legatariorum deficit, attribuitur alteri heredi |*

ant legatario. J. 9. ff-. De fuiseg legit. bered.. Quan- ['timm

do deficit heres, cujus portio acquiritur cohe-

Natid

redi ex neceffitate ; ignoranti etiam & invito;

:

AUS

quia Jura non patiuntur aliquem decedere pro "t

parte teflatum , & pro parte inteftatum. ) 7- r

ff..De R. $. Sed dum deficit portio legatarii, | sl

legatario legatum habere nolente non accrefcit. |!à ig

regula- |

Dz Jonr.

399

mm' G'&f l

repulariter alteri legatario , fed revertitur ad he-

(TWRF Pa

rediratem.. Dixi; regularizer : nili fcilicet teftator

diferte velit contrarium: hoc autem velle prae-

m

fumitur de Jure , fi plures lepatarios fimulcon-

L

junxit. 4 33. ZDe legat 1.$. 8. /uft. Delegat. Quos

Ut

cafus füpra meminimus.

!d

Dico 17. De lepatis fzepius detrahitur

por-

line, d.

tio Falcidia. 77/7. /p. 2. t. 22. De lege Faleidia. ff

tttinp

li. 35. ?it. 2. €9' C. lib. 6. 1. $0. d 1. Falcid. $2

JVovel. 1. Eft vero lex Falcidia plebifcitum ,

d. |

rogante Publio Falcidio (ut Dio vocat) Tribu-

Bbins|

no plebis, quo cavetur , ut quarta pars heredi-

, i

tatis per legata forte exhauftee remaneat apud

Tifiine

heredes feu (criptos feu ab inteftato füccedentes.

Nam cumlege XII. tabularum liceret veltorum

1171

0 o t

patrimonium legatis erogare, ita ut crebro he-

foreqd

res Ícriptus repudiaret hereditatem tamquam

ia lod

inutilem , lara eftlex Furia, qua non plus quam

m t

1000. aurei poterant legari.

At quoniam lex

f us

i(ta eludebatur legando pluribus, fücceffit lex

l

Voconia, dictans, ne plus uni legaretur , quam

—— Eä'/habere.t heres, fed & tum plurimos vocando

d | egatarios, heredi nihil Yere emolumenti relin-

wmar!quebant; tandem lex Falcidia cavir, ne plus

4 lsii| quam dodrantem legare licear, quofemper quar-

i Qu| à portio bonorum heredi uni vel pluribus fal-

r oje| Và manear vel jure retentionis, fi poffideat , vel

ss I6l vindicatione , vel actione in fa&tum, vel con-

« Cleuone indebiti, inrerdicto

, Vüin.

uorum — legato-

ht

I

lgitur Falcidia eft quarta pars bonorum;

jj quam heresderrahit ex bonis defuncti, deducto

prius &re alieno, impenfis funeris, & pretio

ervo-

4co0

Dz Junr.

fervorum manumifforum , quibus relicta liber.

Jl

tas eft.. Si enim debita abforbeant totam here-

TT

j

ditatem , falcidia non detrahitur, nec valent le-

MAT

gata aut fideicommiffa. / Hoc de nomine, defi. ( 7///

nitione & occafione legis Falcidiae: nunc por. uf

tionem hoc plebifcito definitam curfim infpi. Idl

|

ciamus.

g m

i

L. Competit beneficium hoc heredi ultra

vt

dodrantem gravato: competit heredis heredi: |nis!

competit fiíco, fi hereditas| ei deferatur:non ve- |ainhs

ro legatariis & fideicommiffariis regulariter , ni-

m

fi heres potens detrahere quartam ; in gratiam

m

fideicommiffarii non derraxit.

ial

II Detrahitur de bonis, prout tempore -

Maim(

mortis teflator ea habuit:

nam incrementum -

Trebelan

vel decrementum poft mortem fpeétat ad here-

wtsertel

des. Detrahitur delegatis, donationibus po-

inltnt

tiffimum mortis caufa, nifi prohibeat teftator; jj

uti etiam fi legatum fit fpecialiter privilegiatum, — jsn

quale eft dos privilepiata. An a fideicommiffis

lmlifícg

!

patticularibus detrahatur falcidia, an Trebellia- «

p

nica, controver(íum eft.

Cottnm

III. Non detrahitur , fi heres de bonis lié- jeiti:

reditariis aliquid fürripuit aut. occultavit :

l fs flios

[

non confecit invenrarium debito tempore aut

1

ln

t

modo: fi heres derractionem remifit poft mor- j ..

m

tem teflatoris: fia judice monitus, intra annu

li &y

reftatoris voluntatem exfecutus non fuerit: fi

Ym

[j

'iv.

]

Íciens, vel in Jure errans integralegatafine pro- J .

u

teflatione folvit: tunc enim foluta non repetit [

STIQ':

nifi fit perfona, in qua ignorantia Juris tolerae |;

W

tur ; ut miles.

Dico IIl. Vg

i

Dr Junx

4oI

AUu

d

Md "bHuï

DDico I11. Affinis falcidiae efi Trebellia

nica.

B

— ifl. lib. a. 1. 23. De

hi

iL

l

Jideicom. beveditatib, £? ad

i.

$.C. Trebellian. ff. lib.

36. zit. 1.

C. lib. 6. ?. 49.,2d

il

$. C. Trebell. INovell. 39.e7

w,æ

f

i

i

108. De partis hujus

! Q

origine &affectionibus pa

ucahic adnotare lubet.

üm I)

I. Trebellianica in larpaacceptione confun-

ditur cum falcidia: preffe

fümpra eft quarta

ld i

ars bonorum per heredem

fiduciarium de fi-

"d ferd

deicommiffis fàltem univerfal

ibus.

'am cum

UW* beres dire&tus nollet

admittere herediratem ob

Wt |

nullam fpem lucri, eoquod caperetomnia fidei-

hmim

commiffarius , tempore Domitii Neronis Au-

ufli auctoribus Annao Seneca & Trebellio

QU t

Maximo Confülibus füffe

étis conditum eft S. C.

W "Tre

NCIS

bellianumVIII.Kalendas Septembr. , ut refti-

^' tuta ex teflamento heredirate ; &&tiones omnes

Tonfus

l

?^ tranfirent in heredem fidei

commiffarium. $. 4.

2* f .z neincommodumh

eredis fiduciarii effet ,

"wüegmmm,

jicommil

cujus nullum erat lucru

tn. Hac vero lege non-

'| dum fufficiente, imper

anre

2l* gafo & Pufione Confül

Vefpafiano Aug. Pe-

ibus, fucceflir Senatus

. Confuültum Pegafianu

m, quo permittebatur

n* ! heredi fiduciario detra

h: d T

here quartam e bonis ra-

tione fideicommifti reftiruendis.

poie at

Tunc ergo

onera hereditaria manebant penes heredern di-

poü m

redum, ni(i certa fipulatione; qus vocaba-

tta

Ti

"" für partis, & pro parte,

in fidei commiffarium

. pro rata oblipationes transmitteret.

He (tipu-*

TO

!^ "lationes videb

anrur pluribus captiofze: Unde

u15. TuftinianusTre

belliano omnem auctoritatem tri-

j

buit, vel potius ex duabus hislegibus fecit uni-

lt

J cam ; ita ut quartam füam heres femper habe-

[*

ret

402

Dz Junr.

ret falvam, actiones & onerainter heredem di-

i d

viderentur & fideicommiffarium pro rata; fed

j d

heres neceffario adiret hereditatem, aut omni-

E

[/

no poffet adire ipfe fideicommiffarius.

j' jreterea

II. Hoc jus competit heredibus omnibus,

n d x

etiarn füb conditione fcriptis non tamen regu-

sübcitü

lariter fideicommiffario, licet is wlterius roga-

rfriugn p

tus effet hereditatem reftituere.

Ante detra-

D

&ionem fübducitur asalienum: in detractione

TMM

attenditur non tempus mortis, ficut in Falci-

!

ij

dia, fed tempus, quo hereditas reftituenda eff.

16 N

In Faicidiam rantum computantur , qua haben-

^m

tur jure hereditario ab herede; fed in Trebel-

a

lianicam computantur etiam quae habentur ju-

t d

re legati , aut alio titulo; item fru&us temporis

ij a

intermedii, dum refítitutio fit extraneo.

]T. P

Ceffat 'Trebellianica, fi heres fciens, autin

|

stl g

jure errans totam hereditatem re(tituerit. . 9.

tde, t

. ulr. fF. 1. 10. C. De juris &9 fa&iignovantia. l. 9.

at p

C. Ad 1. falcid. 1.68. $. un. ff. -4d 5 C. Tvelell.

AChtrqy

liqui cum Haunoldo ar-

Quarmvis autem a

UR

bitrentur, ceffare Tre

bellianicam , fi teftator

p CMj

contrarium tarmnen

eam expreffe prohibuerit;

Ill

probabilius videtur.

Urenim

|Novell. 1. c. 2. .

a,

tult. autbént. Sed cum teflator.

C. Adl. Falcid., pro-

non tamen continuo jus

Paf

hiberi poffit falcidia;

A

iftud, tamquam correctorium,

extendi debet.

Vr

Qu

in jure veteri ne F.

alcidia quidem prohibe-

L

J

]. 15. . 1. ff. Ad l. Falc.

Quodfihe-

J!

ri poterat.

res a fideicommiffariis copi ad herediratem ad-

n

eundam poffit ,

$. 7. Jufi. de fideicommilJar. be-

Qd

:

ut quoad "Trebelliani-

N

ved. convegit omnino ;

cairà

N

Dz Junz.

L

405

cam melioris fit conditionis, quam heres qui a

"r

legatariis ad hereditatetn adeundam c

Km, ü[pmm'.

ogi ne-

4f

quit. $. 2. z2 f. De l. Fakc.

Preterea non pauci tenent; perdi'Trebellia

iibnsom-;;:..l

f

nicàm ob neglectam confectionem inventarii;

lr "

ficut ob caufam eamdem perditur F. aleidia. Sed

Ánte din,

contrárium probabilius videtur, quod etiam,

5

b

tefte Fachineo 4. coztr. c. 39. i2 pi. fecuta eft Ro«

n fa.

ta Romana, & Camera imperialis, teftibus Gai-

wüd

lio O/forv. 138. s. 14. & Mynfingero cegt. 3.

s.

elf.60. Natn conítitutio /Vovel]. 1. c. 3. $. 2.

ii

omifhionem inventarii punieris jatura falcidiae,

cum peenalis fit trahenda non eftad Trebellia-

lat j

nicam. /2i2.c. 1 5.De À. 1. in.6. Ita Molinazrad.a.

J

lIsl

di[p. 319. z. $. Haunoldus, Fachineus &c,

III. Poteft pater filium fideicommiffo uni-

j5 t

i 1

vetali gravare vel abfolute ac pure; velcondi-

m

tionate, ut cum filium heredeim inftitutum jü-

M

bet poft mortem alteri hereditatem reftituere;

&mbdt

cenfetur eum ravare fideicommiffo fub racità

[ i

conditione, fi filius fine liberis decefferit. À.

( (me

|

3o. C. De fideicon.

uoniam autem filiis por-

——

tio fua lepitima debita relinquendaeft fine omni

TIPTY

I

W-?Pw' |

onere 7. 30. C. De

A

inoff.tefl. heredi item fiducia-

|

tio licet fibi fe

rvare ex fideicommiffo quartam

Yi j5

Trebel

lanicam; difceptatur, utrum filius fidei--

li deþeïv

|

commiffo univer(ali oravatus. poffit duplicem

n)ïOI'*

uartam deducere ; íc. fuam legitimam ; & Tre-

ondühe- |

;

ellianica

m? Quamvis autem id negent illuftres

d Theolog

i & JCti: affirmantem tamen fenten-

yin

tiam pro

babilius tuentur seque przftantes viri

Trebeüiaä

&um Haunoldo zr. 7.c. 4.cozzr.2. eamque Man-

€ à

ticà

Dz jun&

404

gred l

tica De conjeBturis ult. vol. l. 7. tít. Y1.1.6. Soci-

p

ii

10X

jl

num juniorem adducens , ait; effe communem,

& per totu

m orbem, tamquam Evanpelium

j

obíervari.

Nam cum jus canonicum c. 16. c?

jwi

Iftt

aicam, 1

x8. Deteflamn.. dittin&te pronuntiet, filium fi-

|

deicommiffo uriiverfali pravatum pofle dupli-

j Trebel

L

cem quartam deducere , ftándum eft hujus de-

cifione, quandoquidem jus civile hac in refüb-

em d

qqa j

obícure loquitur, juxta regulam communem

ex c. r. De N. O. N.

il

gb

Deinde jus ad portionem Trebellianicam eft

ius detrahendi quartam ex bonis qua fünt ia

i t

hereditate, & reftitutioni obnoxiis. Zfrg. /. 68.

Jj t

tioa t

ff. Delag. 2. £? 1,62. pr. ff ad $.. C. Tyebel. At-

milliriord

qui legitima nec continetur in bonis heredita-

tis. ZIrg. l. 14. dn f. princ. ad l. Falc. nec in bo-

duium, Q

nis reftirutioni obnoxiis.' /Vov. 39. c. 1. 22 pr.

fitere .

Praterea quivis creditor, fi heres fcriptus

um pr

& fideicommiffo univerfàli gravatus fuerit ; an-

T

te aeftimationem bonorum ex quibus Trebellia-

nanürgïn i

(h. ]

Bica eximenda eft, deducit füum debitum. /4tg.

"

&lit lr

]. 5. C. ad $. C. Telel. & 1. 8. C ad L Palc. Er-

go etiam heres fuam leg

itimam, qua non do-

pf

num liberale defuncti, fe

d debitum eft. 7. 36.

d.

$. 2. C. De inoff. 16fl. INovell.

18. 22 prefat.

ïfwel j

Poryo heres prelegata ;

licet beneficio te-

] fs

ftatoris obtentanon computat in

falcidiam. . 4 | ;

ff. Ad l. Falcid. Ergo multominuslegitima come | ciai

J dingis

putatur in Trebellianicam, cum haec ex SCto;

illa ex eequitate juris naturae pr

omanet.

m

C. .Ad S.C Tre-

T

"Adlec cum l. 6. u f. princ.

bu]l. Zeno preceperit, ne filio

fideicommillo

i a

grava'to

Dz Junr.

40$

UI

ravato redditus in Trebellianicamn computaren-

"t

tur, mox jubet idem in retinenda legitima ob-

t

tinere.

D C;ïxæ

Denique fiis qui habet jus deducendi Tre-

mff» "H

bellianicam, fuccumbens in querela inofficiofi,

1 i

falva 'Trebellianica, folum perdat legitimam.

| f[l bl)jlþl(!

1.8. . 14. ff- De mmoff- teff. — Ergo fi non fuc-

lcire

cumberer,; & Trebellianicam & legitimam ,

confequenter duplicem quartam deduceret.

TU [

Qlhj. £. cont. 1.concl. Etiam fideicommiffum

tamd

L

particulare eft donatio rei particularis a defun-

SKI

n

&orelicta; ergo nihil differt alegato. &. Diff.

Y

"i. fideicommiffum particulare eft talis dona-

Til

tio a defuncto immediate & proxime fideicom-

Yi hd

miffario reli£ta N. mediate per heredem fidu-

k n

ciarium, qui illud rogatur aut jubetur alterire-

l !))[lï

ftituere C. Silegatum a teffatore ipfo vivente

ts frpus

interdum praeftatur , fecundum 1. 22. f. De le-

sftent, d

Qet.2. non tam cenferur effe lepatum, quam

WT

tranfire in donationem inrer vivos.

Bium, Af

Ob;. Il. Si dominium rei legatee ftatim ab

'/; A'//f' Er':

adita hereditare tranfit ad lepatarium, ergo hic

V on (t« .

poteft legatum füum ab herede morofo vindica-

*d?v 136- ;

Ie. R. Diff.[eg. quando legata eft res certa &

H

in fpeciej juridica, vel individua, fecundum

yfio t

philofophos, poteft eam vindicare C. fiin ge-

Va 4

nere,

V

. IOO. floreni, non determinando

U

quinam fint N. — Quapropter lepatario dantur

:ï « h

actiones diverfa, corfefforia pro folutionibus:

vindicatio ve? pro rebus corporalibus in fpecie

ïyï'y,afre-

legatis: proomnibus actio perfonalis ex feffamen-

Item

o

?0« vel aequivalente, puta, codicillo.

gravato

e 3

actio

4

oe6

-

Dz Junr.

actio hypothecaria, qua habet hypothecam in

jedem d

ornnibus rebus defuncti, non tamen in ipía re

lepata, quia rei noftre pignus nequit effe 7 45..

dinonet

fodum:

ff. &« K. £. & pignus exunguitur dominio fu.

perveniente. Cum vero lepata non debeantur;

« ln

emti

nifi deducto ere alieno, ideo ifta hypotheca.

rjaeftirregularis, ita ut nec ad hypotheca.

giliam

j a

rios, necad chirographarios defuncli credito-

res pertineat lepgatarius.

gt

ao

OLj. I11. 'Tutor incertus nequit dari; ergo

etiam nequit legari perfonz incerte , licer haec

r

€x certo eventu determinetur.

E. AV. Conf. n

ht

tutela exigitur induítria perfonz , ac pupilli re-

d

fert, ne incerti & ignoti bominis cure com.

il gl

mittatur , de cujus fcilicet fide , diligentia, mo-

domyniom

ribus teftatori non conftat, 7. 28. /f. De tefflam,

vemjifop

zutela. "l'alis ratio quoad legata non habetur.

jnmnpra

Go d

Ob;. IP. Legatumreialienze reprobaturc. 5.

tsnonid

De tefíam,. Ergo nequit legari res aliena.. &« ex-

plic. A4nt. reprobatur ita, ut res aliena invito

tientm i

domino detineatur C. ut redimatur, vel pre-

lus

ftetur zeftimatio N. fatis indicatur c. f epi[copus,

hat

TO

XII. 4. 5. valere legatum rei alienge ,. fi. aefti-

matio folvatur, aut res alia ejusdem valoris de-

t

tur. Deinde eod. v. 5. dezefjam. merito repro-

ia

batur legatio rei ad Ecclefiam fpe&tantis, & qui-

m

dem citra compenfationem facta: cum eriam

LO

jure civili fpecialiter prohibeatur legari rem

fesin,

pertinentem ad Imperatorem.

Preterea; .

du

ut Haunoldus re&te advertit, au&tor capituli

tun d

laudati eft Gregorius M. , hic reprehendit fa-

Titntur

of d

&um epifcopi retinentis rem alienam in iis cit-

cums

Dr Junr.

407

n

VMIT

I

cumftantiis, in quibus iniquum eràt pravari

f

Vi

l

heredem ad rem prafítandam, aut folvendam

ul

Ü

eftimationem : nam legatum pertirebat adaliam

Ecclefiam: heres vix reliéctam habebat con-

OE

k;;

ruam füftentationem: legatum erat factum fe-

Pä ) D

N

ulrure gratia, adeoque contra ordinationem

]u

f

ecclefiafticam ejusdem Gregorii M. , ne quid fe-

d rj

i

f

i

pulturee cauía acciperetur.

Ergo non poterat

lex civilis de valore legati rei alienae ad hunc

lr

4]; 6p

cafum extendi.

tl

i

Iuft. x.. Legato acquiritur dominium , ficu-

M |

ti hereditate; ergo ficuti nequit inftitui aliquis

hpins. |

heres in re;aliena; ita neque legari resaliena po-

Qr u

tell.. $. D. 1. part. " 4ntec. Legato acquiritur

Milb . |

dominium rei propriee C. alienee f/4. fi heres

DT

rem jufto pretio emptam legatario praftiterit C.

d

fi non praftiterit N. . Deinde non eft par here-

ag

|

dis ratio &legatarii: nam heres directe inftitu-

RD ul

tus non haberet , a quo peterer preftandam rem

i I

|

|

alienam aut ejus aftimationem , quam tamen

j p

legatarius petit ab herede.

Quo quidem

fs

in cafü teftator de re aliena non difponit quoad

Zr

translationem abfolutam dominii, fed cum hac

ginide |

conditione, fi heres rem redempram legatario

o

preftare nequeat, faltem ut ejus eftim

gtiqnem

; Ui

ei teneatur preftare.

um etam

luf.2. Nequit legari feudum, ergo nec

u i

res aliena, — g. /V. Cosf. Sine confenfu domini

ire&i non viderur feudum in commercio hu-

at

qr a

mano effe, perinde ac praedia Carfaris non re-

putantur in noftro commercio, quia fine ejus

du

p

confeníu diftrahi non folent. Zl. 1. Zeud. tit. 8.

Q

Sjo

LCcA4

408

Dzg JvzE

£7 ]. 39. ff. de legat. 1. Aliud eftin emphyteufi

Igg;piruli;fe

faltem quoad zeílimationem; que adhuc ea ra.

jine rele

tione in commercio humano eft, quod ad ejus

r

muüumm

1ij, (u0

alienatiottem videatur (üfficere infinuatio domi.

»

no facta, & exfpectatio per certum tempus.

gii

300 eXtT

Jufl. 3. Non valet le

atum, fi tibi tua reg

Ti porür (

ropria legetur, faltem

j

fpeciale commodum

r s

'

ior, (

inde non reportas; ergo nec fi res aliena ter-

tii fuerit lepata, valebit.

E. V. Conf. Quod

U

ruum eft, tuum amplius fieri nequit; quod

piust

alienum eft, fieri tuum poteít. — Quare licet

: a

vivo teflatore eamdem rem tuam alienaveris,

m t

non debebitur tibi eftimatio: quia legatum,

! rie n

quod initio non fübfiflit , tra&tu temporis non

^giinum

convalefcit. $. 10. /7/?.De leg

at. l.1. ff.devegula Cae

ht im.

zoniaua. l. 29. fF. De R.9J.

ando autem dicta

E A

l. 1. ff. de veg. Caton, dicitur legatum tibi deberi,

iifttrm

inimi d

fi vivo teftratore fundum tuum tibi legatum alie-

naveris, non füpponitur fundus pure lepatus

ag

fuiffe, fed (üb ea conditione, fi vivo teftatore

iif

ipfüm alienaveris.

R

hia

OLj. P. Quando teflator in proprio nomi-

lal

ne errat, non valet inflitutio heredis, legati &c.

-Jrginama

ergo etiam quando erravir in nomine legatarii,

g p

non valet legatum.,

Y /V. Conf. Exror alieni

Pt

nominis poteft effe juftus, non vero nominis

MR

proprii, fapir enim hoc ftultitiam.

dl

Qj. FT. cont. 3. concl. In textibus c. 15. £

fl

18. Deteflam. filius non pure, (ed füb conditio-

—1

h

Vr

nero

atur reftituere ; ergo fententia $. 3. eozc).

TU hr

adducta non procedit in cafu, quo filius pure

]

gravatus fuit. g V. Cozf. Quamvis memora

ü

l-

W

Dz Jonr.

409

ï*"*'mpfureu

|

tis capitulis fermo fit fideicommifforum füb con-

TM

Áv

df

ditiione relictorum, in hoc tamen Pontifices

T

T

LUS*

mlll]]m i

(])

vim argumenti non ponunt, fed in ratione uni-

ver(àli, quod legitima gravamen non recipiat;

mm ("ïfm

& quod extraneus quilibet deducere Trebellia-

ltss

nicam poffit: quae quidem rario in fideicommif-

E uT

4lep .

fis pure relictis valet, & in iis, quibus legitima

deberur, cujusmodi fünt nepotes,

f Qui

Jnf. 1. Filiusfamilias fideicommiffo univer-

li quo]

fali pravatus reftituere dodrantem tenerur. ; 6.

Iu fce

priuc. C. ad S. C. Trebel Ergo duas quartas ne-

lt

l

quit detrahere.

R. Difl. dnt. 'Tenetur refti-

lii

tuere dodrantem ex reliquo poft detractam le-

TT

gitimam C. fecus N.

Si filius ita gravatus;

gl

ommibus modis vetenta quavta pro auGlovitate Tve-

m d

lelliani $. C. noi per imputationem veddituum (licet

Ti dber

foc teftatov vogaverit vel quffevit) fed de ipfis bouis

pumde

bereditavis dodvantem ve[fituere teuetur ; juxtad. l.

Ut hs

confequens eft, non ideo illum excidiffe jure

iotehtoe

legitimaefüge deducendae , quod quarraipfi T're-

bellianica ab Inperatore tribuatur.

m f

Iuf.2. Res eadem duobus titulis lücrativis

hst

2

acquiri non poteft; /. 159. De . 9. ergo filius-

Á |

fam. non poteft quartam duplicem acquirere

or dieni |

jure legitime & auctoritate S. C. "Trebellian.

qomuns

3. V. Conf. Filiusfam. duas portiones quartas

duobus diverfis ex titulis adipifcitur, fed & le-

1j 15.'5)

gitimam non ex titulo flricte lucrativo deducit;

; n

quippe ei ipfi tamquam as alienum ac debitum

dTILU

Jure natura obvenit.

Bs

Ijf.. 3. In Trebellianicam imputantur , quce

g m

a»entur jure hereditario /. 91. ff. de 1. Falcid.:

u

e $

atqui

410

Drz Jonx.

atqui lepitima habetur jure hereditario, /Voo, |;, !

115.c. I.: ergo & hec in quartam Trebellia. jj ia

nicam imputatur. X. D;f/. min. Legitima jure 4105

hereditario habetur (ine onereC. cum onere N, 0*

Explicatio aperte habetur /. 32. C Deinoffic. 1efl, i 06

lei Ml äpf

ARTICULUS.-.VHL

aj od

g um

De Succeffione ab imteflato generatim.

P.

MTO:z. Cum herediras dupliciter deferaturs

(j gt

tum ex teftamento, tum ab inteflato, du-

arüety

plex etiam datur fucceffio: altera fefflamentaria;

j g

'

pro heredibus teftamentariis , de quibus hacte-

sj

r

!

podem n

nus egimus, altera /egizima pro heredibus legi--

timis. Vocatur heec /egitima , quia eft a fola le- : (v

gefine facto hominis vocantis, fine ordinatione J« ]

n

teftantis: cum econtra herestaftamentarius hoc:

2 1

P inte

folum fenfu fit lepitimus, quod lepibus non.

panbus u

repugnet.

J Hratm

Dico J. Succeflioab inteftato eft facultas feu n ii

jus acquirendi hereditatem a lege delatam citra | j (f

expreffam hominis difpofitionem. — Hereditas m

ut füpra diximus, eft jus üniverfüm defun&ti; J/rs gj

in quod fücceditur. /. 24. F. De F. S. & l. 26. j

f-.De R. 3. Inreftatus Jure Romano decedit,

Tdtiti n

qui automnino teftamentum non fecit; aut non

jure fecit, aut id quod fecit, ruptum irritum-

que factum eft, 'aut fi ex eo nemo heres exti-

Jnram s

tit. Prigc. Difl. De beredit. que ab inteft. defer. l. 1.

2 lm

Jf. De fuis €9 legit. beved. l. 12. C. De teflam.. Ex

-randmy

quibus conftat, inteítatum obire eum ; qui no-

'ani,

luit teftamentum condere, aut morte preven-

tu

Dz ]U'RE.

41I

"W|, ms, aliove cafü impeditus non potuit,

aut

UH eujus reftamentum jure eft invalidum, forte

"i quod folennitate neceffariadeftituatur : aut cujus

Q

i

teflamentum ex poftfacto , puta , ruptione, irri-

i

taione eft infirmatum: aut fi heres fcriptus

non exiftat, aut fit vivo teftatore mortuus, aut

. deficiat eonditio ; füb qua fuit inflitutus, autob

117

. fpem exiguam lucri hereditatem adire nolir.

. Dico 1. Succeflio ab inteftato alia eft civi-

Ü lis, alia pretoria. — Civilis íeu legitima habetur

"^i immediare a jure civili in fpecie fic dicto, quo

:f;ammmia,

, perinet petitio hereditatis: Praroria habetur

b

a jure pretorio , & dicitur bonorum poffeffio;

tl

qualem tantum pretor dare poterat. Hoc ju-

dl

re füccedunt liberi emancipati in teftamento

w* preteriti. Fuc quoque pertinet füccetfio fzu-

w* as ab inteftato in fe

udis, ffazutavia a parti-

Jsx) cularibus ftatutis, comvenzionalis & pathitia.

Eft autem naturalis quedam convenientia

&i pro fücceflione ab inteflato: nam ut habetur

uni) [ ulr. C. Quorum Lozor. confanguineos prudene

Hiis; tium omnium refponía & lex ipfà naturze füc-

&i ceffores facit: liberos item naturee fimul & pa»

(/ . ! rentum commune votum ad bonorum fucceflio-

ixil; nem admittit; ut . 7. ff. Unde lileri &c. enuntia-

at

not

tur. Prefümptio enim eft, pro füeceffione li-

|

ii

berorum ita velle plerumque parentes, cum

wsU9 moriuntur, pro quibus ramquam pro fuis mag-

Afi/^.. mo labore füa coacervant. Accedit favor con-

(&^ fervandarum familiarum, qui expofcat hanc

,0'* confanguineorum fucceffionem in hereditatem

d

»

illorums

V

j

412

Dz Jons.

if

illorum, qui fine teftamento cnndito deceffe. nHh

runt.

Opc [X

& f;';h

Quoniam vero hec ab inteftato fucceffio à

convenientia tantum , non a precepto juris na«

f!

ij

(

ture proficiscitur, magis proprie juri gentiu

tribuetur, ut prima & generalis rerum divifi

pFO

p

& id genus alia: juris autem hujus determin

( fis

tio & explicatio uberior erit juris civilis& prae

T.

q

torii. ]. 3. ff. Pvo focio.

od

Dico £il. In dubio,

dum unus præt&ndit( L

QM

fücceffionem ab inteftato, alter hereditatem ex. 1

teflamento fibi depofcit, hic poflerior proba. u1

re debet teftamentum a defuncto fuiffe condi. o

tüm; cum prior tantum probet, íe in grad

cih

füccedendi proximum effe: licet hic fi teftamen. '

ieit p

OTCU

tum exhibitum fuerit, ejus vitium oftendered

beat. /ra Majcavdus , de probat. volum. 2. concli

Jl

jf

Eu[lä [

937. Harprecht ad pr. 5j. de beved. que ab inte

9. ult.eg plurimi DD.. -

d.

Prob. ]. Hereditas defuncti, qui nec frae li

tres, nec filios fratrum reliquerir, fpe&ar ad mueir

cognatos a latere viciniores, fecundum JVovel- (tsprai

lam 118. c. 3. $. 1. ergo propior gradu habet ia

intentionem in jure fundatam , qualemnonh

( /W [

ii

bet mere affirmans factum effe teftamentu

atqui habens intentionem in jure fundatam

j

ber eft onere fandandi. ]. 12. F. £? 1. 16. C Dt j t

probat. €9 L.9. C. de bis, qui accuf. pof. . Exgo

IT

|

rob. 1. FaCta non prefümuntur, fed allega

Ri

debent probari. /. 1. C. de probat. 1. 0. C. D

A

ii

zon Wwum. pec. l. 9. C. de collat. preefevtim . ea[ liog;

qua folennitatem extrinfecam exigunt. gt ;

4-11

4

Dz jonz.

413

Wtj

. 13. $. ult. ff. De publ. iu vem a. — Atqui con-

fe&io * perinde ac contractus, eft factum fo-

lt

Áns

N

iij 1

lenne , & factis folennibus accenfétur a Juliano.

:

mflïi f

]. 7. $. ult. F. De curator. furiofo.

[ n Mün

Coufirm, Qui dicit; adverfarium fuum ab

Jnm

diquo jure prohiberi, debet probare. 4 5. ff

If

JDe probat.. atqui hoc dicit, qui ait; prohiberi

Tsl Dr

alerum a fücceflione ab inteflato per factum

teflamentum; ergo teftamentum factum deber

reted

robare.

Nec fücceffürus ab inteftato opus

um

habet probare fundamentum íüx intentionis;

,

quod requiritur 4 4..C. de im imfegr. veffitut.

füfe i

nam cum habeat intentionem in jure fundatam,

ii

hoc ipío füg intentionis fundamentum fuffi

i.

cienter probare intelligitur; quod non probe-

Qlendreds

tur contrarium.

11

Dico IF. Jure communi non valet füccef-

uizj| fio pactitia vel conventionalis tam affirmativa

- de hereditate fibi acquirenda, quam negativa

imh de hereditate repudianda , fi hereditas fit ho-

1

r

minis certi viventis: valent tamen aliqua ex fta-

l

yum J

. tutis particularibus , & jure confüetudinario.

av$ 4. concl. conítat ex ]. 19. C. De pa&lis. €9 1.

ni lab

empondt-

$. C. De pa&. comvent. ubi pactum | affirmati-

amentur.

vum, quo quis vendir hereditatem, quam fpe-

miurm )

rat fibi obventuram , reprobatur pro utraque

liC

contrahentium parte: negativum vero, quo

j

filius aut filia renunciant hareditati paternz,

d

g

rejicitur 7. 15. C. De pa&lis, & alibi. Vide etiam

lnl

',

Tridentinum Concil. féff. 25. C..De vegularib.

yeit &

"

Ratio autem erat: quod cum viventis non fit

"hereditas, ei etiam rznunciari non poffit. Item

nl A;E

quod

414

Dz Junx.

i j CUjUw

quod paéta talia viderentur dare cáufam ftruen.

gf 0

di infidias vitee aliene ab illis , quibus vendita

l

qye con u

fuit hereditas, aut quorum gratia heredirati

t

du iqm

renunciatum eft, Unde licebat vendere here

nimoro

ditatem poft mortern teftatoris, aut ejus, d

m fm

jl

cujus hereditate agebatur. — Videtur item val

&tlt

J

f

re pactum affirmativum ; quo agitur de fücce- -

jur s

dendo alicui indeterminato; vel de heredirate

rf

a quocumque obventura:. quia fic (àltem ceffat

1. d

du

fatio finalis lepis, puta; p

ericülum qptand'i'

j

aut captandi mortetm alienatm.

sl Y

NU

Militi tamen in procinctu verfànti permit- |

l

tebatur cum commilitone p

acifci de obventurá '

;

fibi hereditate. 27 19. C. de pa&. Poterat etiam

egatï)rïms Igutt"

ZT

iniri tale pactum , confentiente illo; de cujus |

hereditate pactum affirmativum conficiebatur.

2 k

pilto

l. fin. ibid. Denique tale pacturn juratum fine

TET

vi & dolo probabilius valere vidétur : quod

z

npt i

faltem ex virtute religionis fit fervandum.

t lm

Pavs II concl. manifefta fit inductione. Vaà-

lide enim renunciant fili;e illuf(tres hereditati "

xentae d

Mil

paterng, accedente tamen plerumque jurejü-

rando. Ineuntur pacta dotalia de mutua cor- |

Md

UET

jugum fücceffione, & ea vel per modum actu

zj

Ez]

'

!

inter vivos & contractus ,

vel per modu

WT

d

a&us ultima voluntatis & fucceffionis. Pan«

gunt feedera confraternitatis familiee illuftres 2

Wnef N

ac principes, Imperatore confentiente, debo-

nis etiam feudalibus in eventum , quo una fa-

Atf v

Cs

titre,

inilia penitus exfpiraverit, alteri ceffuris.

nunciantes interdum refervant regreffum ad

m D

jereditarem in eventum , quo linea vel ftirp n

a iqua,'

Dz Jvnx.

r

41j

o

&i aliqua, ín cujus favorem renunciarunt, fuerit

"

AUR

li exti

n&a, quod pactum dicitur fufpenfivum.

4

De jure confuüetudinario valet unio prolium,

LU

,| V€

l pa£tum inter parentes, eorumque e diver-

5

;|fo matrimonio fuíceptos liberos, de eequali,

li

vel etiam mutua invicem fücceífione coram

TA

competente Magiftratu conítituta.

du

Ülj. cont. 3. concl. Flereditas poteft vendi;

ergo valet füccefTio pactitia feu conventionalis.

Vrl

!j OPW |

. Dift. "4ut. Hereditas jam delata poteft ven-

diC. hereditas nondum delata N. fcilicec de

»,r&mm.

jure ftri&o. Ita etiam teílatore mortuo heres

legatariis poteft remittere F'alcidiam.

[

t

Infl. 1. Licet pacifci de qualibet re hone(ta.

ht

Mtoto tif. De pa&.. ergo etiam de futura heredi-

xj tate. — Be. 2V. Copf.. Pactum tale repugnaret. &

sss Juri publico; quod non pactis, fed ex tefta-

ii gj Inento aut ab inteftato hereditatem tribuit, &

d fepugnat utilitati publice , cum pactum hoc

hins anferat liberam facultatem teftandi, &videatur

; ii fecendere defideria imminendi vitee alienee.

1

J j

sj«

J

/[l. 2. Hereditas defertur inter conjuges

IU QOT

.pactis dotalibus: atqui pacta dotalia valent de

lum us

jure civili. Zor. £. ff. de pa&. dotal. Ergo jure

*

i CVil fcripto valet herediras pactitia. E. Diff.

s 92 27.... Defertur paétis doralibus conceptis per

,modum actus inter vivos C per modum ulti-

; Y

fs

i ,me voluntatis N. Valebant fcilicer per mo-

um donationis v. g. propter nuptias , aut fi-

p l]

(iri

mili ratione, licet executio differretur in tem-

pus mortis.

Differentia autem inter utrume

ouin d

n

g

df

que modum eft, quod, cum pacta dotalia in-

euntu£

m

416

Drz Junr.

euntur per modum actus inter vivos, fapiant

; H(

naturam contraétus, unde ab uno folo revoca.

jgur quo

gmpitino J

ri pro libitu non poffunt: poffünt autem,

per modum ultime voluntatis

de mutua Iuccef-l"

g a

]

fione inirentur.

Ti

i d

ARTICULUS X.

TTTE

gsclnem:

1,01.'do fucceffiouis modevuo juve potiffimum.

p

1im r

Qta 1. In arbore confanguinitatis alia eft li.

N

nea recta , alia obliqua.

In linea recta.

Mu

alii funt deícendentes, qui defcendunt de patre. m

& matre, ut liberi; nepotes &c., alii afcendene |mirem

tes, qui aícendunt, ut parentes, avi&c. In jríti

linea obliqua fünt traníverfales & collaterales,.

ts

N j

v. g. fratres germani ex eodem patre & ea-

dem rmatre; uterini ex eadem matre & diflin-

àt ln

/?r'mig

/

| i

ii

btl

&b patre; confanguinei ex eodem patre, &

diftincta matre. . In hac arbore flipes eft ille ia

truncus, unde incipir computatio. Compu-

il

àp

j

A: d

tatio autem graduum divería eft. . Gradus con-

|

Íanguíniratis in linea recta afcendentium & hat

li nf

defcendentium utroque jure canonico & civili

eodem modo computarur ad füccedendum.

» QUpd

Ht i

Regula eft: 7or funt gradus i linea vela, qu

fuz gen

E

evatiomes , velquot [umt pevone genevatay

m üty

una [cilicet demta.

In lateralibus aliqua eft di

I

M

verfiras: jure civili omittitur gradus primus

inlettascq

lateralium. . Duo fratres fünt in gradu fecun- iij

do: deinde tor funt gradus confanguinitatis) «;

quot fünt perfonee collaterales , demto ftipite

llj

per quem junguntur; qui ftipes non numera-J'tny,

fur*

Dz Jvnz.

417

WWGW

tur.. Hatc quidem compuratio utroque jure

hn

11»1 I /«2:

fervatur quoad fücceffionem.

Altera autem

A

ts í

computario juris canonici adhibetur in ratione

"ii

ineundi matrimonii , in qua non fingule per-

I

Íonze , fed duz conítituuntur in uno pradu; v.

. frater & foror in primo gradu quali.

[

IVora [ Agnati in jure ftri&te dicuntur illi,

|

qui per lineam mafculinam fünt conjan&ti: co-

7717

gnati; qui per foeminas & lineam fcemininam:

af

cum olim obfervanda eflet differentia inter co-

lt teh

[

ï

Aft hoc di-

gnatos & apnatos in lateralibus.

müm

l

l

Ícrimen non amplius attenditur, fed omnes fi-

lidenin,

l

|

mul vocantur confanguinei, excepta fücceflio-

as b

ne feudali, ubi regulariter fuccedunt apnati,

Oltnls

!

|

exclufis copnatis.

p

Nota ]4[. Varii hic fpe&tantur liberi: alii

Te ll

funt legitimi tantum, & lege fola tales: alii zz-

npit

purales & legituni fimul editi e. matrimonio ju-

s d

fto, faltem putative tali: alii zarurvaler e concu-

N

ina; & perfona foluta inftar concubinze habi-

r

ta nati: alii /purij e meretrice fe paffim profti-

(jji| tuente: alii zefzrzi e copula inter.perfonas in

i4oi linea recta fibi invicem cognatas, aur inter a£-

snüm üneS, qui parentum liberorumque loco fünt,

d qui. UE inter vitricum & privignam: alii Zzceffuoft,

« €copula inter perfonas in linea recta tranfver-

qidiü, fatam propinquo pradu conjunctas;ut matrimo-

ispi, nlum intereasconfiftere nequeat: alii edu/evizi,

)

sii| exadulterio: alii facrilegi, ex religiofo vel religio-

]

,

anpn

;; &5 autex initiato ordinibus facris. In jure cano-

a. Rieo adulterini, inceftuofi, facrilegi vocantur fpu-

g,5 Pl exdamnaro coitu nati. Alii denique funtafz

j

IT2

Dz Junr.

418

fities, ut privigni refpe&tu vitrici. - Liberi lepi-

ul

uninm

timi rantum funt errogati &adoptati. — Pertinent;

"

etiam huc Jegitimati potiffimum per fübfíequens

!

[

"v

,j dioà

f

matrimonium, quz pleniffima eft legitimario, "

Nota IF. jus vetus rigide procedebat in //!/^

fucceflione. ab inteftato.

Admittebat.—fi. /////

fium (üum non emancipatum: rejiciebat con. 2757

I]

jun&os per lineam feemininam. ^ Poft|agna- r

ly

'

tos, rejectis omnibus aliis, etiam uxore, voca- | 1*

i

bat ad hereditatem filium.

Cum is proceden. |//

di modus iniquus videretur Pretori, nec ifle iU*

hereditatem dare poffet, dabat faltem bonorum «t

poffeffionem , v.g. liberis emancipatis, fami--

ii il

furar st

nis prater forores remotioribus &c.

Imperator Juftinianus reformato toto jure

*mul s

jl

antiquo, tres potiffimum fecit ordines in fuc-

ceffione, fcilicet defcendentium ; afcendentium,

igui, q

a latere conjunctorum confanguineorum; qui-

ào, w prà

Ultimo loco ve-

At tent

bus additur ordo conjugum.

nit fifcus, jureregalium, nulloherede exiftente; isutb

hereditatem ut bonavwacantia occupans.

Yl

-INota F. Bonorum poffeffio eft hic jus pro« «j ii

fequendi & retinendi patri

monii defunéti de ju-

um

re pretorio competens. Unde fücceffor uni-

ii

verfàlis civilis vocatur heres, profequitur he-

Áamí

reditatem petitione herediratis: fed fücceflor zij

pretorius vocatur poffeffor, profequitur here-

ETU

ditatem actione, qua dicitur poffefforia here« i t

ditatis petitio. — Vide zzz. . De petir. bered.

Atspefm

Bonorum poffeffio alia eft contra tabulas; is«

fc. teftamenti, olim neceffaria liberis emancl«

E -

Àt r

rl

patis, a patre præterjtis,: alia juxta vel fecun-i

»

[Ds Juns.

419

A r

dum tabulas, qua. teftamentumm jure civili

UM

zuptum in nonnullis cafibus jure pratorio con-

d

]i

valefcit: alia ab inteftato, queea ratione fucce-

:

Hf

dentium vocatur .Uzde lberi, Unde legitimz ,

'e T

Uude cognati, Undevir 2 uxor... Vide titt...De

H

lowor.pofes. Potleffio edictalis dabatur ex edi-

Id

&to pretoris perpetuo: poffeffio decretalis tri-

Ilj

buebatur cum fingulari caufze cognitione a vi-

T0f6, ytg.

vo pretore. /. 3. $. 8. ff De bonor. polféffronib. l.

HDrocedn

2.$. 1. ff-. Quis ordo in bonov po[fefJ. . Ut, ventris

t ile

momine, dum mulier fe gravidam dicebat, &

w]

ventris nomine poffeffionem petebat. Z ziz De

nis, f

ventre i2 po[JeJ. initt. Vel Carboniana ,, quee da-

X

batur liberis impuberibus , quibus de ítatu fi-

p t

mul & hereditate queeftio erat mota. /. 1. pr.e9

yünei f

].3. $.3-ff- .De Carbon. edi£ : Vel litis: agnofcen-

fendents

degratia, quee datur filio emancipato exhere-

tom;qe

dato, vel praeterito , ad confequendam facul-

imoxoy

tatem intentandi querelam inofficiofi , quam

ais

alias non habebar. /. 6. $. 2. fF. De inoff-. teff.

15

Aota 1. Succeffio ab inteflato vel fit in

:

licip

capita, velin flirpes.

Succeffio zz capita fit,

i

quando tantum atrenditur numerus capitum vel

veftrute

perfonarum pro dividenda equaliter heredita-

yinr De

!

té. Sic cum fuccedunt duo fratres germani ;

ii

hereditas dividitur in duas partes eequales, &

ginorb

cuilibet obvenit una pars.

Econtra fit divifio

Jf t

in flirpes vel ftirpem , quando non artenditur

dl

numerus perfonarum, fed ftirps vel linea; ita

n

ut omnibus ex ea ftirpe defcendentibus fimul

"n

umptis-portio tribuatur ftirpi debita;v.p. Ti-

il W: W'

s: relinquit duos fratres

!tius- fnoritur fine liberi:

Dd 3

fuper ^

420

Dz Jos*.

füperftites : ex tertio fratre

redefuncto re.

j f

à

£:

ftant duo iterum filii & refpe

IVe nepotes: ita

w fidnt

dividitur hereditas, ut hi duo ultimi' accipiant

D

unam tertiam , & tantum , quantum accipit

j A

quilibet e duobus fratribus defün&i: nam

"r n

participant ut reprefentantes defunctum

gl

Ls

trem fuum, cujus jure füccedunt.

u

Dico 1. Primus ordo eft in defcendentibus

n

hac ratione, quam $$. fqq. exhibebunt. I.Ge-

g n

neraliter;, quandocumque defunéctus relinquit

g U

defcendentes , excluduntur alii ordines a füccef-

A C

fione, per fe fcilicet loquendo, & intellipendo

Nl

de bonis defun&to perfecte quefitis, & que

dint u

poffunt tranfire ad heredes.

Succeffio quoad

n n

defcendentes fit in capita in filiis; in nepotibus

V. u

vero potiíffimum, dum concurrunt cum flliis,

*

*

lfs

fitin

irpes ]

ure transmiffio.

nis , eo quod fücce-

qiaf]

dant in jus filiorum.

ii

II. Liberi legitimi & naturales fimul cujuse

u lul

cumque fexus, füi & emancipati, nati & polt-

( qm

humi füccedunt parentibus in equalibus por-

ietmaeri

tionibus ab inteflato, ex /Vovel. 118. ex qua

TU

pleraque hic accipiuntur. lta & fucceduntli-

A

beri legitimati per fübfequens matrimonium:

n

habentur enim ac fi ab initio legitime nati ef-

1 Til

fent. c. Zanta efl. Qui Filii fint legit.

: iv

III. Liberi lepitimi tantum füccedunt pa-

As

tri adoptivo extraneo, niíi fuerint ab eoeman-

Kf

cipati.

Quod i jufte fa&tum fuerit; - quarta

Ri

pars bonorum paternorum allodialium tribui-

W 'NU[I ]

tur iis. $. 3. /nf. De adop

f. Sgltem dum arro-

7 &

gatus eft impubes.

IV. Filii

x',vll "8' mvg

Dz Junrz.

421

r

l

it

- IV. Filii naturales illegitimi proprie tales

Bs

non füccedunt ab inteftato parentibus, quando

"lmk*ä'pfanl

It

extant filii lecitimi, aut fi fit füperftes uxor le-

duj

b

gitima, ob favorem matrimonii: quamvis hec

uxor etiam non füccedat.

$i vero nec filii le-

þl

ïfämc

itimi relicti fünt, nec uxor lepitima füperfit,

naturales illegitimi una cum matre concubina,

;fcendm!ihæ

fi hec íÍola fuit,

i [

non vero Ífi concubine

plures, füccedunt in fextantem feu duas uncias.

gt

d

Reique decem uncie cedunt confanpuineis.

ZAutb. Licer. C.. Denatur. liber. . Nov. 89. c. 12.

tl

is g

Non füccedunt avo aut proavo paterno : fucce-

dunt tamen matri & aícendentibus in linea ma-

i qui

". C. "d SC. Orfician.

gt

æmär., J.

t m f

purii in fenfü Juris civilis & vulgo, guz-

fiti; non füccedunt patri, cum pater incertus fit.

quif

atg. 1.23. ff. De flatu bomin. Unde etiam fpar-

fim concepti, & quafi fine patre filii appellan-

i aje

tur. ]. 12. Zpfl. De gupt. füccedunt. tamen ma-

od

Li-

tri; quee certa eft, cum liberis legitimis.

fs t

cet fi rater illuftris fit, plures excipiant 7. s. C

(j r

vedbrtl-

44 SC. Orfici. Si tamen fuerint fpurii in fenfü

fmonm

juris canonici, vel nati ex damnato coitu , nec

parinec matri, nec ulli afcendentium fücce-

m d

dunt. "Vide JVov. 74. 69 89. in ulr. capp. 9 ali-

Ü lmo jus civile vult tales fpurios ne quidem

lm p

alendos eífe a parentibus, i. e. non tam laute,

WU^ fedad neceffitatem. .R

ete quz in hanc rem

i qu

]

füpra diximus 2v7. 4. co

7

"

Is. $. 4-

m

. Non exiftentibus filiis, füccedunt ne-

p

potes, exclufis omnibus aliis, avo aut avia.

N*Füü

n"ef?.

9V. 118. c.1. $.6. Jnjïl.) dDeleered. qua ab i

licet

L

422

Dr Jonr.

"TE

licet fint émancipati , fcerninz , pofthumi; mo-

do jam concept, ltaeft votum parentum &

LT find

(

ziGls

avorum: cum per nepotes memoria defuncto-

—

rum fit in eevum duratura.

[ireisa

VII. Liberi fi omnes vivant

g igtim

füccedunt pa.'.;

«spatimo)

rentibus in capita: uno e liberis praemortuo;

st

hujus liberi füccedunt in flirpes, reprefentan-

do fuum parentem.

Non vero fic fuccedunt

g

i

nepores e filio adhuc vivente & hereditatem

paternam repudiante: quia viventis & heredi-

d

gednit

tatern pateénam acquirere nolentis repreefenta-

tio dari non cenífetur.

Si tamen heredes füi

ii

Jetty

omnes deficerent, vel ab hereditate abftine-

zent, hi nepores, filii viventisliberi füccederent

nj

t immuni

jure confanguinitatis,

üem ii

Vitrico tamen vel novercae non füccedunt

at

privieni e diverfo matrimonio nati: nifi inter-

ho fied

veniffer unio vel parificatio prolium,. ubi ex

V

pacto au&toritate publica inito füccederentacft

Tlntum et

proprii effent ipforum liberi.

d n

VIII. Partes in fücceffione in capita de jure

communi funt equales; fed ex confüetudine

datün, f

g n

aut parricularibus ftarutis fünt in locis pluribus

u

inequales. Sic in familiis illuftribus fzepe filiie

LI

l

—

V.

tantum accipiunt cerram dotem vel legitimam,

n

ita ut habeantur pro renuntiantibus reliqua he-

p

&l

reditati, (altem tacite.

Íta alicubi arma; li-

ILIT

:

bri&c. pertinent ad filios, mundus muliebris

hii

linigi

adfilias. lta.prior natu alicubi jure primoge-

niturz capit totam fere portionem leredita-

*t Dl

1 diry

xiam, ur fplendori familiarum illuftrium confü-

rpetua

t bt (

latur: aliis fratribus p?nüo quadam pe

PCCU-

Dz Junx.

425

ecunke aut 'aliornum reditüufn annuorum

mümj j

Ti

éer; aut fundorum ufüsfructus attribui folent,.

Mi

uz a Gallis, des appanager , dicuntur.

IX. Jure feudali plerumque füccedunt foli ma-

! chctdm

fculi, legitimi & Baturales fimul, vel per fubfe-

D.

quens matrimonium legitimati , non vero legiti-

Iteltts

mati per refcriptum Principis, nii legitimansfi-

És

mul fitdominus dire&tus feudi, & legitimaverit

ktdigom

ad (ücceffionem feudalem. Ita in feudo proprio

&lersdi

& ftri&to exigente fervitia perfonalia: nam foe-

mina admittuntur in feudo foeminino, de quo

r

hst

feemina primum inveftita eft.

In feudo mere

hts d

hereditarío , de quo poffeffor pro libitu difpo-.

ld

nere poteft, in feudo franco vel a talibus fervi-

tiis immuni, in his fimul admittuntur fceminee,

Q s

faltem in fübfidium. Liberi e matrimonio ad

: Rib i

morganaticam contraéto non confueverunt in

m uid

,

feudo füccedere.

rl

X. Jus repreefentationisin linearectadefcen-

dentium extendit fe in infinitum: nam fecun-

dum /Vov. 119. c. t. mortuo quodam defcen-

p p

muígtudte

dentium , filii filizeve ejus & alii defcendentesin

aj n

roprii parentis locum füccedunt, ubi ver-

[oyr fl

à

a

hec, alii defcendentes, generalia funt, nec

reftringuntur; cum econtra in linea transver-

:gitimamu

i

fà jus repraefentationis ad pradum rertium ar-

&etur ibid.c.3. Erpo jus reprecfentationis in

j um

y miiót

defcendentibus

P

orrigitur in infinitum.

Et ratio quidem füffragatur: eque enim

m p

m d

per pofleriores, ac per nepotem, pronepo-

tem, abnepotem defuncti memoria propaga-

(

m

N

tur; ipitur eft eadem repraefentationis ratio :

:3:

Dd 4

neque

!

424

Dz Junx.

neque enim foli nepotes ac pronepotes, fed. a p

ceteri quoque ex illis propagati generali libe-

sforum

rorum appellatione comprehenduntur, /, 220.

PT

inc. ff. De F. $.

gt

Dico H.. Alter ordo füccedentium ab inte.

'qgomp

ftato ftruitur in afcendenribus , qui in defedium

gt t

deícendentium, exclufis certo modo collatera-:

m

libus, ad fücceffionem vocantur ea ferie, quam

.

m r

smox explicabo.

iggitt

; n

I. Solet in fucceffione afcendentium prior

excludere remotiorem ex /Vov. 118. . Quia in-

gt

ter afcendentes ceffar jus repreefentationis, quod

Mmä n

ex derivatione fanguinis pendet: avus enim a

qiimmin

J ]

filio non derivat fanguinem, — Neque hic atten-

ditur ad fexum, cujus rationes diverfas Imp.

wiloroesh

denentin

uftinianus abrogavit.. Quocumque autemgra-

du aícendentes fuerint, a collateralibus non ex-

is, uf

cluduntur: at vero ipfíi excludunt collaterales,

nl f

exceptis defunc&ti permanis &

um

germanorum l.if

beris. JVov. cit. $$* Nov. 127. c. 1

As Auln,

Aífcendentes inter fe concurrentes eodem

NT

radu concurrunt & füccedunt in capira. Dum

iil D

vero cum ftatribus defun&ti germanis eorum-

ii jir

queliberisconcurrunr , eodem modo fuccedunt,

im ity

idquecitra diftinctionem bonorum paternorum

|

LL M

eut maternorum.

é

M

Ex modo dictis manifeftum &it, filio mor*

LT

tuo füccedere patrem & matrem: avum autem

Pt

& aviam excludi: qui nihilominus parentibus

t

k

E

mortuis füccedunt in flirpes, dummodo defun-

X g d

€tus fratres germanos non reliquerit. . Dictam

i

fücceflionem oportet intelligi de bonis; que

D

pua-

Dz Jvnr.

42j

""s prascife pertinebant ad filium in aïiodio:

natr

1:

l

n[l,bf profectiuorum dominium míanet penes patrem,

Ui

perinde ac ufüs adventitiorum ,

fuerat.

prout anre

lii

II. Si cum parentibus defun&ti adfint ger-

ltl

mani fratres vel forores, defuncto ex utraque

X Cs

art&conjuncti , hi , exclufis aliis collatera-

libus, cum vicinioribus aícendentibus füucce-

| vfflle) Qu

dunt equaliter, & in capita quidem, ex /Vov.

m

cit. Sivero ex uno ejusmodi fratre vel forore

Ui

füperfint filiiaut filie , füccedunt fimul cum aliis

Md |

inflirpes , quatenusrepracfentant patrem füum,

As m

qui fecundum partem virilem fücceffiffet , ex 4.

V

AVov, 127. Imo etiamfíi omnes defundcti fratres

Is l

vel forores fuiffent mortui , horum liberoscum

d

alcendentibus fuccedere eft probabile , faltem in

Bs tont.

firpes; tefte Haunoldo cap. 3. cozrrov. 3. $. 7.

URU

$.478.. Fratres autem & forores ex una folum

parte conjuncti non füccedunt cum afcendenri-

inunum li:ä

bus. Zduthent. Defuuclo C..4d $. C. Tertul. e?

nhs d

Aov, X18. 0. 2

pia D

III. Pater adoprivus non fuccedir in pre-

J &UU

juäi

cium patris naturalis: hic enim omnia jura

(cceduty

in filium intepra retinet. $. 14. Z»f. De bered.

(EPDOTum

que ab inteft.,

licet probabiliter puberi non

emancipato arrogato fuccedat. Ex erg. d. . 14.

üiom* 27/7. De Deved, que ab int

4

. $. 9. Infi. De aequi-f

a a, fE. per avvog. l, pen. $

. ult. C. De adopt.

ia

— Pater naturalís tantum filio tantum naturali

pb Tüccedit in duabus unciis, fi fcilicer non re-

j m Aeta fit jufta conjux aut defcendentes: fed ma-

yi5; U

5- ulf- Injic de & C.f

pn

æ. tér füccedit in lxereditäge.

$

Aeríull,

Dz Jong£

426

Tevtull. l. 2:5. 1. ff. eod. l. 2. v. Htaq. l. 4. ff Un.

yjnuh X

de coguat. Nifi cum patre concurrat ; tunc enim

füccedet in decem, hic in duabus unciis. /Zuz).

: qm. Näm(

licet. in f. C. De uatural. lib. Nov. 89.c. 13. Na-

jnine f

torum ex damnato coitu de jure non eft füccef-

jueriti d

fio legitima, licet mater poffitbonorum poffef-

g d

fionem pe

li u

tere. 4futb. Ex complexu. C. :Ie inceft.

nuptiis.

w gma

j

IV.

Ha&tenus di&ta intellige de allodialibus

fj gt

&propriis, fublata diftin&tione bonorum parer-

|

g m at

norum & maternorum , fecluíaà confüetudine

finc f

contraria, nam in feudalibus a filio recens ac-

',n

imy: n l

quifitis non fuccedunt afcendentis: fuccedunt

o

Áüisconum

autem in feudis juris antiqui , aut dum per in-

veítituram patri velafcendentibusfimul profpe-

d

sien, a

&um eft. Denique intellige heec, ut fucceffio.

parentum tranfeuntium ad fecundas nuptias re-

Fal

ftringatur ad bona provenientia ex priore ma-.

nv tpit

trimonio. 7 Vov. 22. c. 46. "dutbent. Ex tefla-

Digidnd,

u

mento C. De [ecuud. mupt.

Md

— Dico J1Í. 'Tam defcendentium, quam af-

fenaeu

cendentium defectu, ordo tertius ex collatera-

E

libus conftiruitur /Zuzbent. CefJaute. 67 [74. C. De

Pt j

legitim. bered. eg 4d S. C. Tertull. €g INov. 118.

t ec i

€. 3. Quarum le

nj

hibebunt.

nglm difpofitiones $$. feqq. ex«

;

Eu [

I. Quando fratrum liberi cum afcendenti-

b

bus aut fratribus defuncti concurrunt, fücce-

tari

dunt in flirpes jure reprecfentationis fuüorum

lii

parentum: alioqui jure proprio füccedentes in

Pt j

|

capita füccedent. Si veró nec fratres ; nec tra-

U

[

irum liberi füerint reli&ti, indiftin&te füccedit

Watri

proxi-

Dz Junr.

427

Muf roximus, non attendendo ad repreefentatio-

]

Vr

1em, duplicitatem vinculi, bonorum diftinctio-

b

nem

am d. JVov. c. 3. generatim ac fine dif-

! 9»5,?? XQ-

crimine ftlatuitur, ut, fi fratres confanguinei

od

& uterini concurrant ; hereditas ex eequo inrer

TOA

eos dividatur. Sed & jus reprefentationis in

l a,dz i

linea laterali ante laudatam NNovellam incogni-

tum, extenfüm duntaxat eft ad cafüm concur-

odl

fus, quo fratres aut etiam aícendentes concur-

AT p

runt cum liberis fratrum.

Mutdre

Hinc fratres & forores germani, duplicís

VR.

nempe vinculi; füccedunt in capita, exclufis

t du

confanguineis & uterinis. Siverocum his'T'hiis

inpri

fuis concurrant fratrum liberi, concurrent fuc-

ini x

Ofþ&[

cedendo in ftirpes, ut repraefentantes füuum pa-

stf

rantem, exclufis defuncti patruis.

JUud

Fratrumfilii foli füperftites fuccedebant pa-

(anreme

truo in capita, Jure vetere Romano. £. per.C.

.

De legit. bered., cui quidem juri non fàtis per

Novellasderogatum putat Haunoldus cum aliis:

ID

permanere ergo necefTe eft, quod non fuit muta-

at OL

tum .27. Deteflam,Nam veniunt non jurerepre-

du

fentationis , fed jure proprio & propinquiratis :

Áitt 18

quia ex /Vov. 118. c. 3. reprefenrationis bene-

Á o

ficium ipfis dumtaxat tribuitur: quazdocum pro-

prüs vocantur. T hiis ma[culis eg. faminis.

Idem

(cendent

valet de jure Imperii , uti Mynfingerus oftendit

yr, J*

ex comitiis Spirenfibus anni 1529., & ex praxi

ns f

camerz Imperialis.

Quamquam dicti fratrum

st

filii 'Thium feu patruum defuncti excludant.

«t

II. Poft fratres germanos eorumque libe-

dj

TOS vocantur in capita fratres unilaterales , con-

pïOXl'

änguig

428

Dz ]URE.

i

u(ü &[CO ) d

fanguineei fcilicet vel uterini; tum etiam eorum:

h

filii e jufto matrimonio, jure etiam reprafen-

g

tationis & in ftirpes, fi concurrant cum pro-

pris patruis. PFratresfubfequente matrimonio

aibs

lepitimati , eorumqueliberi jure eodem

d r

quo lepititne nati.

gaudent,.

?.

sf

'Tum vocantür

ii

f

füo jure caeteri colläterales'

fecundum gradus prerogativam, ita ut prior

i

iil

gf

in gradu excludat remotiorem , & pares pradu

pariter in capita fuccedant.

Spurii fratribus

ngngÁ

fuis uterinis füuccedunt, non item fratribus ex

A

latere patris: nullum enim de jure habere intel-

, Ldern

; lipdis

liguntur.. /Zrg. 1. 5. f. De in jus vocando. ldem.

zn v

uris eft de fratribus naturalibus. tantum. À. 2.

2 L.4. Jff. Uude cognati.

"wonnfif

as r ve

lllegitimi alii,' prefertim inceftuofi potiffi-

mum & ex damnato coitu procreati non fücce-

1 p

at u

dunt, ut indigni filiorum & fratrum nomine.

zdrg. Nov. 74. c. ult. INov.89. in f

n w

IIL . Jure feudali fuccedunt collaterales a

a Wi

rimo acquirente progeniti , exclufis collatera-

(uuy

ibus acquirentis.

Confànguineus collateralis

NT

a germano non excluditur: eít enim eque

t

agnatus, Excluditur uterinus, nifi feudum fit

f'ïlziüff, fa.

fcemininum.

Agnati füccedunt in infinitum:

i

ubi & linez unitas, &

* L:fovarr.l. T

graduum propinquitas

fpectatur.

n

JDico IP.. Ordo quartuscomponitur ex fuc- "ii

ceffione conjugum.

Quee quidem jure civili "niy;

veterenulla erat: at jure praetorio ob vincu- "inuy,

lum matrimoniale & individuam focietatem ad- ^f

mifli funt conjuges ad mutuam fücceffionem, '

exclufo -

W ldïü] SU)a

Dz Jun z.

li

429

"p

exclufo fiíco ; data bonorum poffeffione , - Urde

Ut

Va

vir & uxor. Ut apparet ex toto zzr. ff &2 C,

'um m

Unde viv g uxor.

Succedunt ergo non exi-

Tl s;

flentibus collateralibus in hereditatem, modo

deemuM

jufto tempore intra dies centuma die fcientiaa

offeffio bonorum petita fuerit ; & juftum feu le-

T lg

itimum fübfuerit matrimonium ; & idem füb-

1

iterit adhuc mortis tem

[ PTM

non fuerit factum.

pore,; i.e. divortium

AX[6j g[gdu

g

- Jure Novellarum $3. c.6. &2 Vov. I17.0. $.

er

füccedunt fibi conjuges invicem in quarta pare

ld.

te; fialter conjugum premoriens fit [locu-

hi m

ples, füperfles fit inops., matrimonium in-

t |.

dotatum ,. vel dotatum quidem, fed dosadali-

menta non füfficiat ; liceradfint cognati quidam,

hr

aut tres liberi vel pauciores.

Si plures fint li-

m (

beri, accipit conjux portionem virilem, ita ta-

Ts

men ut proprietas liberis fàlva maneat, & folus

ufüsfru&tus pertineat ad conjugem, nifi forte

Vltest

liberi nulli amplius extarent.

fs

uodfi uxor cum cognatis concurrat, pro

v at

numero n liberis determinato vel quartam capit

4j t

vel virilem portionem, fed pleno jure. Quod &

andum (

obtinet, fj cum -parentibus mariti concurrat.

nfnitm:

Vide Stryckium 7Ya&. De [ucceffione ab intefla-

to. Diffevt. 4. c. 1. $. 16. €9 fqq.

paquts

Jure feudali nulla eft fucceffio, quia habe-

tur ibiratio fanguinis. Nifi feudum mere'he-

Vrl

jl

reditarium fit , vel in inveftitura hoc expreffum.

o

Dotalitium tamen viduae debetur, modo dos

Al

--

qeuit

.Vere illata fuerit, & in feudi utilitatem verfa.

li

Vequa re idem Suryckius c. 2. $$. 1.6.8. 14-

£0 F.

a U

430

Dn ]vuzr.

Dico P. Defe&u cognatorum & conjupum guipt

fuccedit fifcus, nifi hic per fodalitia quaedam aut i 7

collegia excludatur, ut contingit, quando cor. ii "

pus Naviculariorum defunéto Naviculario, de. ij

functo decurioni füccecit curia, aliis alius füc- n atit!

cedit ordo /. 1.2.3. 4. €9 ult. C. De bered. Decu. gt

viogum. . Ita etiam bona filiorum expofitorum nifimelg!

in multis locis pertinent ad hofpitale; ubi enu- yii/

ttiti füunt. Quodfi tale fodalitium non habetur, | o^

fuccedit fifcus, i. e. eerarium Principis nonqui- £5

dem jure fucceffionis aut hereditatis, fed füpe- i*

rioritatis ac regalium: eo quod bona ejusmo- imüpt

di tamquam vacantia habeantur: -modo fifcus iij

ea intra quadriennium ut talia agnofcat. Accie liW

dit autem interdum, u fifcus occupet bonaexe t

clufis aliis heredibus. . Quod quidem jus vetus, iif

quod bonamorte damnatorum , exclufis here- ifihi:

dibus ab inteftato, addixit fifco, /Vov. 134. « 41j

ult. etíi non valeat amplius univerfim; inter- tmuuds

dum tamen in crimine atroci, quale eft leefze raxusi

majeftatis, obrinet.

feydatdt

Porro quoad fücceffionem ab inteftato di- pivi

fcrimen ob(ervandum eft inter incapaces & in- ii

dignos. Incapacibus aufertur hereditas, itaut g

lia

accrefcat aliis proximis: tales funt nati ex coitu

M

uf

damnato, qui habentur ac íi non exi(terent:

i

n fany;

Xrty

üi[USl

fed portio indignorum, ut funt, quiteftatorem

occiderunt, exclufis aliis, applicatur fifco. 7i-

|

Atl

de titulos ff. €$ C. De bis que ut indignis t9c.

N idmi[ti, V

OBj. 1. cont. 1. coricl. Si zequaliter cum legietiniy;

timis & naturalibus fimul füccedunt legitimatli ij .

m legi-

-H qni

per fubíequens matrimonigm, ergo etia

tirmati

Dr [Junx.

431

tir

timati per refcriptum principis equaliter füc-

"i

cedent cum legitimis, item legitimati per obla-

j

")

WO (

tionem curie ; ut dicunt. 3. Djfl. illaz.. Silegi-

A d

timatierant antequam liberi naturales & lepiti-

L

mi extiterant. C. fi his jam natis, fu/djfl. Si

Df md "

h]

princeps in preejudicium legititne natorum ple-

1 Dd

niffime legitiaare voluerit natürales, & hoc ex-

il ts

refferit; füccedent cequaliter cum legitimis C.

D0n d

ordinarie N. Alioqui refcriptum principis prae-

piomqi.

fumitur fubreptitium vel obreptitium. . Alii

Vil Á

dicunt, füccedere eos exclufis agnatis, fi patre

M.

non difponente lepgitimatio fit fa&ta, Vide /Vo-

- m i

vell. 89.

fa. i

"Ad altevam [eq. . , fi lepitimatio per oblatio-

t

nem curiz facta fit a patre, füccedere ita legi-

d

timatos poffe. Plurimis tamen le

erdtfs n

ceffaffe hodie videtur.

gitimatiofiïïg

n :

O. II. $.6. fufl. de bered. que ab intqfi. &it

vin; i.

tantum mentio nepotum & proneporum; ergo

y d

remotiores a fücceílione removentur, nec us

reprefentationis in lineg recta defcendentium

yineliod

porripitur in infinitum. — . V. Cozf. Nepotes

p

& pronepotes adducuntur tantum pro exem-

dis, ia

plis, quae non fünt menfüra legum. 74rg. ]. 9.

ii er ol

$. 3- v. £ licet ff. De juv. & fa. ignor. — Quee

exlerent

aurem Julianus /. 23. /. De bonis libert. dicit, fi

yuduort

libertus inteftatus decefferir, reli&tis patroni fi-

w to. P

lio & ex altero filio duobus nepotibus, nepotes

ii

non admitti, quamdiu filius effet: de nepoti-

r ao

us vivo adhuc ipforum parente intelligi opor-

m n

tet: nam illo mortuo ad nepotes jus repraefen-

n il

;ationis 'extendi, nemo negat.

t

Ob LT.

432

Dz Jun£&.

Obj. 1I. cont. 2. concl. Ab Imperatore Ju« «t

ftiniano fancitum eft $. z. /zf/. Per quas perf. cuiq. .. d

acquiv., ut fiquid filio ex re patris obveniar & i.

quod ex patris occafione profectum eft, hoc. jj L:

rotum parenti acquiratur , &ad eum revertatur, . ;|). !

Ergo aícendentes eodem gradu concurrenteg :52

füccedunt cum diftin&tione bonorum, ita, ut.

ul

qua lineà paternà ad lineam paternarm liberis

j

lmnit

obvenerunr, in ea füccedant foli afcendentes

)

;

gtl

jj j,l:(Wïf fl

|

paterni: que' per maternam, in ea foli afcen-

dentes materni füccedant. — x. JV. Conf. Loqui-

at afceq

tur 4. $. Imperator de bonis profectitiis, que

a a

ficut erant patris, ita penes ipfüm manere nul-

m j d

dentbs

lus ambigit.

Econtra nos tuemur, plures af-

cendentium in eodem gradu conftirutos equa-

ígums

liter, ac fine bonorum difcrimine füccedere , id

zlipatir

quod JVov. 118. c. 2. generaliter ac indiftincte

d m

dv Tu

decernit; Ieitur etiam generaliter ac indiftincte

ita eft accipienda difpofitio legis. J 1.$. 3.22f. ff ialas,

j

JDe aleat. ]. 1. $. 1. ff De legat. preftand. l.8. ..

d

De publiciana in vem a. Imo nec poteft amplius -

enm m

fieri diftin&tio bonorum, nam poftquam bona

30 r

a parentibus ad filium per aditionem aut iramix-

Npraingt

tionem devoluta fünt, qualitatem fuam origi-

T

pariam amiferunt, ac una cum reliquo filii pa- ln

trimonio coníolidata, poít ejus mortem tíim- .

du

lici hereditatis appellatione continentur. 4 IG. *

j

. 2. Jf De vulg

. &9 pupill. fubflit. Quodfi bono- Titm i

rum diftinctio fit admittenda, . afcendentes pa- : :

N

terni , etfi remotiores non excluderentur a ma-

fl

l

ternis propioribus, faltem refpectu bonorum

D

i

per lineam paternam ad nepotes devolutorum

n

L:

quo

Dr Junr.

433

j

krarorej

! quod repugnat JVovelle 118. c. 2., quo flatui-

3 PMIM,

l

tur, ab afcendentium vicinioribus remotiores

dU

t

i

excludi.

il

Jufi. L. 3. v. Si autem idem wepos. C. De log.

"Um Mïm

ts

we l. precipitur, ut fi nepos fuperftitibus

parre & avo improlis obierit, eorum dorminium ,

7ïllm, My

w adipfum ex matre velejus linca pevvenevint Jnons

114 j

Á

ad avum , [ed ad patvem ejus perveniat. Exgo fuc-

cedunt parentes liberis habira diftinctione bono-

fl d.

rum. &./V.Corf. In lege citata agitur de hereditate

V i.

nepotis inter afcendentes ejusdem lineze diverfi

li u

tamen gradus dividenda , & bona a matre profe-

s

&ta propiori afcendentium addicuntur: At nos

I od

de aícendentibus lineze diverfe in gradu aequali

WT

difceptamus & contendimus, ipfos fine bono-

,l

rum feparatione zequaliter liberisfuis füccedere.

cindlints

Olj. IF. cont. 3. concl. Meri fratrum filii

d

xcindilþ'

excludunt T'hios feu patruos defün&ti in eodem

1

D

i

(. gradu exiftentes, ex Vov. 118. c. 3. Ergo be-

|

T

i

:

-

neficio repreefentationis ingrediuntur locum pa-

yelumpt

rentum fuüorum. z. JV. Corf. Fratrum filii non

um

ideo pravalent defunéti patruis , quod benefi-

iUf

cio reprefentationis ingrediantur locum paren-

H ngi-

tum füorum, fed quod hereditas füapte indo-

ii

fli p

le faciliusdefcendat , quam afcendat: velporius

t

ä

Im

dl m

0c oritur ex privilegio, quam jure repreefen-

tationis; nam e re publica eft, hac in caufa ma-

1(;&[1'0000j

gis favorem impendi defcendentibus , quam

qdentet

afcendentibus.

Quapropter fretrum filii etiam

venturti

in capita füccedunt, non vero in flitpes.

hn um

Infl.I. Defun&is in ordine defcendentium

v omnibus filiis, meri nepotes jure repre&fentatio-

qu

ni$

434

Dz Junr.

nis: fuüccedunt in flirpes; ergo in ordine colla-

(

d i

teralium defunctis omnibus fratribus meri fra-

[

]

LE

irum filii jure reprafentationis füccedunt in

M.

ftirpes. ' &. /V. Corf. À jure reprefentationis

mbcognaij

in primo ordine füccedentium male proceditur

TOU

ad ordinem tertium: alias jus repraefentationis

donnor 1

in ordine collateralium porrigeretur in infini-

fs. ?

|

|

,,,,,

T

tum , contra Authent. Pofffratves fratrumque &c,

Tuis !

C. De legitimis beved.. Difparitas autemeft , quod

|

ia

in priore caíü meri nepotes hereditatem avi füi

d r

alieno-nomine confequantur quafi a füo patre

m

tranfmiffam, qui etiam vivente avo dominus

linr, r

quodanimodo fuit bonorum patris. /. 11.ff. De

d

'

lib. €y pofib. ità ut non tam hereditatem divide-

m pen

re; quam liberam ejus adminiftrationem adi-

d in

pifei cenfeatur: econtra meri fratrum filii fuc-

:9, 05 n

cedunt. patruo nomine & jure proprio, quó-

ITTUT

niam pater eorum in bonis fratris defuncti nul-

ATUS RUORU

ao di

lum omnino jus habuit, nec vivo eo dominus

bonorum fraternorum credebatur.

L m

Al

Jufl. 2. Fratrüm preemortuorum liberi cum

Mi

patruo íüo concurrentes füccedunt in flirpes,

n

f

c?oqupfæþ

ergo etiam cum foli fuerint. — &. /V. Cozf. Prio-

BI

[

recafü jure reprafentationisad hereditatem de-

^W

?

functi pertinpunt, a qüa alias per patruum pro-

m

om'sf:ï

piorem gradu excluderentur omnino: at in ca-

Ll

!

us

N

Nec

fu pofteriore fuccedunt jure proprio.

T lr

cuiquam abfürdum videatur ejusdem hominis

T

.

herediratem modo fcindi in ftirpes, modo in

RlA

capita divelli pro perfonarum & graduum va-

L

rietate: nam & jure veteri nepotes ex daobus

t Q

filiis füccedenteg ejusdem hominis hereditatem

Ut

Vle

Dz Junr.

435

M

sU

l

H]

dividunt in flirpes ; meri fratrum filii econtra in

Mfn.

«l

capita.: ]. 1.6.4.1.2.6. 2. ff De füis e2 legit. heved,

ll

Juff. 3...Si nec fratres, nec fratrum filii ad-

d

).:

r

.;

l.

dj

'N

fint, cognati reliqui vocantur incapita. /Vov.118.

N

c. 5. Ergo fratrum filii; quia non comprehen-

Jb

g

duntur inter cognatos reliquos, vocantur in

l o i

flirpes. .« D. Corf. vocantur in ftirpes cum

ha,

Thiüs.propriis C. fi foli fuerint .N. Cafüm

d J quod

ETO

iftum Imperator intactum & füb anrtiqui juris

difpofitione reliquit. .Ex quo principio folvi-

Ào r

Vr

mus , quod 7Zuzhent. Ceffante. C. De legit. beved.

dicitur, deficiente fucceffione linee afcenden-

lu

TRINITR

tis &defcendentis, vocentur primo fratres fra-

trisque preemortui filii inftirpes: nam cum au-

g d.

vtf

thentica ifta pro fonte apnofcat novellam 118.

€. 5., quo Imperator non fimpliciter, fed ex-

pno, i

preffe de folo cafü, quo fratrum filii cum fuis

NT

patruis concurrunt ; loquatur, non poteft citata

y domitó

authentica aliter, nifi in ejusdem novelle fenfü

accipi.

'

tiber

Injl. 4. Filii fratrumutrinque defuncto con-

f

jun&orum praeferuntur patruo , qui conjunéctus

Aj D

e(ttantum defuncto ex altero latere. 4. /Vov. 118.

hd-

t.3. v. Uude confeguens eff. Ergo veniunt jure

iumpto-

repraefentationis ; & füccedunt in ftirpes. & D.

: an d

v

!

Coi[. Succedunt in ftirpes in dato cafu C.. Cafu;

p M

quo nullus prorfüs frater defuncti neque ger-

n honii

manüs, neque confanguineus aut uterinus fu-

,mi

pereft N,

lu

l

Infl. $. Imperator omnesinteftati fücceffio-

11 UQODUS

nes clara compendiofaque divifione difponere

od

ftatuit, ut d. Nov. 118. proteftatur; ergo cum

J

Ee 2

de

456

Ds Jun£.

de fücceffione merorum fratrum filiorum in

g

1 robi [

capita aperte nihil inveniatur difpofitum, fig-

m: Pef u

num eft illos fuccedere in ftirpes, ficut quan-

do cum parruis concurrünt. &. D. Corf; Cum

CUR

um

de di&to cafü nihil explicite inveniatur difpofi-

tum, inveniatur tamen difpofitio faltem impli-

^cifimol

cita, füccedunt in flirpes N. fi nihil ne implici-

qid; i

te quidem inveniretur difpofitum C. Hocipfo,

hm

| ia

quod fratrum filiis eo demum cafu jus reprz-

fentationis concefferit; quo cum propriis thiis

asf

ymeet, d

concurrunt , fatis innuit, in cafü oppofito jus

repraefentationis non cormpetere.

Hinc cüm

qmiss od

aymilli u

Imperator edicit, fe Leges de fucceffione ab in-

teftato prius latas velle tollere; aliquas tantum

m dC

(udivda

indicat, non omnes; adeoque jus vetus, quo

meri fratrum filii in capita fuccedebant, in fuo

tier, i

| Mujl

vigore reliquit.

modn J

CAPUT VIII.

fD

TTTE

!

PN

|

W

tiims

De Tvanslatone Dominii per Contrattum

geneïati7n.

f Mm.

j

l

(

M

-ARTICULUS L

2:9)6(40&&:3

ht

Hl

Qualis Obligatio ex patlo mudo oviatmr,

cn

Ota ]. Conventio vel pactum generatim

J

"

Ü

Md

N

eft duorum vel plurium in idem placitum

confenfus, nimirum de aliquo przftan-

n u

A(/

!

[

sl

do. ]. 1.$. 2.€9 3.f-Depa&l. Dividitur in pactum

Vaj

& contractum. /. 19. i2 fin. ff De uovat. Pactum

Is

Ípeciatim dicitur conventio carens nomine &

cauía. ]. 7. $. 1. & 2. f depatl, — Per nomen hic

M Q

P Q

H

Dz Junr.

437

|

m

intelligitur fpecialis forma certi contractus a ju-

"t (n

re probati, puta, emptionis, venditionis, mu-

] ï.*:üiapg;ï

tui: per caufam vero nonaccipitur ea, qua ad

j ,(';,['üm

ineundam conventionem impulit, fed datio

tl

vel factum ab alterutra parte, quo pars altera

äülrcm bj.

viciffim obligatur ad dandum vel faciendum ali-

li

quid, ut inita conventio impleatur. Coztra&fus

lii

eft conventio certum nomen vel caufam habens,

J t

fuique natura oblipationem &actionem produ-

r g

cens. ]. 7. $. 1. €/ 2. ff. De pad.

Ut fi ita

convenerit, dabo tibi centum , ut fervum ma-

Wi us

im

numittas: fi epo nondum dedi, aut tu non ma-

(

Es

numififli, conventio ifta pactum eft, quia &

RV tdnn

nomine & cauía deftituitur. . 27. C. Locat.

Pa

Quodíi vel ego dedero centum, vel tu manu-

tniferis, abit in contractum.

30 i

4Vota []. Pa&tum aliud dicitur nudum

;dmd

non nudum. J. 7. $. 4 ff-&9 l. 10. C. depa&t. L. 15.

ff. De prajcript. vevb.

Pactum nudum in fim-

plicibus conventionis finibus fubfiftir, ut nuper

(l

deícripfimus. ]. 27. C. Locar. 1. 15. C. Famil. er-

Cfr. Paétum tale jure civili non habet vim

efficaciter obligandi, nec actionem producit.

l.7. pr. £2 $. 4. ff. De pad. l. x5. ff De prefevipt.

jf

verb, .Pactum non nudum feu veftitum ultra

fimplices conventionum fines extrinfecus acci-

genetatïm

ypadur

pit poteftatem efficaciter obligandi, ira ut eo

) rl

nomine etiam jure civili competat actio. 7. 15.

6it. Accipit autem vim illam extrinfecus vel ex

n

j n

fpeciali legis affiftentia, ac dicitur pa&um legiti-

"un, de quo in 7. 6. . .De pa&i. — Velex con-

m

noi

tra&us.cohærentia, & paum adjetum nuncu-

]

163

patur.

Dz Junr.

458

patur. Exempla pa&i legitimi fünt donatio,

giogre!

l. 35. $. 4. C. De donat., dotis promitfio, 7, 6.

juiqui r

C. De dot. promif. , conttitutum, 2.7.7: 7 C. De

!m;æ G&WWC(

cotiflat. pecun. , pactum fþf)nfalitium,—pa&um de

pxa li

ufüris, de nautico feenore, de pignore &c.

Ls

A&tio ex pacto legitimoorta dicitur conditlio ex

'Vl S'l'ï' Q

lege , ex illa (c. lege, quae affiítit tali pacto, ex.

Qu

indeque actionem concedit. z. z. /f. De couditt,

ET

ex leg.

! rl

Pa&um adje&tum quotiescumque contra-

od

&ui in continenti adjicitur., tories valide oblipar,

j p

i, n !

& producit actionem talem, qualis ex illo cón-

tractu oritur, cujus quippe pars eft pactum.

gv

Itainff.l. 7.$ s. Depad. l. 69. ib. Pro foc. l. 79. De

güpplta

coutvab. empt. l. Y6. De in diem addi&l. 1. 4. De

jndads, d

]. Commij. l. 13. C. De pact.- Dixi, pactumcon-

& À ä,'/'ï D.'"(

tractui adjici z conzizenti , h. e. vel in ipfo con-

ypeti :

j

tractus inpreffu, vel antequam finitur : alioqui

i a

naturam pacti nudiretinet, nec nifi exceptio-

|

1

,

n as

gomulius

nem producit. 4. /. 13. C. De pat 1. 72. ff De

!

coutrab. empt..

i

i

[d;bjror,yp?

l

ANota I/I. Obligatio eft jurisvinculum; quo,

quis ad dandum aliquid vel faciendum ad(trin-

ü

T0

li

gitur. J. 3. ff. de O. £? d. De hac folum obli-

n

gatione in prefens apitur , non vero de obliga-

ü

1

EK UT

tione latius & minus proprie accepta pro quo-

cunque vinculo etiam ex jure perfonarum de-

hn

Ti

Ícendente, cujus exempla habentur /. 3. pr. ff-

JDe cenf. l. 4. C. De patvia poteft.

r

lw

Obligatio alia eft zaturalis, quae ex jure na- n Wa

l

turali, alia civis, quee ex jure civili oritur. zirisy

Is ng,

fit

Obligetio gafuralis tautum dicitur , quando qt;

4

Dz Junr.

439

lty dw)am

ex folo jure naturali adfirinpitur in confcientia

pUlJ

ad aliquid praítandum, ut alteri etiam jure na-

!

tura áétio competat ad illud exigendum;.quin

j

tamen huic auétoritas juris civilis affiftat, 41 3.

:

" DeO.$3 A. 1.95.

$- 4- ff..De folut.l. xo

IT

Ut

ff

H

n

F. S.l. 7: $. 4. ff De padl.

il

[

Obligatio cioilis- tautum e

ft vincül"t*l'mwj

ü;is

d

civilis,, quo quis citra eequitatem. naturalem;,

ex fola juris civilis ratione adflringitur ad ali-

Ie nf

quid preeftandum $. 1. /7/7. de except. 1. 3. $. 3. Jf-

De .conflit. pecun. . FYaec a&tionem quiidem pro-

ü qbä;gag

N

ducit, non tamen exactionem, cum íemper

MO

exceptione pretoria, quam függerit eequitas;

t

h]V

Ll

elidi poffit. :4.3.$.1. ; ceu qui metucoactus;dolo

'ij[g'ï L ;B[

induétus, aut errore lapfus aliquid promifit. $. z.

pano;.

& a. Izfl. Deexcept.-Qui paétus cumcreditore

It

ne peteret, $. 3. /pf?. Ihid. .Obligationes:tamen

l: ditg

civiles, quae ficta quadam & praefümpta eequi-

f

tate nituntur, etiam exactionem propter pu-

dngl

L

plicam utilitatem ; producunt ; etiamfi nihil de-

beat debitor, ut obligatioliterarum poftlapfum

vulm, a

biennii, z. z. Zzfl. De litevar.obligat.

Obligatio

m atl

ex re judicata. J. 25. ff. De flat. bomin. .. Ex ju-

ülim ol«

rejurando voluntario. $. 9. Jnff. .De achion. .. Et

d

ex confeffione judiciali. J. 1. fJ. De confef] ——

o q

Ex utraque oritur: o/ligatio - 11ixfa ,. vincu-

yarun d

lum Juris naturalis & civilis, quo quis necetü-

! L 3' Pr',,.

tate adítringitur ad al

iquid. preeftandum: ut ex

emptione, venditione ; locatione , &c..: . Qu&e

T

"

quidem paffim intelligitur, quotiescumque ob-

cini

lipationis in Jure fit mentio, producitque tam

| quäfe qm

actionem , quam exactionem.

Dico.

L

Ee 4

440

Dzr Jvonr.

Dico. Pactumnudum a perfonis idoneis fu.

u eüq

per re licita deliberate initum non parir obliga. i

tionem ex Jure fcriptp, parit tamen oblicatio-

j o

nem & actionem ex jure nonfcripto. — Proj, ].

g at

pars. Jus (criptum eft vel Civile vel Ecclefiafti-

D p

cum: [us aurem civile pacto nudo non tribuit

r eh; que

a&tionem, tum ne homines facile capianturver-

um

bis leviter prolatis, tum quia publice intereft,

yie p

ne ob promifícuas contentiones litibus Fora re-

| qurjt

pleanrur; ut dictum fup. Obfervatione 2.

fs

Conftàt autem ex c. 1. de JV. O. N. a Jureci-

TE

vili clare aliquid decernente recedendum noa

amn,qet

effe in queftione, de qua Jus Canonicum nihil

Jofent m

aut dübie pronuntiat: atqui hoc jus pactis nu-

Mqn

is nufpiam concedit a&tionem: ergo pa&tum

morbis lod

nudum ne jure quidem ecclefiaftico actionem

porm, d

producit.

Ita Gonzalez & plerique Recentio-

At d

rumcontra Panormitanum , Molinam , Leffium,

WOTTIT

&c., quorum fententiam communem ait & fe-

! i

l

quitur Covarruvia citatus füp. c.6.a. 2. conc. 3.

pn

ET

Prob. 1f Pavs.. Jus non fcriptum eft jusna-

n j

turz & gentium, item confüetudo. recepra &

lifongi

nj

"

Utl

W.

approbata; atqui fecundum jura ifta pactum

Il

nudum parit obligationem efficacem; ergo.

m

Prob. JAffumpt. quoad jus naturae & gentium.

AU

um ex natura füa vim habet obligandi in

M

[

À Q a

]

Í

conícientia, cum pofita capacitate perfonarum

P

i

& materiz , ad hoc nihil requiratur, quam con-

"Ut t

fenfus mutuus: atqui jus pofitivum, etfi pactis

I ts

nudis non affiflat efficaciter, non tamen eis re-

w —

fiftit; fed ea relinquit in flatu fuo & vigore;

LE

|

quem ex natura fua habuerunt: nam /. 5.ff. De

!

l

Tatta

N

j

þluf.

Dz Junr.

441

rwoü il

[j

folut. $. 2. etiam ex pa&to ufurario videtur infi-

Rjg,

&m*] [

nuari naturalis oblipatio. /. 7. . De pa&?. Patta

sl

fine dolo non contra leges inita fervaturum fe,

i

j

[

ait pretor : eademque paécta obfervanda effe , 2 9.

C. De pa&l. . Ex naturaliter equum dicitur effe,

V

b

utea, qua inter nos placuerunt, ferventur. J.1.

Afl

ff De pecun. conflit.

Ergo fecundüm jus natu-

Ke lt

rde pactum nudum producit obligationem,

Ug

quam jus gentium etiam probar.

Io2,

Quodíi pa-

étis nudis obligatio naturalis non fübeffet, ini-

j |

"

que forent leges prohibentes repetitionem

N

eorum , quae tali pacto foluta fünt, ut /. 21. C. P. ?.

CATW

Poffent enim utique repeti Condi&zoe indebiti.

du

Ad quem duétum juris naturz & gentium

od

moribus hodiernis & praxi Germanize, ob fin-

x n

ularem , ut quidam volunt, nationis bujus can-

i n

:

0.

rem, pactis nudis datur oblipatio efficax &

mf

actio in utroque foro; quse inde etiam cozidi£lio

amati

ex moribus appellatur. Quapropter non.am-

1AQI.)

plius attenditur, utrum pactum contra&ui. in

nel n

continenti adjectum fit, an ex intervallo:: nec

r

diftin&tio pa&ti in nudum & non nudum quid-

t m

quam in effectu (uüb receffü habet , cum ad utrius-

y; &

que implementum pariter api poffit. Secus res

gem'xum.

abetin preeparatoriis contractuum , feu tracta-

»hganü n

tibus ilis, qui conventiones adhuc ineundas

rfonamut

precedere folent , ubi confenfüs nondum adeft,

m

nec animus in preefens fefe efficaciter obligandi,

,a

à quibus ante acceptationem utriusque refilire

o

iberum eft.

! & WJDP)

Ob;. I. Naturales oblipationes non eo folo

m !: ,':L f

&ftimantur; fi actio aliqua earum nomine com-

] Ml

Ee 5

petits

Dr Junt.

442

X €0; fi foluta pecunïg re; f d pä&a

petit, verum etiam e

peti non poffit, ut habetur l.. 10 ff. de O & A. g um

cbonem jureci- ;« !

Ergo obligatio naturalis infert a

vili. Atqui pactum nudum, ex dictis, wem fert n

n pu Ij

obligationem con(tientiae naruralem: ergo in- (l

fert actionem civilem.

g. V. feq. utramq. Sene ais

li

füs d. l. eft ifte: naturalis obligatio eeftimatur vel if

cognofcitur rz.ex eo, fi competat actio ex |ut/

!

ll

accidenti, quia pactum contractui adjectum eft, |h

vel juramento firmatum , vel alio modo vefti-

tum: 2do ex eo, quod pactum etiam non ve-

N

ä

ftitum pariat exceptionem ; ita urfolura pecunia at

repeti non poffit. Ita Haunoldus contra Go-

g tudt

:

thefredum & quosdam explicat ; & tuetur d. ].

p godd

textum non effe vitiatum, quod J. 16.5- Defr-

f p

deju[J. eadem verba habean

tur.

m

h &eror

Jufl. 1. L. 3. f De:con.

di&. cau[. data cau[a

"

zton. fic. S. 4. datur actio ex pacto nudo. Ergo.

"N

W.

l:

&« IV. A. Erat contra&tus, innominatus, vide-

]

IN

1

Iïg Y

,

licet; promitto decem danda, ur manumittas

Stichum. — Et quamvis anre manumifífionem | i

u

Stichus mortuus fuerit, fictione ramen jurisita

lm

i

(l

mortuus habetur pro manumiffo eo effectu; um

1f

ur Sempronius condi&tione inftirura decem aj

il

Maevio petere poffit: quoniam quee ob cafüm

$m

inculpabilem praeftari nequeunt; fictione juris Ut

pro praftitis habentur.

"ts

/n[l. 2.. Ulpianus 7. 7.

$. 7. ff. de pa&t. alt; ss

pretorem fervaturum pacta conventa , qugnes v

que dolo malo, neque adverfus leges, p'ebi- »5Ef01iäi»?f.imf

fcita &c. fatta erunt: ergo pa£ctum nudum prO-ruy .

ducit actionem. — . V. Corf. Pretor fer-vatä- "lnte

Dz Junr.

443

l

rus eft pacta eo modo, quo fervari poffunt,

/' A

dando nimirum exceptionem pactis nudis & li-

beratoriis , actionem vero

pactis promifforiis

j

& non nudis.

Obj. l.. Cap. 1. De pa&, Cum Antigohus

Mataurenfis Epifcopus in Concilio Africano di-

li

xiffet, auz 2m£a pa&a [uam obtineant firmitatem ,

FA 4108

aut conventus ; fi [e mom cobibuerit, ecclefiaflicam

(jdund

feutiat difciplimamm: — Patres univerfi dixerunt:

(X ref

Pax fervetur ,. pa&a cuflodiautir. ^ Ergo pactis

f0 v

nudis tribuitur ibidem aétio. x JV. Cozf. Con-

m

venerat inter Antigonum & Optantium Epifco-

TM

&wcd]

os, ne alter alteri plebem fübtraheret. Hoc

pacto , quod Antigonus fedulo fervaverat,, non

híg

ftetit Optantius :

contra quem Antigono vé-

re competebat actio, non quidem ex pacto nu-

UT

do, fed ex contractu innominato

90j facio , "t

qio D

Qon facias..

nitus Y

Jufl. x. Gregorius M.c. 3. De pa&. Srudiofe,

at

inquit. agezdum efl, ut ea, que pvomittuntuv ;

nilors

]

opere compleantur. Exgo. — & N. Conf. Pontifex

m junsi:z

ibidem de caufis pauperum & minorum , non

a dl

autem de pactisnudis tractat. — Ac licer de pa-

dem a

&is nudis ageretur, non continuo fequitur , da-

ob um

m

ri eis actionem.

Sicut paéta nuda jure civili

jone J

actionem non producunt, licet alios non fper-

nendos effectus producant; quod nimirum pa-

T

riant exceptionem , /. 7. $. 4. De pa&. quod im-

qta, (

pediant condictionem indebiti ; 7 15.7.26.8. 12.

o

!

d d

N

JF- De condiét. indeb. quod faciant locum. cóm-

nu

"u

penfationi, /, 6, £: De compen[at. quod fecüns

&t

1

U

:

dum illa conftitui poflit, /. 1. $. 7. f De conffir.

V

pemm

444

Dg Junr.

pecun.. quod. admittant novationem, ]. z. $. r,

Lfüma (eges

. De novat. quod efficaciter eis accedere pof.

f

g p

fint fidejuffores & pignora, $. 1. /nf?. de fidejuff,

A

L. x.£7 7. ff. Eod. 1. 5. pr. &9 [. 14..5. 1. ff. De pig-

norib, &c.

Quod autem Hoppius commert. in

(

G. 2. Jufl. De oblig. ad probandum, pacta nuda

jure canonico actionem producere, refert c.34,

N0 Ü

t a

De [at.excom.ad rem non eft: fiquidem d. c.54.

agit de vero contractu, quo tenebantur Vene-

am d

M

l

"

ti, qui a militibus cruce fignatis partem nauli

fiiy

jam acceperant.

vf n

mf

Infl. 2. Ecclefia judicat de omni pacto c. 13.

De jud. ergo tribuit etiam pactis nudisactionem:

du

alioqui non confülitur fatis. confcientiis, nec

n d

peccata eliminantur.

E. IV. Coz[. Peccata fa-

s afiend

wtim m

tis caventur, quod concedatur denuntiatio ca-

nonica, & imploratio officii judicis contra eos,

sls p

qui paétis contraveniunt, ut ex cc. 1. & 3. cift.

atltt &

aliisque locis conftat.

Iter conícientia ipfa ur-

Ri n

gens füfficit ad fervanda pacta & ad peccataan-

j

tevertenda.

LOI

Jnfl. 3. Qui vult finem, vult etiam media.

Jdy

1777

"g. l. 2. f. De jurisd. Atqui Ecclefia vult pa-

étorum impletionem , ne peccara admittantur;

Summidy

ergo etiam eis tribuit actionem , qua pactorum

t d

impletio vel ab invitis extorqueatur. & Diff.

t m d

Maj. Qui vult finem, vulr media omnia; etiam

E

illa; qua gravibusincommodis fünt obnoxia N,

L

f

T

Wi

vult media aliqua, quibus citra tàlia incommo-

t Doilnl

da finis obtineri poteft C. — Ubertas actionum j

Vi

promiícue conceffarum videbatur olim ame tj

m

pllle us

T

Ds Junz.

445

js|

::

lifima feges litium; & modici fructus pro

i

quiete publica.

4gq

ARTICULUS Il

Jly

(hy

Al

!

Quinam contvabere po[fint ?

Ü

n

n ^

Qia 1. Contra&us definitur conventio cer-

HMI d C')."F

tum nomen vel caufam habens, füique

Tir J

matura obligationem & actionem producens.

Quj L. $. 1. €9 2. ff. De pa&. Quibus ultimis ver-

bis differt etiam a paéto legitimo, cui actio fo-

A

lum ex affiftentia legis tribuitur. 7. 6. f. De pa&t.

s

Quodíi quandoque lex contractui affiftere vide-

ol w

tur ad producendam actionem, non fimplici-

al

ter aífiftendo hanc ei vim confert, fed fimul

QUX

certam ei formam tribuit; qua mediante hicex

n

satuva f[ua, per novam fcilicet legem ei tributa

Lt

producit a£tionem: ut in fponfálitia largitate

tl

contingit. /Vov. IIg. c. 1.

Quod fecus in pa&is

us

legitimis.

Aota IJ. Contra&tus dividuntur,ratione mo-

ii diobligandi, in unilarerales & bilaterales. U

( datevales uovózrA«ugo: gr&ce, fünt, ex quibus

ii5 ! unus tantum obligatur , contra quem alteri non

«hnn| obligato daturactio: tales funt mutuum, ftipu-

&Dh latio, literarum obligatio, hereditatis aditio;

indd & indebiti folutio. — Zulaterales , d'izrAevgor , ex

hmoxiaN."

utraque parte producunt obligationem & actio-

i? nem. Etquidem fi contractus duplex nomen

d habuerit, unicam utrinque actionem, fc. dire-

j Ohm Mf

am producer: ut in emptione; venditione,

j« locatione ; conductione; inquibus uterque con-

trahen-

446

Dz Junr.

m*

wahenrium seque principaliter ab initio oblipa-

tUur.

ol que

Quodíi vero contraétus unum nomen

habet, toties duplicem producit actionem, ut

J

in commodato, depofito, pignore, mandato,

)

'cgnj"zafl. M

l

nepotiorum & tutele geftione , in quibus alter

lt

GEEl

gicd

contrahentium ab initio feu principaliter obliga-

! NWUA

f

lanr; £

tur, alter ex poft faéto feu fecundario; unde

|

contra hunc datur actio contraria, contra illum

vero directa.

Excipiuntur tamen contra&us

Societatis & Emphyteufeos: qui pariunt actio.

j

N

nem utrinque directam.

ANota l[]. Alteta divifio eft in contrattus

ln

A

j

A

bone fidei & ftricti juris.

Bona fides hic non

i

Ut

10

bb

D

confetur prout fraudem & dolum partium ex-

cludit, & cujus rationem in omnibus contra-

um edoonit

^

il

&tibus haberi precipit J. 4. C. De O. £? 4. Ne-

d

:

;,5/

que etiam eít prudens legum ad mentem legis.

fafd

latoris interpretatio, quam in judicibus expo-

$Q

Wt

i

fcit . 8. C. De judiciis. Sed eft benigna &equa

interpretatio conventionum, que non precife

t L

Mecia[o-,lf.

verbis inheret, íed ex aequo &bono illas diju-

l

dicat.

Igitur contractus Zoze fidei dicuntur;

!

(?nïrf m

l)

n

/

qui ita funt a Jure comparati, ut hanc judicis

Mi

interpretationem actione exinde inftituta admit-

VIr.

'ä

a

tant. . 7.jJ. De negot. geft. 1. 24. ff. Depof.eg S. un.

RUT

CCGL'n:

Jnfi. Deobligat. ex confeuf.. Econtra contratus;

in quibus judicis poteffas ad verba conventio-

r

nis & naturam negotii eft reftrí£ta, dicuntur

Jfvi&li quris feu ffritle poteflatis. "4vg. l. x. jf. De

Bis , qui [unt. [ui vel alt. juvis. 1. 99. f. De F. 0.

uml

x;

'Tales fünt omnes contractus unilaterales , exce-

Ti

pta ftipulatione pro dote repetenda. $. 29. //f.

€

Dz Junz.

447

UT

De at. Omnes quoque contra&us innominati

J

W

I

v

ilid. omniaque pacta legitima; v. g. donatio &c.

]. s. 68 1. 7 fF. .Dé eo quod certo-loc. l. 16. $. 1. fff.

li

10,

De coüflit. pécun. Cateri vero contractus bonge

Jüq

fidei cenfentur effe.

Clpahr ;

IVota //7.. . Ali Xterum €ontractus veri di-

Ij

]

cuntur, alii quafi contractus. —ri feu propri

contractus fünt; qui vero utriusque contrahen-

QU

COntrds

tium confeníüineuntur , verbis ; literis vel facto

r a.

declarato.

Quafi contra&lus feu amproprii fünt;

qui ex ficto & alege ex facto aliquo praefümpto

d

confenfu efficacem producunt obligationem.

x licm

—

l, 13. $. fi. ff. commod. e9 $. fu. Infl. De oblig,

I

a a

Cau(a obligandi in contra&tibus veris non tan-

J o

tum eít confenfüs expreffus, fed etiam tacitus,

|

4

M

ui & ipfe verus eft confenfus. /. 2. /. 4. $. fin.

qoln. Jf Depati.eg 1. 34. ff. de R. *

talisque confen-

du o

fus tacite feu facto ipfo declaratus füfficit in ve-

u

ris contractibus, v. g. in Societate. 1. 4. ff. Pro

m p

focio. Locatione, /. 13. in frr. £? 1. 14. ff. Locat.

9 ls

Mandato, ]. Qui patitur. 18. l. 6. $. 2. . Mandar.

J m

Econtra in. quafi contractibus cauía obligandi

eft confenfus fictus & a lepge praefümptus, qui

n jidos

Qaidrte

in eo differt a confenfu racito, quod leges tra-

€tatum inter contrahentes ad id, quod racite

fu.

yureo

fi; requirant, qualis eft collatio bonorum in

onventt

Societate. . 31. £ 32./f. pro Joc. . Quod autem

T

J

pre(ümptive fit, id absque tractatu inter con-

f

trahentes habito factum fingunt jura, prout

paret in omnibus quafi contractibus. pr. 7/7. De

WW

iUS] i

s

ollig. que ex quafi conir.

JVota

m

448

Dz Junz.

U Í

IVota P. Contra&tus veri alii fünt nominati,

alii innominati.

JVominati certas ac ípeciales

TT COUIFE

formas habent, indeque fpecialia nomina acce-

( eig at

perunt, certas & nominatas producunt actio-

ssl pn

nes. À. 7. $. 1. ff. De pa&l. arg. l.2. &2 3. ff. De

st

pvefcvip:. verb. Dividuntur autem injreales, ver-

a

bales; literales & confenfuales. $. 2.2z f. Zuft. De

]'ü'.Ple [

ollig. l. 1. $. 1. ff. De O.&? ,4.. Contractus vea-

j

lis quidem eft, qui effentialiter perficitur tradi-

p

tione rei, utmutuum ,commodum , depofitum,

,,,,,

juzis d

[

pignus. Jufl. 1. 1. Quib. mod. ve contvab. obligat.

Vonmite

Contractus verbalis effentialiter perficitur ver-

ET

bis, ut flipulatio, cum preefens pra'fenti inter-

TMTI

roganti; num praftiturus fit, quod rogatur,

gunjm

congrue& continuo refpondet, fe preeftiturum.

ais n

De quo Zufl. ti. 16. de F. O.ey feqgq. — Contra-

ag

us literalis effentialiter perficitur datione chy-

i eontuls

rographi continentis confeffionem pecunie cre-

jm, Qua[m

ditee , quae tamen credita non efl. /z/?. de litevar.

du , j

oblig. Contraétus confen[ualis effentialiter per-

At

ficitur folo confenfü ; nec ad füi valorem requi-

*nerakacp]unt

rit vel praítationem rei , vel verba aut fcriptu-

TUOo: g

ram , ut emptio, venditio, locatio, conductio,

Qd g

emphyteufis, focietas, mandatutu.

Quibus

IU

Layman 7eol. Moval. l.3. tv. 4. c. 3.2. 2.£7 Hop-

IG

pius ad $. 1. /ufl. De patr. potefl. circa f. addunt

FUR D

fponfalia & matrimonium.

fï"PmS; V

Contractus zzzominati dicuntur, qui certa

F

N

r

forma & nomine fpeciali deftituuntur , nec cer-

.

J

E

1.

J

iu

£—3À.

tas & nominatas actiones producunt, quia ta-

^t, ( m

men caufam habent pracedentem, feu gurZA-

TN] TRtre NT

-

!

9uypa ; 1. e. dationem vel fa&tum ab altera parte

imple-

Dz Junx.

449

! Ut

impletum; fub lege mutuz preflationis, hinc

1

At

M

i

omnes contractibus realibus accenfentur, datur-

"M

D

Id

que eis a&tio, pracriptis verbis, di&ta, quod

D

res gefta preeferiptis verbis fit defignanda, quia

M

l

T

Itl

negotium , unde actio oritur, fpeciali nomine

caret. 4 7. $.2./-. De padt. L1.8.2. f 13. C De

uf /m,

f

ver. pevimut. l1. 2. 69 3. fF. Depreferzp: vevb.

IVota FT. Innominati contractus iterum di-

fciur t

viduntur in regulares & irregulares.

Btegulaves

li,

longius abeunt a contractibus nominatis, nec

!b d

ia .

ullo nomine funt fignati, fed prout negotium

geritur,ita fimplicit »r appellantur: o u des,do ut

i.

Jucias,Facio ut des, Facio ut facias.1.5.8.3.£9 $. De

Wt

prafevipt, vevb. — [rvegulaves dicuntur , qui pro-.

prelims

pius accedunt ad contra&tus nominatos, fimul-

V. Cri

que aliquod nomen habent. /. 1.pr.^ Depermur.

d d

Ut contra&tus eftimatorius , permutatio, cam-

petue

bium. Quamvis autem contra&us ifti nomen

Md

habeant , nihilominus dicuntur innominatiz

tidin t

quod nomen ipforum non (it fpeciale, fed ge--

prenaqi

nerale ac pluribus contractibus &.negotiiscom-

r t

mune: nam permutationisnomine continetur,

qndidt

quidquid ob rem datur, ut in venditione, lo-

us

catione &c;contingit. Sed & conrractus, Dout

d-

des; à permutatione differt, quod ille latius,

j at

quam h&c pateat: nam fi conventum fuerit,

utilla ipfa res, quae data eft, vel fola vel cum

quat

alia reddatur, non

eft permutatio. ]. 17. $. 5. £2

u t

L18.ff.de P. F

It quä'!z-

Dico. Contrahere poffunt omnes, qui libe-

, k

rum preftare.confenfüm , eumque fàtis mani-

entuf.,

bt

feftare poffunt , nec jureipofxtivo prohib

p

&atio.

459

Dz Juas.

Aatío. Ad inducendam obligatiónem jure nài

y. if

rurali: plus non requiritur ex parte pacifcentis;

il y

quam confenfus libere preeftitus ; igitur nifi jure

hm ob

pofitivo prohibeatur, integrum erit ei paciíci

ï;-;;uir.poffelï

aut contrahere.

Quinam autem jure pofitivo

ur,qu

prohibeantur contrahere. $$. fqq.. exponam.

I ]ure canonico interdicitur contrahere

lt g

j

M

Pralatis & adminiftratoribus Ecclefiarum /ac

p

rerum ecclefiafticarum fine certis folennitatibus;

ü

l

TToto tit..De veb. Ecclef. alier, — Ytém relipiofis

!quï

contrahere de rebus temporalibus fine confen-

Ri

f

fu füperioris non licet: partim quia non habent

l

h

I^

velle proprium & nolle. c. 2. De teflam. in 6.

partim:quia fine confenfu preelati nihil dare aut

accipere poflünt, ob votum paupertarisf Vide

füp. c:3.a. 6.

II.. Jure civili infaris juridice, 1. e. qui nec«

dum explevit feptimam annum; 7 18. C. De

ïi]

jure delibev;. aec. folus, nec tutore. qu&tore

us

W

re&te.contrahit. nam: contrahere auétore tu-

tore..eft contrahere approbante tutore id

TM

quod cum pupillo gerirur, ut haberur 4 3. ff.

JDe au&lovitat. €$' conf. tut. Atqui: eum infante

pupillo-nihil poteft geri : nam $. o« Zsf .. De

:

zuur. Sbipul. dicirur non multum diftare a furio-:

j

Ío: & L 1.6.2. in fin. f De adminill. g pericul»

?

zitf. pro infantibus tutores ipfi judicium fufci-

1

l

pere jubentur ; pro'iis vero qui fupra feptimutm

u

üqu

ull

zetatisannum (ünt, auctoritarem preeftare. " Sed

omnia

"ZIIUF, CW D. ï;lï;

& fecundum praxin imperii, tutores

TO

s

per fe ipfos nomine infantum agunt.

Nimi-

Qd d

iE

if

rum iqfantes dicuntur uon fentire; /. 33. à/ f. C;

Q

um

Dz Junz.

bHU if

It

4j1

De 'z'mf. 7(f). Qui autem non fentit, nec

COns

li

DT

lIt

fentit. /. 8. $. 2.7. .De optionelegata. Sententiam

Éu

iftam confirmat fpecialiscafüs , /.32. $.2. . .De

(CID)

J

W

i

acquir. pof[e]- ubi utilitatis caufà receptum effe di-

citur, quod infans tütore auctore poffeffionem

LT

lE (Qgis

poffit queerere. — Molzza tv. . de 9. 9 3j. difp.

224. 1. 30. Laymatita tv. 4. 0. 9.2. $. Struviuts exer«

p ;

M

tit. 6. tb. 39. cum plerisque T T. e? 3 Ctis. Se-

cundum quorum fententiam, infans ita con-

1 rcllgiof/s

Uf n

trahens, atque etiam locupletior fa&tus, nulla

&tione renetur, fed: folum in quantur locu-

il

Mena

pletior faétus adftringitur ex eequitate naturali,

l. 206. - de R. 3. fanchez 1.6.. De matvim.

difp.

A at

38. 3. $. n f.

p T

.III. Impubes infante major carens tutore,

1eqiit

recte contrahit folus: nam jura, quibus actus

ejus irriti declarantur, tutorem effe conftitutum

lu cà

prefümunt,

tre r

fine cujus confenfu egerir pupil-

lus. Salva tamen manet lefo reftitutio in in-

adret.

teorurm.

: t d

.,v'

Si vero tutorem habet, cumhoccontrahe-

lsf

Ym tf

Te nequit, nifi cum confenfü contutoris, vel

curatoris adid dati, vel ex decreto mapiftratus,

l M D!

aut confenfuü

eafono-

propinquorum. $.

ult. In(. ]. x.pr.

L. $-2: 69 1 . fE. De aulor. t

ut. Cumaltero

v yrit

àm i

Vero contrahens , confentiente tutore ; legitime

quidem apit, l&füs tamen reftitueridüs in inre-

vl

grum eft. 7.7. 72/7: ff eg?' C. de autlor. zut. z. t. ff

du Y

eminor.C. De in inteev. veflit. miu. €?. C. fitu-

yre

Tor vel cuvat. intevven.

"o

uodfi absque tutoris confenfü contraxe-

t

rit dolo ufus, & civiliter & naturaliter tenebi-

y;

Ff2

tur.

$2

Dz Jon*.

n COUW

tur. ]. 13. . um ff De dolo malo. l 1. $. 15. ff

j

Wi

Depofíti.

Quiaffic malitia fupplet etatem. /. 23.

j

;

ii

!

jDU. t

JDe furt

e? ] 111.de R. 9. . Sin autemdolonon

fit verfatus in contractu , ex quo locupletior

ps lm

—

yilu m

evadit, contractus fimpliciter valet/.5. ff. €9 pr.

!

Infl. Deauclor. tut. $. 9. Deinut. flipul. 1.6. C.

fre i

De ll c. 61. de . 9. in6.. Atfi conditionem ex

il Qflï /

j

rali contractu meliorem facere non poteft, con-

23

[//

li

tra&us fimplicirer nullus eft. . pr. Juf. De

1

gu&. tut.

j

Porro in contra&tibus, ex quibus conditio-

lund

!

j

!

T

l

l

l

|

nem fuam meliorem aut deteriorem reddere po-

J

n

g us d

teft, ut funt contractus bilaterales, tenetur in

g d

quantum inde ditior evafit. 4 1. pr. L 5.$.1.ff-

De au&. $9 con[ens. tut.. Si.non inde locupletior

üjm.

eyec m

exiftit, contractus ex parte. pupilli claudicat, &

lo contraxit, obligatur.

quptt d

folus is, qui cüm pupil

d. p. in f. lufl. De audl. tut.

e7? 1. ag. ff. Depat.

(ptenciln

Denique & naturaliter & civiliter pupillus

leileim y

tenetur , Íi ex re ipía oriatur obligatio, feucum

t tv

intrinfeca nepotii natura actionem fügpgerit;ip-

| dügratn

| Bj

faque rei eequitas dictat, licet nulla conventio

interveniat: urpote fiquis communem 1un-

tj a

dum habeat cum pupillo, & in eum aliqui

:a.örlrumwmpem

impenderit. 7. Furzofus. 46. ff. de O. &2 A. Aïg-

fU

pr. dt.D

eoblig. ex delitio.

m

Igitur obligatio pupil

li ex contractu fine tu-

ttrsdy

tore inito, in quo fine dolo verfatus eft, nec

L

ditior inde fa&tus, probabilius ne quidem pro-

*:;j;ovmiolqux

.....

Wl

&auam;.

prie eft naturalis, ita ut, citra religionem, per-

inde fe gerere poffit, acfi numquam contraxi-

W ä' ) IUN (w

fet.

KHautoldus tv. 8. €. 3. contr. 3. f

196. H -

LOT

dinguy,

EY

Dr Junr.

453

|

LU c[[U/-

dingus, Covavruvia, Cujarius, Corvimus, Hunnius cg

g

13]1

multiex T T. &9 J Ctiscontva non paucos ultriusque

Ls

J

cffis DD. Probatur autem fententia ifta clariffi-

Rn

mis teftimoniis.*7. 59. . de O. £? .4. dicitur:

I

l ff .5,?,':' A

Pupillus mutuam pecuniam accipiendo, ue quidem

i

[

|

juye aturali obligatur.. Jem L. 41. Decondil. in-

hii

deb. Quod pupillus fine turovis au&oritate flipulan-

pacfan

ie promszit

, folvevit, vepetitio efl : quia uec ma-

db )

tura delet...Idem habetur /.29. f Eo. Unde

itaratiocinor: Quod naturaliter debetur & fo-

uY

lutum eft, repeti non poteft. . 10. jf. de O. £2

l m

A. atqui pupillus repetere poreft folutum fine

j r

auctoritate tutoris; ergo obligatione naturali

r

lj

4

non tenebatur.

OY

fi.vlï

Coufirmm. Finis predictarum legum fuit;

VTR

cavere indemnitati pupillorum : Sed non fuffi-

cienter & efficaciter caviffent , fi folüm obliga-

o

j

tionemcivilem, non vero naturalem füftuliffent :

quid enim prodeft, fi pupillus in confcientia

j t

t

obligetur fervare pactum, licet actione civili

ad ejus exfecutionem cogi nequeat ?

ireli

j corerm

Ex hac tbefí féquitur , tali pupillo non poffe

m Á

objici compenfationem : quia hec prafumit

em naturaliter tenere.

i dqid

debitum compenfàbile falt

1.6.]f. De compen[ationib.

Deinde tale debitum

T

nec novari poffe a pupillo, nec conftitui, etiam

voufinet

cum tutoris auctoritate. arg.7. 1. $.7. ff-. .Depe-

w d

cun. conflit. l. x. G. un. in f. ff. Denovat. Eft au-

tem zovatio modus priorem obligation

em tol-

quïüem p

af

lendi, & aliam novamin ejus locum fübftituen-

di. $. 3. Zfl. Quib.mod.

toll. oblig. €? l. x.$. 1. ff

m u

Detuovat. ut dum contra

&ui prius inito adhibe-

tur

,læ' /

1.19

)

3

iDz Jun&.

454

tur pignus aut fidejuflor , ante non adhi.

;n,:eoqüüa

bitus : dum conftitutum -antea -»pignus re-

»":ïiï. O

mittitur , vel adhibitus fidejuffor liberarur: fi

PO V

contractus conditionatus fübftituitur puro &

ginat

abfoluto: fi venditioni fübftituatur mutuum,

V.

Novationis fpecies eft delegatzo, videlicet cum

'eyaort;

a priore debitore íciente & mandante alius

! odl

debiter in locum fui, novandi caufà credi.

hm

tori acceptanti fübflituitur.

Dft. fup. cit. g

1 [/ U*M

l. x1.f.. De novat.

Quo quidem . caíü licet

k'æ [7] QQSPFUP[

ass

pupillus fubftitutus novus debitor tantum pu.

tatitie obligetur, vera tamen oblihglatip prace-

n

dens perimitur.

p n p

Conflitueve vero hic eft nudo. pacto promir-

IT

tere quod antea debebatur: ita ut confHitutum

lii

dicatur pactum legitimum, quo quis illi; cum

Bs ml

quo paciícitur, debitum vel fuum vel alienum

|rpuremde

fe foluturum promittit , fine ftipulatione. . Di-

Ab

citur autem pa&um legitirmnm , quia per Pre-

afteilisy

toris edictum, tamquam per legem, $. 3. 67 7.

Ts V R

lufl. De 9. N. G.&2 C. Specialiter confirma-

qui ia

li

tum, actionem conflitutee pecunie nanciícitur.

5(51)1155, j

L. 6.e9 17. $. 1. De padt.

,4/

ij //«

Ex eadem thefi porro fequitur, ludentem

f

cum pupillo teneri ad reftirueundum lucrum;

li

]

wï';

modo id fümma norabilis fuerit: nam pecunid

Dd

EU

modice ludo amiffa& dominium videtur ex ta-

T

cita permiffione tutoris & juris translatum, qui

TM

honeftas recreationes pupillis indulgent.

i h"abi&fwmu

Denique fequitur , eur , qui emptione alio-

i LU

i

ve contractu onerofo, a.tutore non approba-

,,,'c Mi

to, aliquid acquifivit, teneri adillud reftituen-

V t

um.:

y

Dz [onx.

455

ij

P[i an

(

dum: eoquod. nullum rei talis dominium acquis

L

f

fiverit.

Cum econtra pupillus dolofe in.con-

f

"

traétu non ver

fatus nec ditior inde fa&üs, ad

nihil teneatur.

*

TA

IV.4 Minor qui

eft pater familias, & caret

DN

curatore, aut curatorem habet, eodem jur&

M i

oteft, aut.non poreftcontrahere , quo pupil-

GUb (

lus tutore carens, aut; habens tutorem; : ntmo-

b

do explicatum. fuit. 7.« .. De in iutegv. veflit.

at J

t

A

l

mii. Qnapropter minorcuratorem habens; res

MU. Dl

immobiles, & mobiles pretiofas que fervando

V g.

fervari poffunt, absque decreto judicis aliena-

re non poteft, etiam: €

Ov

p

:l

tienté ggratore.

"

l.22. C. deadmin. cuvat. €9 tub-

B

f

Alia ratio eft filiorum familias:- natn.

donec

QU

z

l

filius familias impubes erir, ne quidem aucto-

T aken&m

re patre recte contrahit. $. 1o. i2 f. Deamut. [hi-

ts D

ul. At pubes factus, & contrahens de bonis

pl

caftrenfibus vel quafi, etiam inconfulto pa-

f

f

tre; tam naturaliter, quam civiliter obligatur:

RI CODUIT

quoad ifla enim; fictione juris, habetur pro pa-

.

TO

tre familias, pr. Zuf?.

1

J. on eft permis. fac.tef?.

Lo.ff. l. ult. $. un. C. ad $. C. Macedort. l.7. $. ulr.

luentrm

ff. Dedonat. &c.

m ctot

Et quamquam ratione bonorum adveniitio-

mpecumæ

rum extraordimariorum non cenfearur effe pa-

r Lt

familias, valide tamen de iis contrahit, etiam

um Q

inconfulto patre: nam de iis difponendi libe-

pan

Ü

lr

ram habet facultatem , eo modo, quo exprimi«

,

p

tur /Vovella 1 17. c. 1.

n g

De bonis vero adventitiis ordinariis 'filius

familias , non confentiente patre ; invalide con.

hi

jf

tra-

4

456

D Junr.

trahit, etiamfi fuerit ma

jorennis. Lfin $. g.C.

lo r

JDe bog. que lib.

: dii !

Si. pater filio. concefferit peculii profeaitii

; fd

adminiftrationem, ex contraéctu de. hoc a £ilio

gf

iniro obligabitur utérque. 7 44. f De peculio.

gior

Et pater quidem peculiotenus, i. e. fecundum

myotuum ;

vires & menfüram peculii. $. 10. Zzf?. :Deatliog,

gid, q

Filiusautemin folidum / 47. De judic. 1.39. ff de

Ya

Id

O.£7 .4, "Vide que fupra difputavimus Cap. 3.

avt. 2, 9.

4- cap. 6. 43« $. 1. 63 arf. 4. $, 1. G9 cap.

p t

7.4.3. 6 4. 09 -

|

l

ag

Filius fam. pubes poteft, etiam infcio

t od

patre, oblipare

f

onam füam civiliter quibus-

ssf

vis conrractibus *

utuo excepto) ita ut obli

j

gationi fatisfacere reneatur, faltem poftquam

tinen r t

ífui juris factus eft, aut bona alienabilia ac-

jeveni )

quifivit. Pars 7. hujus thefeos $. 6. /ufl. De

Mf

, uf

anutil. flipul. l. 5. pv. ff. Quodcum eo qui im al.po-

"

|

zefl. 1. 59. ff. de O.t9 4.. Rationem reddit Hau-

m

i

i

m

noldus zr. 8. cap. 3. contvov. $. z. 239. quodle-

fs d

It

ges filio fam. obligationem perfonalem ad alie-

Bul

nandum permittant tunc, cum füi juris fuerit.

UET

Pars II. Ejusdem thefeos , quazmutuum ex-

qw'd:mjo&;þm

cipitur, patet ex ff. &9 C. z. z. /245. €. Macedo«

odrigygg

viamun 5 $. 7. Inft. Quod cum eo, qui in alieua,

t dmgg f

pote?. NNam cum improbus quidara feenerator

t ]

]

Macedo pecuniam incertis nominibus.creden-

tti

tgdd

do filiis familias materiam fiepe peccandi malis

"t

moribus praftaret , ut malo ifti fenatus Roma-

MU

nus occurreret; hoc fenatus Confülto cavit, ne

N

creditoribus, qui filiis familias mutnam pecuni-

1 ii

am dederunt, a&io concederetur, fiquidem

1nani-

Dz Junrx.

457

lii

jil

manifefto appareat, contra SCtum effe pecca-

X

"

tum: alias; f1 id ambiguum, actio quidem de-

d

tur, fed per exceptionem elidenda.

Unde

i

conftat, in filio fam. obligationem quidem tam

naturalem ; quam civilem extare ad reddendum

16 ts

muruum , utramque tamen inefficacem elfe

j

D

73

adid, quod debetur'exigendum, ob SCtum

LT

Macedonianum.

ATU (j

h

VI. Prodipus juridice; i.e. talis a magiftra-

g

»/p

tu declaratus , invalide contrahit fine curatore,

adeoque ne naturaliter quidem.ex contractu fi-

umwü

bi noxio obligatur: nam /. 6. . de F. O. dicitur,

wïiuaqxi*

Y

W.

nec fidejufforem pro fic contrahente prodigo

)u

intervenire poffe, ficut'hec pro furiofo; cum

f PORCIH

tamen pro naturaliter obligato fidejuffor recte

tiniln

interveniat J 1. F. De cuvat, fuvios. $. x.. Inff.

(b

De fidejul. €9 1. 16. $. 3. ff eod. . Haunoldus 2.

Z

tàp. 3. contvov.. 2. 69 alij. "Sécus res accipienda

Vsl D

eít de moraliter folum prodigo, decujüsinha-

ag qui

bilitate ad contrahendum, aut reftitutione in

niemad d

integrum nulla lex extat.

jj

VIL Servus proprie talis ne. naturaliter

n -

quidem oblipatur, fi extra caufam peculiarem

d

pro alio intervenerit: fi compromiferit; fi ju-

"TT

dicio damnatus fuerit: fi in judicio jusjuran-

yfeneruot

dum derulerit.

In contractibus ceteris licet

bis ul

non fit idoneus ad feobligandum civiliter:con-

dl D

trahens tamen , perfonam füam obligat natura-

ssl

liter, aliique cum eo contrabentes ipfi viciffim

fito a*

obligantur, eo modo quo nuper de filio familias

ytm p

^

ndeb.

?. 14«

; p

$. 5. differuimus. /.13. ng. ]if, De coudidt. i

u-

Dg Junr.

458

L14. ff. de O. £? A. 1.32. jf- de. R. 9. Molina

i

Focub

difp. 261. 1. 6.

Mulier inhabilis eft ad fidejubendum pro

s if ott

sJj ?W»

quocumque 7.7. ff.cg C.ad S. C. Felleiauum.

Similiter & miles ad fidejubendum, ad füfci.

idiauM

aj as

piendum mandatum,, & ad conducenda. pra-

dia inhabilis dezlaratur . 8. $. 1.. Quz fazisdare cog,

'ïi) M W.l

u

18. $.2.ff-. Deprocurat. l, 31. C. delocato. Ni-

fs m

mirum ut genus id hogiinum ab ufuïa.rmor(um,

y n qu

ne avertatur.

«tl v

Obj. x. Ad pro

ducendam obligatioüerh na-

g and

turalem fufficit confenfus liber contrahentis.de

re füa; atqui pupillus ; preefertim pubertati pro-

«nis j

quium

ximus, poteft praftare confenfüm liberum, fi-

b at

neauctoritatetutoris; ergo fine hac obligari po-

A f 0

teft naruraliter. . Djff. Maj. Sufficit confen-

fus liber perí(onas,, qua a jure non fit inhabilis

ml pl

il m

declarata ad contráhendum valide C. conferi-

fusliberperfone, quz a jure inhabilis decla-

Q u

i dl

ratur ad-íe obligandum naturaliter, & cujus

confen(üs etiam naturaliter irritus pronuntiatur

li, W

IN. Qui matrimonium clandeítinum contra-

m pf

hunt, revera naturaliter obligarentur ; nifi per-

adtnan

U (

fone ita contrahentes , jure pofitivo declararen-

tur inhabiles, & confenfüs ipforum delibera-

a

tus pronuntiaretur irritus.

ff

!

Iufi.l. Au&oritate plurium legum pro-

t d

batur, pupillum contrahentem obligari natu-

n

;.S

:-

[

i

raliter; ergolegesnon videntur ejus confen(um

d

irritare, nec perfonamipfius ad contrahendum

1 te

inhabilem declarare quoad obligationem natura-

st [

obli- li.

lem.. m Dif. Zutec. probatur , pupillum

gari

Dr Junx.

. 459

"i UO

^il

ari naturaliter , fi tutore careat, fi dolo uíus

in contractu fuerit ; aut factus locupletior, aut

ex re ipfa oriatur obligatio C. extra hos cafüs,

itevum Difl. obligari naturaliter obligatione vera

n

& efficaci IN. ficta, debili & inefficaci C. Obli-

(

gatio naturalis vera non tantum confiderara in

///1l

íe, h. e. fecundum cognitionem rerum & vo-

;//m, X!

luntatem agendi, íed etiam fpectata quoad c£-

lm

fe&us contrahenti noxios eflicaciter adílrin-

git, puta, quod contrahens poffit conveniri,

Dhmma.

quod folutum non poffit repetere , quod poffit

Ws

ei objici compenfauo , &c. Obligatio vero na-

Qp

turalis fifa , tenuises inefficay ideo appellatur,

quod fecundum fe

T

idem fpe&tata videatur ef-

cüen

Íc in contrahente,

[

*

ednon quoad effectus juri-

Ft n

dicos eidem noxios.

Et hac fola obligatione

iibl

naturali pupillum citratutoris auctoritatem fine

( con

dolo & commodo füo contrahentem ftringi,

ibls d

probant pleraeque leges ab adverfariis adductae ;

n dj

ita ut oblipatio fecundum effe&tus civiles con-

fiderata, nequaquam ítringat pupillum quoad

m

J O

füam perfonam, feu in fui prejudicium; fed

quoad tertium, ut nimirum hic exinde effica-

rl

brltiete

citer teneatur.

uo quidem feníu leges füp.

(elbatt

citt. recte negant, püpillum naturaliter obliga-

ri: nec enim infrequens in jure eft, ut, quod

ïgum Pm

'

efiectucaret, non effe dicatur, ceu patet ex /.

]

41. . 1. . de F.O. — Hinc licet pupillus, fine

hgan Ti

at

tutoris auctoritate obligationem alienam verbis

nudetn

novans, naturaliter teneri, & prior obligatio

Yrent

tolli dicatur; ]. r. $. um. ff.. Deuovationib. ni-

nf

hilominus pofterior ifta pupilli ftipulatio inuti-

p

"

UI

li

460

Dz [unr.

lis effe pronuntiatür ; & res novatione promif.

j

E

ggcümeg

fà amitti, $. 3. Jofl.. Quib. mod. toll oblig. 'Fa-

dem explicatio patet ex 7 172.7: de 7^ O.L 9s.

g n

a

f. De folut. l. os. ff. de fidejufforil. 'ubi pupillus

fj

fingitur obligarus in prajudicium fidejufforis,

ftem ex .25. $. ur.. Quando. dies legat, & fidei-

n

com. ctdat. 1. 44. $.. Jtem fi pupillo .. De [olu.,

fs

quibus pupillus fingitur obligatus in prejudi-

qipote

cium heredis, Denique 7. 7; 9«. $. 2. f-. De fo.

(ngno

lut. qua pupillus habetur pro obligato in pra. |

du

1

IN

TO

judicium legatariorum & fideicornmiffariorum,

T

ls

Ratio borum cfl.. Sipro pupilo fidejuffor inter- |

gglt,ï

cefferit, oblipatur pupillus, feu haberur de ju-

m lst

"

p

re civili pro obligato , tantum ut fubfiftat obli-

gt

atio accefforia fidejufloris, & hic conveniri

tlv

offir, qui alias, non fübfiftenre principali obli-

lpO

Venfrst g

patione , nec ipfe reneretur. 7rg./. 178. de R. 3.

ipfe vero pupillus quoad fe nec creditoriinde

memdmmn

tenetur, nec fidejuffori, ]. 127. de P. O. quia

!, m

dum quis pro rali fidejuffit, quem fcire debe- 4 J

bat civiliter non obligari, animo donandi vi-:

hilbn

detur interveniffe, . . 25. ff. Defideuff. —

priiun

Inft. 2. Pupilluscum fuo detrimento contra- iij

hens, poteft excipere, fi conveniatura parte

btl

altera, aut petere reftitutionem in integrum

Á lm

!

At d

atque ita prolibitu fe ab obliparione naturali ex-

edire; ergo füfficienter cautum efferindemni-|t «

tati pupillorum a legibus, fi hae folum obliga-kii

f

tionem civilem fuftulerint. x /V. Cozf. Pupil- Atl

lus ab altera parte non conventus, tenereturj u

l

|

x

in fententia adverfariorum , implere.contra-Juj

d)

i

|

é&tum & folvere.

Etquamvis folutum repetere *ol:[cenmmwn

pe

*

Dz Juzz.

461

P

r acionem poffit, imponitur tamen ei ne-

j

celfitae contendendiin judicio, quod plane mo-

ledum & facile damnofüm ei accidit.

Ergo

lj

non faris ejus indemnitari confultum forer.

TUf

/|

Jufl. 3. Minores poffunt fe fine confenfü cu-

ratorum obligare perfonaliter &ad actiones per-

af ]

fonales, /. 101. ff. de . O; ergo poffunt etiam

ömm

oblipationes reales. contrahere,

R, IN. Conf.

A

L k

Obligatio minoris bona concernens non valet

1 Dprg.

absque curatoris confenfü, fed ipfo jure nulla

cing,

eft: eo quod minor , ut primum curatorem ac-

kyirtte.

cepit, liberam bonorum adminiftrationem ami-

i

Y

fert, 3. C. De im iutegv. veflit. min., : At

du

quando; obligatio perfonam duntaxat concer-

licenn

......

Jj

nit, valet, etiam non confentiente tutore: mo-

pnaopdt

do obligatio perfonalis non tendat ad alienatio-

I a

nem rerum, nec fit terminative realis.: Ratio

adiri:

aurem difcriminis eft, quod curator rebus de-

MA

tur, non perfone. 24rg.$. 2. De curatorib. c2

mf

L.8. C. Denupt. g. INov. 117.c.1. Hincpupil-

p dnad

lus qui füb tutore eft, fine hujus auétoritate

ii

períonam fuüam obligare non poteít: .quiatutor

Va OO

perfonee potiffimum datur. $. . Z2f £9 . 1. gv.

qra pate

ff. De tutel.

Olj. .. Exceptio SCti Macedoniani con-

ineprut

ii

ceffa filiis fam. eft in odium & peenam fcenera-

f

torum tantum; ergo a foro externo non e

um 4

extendenda ad internum. — &. V. 745ft. Equi-

dem principalis ratio hujus SCti eft odium fce-

l Conf- Pum

ææmw

neratorum, J. 1. pr. ad $. C. Maced. e l. 40. pr.

d

ff De condil. indebit. — 1mpulfiva tamen caufaeft

adolefcentum corruptio & profufio coércenda,

,uwmffPïüïf

aVOI

462

Dr Junr.

iil rt?

favor parentam , & intereffe publicum. 7 £j

$. $. C. De bouis que lib. quapropter licét liberi

5 (*,Cl]m D

f Bypit

fuüi juris facti pecuniam ; quam in poteflate

conítituti mutuam acceperunt, adhuc habeant

(X

wwf

falvam, nihilominus ideo efficaciter conveniri

non poffunt. 4. 9. $.2. ad SCrum Maced.

iofenfis pf

mET

lufl. . Iniquum videtur, ut beneficium

mutuantis fit eidem datnofum. — Ergo filius

T

fam. ita mutuatüs tenebitur in confcientia ad

II

vam [

reddéndum mutuum. *« Dif7. 7ztec. Iniquum

iij

a d

viderur, beneficium mütuàáriti fieri dáninofümi

citra füam culpám C.fi cum cülpa füa mutuum

ii du

gtl

dederit, videtur iniquum ut fir ei damnofüm

N. Qui fua cülpa damnum fentit, id fentire

|

ndlrtorem

—

&f D

non videtur. 7.203. ff. de R. 9. atqui creditor

femel contra S. C. Macedonianurii peccavit.

T. D

A Of

Jufl. ^. infilio fam. manet naturalis obligá-

tio áccepturi mutuum reftirüeüdl ; 1. 10. ff. «

a m

UE

$. C. Mac. ergo per exceptioriem SC. Macedo-

niani non liberatur ab oblipatione confcientis;

Aiims, df

AUIT e

f Difl. 4nt: Naturalis obligatio rnanet, fi füt

juris fa&us, debitum agnovetit; novando, fol-

,

tb

vendo; item in cafibus aliis in quibus SCtum

,

TET

Macedonianum ceffat C. fecus N. . Pluribus de

m &b

caufis evenire poteft, ut hocSCtumlocum non

j M S

«

habeat. I. Exparte filii, fi hicfui juris effectus;

Fs

!

debirum agnoverit , novando , aut modicam fal- ['tisy.

F-

tém partem folvendo : aut fi errore communi

1

lerem[, hæï«

páter familias habitus, vel fetalem mentitus fit:

"bl

aüt militaverit tunc; cum debita contraxit : aut TM

peculium caftrenfe vel quafi caftrenfe, imo etiam m««

rur

m b

adventitiuni irregulare habuerit, üut intglligi

ex

bz ]unr.

463

1

l

ex IVovell. 117. c. 1. tunc enim pro quantitate

P

talis peculii exceptio SCti Macedoniani ceffat.

(:

l]. Ex parte parentisaccidit, ut di&ta exceptio

! [

SCrilocum non habeat; fi pater in mutuum

A

confenferit faltem ex poft fa&o: qui quidem

W/fr

confenfas preefümitur, quotiefcumque mutuur

It ld

in talem caufarn a filio acceptüm & erogarurmm

Inis

eft, ad quam pater ipfe tenebatur. . III. Defi-

Menra

nit hoc SCtum ex parte creditoris ; fipupillus

! ium

vel minor 25. annis infcio tütore aut curatore

Vomyni

füo mutuum dederit filio familias: nifi tamen

MAT

hic ipfe adhuc fuerit rinorennis, quocafü hu-

| r

jus confümentis caufa melior eft, quam alteriuis,

i r

reftitutionem in inte

grum replicantis. Z, 11. n

M C

i. ff. Deniroy.

[f

.IV. Denique ex parte tet creditae exceptio

iib oj

dicti SCti ceffat quandoque. nam, preterquam

TT

quod dictüm SCrum non fpectet contractus cee-

o Mes

teros, venditioriis; locationis &c. ut füpra metmo-

QO

j

ravimus, fed folum mutüum; ne ad hoc qui-

E

nns, (

em ormne pertinet; fed rantum ad illud quod

ounio -

pecuniee nutneratee datione eftcontra&tum. Tpi-

Jus um

tur fi res aliee fungibiles, vinum, oleum, fru-

lirbosde

mentumi &c. filio fam. mutuo datee fuerinrt, lo-

m oot

cum non habet SCtum Macedonianum: nifi

g hs

for(àn in fraudem SCti resez datae mutuo fuüe-

wiem

Lint, ut nimirum filius fam. illis diftractis, pe-

; C()ITI[HI:K:

cunia uteretur, hzcque pro mutua haberetur.

nl

oribus tamen hodiernis eidem SCto locus eft;

vt

fi filio fam, alia luxus fübfidia fuerinr füppedita-

jtn

fa, Ut puta, merces in veftirnenta fümpruofio-

m—

Ta; efculentà, & pctulenta nimis profufe ven-

l imcïigïïl

!

d

dita.

464

Dr Jonx.

«ineim

dita, . Quam in rem diver

farum Academia;

rum faluberrima flatuta a Lauterbachio & DD.

du 8

grem ia

aliis adducuntur. Imo fi alius contractus, quam

obidume

mutuum, in fraudem SCti celebratus , ut fi-

quis vendiderit aliquid filio, ut pretium rei

-/fäïum

boï?ïiïi

lU

li

l

vendita in mutui vicem haberet , exceptio SCti

Macedoniani datur. Xlaéteuus ex 7.7. fJ.c7 C.

| C'Mml', u

de $. C. Maced.

| quni a

ARTICULUS III.

li

Quoinodo ervov 69 dolus contvatlum vitieut ?

ins

ï

Ota i. Ad pacta & contractus confenfum

N

u I

liberum pacifcentium requiri conftat ex

nuper difputatis, tum ex /. 1. $.3. f Depad.tg

f ln

iinrziiz..iïä

1.3. $. 1. f- de O. £? .2. Huic autem libere

T

confenfioni plurimum officiunt ignorantia: &

E

ld

Ut

metus: ac merus quidem voluntati adverfatur,

^ i

quo minus pro íüa propenfione decernat:

M EU«

ignorantia vero intelle&tum obfufícat , ut ne;

dv

quid eligendum fit; perfpici queat.

De metu

S'II':S

I

MM

| Y

lIs

tractabimus articulo proxime fequenti,. Nunc;

quantum contraéctus corrumpantur per igno-

M

!

if

rantiam , examinabimus.

Ignorantia vel accis

u ufr

pitur negative tantum & privarive pro fimpli-

]i

ci defe&u debite notitie, quam Tullius/. 1. 41

h

1

"

.

"dcademic. inícientiam nuncupar ; vel fumitur

u-

l

lh

Ht

pofitive pro errore, qui fecundum S. Aug

W

Ítinum in Enchiridio c. 21. eft exiftimatio v

d

approbatio veri pro falfo , eít certi pro incer-

? w

RR i

to, veleconverfo, c. /g quibus vebus. 22. q. 2-

Atrqueinterdum quidem fuapte quis a Yero exer-

KEUY

pac

Dz Junr.

465

m

rat: interdum vero aliena opera in errorem in-

ET

ducitur. . Quando alter alterum de induftria in

Oi

Qun

errorem inducir, machinatio iíta dicitur dolus ,

li

i.

vocabulum commune dolo bono & malo: nam

du

dolum bonm . Veveres pro folertia ufurpabant:

D

maxime fi adverfus hoftemlatronemve quis ma-

UAU

chinetur. ZJo]us malus vero a Labeone definitur :

omnis calliditas , fallacia, machinatio ad circum-

vetiendum , fallendum, decipiendum alterum

i

adhibita. /. 1. $. 2. ff De dolo malo. £$ 1. 79. fFADe

4 7.. Calliditas dicitur fieri tacendo verum,

ii

fallacia mentiendo , machipatio arte verborum

f

& occultis infidiis.

i n

JVota 17 In contractu quedam dicuntur

J

f

N

V

fübftantialia, queedam naturalia, quedam acci-

Jl

ii

denralia,. Sabfdautialia tam neceffario debent ad-

od

effe ,. ut fine iis contractus fübfiftere non poffit.

dv

Talia (unt v. g. in emptione pretium, merx, con-

: ln

fenfus, $. 2. Jnfl. De empt. €? veudit. l. 2. . 1. 2

[af,

1.8. - Eod. Horum ergo immutatione contra-

, J

&us inducitur novus vel fpecie, ut cum prore

yi Ms

vendita rem aliam dari placuit, evadet permu-

tatio J. 5. $. 1. £9 /. 6. ff. De pvefcvipt. verb., vel

] pfr lgm).

TE

nutnero diftinétus inducetur contractus, utcum

iil

convenitur, rem antea IOO. aureis venditam,

i. 14

nuncemi $0. : manebit venditio , fed numero alia.

d lum

1.7.8.6.£9 127. 6.2. ff. Depat. INatuvalia, quee

M

& dduinicula dicuntur l. 72. ff. Decontrab. empt.

Qumd

ÜT

contractui inefle folent, aut praefümuntur tan-

|

p

quam proprietates, quamvis falvo contractu ,

immutari à contrahentibus aut tolli poffint. Sic,

"TL

um

l

licet ex natura depofiti

depofitarius tantum p

Yocn

i

Á

j

J

J

ftet

Gg

466

Dz Junr.

fter dolum, conveniri tamen poteft, ut etiam

dlb

culpam praftet. ]. 1. $. 6. ff. Depofit.: cam ven«

fle u

ditore paciíci quis poteft , ne is ad eviéctionem

g at

teneatur , ad quam ex natura emptionis , vendi-

tionis teneretur /. 11. $. 1. 2.69 18. Dea&. empr.

Ti

Demum Zccidentaha adeffe contractui, vel ab

[

us P

!

eo abeffe pro libitu. contrahentium poffunt

j E

!

ut arrhe in emprione, venditione. pr. 4nf. De

ïndïch; lä"[)

empt. veud. Lex commiforia, additlio in diem &c.

f g

Quo pertinet vulgatum illud : Pacta dantlegem

eridasqu

contractui. J. 23. ff &? 85. i2 6. de R. 9. 1. 5a.

&urgentibus,

; de F. O.

ia

Addunt alii.Solezzia: quae alege autconfüe-

g

tudine ad ritum &formam contraétus requirun-

um

tur: fed nihil a memoratis differunt: nam fire«

t vf

quirantur per modum formee fübftantialis ita;

tj

ut alioqui contractus non fübfiftat, quemadmo-

EUTTE

dum contra&tus matrimonii fine praefentia Pa-

Medom

rochi & teftium initus, nullus habetur, & alia

nl

id genus , que /olennia itvin[eca appellant, fub-

l o g

ftantialibus contractuum accenferi debent : at

li Bn

vero quze dicuntur olezzia extrit[zca , nihil ab

truipdm

accidenralibus difcrepant, ut trina fponforum

gmm

denuntiatio, benedictio connubii, & plura hu-

WTAT

jgsmodi, que non ad veritatem actus, fed ut

Bo

rite & ex forma praícripta fiat , exiguntur.

IVota II ]. Ex his licet intelligi, quid fit er-

At t

A ts

ror acdolus fübftantialis, quid accidentalis: nam

d

fi fint circa fübítantiam actus , vocatur erroraut

N

]

W q

À

P

"

dolus fibflautialis, ut cum erratur in corporeé

Pj

rei, de qua contrahitur , item in períona con-

ii d

wahentis: fi veroerratur in qualitatibus aliisque

Qaccie

:wn,inqw'! Lïr.'

Dz Junx.

46

&T

xlx)

j

accidentibus , error aut dolus acciZentolis dicitur.

! UWW-

SKWD

]

Difficile autem eft abfolute determinare, quod-

d.

nam prédicatum fit fübítantiale, uti Haunoldo

videtur.

l

Dri'

Irem dolus alius verus eft, alius praefum-

hii

pus. Z?rus dolus vel a jure pro vero dolo ha-

m

betur , vel detepitur ex manifeftis & indubitatis

J

indiciis, vel ex propria malitiofe apentisconfef-

Itl

fione agnofcitur: Prafuwmprus aurem colligitur

At /c'gem

ex indiciis quibusdam, licet non adeo manifeftis

;

n

& urgentibus,

Denique alius error aut dolus eft zzzecedezs,

MT

IU

qui inducit ad promittendum, pacifcendum,

contrahendum , quod alias non fieret, fi de vi-

m

tio vel fraude conftarer, unde & dicitur dare

ln

caujam contratiui : alius eft comizans , qui quidem

Jerudt

sb h

non movet ad contrahendum, facere tamen po-

tef, ut alio modo contrahatur, v.g. ut ematur

TU

aut vendatur minori pretio: error ifte aut do-

dluty i

lus dicitur zzcidere im contra&um.

d d

JDico 7. Exror fübftantialis dans caufam con-

1, nl

traQui in alterutro contrahentium, uti & dolus

jonorüm

talem errorem involvens, reddunt contractum

yur; t

jure naturali & pofitivo nullum. Jea/io eft. Ad

, iu

vere contrahendum requiritur confenfus liber

A

paruum: atqui cum errore fübftantiali contra-

x g

hens non confentit liberé: nam ad confentien-

v u

dum opus eft cognirione rei, in quam confen-

p

Urur; cognitione autem privat error.

Idem

n n

porro error obeft voluntario: Ormge enim , quod

vt

ob ignovantiam efl fa&um , uon [ponte quidem eft

u

Hinc

q

48um; inquit Philofophus 5. Ethic. 1.

g 2

Ulpia-

469

Dz Junx.

Ulpianus]. 15. De jurisdicl.: Si, inquit; pererro-

f

vem alius. pro alio preetor fuerit aditus, qibil vale-

d i

lit, quod a&um efl : cum m couentiant , qui er-

hn o

vent : quid euimtam contvarium confenfui e[t , quam

st

ervoy 2.. Et ]. 9. C. de 9. &2 F. . Nullus eft er-

lo Wq

rantis confenfus. Et/. 9. ff $. 2.Decontvab. empt.

Qigus, d

Si «s pro auvo , plumbum pro avgento veneat , nulla

du

efl venditio , quia in matevia evratur. Pignus ta-

Ü

men, errore in materia intercedente non vitia-

u

ia

rur: praeftat enim habere zes pro pignore ; quam

g

lane nihil. . 22.ff. de F. O. L. 1.ff. De piguor, atf.

dodm t

Dico JI. lgnorantia & error accidentalis,

ia

licet antecedens & ex dolo profectus, nonred-

ii d

dunt contractum irritum. — Pro/. /. 'Falis con-

dul

tractus non eft irritus jure natura,, fecundum

(unim

quod füfficir confenfus voluntarius & liber cir-

Nusaccn

ca fubílantiam rei, de qua contrahitur: igno-

pouur; 4l

rantia autem & error quicunque circa acciden-

denelin

talia (equitur principale, ranquam accefforium.

FTT

1J. 'Valis contraétus nec jure pofitivo eft ir-

T

ritus: nam /. 10. ff De contrab. empr. valet em-

r

prio, fi aurum deterius fuerit, quam emptor

deate ia

exiftimaret. Et c. 18. De fpon[al. Ignorantia cir-

ca qualitatem, etiam ex mendacio inducentea

ii

J

4j

p

contrahendum matrimonium , non impedit

Iv

confeníum requifirum. . Quodfi error acciden-

MA

Qd

talis absque dolo partis alterius contigerit; re-

ts

Ícindi contra&tus non debet , fed ad aequalitatem

bou

reduci, per 7. 2. C. De vefcind. vendit.

OM ha

Deinde $. 1. /ufl. De exception. 1. x1. ff. De

QU r u

a&. empt. Ej:LUE(Zdlï. 7 1. 56. ff. de F. O. dolofe

Müumf

circumventus dicitur fubtilitate juris obflriétus,

pofíe

Mu

-

Dz Jvunz.

469

j

poffe tamen uti exceptione. Et 7. $; De zguril.

ipul. ita habetur: Dolo vel metu adbibito , atlio

quidem nafeitur , ( fubdita flipulatio fit: pev. doli

mali tamen vel a£fus exceptionem fulinoveri petitio

hm

delet.. Id quod non tantum de contractu ftri-

VE ]

T

&i juris; cujusmodi ftipulatio eft , intellipitur ,

fed etiam de contractibus bone fidei, ut eft ven-

Dny

P0 f

ditio: hanc enim dolo obtentam refcindi jubet

l. s. C. De vefcind. vendiz. Ex his aliisquelepibus

It (

itaargumentor: quando datur actio ad refcin-

nl

dendum contractum , aut exceptio ad eum non

tf

implendum, contractus. non erat ante irritus:

m

atqui deceptis datur exceptio doli mali , autactio

| Ts

1

|

N

^

doli ad reíciffionem contractus; ergo.

NH

Quoniam autem actio doli famofis a&tioni-

la

bus accenfetur, nequa condempato infarmia af-

itr: i

RTO

pergatur; .alia adhuc remedia actionum parti

lefz conceduntur ,. ceu reflitutio in i

odf

nBinds

condictio indebiti &c.

Yiivodia

Ex eadem doctrina patet, multo minus con-

vb

tra&tum reddi irritum dolo comitante feu inci-

ia

j

At -

dente: hic enim nec caufam dedit contractui,

nec impedivit confenfüm; five adfuerit, five

irenead

abfuerit. Etfi vero refciffio contractus cum hoc

inpdt

dolo initi nulla lege dari videatur, datur tamen

TM

actio doli , actio ad intereffe , ut omne damnum

xg&t'u, n

occafione doli acceptum refarciatur. /. 23: de R.

:quaïimcn

J. l 24. $. 7. De pa&l. ..

^. J. cont. 1. Concl. Valet venditio virio-

m

€; qu& aurea putabatur, licet magna ex parte

7 ii

it &nea: item fi inauratum aliquid fit5 licet au-

ss

"

M

N

reurp putetur. ]. 14

ff De«contvabeud, empt.. at-

68 3

qui

Dz Junr.

479

qui hic eft error fübítantialis G antecedens. Er.

»:um»kd gx

OT

(

R. N. uin. INon hic erratur in fübftantia,

m qn |

fed in quantitate auri , quod rei venditae eft per.

mixtum. Quodíi . 41. $. 1. eod. nulla pronun.

C U

dl Y

tiatur emptio, quando menía argento cooperta

pro folida venditur ignoranti, hoc difcriminis

p

r

reddit Cujacius , quod rebus inauratis vel inar-

gentatis aurum vel argentum immixtum vel in-

j

hr

fufüm fit: ideoque qui rem inauratam emit pro

aurea, non omnino erret in materia: nam in

fvl

h

ea ineft auri aliquid. — His autem, quee argento

velauro cooperta fünt; argentum vel aurumin-

fs g

T

fufüm vel immixtum non eft; ideoque talia

cum emuntur pro auro vel argento, erratur in

m

QORU

materia: nulla enim parte aurea fünt , fed ope-

rimento duntaxat lamine veftita.

tdeos f

ts

Jnfl. x. Exror in materia feu qualitatibusrei

non vitiat ftipulationem , dummodo in corpore

(

Bd (

confentiant contrahentes, utpote fi zs fit , quod

surum putabatur. / 22. ff. de . O. Exgo idem

tm d

|

error non vitiat emptionem.

E. JV. Conf. In

—

um

m

l

Faf

emptione pretium datur pro re; quod nifi ad-

&quatum feu proportionatum fit ipfi rei; non

ET

poteft videri emptor in illud confenfiffe. 7. 9. f

m

ij UIOZMF [;U/m |

fj

h

De contrab. empt. — Aft in ftipulatione pretium

I

RA

l

1

(

non datur: unde ibi fatius eft, rem qualem que-

tj

lem habere , quam nullam. . Poterit tamen de-

IM) qa

ceptor actionedoli a promiffario conveniri. Ead.

MT

l. 22. ff. de F. O.

iil

lufi. a. Valet emptio aceti pró vino: ergo

"k

b

error fuübftantialis non reddit irritum contra

&um. m Difl. "4utec.. Quando non fuitantet tj

ääe

vinuti

Dz Junr.

47X

i l

vinum, fed expreffum ex uvis immaturis, valet

lul

ll

W

lt

emptio aceti pro vino N. quando fuit antea

vinum, quod modo in acetum defiir, valet em-

Ti

tio C. Ubi eadem moraliter eft fübftantia rei

MM

vendite , valet emptio.

l

j

OCIdJ

J

]

Jufl. 3. Exror circa fubítantiam períonez

It

iL

non reddit contractum nullum: dum enim ven-

DW

dis Sempronio, putans te vendere Mavio, va-

n p

let contractus; ergo etiam error circa fübftan-

1: umj

tiam rei venditae non facit contractum nullum.

ia

x. IV. Conf. In dato cafu períona non eft füb-

RD

ftantiale obje&tum contractus: fecus res habet

T

in contractu conjugii aliisque. ]. 11. de cozzvab.

1 t

empt. S. 1.

Quodíi error circa perfonam non

mfy

committatur , fed in folo perfonz nomine con-

trahens fallatur, nec ftipulatio, nec alius con-

ltb

tra&us vitiabitur. /. 32. de 77 O.

bin p

Qb;. I7. cont. 2. Concl.. L. 1. &2 fegq. f.. De

asit,qi

&dilit. edil. Ob defe&um variarum . qualita-

| Ergo [

tum datur emptori a&io ad refícindendum

A rl

contradtum; ergo contractus etiam ex errore

ld nii d

accidenrali initus nullus eft, g. /V. Cozf. Dictee

fi r n

leges non de errore fimplici agunt, fed de eo,

fsf

cui dolus caufam dedit : nam $. 2. 7. x. cir. Ul-

e prett

pianus ita fcribit: Caufa bujus edili proponendi

m q

67 , ut occurvatur fallaciis veudentium , €g empto-

t m

vibus faccuvvatuy , quicunque decepti a venditoribus

n

fuevint.

'ales autem contractus fübftitiffe ini-

tio, evidenti eft argumento, quod actio ad re-

yn d

cindendum eos a legibus tribuatur.

.lmm qutE

lIufl. x. L. 7. ff. De dolo malo. dicitur nulla

" [ïijigfiü

venditio malee fidei ex circumícriptione aut de-

[l

Gg 4

f:eptio-

47A

Ds Junr.

ceptione, Ergo. m.JV. Conf. Lex cit. apit de

AR

circumfcripto per dolum minore fpecialiter pri-

j G

vilegiato , & inutiliter contrahente citra curato-

ris auctoritatem.

Cateros etiam contra&tus

"I

&0

cum dolo fübítantiam rei concernente initos

mïsx

nullos.effe, nuper indubitate ex legibus often.

| gt d

l

dimus:. fed & ii, qui.cum dolo accidentali per.

qo nyt

acti fuerunt, quoad effectum nulli funt ram ex

i

parte contrahentis, quatenus hic libere refilire

h

poteft; quam ex parte decipientis, in quantum

hic deceptum volentem recedere , nequit effi.

j loient

( R

caciter oblipare: quamvis ipfe efficaciter renea-

tur, fi deceptus, cognita fraude, infiflere con-

ATR

j

tractui. nihilominus voluerit.

l

I

T

Jnfd. 2. Repugnat eequitati naturali , ut quis

!

ex dolo malo lucrum reportet: atqui fi con-

[

11

tractus cum dolo antecedente accidentali initus

valeret, decipiens ex dolo. malo lucrum repor-

D

l

j

W

Wif

Vr

taret: ergo.

B. JV. min. Oblipatio & valor

qü W

contractus non oriuntur ex dolo aut injuftitia

RI T

decipientis, fed ex mutuo utriusque confenfu:

Va

at ex dolo contractus ita infirmus redditur , ut

demod.

deceptus aut refcindere contraétum pro libitu

(j

W/fd/

li

[

ia

[

poffit , aut ubi e re fua fore videbitur , dolo-

fum adigere ad id, quod contractum fuerat; |::

Wäfihj W

exequendum. Quanquam deceptor etiam an«

J

l

te fententiam judicis jure naturae teneatur dam-

[

num alteri malitiofe illatum farcire.

lul ) (l

DI

EU

ARTIE [

i

j]

D

l

[

L

Dr Junr.

473

ARIICULUS IV.

j

"n Coutvalus ex metu imiti valeamt ?

ia

Ora I. Metus dicitur trepidatio mentis, ín-

1

Tl

g:

N

flantis vel futuri periculi caufa, 7. 1. ff. Quod

t

metus caufa. — Poteft autem haec mentistrepida-

C*ldfü il

tio injici vel a caufa naturali & non libera, ac

Áint ts

dicitur metus ortus a iztrinfeco, ut cum quis

j nf

votum coücipit, aut merces ejicit in naufragii

i

periculo: vel incuti poteft a caufà libera, v. g

W.

ab homine minitànte aut vim inferente, dicitur-

AURT

que metus a2 extrinfeco incuílus.

Fis hic de-

tn

Ícribitur, majoris rei impetus, qui repelli

non poteft. ]. 3. ff. eod.

Si vis fuerit abío-

Q ts

luta; effectus inde ortus nuncupatur coa&o om-

ii d

nimoda , &violentum fimpliciter , quod fecundum

üdntl i

Ariftotelem c. 1. [ib. 3. Etbic. fit ab extrinfeco,

ttum t

nihil conferente, atque etiam obluctante eo;

o & w

qui vim patitur, ut cum quis manu Titii vio-

lenter arrepta contractum fübfcribit. Si vero

at

n onin

vis alteriillata eum adigit ad quidquam ex metu

fedit,

decernendum aut omitrendum, appellatur vis

h At

conditiogalis & compulfiva.

ir, d-

Vis ifta vel eft atrox, & quae adverfus bo-

m foert

nos mores fit: vel ea, quam magiftratus recte

etum t

infert, fcilicet jure licito , & jure honoris, quem

U

füftinet; /. 3.6. 1./f-eod, . Ex hac quidem vi me-

tus jufle ipcuffus dicicur: ex illa vero metus iz-

jufle incuffus.

Intereft autem noffe, utrum gravis fit me-

!

tus, an levis: ac metus gravis quidem; 1. 5. &

6. t7 fez. ilid. intelligitur non quilibet:timor;

gj

nec

Dz Jonr.

474

nec vani hominis, fed qui merito & in homi.

;miäm md(

nem conftantiffimum cadit: ut fiquis alteri ter.

gf

rore mortis, verberum , fervitutis, vinculo-

Yi 1

rum &c. pecuuiam extorferit.

Merus talis in-

a n

aim RUs

jici etiam poteft ob mala, qus& períonis nobis

Y

valde conjun&tis, ut parentibus; liberis &c. pro-

A: d5

ximé imminent.

Metus pravis dicitur a JCtis

!

Mu

|

Q

metus juf/us , non [heologlï.ie, fed civiliter, h. e.

prolalilis, quem leges attendunt. — Levis metur

! mf d

pény

eft vana trepidatio mentis, orta vel ex immi-

nente malo levi, vel ex gravi non imminente;

fs u

As

quem vane fuüfpicamur, quando minitans ma-

lum vel non poteít, vel non folet inferre, vel

M

quando malum obverfans, alio modo facile de-

f« n

.do,u Pl

clinari poteft.

Sunt tamen mala quaedam leviora, quibus

at n

períone admodum meticulofe vehementius

Rn

percelluntur, ut pueri, foeming , minores&c. ;

Wgla.

[

l

l

Va

unde metus fübortus vefpe&';ve gravis nominari

folet.

nj

Quo etiam metus reveventialis pertinet, quem

lum m

dl m

habent liberierga parentes ; uxor erga maritum,

j

fübditi in fuperiores: quem etfi quidam meri-

hii

to ad levem metum referant , gravis tamen cva-

vf l

dere per accidens poteft ob tractationem rigi-

dl

dam, ob continuas exprobrationes, vultus af-

T

petitates, rixas, importunas preces, quce qui-

AC

dem diutius perferre dictis perfonismoleftiffime

UR

accidit. c. Puelle. XX.q. x. e c. 11. De Defponj.

"'.':73 m&[u (Qmp

impub. Denique metus incuti poteft vel direde,

Rnf

ad actum quempiam vel contractum extorquen-

Wt p v

dum; ut cum quis mortem alteri intentat; ni1

pecu-

Dz Junr.

475

Ulty

ecuniam tradat: vel izdire&e, cum vis fimpli-

Tig

diter infertur, quam ut evadas; pecuniam offers.

M

!

ANota 11. Manifeftum eft , contrahi non poffe

per aCtionem violentam fimpliciter: coaétus

!

enim abfolute non confentit, fed renuir,.& pa-

titur magis, quam agit. c. 5. De Dis que vi me-

TU d !

tuve cau[.

T

&

Certum item eft, tenere aCtionem aut con-

Jl i

tractum, cui caufam dedit metus ortus ab in-

&L

trinfeco; neque actum talem obnoxium effe re-

fciffioni: nam etfi non fit fpontaneus, fed invo-

mïmnre,

y

T

luntarius fecundum quid; eft tamen fimpliciter

m&:&æ; [:

voluntarius & liber ; decretusa principio intrin-

h dl

feco confiderante fingula, circa qua verfatur

actio, ut Philofophus füp. cit. definit. Neque

i i

intervenit injuria, propter quam contractum

vemets

ejusmodi refcindi oporteret. C. 17. Z vegula-

Ynoresd

til. £2 L. 21. pr.. ff. Quod met. cauf.

TOR

Preterea certo conítat, valere contractum

tam jure narurali, quam pofitivo; quem extor-

t g

fit metus a vi jufta incuffus: contraétus enim

Em

talis fit cum confenfü voluntario ac libero, ac

Ámmat

fine injuria metus a poteftate (üperiore incuti-

Ti CVG'-

tur. c. 1. €g' 2. De adultev. eg d. 1. 21. Igitur re-

&t

fciflioni locus hicnon relinquitur: quod ob de-

vins &

licta fua aliisve de caufis vim juftam magiftra-

p qu

tU$ ita ex metu contrahentes experiantur. Hoc

nl

modo, qui contraxit fponfalia, excommunica-

p

n

Ál

tionis metu compelli poteft ad matrimonium

duf

ineundum. c. Ex literis 2. De [ponfalib. . Super-

il

"

at

1

2

eft nunc folum, ut infpiciamus firmitatem con-

tractuum,

p

Dz Jvnr.

476

tractuum , queis metus per vim injuftam incuf-

ii

fus caufam dedit.

ia

Dico 4. Contractus ex metu levi injufte in;

il lbth

cuífo initi, utroque jure valent, neque refcin-

NOL)

di póffunt per actionem in foro ecclefiaftico &

civili.

Prob. J pavs.. Valent jure nature: fi

x

enim metus gravis confenfui libero non officiat,

icus D

(

quanto minus officiet metus levis? Etiam jure

[

f

canonico & civili tales contractus tenere con-

l

ftat ex . c. 4. &9? 6. De bis que vi. l. 7. pv. ff. Quod

metus cauf.. 1. 184. ff. de . 3. ubiita habetur:

A

j i

'ani timoris jufla. excu[atio zon eff.

í

!

Pavs 11 conítat ex iisdem capp. & ll, aliis-

ï

hi

que compluribus ; quibus negatur actio ex va-

no metu contrahentibus: tum quod de injuria

(A

h

conqueri non poífint inanem metum paífi

/:M

!

quem contemnere debebant: tum ne fora liti-

bus non neceffariis obruantur.

ii

L

Ex jure natura tamen tenetur metum infe-

rens propter injuriam confentire in diffolutio-

i

1

5

nem, fi alter voluerit: quia tenetur ad omnia

p»( [

J

damna reparanda , quorum caufam dedit, & ad

((

"

reftiruendum lefüm in integrum. Nifi forte

77

IW// [?

,

fuerit in contra&tibus , qui divina & huma-

na lege irritari non poffunt , cujusmodi eft ma-

V n

trimonium: neque enim natura ad leve malum;

RI

uod metu incutitur, evitandum , irritare de- ïïjifjenuüïe.

'

buit tales contractus , quorum irritatio graviffi-

at

"n gt

mum malum eft ipfi reipubl

.

þicæ , & non foli

injuriam inferenti.

Jtrlyet

Dico II. Contra&us x gravi metu initus lzi

j5

fion eft omnino nullus regulariter j

ure nature [«j

fmZR;.,'la

Dz Junx.

477

u ij

& pofitivo : intantum tamen claudicat, in quan-

tum pro libitu metum paíli poteft re(cindi.

J.

Pvob. £. pars. Fluic contractui non deeft con-

fenfüs liber, qui quidem dat caufam proximam

A

acioni, non vero merus per injuriam incuflus :

ergocontractusralis jure nature non eft omnino

Vi

iritus, InInflitutionibus autem pr.De exception.

copfirmatur idem : Sj snetu coatlus flipulagti 7i-

zio promifif/i ,. quod uon debueras promutteve , pa-

lum eff , juve civali te obligatum e[fe , €7 a&lio, que

t

dmtenditur , dave te opovteve , efficax eff..— E 1. 21.

6..5. ff- Quod auet. cauf-: .Sà metu. coaClus adri- be-

l

Ài

!('

veditatem, puto me bevedem effici: quia quamvis,

db

fi berum effet , noluiffem , tamem coactus volui.. Vi-

lr

de /. 4. $. 33. - De doli mali 67 metus excepz. eg

m p

$. 27. Jufl. De action.

efotli

Pars 41. prob. ex ead.1., ubi mox . additur:

Sed per pveetovem veflituendus [um, ut. alflinendi

i

mibi poteflas tvibuatur ;; Gieneratim autem 4 fiz.

o

. de bis, que vi. dicitur: Z'enditiones, donatio-

t adomi

265 , tYan|aGiiones , que per potentiam extovte fuut,

Mi d

pracipimus iufirmari.. Venique c. 2. 2 4* De lis

Mi fare

Qqu& vÀ, : Que metu €9 vi fiunt , de juve deleut in

: umie

trvülum vevocavi.

Si ergo leges metum paílis

j

concedunt exceptiones &acliones varias , queis

Tuon

contra&us .refcindantur & irritentur, fignum

,

Qs

(

elt; eos tenuifIe,

o DT

[

Conivin, Leges infirmando tales contractus

n

f

favere volunt lefis injufte: atqui magis favenr,

repulariter & per fe loquendo, finon penituseos

mitio irritos declarent, fed ad lefi inftantiam

Ti JUS

W

ura Dl

Id

jubeant infirmari : nam fi hic e re fua fore vide-

rit;

Dr Junr.

478

i

Dd

rit, poteft leedentem adigere ad ftandum con.

sjit

r u

lp

ventis : quo beneficio fruítraretur fi pactio non

TAU OTQ '&V

l

valeret.

I

d al

Datur autem hoc remedium , tamerfi tantum

indirecte five alium ob finem incuffus fuerit me.

yp.anf V

]

OM

tus, ut de Lugo & alii contra Covarruviam &

nonnullos probant ex 7. 7. $. 1. F. Quod meni

lp i

T

cauf. ubi preetoris beneficio feu reftitutione in

| r

inreprum dignus cenfetur, qui in flagitio de-

Dd hi

rehenfüs , metu gravis mali non jure; h. e. in-

(

jufte inferendi , aliquid dedit, vel fe oblipavir,

a

licet metus non fit incuffus ad aliquid dandum

qyftà t

vel fe obligandum.

nita n

Item etiamfi metusfuiffer incuffus ab aliquo

int; .

tertio, & non ab eo; cüm quo contraxifti. /. 14.

$. 3. Jf. Eod. ? c. x5. De [poufal. Nifi is, cum

alttprpt

st p

quo contraxifti, nihil inde participarit, nec ex

y

juftitia fuerir obligatus tibi fuccurrere: tunc

H

Q

kbl

enim tenerer contractus irrecindibiliter: quia

fic refpe&tu hujus ceffaret injuria, quee eft ra-

A i pug

IQ

tio potiffima reíciffionis : ut fi ad arcendam mor-

tem , quam tibi aliquis injufte minatur, emas

Titig

Tnon a

arma ad tui defenfionem , contractus ifte em-

1

fmdurn, [

]

prionis valebit, nec refcindi poterit; quamvis;

f

qui metum intulit mortis, teneatur tibi com.

onem factos.

li lhtgy

penfare fümptus in tui defenfi

bl

Dixi füpra, vegulaviter: nam excipiuntut

du

lttiy

pefta quadam per metum injufte incuflum ex

preffa,

ira utinitio non valeant, quale eft I ma-

D

müïqueamr

trimonium, c. 15. De fp

onf;l. lT. Profetfio Re-

iofa, c. 1. De bis qua vi.

III. 'Teftamentum;

:

l. 20. $. ulr. ff Qii

&R

It

quod teftes fünt coa&li ,

T

fe[iam,

Dr Tunrx.

i

l

479

Iï

l

h

A

tfum. facer. IV. Promiffio qualibet ab eo, qui

tf

ld

ïibm

in carcere detinetur eum in finem, ut promit-

tat in pratiam ejus,

a quo in carcerem conje-

1)[2 I-;u..

&us eít, aut in eo detinetur;

per l. 22. ff. Quod

lnl

met. cauf. V. Abfolutio a cen

füuris, vel revoca-

hia

tio earum, c. 1. De bis que vi in 6. VI. Promif:

f (lim

fio & rraditio rerum Ecclefiz , ac juramentum

Ál

de iisnon repetendis, c. 2. Dejurejur. VII. A&ta

finio

unoris inviti; vel per vim retenti, /. 1. $. 1. ff.

De au&orit. zutor.

6518 il]-

Ti

Olj. . Eft contra jus naturale, ut quis ex

ipn

injuria alteri illata ferat commodum , aur ut ex

injuflitia oriatur juftitia: atqui haec abfurda eve-

hod

nirent; fi contractus metu injuíto extortus va-

nvl

leret; ergo. — g. /V. mir. "Tales contractus non

IT

valent propter injuriam , fed ob confenfürn libe-

iphy t

rea merum paffo praeftitum.

Quamquam ne

fee: Db

iftud quidem commodum, qu

od metum incu-

yltr g

tiens fperavit, eeftimabile admodum fit: quip-

qeda

pe qui jure nature ante omnem fententiam ju-

um

icis teneatur illatum damnum/farcire, & ad po-

jtur, i

ulationem leefi, refcindere contra&um: jure

ife n

autem civili competat eidem leefo aCtio varia ad

yami

Tecuperandum , quod coactus alteri tradidit, &

bi of

exceptio ad retinendum, quod adhuc habert.

dos

Juf. x. In contractibus praruitis tirulus uni-

ipur €US ad transferendum dominium eftliberalis vo-

fin; !untas donantis, promittentis, legantis , commo-

.dij| Cato aut precario dantis; atqui fi voluntas ifta

(f metu extorqueatur , non erit liberalis, . 20za-

qun Ponest. f De dopationib. w.IN.min. Quamvisactio-

j; (; 96$ tales non fint ita liberales & gratuite , atque

!ïgüï'k

Qrent

480

Dz JvonE.

forent abfente metu ; eatenus tatnen vere dicuns

i

turconventionesgratuitae, quatenus funt lucrati

va , & fine compenfarione mutua. — Quod qui

a

dem genus contractuum metu exprefforum va:

uf

lere; colligimus ex /. ult. C. de bis que vi.: ubi

donationes per porentiam extortze jubentur in«

firmari; ergo ante fententiam non fünt irrite,

Iufl. 2. Nihil confeníui tam contrariuineft

quam vis atque metus. /. 116. ff. de R. 7.. Lo-

cum enim non habet confeníus, ubi metus vd

coactio intervenit. c. 14. De fpou[al.. Atqui ubi

deficit confeníus, actio Jure nature nulla eít;

ergo & contraétus, quem metus extorfit : nam

& c. 28. De jurejur. metus eequiparatur dolo.

fi

g. Explico dd. Il Metus eft contrarius confen.

fai , in quantum hic eft voluntarius ac liber fim-

pliciter N. in quantum eft fpentaneus C. Sic

etiam , ubi metus intervenit ; locum non habet.

confeníus firmus & irrevocabilis; habet tamett

locum confenfus infirmus ac revocabilis. Come

LEU

hy

paratur item metus dolo, prout hic latius fum

h

prus omnem lefione

m injuftam innuit ; non vee

ro prout nomine doli fraus & circumfcriptio

intelligitur.

Qh,. 41. Mu

Itae lepes pronuntiant , contra-

élus metu extortos efle irritos & nu

llos: ut . r

C. De vefcind. vendit. 1. 6. S. ult. ff. de adquir. v

omitt. beved, $9 c. 2. de bis quee vi.

&c. Ergo

B

Explic. dd.l

tem jure pofitivo non valent.

Dicuntur tales contractus irriti; nulli &c.;

|

eju

;

quantum cedere poffent in commodum

idl

qui vim injuftam & metum intulit C. fimp!

Mi

[

a

Dz Juns.

481

ter ac lecundum fe dicuntur nulli N,.. Si juxta

cap. cit. debent in irritum revocari , ergo prius

valebant, . Aditio aurem hereditatis czz. 4 6. re-

vera nulla eít, non ob metum, fed defe&tu

confenfus : nam ibidem habetur: Eum, qui £i-

0j

more coa&tus , fallens adievit beveditatem &c.

—— dnfi. Metum paffo datur actio realis, inretu,

AE

& non folum adveríus perfonam; /.9.$7 22.

"äj, l

j

|

J

ITELUS V

df- Quod metus cauf. ergo contractus eft nullus,

eo quod res adhuc maneat in dominio merum

paffi. .. /V. Corf.ey eyus cau[alem. : A&io , Quod

metus cau[a , non ideo dicitur iz vem utilis, quod

res conventa maneat in dominio metum paffi ;

fed quia datur adveríüs quemcunque poffeffo-

rem inflar actionum realium, & quia per hane

'a&ionem facile eft confequi, ipfam rem: qui

n

enim actionem habet ad rem recuperandam,

ipfam rem habere videtur. 7. 15.f. de &. 7 e2

I)

L.52. De acquir..ver. demir. Ea propter etiam

.res adhuc in bonis metum paffi dicitur effe.

l. 9. fup.cit. quia nemo exclufus videtur ab illa

re, quam auxilio preetoris per reftitntionem

recupemïe poteft. 7. 5. ff. Deïz';izv integv. nfg/iitgza

, a

n

1

C

M

^ARTICULUS V.

. Uirum contratéus jure bumamo irrir

jm*ä. j

x

aento fomeniur s

Ora L. Dantur quidam contra&us jure na-

*

turali ac divino irrii, aut jure humano

j

irtitati, eo quod cedant in detrimentum tertii,

T

M

3ut reipublicae: hos conflat, non poffe jura-

Hh

mentq

482

Dzg Junx.

mento firmari, quod vinculum nequit effeini. | (j

quitatis ; adeoque de talibus contractibus in

U'sp[()pm

i.

praens non difputari : ficut nec de iis quos jus

humanum non modo irritat , fed fimul jura.

jmepoüfv

1 DD. n

mentum iis adjectum pronuntiat effe fine viri-

bus, ita ut. nec obligationem religionis pariat.

1 gt

Suredin

Solum ergo hic incontroverfiam veniunta&tus,

quos jus humanum, civile potiffimum, invali-

| i

dos ac infirmos decernit, principaliter & dire-

v l

€te propter privatam utiliratem quorumdam,

] dingrit

nintos

qui cedere jure fuo poffunt , & cedere eopra-

fumuntur , fi adjicianr juramentum;

3 ais

vari fine crimine poteft.

guod fet.

a

j dimomt

IVota 41. " Vales convent

iones fünt. 1. Alíe-

| fjren

natio rerum doralium & donationum propter

^ jl

nuptiasab uxore facta in gratiam mariti. c. 98.

jl

2. Pactum , quo filia re-

hii

De jurejur. c. 2.e0d.in G.

nuntiat hereditati paternee. c. 2. JDe pa&. in 6.

mrimpa

3. Contractus minoris. füb juramento celebra-

iRMUT

tus absque aucboritate tutoris aut curatoris.

*

—

uf

"Authent. Sacvamenta. pulerum. .. i. advatfus

B

venditioues. 4. Donatio omnium bonorum pree«

D UT

fentium & futurorum.

s. Donatioquingentos

fihur

Íolidos excedens, facta absque infinuatione apu

i ad

jüdicem.

6. Promiffio non revocandi tefta-

tf

li

mentum, aut inílituendi certum heredem.

7. Fidejuffio mulieris cum juramento renunti-

1!

Mp

äïïfïïfm

antis SCto Velleiano.:

g. Mutuatio filii fam.

r

jurato renuntiantis SCto Macedoniano, & non-

W ( i) L

nulle aliee conventiones, de quibus que&lto

It

procedit, an eas juramentum reflituat Va/orb.

li

& ita firmer; ac quafi refüfciter; Ut .Pääial?f m i

Dxz Junr.

483

Ui

obligationem juftitie, & non tantum relipio-

j

nis propriam. jurijurando ?

Ub

t

b

dÉ tDico,

r

um

Juramentum non firmat contractus

Bs

jure pofitivo irritos, Ita non pauci recentiorum

i f[[i"b'ï.i.

DD. contra Gloffam in c.2. De pad. in 6. F.

religignig h

Servari. : Baldum , Covarruviam , Fachineum,

!H

Suarefium, & communiffimam aliorum. .ro/. 7.

II IM

avgumento uegativo. Ex nullo jure füfficienter

lierd d

probatur, tantam vim juramento ineffe, ut

indn,

aliam pariat obligationem, quàm fibi propriam

duewpræ.

réligionis: non jüre naturali; & ex juramenti

D ul

natura; alias firmaret contraétus jure naturali, &

divino irritos, vel dolo aut metu obtentos &

tl x

fic jure naturali refcindibiles. NNeque etiam ex

p

jure pofitivo vim talem juramento tribui, ob-

1.

jedtionum folutione mox manifeftum fiet.

WUO

"Prob. H ZAvgum..pofitivo. Jus civile con-

Dyéit;

trarium plane edílruit. nam cum/. /Vos. dubium

od -

$1. C. De LL. Imperator nullum effe pactum

i at

pronuntiaffer, quod fitcontra legem prohiben-

C, i üwiï;f' ;

tem; mox addit: /Vegue flipulatiogem bujusmo-

guormre

diteueve , nec Sacramentum admitti. 1. y12. $. 4.

þqu)yfn(as

ff. de legat. 1. Susjuvandum , ait , contra vim le-

ii u

..

gum €5' au&oritatem quris i teflamento. [criptum ,

and t

qul/ius effe enomenti. Idem repetit, /. 56. pr. 7-

hi

De fidejuf. & mandator.. 1.7. $.16. ff.. De padt.

yo renttt

Jta decernit: Ergeneraliter , quotics pa&lum a5u-

jp fl i

£ Commugi vemotum efl, [evari boc uon opovtet z

lïaüoa&næ

uec le

:

aYi, uec jusyuvandum de. boc. ada&um as

i ?

quis agat , [ervan.

4

um.

emtwiwfb

US canonicum vero contractibus hifce fir-

potuit nec voluit.

j Pïäïi

-!B?ïafem juftitig dare nec

z

Impri;gX

484

'"Dz JunE

h

Imprimisno

npotuit: quia, ut communis fert

FE

fententia, P.

ontifex nihil habet poteftatis in ea,

jrunitto

qua jus

civile in máteria profana & pro laicis

ftatuit.

Deinde non. videtur Pontifex, quan-

] u

g n

tumcumque poffir, voluiffe fpoliare infirmas

dio ipfis a jure civili conceffo,

fs.

perfonas praefi

gtl

firmando contractus, qui in gratiam ipforum

irriti ex caufa admodum rationabili declarantur,

a

, W;MW

Quapvopte

r idem Pontifex in canonibus, queis

adverfarii nituntur ;

nufpiam ait, fejuramento

n com

| d gna

tribuere vim refüfcitandi obligationem juftitiee

& confirmationem actuum alioquin jure civili

: ii

fim xX

irritorum; fed folam rationem religionisaddu-

m

cir, fervandum effe omne juramentu

m, quod

g

non vedundat in alterius prejudicium ; tiec vevgitrin

)

di[pendium [ulutis eterue.

«

p p

n Autbent. | Sacra-

n lp

Obj.

4 Fridericus Imp. 7

vufmi

menta puberum.

C. fiadver[us venditionem. Pre-

fadla fuper

Tdent,

cipit; ut Sacramenta. puberum [ponte

lib

contra&ibus. verum [uarum non vetvatiandis ürvio-

-

Q dj

labiliter cuftodiautur. ergo contractus, quosmi«

«

um d

nores, citra juramentum, invalide celebrant;

is, validi

pámgyi,

adjecto jurejurando fponte initi ab e

ia

evadunt , & fünt;obfervandi.

EK.

N. Conf.

nam Imo videtur ibidem fermo effe de actibus

Kirqui

validis , ut colligirur partim ex ru

brica, füb qua

N

tening

ponitur Authentica cit. quzeeft, De ve[litutio-

A U

26 advev[us venditionem impetranda per au&lorita-

r

nitur, /Voft

ts

zem judicis: partim quia in textu po

vetraclandis; contra&tus enim, qui

validi non

V

p, nec retractari

Tüne

funt, nec reftitutione indigen

queunt.

Ildo teftimoniumn &

ddu&um probat

l«

t Qu

u

Dz Jonz.

485

It i

dutht—axat, tales contractus ratione juramenti

Wfsinee,

t

éíle validos materialiter, & inviolabiliter ob-

fervandos oblipatione orta ex virtute religionis;

Ht

j *

nequaquamautem valere formaliter ratione fui,

lii

ut contractus fünt, aut ex juítitie virtute ad-

1l a

flringere.

Quod mox fubjectis verbis Impe-

rator innuit: Per vim autem, vel per quftlum me-

1 j

k

qum exitovta , etiam a majoribus , uullus" effe -

menti ubemus.

Senfus ergo legis ita habet:

lb qii y

TEU

minorum contractus fponte jurati ferventur ;

ob juramenti reverentiam , z7zviolabiliter , i. e.

ia

ye

fine fpe relaxationis: at ubi vis aut metus cau-

fam contractui dederint, refcindatur, nulla

r

n

etiam'adjecti juramenti ratione habita, a quo-

cumque demum juratum fuerit. Ex hifce ap-

ml

paret; per memoratam authenricam non eífe

b m

correétas leges civiles fupra indicatas, ut ad-

ver(arii fine fufficiente fun

at Dre

$

damg-nto & jure cla-

ro afferunit.

x

x

11 d

nis inyalidee di

dmitr

lufl. 1. Pactum renuntiatio

citur, adjecto juramento, fzrmav; & [ervaride-

g

i *

erey c.28.. De jureyur. 62 c.2. eod. in 6.. atqui

pactum quod eít firmatum, atque eo nomine

$, n

j o

fervandum obligat in ratione pacti & ex debito

s us

juflitie ; ergo hanc obligationem confequitur

sfübqi

ex juramento.

&. Dift. Maj. Pa£tumtale, quia

nihil antea firmitatis & virium obligandi habe-

D

] at

bat, dicitur, adjecto juramento, falrem ali-

n

L

quam firmitatem religionis adipifci, ob quam

mmh A

unicam fervari deber C. dicitur firmari & fer-

lat

vandum ex juftitia N.. Ipfi adverfarii conce-

; u

y i

dunt, contractum ufürarium nullo: juramento

E

3

juftum

UFET

486

D JvRE.

jj So

juftum poffe evadere: ac nihilominus Alexan-

qions

der III. c.6. eod. pracipit folvi ufüras cum ju.

j

TOE

£ejurando promiffas. *

N

at

J foi

Inft. 2. Major vis juramento fponte pre.

Ra entm

flito tribuitur, 44. cc. 28. €? 2. quam fi vi vl

Áne i

dolo expreffum fuerit: atqui juramentum vi

aut dolo obtentum parit obligationem religio-

s en'a;

vt d

nis; ergo fponte adjéttum conventioni, huic

etiam obligationem juftitiee conciliat, X, Dj

fojban n

vl

Maj. juramento fponte preeftito tribuitur vis

major, ita ut intra religionis terminos conti-

j j

Vv

neatur C. ut confequatur inde conventio alias

irrita obligationem juftitie IN. Juramentum

gt

Íponte,preeftirum parit obligationem z/mbolabi-

ia

liter implendam: neque ei fatisfieri poteft per

|IO CNEITQ

fi, fl

íolutionem momentanear , ut ftatim repeti fo-

tretd m

lutum poflit: Secus, ut diximus, fe habetcon-

tuf r

tractus, ctüi

caufam dedit.

juramentum vi aut dolo obtentgm

&

yinialtu

Ob;. Il. Conventiones füpra recenfitee fub

t5 ptts

ea rantum conditione dicuntur irritee, nifi

Vl Cæ[ïwq

eis juramentum adjiciatur; ergo hoc adje&to;

mitsim

iltirnm

recipiunt firmitatem (uam, obligando ex jufti-

tia

E.

. "nt. quod gratis fumunt fibi ad-

n(gd/l/möym

RLT

verfarii, & contralepum fenrentiam ; quejs vis

omnis & auctoritas Sacramento feu jurijuran-

Ht

do in conventionibus vetitis concepto adimitur.

NT

Quodfi actus tales ex hypothefi adje&ti jura-

Ht

menti non pfonuntiarentur irriti, plane celia

fetomgyg)

quseftio, an a&tus fecundum lepes irriti vim

oblipandi ex juftitia recuperent, quam ex juris

0!(2]. I

|

ntdn

difpoütiqnc numquam amiferant.

Áufi.

Dz ]unr;'.

487

TM :

« - nfl.. Si conventioni legibus hutmanis irritáe

Msj

adjiciens. juramentum ratione hujus inviolabi-

ter teneatur ad preeítandum ea, de quibus con-

V,

ventum fuit; ergo perinde fe habet; utrum ex

ii

iiftitia etiam obligetur. . &. ZV. $egu.. Multum

Vi

&ne intereft: ^nam Íi juramentum tales actus

n n

redderet etiam in ratione juftitiae valentes, re-

1 j

vivifceret obligatio alias propria contractibus

C

feu juftitie vinculum, quod a füperiore Ec-

TU

defaftico relaxari nequit, ficut folvi obliga-

UM

tio juramenti poteít, imo licet relaxaretur

Kai |

juramenti vinculum ,^fnaneret tamen - adhüc

j

oblipatio contractus.

II.- Ubi viget oblipatio

m i

juftitiee ,. ex tali conventione oritur actio in fo-

t pdy

ro externo contra jurantem.

III. In dato ca«

*

iil

fü, is cui folvifti; habet ex contractu jus.re-

fs

tinendi folutum, nec tu reperere illud potes,

R

Joolentun

aut facereoccultam compenfationem. 1V. Obli-

gatio inde orta, urpote realis, tranfit in here-

d

^

des jurantis.

Qus omnia aliter habent, fi

a&us ceteroqui ex difpofitione juris humani

irie; i

hi

invalidus, juramento non confirmatur in ratione

juftitie: namex juramento quod actibus memo-

pant

D

n

ratisadjicitur;

ritur tantum denuntiatio ecclefia-

flica vel canonica, & obtenta difpenfatione feu

uv

relaxatione juramenti oblipatio omnis tollitur.

n

gt

ARTICULUS VL

j p

Z liceat contvabentibus panitere [eu vefilire , aut

i

penamin uon [evvantes contvatum apponere ?

"Iu

t

Ora I. Queritur hic tantum; an, fi alter

u

ft in mora;- aut fi ci-

N

coqtrahentium non e

tra

b

4

!

Ds Jonx.

488

tra culpam fuam £it in mora, re adhuc ínteo:

gin

ponitere parti altefi liceat; quee contra&tum

r

implevit? Nam fi pars, quee in mora eft, con.

dufb

tractum, cum poteft, nolit implere, non du.

veitere

dafdom 1

tum fuerit de fide mutuo fervanda.

biratur, refilire alterilicere: eo quod conven.

4

yupript

Nota IT. Poena pendenda ei, qui contra.

tiqum

étum non fervat, vel flatuitur confenfü mutuo

n

,

contrahentium ,. & eonventionalis dicitur : vel

tiad) ii

legibus figitur, ac nuncuparur /rgalit : vel ap-

qalmme at

pellatur judicialis, quod a judice di&tetur.

De

lu d d

poena conventionali hic difcepramus : qua ut

1j w

jufta fit; non deber fieri animo palliaadi ufu-

|

ii um

Ti 0900

yas; deinde/pacti transpreffio debet effe culpa-

bilis theologice, faltem in fua caufa, denique

li quià

fido f n

culpa poenae proportionata effe debet, nificon-

.trarium in pactum eífer deductum. — Poteft

Vr

autem conventionalis poena. ftatüi vel propter

d

damnum emergens aut lucrum ceffans ex ne-

p

[

"

gle&u contàtus; vel folumad

puniepdem cult

l c EXU

j

;

i

pam tfansprefforis pacti.

It

,

Sl)

Mj

. Dico £. In contractibus innominatis poni-

Wi D

,

. tere licet parti, que pacto fatisfecit, quamdiu

ii

alter contrahentium eft in mora,. licet hac in-

Mp

culpabilis füerit. . "Fhefis habetur, /. 3. $. 2.t9?

Atdpri

l. . pr. imo toto tit. ff De conditt. cauj dat. eadf.

u

zon [ec. ltem L. 4. 6. £? 7. C. Deverum permut.

Fsl

Ubi ejus, qui dedir, quod conventum fuerat,

Qu Wt

arbitrio committitur, aut alterum qui accepit;

[

n

actione, praefcviptis verbis ,

compellere ad cone [

tractum adimplendum; aut condictione; caufz [uss;.

i&,a

data cau[a uon ficuta; ad id quod datum; refte |ui,

[

tuens

-

1

Dr ]!URE.

489

m

tuendum. Ao ef7. Qui deditaliquid in hoc con-

u

Rn

tra&tu, non ea intentione dedit, ut fe alteri, fedut

EM

&

WL'C) ij

xdu

alterum fibi obligaret. Eivero, qui fecitaliquid,

poenitere integrum non amplius eft, c um faétum

mmüþ

infe&um fieri nequear: reflat

itur illi actio

4

Q

prefcviptis verbit, aut etiam de

4

jo, ub delus

0l QU

aliquis arguatuv. ]. 1. ff. De prefeript.verb. TYem

jj fn[i/ [j

1.5 6.3. eod.. Ideo autem actio hoc nomen for-

Al

U Y

tita eft, quila cum nepotium ex quo oriturífpe-

l

p

ciali nomine careat, res geffa praefcriptis ver-

h. [

bis eft defignanda.- ]. 1.2. ? 3. £. De prae-

w fevipt. verb.

Dixi L 77 contra&ibus immomi-

Wi

Ji: nam in contractibüs nomiinatis, pce-

xb d

nitere invito altero regulariter non licet , cum

1 d

ibi quod ab initio. fuit voluntatis, ex poft

Hj n

fa&to fiat neceffitatis. 1. $. C.de O. Q9 74. . Tta

m Bd

venditor ; re'tradita, ad pretmim tantum con-

W p

fequendum agere, & crediór rem mutuo da-

sditsenms

tam in genere folurm repetere poteft /. 2. pr. ff

p

de R. C Excipiunturtamen contractus Socie-

tatis) $.4.. Zf]. De fociet. 1. 4. $2 65. ff.. Pro fo-

ts

eio: Depofiti; 7. 1. $. 46. ff. Depof. & manda-

v], qu!mäü

tl, $. 9. Zufl.. Demaudat. in quibus refilire licet,

at licil

ac generatim in omnibus contractibus nomina-

p

tis quando alterius contrahentium nihil intereft.

TT

Dixi IL. Jicet altevius mova iuculpabilis fuevit,

fin p »

adeoque licet hic non folum paratus fit, ex fua

num d

quoque parte conventionem implere; fed etiam

qi 6

preparatoria jam fecerit , adeoquere non omni-

J

nointeoraamplius, refilire tamen ei qui fuas

i

partes explevir , adhuc licebit; modo expenfas

du d

anc in rem a cunclatore jam erogatas eidem

f

Hh ;5

refunf

90

Dz Junt.

refund

ii adi L5.

ff.. De condi&l. cauf. dat; wbi

,reit;

additur, ceffare conditionem ; ubi cunétator

j n

plus jam erogavit, quam acceperat.

j i C

Dico II. Poteft éx mutuo parrium confen.

Bü?

J

fu adjici poena contractui a. preevaricatore pen-

anor, &

denda ante judicis fententiam, &ante poftula-

Lmielie

tionem partis alterius. Ita habetur J 1. ff De

polo ol

.

a

pa&. Ratio eriam fuader. Quilibet rerum füa.

rum eít arbirér, nifi leges ei fpeciatim obfi-

r(zmäfmrïf

ftant; ergo ficur res fuas (ub quacumque con-

Ü plmen if

ditione honefta five, cafuali, five- poteflativa

sien lt

donare alteri poteft: ita f& poteft füb talibus

MM

conditionibus obligare ad folvendum.

:

J gidug

"

fuerir adjecta ad com.

i lnceid

Quapropter ; fi pcena

pen(ándurm damnum emergens aut lucrum cef-

d ii

ES

fansex pacti negle&tu;tenetur praevaricator padli

yintür

ad folvendum peenam non exfpeétata fenrentia

omuloo cti

i

judicis, aut partis alterius petitione, fi damnum

|

aj

revera acciderit, aur lucrum ceffaverit: damna

; Ddl

enim iíla funt ex juftitia refarcienda, etiamfi

^

(l LO

inim];

non per modum poeenz. adjecta effet quantitas.

Utrum autem damno non fecuto; nec lu-

tht

cro ceffante, ob folum periculam pena huic

V €€€W) /

reípondens pendi debeat a pravaricatore; an« Yaj

tequam hic a parte altera compelletur, conita- Éul g

bit ex his que mox difputabimus.

quis. .

l li

Dico I]I. Pcna conventionalis ad punien«

Viliug

dam folum culpam transgreffionis pacti appo«. jl

"tfdhs n

fita pendi. debet ante fententiam judicis., non ..

li FT

tamen ante exactionem factam a parte altera. .j

ii

ln

E

I

*

»

Pavs I. Sequitur ex conclufione modo prob&«

!Tj

j

": njemo enim negat; pofle contrahentecs lrtläm

z

Dz Junx.

491

['

| ]

:

Wffüä convenire, ut poenze a praevaricatore pacti penz

ii

"t dantur non exfpectata judicis fententia; atque

ifta plane eft contrahentium fententia , ut ex

Pl( TU

l

i

LU

adjeéta poena, contractüs obfervatio reddatur

fecurior, & judiciorum incertitudo, fumptus

Va

acmoleftiee evitentur, dum fefe ipfi quodam-

U'/!] modo conftituunt judices.

T Itv

Pars 11. Sequitür ex priore. Partes ita

?di contrahentes videntur fibi fumere officium ju-

TW* dicis puniendo deli&tum, quod alioqui per le-

wa*:aï;im( es'fieri poffer: atqui. quando leges non ex-

1 "Drimunt, folvendam effe peenam anté fenten-

fl

. tiam judici$ a parte innócenre implorati, reus

[

|

"* ante lianc exactionem ad nihil renetur; ergo fi

(5 hec oblipatio transprefforis in pacto non ex-

T4!K primatur, cenfetur uterque contrahentium fi-

ini- b mutuo contuliffe poteftarem ac jus exigendi

jüm? poemam;& tali exactione ponere ultimum com-

« plementum obligationis in confcientia..

D

]i t

Obj. . Cout. x.concl. Ideo.datur repetitio;

iq!! fecundum d. /. s. ff...De condi&l. cauf. dat.. quia

i,5 elapfo tempore jam non amplius is qui pecu-

pilK . niam acceperat, ire Capuam poterat eo fine;

( quem alter inrendebat; ergo ex dictalege pro-

,U. bari non poteft, quod re adhuc intepra, pee-

. Riitere liceat.

E. V. Anut. Dicta lex non fe

i? fündat in defe&u conditionis, vel quafi factus

& effet contra&tus in diem certum; fed in jure

yios, penitendi; adeoque etiam tunc, quando ad-

g huc poffet ex altera parte impleri. 1ta enim

yif* Tonat: fed cum liceat. peenitere ei qui dedit , procul

p ubio vepetetuv id quod datuim tff.

r

Inft.

92

Dz funz.

jndum

^ Dnfl. . Sup. art. 1.f oftendimus, ex pa&o nudo|j;

oriri obligationem naturalemm, imo & a&io.|;; i

nem civilem hodie concedi, quse cozditHjo ]j Wi

moribus nancupatur. ünde altero paci(centium J o

invito, recedere nemini licet; ergo multomi.janii

nus licet peenitere in contractibus innominatis, aerdri

rem datam repetendo.

B. 4. Difk. conf. injimie

contra&tibus innominatis non licet amplius j jru

-

cnitere, fi cunctator rem p:

eílare paratus

íit, & alterius, qui peenitere; & rem füuam

v t

t eam aeci- mm ]

repetere vult , fpeciatim non interfi

ere C. fi alter praftare a parte íua vel noïk';üioïmamï

Q

vel non poffit, aut illius qui vult tefilire; in- i5

terir, rem datam non accipere ; non litet po- ijogii

nitere N. Hoc cafü adhuc füpereft hodiedum , iib

st um

facultas peenitendi, & rem füam condi&ions,

;

caufa data caufa non [ecuta , reperendi: Sic eqi-m vettid: i

ceffat conditio promiffionis, fub qua fe tacite «rj ii

oblipavit, qui rem fuam preítitir, nimirum i,

alter a füa parte, & quidem eo modo. quo dé ii

bebar, impleveritcontra&tum. — Hoc fenfü vecaiij

rüm videtur Stryckio aliisque DD. quod 1re;/55

centiores [Cti paffim tradunt ; non licere amJq n

lius' in 'contractibus innóminatis poeniter&) nf r

&. IJ. Difl. Couf. Non liceramplius in contractijiriii

bus innominatis, peenitere, fi contractum £t L

rit ab(olute, nullo refpectu ad alrerius imp^

T

mentum habito C. fi füerit conrractum con

jmccivilip

tionate ;; ita ut neuter fe voluerit obligare a

3l

contractus impletionem; non licet poent

Bl

N.. Ex eo quod fe fimpliciter & abfolure oj i

trahentes obligent, oritur obliggtio naturx Vi

Drz ];UR'E.

493

d ad implendum promiíla: & fi accederet ftipu-

"3ld 1io, daretur actio civilis ad implendum pro-

? Rilj: eniffa.

Verum nifi manifefte confliterit, ita

"r abfolute contractum fuiffe; pr&fumitur con-

! t ventum fuiffe conditionate, cum hac- promif-

"i?* fiogerefpectiva, ut alterius obligatio ab alte-

J sigsimplemento pendear. Qua ratione difpo-

15 fitio juris civilis juri naturali nihil precjudicat:

«* sdeoque poenitens datum repetere, && bona

11 [2 confcientia poreft retinere, ut cum Lugone;

i«Laymanno & pluribus aliis,. contra Ludovi-

tiitit cam Molinam Haunoldus zr. 10. cogtrov. 2. z.

.

Yi

tit; 1053, tuetur: & velinde confirmat; quod con-

ul ditio qua datum repellitur, farenteipfo Moli-

xl na, fit atio efficax; qualis non foret, fi poeni-

ii tenti incumberet obligatio naturalis datum non

ii &t repetendi: nam cum ex regula certa; oj/gario

bqui waturalis paviat exceptionem, reus. conventus

iju'exciperet, dicendo, quod alter habeat obliga-

ia tionem naturalem. | Secundum hanc expofitio-

lk nem intelligi oportet, quod Carpzovius:p. 2«

]I.gi! €.33. defiii, 23. docet, adhuc hodie peenirentiae

ii lecum effe in contraétibus innominatis. Quod

4pmn aliquibus provinciis etiamnum vigere de-

i monftraer Ho

ppius fub finem comment. ad $. 2.

at Iof. De oblig.

jeris

difi. 2.

uando flipulatio accederet paéto ,

yii? nec de jure civili poenitere licet; ergo fine fti-

ure canonico,

; dit/ pulatione non licet poenitere de j

g quod flipularionem non curat. — x Dff. Conf.

jl Sicontra&um abfolure fuiffe conftiterit T. Nec

u-

j eüim jus canonicum dat actionem ex pacton

Q.

494.

]51: ]un .

i5 t

do.. Si non poffit oftendi, fuiffe contra&tum ab]ii!

folute, fed prefümatur promiffio fuiffe refpe&i,

vaN. Stipulatio accedens indicarer animum um Q

fe abfolute obligandi, ex /. 3. C. De rer. peymut ]i ?

T

Ex placiro permutatiosis , mulla ve [ecuta , conftar n

nemini a&ionem competere , mif? fIipulatio fubjet. diel

ex verborum obligatione quefierit pavkibus a&onem,| WX

Ob;. I1. Cont. 2. concl. Sripulatio. de pcenj| t

fufs

in teftanientiseft nulla; v.g: fi heredem me non

feceris, tantum dare fpondes? /..61. ff de £. Q, yirts

erg

o neque contraétus.reliqui initi füb poena m

adje

Qa. m.4V. Conf. Teftator non eft aliunde i

fmiai

obligatus ad hunc in(tituendum heredem: at :

vero contrahenseft fine poena adjecta adftri&tus ii

ad contractum fervandum.

:

p/fnnisi

Olj. LII. coutr.3. concl. Poenas co

nventioe i/1.ufi

nales fepe moderatur judex; ergo fignum eft, eilnà

recurrendum effe ad judicem , nec ante hujus ii

fententiam illam effe folvendam. — s« V. Corf. ag

Non appellatur judex, nifi reus caufetur, poenam um

non effe proportionatam: quod etiárn in paenis firim

propter lucrum ceffans aut damnum emergens ànaj

paétis fieri poteft; item cum dubiratur, utrüm rjb

contractus fecundum fübftantiam valeat; ubi te«tmti;

men adverfarii fatentur, obligari partem alte- : r

ram ad poenas flatutas non rogato judice fobin:;

vendas, fi de proportione jufta paenee ; aut d& "l;

bonitate contraétus cateroqui conttaret. .

DAEYSDÀ

'Qlj. IF.. Ex parte fecunda ejusdem conc

d'is.

fionis fequitur, quod quando teftator gravat

Vliem

dem legato, & fimul poenam pendendam

"um

riþ

V r

jicit, fi lggatum non folv-erit., v.g. paupe

CV

Dz [onr.

495

n

Mi 'c:ivitaris tot pane

$ diftribuendos, fi 100. aureos

"*«& Xenodochio Legatos non folverit, fequitur,

"Em inquam, quod lieres non.teneretür ad hanc

TU

cnam, nifi interpellatus: quod plane abfür-

Is

|

dum eft; cum heres folus hujus poenze confcius

fnisi

efle poffit. - && /V. parizatem. Pcenain rali cafü

Winós . habet rationem lepati fübftituti in defe&urn al-

]

Uéw terius, Gcenfetur quafi disjun&tive legatum;

* m ; quod, ficut legara alia,

non expectata lepatarii

[4/|, petitione debetur.

i. —4ufl. Ergo etiam, fi heresatc&atore*gmvaxtus

Qw:. eft; ducere paris nobilitatis (ponfam, aut nomen

$m &infigniateftatorisaffumere, fub peenaamitten-

Kuix . dee hereditatis , conditione non impleta, peenam

amiffionis incurret, nemine petente hereditatem.

ss Read r. cafum , fi heres ita fcriptus, fua culpa:

w ignobilem duxerit; tenebitur hereditatem refti-

2« fUerealteri etiam non petenti: quia teftator ad-

115 je&ta poena amittendee herediratis voluit praeca-

fwpz vere,nemaculafamilie inuratur,'adeoque cen-

ünys feturfimpliciter noluiffe ralem heredem. — At fi

m citra culpam & ex invincibili ignorantia duxe-

a ritipnobilem, quz f& nobilemfinxerat, fraude

&jüi. comperta , non tenetur hereditatern reftituere,

rmi nifi interpellatus ab eo, ad quam illa jure de-

pi«) volvitur: nam teftator poertam preecipue vide-

sU turvoluiffe adjicere eo modo , quo obtineri pof-

hu

€ Íperaverat: fperari autem vix poffe videtur,

d

.fore ut heres ita deceptus, ex inani fcrupulo

torgu

;Bereditatem nemine urgente reftiruat; hoc enim

!

1

ia

"humanarm coriditionem füperat; igitur non vi-

Cons

g'P*"Fnä? "Vetur teftator ita fine ullo fru&tu heredis

É

cieuf;

.

496 -

DE ]UREc

lin /

i !

fcientiam gravare voluiffe. Ita Ludov, Mo

n

ifes

JCtus /. 2. De primogeu.c. 13.a 9. 28.apud Hau-

nold. zr. 8. c. 4. coutrov. 7. 1134

9.

g. uT

zi iiv

Ad . cafum-2. &dent idem. Mo

lina & L o,l'

cum error hic fit emendabilis, monendum he-

jlo gt

j

i appt

redem, ut vel conditionem iifrpleat; vel here. |

qu

us

ditatem reftituat: quia fi poftmodum heres of-

ficii monitus pareat, teflatoris mens non pati-

d[ ]if l

[

ial

j

tur norabile damnum. . Et hanc teflatorís vo-

J'»'U/", M

Juntatem fuiffe, ex ratione nuper data cqlligitur'.

r tq

liomay

JARTICULUS VII.

Einnas

t nfe

J

z

Uter ex. contrabentibus praflave. damna. deaat

x

;

TT

33 Inij

l

"^NTO:a £. In contractibus damna alia dolo,,alia'

MM

"

""

culpa: alia cafu fortuito contingunt. /.2

:

3

ülipmte

v'ïfif'em.gom'iï

ff. de R. 9. eg l. 5. $. 2. ff. Commedat.

Dolüs;

s fs d

ut fupra jam notatum , eft calliditas ad aliumlee-

3

11 m

l

dendum fícienter & maligno animo adhibita. -

l"

:

V

l. 1. $. 2. ff.. De dol. mal. l. 79. ib. de R. 3.

]Vota 1I. Culpa hic dicitur leefio alrerius per

qws'x *mmm

ipeum d

imprudentiam vel negligentiam facta; 4 72. jf-

1

3

:

Pro foc.

Ratione omiíla dilipentie ad rem

Xà pdisf

K, J

l

curandam adhibitze , diftinguitur in culpam la- :

It i r

tam, levem & leviífimam.

Ll'f»)dt

Culpa lata eft omiffio diligentioe communis,

CW

fl

quam otnnes homines ejusdem conditionis &

profeífionis , etiam parüm diligentes rebus fuis

" um

xotifimi:

adhibere folent. . 213. $.

2.87 ]. 223. f. d F.

ü 2

) 1.

$. 3. Infl.. Quib. smod. ve coutrab. oblig. V.

)!

Uif Guv

quis edium oftiano&tu aperta reliquerit,

3 Detty

res t£idei füge commiffas in loco omnibus patu-

L

,

L

»

Dz Junz.

497

li. do habuerit :: alia id. genus exempla habentur

"tl J. 8. $./f2. 1. 29. pr. ff. Mandat. 1. 7. $. 2. De ad-

g — nf zut. l. 7. pr. ]. Depofit. — Haec culpa in-

Mij terdum latior vocatur Z..32. ff* eo2. aliquando

m dolo proxima 4 4. f. De magifir. comven.. Imo

lru. doli appellatione continetur, atque etiam dolo

dp; quoadeffe&tum juriszequiparatur. /.29. pr.Man-

ag d. 226.de F. $. 1. 32. Depofit. 1. 1. $. x. fE. ft

Ka mf falf. mod. dix. eg.. $. 3. Jufl. Quib. mod. ve

- contr. ablig.

NNimirum quando ad intereffe ci-

tll

vile agitur; &t quoad poeenam irrogandam cul-

|

; pa dolo non &quiparatur: quod hic cum deli-

| berata intentione peccet, non item ille /. 23,

m dul

$. 2. Jf De adilit. edict. $. 6. De [ufpe&l. tutor.

ii dulo;äzf

Levis culpa. eft omiffio mediocris feu ex-

- a& dilimentie, quam communiter homines

u

i. D

ejusdem condirionis diligentes & prudentes in

ais Tebus fnis adhibere folent. ]. 1r. pr. f Depe-

m a vitul. 68 commod. vei veud. 1. 35. $. 4. f- De con-

trab. empt. ].25. 6. 16. ff Famil. evcifc.. Ut cum

M

quislibrumincubiculo fuo depofuit; fed oftinm

penyt

VIPAT

apertum dimifir: fiquis pignus a muribus cor- *

je &d I)

»rodi paffüs fuerit: fiquis feneftras altiores non

clauferit.... Arque ifthec. culpe nomine fimpli-

p

citer in jure intelligitur: ut /. 5. $. 2. f Com-

Qtrut

tmodat. ]. 23. de R. . 1:5, $. 3. f De in hit. qur.

Vil

i

Culpa leviffima eft omiffio exa&iffimae dili-

gentig , quam fc. homines ejusdem conditionis

tU :

H

J

&liligentiffimi adhibere folent. ]. 18. pr. f Com-

j

."V

j Biodat, ]. 1. $. 4. ff. de O. & 4. Ut cum quisli-

j

;

w

brum mutuo acceprum cubiculo inclufit;. nec

nibus, virum, oftium fit-

"

tamen Pert.emavi.z ma

li

bene

;

498

Drz Jun&.

bene obferatum: fi gemmarn fibi commodatam

jipm L

incluferit in arca, quatn fur arte expilavit, /, 5,

qfenom.

Si feneflras verfus] .. U?

$. r. ff .Naut. caup. flabul.

plateas remotiores a locis; in quibus dormir fa.

&t

milia, ferreis cancellis non muniverit. —Hujus ] ii

culpz femel tantum mentio fit in jure. 7, 44. ] s

1 d n

"d ll Aquil.

INota l.

f

.. Cafüus fortuitus eü'in()pinarus réi !

n

J

n

ü]](/'!j?/(t'

eventus, qui confio humano preevideri aut

[

d

]

averti non potuit ab eo, qui eum patitur. . Ta. | o

2

111

lia damna accidunt ab inundationibus, terre dadis w

motibus, niyibus immodicis, locuftis; morti- 1:

Va

bus animalium , incurfionibus hoftium, incen- |jymli

düs a fulmine &c. 15. $. 2. f Locat. 1. 78. | Ll

Js dienu

G. fin. fF..De contrab. emt. l. 18.. C. Locat. l. 23. 4

de R. J.

fl

Dico 1. Dolum in omni contra&u prefta- (onà

re, h. e. damnum dolo datum farcire tenetur; | i A

qui eum commifit, non obftante quocumque lg

contractu antecedente.

Pars 1. habetur ]. 23. | hus

de .. 1. 27. $. 4. fF-.De PaB. . Cuilibet enim [ ii

nocere debet factum proprium, non alteri: ] *

m lm

'

/

L

nec deber alter alterius odio prevgravari. c. 2244 4/

da.R. 7.in6. Pars II conítat ex eadem /. 27.] , /| It

6.3., eoquod tale pa&tum ad delinquendum] 5

p

invitaret, quo dolus futurus remitteretur. ] ii

Econtra valer pactum, quo remititur. dolus] $, rj

tlb q

preteritus, v.g. ne furti jam commitfi nomin

actio intentetur , 4. ]. 27. $. 3. €?' 4-

&if

- Dico //. In contra&tibus ii folum ad culpa

p

j 1'ingi, )

levem aut leviffimam 'præüandam tenentur; u j

quorum veríatur utilitas, ceeteris tantum ïäæ»' !f n

15

i

)

: *

Dz Jvnx.

499

üb**wïümodan

:

v.

"

flare culpam latarn incumbit; ni(i aliter fucrit

ii |

conventum. . Prob, /udu&. J in de

E r

pofito,

l

$. 2. ff. Commodar. & 1.1. 6. $. ff. de Q.

g. .

VU

ls

;

]

|

In.contractu quodam innomina

I d

to ad depofitum

l

accedente ; /. 17. $. 2. inf. De p

Vefcript. verb. &

Iu

i

i

aliis id genus. Ratio autem /, 6

L. $. 5. beec red-

ditür ; 1mulzo equius effc ,

gemim officium fuum ,

ii

quod ejuj , cum quo coutvaxevit

200 etiam fui com-

VATA

imodi cauja. [ulcepevit , damnofum; effé. - Ioiur in

titr, ]u

1

contractibus hujuscemodi, in quibus danris fo-

Vs trre

t'

lius utilitas verfatur, is qui accipit, tanrum de

li, r

|

dolo tenetur , & de culpa lara ;

quia Tagnam tie -

NU

"E

gligeniam placuit i doli

crimine cadere , ut habet

.un. og]

|

; ldo L' I, € O- EDJ Ao

Excipitür tamen; cum

(l W

quis alienorura negoriorum adminiftrationem

eftio:

fuícepit; ut mandatum, negotiorüm

uj p

hic enim ad (ummam diligentiam fe. o

5

igaffe

Vire t

AMan-

videtur.. /4rg. l. 10. pr. f5 1. 13.69 21. .

.quang

dat. &y $. 1. Juft. De Ob

lg. que ex quafi contr.

betr 1

Tutores autem,

cum officium plerumque in-

Oal n

viti; ac nullo füo emolumento fufcipianr, le-

vem faltem cul

T

pam pre'ffare renentur, . 7. C.

Tif i2

4litr. tut.. Bartol. ad 1. 32. ff. Depefit. 2. 33

ml 4'

» l. Econtra in contra&tibus, in quibus fo-

gt

lu$ accipientis verfarur utilitas, hic ad culpam

miteret.

levitfimam obligatur.

Neque enim equuüm

jur du

eft, ut creditor , qui alteri officium gratuitum

exhibet, quocunque damno afficiatur; hunc

vl nomlfil;

ergo füfficit ad illam folum culpam preftandam

nid

aditringi , quze fine praefumptione doli non ad-

mititur.

" fgg(,hl)!

Exemplum eft in commodato 4./..5.

us

UM

f Commodur.

Imo quotiefcuraque .quis

u

A

li

-t

2

e

500 |

Dz Junr.

fe obtulit nepotio, toties cu

lpa leviffima præ':-

4

ü impü(üb

ftanda. J. 1. $. 35. ff. Depofir.

S dv

gt

III. Denique ubi & dantis utilitas & acci.

valiiudstd

( 'W

pientis in contractu verfatur, ambo fibiinvicem

f ven

ad culparm levem praftandam tenentur. 4. ]. 5

qum du

6. 2. 1. 18. pr. ff. Commodat.

Exempla fünt in

emptione, venditione. /. 23. de &. 7. 1. 36. f.

mb

De AG. emt.. Locatione, conductione, 7. 6o.

0! j

. 7. ff. Locat. . Societate.. &. frn. Jufl. de Socigt.

"d

"

Pignore. $. 4. /nf7. uib. mod. ve contrab. oblig. .

aM

Dico 1IIl. Damnum rei alienee cafü fortuito

j d

nf

factum, per fe in nullo contractu eft preftan.

j d

dum.

Conftat ex ]. 23. F. de R. 9. ) 6. C De

pignovat. a. — Ratio. Quia in cafibus hi(ce nec

| eipm t

dolus, neque culpa cuiqnam poteft imputari.

(f Pa

Sic res commodata interit commodanti. 7 5.

Óhy ququ

$. 4- &2 7. . Commodat.. Idem accidit in depo-

üncrcdt

íio. 4 2o./ff. Depof Pignore. $.frm. Inft. Quib.

gt

vnod. ve contr. obl

(eti r

;p. Mandato. 7 26. $. 6. ,Mf"f'

p u

dat. &c.

E

Go

Dixi, per fe, ex accidenti en

im preeftatur I

cum alter pacto in fe fuüfcepit cafus fortuitos;

hnudi

etiam generatim. d. ]. 6. C. De pignorat. adt. . 9.

dlirní

. 2. ff-- Locat. avg. l. 79. ff. De legat. 3. . Fiffu-

ilx lr

)

2.

5. 78. G fin. ff-. decoutrab. emr. 1. 1. $.35. F. De-

LURT

LU Mi

jofit. lL Si culpa, quee alias praeftanda erat

Q &

in contra&u , caufam dederit caíüi fortuito,

]. 11. $. 1. ff.. Locat. 1. 5. $. 4. 62 7. $. Commo

Bdl

dat. Vel mora culpabilis. ]. 23. ff. de F. O.

. i

]. 8. $. 6. De precar. c. un. De commod . Mora

"r dye

enim culpabilis perpetuat obligationem. & pe-

& dj j

e'quï-

d

riculum in morofum transfert ; adeo ut n

dem

. Dz Jvnxe.

$01

áem. impoffibi

D przw »

itas poft moram füperveniens

eum liberet. c.25. de &. . in 6.

IIL Si res

I

venditionis gratia eeftimatae fuerint traditee. ]. 10

n

C. De qure. dot. l. $.. $. 3. f. Commodat. .. Quia

r

ficut in venditione periculum eft emptoris, ita

Go

etiam eft accipientis rem aeftimatam non foli

F.IS

M

taxationis pratia.

T104, |

.Obj. L. cont. a. Concl. Qui rem alienam pre-

T

cario obtinet, latam tantum culpam preeítare

[] dir

renetur. J. 8. $. 3. f. De precario. 9 l. 23. de R.9f.

[imuto

Ac' nihilominus hujus folius in tali contractu

direla. |

verfatur utilitas. Ergofal(um eft; eos, quorum

1b

in contractu verfarur utilitas, ad praeítandam

ushtenk

I

culpam- levem vel levitfimamn teneri.

E. M.

dinpur

Coif. Precarium definitur 7. 1. fr. Eod. conven-

iuii 1

tio, qua quis precibus perenti rem gratis uten-

n

dam concedit, nullo utendi vel fine vel.modo

i If

prafcripto , hoc eft ,. quandocumque conce-

Ml

denti libuerit., revocare hic datum precario

poteft: unde asquum non eft, eum, qui pre-

cario rem obtiner, ob tam exiguam aut inftabi-

præ!ïarurl.

s r

em utilitarem , ultra culpam latam praeftandam

"TP

obligari: nifi aliud in paétum deducatur. INam

L

fillk

in hoc & alíis contractibus interdum is qui ac-

;fmi

eipit; dolum folum przftat: quandoque & cul-

a ent

pam, & periculum & diligentiam, i. e. cafum

fortutt

fortuitum & culpam leviffimam, prout inter

pacifcentes convenerit. /. 5. $. 2. 7^ 10. Comimo-

m

HeVO

7*. Iniri tamen pactum non poteft, ne ma-

li

j )

jn

ritus in dote de culpa levi teneatur. /. 6. ff. De

y» f

a. dotal; Nec enim valent pada, qua cau-

J

am dotis deteriorem reddunt.

Qu

l. 14. ff. Eod :

n

li 5

10

N

r

$02

Dz Jontr.

- Obj. II con.

3. Coucl. Sepe contrahentes | Óf M

o i

tenentur pracítare damna ab inimicis illata , àlia-.

que id genus: atqui hi (ünt. cafüs fortuiti; erz |:

i QVQW

f

Si caufam ipfiinimicitiarum |n:2*

go. R. Difl. Maj.

dederint C. fecus IN. Maj. & ad m g. Dam. j m

num mere cafüale non cenferi, quod ex pre. |i/»

vio fa&to patientis evenit: ut cum condud&ori |lm

fruges cum horreis incendüntur ab aliquo,

U L

privatas inimicitias ante cum illo exercuit: cum

jj

ex fceno madido incendia oriuntur: wamQgaui i

occafionem praflat , dammmn feci(fe videtu ,. l. 50.

W

6- 3- F. ad l. A4quil., ubi plura in hang—rem ex-

1 JrWds

empla adducuntur.

|

Obj. III. Mutuatarius quemcunque cafüm

"

(ut

fortuitum preftare renetuf: ergo. — &. V. Corf.

á

n

, d

Diximus in conclufione, damnum vei aliene in

i At

cafü fortuito nemini effe preeftandum: at vero

dominium rei muruo acceptee tranfiit ad mu-

ritt t

a, d

tuatarium. pr. Jufl. Quib. mod. ve contr. oblig,

;q

Hujus ergo periculo perit: quia in mutuo non

igimm j

qu rj

fpecies reftituenda ; fed genus; hoc autem non

perit, ergo nec debirum g

eneris. /rg. ]. Incet-

manenrjbus (

Eodem modo quo- | !

li

dium. 11. C. Si cert. pet.

ties res non amplius eft perfecte dom

ini, fed |zjtds

non illi | ! A

per contractum jam alteri debetur ;

perit; fed cui debetur: nam dominus

fic eft | dl

debitor fpeciei ;; debitor autem fpeciei liberatur.

Bitistgi

]

1 23.ff. de V. O.

Ita in emptio

ne venditione, |/

lls

dhuc fit |pris g

quamvis venditor ante traditionem a

W n

Fei vendite dominus, p

ericnlutu tamen €

emptoris. J 1. 7. 8. 11. &2 15. f. De peric.

5 Ut f

commod. vei verndit. Ex dictis ha&tenus

.

Vtifys

3

*

puigeag.

sos

1

"fs —— Coll

. Dum agitur de fun&ione officii vel

LT

de confi

]

io dando, non preítariin confcientia

culoam levem : aut leviffimam, íed tantum 1a-

U)

um

llitirg

ram ex negligentia aut ipnorantia: nerno enim

[1N

|

tenetur majorem adhibere diligentiam in fuis

Ql t

fanctionibus, quam communiter adhibere fo-

? od

leant prudentes ejusdem conditionis viri. Idque

Sa/iquo,qu, locum habet etiam in. Medicis, Advocatis &c.

TCC C

qui ftipendium accipiunt, ratione cujus fit,

LU

urin-(erveniat quidam quati contractus.

EO

QU

ARTICULUS VIII

: Varii Modi , quibus diffoloantur Coutvactus.

hg al

z

d

k

Íco. Qpatuor funt modi, quibus contra-

p

| J &us diffolvuntur; . Novatio , Compenfa-

o d Ya

tio; Acceprilatio, Solutio, quos feorfim bre-

fit a .

viter.nunc. expendam. l. /Vovafío l. 1. ff. De

tint. d

I

i

3

B

uvat, definitur , prioris obligationis in aliam ob-

ansfufio at-

m

ligationem. feu civilem. [eu maturalem tr

cutm at

que trauslatioy ita ut prior perimatur. Quando

manentibus eodem debitore & creditore, ge-

: La

nado Qu

nus obligationis falrem mutatur ; erit /Vovatio

ii i&

in [pecie : alia$ mutato debitore ; vocatur Deke-

, n M

gatio.

Ad omnem autem novationem opus

nec amplius fufficiunt

ms d

eft expreffis verbis ;

E

allbera!

P

hrafes eequipollentes. $. 3. 7

//

; f. Infl. Quib. mod,

vt

toll. oblig.l. 3. €7 1.fzn. C. De novat. Novare non

p d

poteft is, qui nequide

m naturaliter poteft ob-

lipari , novatione ftri&te &integre fumpta.

Sed

n um d

J

W

e hac fatis ad propofitum differuimus fupra

«

jnþonclu/aone art. 2.

$: 3. circa medium,

L

CD)

1 4

$04

Dz Juns.

.. II. Modus alter folvendi debitum ex eon. | (

| o do t

tractu vel alio modo eft Cormpen[atio, quiz de.

finitur J 1. fF. &9 L. 4. ac f. De Compen[at. debigi

gi ii

217

€2 crediti intev fe contibutio , 'ipfo 3ure mutuum

delitum tolleudi gratia , fatla. Utfi a Cajo peten-

un qui

te a te 100. debitos ex mutuo, excipiendo pe-

am o

(b

tas compeníationem fieri roo. quos tibi ex ven-

ditione debet. — Quodfi alius plus altero deber,

hs

adhuc fieri & peti compenfatio poteftquoad

| d

quantitatem aequalem. 7. 4. C. b. ?. .. At fiquis

m

oppofitionem compenfationisomiferit, folutum

MT

condicere tanquam indebitum non poteít, nec

lj

ultra compeníatio ejus admitti, /. 2. C.J.7. Re(tat

tin o Y

ergo illi folum actio competens ratione debiti,

campal

quod compenfàre volebat. Oportet autem, ut

neeà

caufà, ex qua compenfatur Jliquida fit , i. e. quam

m s

mec debitor inficietnur , aut fiinficierur, intrabre-

t d

- ARQIO

vem terminum & fine altioreindapine poffit de-

initiy

bitum probari àcreditore. /. 14. C. 2.t.. ld quodïf

is l

pro occultis compenfationibus etiam eft adver-

à

enpettn

tendum. Haunolduszr. 9. c.2. contr.

4 $. 2-14.157.

SITUT

Quamquam vero genus cum genere com-

Wi oj

penfari citra dubitationem poffit, ut fi uterque

Miup i

debeat 100. arietes, aut centum modios: di-

Bu

lr flnd

verfie tamen fpeciei debita compenfari nonlicet:

neque enim creditori invito aliud proalio poteft

Per L 3' Cl 6- l

obtrudi. ].2.6. 1. deA.C. Ipitur cum compenia-

m

tio fit fpecies (olutionis ]. 4. Qui pot. n pignor.

af

quacunque res fünt imparis zftimationis aut

U d

affectionis, compenfari utrinque non pollunt :

IT

quales forent res generum diveríorum, aut di-

Wollpu

verfarumqualitatum, v.g. vinumRhenanum cum

Sd

"In V dí

a

r

Dz Jonrz.

$o$

M

Gallico: neque fpeciescum fpecie v. . hic equus

kl d.

cum alio certo equo. 7. 13. $. 2. ff. De pignor.

m

quia inzequalis eeftimationis fünt corpora. ]. 5 1.

/mus $E De lgat. 1.' Multo minus vero fpeciem

| M, 'Wü'

cum quantitate licet compenfari , v. g. equum

BR

cum 100. imperialibus.

O v

Ob has conditiones in aQtione commodati

ilro d

locus.compenfarionis effe non poteft. 7. z. C.

Qu

Cominodat.. quia in commodato fpecies feu cer-

Àt lii

rumcorpus verfatur; debitum autem eft quan-

u Áotum

titas. 7 19. pr. F. De

ignor. a&.

wd, o

Excipitur item

:

€

pofitum , , quod cum

Ui M

alio debito nequidem fimilis depofiti poteft

t dj

compenfari. /, wlt. $. 1. C. D. t q9 L 1x. C. De-

EM

pof. & $. 30. ZuflDe alion. Rationem hujus eze-

jiequ

dem leges reddunt, fidei exuperantiam , quae

d

in contra&tu depofiti requiritur, ne fcilicet illa

redundet in perfidiam.

À

ml

4 lii

. His adde a&ionem ípolii, cui perinde

met d

compenfatio opponi non poteft ex . A. C. b.7.

Jj

& c. Redintegranda. 3. q. 1. lgitur condem-

Wfe n

natus ob injuriam , furtum &c. cogitur folvere

[ ütgle

debitum in rarione fpecifica. -

Xl d

Denique neque debitis quibusdam Reipu-

qonlcte

blice folvendis compenfàtionem objici licet;

"

liogord

per . 5. C. L. z.

rmpe

III. Modustertius diffolvendi obligationem

inpor

€X contraétu ortam eft Zcceptilatio; vocabu-

ntions d

ürn derivatum ex acceptum fero , ut colligitur

ml

eX ]. 13. $. 10. C. . 1., ac definitur; modus

L

(ULIA

quo obligatio verbis contracta, contrariis vicif-

fim verbis diffolvitur, perinde acfi revera fo-

lutio

li 5

$o5

Dr Junx.

látio effet fa&ta: unde $. 1. /nf?. Quib. mod. tol)

p n

J ;76. Ü

ij

oblig. appellatur imaginaria folutio, ut cum quis

l

j«m

rogaverit Titium: Quod ego £ibi promifi , balese

acceptum , ac Titius refponderit: Zabeo. —Huic

jgi |

acceptilationi, ad tollendam folum obligationem

per verba promifloria contractam inducte, ad.

m p f

ifv !

je&ta deinde fuit à Gallo Aquilejo forma alia;

qua obligationes omnes tóllerentar; que refer-

Dd at

at

tür $. /7. /ufi.. Quamquam autem ad accepti-

lationes iftas, eeque ac ad flipulationes, verba

aA

" IM' n

folennia requirebantur, 4 r. C. De acciptil. eo-

quod nihil tam fit naturale; quam quomodo

pb

hu'yuue&&um .

aliquid colligatum ; eo modo etiam diffolvarur;

l. 35. €? 100. f. de R. 3. hodie tamen fuffi..

TT

j end r

ciunt verba qualiacunque, modo ex illis conflet

&oire d

de animo, alterum obligatione liberandi, ceu

B gicamqe

eft pactum nudam liberatorium , aüt dara apo-

vinitniionm

cha, feu , ut ajunt , quietantia, Haunol»d. ?.

€. 2. COHIYOU. 4. 1. 165.

At f

kolwn (

— Ptocuratori, tutori, curatori , & fimilibus

alieno nomine acceprum facere aüt rogarenon

dütons um

licet, nifi preecedente novatione, qua jus aut

lii qii

oblieatio in novantem transfundatur 4. /. 13.

fii, at

teitdi

$. 10. ff. l. t.. & perfonis aliis omnibüs acce-

prilatio; etiam in parte debiti , fieri poteft, ex

6 if

p r

d. $. 1. Infl. Quib. mod. toll, oblig.

IV. Denique obligatio ex contra&tu nata

It r

tollitur folutione , quac fecundum /nff. pr. ?. c.&

QU Bo

I. 49. ff. de folut. dicitur naturalis preeítatio ejus

. N]

|

quod debetur; animo rollendi obligationem 1-

D ol

&a. Generatim autem folutionis nomine acci-

05 M

fgüf /)

, quo

pitur aétus omnis, quo tolliruy obligatio

etiam

Dz Jvnx.

507

«0!3 L

etiam compen(tio pertinet. ], g

4- J--De folut.

*ütqi

]176.€? 187. de. F.

AU

'Ex eodem loco /off. €9 1. 2. $. x. ff- De veb,

Ti b

cred.gg 1. 16. C. De folut. conftat, invito credi-

Vg

tore nemini licere aliud pro alio folvere; v g

ii

triticum pro pecunia, oblipatio enim ita eft

ouT

diffolvenda , uti fuit contracta. ]. 35./f. de R.5

" (üerei.

Poteft tamen invito creditore, folutio fieri

id t

ante adventum diei, licet obligatio fit in diem

Q5 ferdt

contra&ta. /. 7o. De folut. 1.38. $. 16. fF. de ^ O.

tl .

(.1, 137. . 2. eod.. Quod im diem debetur , arte

! um

olv porefl, licet peti mon potefi. — Ratio autem

Viv

hujus redditur J 41. 6. 1. eo. . Diei adje&tionem

m a

To veo e[Je, mon pro flipulatore: ergo favori ifti

xlv

íua eauía praeftiro debitor renuntiare poteft.:

pend, d

. Solvere autem non folus poteít debitor;

fed quicumque alius, modo bonorum habeat

ATT

aumd ij

adminiftrationem,: qua ad alienandum, ut in

folutione fit, exigitur. $. fiz. Jnfl. Quib. alien.

lil

lic. vel son.

Oporter autem, ut talis folutio

debitoris nomine fiat. 7. g. €? 17. C. De folur.

p

u u

Alias is; qui ex errore; fuo nomine pro altero

rl

folvit; debitorem non liberabit, fed condictio-

jl

ne indebiti folutum repetere poteft. /.19. $. 1.

V44.871.65. inf. ff De conditt. indeb.. Quodfiquis

)oteüa W

pro debitore íciente vel ignorante; imo etiam

m&ü t

invito folverit, non hic folum; fed ii etiami;

/

n

V

qui pro eo intervenerunt, liberantur, pr. pf.

st (

[2

Naturalis enim & civilis ratio- fuadet;

xgationä" :

alienam conditionem, eriam inviti, meliorem'

m

nos facere

pofle, non dererio'rem. l. 39. ff- Dz

j

"

a

7(egf)t. ;geji'

Eodetü

i

!

«

$08

Ds Junx.

j

porefl i

. Eodem modo (olvi poteftcreditori cuicum;

queri

1

que, bonorum adminiítrationem habenti, arg, ]

1

j

À. 15. 62 L. 49. ff. De folut., ut funt tuto

?"

q ]

r; cura.

tor, ]. -14. ff. h. t. Procurator generalis;.

3 34?1

vj exgo |

6.3.eod. . Quodfi creditore invito, fieret ;

(olu--

f

j d

E

tio li, debitor regulariter non liberaretur. /,39.

$. 4. ff. Eod. Nam quod noftrum eft, fine fa. |i o5*

-

&to noftro transferri in alium non poteft. . 11,.- qu

gm'z.iöh f

Jf.de R. 9. . Creditori tamen creditoris, abs.

que mandato, debitum recte folvi poteft, mo-

d

do hoc fit liquidum , nec contra illud excipi |

ERN

potlit. ]. 36. ff. De negot.geft. €2. 1. X1. $.5. . De -

u

piguov. ad.

uia ipfi creditori viderur fa&la -

Ü N

]

1]

« U.

folutio , cum in ejus utilitatem vería fit pecunia: |

unde eam ratam habere debet; alioqui exce-

i

j

f

ptioue doli mali vemovelitur , fecundum J 6.

..«l

fï

Q

lt

M

JDe dol, mal. 9 met. except.

Secus, fi invito:

r

creditore folvam. ]. 108. $. 1. ff. De lggat. v«

Bs Q

Vide Haunold rr. 8. c. 2. controv. 4. $. 4.

£ Yip p

. V. Supereft adhuc alius modus diffolven- jou u

di contractus & eorum obligationes, nimirum

COWT

—

&

contravia volustate amborum contrahentium, -

d qurits

ut $. 4. Znfl. Quib. iod. toll. oblig. indicatur: fed Jrur i a

hic tenet folum in iis conventionibus, qua

1n, ycl diürz(

lo confenfu perficiuntur. .Poteft etiam accid.

N

Ant 0

re, ut alii contractus folvantur voluntate co

n-

]

Odelimitn

traria vel partium unius tantum, cujus nimi-

-ISQ-IM

rum folius utilitas verfarur: ut in depofito /, 1.

Ol

hn

$. 45-/f- Dépof. , in mandato G. 11. /uff. Deman-

j

dat,, & in focietate. $. Zuff. De fociet.. In. tali-

hg

bus enim exceptio tua , zoz interofl, repellit

1 que jl

omnem agentem, quippe qui de injuria con--

J "n

queri

Dz Junz.

509

t

i

Vi queri

"b ( ].38.

l

non potefl. ]. 27. $. 2 if g De pall. $?

17. ff.pe F. O.

(

Uüimm)cm

Ü

!

/. /Equipollens idem operatur , quod

"i& expreffumn; ergpo ad novandum non opus eft

Itl expreffis verbis.

&. D. Ziut. Si lex non pro

Wi forma requirat expreffionem C. fi requirat

Mi Jex exprefzonem, (át.in novationibus, idem

Wt operatur eequipollens N. — Nifi fuerit expreffus

li amimus novandi , nunquam praefümitur facta

"m. novatio, fed tunc & priftina manet obligatio,

li« « & fecunda ei accedit; nifi praxis locorum aliud

Asf

'exerit.

üwih — Obj. 1. Maritus compenfatione uti poteft

i ob res ab uxore fibi amoras. /. 6. C. De com-

ügm. pepf, atqui hze diverf fpeciei effe porerant;

nim] j ergo in diveríae fpeciei debitis compenfatio lo-

ii enm habet.

E. d.] intelligendam de- rebus

r

amotis, quee non amplius extabant , aut difficul-

ter recipi poterant, quarum tunc afílimatio

lis äiïolvcn.ï

debetur , & transfunditur fpecies in quantita-

süE tem: ubi non amplius fpecies cum quanitate;

um fed quantiras cum quantitate compenftur ;

iur H prout in caeteris actionibus ob rem perem-

quí»

, vel diftra&tam , vel quando ex contuma-

nax . cla debitoris non reftituitur, fieri foler,. quan-

u a doad eftimationem agitur. $. 30. /nf?. de /4iosz,

a n 9 J 15. 6. 1. 168. de R. F.

gulto li

Oh. 11I. Invito beneficium non datur. 7 69.

j D. f de A. 9. ergo debirore invito ne

uit pro eo-

4 hi folvi, & Explic. Invito non datur

b

i

eneficium

jf corum, quae a jure concedunrur, ut funt de-

gui fenfio, donatio;

focietas; adrogatio &c. C. non

qucü

derur

Dz ]onx.

$10

m (

goim t

datür invito beneficium , quod ab homine cor"

41.1)-

ceditur, aut fi intereffe concurrat terrii N,

p t

dato caíü. intereffe veríatur . creditoris

"

ig d

porílimum folutio praítatur. Quamv

folvens regreffum non habeat adverfüs de

i, a

qsedm/

rem. À. fin. C. De megot. geft. . 40. ff. Man

TU

biri

q

uia donaffe videtur, quod nullo jure cog

V

ita&

fimatt d

fecit.

l. 28. ff. de R. 3. nifi ei ceffa fuer

à creditore.

Datur tamen actio negotior

quinit

j

mlllf) i

geftorum adveríus debitorem ei , qui pro ho n

hd

ignorante folvit. l. 41. & 43. ff. De negc?t. g

m at

ea

CAPUT IX. .

gum um

z

Uror m

! 'D.e' Coutvaclibur quibusdam fþgc-iaähi

potefi Q9f

ARTICULUS I.

t t m

a. I

qumhodatum , Pr

ecarium , Depofitum, P

dim, n

Hyporbeca.

l

t Datou

Ito 1. Commodatum eft contra&tus re

T. Qun

tus, nominatus, juris gentium, quo

us od

a

alteri gratís certum ad ufum ea lege conceditu

[2]

ut finito ufu, eadem fpecie reftituatur.

n

traétus zominatus dicitur L. 7. $. 1. ff..De patli

—

X m

Contractum vealem effe conftat ex $. 2. Ia

A

odf

l

Quib. tmod. ve contr, obl. ubi commodatariu

cirur ve obligari & teneri commodati actio

f

Contractum autem Poze fidei effe, habetur

fogerewr Qi

dem Znff. $. 28..De att,

Quod ad ufum gra

o

D

"m

ue

jtitue

1

derur,. indica/tl d $. a. ip f. Infi. . Deni

;

4

Dz Junz.

$11

lii . ftitnendam eamden [pecie xem commodatam le-

": - gimus /. 2. ]. de &. C. Unde feqq. deducimus.

Wi s — L In. tantum poffe quemlibet commodato

l

Q

dare aut accipere, in quantum conrrahere po-

d)

Vi

tet, ut ex at7. 2. cap. preced. liquet.

II. Quia

res eadem fpecie reftituenda eft; commodatum

4j lu

)

Ale Qd

in iis rebus con(iftere deber; qu&e ufü noncone

lts fumuntur: nifi forte rei fungibilis ufüs citra

Bu

confümtionem fuerit;, ut cum pecunia come

*

y

quproln, -

modato datur, ad eam alteti oppignorandam.

!uf

F.

3. $. fin. €8 l. 4. . Commod. . Neque refert;

utrum bonz an male fidei poffeflor quis fuerit:

nam etfj fur aut praedo commodaverit, actio-

nem comrnodati habebit. /. 15. £9 16. ff. eod.

ijuidn - Uxor etiam res viri fui, eo in(cio aur invito,

poteft commodare: quz quidem (i perierint,

-..ex dote compenfabuntur. /. 24. $. 6. ff. Soluto

matvim. lmo & res incorporales, ufumfructum,

lp

fum , habitationem dári commodaro poffe pro-

b

ant Dartolus alique ]Cti in 4 r. ff. À. f.

ii d

Ill. Quam culpam.preítare commocdatarius,

im, ( -

1 & is, qui precario rogavit; debear, & quo-

iv modo de caíü fortuiro teneatur, expofuimus

U. uf

| vt 7. Cap. praced.

IV. In commodaro com-

Jl p

. penfatio locum non habet, ut aperte decidirur

iT hfe;

4. C. ]. t.. Compenfatio enim non darur, ni-

d

FVUR

1in rebus fungibilibus, in quibus commoda-

r d

tum fieri nequit, /. 4. C. De comperfat. . Alioqui

as j

coperetor quis rem füam vendere, quod cer-

n

.to juri repugnat.. Quodfi in depofito compen-

Dogn-

faio à nemige admürstur, quanto minus in

[tf[ueü' *: j Á

corm-

Dz JonE.

512

commodato, quod ad commodatatii utilitatem

f

gim

maxime vergit.

" ss

V. Certi juris e

ft, & de natura huj;as con- |

j hi

tractus, commodantem, per fe loquendo, obli.

TMM

ari ad non revocandam rem commodatam

'

i bupt

|

ante tempus in contractu deftinatum , aut ante

j

j

aumdan

j

|

ufüm, ad quem concetia eft; & fi contraveni.

ä

Qv quicom

Ict, bbhg

ari ad reftituendum damnum & inter-

du

efle. c. «7.

b. 1. 62 L 17. $. 3. Eod.. Dixi fignan-

» WW( ,,; i

ter , per fe loqueudo: nam fi poft rem commo-

exuf t

datam improvifus cafus emergeret, ut nifi

P

commodans rem commodatam revocaverit ;

g i

incurrat prave damnum; revocare commo-

t

datum ipft in utroque foro licet; non obftante

ld

incommodo, quod ex revocatione tali fübiret

geonolm

commodatarius: nec obftante, quod hic jam

ATU

commodatum ab alio habere non poffit, quod

n conmodo

tamen poterat, cum celebrabatur contraétus.

sxdttum

Nam fi donatio ob füpervenientem prolem in-

m

. quia prafamitur

fperatam revocari poteft;

LURT

conditionata fuiffe donantis intentio ;

if proles

Itj &

y, ut füpra tradidimus c. 6. 4.6.

apopinaro na[catu

filo o

concluf. 2. $. 3.

Similem conditionem in com-

(uitin i

modante prz

fümere merito poffumus, ne Ua

Mp

commodario fibi (it damnofa;

ergo tanto fa-

Ts

cilius ei in hoc revocare commodatrum licet;

VRU

quod in hoc contra&tu. non transferatur do-

REU r

minium , ut in donatione fit.

T URT

P

uodfi tamen previ

dir aut füfpica

tus eft

2

£

& naturaliter & civi- .

2

2

V: |

ialem cafüm eventurum ,

2

liter tenerur ad non revocandum: virtu

aliter

W&mm

mcorm.

V ADO a

enim tunc cogfenlir jnhujusrï)odidamnu

mocas

Dz Joas.

513

TM

. modatarii gratia fübeundum; perindeac dona.

Dd

tor previdens aut fperans nafcituram (ibi pro.

. lem

; hacnata, donarionem retrahere non poteft,

btj

""

:'

hn

H

: Dico [J. Precarium definitur cozvenzio, qua

qui

j precz':'/us petenti vem

oYatis utendaim concedit ,

ID d

D

D

Qu

|

ulloutendi vel ffe vel rmodo prafevipto , h. e. quam-

- diuis qui conceffit, patitur, /, 1. F. De precavio.

Dümdi.

ubi additur, genus hoc liberalitatis ab jure gen-

li 6300511.

URLITE

tium proficifci. Licetautemcontra&tuseffe ne-

h U m/l

getur ]. 14. 7- b.t. tamen ob fimilitudinem cum

NI

commodato , poft hoc tractari folet, a quo duo-

. n

bus ex capitibus differt, I. quod ad libitum dan-

tispoffit revocari precarium, tametíi hic ex cau-

n ol

v t

fairrationabili precarium repetat. Sicut valet

T

revocatio eltime voluntatis ex caufà irrationabi-

li, v.g. ex fine peccaminofo facta. — II. Quod

vt u

CODIER À

in commodato nulla tranfeat poffeffio in com-

modararium, fed commodans per huncdicatur

| prolcm n

madmt

naturaliter poffidere, ficut locator per colonum z

[

at vero in precario tranfeat poffeflio naturalisia

X

E

$

TT

rog

antem, & apud concederitem maneat pof-

feflio civilis. 7. 4. $.

m n f

1. . 15. $. 4. 69 fín. ff . z.

y, relt

Quod

etiam de Juribus, ut fcnr fervirutes, eff

- &ccipiendum. exead. ]. 15. $. 2.

Til 1

-

m l

Finitur precarium morte rogantis; 'non tà-

vt dü-v

men concedentis, fed tranfitad hujus heredes;

donec revocerur. /7. 12. $.1.7.8. $. 1. £2 2. c.fn.

um*

eod.. Si tamen concedens volunratem füam ita

leterminaret: poffdeas quamdiu mibi placuerit ,

du

! ii

conceffio ante ejus mortem non revocata , cum.

ni do&trina: quia poft

g

ipfo expirabit ; ex cgmnju

j

MO

"

k

vitam

$14

Dz Junr.

vitam nullum amplius habet placitum /. 4. ff

i

, tt

Locati c. $. Deve[cvipt. in. 6.

"n D o

Dico I11. Depofitum eft contraétus reglis, ,.

quo res alicui gratis cuftodienda traditur , utea. |.inm .

dem Ípecie reftituatur deponenti. Z»fliz. $.5. V d

Quib, smod. ve contvab. oblig. . De hoc contra&u ,j Vo!

j

apitur in ff. zi. 3. lib. 16. 69 C.tit- 34.lib.4.

fyo du

Dicitur l. Cozzra&us, ut difcernatur arede-

ialb 4

pofita de qua /. 1. pr. ff. J. z. Scribit Ulpianus,

!

]

um

JDepofatum eff, quod cuflodiendum alicui datum df

M

u;,[ä.g'.r.f.ba

Eft etiam contractus realis: nam s; apud quem | jl f

res aliqua deponitur, re obligattr. d. $. 3. Inft. v

Idem contractus eft nominatus, bone fidei , m

juris gentium , ut Harprechtus addit. Per adje- ,

igirordi

étam autem vocem graris, diftinguitur, a-con- ;;jirlj

tractibus locationis , vel, o u facias , 1. 1. $. 9 "—

L5 27

xk

ndciqui

DiciturlI. Acs,unde contractus ifte aliuseft de-

sl

pofitum in [pecie, alius fequeftrum , L. $, $. 1. L 7.pr.

st

€9 1.12. $. 2. b.z. Depofitum in fpecie eft, qua

amaïmïmgm&

do res mobilis non litigiofa ab uno vel pluribus,

—

R

trmm

aut litigiofa quidem,

fed fimpliciter ab uno de-

elimon fs

ponitur. /. 6. €7 17. pr.

Eod, Avgum.]. 110. ff. de

lsf ]

Z.$. Quod( hoc fiat ob imminens periculum .. .

incendii, ruing , naufragii , tumultus; aliave eX

3A

neceflitate, dicitur depofitum neceffarium, ac

tll

miferabile ; alioqui voluntarium nuncupatur.

m

L 1. $.2. £9 ]. 18. ff. Eod.

do reslitigiofa ea leg

Ui

Sequeftrum eft, quan

nità.

Áj

ht

deponitur, u

pendente lite cuftodiatur , finità

Tifegen

:

vero viclorire

ftituatur. 7 5. $. 1. 67 2.1.6. f d

T pj

Si cum partium confenfü res cuftodienda tr

adi-

tur

[

1

N

. Ds Junr.

$515

|

l

1]

^i tur tertio , erit fequeftrum voluntarium.

[

(rf. Depo[: €9 L18.fF. De preferipr.verb.

Siau-

U

i r

&oritate Judicis fiat parte invita, erit neceffarium

fequeftrum. 7. 7. $. ffz. f Qui fatisdar. cog. Hoc

tj kj

fine neceffitate fieri prohibetur . uz. C De probib.

* t

Jequtftr. INam fecundum c. z. De

Jequeftv. po(feff-

ZT

fpecies eft executionis: a qua pr

oceffus non eft

Tritür r

J Upiag

incoandus , /. 3. C. De execut. vei judic. . nec

"iquisquam commodo

poffeffionis (üe eft privan-

l dtin

dus. |.6. $. 1. C. Uude vi.

niqem

lh

Dicirar IIL. Zradirur alicuj. Deponereergo,

Al

!

at d

, & recipere depofitum poffünt omnes, qui leoi-

busnon prohibentur. Deponente fervo, actio

it edy

.acquiritur domino. /. z. $. 17. ff. j.z. Pupillusra-

Vi t

tionis ufüra habens, fine auctoritate tutoris de-

7 li Q.)"

ponere poteft: eo quod nihil juris amittat, fed

feditscà

"jusadhuc acquirat./ Admittere autem non po-

teft depofitum cum oblipatione, nifiin quantum

)** evaderetditior

autdolum committeret .]. r.$. 1 g

X

U. "T'amerfi relieiofüs, fervus, aut filius fam. rem ab

L

*

vd p

fe depofitam'repetere in judicio non poffint, re-

f4100 G

Jto f

&e ramen ipfis depofitum reftituitur, modo id

bona fide fiat ]. 1.f /.

. Furi quoque & prz-

perg'culu

7 doni re

:

m ablatam deponentibus daruractio. /. 1.

um 4

LT

ff- Eod. Superiotibus Soc. Jesu depofitum

Iecipere prohibetur 7ev.69. Prepof. dom. prof. 99

ioptt

$

Áito. 64 Retloris. Caeteri ClericiacReligiofi depo-

itum admittere poffunt : hoc fi perierit, Ecclefia

gïofaeadzïf

aut Monafterium non tenebuntur, nifi in quan-

juun l

tum diriores evaferint

; id quod deponenti pro-

'W ; bandu

m incumbit c. 1. de Depos.

d

V

|

Kk a

Dici;-

Dz Jonr.

$16

"TE

Dicitur IV. Ut res eadem fpecie refttuatut.

p

Poreft ramen accidere, ut accipiens non teneatur

('grerm

eamdem fpecie rem reftituere : ut fiquis depo.

j qum þïD(

nat pecunias vel aliam rem fungibilem, hac lege

urdominium quidem in accipientem transferat,

m u

iverodori

nectamen plane velit effe mutuum; eo quod fibi

gt

refervet jus revocandi ad libirum, ita ut depofi-

us 200

tarius teneatur vel eamdem fpecie rem; vel; hac

T^

|

st

forte confümpta, aliaid genus reftituere. Qu

*Y

TT

quidem in cafu, fi contractus in favorem depo-

mqunh

pentis precipue initus fuerit , etfi mutuum fa.

w

piat; erit tamen fimpliciter depofitum: nam mu

ag.mmm

zuum fit tantum in gratiam murtuatarii , nec po-

Rn

teft ad mutuantis arbitrium revocari , datürque

idern

in eo locus compenfationi ; contraria vero om-

Tictr V.

nia in tali depofito accidunt,

Item in mutu

r po

datur exceptio non numeratae pecuniae ; non au-

ren dl

tem in depofito, 4 14. $. 1. C. De gon mm. ptt.

at du

Denique talis depofitarius fi effer in mora refti-

ftituendi, teneretur ad ufüuras folvendas, pf

ts

h quidr

tempore mor:e: ad quod non obligatur in.mu-

V n

tuo, nifi ufürzfuerintin ftipulationem deductz;

Vr /jn,

€o

quod mutuum fit ftricti jurqisjl./ 24. €7 25.

Jitrim m

]

$. 1. ff P. t.

Econtra

fi contractus talis pracipue initus

äresfuitopp

Jæ

Mb

foret in favorem accipientis , erit mutuum fim-

pliciter: unde d. /. 24. afferitur, zalem comvahum

f:onu—aüupigm

'

^ n

2107 iffimos terminos depofiti egvedi.

Iy r

Quodfi deponens rem fungibilem,

det acqi:

IN

ienti facultatem ea utendi, modo rantumc:

reftiruatur, nolit tamen contractum mutui ce

u L

lebrare; manebit depofitum;

fed irregulare vo-

D

catut;

Dr Jvnzs.

$17

hdg, €atur; nec ante res tranfit in creditam, quam

ab accipiente mota fuerit. /. 1o. fF. De veb. cred.

Caterum qui fine aperta facultate uteretur

, 16; quam pro depofita fervat, non peccaret ,. fi

!

l

;remdä

i

1 bona fide putaret, dominum non fore invitum.

nag: Sivero dominus ufum non conceffiffet, nifi pro

r pretio, teneretur ad reftitnendam zeftimationem

; Ufüs, in quantum locupletior inde factus effet.

Sed & re fungibili utendo non peccaret, fi cer-

lr (

Ym d.

tus effet; fe aliam eeque bonam in promtu ha-

biturum quandocumque repeteretur depofitum:

w

T Ra

Tacite vero cenfetur concedi facultas utendi, fi

n

v.g. pecunia numerata & non obfignata fimpli-

i

1 g

citer deponatur ; non addito, quod eadem reddi

debeat in fpecie. /. 3 1. ff. Locat;.

UOT

m j a

Dicitur V. Deponentireftituatur. Unde con-

ficitur, non poffe depofitarium recufare reftitu-

fjg; t

tion

À

DI

.

em depofiti, donec fibi folvantur impenfze

3n rem depofitam factze: hoc enim jus retinen-

n d

"

vends, f

J n

j

didepofitarius defendere deberet exceptioue do-

li

; quafi alter repeteret depofitum, eo quod no-

!igafurinmö

andedud

it folvere expenías: atqui hec ipfa exceptio

Iuf2

vetatur ]. pez. C. Depos. Deinde fequitur,depo-

'

itarium non poffe uti exceptione pignoratitia,

Ie$ fuit oppignorata antequam deponeretur :

ioye Iu

um n

nam depofitarius in hoc caíü receflit a priore

contractu

pignoris. Econtra retineri rem pof-

nconrraf?f :

fe, i füerit prius depofita, quam oppignorare-

tr; probat hzc eadem ratio; quod conven-

lm

g

ol

j, liones füb(equentes prioribus detrahant, /.ur. C.

g*

Tan cbirþgmþb.

Jv

Deni-

I

j

J

-

518

Dz Jun z.

Denique Sempronio repofcenti fuum de oä

, d

fitum retineri non. potefta depofitario ; etia

gt ?

Cajus creditor Sempronii denuntiet;ne illnd de.-

a m

bitori fuo. reftituatur ; donec fatisfactum fibi

f i

fuerit: hec enim denuntiatio in depofito, pen:

lp

fionibus & panibus civilibus interdicitur /Zuj.

dum n

]

un. C. b. t. Depofiterium de dolo tantum, &de

i s

culpa lata teneri diximus, c.prec. a. 7. concluf. 2.

quuum?

p

JDico I F.: Pignus eft contractus realis; qu

debitor rem aliquam creditori in crediti fidem

TU

feu fecuritatem tradit, ut, foluto debito, eadem-

A

snii

in fpecie reftituatur. $. g. Jzfl. Quib, mod. te siedinit

contvab. oblig. Definitionem iftam pignoris pro- af Lt

prie (ümpti per $$. fqq.' explico.

L Diciur ii

contra&us: vulgus enim fiepe hoc nomenaccie jinü?

pit pro obje&to five materia hujus conventio- vf (

nis;interdum etiam pro éffe&tu contra&tus iftius,

.?

Mu d

4

j

j

five jure; quod creditori inde quefitum eft,

iif

fumitur, prout extat in Digeftis titulus, Quib: samav

1mod. piguus vel bypotb. folvatur. Quandoque fi- | Quiq

gnificat inftrumentum pignoris /. 22. JDe pi« ib

" at

gnor. a&.

II. Dicitur, quo vem tradit creditori: cone us

tractus ergo realis eft pignus. — Unde apparet | (j

differentia inter pignus & hyporhetahü Nam

"r

pignoris appellatione eam propvie vem contineri dici-

Mopitz

mus, quze fiul etiam tvadirur creditori , maxime fi bomyos;

molilts fit.. t eam qua fine rraditione nuda comen-

li

zione tenerur proprie bypotbece appellatione contineri

A

I n

dicimus.$.7.fufl. Deathion.egl.9.S.x JF-Depignor.a

A

Ltj d

2—]

5

Licet ergo-pignus plerumque foleat eíle mobi-

!

lii

lium; hypotheca immobilium, ratione object [f

]

T

tamen

Dz June.

$19

"It tamen non differunt: cum aque pignus con-

"t ftitui poffit in immobilibus, & viciffim hypo-

(

W& theca in mobilibus. /. 1. $. 2. 7- Depig:.

7

ER

E

.Ex eadem autem differentia intellioimus;

!

eploäl:uï

&| hypothecam non contractum, fed tantum effe

l14 paétum legitimum & I 17. $.2. De pa&, appel-

"i Jatur pignus , de quo jure Pozorario na[citur afio :

/tij;' quia inter pignus & hypothecam, quantum ad

'i;m a&tionem hypothecariam attinet ; nihil intereft.

diftm d. G. 7. Jufl. .De atlion. Communi autem defini-

^8m tione ambo ita defcribuntur; conventio quaali-

lmt| quid creditori'in folutionem obligatur, ut inde

m farisfiar, fialirer non fit (atisfactum.

T D

IHI.. 2e; illae folee dari in pignus, aut in hy-

w pothecam obligari queunt ; que vendiadebito-

CODYent

re poffunt.' Quare nullum pignus eft aut hy-

us

potheca rei alienee invito domino: neque etiam

zitum d

obligari ita poffünt res Sacrae aut publicae; nifi

tis, (

in quantum véndi eas licet.

ag

Quodfi quis omnia bona fua alteri oblipat;

DT

generalis bypotbeca vocatur : Specialis autem erit,

fialiqua tantum determirmata obligantur, aut om-

M: 0«

nia bona unius certi generis.

: r

/. Obligatio ifta deliberata conventione & con-

fenfu partium fa&ta, dicirur bypotleca expreffa:

n N

ii

&opponitur hyporthecee zaczzz, quam legesre-

us imponunt in favoremcertorum debitorum,

at

du

quzque fübfiftit debitore etiam non confentien-

te; imo & invito.

'Talem habet locator in re-

u

1f

bus illatis ab inquilino in predium urbanum;

pupillus in rebus tutoris & curatoris pro mala

T u

d

adminiftratione, uxor in bonis mariti pro dote.

r

Kk 4

y-

520

Dz Junr.

Hypotheca iffa perperam a nonnullis. nucu

rur conventionalis tacita, ut Molina & Hay.

i,

noldus obf(ervanr.

gin p

Eadem ratione pignus dividitur in cozven.

g refianon

éionale, quod folo partium confenfü conftituitur:

g, qui?

in pretorium , quod judicis edicto ante fenten-

T

tiam definitivam in paenam conftituitur per mif.

n perce"*f !

fionem in poffeffionem debitoris contumacis,

tor t fl',fl

quaimmiffione non acquirit poffeffionem, fed

a p

meram detentionem rerum tamquam pionoris

vl

pretorii: deniquein judiciale , quod conftituitur

ht

pretoris decreto per immiílionerh in bona de-

dj m

r eliten

bitoris jam per fententiam condemnati, adeo-

que in exíecutionem fententiz jam lare , ut ex

n pecumafoï'

illis bonis fatisfiat creditori immiffo, qui perta-.

mto R

lem immiffionem acquirit poffeffionem fimilem

Jeimacpad

ili; quam acquirit ex pignore conventionali

dullominsa)

per traditionem. /.26. ff. Depignor.

m dm

IV. Dicitur pignus z crediti fidam tradi.

IIj

k m

Hunc fi finem excedat creditor , & invito de-

u

bitore, utatur pignore; furtum committit $. 6.

DN

Iufl. De oblig. que ex deliclo. Ex conveniri po-

gituced

teít furti ecundum seftimationem uf(üs non pi-

pgmqranda k

noris Bartol. Lopez. Molina cum G/or.zz/. Quz

ANgepy

jumenta. ff. Defurt.. Quandonam autem debitor

t .

confentire in ufum pignoris praefumatur ; intel.

Jrsitnn

'.

ligi facile licet ex his, quae nuper concluf. 3. $.

It r

4. de depofito differuimus.

L: r

Cum fructus una cumre oppignorat

i e.tiam

WT

D

(9

014,

cenfeantur, tenetur eos creditor vel (ecundumie

l

cum pignore reftiruere, vel, fi eos vendidir, aut

dul

in ufüm fuum convertit, quia fervari non po-

Wt

terant,

Ds Junsz.

$21

U t

terant, eorum pretium rependere, faltem xqui-

TM

valenter ; detractis nimirum expenfis, compu-

tare in parter debiti, . 1. C. De pign. a&. 1mo

i I l

Á

lt

m

ad reftitutionem quoque illorum fructuum te-

m

netur, quos poterat pefcepiffe creditor, & cul-

04

dl

N

pa füa, quam vi hujus contractus cavere debet,

Urpei

non percepit. /.2. C.d. z. Tenetur autem credi-

dOntima

J

tor tantum ex culpa lata & levi. $.4. Zgf7. Quib.

(ntm (

mod. ve contrab. oblig. cafam tamen fortuitum

1 pinors

reftare non tenetur. $. cif. Znfl.

tutür

Quapropter etiam-rejicirur pactum azri-

hod

cbrefeos , pignoris contractui adje&tum ; quo in-

T i

ter creditorem & debitorem convenitur;ut, do-

lie, d

nec pecunia folvatur , creditor ex fundo pigno-

)qip

PU

!

rato in vicem ufurarum fruges percipiat. Erfi

n

enim hoc pactum a jurecivili non improbetur,

Yentond

nihilominus ab Innocentio III. c. 6. De piguori?.

]

implicite damnatur , & fruétus jubentur in for-

fim t

tem computari.

Nam quidquid ultra fortem

xinod

accipitur, ufüra eft: intelligendo fortis etiam no-

miti(/

minelucrum ceflans,damnum emergens,&quid-

n p

quid a creditore jure poteft eftimari, & actione

[jmonp

pignoratitia peti.

T

! Neque pignori apponi poteft pactum com-

m deoor

miflorium , ut hoc ipío quod intra certum rem-

tur,'mxel'-**'

pus debiturn non folvatur, pignus dominio cre-

d)

itoris cedat ín folutum vel tamquam vendi-

tum: hocenim pa&tum utroque jure reproba-

gt

tür; ].5. C. De pa&l. pignor. &9. de lege comiJ. ve-

g, fCind. €9 c.7. De pignov.. Quia fapit hecconven-

tio ufuram : nifi forte pignus non plus valeat,

r

quam debitum, aut conventum fuerit, ut pignus

[f

Kk ;j

p to

$22

Dr Junr.

jufto pretio effet venditum, cum oblipatione

i

folvendi exceffum valoris fupra debitum: oc

gt

' uo(ïfl Q

enim . cafu. videtur quodammodo . conditionalis effe

venditio. 1.16. S.9. ff. Depignor.

,inevetl

Venniom &

V. Denique dicitur: u£,foluto delito, eadem:

ffpecie veflituatur.. Quodfi creditor in mora fue-

jurone R

vond d

rit, cohceditur debitori actio perfonalis pigno-

vatitia , divecla adver(üs creditorem ad rem op.

ln (

J at

pienoratam fàlvam & incorrupram reftituen-

dam, imo & fructus ejus de quibus modo me-

vexio m

minimus. $. ulr. ff. Quib. mod. re contvab. oblig. eg

T od

2.1. ff. De piguor. a& Nifialiud debituminterve-

Dl

gt o

nerit: tunc enim pienus, usque ad folutionem

retineri poteít; etiam(i res pro debito ifto op-

iv

iionen idim

pignorata non fuerit 7. z.

. Etiam obïrlfirogva- |

phariam pec.

J

dhmferid

Viciílim creditori datur a&o cogtraria ádver-

3

rumdanm;

fus debitorem ad indemnitatem pipnoris no-

fs ia

mine confequendam /. 2. $. 2. ]. 16. $. x. . De

iif u

pignovat.a&. at füntimpenfze neceffarigaut etiam

Ti

t

utiles cum conf(enfu debitoris in rem oppigno-

ratam factee, /. g. pr.]. 25. ff. 9 1. 7. in fín. C. Eod.

üne w

Si debitum non fuerit folutumtempore de-

D

finito, incipit creditor ef& dominus rei oppi-

t

Üf Lt

gnorats: ]. ffz. $. 1. C. Deguve domimiü impetr. 69

l. 4. ff- De piguor. at.- Ex(pe&are tamen debet;

Mi

l. N. G]"F l

dum dies ultimus fit elapfüs J. 4. ff De diffratk.

pigr. Nec opus eft moneridebirorem, quia dies

It ts dj

pro creditore interpellat. /. 12. C. Decontrab. 6

Ws

committeuda flipul. Si vero-nullus dies folutioni

Jf D.

f

F

prefixus fuit, tunc ut debitor incipiat efie 1n

^0 COj

mora a creditore interpellandus eft elapfotem-

* 0

Pore;

Dz Jun x

'523

Ui

pore, poft quod ratio ditat, effe folvendüm exi-

A m "

ente creditore. /. 23. J. de P. O.

Ulb

i

Quodíi nullum paétum de vendendo pigno-

re intervenit, facta una denuntiatione. adhuc

hi

biennium exfpectatur, computandum a denun-

Ia

tiatione facta, fi debirem eft liquidum, alioquin

Md [

a punéto late (ententie. /. 3. $. 1. C. .De jure

2

1

dom. impetr.. Qua conítitutione abrogate fünt

Mp

]. antiquiores, quibus continuo poft moram

j mOdOIIIf'

venditio concedebatur , ut 4 4. F. De piguer. a&.

MT

hg

l767 8. C. de diftrati. pign.

Dehique licet inter partes conventum effet,

)

j

ut creditori non liceat pignus vendere , nihilo-

GT

j

minus vendi poteft, fed poft trinam denuntia-

tionem factam debitori in moraconílituto, que

midmn

quidem fieri debent cum aliquo intervallo; v. g.

i

trium dierum, aut judicis arbitrio, quibus per-

»ignoris n

actis, reditur ad jus Codicis nuper recitatum.,

uf

l 4 inf.ff. De pignov. a.

atl

.Hae de pignore & hypotheca conventio-

p

nali, & ejus venditione: de judicialij autem ven-

ol

ditione vide 7. 2.. C. De ufuris vei judic. &2 c. 17.

Tpofe Q

De [ert.

]

^

€2 re Judic. & . 2.]7".;15047. & L3rf.De

r 0npe

ve judic,

int.

- OBj. T. cont. 1. coicl. In mutuo non poteft

gn (t

intervenire res aliena, ergo necin commodato,

d

3.IV. Conf:. Quando agitur de jure inretransfe-

i Qu

rendo, res aliena non poreft effe objectum

]

Qu

(UM

!H

contra&tus: ut in mutuo;, & permutatione.',l. I.

" d

$.3. ff De vev. perimut. Secus res habet, cum de

ia

11

períona contrahentium tantum obliganda agi-

dit,

l p*Wm'

d

tur: qupd non folum in commodato acci

fed

"

—

724

Dzg Jvnr.

fed eriam in depofito, /. z. $. 39. 1. 3x. $. x. ff.

g

Depos. in pignore; /. 9. $.4. . 22. 6.2. jf. Depi.

j eti

uov. a&t. in locatione conductione, /. 7. $9 9. 6.

fj . M

fin.ff- Locat. Sitamen dominus concurrat, &

ii

rem fuam vindicet, ipfe praefertur commodanti,

leü, [-15' "

propter juftiorem, quam habet petitionem.

y Qu Rn

l.. 31. $. 1. . Depos.

]inrgti

Qb;. Il. Leges volunt, in foladepofitiactio-

r a

ne compenfàtionem objici non debere. /.f.C.

|(ff dj

De compen[at.9 $. 30. Infl. DeaGt. Exgo incom-

jj hi

modato compenfatio locum habet. s. 22 4gte.

d (ncit "

non debere compenfationem objici, nifi fit par,

i,

vel major ratio contractuum aliorum C. fecus

um

N. Commodans rem etiam aliquo mododepo-

hus nb

nit, & alterius cure ac cuftodize commendat,

pere d

ejusque ufüm ei concedit: ac propterea non

ampralttnt

deber effe deterioris conditionis, quam depo-

U. g

nens, fed melioris; neque decet, commodata-

J Y

rium effe conditionis melioris , quam depofi-

tariutm.

lt m

FURm

Juff. 1. Juxta J x8. $.4. . Commod. 4*Si]co,m-k-

Tl

modatarius pote(t a£tione: commodati contra-

UT

ria confequi v. g. expenías factas, potefteasdem

tb

confequi jure compenf(ationis, fi conveniatur a

Tl j

€ommodante actione directa.

R. hoc folum

UTR

procedere in cafü, quo res ipfa non poteft am-

Qd

plius reftitui , fed reftitnenda efteeftimario illius,

O&J. TU

'

aut fiquidem reftitui poteft, fed non nifi dete-

Vübttrm

riorata, dominus ramen rem ip(am vult reftitui

MORT

una curí '/c*pmpen(ätione deteriorationis; tunc

Mp

enim ratione aftimationis poreft fieri compen-

lrl

fatio alterius debiti ejusdem rationis, v. g.

ebea-

ïUfymr.ägg

Dz Junz.

525

j

M

debeatur pecunia ex vendito, & eeftimatio etiam

i

f:

i

'.

folvenda effet in pecunia.

Infi. 2. Commodatarius, ob impenfas

'quas

L

fecit in rem commodaram, hanc retinere

pz

TOi

fx.

Dl

teft; J 15. $. fmm. &9 1. $9. ff. Defurt. Evpgo.

NN. Con[. Ratione expenfarum, retineri commo-

vf

datum poteft ad modum pignoris, quod cum

primum liberatur, reílitui oportet: at quod

t Jf

compenfatione retinetur, non reftituitur,

Vi Q

- dnfi. 3. Initio fupra citate 7. //z. C. De com-

x.ngz!ff.

mes

peil-. fancitur, compenf[ationes ex ommibus atlioni-

hus fievi, ergo etiam in commodato. s. explic.

M

ii

ita ut femper compenfaátioni locus fit in omni-

bus actionibus N. omnes actiones, fi de ge-

JDrend

nere actionis fermo fit , ita comparatas effe, ut

pren m

compenfationem admittant , modo nihil aliud

undpe

Ym

obftet C. Requifitum hoc non folum in actio-

ne in rem, verum etiam in perfonam eeque de-

nàpi

fideratur, cum nec in hac indiftin&e compen-

fatio permitratur; fed his conditionibus, r. ut

hj u

res utrinque fit compenfàbilis: hinc fama, fe-

od

[lesrem

cundum theologos, compenfari pecunianon po-

tefl, ficut nec vita aut membra.

2; Utcom-

IUE)

c (olum

penfatio objiciatur illi; cui jure objici poteft.

3. Ut reus conventuscompenfet quod fibi, non

xdam-

rioills

quodalteridebetur. Videar. 8.6. 2. cap.pveced.

Obj. 111 Contr. conclu[. 2.. A&tio precícriptis

nifi t«

verbisdatur contractibus innominatis; atqui pre-

jl

cario concedenti datur actio prefcriptis verbis

yis; U

contra rogantem, qua res concef[a repeti poflit,

um

uti &inrerdi&tum reftitutorium. 7.2. $.1. 82 2.

1

i

lv

ur efle con«

u

F. De p,remr. Ergo precarium videt

tractus,

$26

Dz Junr.

gt

ta&us, X Explic.affumpt. datur. ei a&tio pra.

hr dea

ícriptis verbis, ex equo & bono , propter fimi-

, jf Sit

litudinem quam habet cum commodaro, ur di.

citur . 1. $. 3. Eod. C. datur ei talis a&io ex ne.

qyli R

gnmioodt

otio &contractuN. Zazerdi&um de precario e-

du

vito intvodu&lum efl , quia nulla eo ttomine juvis ci-

Vi qu fUl

um

041

J

vilis a&io effet, imagis enim ad donationes e9 benefi-

NT

cii caufam , quam ad megotii contratti (peGat preca-

)

fil

T'3

vii conditio. Licet ergo non fit proprie contra-

p

9

N

&us, tamen ob fimilitudinem quamdam, contra-

:

[

ipe ts

&ibus czteris admifcetur. . 23. F. de R. F.

Ob IHF. Qoit. 3.concl.. Poteft depoüto'äd-

y,&l.þe:;.(. l

m

poni conditio, qua non impleta, depofitarius

n 10

nonteneatur rem depofitam reftituere, /. 1. $.22.

AO. ditg

ff. Depos. Exgo natura depofiti non exigit, rem

fuam repofcenti domino ftatim reftitui. & Djff.

ii ]

Fatrufra

Conzf. natura depofiti íecundum fe hoc non exi-

uemneden

it N. fi adjecta fuerit conditio C. Sicut depo-

o

fitarius obligari ex paéto amplius poteft, quam

b(þïbus í

recife ex natura contractus obligaretut ( h. e.

| Ws

(im. An]z

ad folam culpam latam) ut habetur /. 1. $. 35. ff-

Eod, ita etiam adjici poteft pa&£tum , ut nonte-

n

lmmobärspo(m

neatur reftituere depofitum ante, quam fibi re-

ftituantur expenfz factz in ejus confervatio-

UL

VUW

nem, vel fibi folvatur aliud debitum. — Poteft

ergo conditio adjecta in commodum depofita-

WTA

RLUTT

rii oblipationem reftituendi füfpendere: quia

fecundum repgulam generalem , in contractibus;

7: Quie n

Wetenm

prafertim bone fidei, pacta adjecta funt (er-

vanda: legem enim contraé&tus a conventione

20

eaum

n

accipiunt, Ex quiþus apparet, fupervacan

euc

)d

^

Dz ]URE

$7

eífé interpretationem Hunnii & aliorum, qui fe-

queftrum dicta lege intelligi volebant,

Mf n

]

"LT

*

Juf. Saltem proprer damna & impenfàs

ih!ït x ^

tamdiu retineri poteft depofirum, ufque dum

!j

ATW

eo nomine fatis fiat: nam /. 18. 6./27./7. Commod.

Af

quidquid contraria actione peti poteft , illud

n

n

!

l

^

etiam ab eo qui directa convenitur, retineripo-

,

d

"

teft. — B. . ] dffumpt.. ,4d ejus Prob.. Y«. ab hac

Mf h

1 COT

regula excipi jure pofleriore depofitum : nam

URU

$.30. Jnfl. De attion. ait Imperator, fe compen-

M

fationes latius induxiffe, excepza fola depofiti a£hio-

yüng.

n & L. pen. C. Depos. dicitur:. Nullamque velde-

du&ionem vel doli exceptionem opponat. . ItaHau-

iylitis

la

noldus zr. 10. c. 8. cozzrov.9. 2. 850. Verum

RR.DD. diftinguunt inter debitum exzrazeum,

t

m

& debitum ex zpfa ve ortum; ob illud retentio-

Y 00ner-

nem depofiti denegantes juxta jura cit., obhoc

u

autem concedentes, ut fatis apparet ex J. 23. ff.

il qui

Depof. Quibus accedunt P. Molina & de Lugo.

m (ht

OLj. F. Res mobiles etiam recipiunt cufto-

n

diam. 7rg. ]. x1. ff.. Deperic. €? comed. veivend.

QOD L

l. 3. $. fin. ff...De acquir. po[f.. Ergo etiam.res

nlb re

immobiles poffunteffe depofitum in fpecie: g.

m |

Dift. 4ut. recipiunt cuftodiamcirca rem C.cu-

Dud

lodiam reiN. nam furto auferri non poffunt.

$.2. Jnfl. De ufuc. 1.38. ff. Eod. Id proprie poni-

xepofua-

: i

tur&traditur,quod delocoinlocum poteft trans-

mibu

ferri: quare nullum in toto jure rei immobilis

Ti d

epofitae reperirur exemplum, nec ulla ejus fit

n n

mentio; fed cuftodia circa illam gratis commit-

ul

à notiffimos depofiti terminos excedit, & in

mandatum degenerat, 7 .

$. 4. f-. De prafcr.

Hï

Vfl 1.

v:r?. l1. pr.ff.. Depof.

L]

]

Dz Junr.

528

,»:J'uggï]'[) m dd

Iifl. . Interdi&tum Unde vi, locam tantum

jnient i

habetin rebusimmobilibus, 1. $.6.7 Devitg

fortots

viarmat.ac nihilominus de rebus depofitis datur

old, Q

d.l. 1.8. 33. Ergo resimmobiles poffünt venire '

in depofirum. &. D. "Ant. dawurde rebus depo. |

N

fiis dire&e N. per. confequentiam , quatenus .

T

acceíTiones fuerunt fundi C. d. l. 1. $. 6.

li

l

]

Inft. 3. Sequeftrari poffunt res immobiles ]

]

1

]

"

j ]

1.51. C Quor. appell. uon vecip. l. 23. $. ult. ff. De

J

I u

app

ell. c. un. De fequefiv. poff . Aqui fequefirum.

(

eít

fpecies depofiti. E. Diff. .4|J. Sequeftrum

:',Deïzb.n'ild

^

J'.!

eft (pecies depofiti latius accepui C. preffius ac

um d

Oprie conve-

ropriefümpti N. Hocnomen pr

. n

d v m

nit depofitoin fpecie. Ita Struvius, Harprecht

H

contrariam cum multis tuetur Haunoldus nuper !

liib rl

T Manom.

cit. controv. 5.n. 815.

Qh;. FI. Cont. 4. cotc

l Di&um eft fapra

d pf

u Ünr

cap. S. avt. 8.

concl.1. pag. 266. quod rei alien&

At MO Q

ftitaere fruétus etiam illos,

'

poffeffor teneatur re

j n

quos rei dominus percipere honefte poterat ex'

Y mdm ;

illa; ergocreditor non tantum fruétus quosipie

um g

ex pignore percipere poterat, reftitmere tene-

tr0d tert

tur , fed illos etiam , quos debiror poterat inde

10 Df j

referre. g. V. Conf. Creditor non eft male fidéi

O Bs s

offeffor , fed caufàm po

ffidendia domino ha-

—-

!

bet. /. 2. C. De partu pignor.

m d

.

SCITTM

Obj. F. Sicafü fortui

to pignuslþerieri, j

Pt n

creditor debitum petere prohibetur /. 50. ff &

cafum

&ünr.|

1.6. C...De piguovat. a& Exgo etiam a

At lt rd

J

fortuirum pra:ftandum tenerur.. . D. Couf. pet

t

a au-

^

fe N. peraccidens C. nimirum fi propri

éloritare pignus occupaverit, aut caíum

in f& ts

ceper

Dz Junz.

$29

Umfanmg

fufceperit, ut 42. /. meminerunt : item fi cul-

[

i

/

n

"

pam admiferit aut moram, cui per fe loquendo

61;,:' D(!

V

caíus fortuitus connexus eft, C. uz. Cominod.

tidy

"

i

!

n

Haunold. cit. czp. $. controv, 8. ». 938.

du

ARTICULUS II

Ht

De mutuo.

i

Itl

Ico. Mutuut eft contractus realis, quo

rei noftre. funpibilis dominium in alium

uf

uilum

transferimus , ut eadem nobis reddatur in ge-

nere. Pr, Zuff. Quib. mod. ve coutvab. &9. l. 2. pr.

qultum

u

j

Jf. De veb. cved.. Ex hac definitione tria potis-

us

fimurn ad rationem mutui funt explicanda, r.

traditio rei mutuatze, 2. translatio dominii, 3.

r

Qs at

obligatio reddendi, $$. /74.

I. Mutuum eft contractus, qui re, h.e, tra-

neiln

ditione perficitur, unde contractus realis nun-

cupatur.. Oportet autem effe res, qua pon-

lr d

vem l

dere, numero, menfurave conftant, ita ut res

generis ejusdem in equali pondere; numero

eputtd

ii

vel menfüra pro mutuo acceptis reftitutee

freli

s&qualitatem rerum ambarum inferant; cujuss

modi cenfentur vinum, oleum, frumentum,

gent i

mll

óva, panes, pifces, pecunia numerata, lana, li-

num, lapides,ligna ad domum exftrnendam &c.

nino D

quz quidem ideo vocantur fungibiles, quia ita

ünt eX natura comparatz, ut altera generis, &

3 eïï?ïif!

|0]4

qualitatis feu bonitatis ejusdem exacle alterius

Üd

if

Vice fungatur, 1.2.6. 1. f&2 1, 3. de A. C.. Unde

p

non licet ordinarie reddi oleum pro vino, aut

D

vinum novum pro verere. In nummis tarnen,

yd

fi pro

i

"1

nifi aliter convenrur fuerit; tfihïl refert,

&urei

ia

53e

Dz Junr.

aureis argentei, aut pro folidis minuti, quotj

fje a

m f

pretium murtui exequant; rependantur : in hig;ji

enim non ram corpus, feu forma naturalis, j It

quam quantitas zftimatur. l. 65. $. 1. . de Fs

Q. &g ]. 1. pr. . De coutrab. empt.

J D

]L Ex eo, quod transferatur rei tradita jj« !

dominium in mutuatarium, fequitur, folos eo ,s|;;///

dare mutuum poffe, aut accipere, qui fünt do- (;

mini & rerum füarum adminiftrationem ha. 2*

bent & quibus fua alienare licet. À. 2. $. 4. Q gt

l. 19. $. 2. f. && A. C. Vide fupra cap. 8. a. 2. sm m

ubi $. 5. conclufionis fpeciatim de Senatuscons jj iiv

"

Ífulto Macedoniano, quo confulitur filiis farni- j

J

ol

lias foeneratorum fraude circumvenris.

f t hic.

Cumergo ob rationem dictam, nummi aliea ypudn, N

ni contra voluntatem dotnini crediti non fiant

v Lt

vdfiytm d

accipientis, vidicari po[fumt, fi exflant : aut fi

dolo malo definant po[fideri, ad exlibendum agi.

Nl

l. 11. $. fin. ff. de R. C.. Quodíi bona fide eos

UPE

inutuatarius confümfit, aut ufücepit, confuüme jf«

tione. aut ufücapione confirmatur mutuutm (miio:

& creditori condictio datur ex mutuo. d. J 1 . |luigsi

J 12. l. 13. pr. &2 $. 1. f-. Eod. & avg. $.26. Iuf | ln

e

.

r]

: fgntedg

E contra nummis alienis cafü fortuito amis- :

fis ab accipiente, hic non tenetur condi&tione; :j ;j

neque rali amiffione fit ex juris conftitutione j

dominus, ficut per abíüumtionem bona

€ Tà- o d (

&aimn ; adeoque perierunt domino füo : & accie süg i.

pienti datur exceptio contra dantem, non o

MIEUTT

flante promiffione eosdem in genere redden

Rittgu

accipi-

di. Aufio «/, Quia non effet equum

Ü Vi

entem

Dz JURE.ï

531

Itàj

J

entem fine culpa gravari ad refundendas alias

r n

|

Wi

pecunias non verfas in fuam utilitatem, nec fua

culpa deperditas, Haunold, ;r. s. c. 3. conirov.

i

UR aTy.

Wl

Il[. Licet in contra&tu mutui dies apponi

U N

lr (s

foleat, quo fit oblipatio folvendi ; quia ramen

ex 4 41. $. 1. , 38. $. 16. F. de F. O. certo con-

QU n

((nem h.

ftat, adjectionem diei in dubio femper pro reo

effe, non pro creditore, hinc juxta /. 70. Eod.

jjeg

debitori liberum relinquitur, diem ftatutum an-

hbt

tevertere ; g2 quod in diem debetuv , ante. folvi

ET

tils f

potefh, licet peti mon po[fit. 1. 137. $. 2. Eod.

i tamen in gratiar creditoris dies adjectüs

j

forer, copi hic non-poffet ad folutionem ac-

Qnmid

ceptandam, Neque etiam in priore cafu te-

j 0 f

neretur, fi tantum ex parte foletio ante diem

: ul

conftitutum offerretur. 7. 41. $. 1. f. De ufar.

hm g

Nifi forte in judicio debitor conventus in cen-

ma fb at

tum, neger; fe plus quam quinquaginta acce-

i, lp

pifle: tunc enim in tantuma judice poteft cone

* ROU

demnari, & crediror ad illud accipiendum com-

j d

pelli; ut lites dimipuantur, 7, 21. ff. de . C.

j

Accidere autem poteft, ut res credita in eoz

em genere & qualitate haberi amplius non pose

j(otmie

t* quo in cafü neceflitas füadet, invito ertiam

qidiont

creditori eftimationem effe admittendam :

fivios

quia; cum res ipía praeftari non poteft, pretium

T

rérum vicem fubit, 7 22. F. Eod.. Qve dot&tri-

o

na etiam locum habet, fi'nummi, in fpecie cer-

y t

tà eX pacto reftituendi, non amplius extent, aut

d

hon conquiri, nifi cum ingenti diflicultate, pose

j

u

int: ut colligitur ex cap. Ojim. De cenfib.

2

Afhinis

532

Ds Juns.

M

Affinis huic cafüs eft, quando mutatio mo.

T

Emus T P(

fete contigir, an in reftirurione pecunie mu.

tuo accepte debitor fpe&tare debeat valorem

sss

quem nummi habebant tempore contractus,an

girs

quem babent tempore folutionis ? Cum vero

wfnt a

u qu

duplex valor fit pecunize, alius quidem intrin-

fecus, qui in puritate & pondere metalli con(i-

Qio virid

d ii

ftit ; alius extrinfecus, feu impofitirius , qui ei

ab sftimatione publica accedit; recepiflima

mntt ]

MU

eft fententia, contra Molinaeum, facta mutatio-

ne intrinfeca moneta, debitum reddeadum e(fe

qi d.

NU

fecundum bonitatem nummorum, quam ha.

buerant tempore contraétus, non folutionis.

3 il

fb d

Si ergo bonitas intrinfeca aucta fuerit, debitor

fmremmo

detrahit augmentum, & tanto minus reflituit ;

fin vero diminuta, illud quod deefít, fupplet,

dene lr

Nam in mutuo

s relitto:

&deoque ranto plus reddit.

tantum reftituendum, quantum in obligatio-

lj

)

ib u

junfh. Y

nem deductum. pr. Jofl. Quib. mod. ve coutr,

oll. 1. 3. ff. de R. C.

te v t

Econtra cum bonitas extrinfeca nummo-

f d

gum mutatur, tempus folutionis infpiciendum;

fl

dit ifon

ac pr

oinde mutatio ifta commodo & incom-

äa

znodo debitoris cedit ;

ita ut hic au&to valore;

|

Al d

^ixintina

paucióra corpora numerando liberetur; eo-

dem diminuro, plura teneatur numerare.

ta.

Medi

Sotus, Rebellus, Molina, Mynfingerus, quos

MITUTIOD]

zecitat & fequitur Haunoldus fup.cit. controv. 8

stv

z. 358.

Item Carpzovius, Berlichus, Defo-

Vr d

jum conment. in pr.

I1dus, Richterus apud Hopp

A tirtdy

Jufl. Quib. mod. ve contrab. contra Bartotum,

* Ri

jnm

Nava'grum & non paucos JCtos. Ita olim

judi-

Dz Jonr.

533

t

tudiearunt Innocentius III. . c. Olg. & Gre-

orius IX. c. pezult. De cenfib. ubi pracipitur,

li

!

? m

t fet

creditoribus fatisfieri debere vel reítitutione

&t

IM

D!

)

C'M

priorís pecunizey ve] ff moz fit in ufu, eflimatione

peufromis. antique.

Qu

Que quidem ita fünt accipienda, r. ut au-

Jusr

&io valoris extrinfeci facta fit a lepitima pote-

lii gi ;

flate, non vero a feeneratorum confüetudine,

pl

reclamante populo.

2. Ut mutatio extrinfeca

h mytro.

valoris fit modica, non autem immoderata,

&ümdte

v. g. in duplum.

3. Ut depravatio meralli

um t

non det caufam norabilis augmenti valoris.. In

| i

his enim cafibus folutio antiquorum debitorum

UT

facienda eft fecundum intrinfecam bonitatem

Vs rel

& valorem monete veteris.

4. Si conventum

dl p

diferte fuerit, ut in eadem monete fpecie fie-

1 in muti

ret reflitutio : quia tunc praftari deberet

D

quod paulo ante ediximus, fecundum cap. O.

"TT

De cenfib.

$. Demum ut pecunie mutuo da-

t& non fuerit adjecta certa zítimatio, in qua

g D

fieri debeat, v. g. imperialem folidum 30. gros-

pcendun,

fis ceefareis cen(endo : alioqui nulla mutationis

d a

habita ratione, fecundum illam eeftimationem

Q vt

folutio facienda eft. — Quia hic non tam impe-

j

riales (ünt in obligatione, quam eorum aftima-

q, l

tío, qu& quafi pretium quoddam eft imperia-

ium nummorum venditorum : eftimatio enim

nis QUi

gt

facit venditionem. arg. /. 1. $. 4. t7 f7. ff. . 1o.

m Il

C. De juv. dot. fa&ta autem venditione nón am-

nyJ/

plius querendum, quid vendirum fit, fed quid

j

pretii nomine debeatur.

Ts

f

L] g

Sub-

Ü

$34

Dz ]vnr.

Sublimitatur tamen, modo certe pecunie

) WM, Uþlig'

reddende defignatio non fuerit adjecta emor.

Wt tenebi.wr (

fivationis gratia, (ed zaxariomis, feu effimationis

jgim d

caufa, Nam fpecies pecuniee folvenda in(eri.

g pl

tur contractui caüfa demonfIrationis , .cum mu-

gt

J

M di !nm' 0

[

tuans decem impériales pacifcitur, ut quinde-

J

cim floreni (olvantur in imperialibus, quicum-

yi um

j

que (it valor thalerorum feu imperialium num.

morum, quem fortune committit, Si vero

Mu WEM

paciscatur, ut nec minor nec major numerus

st d

imperialium nummorum reftiruatur vel in fpe-

gt (ORli

II

cie, vel in pecunia equivalente; dicitur iníeri

cau(à cffimatiosis íeu taxationis.

Quodfi de-

s n

mum conveniatur, ut reftituantur tot thaleri

ia p

numero, quot mutuo dari fünt, dicitur inferi

ff ab

smrdim ex

tam caufa demon[lrationis, quam eflimationis,

Qbj. . Datur etiam mutuum ere. civile,

lii Nien

quando debitor fpe futurae numerationis chi-

mv

rographum dat creditori, eoque confiretur,

ET

fibi numeratam effe pecuniam, qua tamen nu-

at

merata non eíl. z. ?. C. De non num. pec, - Exgo u a

mutruum non neceffario eft contraétus qui re oxfnd,

perficitur.

&. |V. Conf. Solum mutuum ztu- |/ t Àj

vale, five re£&tum & germanum propriam mu- ;5/jiniyr

tui rationem obtinet. Mutuum autem ere iil

civile eít contractus peculiaris: quippe qu! ; Ht

preter confenfüm, ad fui perfe&tionem fcri- Jiiyy.

pruram requirit; unde etiam dicitur Jierdli

^ Q

& cbirographarius contractus. — Qui etfi . 1. jf.

A0 p

de Q. €g A. inter tres contractuum fpecies non i, ,,

nominetur: diferte tamen veris adnumeratur yjr.

"u

Lt

contra&tibus. /zfl $. ult. de olligat. &$ $. tg

De Jon£.

$35

De littevav. oblio. — Quo quidem contractu de-

s

bitor tenebitür civiliter, fi intra biennium dati

AO

chirographi querelam aut exceptionem non

MWJ L

numeratze pecunie ipfe, etiam a creditore non

Mi

interpellatus, movere neglexerit. d. $. uz. iz f.

7 Ug

Tufl. de lttev, oblig. 67 1. Y4. in f. pr. €? $. 2. C. De

Íts i.

51 "um. pec.

INam intra hoc biennium exce-

Fa

ptio dicitur przvilegiata, quatenus hoc finpulare

L d m

habet, ut onus probandi debitor transferat. in

F RUTDRTUI

creditorem, qui fi probare non poffit, fe pecu-

LITO

niam revera folviffe, reus abfolvatur. 7 3. C.

IN

De son tium. pec.

Etiamfíi diferte huic exce-

(

prioni renuntiaverit: quia egens fpe facilius

WO

^

obtinende pecunie pre(íumitur inductus fu-

dl

M

ifle ad fcribendum chirographum, aut ad re-

fiditi

nuntiandum exceptioni. 74rg. ]. 22. C. 444 $. C.

It (

Pelloj.

Nifi ex intervallo, aut alia in fcheda ei-

tiions d

dem renuntiaverit ; /vg. . 4. C. De uon qum.

qoridet

pe. aut confefTus, fe pecuniam accepiffe, re-

Pt p

nuntiaverit jurato. /./fz. C. Eo2, Privilegium

u By

autem exceptionis hujus non mutuo íolum

g g t

conceffum eít, fed etiam doti non numerata.,

T

l. 14. f. &? ^dutb. [j .C. Eod. . Ubi precipitur,

fim m

fieri illam debere in fcriptis. Item in pignoris

W n

vel hypotheca conftiturione. 7. r. 69 2. C. ff

p c

Bign. comv: mum. pec. [ec. v1on fuer.

nem d

Dixi füpra: etiam zo zzterpellatus a. cvedi-

w [

tore, Quia querela hec per modum a&tionis

elluj

quoque proponi intra biennium poteft, 7 8. C.

[

& gom num. pec. Aut chirographum repeti

n

4

conditione fine caufa. /. 7. C. Eod. &9 l. 2. 9 4-

h

T

f Aut adhiberi remedi-

!

C De condi&l. fiue cau,

Li4

um,.

$56

Dz Juonr.

um. . fi conteudat. De fidejuff.. Ymo fi forte nec ,j "

facultatem agendi habeat, proteftari poreft de

E

gt

pecunianonnumerata: quo fa&to hzec exceprio lh

fit perperua, etiam quoad pra'fcriptionem, & s

ad haredes tran(it, . 8. 9. 14. $.4. C. De mon us P

q)um. pec.

»ms: ! P

Quamquam autem s/ftra Djennii metas ]u.

r

jusmodi e» ceptio iminimne extendatur, in f. Iuft, De

m r

littev. oblig. eo quod ex rei taciturnitate & ne-

T

gligentia preíümatur numerátionem inrerve-

Ts &

ni(le: nihilominus eidem adhuc reftat exce-

vgo d u

ptio vulgavis, quatenus ipfe vult probare & li-

dn gt

quido oftendere, pecuniam fibi non effe nu-

TT

yneratam: eatenut'enim omnis exceptio per.

df u

dem wb

petua dicitur. ]. $. C. De except. l. s. in f. f. De

dol. mal. except.. Cum qua quidem doli mali

frümmr n

exceptione generatim ifta concurrit. 7 3. C, De

p aof

9107 niutm. pec.

[

at

INec refert, quod /. 16. C. Eod. dicatur, ne-

od

gationem non numeratee pecunie naturali ra-

dv a

tione probari non poffe : nam etfi nepationes

lis quüeqm

in jure directe ac in fe non poffint probari,

Yi mati

A1m d d)

poffunt ramen indirecte, ex aliquo pofitivo feu

affifnativo, h. e. ex circumftantiis & adjundtis

&t

cum quibus neceffario conne&tuntur, quailia

Atj l

Perefius non pauca refert apud Haunoldum

Ts di

Caterum in

fY. 9. €. 3. COTifYOU, 2. ium., 302.

G)Mgün CU

Giallia & plerisque Belpii provinciis exceptío

*YOpnt tj

1

rivile

giata non numeratae pcc'uniævlocum-non

I

Vv qi

h

abet.

RLT

O5. II. Quandoleges dicunt, mutuum con-

U p

üaye zebus, qua ufü confumi poffünt, aut que

* (f

Dr Jvn.

137

Ih:ï M)m nf

in pondere, numero & menfüra confiftant, id

MT

j

1

l

intelligendum eft, vegularirev : cor enim mutu-

Tl

um non fir quando quis accipit ab altero bo-

MT

vem, aut arierem, reftituturus alium fimilis bo-

MU

nitais ? Prefertim cum 7 8. C. f cert, pet. le-

gamus : ff pyo murua pecunia, quam a cveditove

D 7

pofcebat, avgentum, cel jumenta , vel alias [pecies

ii

uiusque con[emfu eflimatas accepifli, egc. — Tta

ltte d.

Molina . 299. z. 3. poft Cujacium & aliquos

1 Inerye

JCtos.. & .N. 4f Di&tus contra&tus non ef-

dit m

fet mutui, fed innominatus, do ut Jes.: Licet

rl .

enim equi ad numerum dari poflint, ira tamen

m w

inter fe fpecie, forma, qualitate & probitate

UT

differunt , ut f1 alii reftituantur, non tamen ii-

yunfa

dem videantur ref(titui.

Que ex 2. ]. g. pro-

m dol a

feruntur nihil obítant : hoc enim folum colli-

T

gimus, quod fpecies poíTit eeftimari, & exinde

converti in caufam mutui, puta, pecunige, Ve-

(

luti cum quis ab altero fcyphum centum aureis

p

eftimatum ea lege accipiat, ut centum aureos

| t

ilis quafi ex mutuo debeat, per fictionem bre-

j p

vis manus, ut loqui folent: fingitur enim cen-

nftio a

tum aureos ab alrero accepiffe: quia non hic

ädjm&m

fpe&tatur, an re ipía nummos habeas aut des,

NU

fedan jure habere aut dare poíles, fi haberes.

Ex hactenus di&is

mnoïdum

um ?

Colliges, ^ Contra&tum mutui non include-

T

rTe proprie reciprocam obligationem feu cv-

JOum

TÍAa^yua : quia folus mutuatarius obligatur,

an$ vero mutuum non obligatur, nifi ad non

pndt

atim reperendum debitum : neque enim ad

jit

,fynallagma fufficiunt o

bligationes, qua red-

dunt

L!s

$38

Dz Junr.

dunt &ctom impoffibilem & invalidum, v, s.

n lo

obligatio non ducendi confanguineam fine dis.

PUR

jj a

penfatione, vel contra votum folenne caflitatis,

contra quam quidem effe&tus attentarus fieri

Bs

«omabis o .ï

poteft, fed fine effectu, quem quis intenderet,

Hujusmodi etiam eft obligatio non repetendi

y; vl

m

ante tempus legitimum rem mutuo datam;

quia talis repetitio effet plane inefficax, quippe

7 Mp, ïf'l'/l'

T a

que jus alterius nequaquam minuit . fieut nec

repetitio illegitima rei donate. — At vero obli-

ij, n Wj[:- mf

itï- C:

gationes, qua debent induci contra&tu aut pa-

éto juridice fumpto, funt oblipationes aliquid

M

raítandi, quod reipfa poteft non preflari, &

ic impediri, quo minus jus activum alterius

confequatur effectum fibi debitum :. ut obliga-

T. Uin

tio reddendi debitum conjugale, tradendi mer-

AT

j

cem venditam, folvendi pretium, ad equum Ca-

m p

jo venditum non vendendum aut tradendum

POTT

alii: his enim poteft phyfice, efficaciter 1. e.

J0 Nremeo

cum effe&tu contraveniri, licet injufte impe-

a qu

diendo jus alterius.

sr ii

Ex contractu tamen mutui nafcitur credi-

Qu n

tori actio contra debitorem, qua vocatur cefi

f ii

condi&lio. Et condi&tio quidem nomen omnibus

IT

]

actionibus perfonalibus generatim competens,

15dotr s

:

i

l. 25. ff. de O. £? A. fpeciatim tribuitur a&tio-

fets

nibus, qua folummodo competunt ad dan-

dibq 44

dum, i. e. ad dominium transferendum. $. 14;

At ptoy

lofl. de 4&l, — Qua quidem ratione alia certi elt

ET

alia incevti, kec datur, quoties incertum pe-

Vr

titur,.feu cum nondum conftat, quid; quale;

"16 Dree

ü

quantumque debeatur, fed illud demum per

tht

7

en-

Dz Junx.

$39

i !| fententiam decidendum. ]. 75. . de Z: O. — lila

ld

vero, quoties certum petitur, feu cum conftar,

uf

quid, quale, quanrumque debeatur /.74.$.1. Eod,

fs

.Et hec iterum vel eft generalis, competens

M

ex omnibus obligationibus, quibus cerrum pe-

fl [fpagnï

ritur; vel fpecialis, qua ex ftipulatu datur, &

TO d

ex mutuo. /f. pr. Quib. tmod. ve coutr. oblig.cg

A Qp

Y.de .O. . Dicitar autem hac condictio cer-

. ht

ti ex mutuo, etiam in (pecie /&o mutui, l. s. C.

Tet0 obj.

Quib. mon objic. long. temp. prafcvipt. &9 1. 1. ff

de R. C.

d.

i d

ARTICULUS III.

yeln d

j

im um

De ufura.

: udis

Ota. Ufüra generatim idem eft ac ufüs.

siend m

N

Ita apud Plautum in Amphitryone, vfa-

qun(

Tam corporis, apud Ciceronem & alios lepimus

vadendt

ufuram lucis, vite, falfi gaudii. . Sumitur etiam

rl

pro incremento, quod ex rei cujuspiam ufü

jilcinp

provenit : quo íeníü idem Tullius de Sene&.

terram, inquit, nunquam fine ufura reddere,

iar r

quod recepit,

"Transtulerunt fignificationem

at t

iltam lepisperiti ad lucrum, quod creditori ex

yomtiüus

füumma mutuo dara accedit, Eapropter ufüra

mopetts

Grecis dicitur sóxoc, partus, & Latinis fzzus,

m edie

quafi feetus. pecunie mutuo date, prour A.

TO

Gellius ex ]. 3. Varronis de ling. lat. oítendit.

n !

U(üra, prout in praefenti controverfia acci-

du

pitur, eft contractus reddendi aliquid ultra for-

ncemr*

tem ratione mutui, c. Ufura, 14. q. 3. at vero

Uidv qül,'!

canone pracedente, quo ufura effe dicitur,

Ql

quodcumque forti accedit , indicatur lucrum ufu-

[;

rarium.

ii2

$49

Dz Jun&.

l

g h

rarium. Cumquis eo propofito mutuam pecuy, /

(ige x

niam credit, ut, licer omni conventione eeffzn. !

j

te, plus tamen forte recipiat, non alias mutug "

1

j r

traditurus, dicitur habere voluntatem ufura-:

jj

riam, & committere ufüram implicitam c. Cor.

1

í

gt um

fuluit. De ufür.

Ii. Judzi & quidam Heretici quondam pu-

j eadeql f

tarunt, licitam effe ufüram, ut refert Alphonfus

m

n

]

a Caftro V. Ufura. Alphonfo T'oftato, Richar- *

r g

^ (tE900l

l

do Armachano & Petro Anchorano tribuitur, !

ipfos docuiffe, jure tantum pofitivo ufüras pro-

H

(ici t

biberi, atque aliqua ratione poffe fieri licitas.

m od

at

Easdem nec lege naturali, nec atiqua, aut ftih

D

Evanpelica interdictas effe, fed re&teab Jure ci. ?/

vili permitti poffe; modo moderatz fuerint, /'!

Ti

j]. B

fcripfit Carolus Molinzus tract. de commer-

gyenitmd

ciis;n. 7.

uobus o

Dico. Ufure omni jure fünt prohibitte, ^

oma in 3. d. 17. & a2 1 ia

j

Itaà T'heologi cum S.'Th

|

q.78..& alias.

Prob. ]. Exodi 22. v. 25.

to. 1. i

B

W

ag inüzlgew

hiber Deus opprimi ufüris populum. Lev.

um m

v. 36. idem repetitur: JVe accipias ufuras abeo.t

Drettc

Deut. 23. v. 19. & 2o.. /Von fenevaberis fratri

£uo ad ufuram pecuuiam, nec fruges, mec quamli-

as Boc i

bet aliam vem. &c.. Pf 14. v. g. Qui

pecuniam 3 *s u

fuam uon dedit adufuram, Pf.$4.v.Yo.. Fidi imi-

a eefaroi

quitatem in civitate: labor in

.

medio ejus & injuft-

AU d

fia :

u[ura. Exech. ;«

lmequi

e9 non defocit de plateis ejus

18. V. 13. Deus hominem ad afuram dautemt? Wn,uy

dololatris, ho- : ]

amplius accipientem damnat cum i

micidis, adulteris & raptoribus.

Luc. 6. v. 35* "151 e

i N

AMutuum date, uibil inde. [pevantes.

Prol.

Dz juzr.

541

Prob. ]1. Exsdem ufürze facris canonibus

".

'raæu.,

feveriffime coércentur: ut habetur in canoni-

bus. Apoft.. Concilii Eliberitani, Niczni alio-

d

rumq. qui referuntur a Gratiano diít. 47. &

L

caufa XIV. q. 3. & 4. ubi Aïbroüi,Hieronymj,

Auguílini, aliorumque Patrum teflimoniis ve-

IG"C-'**:V

ritas eadem firmatur: & gravií[imae poenee in-

T

p

fliguntur fcneratoribus, quas Pontifices &

Concilia innovarunt, ut videre eít in decre-

o trhwim

talib. Gregorii IX. & in 6to.. De Ufaris.. Pa-

wes Concilii Vien. /aze /;44i;, inquiunt, iz

illum errorem incidevit, ut. pevtinacitev affirmare

E.

pre[umat, exevcere ufuras z0n e[fe peccatum , de-

ceruimus, eum velut beveticum puniendum. Clem.

un. h. t.

Mu us

Prob.1/]. Ex hactenus di&is fequitur, ufu-

ram jure naturali etíam interdici, Nam Patres

protux

in canonibus modo laudatis ufürarum injufti-

H

tiam demonílrant teflimoniis veteris ia&ru- !

&5

i

AA *

menti. Atqui poft Evangelii promulgationem

nl5

non alie leges veteris teftamenti permanferunt,

[

quam morales & fundate in lege naturee.

z

m

Igitur exercens ufüras peccat contra jus na-

f (ifi-

tural, Hoc enim exigit, ut cujusvis contra-

ts

&us leges accurate ferventur: at vero leges

Jà

mutui neceffario in dati atque redditi eequaiita-

te

i

te verfantur; ergo has prevaricatur, quis-

n

quis, eadem zqualitate femel pofita, ab redden-

TE

mna»

m

te muruum, amplius aliquid ab eodem ratione

mutui exigit. lra philofophatur S. Pont. Be-

nedictus XIV. in encyclica ad Anriftites Italize,

-

edita Kal. Nov. A.MDCCXLV.

n

Hinc

$42

Dz Junr.

j &

Hinc etiam ufürarum malitiam profcripfe

]

re ethnicorum fapientes, Plato ]. . de Legib,

siay t

!

3

Ariftoteles l. 1. Polit. c. z. Cato apud Cicere.

1

nem l. 2. de offic, in fin. feneca de Benefic, ],5, 2*

a

m'mt.el

/€,7. Plutarchus, zregi oU u9 Uiv d'avsí^ecoaj, : 5 jri

Ob;. I. Deut. 23. v. 19. cum dixit Deus; ; 0 4

INon feuevaberis fratri tuo : deinde additur: m ^

Sed alieuo. — Ergo ufurafecundumfe non eft il n ?/

licita, cum lege divina permittatur. 3 ZV. Corf, Lj

I. S. "Thomas 2. 2. q. 78. a. 1. ad 2. ait, non lj & &j

cuiffe Ifraelitis ufuram, fed indultum id eis erga (5 um

alienos fuiffe, ut minus malum ; ne fratres fu. t m

os opprimerent avaritia, cui o mnes dediti erant, i J

If. 56. v. 1. Quodfi a frarribus exigere ufü- 1l as

ras.non licer, profe&o infertur, id omnibug xiti Q

plane interdictum efle in ftatu Evangelii, «d /imiti

quod omnes vocantur, & in quo bominem wrto i

quaíi proximum & frarrem habere debemus ii

lI. Alii cum S. Ambrofio 1. de Tobia; c. 1j iplsuii

Il

fefis $

arbitrantur, Judeos jufte ab infidelibus exegis:

fe ufüras, quos tamquam hoftes aut iniquos us

pofleffores bello licebat aggredi & fuis bonis inddm

|

vi & dolo fpoliare; Deo rerum omnium do-

(rimeo

mino jus iftud Ifraélitis in bona infidelium trans.

| lroon

ferente, ad modum, quo preeeepit fpoliari ZE« ! dinm

|

gypticos, Sap. 10. v. 17.

X te od

" Dum vero Deut. 38. v. 12. ait Deus: Z lp

(

nevaberis gentibus multis, €9 ipfe a mullo fauus a

|

25 mj r

cipies : promittit Ifraélitis rantas opes; ut vicie:

]

4

1

"

fitm, n

nis mutuum dare poffint, nec opus fit peteré iapp

Nam vox Hebraica 702 u)

ab illkis mu*tuunbl.

qUe i

Ds Junz.

545

lln

M

que ibidem & v. 44. ufurpatur, proprie non

ün

|

iloi

fignificat, foenerari, fed mutuari,

alüzm

(

lufl. 1. Dare mutuum proximo extra pra-

d

T

vem neceffitatern pertiner ad confilia; ergo ex

f."ï Jill(äu

verbis Chrifti, AMuruum date, nilil iude fperau-

I dj

1ej, non fequitur, peccare eum, qui fcenus ex

h dl

mutuo capit: confilia enim non obligant füb

Dd

peccato. E& /V. Conf. cum S. IThoma, ad 4.

As

Licet priora Chrifti verba confilii (int, eo quod

V o

non femper rnutugm dare teneamur : pofte-

üila qu

rioribus tamen verbis fimplicirer verar, queeri

has .

lucrum ex mutno.,

Sic Pf. 75. v. 12. fuadetur

EO

tantum, Zovete, at dum mox fabjungitur, t

j exigere u

vedde, precceptum his verbis infinuari, nemo

r, d onnir

negaverit. Quare Sotus DeT. & I. l. 6. q. r.

Bul

& 1. illam verborum Chrifti explicationem im-

yo Dnrinz

merito vocat ineptam gloffam, negatque, illam

z dbent

in verbis ciratis Evangelii, energiam effe, quee

Tuigy 1

vulgo illis tribuitur. . INam; praterquam quod

UT

is fit fenfus S. 'Thome & communiter Theo-

$ u I

oporum, Concilium Lareran. relauum c. 3. de

ii Ufür. & Alexander III. ibid. c. 4. dicunt, afu-

qmind. T& crimen utriusque teftamenti paginis damna-

jmme Tl Ex novo autem teftamento íolum illud

fpolimä

rifti effatum adverfus crimen illad produci

poteft 5 ae producitur ab UrbanollI. c. 10. Ib.

De: ]

INec vefert, quod ibid, cap. 1. Clericus ia

qhiew. Plgnus mutui recipiens a laico beneficium Ec-

j 1? Clefiafticum, non teneatur deducere fructus.

psir? Advertit enim Panormitanus, Alexandrum III.

4 € c. agere de beneficio a laico inique ufürpato,

« 3tque ideo proprie füpra fortem non accipi a

laico,

$44

Dz Junz.

fr s

leico, dum capitur quod clerici efl, & non il.

lud ad quod laicus alias jus haberet.

T. ügnali l

jmipote

Jufl. 2. Chriftus, Mat. 25. & Luc. t9. ap.;ií

probat ufuram: nam in períona patris famili.

a

as reprehendit fervum nequam , quod pecuni. 'Emingu'ugra

am creditam non dederit nummulariis, ut cum t

ufuris exiperetur. . &. A. 4ffumr. In Evange- jn i0/

lio legitur, dari debuiffe talentum oic agazr« ii

Círauc, menfariis, feu arg;ntariis aut collybi(tis, ii

qui nummorum perrmutatione;plerumque jufla, 16 !

lucrantur fibi & aliis.

Unde Dominus alle- /;;/90'

goriam ducit ad quaftum, quem «x bonis j;güt

fpiritualibus a Deo nobis creditis facere de-

j u

bemus.

um

Obj. II. Saltem pro ufu fortis licebit credi.

jl Sun

tori auctarium a debirore exigere. — Prob. Li. sinin; r

cet etiam accipere preriurm pro vafis argenteis, 5patinn

quorum ufus alteri tantisper conceditur : atqui ss

argentum fignatum & argentum faé&tum nihil gacute

Ípecie differunt, & V. /4/f;. Ad cujus prob , Dj i

tionem dico, multum interefle inter ufüm rel j um

mutuo date & locate, — Qui vafa argentea al- d

teri pro prerio locat, ex uf rei

fuee lucrum'Q;zrmusaufen

exigit: at qui ex ufü pecuniz mutuo datee foe-vi jírj

nus captat, ex re non fua vult diteícere : quia j, qu ;

contractu mutui fors tota cum omni ejus utili-z;.

tate tranfit in dominium mutuatarii.

Undesigij;

creditor pro ufu pecuniee mutuo date injulie j; ,

lucrum exigeret; ficut non licet venditorigzy.

quidquam pro ufu equi ab fe venditi ab emtoszuy j

re extorquere,

Vf nenot

F m

DE ]URE*.

545

g

Ex quibus conftat , etfi materia arpenti

fas

j

ái & fignati fit (peciei ejusdem , arnbo tamen

M'- ]9 $

in eftimatione civili plurimum differte: nam

l lfa.

jus utendi in pecuniis mutuo datis nequaquam

h

diflinguitur a dominio earum : cum econtra

Vnitm

jus utendi vafis argenteis tranfeat in locatari-

J Iuj

um, dominio penes locatorem manente. — Nifi

] fj i

quis forte argenturn fignatum feu pecuniam al«

Ilj

teri ad oftentationem, vel pignoris dandi gras

Ij

tiaconcederet ; ubi pro ufü pretium paciíci

nim d

poífet : eoquod conrra&tus talis fit vera locas

) us

s d

tio, in qua & dominium argenti, & periculum

fortis foret penes elocantem.. Sed ufüs talis

Á

"ï,

forét pecunise improprius & fecundarius,

lifl.. Suni; qui pecuniis mutuo fümtis

. Dbl

negotiando; fortunas fuas amplificant ; ergo

fsiga

ufus pecuniarum eft quid aílimabile, tum qua«

dr: d

tenus intereft debitoris, eum fibi concedi ; tum

fidum d

Qquatenus intérerat, eundem alteri non concedi;

ais n

K. Difl. Cos[. pecunie ufus eft quid eeftimabi-

yerlm:

lé, quatenus creditoris intererat, ratione lucri

atgenta !

ceflantis vel damni émergentis, C. fecus, IN;

[re l

Quatenus autem rmutuatarii iütereft, non aliam

odl

habet eftimabiliterem ufus pecuniarum credi-

w qi

tarum; quam pecunie ipf. . Igitur pro illo

u

lucti nihil poteít repoíci, ficut nec pro ufü frus

j W

inenti aut vini venditi.

ye nf

Infl. 2. INego:iator ex ufu pecuniee mütüio

i v

acceptee periride fit locupletior , ac is, qui per-

i

cipit commoditatem ex sedibas fibi loeatis. Sie

cut érgo nemo renetur alteri ufüm aedium füae

j

tum grati$ concedere; licet illás hic inregrás

In

feíti-

$46

Dz Junr.

reftituat : ita neque cre

ditor tenetur þecuniæ

ij ff&)

(

füee ufum gratis mutuatario permittere, quar- j;

[

ip &

vis recipiat ab eo fortem integram. . /V. Copf, qi qis

Non eíi par ratio utrobique. — Locator retiner «t f

domus fuz dominium; & ejus ufüm feor(im « ?

aftimabilem, alteri concedit.

In mutuo autem a ol

transfertur dominium, cujus, ficut/& catera- gj u

rum rerum fungibilium ufus non habet diftin. ; !

&am aftimationem, . Nihil ergo ex argumen- i5

to óbjecto conficitur, quam quod nemo tenea- :s:ii5 *

tur rem fuam donare, aut mutuuüm dare fine ii

onere reftituendi ipfam fortem. — Qui enim ;;

fortem recipir, gratis alteri non eft mutuatus: sijui

cum tantundem recuperet, quantum expen- frmuipecuniap

gérat ; quod eft juftitiae.

tht t u

Zofl. 3. Debitor voluntarie pa&us eft, dare jinidi

ufüras; ergo has creditor jufte repetit: vo- seprif

lenti enim non fit injuria.

R.].27. in 6 3« xigetint

Difl. 4ut. Pa&us eft voluntarie, voluntate ab- ii

foluta N. fecundum quid involuntarie C. Mal- ii x

let mutuas pecunias absque pacto ufürario 5 ii

fed neceffirate ddactus pacifcitur ufüras, 60 umj

quod fine his alter mutuare nolit. S. Thom. :i;i;

ad 7.

At df j

Olbj. I]I. In mutuo fpectatur ex parte cre- ii n

ditoris jus ad pecuniam poft unam aut p'ures sj

annos recipiendam ; ex parte debitoris autem ii

obligatio pecuniam mütuo accepram reftituen- i, j

di eodem tempore. Atqui nec jus illud CTÉ- 2 g h

ditoris; nec refpondens ei obligatio debitoris TM

tanti zeftimatur, quanti pecunia preefens: ergO . j;j,.

ad fervandam in mutuo equalitatem, non !0* uj

[*

Dz Juns.

$47

d

*:. lum poteft, fed debet etiam mutuanti reddi ali-

! ]s

M

us

quid füpra fortem. J4/fumtio conflat inde,

m'l x 0()/

|quod quivis fapiens plüris ae'ftimet füummam

At g

i ii

prafentem; . quam jus ad illam poft longum

tempus recuperandam : nec quispiam vellet

D

émere centumi aureis jus ad centum aureos,

UO t

poít annos quinque aut decem recipiendos.

dub d

y. IN "dffinnt. fi tibi mütuanti. tnihi centum

Viftuma

üureos, dem debitoris mei fyngrapham aureo-

RTO (6D&j

rum centutr, tü ed accepta, ornnium judicio

1 drene

cenfeberis accepiffe folutionem asqualem cre-

(ri m

dito ; ergo obligatio tantundem valet; quan-

NOTTY

tum id; quód tamutuo datum eft. Quamquam

p

vi mutui pecunia praefens data alteri; non come

penfetur per jus creditoris praefens, neque pet

disdd

obligationem debitoris, fed per futntnam fimi-

ptit: v

lem tempore deftinato reprafentandam :: quae

j in6 1

tunc utique tantumdem valebit; quancum nune

Qlonte d

pecunia à mutuante nümerate, — 224 rob. &.;

C

utlitatem pecunie nullam effe, nifi pro eo

p Würin

a&tu, quo diftrahitur; álioqui nihil babet utili-

ifins, d

tatis compenfatione zeftimabilis. Ergo ex di«

$ Thon.

verfitate temporis tantum , quo alter illatn poss

fidet, alter non potfider, nullus habetur titulus

jrte

aliquid ultra forrem exiftendi: nifi creditori

u pure

intervenerit lucrumi ex fnutuo dato ceffans;

Qris at

aut damnum emergens, aut fortis pericülürm;

d

& incommoda alia in eadem recuperanda :

PJS mUdm

que tamen lonpioris témporis tnutuationes

jo t

plerumque folent comitari.

du

h

Isfi. 1. Mutuans in annum, cedit jüre fuo

3l )

àd repetendum fortetn ; eaque utendum intra

n

Mm 2

tale

548

Dz Juxs.

tale tempus. — Atqui jus illad ütendi pecuniig ; C

intra illud tempus, eft pretio eftimabile : ergo,,

?

üs Tal

l

!

enire n

fat

& ejus ceffio f. obligatio repetendi fortem ante ,

deftinatum tempus vendi poterit alreri pretio vt

aliquo. — /4/fumt. patet..— Nam. etfi debitor an« , , u

no elapfo fortem integram creditori reftituat, j «

reddere tamen eidem nequit poreftatem pecu. i. ii

nia utendi eodem anno elapfo. Ob hoc argu. Jj at

mentum Molina, tefte de Lugo Cardinale, ait, . ;;j

difficile effe, efficaci ratione oftendere ufürg ;

^

b

intrinfecam turpitudinem. — &, Dff. 4f Jus ;;

[

;fe

d

illud .&. poteftas utendi pecuniis eft pretio ;;5

^

ee(timabilis ,

fi interfit creditoris ob lucrum .

j

r

M

T

j qu t

eeffans, damnum emergene, aut periculum for- .

—

ad N

is C. fecus N. Ita Alexander VII. damnando ..

i

conclufionem illaamm, prop. 42. inter alias 45, 44

a

An..1666. ficut ager tanti venditur hoc anno, ;;;

V i

,

quanti anno futuro : ita moneta tanti valet an-

i

niert; q

no hoc, quanti anno futuro. Quando enim ;

Y

selite

forte creditori in genere reftituta, conceditur :

lia w

ejus ufüs deinceps fine termino, modicum il-

rl s

lud, quod deeft ex parte temporis anteceden-

iyelipdt

tis, fecundum fe nihil conferre videtur ad pe-

T

cunie ejusdem aílimationem | minuendam.

E t u

«dd prob. &., Mutuo effe effentiale, quod cre- .

j

du

ditor ad tempus aliquod pecunia mutuata ca-

u r

r

rere debeat, qua obligationem non repetendi:

"

jj

"

bih'lm li

mutuurm creditor quiliber ad certum temporis.

1

:

f n

Ípatium in contractibus peculiaribus derermi-

h

N

nat: quo mutuum a precario differa. Atqui.

titafind

0g

mutuum gratis eft praeftandum ; ergo pro illa:

il mmfn'

Elb

[

"uf

carentia & obligstione exigi nihi? Poreft.

100 j

*

b

Dz Jonr.

$49

" « dnf. 2. Creditor, fpoliando f& ad, longum

Dl

?

tempus prafentibus pecuniis, hoc actu bene-

Il

..f.j :*vao

volentiz confert debitori beneficium , ejusque

fl

benevolentiam mutuam meretur. * Átqui ob-

itn H

ligatio ifta mutua debitoris eft pretio zeftima-

bilis, neque compenfatur per reítiturionem

Hutn n

fortis : nam hac etiam facta, manet eadem ob-

) mg,

ligatio mutuatarii.

Ergo nro illa poteft pre- .

ts

ift (fg

tium aliquod füpra fortis eeftimationem exigi.

E. N. Aff. Beneficium tale creditori collatum,

4 hs

proprietas eft effentialis cuilibet mutuo, Jam

d n

vero nec pro mutuo fecundum fe, neque pro'

& m

Tunft

beneficio qua tali exigi quidpiam füpra fortem

jure poteft, Nihil ergo beneficentia illa cre-.

. uml

ditoris in mutuatario, preter obligationem for-

ht disi

tis reddendae, parit, quam officium prati animi

d)

V vt

adobíequia mutua redhibenda, cum occa(io -

id popofcerit ; quod quidem non eít officium

ido enc

juftitize ftri£tee, fed gratitudinis.

qnoxdi

voitum

Infl. 5. Pecunia & opera hominis equipa-

rantur ]. 5. s. fE. Pro forio. Ergo fi pro opera

al

r pe

impenfà poteft exigi lucrum, etiam poterit, pro

pecunia mutuo data.

E. Difi. Znt. equipa-

Jendum.

rantur in contra&u focietatis C, in ceeteris N.

ii qte

opera humana fecandum fe eft fru&tifera; pe-

QU 03:

cunia de fe fterilis eft, ac more'omnium rerum

repetendl

ungibiliam fub mutuum cadentium, ufü ipío

t

abiumitur, nec extra hunc utilitatem affert.

s d

dnfl. 4. Si beneficium mutuantis non fit

y A

pretio aftimabile, ergo Cajus non committit

u'ur& crimen, fi Titium debitorem adftrinpat;

i

ut 1þi anno fequenti

, poft fortem redditam,

j

M m 3

vicis-

Dz Jonr.

550

viciffim det mutuum. Obligatio enim vicis.

(

fim mutuandi non privaret Titium jure aliquo

jj N0

;

Ts

1

T.

eeftimabili ; ficut mutuatio non privat Cajum

bono aliquo aftimabili, fed compenfatur obli. ''

im pl

t

gtl

gatione "T'itii ad folvendum, Item non effe

,

j U

Simonia, mutuare Episcopo ad beneficium ec

-^

clefia(ticum adipifcendum : cum pro re fpiri-

s um p

tuali non daretur aliquid pretio eftimabile,

ii

p hn

i

5. A. lllat. &$ ejus probat, Obligatio dandi

« ial

mutuum, privat jure libertatis non exponendi

j n !

pecunias fuas perieulo, cogitque debitorem

.....

a nrs

providere, ut pecunias mutuo dandas in prom-

sf i u

tu habeat ; quod utrumque onus dignum pre:

x mintot

tio eft,

ui vero prior alteri dat muruum, li-

am bedi

bere id przftat;. nec inde poteft exigere, nifi

affe&tum benevolentize murug, qui füb eeftima-

atmtut.

1

/Ad Conf. . .N, 9

ET

tionem pecunie non cadit.

* i h

Conf.. Pacisci temporale, tamquam debitum ex

nom, Q

juítitia, Simoniee labes eft, fiveillud pretio efti-

$, Ün

mabile fit, five non.

Infl. $.. Fidejuffor recte aliquid a mu

tuata. o u

.

quam i

n f& Mu

rio exigit pro fponfione ,

Er.| hd

etiam citra damni periculum fufcipit.

o etiam mutuans poteít aliquid ' expetere !5

1)

|

r U

pro obligatione

nan repetendi fortem ante ce

tum tempus. E. V. Conf, Obligatio fideju

s« Pmptat

foris digna remuneratione, per nihil aliud com- r I

pen(tur, quam per id, quod rat

ione illius de- ?^ j

bitor rependit : obligatío autem mutuanti

$, et- 9U d

j

jam circa auctarium, fufficienter compen

fatur "tsp

fedditione debiti.

Ti (

) / E pont

Dz Juntr.

551

A TS

Ql5. PT. Romani permiferunt fuis legibus

ufuras

Non autem eít probabile, viros ram

mumjurea!iquc

L g

fapientes jus naturze latuiffe. . Ergo non vide-

Wi

tar ufura jure narurali effe illicita.

Major cort«

ht

[iat ex tit. De Ufura, am in Cod.quam in Digeft.

*ben;äcmme;.

g. . Ufüras ab Rorvanis non fuiffe approbatas,

x

fed tantum permiflas impune, ob neceffitatem

J

? &i

N

publicam, ficut lupanaria. Ita cum S. T'homa

LO

q.78. a. 1.ad 3. 'Theologi & JCti communi-

&porend

ter: & collieitur ex Novella 82. s. 7/. Diff.

m

Maj, Romani pe:miferunt uforas mere lucra-

i.

torias N. ufuras poenales C. Ufura alia eft lu-

cratoria, alia compenfatoria,

Lucvatovia dici-

ümin

um

tür, cum intuitu mutuationis, ut hec haber ra-

tionem beneficii, auctarium ultra datam for-

ts

Vi af

tem exigitur.

Punitovria , quam etiam -

rofam appellant, eft acccífio ad fortem ex con-

( À

(ebtume

ventione aut.lepibus ftatuta debitori in poe-

nam mora, quod intra certum diem non fà-

pein d

tisfecerir,

Compen[atoria ufura eft, qualucrum

]i mb

ceffans, aut damnum emergens creditori ex

n i i

mutuatione compenífatur.

j De

Ipitar ufüras non tam lucratorias, quam

penales approbatas a Romanis fuiffe, declara-

apeet

yunte t

tur l. 17. f£. in &ine $.3.. Ufure enim mon propter

lucrum petentium , [ed proptev moram [olventium

p fj

at

infliguntur. Equidem tales ufüree, utpotelucr&-

torie , jure naturz effent illicitee : quia tamen

ye lst

o

respublica ob. contumaciam non folventium

reddit illas punitivas fuis legibus, hoc ipío eva-

untlicite. —Quo cafü non mutatur jus natu-

r&; (ed circumitantiee variantur: ficut a fure

l

nemo

Mm 4

Ds Josgx.

$53

nemo privata euctoritate duplum poteft exi. ;

T

gere, poteft tamen, lege hanc poenam fHatuente, ,:i057

Exod. 22. v. 4. l. 17.f£. ]. $& 26. C. h.t.

2 qmt *

Jufl. Paena conventionalis muruo adjed ; pmguinu)enï

contrahentibus expofita eft periculo mentae qio ^^

lis ufüre : . ero

[o]

o tale pactum non licet; g. M, undi !

€orf.. Non adveríatur juri natura : quia initur

uf

a confenrientibus ob rationabilem caufam, ür-

j

stl

gendi debitores inverecunde morofos, & cre.

Wüi'/g/lw,v

Ü

antes creditori moleftias, quze litibus infunt,

-M(f]ïm!m li P

M

gïan

Sed nec jure pofitivo pa&tum tale prohibetur :

gt

mam l. 15. C. de ufuris. alimque exceffüm ta.

sipero t

lium poenarum tantum refecáüt ; & eas ad ufü.

a, WL

xas legitimas reducunt, lgitur ex argumento

g pelon

non fequitur, pacta iftaprivatorum effe de ob.

(Triiuy que

jecto illicito ; fed, ob frequentes conventio-

- 40 eeUD. l

1ium hujusmodi abufüs, oportuiffe leges ferri

á genr

queis vel ufure plane prohiberentur; vel (àl-

fs x

£em moderamen ejusmodi pactís adhiberetur,

audm n

]

Yra Rome füblatum aliquando omne feenus fu-

"m

i(Te narrant Tacitus l. 6, Annal, c. 6. & Appia-

^ mieuire x

nus l. 1. de bell. civ. Quamvis lege dudum

ChBhiel

ante lata, & diu poftea ánno V. C; 396. ple-

Ti rem t

bifcito firmata uzciarium tantum fenus per-

itit: Qu

ritteretur, quo finguli nummi quot annis pro

AUs dife

€entum mutuo acceptis penderéntur. Quod

Jaradio q]

|

jpfum annis decem 4 rogatione M. Duilli & L.

^

!

Áloritd

Manii "Tribb. Pleb. ad feimiunciarium foenus fuit

lts

contraétum, tefle Livio l. 7. c. 16. & 27.

Ut

Cicero l. 5. ad Atticum epift. ult. fcribit, ;£j

l)r.|

edi&is Pretorum & SCto approbatas füiffe ; j

lendis

Tij

E—

d

Wfüras cadüna, i, e, cum jfingulis cá

qmen-

Dz Jonr.

m

gnenfium centefima pars fortis exigitur, ita ut

annis fingulis reddantur nummi duodeni, Iítee

ä*ïkwmm

*

vocan

tur a Seneca ]. 7. de Denefic. c. 16. u(u-

LT

pe Jauguimoleute, in Digeftis autem maxime,

TM

vaviffimue, & legitima, eo quod legibus prohi-

tT

bitam effet, majores ftipulari.

?: QUi

Juítinianus 1. 26. 6. 1. C. de Ufur, Feterem,

aulim, v?

duram 7 graviffmam u[uravum inolem ad medio-

lls d

critatem. dedu&urus, permi(it quidem u(uram

d i,

centefimam ftipulari, fed tantum nomine pecu-

mb

niarum trajeCliriarum (que traduntur naviga-

vt

turis periculo creditoris) & fpecierum fcenori-

sl

datarüm, ut fun: oleum, vinum, frumenturm :

n

at vero perfonis illuftribus vetuit excedere ufu-

ndhied

ras Tvienies, quee erant tertia centefimae, h. e.

TO

ut pro centum nonnifi quatuor in annos fin-

tlgsin

gules pendantur. Nec amplius fcneratores

nr, vl

ab apricolis pecuniee nomine pofcere poterant,

allibret.

fecundum ejusdem lmp. leges. ldem cavit,

fent d

ne mercatores Zeffem, ceteri Semi[J&in centeti-

me ufüre excedant.

Vide l. r7. ff ]. g. & 26.

TT

w dudim

C. h.t. Hodie Quincunx centefima, annis vi-

D

ginti fortem exaequans, ex confüetudine pas-

1 p

fim vi

get: quamvis in procipuis Germania

i Q

& Gallie dicafteriis nonnifi ex triente conce-

L

1

datur actio creditoribus.

julli

"Advertendum autem, in a&cionibus bone

od

fidei;poft moram ad judicari ufüras,eiiamfi de his

u

nihil inter partes conyentum fuerit. l. 7Mora. 32,

dub

$. 2. f& de Ufur. |. 24. in fin. 1. 26. $. 1. f£. De-

o

um

pofit. At vero in sétionibus ftricti juris plane

j i

nifi in ftipulationem fint

] mm,

ROn dcbemur ufurg ;

Mm $

e

ü-

$5

Dz Junrz.

deducte. 1.3. C. de Ufur. 1.24. in med, 4

ii m S'

Prafcvipt. Verb. . His adde Receffus Imperii

s &oturm

an. 1600. . So viel nun. 152. v. Oder abev,. Et

W,fm m Cafu f

an. 1654. $. 7Anlangend . die.

Cenfent autem

aob t

j

Theolopi communius; teneri quidem debiro.

isgg fibit C

1

rem folvere peenam conventionalen ante jadi-

j

TTULA

cis fententiam ; non tamen ante exactionem

n ïiqiüiid/.*]w

/

[

creditoris. Quamquam ne hic quidem pa.

nam talem exigere poffit; nifi merito preefüma-

r

!

f

gwgg?qm

tnr mutuatarii culpa in mora.

ARTICULUS IV.

; -Uï'lïü'ldo bt

A

t

, ]

Queis nomittibu

s ultra fortem exigeve cveditor

Duli at

aliquid poffit ?

CT

Ota. Etfi ex pecunia, aliave re credita lu-

; iil

Y crum ratione mutui nemo' exipere, (al-

al lt r

m intit

va religione poífit, uti hactenus oftendimus;

contingit ramen fepe, ut aliis ex nominibus;

3mn, j

naturz mutui non intrinfecis, creditores ali-

d. qii

quid ultra fortem juíte expofcant. — Hoc to-

V ol

ties licebir, quories cum mutuo idem titulus

i ob

concurrit, qui in aliis negotiis vel contracü-

Tisy

bus fufficeret ad percipiendum 'emolumen- (j

tum ultra negotii aut contra&tus illius obli-

3001 flfeny

tionem.

Ad hofce titulos. fine duübio per-

At j

tinet peena conventionalis, dequa modo difle-

t ld

ruimus. Tresalii precipui füunt Damnum emer-

A rdlendu

gens, Lucrum ceffans, & Periculum fortis

Qï s [inri

quos nunc breviter tractabimus.

* p

us exi

Dico [. Juftus titul

igendi aliquid ul-

"H i

tra fortem eft

damnum emergefs creditori

"Mi

"

fi cum mutuo concurrat.. Ita Theologi com-

1nu-

Dzg Juns.

555

0413 Idl;'

]s

muniter cum S. ''homa 2. 2. q. 78. a. 2. ad r.

N [m r

contra Scotum in 4. d. 15. q. 2. a, 3.

Hoc

[

N P

! m

enim in cafü non exigirur lucrum ratione mu-

M

J

li MT (b

W

j

tui, fed ob annexum mutuo damnum, quod

ratis fubire creditor non tenetur.

Cun va-

M d

fio 6 ufus obtineat , ueminem , cui nott vult, con-

t Qd

zra utilitatem $9 vationem cogi. de proprio faceve

Q .

lencficium.. c. Precavie. 10. q. 2.

Neque de-

ODtzupy

éeat, quemquam ex liberalitate fua peric;ita-

r. l ;o. fF. de Re Jud. . Poteft ergo quivis

in praítando beneficio fuüze coníulere inde-

D

mnitati,

dl

Duplici autem in cafu titulus ifte accedit

contraéctui mutuationis.

I Ex mora debito-

l creditaly

ris , qui tenebitur ad compenfationem damni,

ts

quod fua tergiveríatione creditori contra ju-

tfendim:

ftitiam intulit, omittendo elapfo termino fo-

.Qominid

lutionem, licet de hac a creditore non inter-

sls d

ellatus ; quia dies eum fatis interpellabat.

L Ht

Nam, ut colligimus ex l. 2. & 4. fE. Deeo,

jm t

quod certo loco dari oportet. quando conftitui-

À m

tur terminus folutionis , aut rei exhibendee

al

inter contrahentes , pa&tum tacitum initur,

lii o-

ut non folvens teneatur ad inrereffe defectu

iio t

olutionis obveniens.

Non videtur tarnen

v dle

pa&um illud extendi ad cafus, queis debitor

mmen

ad reftituendum redditur plane. impotens.

lum t

Quales fünt incendium , captivitas, aut ex-

trema pauperies, quae illi fine culpa fua ob-

T

venere , . quia fecundum c. 6o. de R. . in 6.

y

won efbimimora, qui pote[t exceptioue tegitima [e

j

*uevi,

Mi

?

"

M

A. Si

$j9

Dzg Jvng.

IL. Si fuerit conventum, ut mutuatarits

compenfet damnum, fiquod evenerit ex mny.

gin at

tuatione creditori ,

" u[ique n P

tantum ille tenebitur.

)

quantum huic evenerit, licet in mora n

on ^il

vt p*

k

fuerit mutuatarius. INihil autem ultra fortem !

debebit, íi mutuans nullum fuerit damnum :*

um

-- f

paííus.

Mutuanti enim licet, fervare fe in.

]i Po!fä

demnem. fe(S, 14. C. Lat. füb Leon. X.

et, i m,»'þ:.æ l;

Poteft etiam ob periculum damni futuri

yuzri i

s J n

mutuatarius fe obligare ad certam & rationa-

bilem fümmam, quam unicam pendere ultia

s; t

ini pI

fortem tenebitur, five damnum magpnum, fi.

ve parvum , five nullum creditori evenerit,

41 Qu

quod omnino forti u:rinque committitur.

jmoo t

Nam periculum incertum pretio seftimabile

selimt, ]

eíl, perinde ac jactus retis, qui jufte emirur,

s n anm

t ob

five multi, five pauci pifces extrahantur, fi-

ve omnino nullus.

Non. poteft autem mu-

150, 19 at

tuatarius ad pactum hoc fecundum obligari

fs id m

invitus, fi malit tantum pacifci primo modo;

IU

ad farciendum omne damnum, quod mu-

tnh hn i u

tuanti obvenerit ratione mutui: nam hocmo-

17 r a,

do mutuans fàt indemnis fervaretur.

hr M

u

odíi conditio ifta non fuerit in pa&tum

imtrÜpiny|

deduécla, ad nihil tenebitur mutuatarius, fieo

.

Bf ii

Vi

tempore, quo nondum fortem debebat refti-

m mj

"

OOb

tuere, creditori damnum obtigerit. [ta pro-

babilius contra alios decernit Haunoldus tr. 9.

fU Ij

€ 3. conttov. 1o. $. 3. n. 391. cum Leffio &

lii a

pluribus aliis.

uia juxta decifionem Rot&

MT

149. ceffamte mora mon efl locus. ulli intere[fe:

"ml d

li

| w&v [l Pc(*

inmoraaurem noneft) qui ante prefixum

E

terminum non refljtuit.

X-

[

Dz [unxz.

552

t

- Excipitur tamen creditor, qui ad murao

dandum vi aut juíto etiam metu inductus fuit ;

hic utique fine pacto przevio intereffe damni

L mä

V lts

i

emergentis poterit exipere; quia mutuat non

i.

ex affectu benefaciendi, fed declinandi malum

mm vam

ex metu imminens.

Tif

- JDico 1. Poteft creditor in pz&tum dedu-

nl

cere, ut ratione lucri ceffantis fibi aliquid a

mj i

mutuatario folvatur. Ita Covarruvias, Navar-

Tif

rus, Medina, Molina & alii communiter con-

o

tra Durandum, Scotum, InnocentiumIV. in

m

c, Naviganti. De. Ufur. & multos Canoniftas.

W gt

Prob. 1.

uod intereft creditoris, non folum

Qul

T

ex damno emergente, fed etiam ex lucro cef-

0 elinji

fante aeflimatur , 1. un. C. de fententüs, qua

jl

proeo, quod iutevefl, proferuntur. . Et l. 13. f£.

lasl

Ratam vem baberi. dicitur : ff commiffa efd. fti-

ATT T

pulatio, iy tautum competit , in quautum mea

tm od

intevfuit, idefl, quamtum urbi abefl , quautum-

rimo m

que lucvavi potui. L. 3. $. fin. fÉ. de eo, quod.

qui m

certo loco dari oportet. ad quzeftionem: 247 Ju-

a hr

Cri vatio babeatur , gon folius dammi ?. xefpon-

!

etur :

Puto, $9 lucri baleudam vationem.

j m

]

Nam ut Ulpianus l. 2. f£. $. 11.. /Vequid in loco

pullico fiaz. fcribit: Damnmuum pati videtur , qui

js, h

commodum amittit.

du at

Siereo ob merum damni ; ex mutuatione

lu

gisti

oriuri , lepitime cum debitore pacifcimur;

nldii

idem licebit ob defe&tum lucri, quod ex pe-

cunia retenta fperari poterat: nequeenim fpes

TU

m

i(ta facienda eft minoris, quam metus damni.

Prob. 14 Pecunia, quatenus fübeft indu-

d

-F'

g

)

firige

$58

Dr forx

gtl

ftrie humane , habet fe velut femen facun.

——

il

l

j qu

dumn , quod lucrum virtute conrineat; unde

a

creditori pluris val

et, quam fecundum fe fpe. /:illl^

étata: ergo amplius quid poteft pro ea exi

uia & lucrum in illa latens fimul tradi cen-

j

etur.

;um m

J

yd ho p

Conf. I. Qui gratis alteri commodat in.

À

ftrumenta artis , poteft cum hoc pacifci de

:

i p

p

compenfando lucro, alias ex ufuillorum per-

cipiendo. Ergo pactum fimile ftare poteft shinimd

cum mutuo gratuito de compenfando lucro, i5*

IL. Ipfi Adverfarii admittunt. compenfàtio. 2 7

nem lucri ceffantis ex mutuo, ad quod dan. :*

Molni,

dum creditor compellitur: ergo oportet cott !

cedant, fpem lucri effe pretio eftimabilem :

Xf

ultra fortem ; alias non liceret illam compen: ts

fationem exigere, quia vis illara non auget ln

N

valorem rei mutuo datae.

3 Notun

IIL Idem argumentum duci poteft ex i

LC

T

mora debitoris. Et quidem in Germania ad

lires pracidendas, pra'fumitur, ex retardafa at

aurege m d

folutione annis fingulis ceffare lucrum

Yi

rum quinque ob centum mutuo datos, Recefs,

üm, v

l

f, Jl

Spir. an. 1600. $. 139.

. Ex quibus conftat; etíam

ante moram de«/ r jj

bitoris, iniri poffe pactum de folvendo lucro* 1j

ceffante, modo fuerit fpes lucrifaciendi ; i mu- !t

tuum non daretur. Haber enim creditor jüS "n ujj;

fervandi fe indemnem; id quod tali paétioney 'iin, jj

nüllo jure prohibita, praftare poteft.

LT

Imo fi, quando mutuum dabatur, propitis tiny,

enalt |i ( ii

li

qua & probabilis opportunitas lucri faci

ad-

Dz Junx,

325

TM

aderar, contrahi eapropter cum debitor

e po-

| cmäf; Ut

teft de certa quantitate praftanda,

five majus,

At

I

J

fiveminus, aut nullum etiam lucrum ceffet.

j PM

Nam cum fpes iíta aeftimabilis fit , perinde ac

D

jactus retis, transigi de ea licebit, & exigi pre-

Qs

tium minus lucro fecundum f& fpectato, eo

,quod hoc propter incertirudinem tanti non va-

& at

leat; ut notat S, Thomas q. 62. a. 4. in (.-

J 1//0!1][11 pe[.

Dico /]1. Juftus etiam titulus exipendi ali-

[ poi

quid ultra fortem eft periculum fortis, vel pror-

tb j

füs amittendze, vel non fine magnis moleftiis

ml

recuperanda. Ita Angelus & Sylvefter in fum-

iwli& ma cas. confc. Medina l. de Reftir. Malderus,

Qp

Diana, Molinà, Lugo, Philippus a S. Trinir.

yelmdit

in 22. de J. & J. d. 8. q. 78. v. Dubitatur fepti-

lm a

9. Petrus Navarrus, & multi alii, contra D.

L d

Sotum , Mart. Navarrum , Paludanum , Tole-

tum; Reginaldum Theologos & Canoniftas,

Q poreü:

Prob. 1, Conftat experientia, tale fortis pe-

Getmina

riculum fzepius creditores fubire, quod apte

g t

i

deícribitur Eccli. 29. v. 4. & fqq. AMulti quafi

(

iventiogem cflimaverunt fenus, i. e. mutuum

jts A

hibi datum , £? praflirerunt molefliam bis, qui fe

édjuverunt, — .Douec. accipiant, ofculautur. mamus

vum d

aüfis , €9 ig promi[fouibus bumsüliant / vocem

ido lt

Wm. Er in tempore vedditiouis poftulabit tem-

:ndï; ü r

i, Q9 loquetur verba tcdii $9 murmuvationum,

qelttf

& fempus caufabitur. — Si autem potuerit reddere,

jj g

adverabitur , folidi vix veddet dimidium , €g com-

i

putabit illud quafi inventionem. — Sin autem, fran-

& &abit illum

(U! FW

/

pecunia, $9 poffidebit illum: inimicum

j RYalis: 9 comvitia 9 maledila. veddet illi, c7

P

]

pro

Dïs Jun.

$60

j

pro bouove &g leneficio veddet ii centumelian,

Atqui tale periculum damni & aliorum incom.

»

ym.

modorum eít mutruo extrinfecum & pretig

" gnp

a-ftimabile: ergo pro eo in fe füfcepto lieebit ,«u:

creditori futnmam cerram pacifci.

; jm, r

Confirm. Habet creditor jus petendi pignug ;;;

TU

aut fidejufforem: ergo & jufte exigit aliquid jj

ultta fortem, quando fubit ipfe periculum

æjïinm!icv;i! [

fidejufforis; certum enim eft; poffe hune pas v

ciíci, ut fibi a debitore aliquid pendatur, tam ;;;j

pro onere illius gratra fufcepto; quampro pes — (ifmm.

riculo damni, quod fübire poffet.

l

z

; propod

In aliis itemi contra&tibüs ultra obligatioz

h& Q

hiem illis propriam aflimari poteft periculum;

piynit fil

m

ut in locatione, emtione debitorüm periculo-

m i

foram: fine ulla enitn dubitatione literas cen«

tinojrtmy

fuales centum aureorum aureis feptuaginta emi

lt f

licetj tum propter incertam cenfuum folatios

CPTUT

nem; tum ob difficilem conventionem illoe

A

lw

) mj

rum; quorüm eftfolvere cenfus; Ergo mue

LLTT

tuans poteft ultra fortem aliquid exigere ob rj

;

m

illius pericalu

ficut emtor accipit literas plus p

continentes.

Jenique fi ob probabile pericus o c

lum damni incerti; de pendenda quantitaté ;j

certa licer paciíci, idem fane licebit ob pericus jr.ic.

lum probabile fortis amittende: amiffio enim «

fortis mágis adverfatur naturz mutui; quatü ;j

N

À

damnum inde emergens. ReGte ergo hic tit;li |

b int i

lus ad zzzere[Je refertur.

Aeido

í

!

di

J

Piób. H. Auoritate S. Thomoe; qui opuft

tl

73. de üfüra c. 10. De vendentibus carius prv-

Arfeen.

"u

prer [olutionein , (ab medium , fi veuditor, inquib

,

£

[j

lg

Dz JfUR É;

56t

H fiy

2

i

vem [uám imendat vendere cavius, won pvoprei

zenpus fantum , [ed tfamtum pYopter damuum;

lfe. i

I6

i

"h

JHH

quod videt fibi immineve ex. dilatione [olutionis ve«

:

"

euperaude , [eu propter vexatiouem fuam vedimen-

dam, quam pvobabiliter tünet futuram fb im vez

veutione debiti pvoptev. malitiam vel impotentiari

ET

À Det

n

«l

debitorit ; tunc excu[atuv a vitio,

€7 frt eequitas

eflimationis i& b

ujusmodi coutvatlibus pev com-

fe hr h

(tr, ts

peulationem damui:: vel quando probaliliter timenz

tur bec 15 cvedentia accidere egc,

tj DI p

Confirm. , Ad plures a Miffionariis Sinerifi

bus propofitas quaftiones refponfione tertiá

Dd

rl

Patres & Qualificatores congregationis de pro-

paganda fide & Sanéti Officii cen[uevunt , vationé

n r

ylitrs s

mutui immediate 7* preecife uibil eff accipiendum

ultra fortem prinicipalem. — Si aliquid accipiant va-

X

M

piome peviculi probaliiter imminentis, pvout iü

cafi, 102 effe inquietandos. ( mutuatores Sinen-

ynnem d

fes) dummodo babeatur vatio qualitatis periculi $

Dytu

probabiliratis ejusdem , ac forvata proportione iti«

| at

yer peviculum $9 id quod accipitur. kanc deciz

ilir p

ionem cum ceteris refponfis an. 1646. Ínno«

hie pro

centius X; S. P. approbavit; & fub poena ex«

quand(are

communicationis pracépit; ut omnes Sinarutii

] p

Miflionarii fe illis in praxi conforment. Ita re-

ü[ïlo en'm

fert Thomas Hurtadus in refolutionib. de ve«

n Q*?EE

to mattyrio fidei, p. 495. edit. Colon.

goh'xc t

Ab hoc título parum abeft z(fzcirazio fortífs

quando creditor in f& fufcipit periculum tráns-

æ,qüi U?üä

ferendi pecüniam in locum remotum; quo fi

TA

€a pervenerit; folvatur fibi foenus 6o: aureo«

u

W"ïï

il

tum ultra fortem millenorum: fi vero fors pez

Nn

rierit;

$62

Dz Junr.

rierit, non folum pereat creditori, fed hicin. j

füper teneatur tantumdem mutuare, & in ]o. ;;5

cum deftinatum ejus translationem curare, 'Ta. u ?

lem enim contractam ab ufüre vitio vindicat zi

S. 'Thomas opufc. 73. c. 6. contra Abbatem, ;jj; j!!

Hoflienfem & alios veteres.

Nam moleftia yoxits !

& folicitudo orta ex ali aflecuratione, pretio ii*

eft eftimabiliss cumque ad onus iftud nemo ii

teneatur , liceret tertio qui & periculum in fe i V

füfciperet, aliquid pro illo exigere.

Unde ii

evidenter agnoícimus , non ratione mutui aue jj

&arium in tali cafü pofci.

ágn; Qu

Ob;. £. cont. x^concl. Principalis jubetut fi- sisi a

dejuffori integre fatisfacere non folum pro iif

fümma principali, fed etiam pro toto iotereffe &5

damni, c. Pervemit. De fidejuffor. ubi nulla fit ii iif

diftin&io, an füa culpa, an fine culpa folutios « ríp m

nem diftulerit, . Ergo mora inculpata non ex- ;s,u jj

cufat debitorem a compenfatione damni emet-. jj Vr

gentis. B. /V. Conf. In cafü cap. cit. non dee- siigii

rat culpaa clericis accufatis: jubentur enim pue iyi; w

niri tamquam perjuri. Deinde illud inter mue j; j

tuatarios & fidejuffores intereft , quod hifce (]jj. ,

concedatur actio mandati vel negotiorum ge- tf

;

ftorum , ita ut, fiquos fumtus fecerint bona jf .

fide pro mandatario, mandans eos refundere i.

teneatur.

A T

$1

OB;. IL. cont. 2. concl. Venditor morofus, «

f

qui mercem opportuno tempore non tracidib ij

VT feri

non tenetur ad lucrum extrinfecum ;

us f

quod emtor nepotiando interea acquifivilie

l';m

POfe 3]10, vqln

fi rem venditam accepiffet. ]. 21.

$. 3.

P

40f

N WW/T

LU

u

Dz Junr.

$63

lr

tl

ji

ls

!

Itj

ZIion. emti, vend. Ergo neque creditor poteít

aliquid ratione lucri ceffantis exigere a mu-

W

li

tuatario. X /V. Conf. l. Lex ifta correcta vi-

A WUM

detur al. un. C. De feng., que pro eo, quod in-

j TU A

ol

tevefl , proferuntuv , ubi dicit Imp. f& antiquas

D Qj

prolixitates velle coar&are. II. Videtur im

ii p

allata lege fpeciale quid ftatui pro conrractu

tl n

kalm il

venditionis, ut eequa fit venditoris & emtoris

conditio. Nam cum emtor non folvens pre-

& n

TU d

tium damnaretur tantum ad ufüras ordinarias

ab legetáxatas, non vero ad intereffe extrin-

Ífecum ; aequum erat, venditorem morofum

st

condemnaári quoque ad fólam sftimátionem

n g

j

intrinfecgm , feu in quo res quoad valorem

1o as

facta eft deterior.

III. Adverti oporter, in

TUf

dicte legis cafu non interveniffe bactum, at-

Ypi b

X 0O d

que infupér moram ab emtore fuiffe protra-

&lam, ut lex ipfa exprimit.

lt ent

j m

lnfl. Non poteft oroduci ulla lex Taris Ca-

nonici aut civilis , quz fpontanearn lucri cef-

trenn

fantis pa&tionem perrmittat in mutuo; ergo

Viet

xec tion licet: prafertim cutr repudietur a

g hi

S. Thotüia 2. 2. q. 78. a. 2 àd 1., aliisque DD.

jrumpe

preeftantiffimis, atque a Bulla Pii V. quze in-

r bot

Cipit: /z eam. edita anno 1$71. 8« V. "dutec.

ondet

tzxter teftimonia legüm civilium in conclu-

lone recitata; füfficienter thefin noftram fir-

a

fnante c. 6, & fin. De ufur. fecundum quee li-

m a

Cet Vendere rem majore pretio; quam in prae-

w

fens valeat, fi probabiliter plus valitura fit

ICQUIMSD

Y

tempore alio, in quod eam venditor volebat

B2

(

onüm tatio eft tanrutr

[

ervare: quar?m decifi

Nn 2.&5

D

ji0-

Dz jonr.

$6

T &i

eà obventuri.

Ergo

pvolabilis pes. lucvi. poft

nam credito vendere

,;mfemha &

idem licebit in mutüo :

',nl*lä Buua) |

eft implicite m

utuare;

l

S. T homas

3*!

loquitur de fpe lucri remota

[

jl

quando s

creditumi non erat deftinatum ne-

j U

otiationi ;

fed poterat dumtaxat eo deftinari:

j

nobifcum autem

feritit quoad fpem lucri pro-

u i

[l

xime obventuri ex pecunia negotiationi defti-

ld

f

nàta; quando negotiatio per mutuationem

/

nl

nec lucrum fperatum aliunde com-

"

'&

impeditur;

j

u

J P('f(

enfatur.

Nam q. 62. a. 4. in ) feribit, ad

a, g

reftituendum alteri teneri ; u impedit eum; qe

n p

adipi[catur ,

quod eyat in via babendi,

duv p

üámvis autem t

hefis noftra antiquiori-

f prbup

bus.non fàtis probáretur, atque a recentiori-

u enm d

büs;, ceu mninus probabilis, cum formidine

v gt

defenderetür, ut Sotus de J. & J. 1.6.q. 1.a.5.

gind.

notat; adeo tamen communis nunc evafit, ut,

li g

tefte P. Daniele Concina Comment. 160., €

m eityr

ris fub-

Catholicis hodie pauci, iique inferio

st

fellii; eam impugnent :

atque ipfe

Jacobus

& Qu gi

Sanbovius , D. Sorbonicus;

& Profeffor Rce

*

ii

ius refporiderit; poffe ha

ric Opi

nionetn plane

" admgu,c (

iam, qui non ni

admitti a 'Theologo ; eo et

t duj

antiquas regulas, & purior

em doc&rinam mo-

Co

mmnent. Trivult. 4

m ( f

ralem ample&ti ftatuit.

Bw g()[upeuj

an. 1705. 9Jan. avt. 5

Conftitutionetn Pii V., ait Navarfus;

apt-

Bo

RU

te de folis cambiis, nec extendendam ad cot-

Á

li

« fit prohibitiva

tractu$ &lios ; qüippe qu

NI

1l D

ponalis. Nequüe eà nati

ones alias adftringh

[

Mpj

cum in fola pontificia ditione fit recepte

Dz J]vnr.

;6j

& Valentia & Lugo tradunt, eum, qui cer-

Is

ln

tam fpem-habet lucri indeterminat!, non te-

neriilla Bulla, quee fundatur in prefuümtione

T

ufura.

(

Obj, IHT. cout. 3. coticl. Alexander III. c. Zz

If

i

civitate. de Ufur. damnat confüetudinem reci-

piendi aliquid ultra fortem ratione periculi il-

11 t Jn

lam amittendi.

df d

E. JV. /Aff. Scribit enim Pon-

tifex: ZLiret autem contvaffus bujufmodiex tali for-

Iaf Onen

TT

ma non po[fat cen[evi nomine u[uvavum , nibilominus

sqmen veuditores peccatum incuvvuut , vifi dubium

(tüi,

fl

fíts (erces illas pius sgunusve folutiomis tempove va-

lituras, Ergo certius adhuc eft, augeri a cre-

l

l

EX

frit

ditore pretium mutui poffe, quando majori

E

l

«l

f periculo exponi, bona fide exiftimat : Ale-

II

n fomic

xander enim deteftatur taniura mentem per-

verfam feeneratorum, fingentem pericula, ubi

lu

nullum eft.

x a i

Iufl.1. Ergo quotie(cumque debitoris fi-

& 160

fs

dem creditor fequitur., exigere hic aliquid

poteft pzo periculo fortis, quod feinper füb-

jf [et

eft.

voelir M

ua quidem ratione multiplicabuntur

tituli aliquid exigendi, & copulative quidemt,

yen pat

; 0 f

ut Wadingus objicit. — & .Diff. /at, Creditor

exigere aliquid poreft, nili aliunde fit reddi-

dnum m

Ti d

tus fecurus C. fecus N. Non poteft ad rale

pa&ura compelli mutuatarius, fi voluerit pi-

v d

gnus exhibere, aut aliter fecuritati creditoris

confulere.

ldam Ed* /

n

lufl. 2, Au&tarium iftudipfum poteft pe-

riditari, expo pro hoc etiam periculo exigi

jt

l

p

a'lquid poterit, & pro ifto iterum aliquid,

i

pro-

Nll;

866

Dr Jums.

procedendo in infinitum. — Nec videtur, quo.

modo medium hoc idoneum fit ad fecurira-

, p

g n

tem preftandam. — *« JV. feg. Primum au&ta-

xium, etiam ut periclitans, eft füfficiens com.

; dfo p

Aqyrem A

penfatio: ficut fidejuffor ut periclitans etiam

o

aliquo modo, fufficit. Neque exigitur au&ta

rium tamquam medium plenam fecuritatem

i d

preftans, fed aliquo modo, & fpem afferens

o

dem st

captandi lucri, fi fors non perierit. Quod

vipii & el

quidem, quatenus cum tanto periculo exfpe-

étatur, ufüra proprie dici non poteft: ficut

qantitfe

xlius, «

quod exigitur ob certum periculum damni

incerti, non g&ufara ; nifi improPrigöc com«

Ts dedfion

wtqu eyr

penfatoria,

Qi, IF.. Canonifte. communirer cum

Jem exte:

wdi pb

Gloffa, & non. pauci Theologorum antiquo.

rum contractum affecurationis arbitrantur ufü«

NT

'int, df

rarium effe; idque probant ex c.-/Vavigatiti. de

Ufuris. Ergo.

E IV, Conf.. Videbatur qui-

aretisq

busdam, intelligendum d. capitulum effe de

at vbj

o i d

eo, qui noluit dare mutuum, nifi cum hag

conditione , ut füfcepto in fe fortis periculo;

at Dod

edmbie f

auctarium pro hoc exigere fibi liceret, Quod

a labe ufüre excufari non poffer, Verum

frim f

hi fürem

cum de cafu ifto Gregorius non meminerit

alii probabilius fufpicantur, in cit, cap. parti«

n (s

culam, /Voz, incuria Librariorum intercidif-

(Qtrem i

f^, ita ut legi oporteat: eo'quod Jufcipit in fe

( d E

peviculum, vecepturus. aliquid ultva. fortem , uju-

MTt

varius. non eff cenfondus.. INam quoad duos ca« ii

fus alios mox ita refpondet Pontifex: Zl quo-

Ro [

oc uju- s'lmplm'æ,, l

que, qui dat X. fglz'do:,... &on idebet. ex

, Tarid

o

d

Dz Jonr.

$62

i

l

vavius veputavi. — Ratione bujus dulii etiam excu-

i

fatur, qui panmos &c. — Quee quidem caufáles

Lk.

[

à

articulae non fatis apte fübjungerentur, nifi

l

o

in cafü primo, /Voz, infertum excufarat aQ

fertorem fortis ab ufura.

an'gir

uoniam autem S. Raimundus Compila-

Vr

tor Decretalium Gregorii, in Summa cafuum

k n

confcientiee l. 2. tit. de Ufur. $. 7. f 232. iis-.

i. Qu

dem verbis ufüs, damnat ufuree eum, qui na-

vieanti & eunti ad nundinas certam pecunize

1j a.

: r

quantitatem mutuat, recepturus aliquid am-

ii

plius, eo quod füfcipit in fe periculum ; eam-

Emm.,

que decifionem variis rationibus confirmat,

aitque, expreffam hodie de hoc cafu decreta-

njv a

lem extare: breviter ab hac difficultate fe ex-

D at

pedit Zyphaeus Jur. Pont. nov. l. 5. t. deUfur.

Iontont

n.4. fcribens, hoc capitulum nullibi gentium;

hwigrmli.t:

utíonat, efle receptum. . Non enim apparet,

du g

cur tertius quifpiam periculum trajectitiee pe-

lum dit

cuni pacto pretio poffit preftare, & idem

ji m t

non liceat creditori. Siquidem & feverioris

j peri:uï:.

cenfurz Doctoribus videtur, peculiari pretio

« u

eftimabile effe peviculum juri$ , cum quis di-

Verutm

fcrimen fübit, perdendi jus ipfum ad repe-

tendam fortem mutuo datam.

emintt

Ipitur Gregorius IX. in refponfione ad

)

at

queílionem fibi a F. Raimundo propofitam

refpexit ad leges civiles, qua permittebant

j

jn

in pecunia trajectitia fegus mauticum primario

immediate propter ufum pecunic, ita ut

db

a

preftatio periculi non fit caufà exigendi ufu-

Tas fimpliciter, fed rantum eas immodice eu-

j

W ]

Nn 4

gendi.

$68

Dsz. Jvnr.

gendi. Noluit autem definire Pontifex , wfu, i5*

ram effe , quidquid ratione folius

Á

Pericu]i' us e1

reftandi exipitur.

Hinc mutuantem non ]. *

abíolute ufürarium nuncupat, fed ait, ufura .[y 60

rium effe cenfendum, id eft, 4 foro exterga [ m

prefumendum ; curh videatur contraxiffe de o v

foenore nautico legibus civilibus permiffo.

e n2

— Jufl. Si excufet ab ufüre crimine prefta.

fs (

tio periculi Juris , üt creditor, f1 quo cafü fors m

pereat, ejus refarciendee debitutn. aü—"umat;;,gwmpmümriä

erpo extra hunc cafüm creditor nihil amplius.

jd ltgïikmü

exigere poterit propter íortis periculum, j

rob. [/2. Periculum fortis amittende, quod

at t

t

fus hs

periculum fatli appellant, mutuo cuilibet eft in-

g

irinfecum ; ideóque ob rerum humanarum g Vien

cafüs varios, amiffe fortis damnum infortu.

(s quind

nio tribuendum erit. E. /V, fe4. €9ejus probae

inti

zionem. .Probilimi creditores & Montes pieta-

J t

tis indemnitati füze contra hóc facti pericu-

304 db

lum coníülunt per fidejuffores aut pignora; i i i

ergo periculum iftud facti non eft mutuo cui« niouia

libet intrinfecum. Vide conclufipnex.n..

tis l

Em

ARTICULUS V.

EZ-

TE

&« flatutum Principis, aut. ufus provincie [uffis

o db

lat , ad exigendum au&lavium pveter j0t-

t Minsq

zem mutuo. datam 2

Fnis d u

TWco. Titulum iftum ut idoneum tuentut/nt

.

Zachar. Pafqualigus decif; |Moral. 183- uj

n. 13. & feqq., Felix Poteftas Exam. Ecclel- tj

tom. I. n. 2414., Dom. Viva de Ufür. qu 3: gj

8. I. Il 4-3 Emmq&lïæl $a V. Conlf'a&üf-æ

* Rüng, "

[

Dz Junxr.

$69

hu

;

'T'annerus d. 4. q. 7. dub. 3. Chriftoph, Hau-

i

M

noldus tr. 9. de J. & J. c. 3. Controv. 10. $. g.

l

n. 421. ,* Vitus Pichler ad L. V. Decret. t. 19.

! fida]

l

i

ulfl]crr.

n. $., & complures alii Recentiorum. — Hi

ajunt; non fieri licitum lucrum immediate ex

al

mutuo percipiendum, fed occafione mutui,

p

ex flatuto Principis, qui fit titulus eque ju-

li i

. ftus, & mutuo extriníecus, ac damnum emer-

U f

gens; & lucrum ceffaus, ad paeifcendum ufu-

1 dlng

ras compenfatorias. Prob. /. Statutum Prin-

lLal

eipis eft legitimus titulus, ex cauía publica

Wt

quandoque tribuendi jus alicui, a fübdito exi-

t ii

gendi moderatam preftationer ; ergo etiam

ibl

eft juftus titulus, egm exigendi occafione mu-

b

tui. INon enim mutuum excludit legem Prin-

V r

z C

ipis, quee in al

T

di parit.

iis gegotiis' effe&tum obligan-

ts a

' Jl. Poteft füpremus Magiftratus ex domi-

4X t

nio alto de bonis privatorum, ipíis etiam in-

it p

yitis, ob ütilitatem publicam difponere; er-

Trinyr

£o ob eamdem racionem utilitatis aut neceffi.

1

tatis publicze decerni poteft, ut lucrum mo-

deratum praeftetur mutuanti a mutuatario oc-

cafione mutui; prafertim quando rota refpu-

iti i

blica in talem legem aut ufum libens coníen-

4f

t Rationes autem publice utilitatis ac ne-

: Ceffiratis ad ftatueridum tale auctarium. occa-

m u

fione mutui fünt; evitatio litium : facilitas

Vi

inutuum obtinendi: fübfidium perfonarum;

u

qua per fe ipías lucrum negotiando ex fuis

U

pecuniis captre non poffunt: tranquillitas con-

H

—

T

-

?»:

"

i

Íientiarum, queis fcrupuli ob titulos alios

|

T

Nn $

.Ori.æ

$79

Dz Jvonr.

1

l

j

orirentur : prefümtie generalis titulorum

aliorum , quorum in tribus conclufionibus

!]

fre m

nuper meminimus. Statutum enim in«tali pra.. 51 C

fumtione fundatum vim habet, etigm cum 5119

n

quandoque deficit ratio; in qua illud univer- jl

fun fundatur.

ii pf

JJ Olim DeusIfraélitis conceffit, exipe.

fmdiin £^

(

C

"

T

re ab alienipenis ufuras,. pro fuprema fua po-

teítate transferendo dominia rerum. — Mapi.

at d

ftratus ex dominio alto reip. transfert domi-

45 gttcds Ut

nium rei aliena in poffefforem ex lege pra-

p d

fcriprionis, Ergo licet jure natura & pofiti-

ïa, pül*ïü, W

vo prohibeatur lucrum «ex mutuo: tamen oc-

a g, u

srds VOLU

cafione mutui fcenus exigere licebit, tum ex

titulis fupra probatis, tum ob ftatutum Prin-

:

J

finoy f ind

t

d OcY

cipis: nam cum pecunie fint materia in jure

j

Magiftratus füpremi pofita, ex hujus arbitrio

Sium 4 tX

immutatur ita, ut non conítituat obje&tum

LUE

QD

legis naturalis prohibentis,

Econtra non pauci 'Theologie & Juris- o v

confültorum auctarium iftud ex ftatuto Prin- ii

|

cipis aut confüetudine ultra fortem exigi foli-

erontore f

J

|

Ti lm

tum , ab ufüre crimine purgari poffe infician-

tur. Quorum argumenta cum refponfioni- jj

Jute at

bus mitiora opinantium breviter hic ad- :j, jj

ducam.

f Bre

M

"vgum. I. Quse lege naturali & divina jj

prohibentur, a nullo Legislatore alio permitt ;j

poffunt. Atqui ufüre prohibentur

lege na-

lumprm

turali & divina. Ergo. — 4ajor efh evi

dens, eo ;

& Drn

d

"—

T

quod lex naturalis aut divina ab*homine mu-

i.' *

n j

tari non poffit. . . Diff. min. Lege natural

ivi-

ln

Dzr Junr.

$71

à

E

" divina prohibentur ufüre proprie tales C. mi-

! nus ftricte fumtae IN.— Alias nec liceret aucta-

;

—

j

"

rium ratione damni emergentis, aut pro (a-

WI,Q&»

*m ]arjo miniftrorum in montibus pietatis exigi.

U 44 variongem [ubuexam va. difl. Lex naturalis aut

divina non poteft mutari proprie, intrin(gce,

"l* formaliter, ac fecundum fe C. improprie; in-

"Wi dire&te, extrinfece, ratione materie, quze in-

". Mj terdum obnoxia eft mutationi N. Si objectum

*üm. legis naturalis fint atus voluntatis dominio

lm* ^ alieno obnoxii, aut materia alterius juri fub-

t die jeda, poteft pro. Domini arbitrio objectum

"AC ;gta rut

*

ari, ut non amplius fub lege & legis-

i* laoris voluntate contineatur, Quo quidem

mm!? cafünon fit in lege ipfa mutatio, fed in legis

at materia,

Sic vota, juramenta, contractus

j fililorum aut uxorum irritari poffunt a patre,

jj Num, 30. v. 4. can. "1. 2. XX q. 2. & can., 14.

1j. XXXIL q. z. Par eft ratio Religioforum,

t

:k| quorum voluntas a nutu Superioris pendet.

im? KEodem SCtum Macedonianum fpe&tat, cujus

105l^ exceptione filiusfamilias etiam in foro con-

f fclentie liberarur a reftitutione, ad quam ca-

9420011"0"1" teroqui Jure nature tenebatur, ut Innocen-

dk* tüusIV., Abbas Panorm. in c, Quia plerique.

de immunit. Eccle,,; & complures alii U. .

&iv Confuli tradunr, Ita venditor liberatur obli-

pw? gatione naturali tradendi frumenta emtori ex-

jyg^ fero, quamprimum exportatio frumentorum

? edi&to Principis vetatur.

whomifffm'

"

uamvis ergo lepes naturales ac divinae

)

x u

]

"

; quia

l

x& fecundum fefint invariabiles &abfolutee

tamen

$7*

Dzr Junr.

tamen actionibus quibusdam '& rebus condi, |;.«ii/

tiones aliquee a Deo auc. Magiftratu humano ;;; 1f

adnecti poffunt, queishonefte fiánt, ac etiam ,;: Ti

neceffariee, harum aliqua adjecta, evadent li, ; i«

citz:; neque enim cum talibus conditionibus j Bo

f

ate , umquam in objecto legis naturalis ;; &|/.

vor

aut diving continebantur. lta Abrabam te jj [

nebatur fe accingere ad maétandum filium, jj

recte pro moderata tuitione vitee proprie in- ;;

sijh

terficiunrur injufti aggxeffores , li&bor necat,

fontes fibi a Magiftratu traditos & damnatos, .

v Qu

Ifralirae fpoliarunt /Egyptios, miles ad Du

cis imperium hoítilem provinciam diripit, res ;m, qua»pxd

aliena ex lege prafcriptionis in Eoffeiforem s qu-æf'n

tranfit.

jerdt, 000 1

uo quidem fenfu aliqua effe juris natue ;;;

ralis conditionati , aliqua vero abfolutz, ut Déura ' iv

colere, fagere idololatriam , non pejerare &c., . lm

quorum objectum eft invariabile , Pichlerus, «;

aliique viri docti tradiderunt. — Quos indigne ;j

traducit P. Daniel Concina in Comrmentar. d& g

Ufüura pag. 270. 271. 286.

Áorur inmed

"gum. 1. Ex eo, quod. Deus Hebreis jibin

permiferit fenus ab aliepipenis exigere, aut,, "

etinere, qua ab /Egyptiis commodato accerim ,

perunt, inepte infertur, poffe moderatas ulteir t.t

ras a Magiflratu permitti: nec magis k

* It fic n

pl

batur in

d

uctione. prafcriptionis, quippe qu£ .

hum

J

in verbo Dei fundatur, [udic. r1i. v. 26.

aT

IN. Aff. Jam fuüpra a. 3. àd obj. L. notavimus,

"m mj

1

ut,,

[

licuiffe Judais feenus ab exter

is exigere ;

ü

od

Medina de reb.

,

Poü B. Ambrofium tenent Jo.

yelut.

LL

Dz Junt.

573

Im

ij

u

reftit. ex ufüra q.2. ad 3.árgum., Joantes Va

J

2l

ior in 4. d.

.'qh 23

; Gabriel ibid: q. 11.a; 1.,

m

i

.4. Fheol. pra&t; p. 3.d. 42., Lu«

l:

Steyaert Tot

dov. Habertus Tbheol. dogm. 'Tom. 4

L

WJ !

[

fs

Y

& 14., Honoratus Turnelius Pralect, 'T'heol.

.

4

i0m. 2. de J. & J. tr. de contract. p.2. c:3.2.2;

t r

&ali; In quo omnes conveniunt, non fuifle

i f

ufüras proprie tales: eo quod non proprie ex

r2

mutuo auéctarium exprimeretur, fed occafio-

ldtr r

ne mutui, Deo jus iftud Hebrszis in bona in-

n

fidelium transferente;

Quam ob caufam ni-

mïxg& gdl)u-

hil peccarunt. contra legem naturalem aut di-

)

u

J

d

vinam; qua prohibentur ufüre : ficut-reti:

à p

nendo, qu& ab /Egyptiis commodato acce-

div

1

perant; non funt prevaricati lepem nature;

gt

qua pracipirur reddi commodatum.

N

Unde non eft inepta hec argumentatio:

| j&rare&:

Ergo Mapiftratus humanus pro eminenti do-

», hd

minio in bona fübditorum poteft permittere

t

ex caufa publica, exigi preeftationetn aliquot

Qriteltd

nümmorum.a debitore; quin illud auctarium

fumatur immediare ex mutuo.

k Hre

Juflitiam prefcriptionis aliunde prob4:

a, d

mus, quam ex facra pagina. . Nam pofícffio

040 458

illa diuturna terrze a Deo Ifraélitis donatae; &

50l

&em.

ante tria fere fecula bello jufto occupate ; de

p

qua Judic. 11.; non esat talis prefcriptio;

g

Wi

quam humanse leges invexerunt: nec Jephte

, VÀ

"

tam provocat ad preícriptionem ; quam a

[

Il

Quas

juftum modum acquirendi. v. 44. ibid. Dum

G

Vero poftea ait:

)uave tanto tempore vibil [apey

It

"

M

"ic Yeperitione Teuta[lis $ argumentatur folum

ex

574

Dz [une*.

wiptit j

ex preffumtione, fícil. praefümendum non effs

Kjv(l

j

]

:

Ammonitis jus aliquod in terras hafce effe,

, eülm

frut

qui earum occupationi tot feculis numquam

»

Y

contradixerint,

o (

À preefcriptione autem non inepte fic ra. ;! C*mbï

tiocinamur: Ef jure naturali retentio alieng : *'^

rei prohibeatur, lege tamert Principum tran. 1507

,

fit ager Caji in dominium Sempronii prafcrj. i&

l

benrtis; eumque retinentis abfque violatione:

WR

M'»' ,

w

juris nature: ergo licer jus naturale prohibear :

.

lucrum preci

fe ex ntütuo,; ex ftatuto tamen :

| Ü

Principis tribui inutuanti poteft jus tempora. :205'

le; exigeridi nptnmos aliquot pro au&ario 4 :ji9

debitore; pro hujus libitu redimibile,

gt m

zdrgum. E.. Ab Hereticis mutuatus. eftulniin:

Pichlezus:pecunis feecunditatem : pecunig s i /n

enim flerilitás fetmper Catholicis certa fuit, /:1

Igitur duma datmnato hoc Haereticorum prin.. Ua

cipio ufuras permitti a Principe poffe colligit, z:10m4

portentofam in genere morum chimimram Qs

conflàt.

Irà P. Daniel Concina differt, V. st i

fol. 288.289. m« JV. "4nt.. Quamvis pecunia tiiims

non producat fruétus naturales, quales natura & u

fuapte ex re rioftra profert; nequeenim nume * Üitsi

mus nummum , ficut arbor poma gignit: 510 dj

quamyis item peécunia fterilis fit, fi ftri&te füe tiritem;

matur fes frugifera ex qua permanehite cotrt- 3 (voit

modum percipiatur. ab illa feparabile ; ufus u

enim pecuniz in confümtione confiftit: fi ta« a?

men in fenfü ampliore accipiamus rem früugi- iij

feram , cujis occafione emolumentum pro- 4 J

nummi

BUA

pria induftria quaritur, pecuniz ac

A

negan-

l

Dz Junr.

575

Mi

!

neg:

antur effe fteriles, 1. 3. $. 4. f£. de contrar.

AT

ln

i d

tutel, & util, act.,. & l. 7. f£. de ufur. & fru&t.;

fic enim fructus civiles & induftriales obtineri

occafione pecuniz pofle, novimus ab obliga-

WIOII in:z: C,R.

tionibus civilibus, & negotiationibus merca-

| ;etfnnm

torum. Sed & S. Thomas 2. 2. qu. 78. art. r.

Ti

ad 6. pecuniam non fecus ac domum foecun-

Til n

dam facit; ejusque locationeim permittir, do-

lÉ Vi

cens, licere vendi ufüm pecunie conceffe a2

lfl

offentationemi , vel ad ponéndum loco piguovis. V.

10 of

fup. art. 3. ad obj. 2. Imo ipfe P. Concina,

hutr.

arüm concinne fcribens, explicat rationem,

al

qua fetutia tiutuatitia evadat. fecunda: detegit

1

foutes . qui irvigave pecuniam valeut , eamque fa-

Ti d

tuudam veddeve : eamque dochrinam . cevtiffonam

1: p

penes omtés Zbeologos enuntiat. Commentat.

3 n

fol. 125. 126.

Boruri n

Utcumque vero pecunia fcunda dicatur,

pl

tamen in contractu mutui fterilis eft mutuato-

3 ditaz

1i; qui decerpere inde lucrum non poteft, nifi

ul

àccedenre tirulo aliquo extrinfeco, ut art. 3.

fufe oftenditnus.

Unde Pichlerus ita ratioci-

tj p

us

natur: pecunia induftrio mutuatario valde eft

Tatf

utilis. . Urilitas ifta preebet. occafionem Prin-

n gign'u

cdpi, ut ob rationes publicas mutuatori par-

j ial

temlucri decernat, haud repugnante mutua-

mf

tario. Quo quidem.modo pecunia fructificat

j U

mutuatario ex induítria propria, mutuatori

vero:ex ftaturo Principis, titulo legitimo mu-

nl

tuationi extrinfeco.

g

nup

Argun. 1 P. Non füfficit Magi(tratui ad

"

u

tàle flatatum faciendum utilitas publica; quo.fl

|:

j

n

[

nimi-

$76

Dz T[un£.

nimirum hac ratione eviténtur lites : faciliug

i

obtineatur mutuum: fubveniatur Ecclefüis; ]o: |

g I

cis religiofis , viduis ; pupillis ; & perfonis

;1

'.

rniferabilibus; quod confulatur tranquillitati - pnig

confcientiatum: quod prefumtione penerali "

D)

in mutuante plerumque videatur adeffe juítus

i ii

titulus 'exigendi aliquid ultra fortem., — Prol

Qüni

"Affunt. Deus providens litium futurarum, le:

ügit f

[

em juftam adverfus ufuras condidit ;

1,2.4

)

|

neque. ,.

J(;[Ava-)

j

ideo voluit obeffe bono communi reipublice;

f

abjicere curam perfonarum miferabilium, au£ ,. t

turbare conícientias; íed preecepto caritatis j« (j

ac mifericordie; bono communi, & mi

ISTO- m ii

rum indipentie fat confuluit. Erpo nec evi-

sahi, d

tatio litium, nec fines caeteri caufam fufäienz.

YUf CORX

tem prebent ad.approbandas ufuras; & M.j i

adfumt. — Ad prob. IN.. füppofititm Con[eg. quod :«

ad apprebandas ufüras ftri&ctas; rationes ill& ;....

&i

adhibeantur. 744 7. dico; fi Principes laudabili

NA

;fx&ï

dojts

ftudio contrahendi aut precidendi lites; ftas

i

1 dl

tuerunt ufucapionem, vetuerunt a traníactio

"

3md ff

hibus difcedi; aliaque id genus faluberrimá

Vbtem r

l

inedia decreverunt; nemo íanus exeo infee

Jl mj

reti ergo conatu ítolido omnes lites omnino

|

30 Donum

Pw

voluerunt tollere, & approbare legum natu

:|

1

J W. (

1

falium & divinaruni violationem. In hac fen«

1

2 Iires, li

tentia non probatur omne lucrum; fed aucta:

N

i

Uüth,

rium moderatum, legi caritatis ac juftitize not ,

UER

contrarium , ob rationes publicas à Principe 11

À

bl

permiffum. Sicut ob eamdem caufam prae

&f

Ícindendi lites in Receffu Spirenfi anno 1600;.

BUA

dim f

$. 139. decernitur; ut Judex abíque ulteriore

ii

br

pro

il j m,

Dz j'(llii;

322 1

probátiorie prafümat, poft móram debir

ori$

J

ll;

J

gefïal'ö lucrum refporidens quantitati $. pró

Jl

It

i

NU

OOHJ Il e? HL. dico ; Deurü jaflitie rátios

f

A d

hem habuiffe, prohibendo ufüras ftricte tales;

(inim

l

ác fimul recté corifüluifle bono publico; fub-

flrnin

fidio Ecclefiarum & pérforarüm miferabilium,

dum nofi prohibuit ufüras làte fumtas; dedit-

Id n

que Priticipibus poteftàtem difponendi de bo-

Itl

üt

nis fübditoturn in üfurti commünern, prout

"!uiiunf

'

V

&quitas fuaferit. Hinc irie

p

t

tilN

Xté quis fic argus

i n

mentátur: fi ob dictas rationes poteft Prinz

ceps ftatueré auctarium occafione mutui fus

MT

Y

i

^

m

inenduri, érgo Deus proliibendo ufürás; bo-

Urmï- FX"!

hurh commüne perturbavit,, fübditos oppref-

fit&c. Alias viciffim ità licebit arpgümentari z

ul

fi cóniractus à püpilo vel minorenni initi;

IOT

inulieris fidejffio, confenfus in alienationem

igeln

*

prédii dotalis,

Q el f

n

renuntiatio heeréditatis pater-

p

he, aliique fimiles actus re

gulàriter per legeä

]

humahas funt irritáti ,

ergo Deus & natura

J

Valorem tribuendo dicti

s actibus , oppretfit

u )gfi upil

los; mülieres &c., coinmurne rerum-

m pb

um fdto

onum pertutbavit &c.

)

Ad I1F. dico. Sicüt ii foro exterto inter-

j

F du

j

m lires, itá in foro interno dubia & ànxie-

,U. far

es oriuntur; quid exigi poffit, au£ debeat

] püin

9)

7 dari? cum ver

ex riaturalis ac divina fingil-

5 aPnïf latim nihil ftatuer

it, tribuit Principibus pote-

u

atetn ferehdi in talibus cáfibüs leges, tum ad

j €

Vitándum lites fori externi, tum ad fedane

quuc*»'ïj,j 0$ conftien

)

ulos. lia etfi Votó-

dárüm fci'äp

[e)

rüni

*

578

Dsg IJURE.

l

g of

rum obfervatio naturali ac divina lege preci.:

-

us 0s

piatur: facra tamen poenitentiaria ab hac o

!

il

iq

ligatione liberat, pro con[cientia" quiete.

AX

formula in aliis quoque difpenfationibus uti "

r

& qi

folet.

AAd F. dico , etiamíi prefumtio generalis,

d i ij

o f u05

alius jufti tituli exigendi quidquam ultra for.

su d

tem, Principem moveat ad condendum illud

flatutum, non continuo fequetut, legem na-

p ii

turalem & divinam ufüras vetantem, folum

5,;;' M/)] mp!.üf

z n

in cafu raro & ektraordinario oblipare, ut

afedit g

quidam perhibent. Naia feeneratorüm ava-

dldfmà

ritia lucris modicis non contenta , exefcet

4

viüns d

anatocifmos, ufüras in pluribus contra&tibus

palliatas ; excrefceates in alterum tantum,

m Df

J

Á

M

J

!

Aliii

aliasque artes innumeras.

; Zirgum. /. Si tale ftatutum con

di a Prma

WA

À

:

cipe poffet, ergo Papa declarare poterit, ufu.

ïjzkä

"

liv

[

i

rasa Principe approbatas licere. Atqui Cie.

Viennenfï

iil

l

D

inens V. cumi Concilio Oecumien.

vetuit talia flatuta ; etiam moderatas ufuras '

h; um d

!

W

m

approbantia. Eroo.

g. Difl. féq. Maj.. Papa

l

ting,

poterit declarare licitas ufuras ftricte fumtas,

S

quas lex naturalis damnat, N. ufüras minus

)

)

ï)

liyy, i

;

)

i

! n.lpl]m. qu

ftricte fümtas fc. augmentum quoddam ex le-

gitimo titulo perceptum, C. — Talibus titulis

I k

muüruo extraneis accenfetur ftatututn Princi-

amefean

pis.

ontificem id fa&o ipfo fufficienter de-

zfrgum. Jl

&

clara

e approbando montes pietatis mixtos,

.'nclpum, qu

cenfent Pafqualigus, Poteftas & Viva in con-

Viteua

cluf. citati.

Sed & modernus S. Pontifex edi-

s G

debitis fub-

Bv

€&o 7. Septembr. 1745. edito; in

1tO-

--

Dz Jonz.

579

hu

J

ditorum fuorum occafi

one nuperi belli con-

tfactis;

annuas preeflationes reducit & mode-

ratur ad quatuor pro cenrum.

AO

T

Bened. XIV. tom.

V. Eullar. ejusd.

V

I. D. 139. Nihilautem re-

fert, quod P. Concina fol.

180. fcribit;. edi-

I)

f

&um iftud a Benedicto uti P

rincipe, proopti-

[

mo fui Status pol

(dbndni

itico fegimine latum fuiffe,

minime vero ut a fupremo Paftore Ecclefiae

j lnna

pro aliquo fidei aut morum pun&to declaran-

H Án "

do. Nam (apientiflimi Pontificis edicha poli-

lts ut

tica nequaquam adver(antur ejusdem edi&is

UT V

pro Ecclefize regimine fancitis;

Zdd Affumt. Y fimiliter ;

i at

ii

'JW

de ufüris ftricte dicts.

Concilium loqui

Darnat enim cormmi-

TUf I&M

titatum Poteflates , Capitaneos, Re&loves ,

gudi-

C&5 Confiliavios , aut alios quofvis Officiale

$, qui

idia D

ftatura hujufmodi diétare praefümferint.

Po«

p

defa Italis eft Preetor civitatis. Porro jubet

Aii(

talia ftatura de libris communitatum , ff fapev

1. Vient

oc poteflatem babuevint, delere, "Unde appa-

etti ul

tet folum ibi fermonem effe de flatutis füb-

r,M// lef

ordinatorum Officialium ; & communitati

(defumt

ubje&orum, qus fierent contra jura divina

J us

& humana , id eft, contra leges communes

n

rncipum. quibus tunc forte aüctarium tale

bus i

uitra fortem permittere non videbarur necef:

a Pm»

arium effe aut utile.

Nl

,"d'rgum. PL Nufpiam extát tale (tatutum

yis 1

Incipum, quo creditori aliquid a mutuata-

tio exigere ultra fortem liceat. E diverfo au-

Mi

p

F,

(

tem Reges Germani & Imperatores ftatuta

Braviffima contra ufuras ediderunt: ut con-

LR

iM

Oo 2

ftat

580

Dr Jun£.

ftat ex lib. 1, capitularium c. j.; lib.2.c.59. &e

fntot

Trem ex legib. Lotharii L. c. 19. ; ex Receffib,

T.

Imperii Auguftee ánno r 50o. tit. 51. Imperan:

j h

te Maximiliano T. Receff. Imp. Ratisbon. an.

(s àc u

no 1532. tit. $. Imp. Carolo V. Receff. Imp;

üemt. N

Spire ànno 1r570; $. 83. Imp. Maxiinilano I[,

pireni i

Ordinat. Polit. Francofurti atino 1577. tir. i7.

ia

PUL

Imp. Rudolpho II. aliisque politicis reforma:

tionibus tam civitarum, quari provinciarum

fiatit

Germanie; Ergo pro auctario ultrà forteir

gamo d

capiendo nulliim duci poteft argumenturi 4

9 p Vi

Principum ftatutis.

x pl

Confirm. Quamvis Principes abfolute pof

àg u

fint; non folent tamen legibus univerfalibus

t

obligare ad preftandui aliquid alteri mere

Ts

ATV

ratione füi flatuti ; fed vel contractum ordi-

l] nl

nant, vel aliud miedium idoneum; ex quo

i ia G

talis oblipatio jüftitiee oriatur: ita leges tris

tedus d

buunt heredibus bona ob teftameritum; funs

uv Md

dos alienos in prefcribentem transferunt ra

yfmod u

tione poffeffionis longo tempore Cum boná

tf d

fide continuate. Arquüi ad ftatuendüm aucta-

ln u

Barlmihus

rium creditori noti poteft effe contractus mu-

tui, ut Catholici orinés faténtür: neque ex-

gmum quidem

tat medium àáliud idoneum. —Ergo videnrur

;pcrii fonita

Principes prudentef abflinuiffe a decernéndo

Ti q

auctario preeter fortem abíque tituló alias pro:

tht Mfen

bato.

dér judicium eft de confueradine,

"pem V cou[

que ficüt vires lepis habet, itü conditiones

L af

j

j,

cateras jüftée legis habere debet. z« /V. 42

à

j AUguüæ

Preter ea, que 1. 17; pr. ff 1. $. 26. áliisqu

8;&6!)1;

in Cod. pro auctario a créditoribus accipiett-

9

m

"

Dz Junz.

$81

at

do ftatuuntur, conftat, tale auctarinm fatis a

3 df

republica approbari; tum quod ipfà contra-

HLSI Lm!]

'PRW f

&us huju(modi exercear; tum quod in judi-

ciis ac tribunalibus eadem creditoribus adju-

a.

Wi

1'4

lii

dicentur, Quse confirmantur-a Marquardo

Spirenfi Epifcopo Camerz Imperialis Judice,

Jf

& cateris Camerz ejusdem Affefforibus, qui

Q r

anno 1577. ad Principes, & eorum Lepatos

Vil

Francofurtum fcripferunt: lucrum modera-

hi frei

t d

tgm ex mutuo, cujufmodi eft penfio quinque

pro centum ubique ufitata, hucufque in Ím-

perio publicis legibus non fuiffe damnatum:

Bw

D

alioqui negotiationes , qua fine/ hujufmodi

pl

contractibus confiflere nequeunt, plane peri-

ii n

turas

adun t

pamvis autem ifta juri Ecclefiaftico

gonnihil repugnare videantur, nihil tamen

1j g

infolitum in Germanico Imperio effe, quod

il t

€x gravibus caufis aliquid contra decreta illa

itm f

ftatuatur. |Multos viros do&tos fentire, hu-

nfemuti

jufiodi contra&tus legi divinze , in qua Pon-

( bt

üficum decreta fundantur, adeo non adver-

Xin d

ri, ut ei potius conveniant: eo quod in ca-

as t

fibus fimilibus ex mutua caritateapatur. . Ne-

hi

gotium quidem Principes & Lepati, ad. plena

vulet

mperii comitia rejecerunt, interéa tamen Ju-

cemini

rifperitos in caufarum cognitionibus ac deci-

fionibus jufferunt fe accommodare Recetlibus

oaïwsp;?

Yi

um

mperii & conftitutionibus ; nimirum, anno

dl

1530. tit. 36., & anno 1548. tit. 17. Reform.

Fl A íin

H

Polit. Augufte, & in comitiis Ratisb. an. 1522.

4

tit. 8., & an. 1541. $, 76.

Wiv

Qo 3

Deni-

"

^

582

Dr Junr.

) |

Denique in Receff. Imp. anno 1654. $: 174.

decernitur, ram de annuis reditibus venditis,

yi jpitut

Wpen Qmï.

quam de pecunia mutuo accepta pendendas

eíle ufüras etiam conventionales, non folum

z oq

oX qilim

a tempore morae, fed a tempore conventio-

nis.' Dumque ibi provocatur ad Conflitutiones

; a

nino 02

j

4mperij, hoc tantum quantitatem ufürarum,

defignar, ne fcil. quincunces ufüre excedan-

j 9

,

j

g

tur; ut verba Receffus diferte declaranr,

"d Confirin, 3. IN. Affumt.. Obje&tum fla-

, f t

j fudnn

tuti Principis , ex quo oritur jus ad exigen-

dum a debitore emolumentum, non eft folus

at

u du

contractus mutui, fed prefumtio genevalis du«

plex; altera quidem , quod patfim in muruan-

apylum p

ssniex d

te adfit juftus tirulus eorum aliquis , quos

art. 4. recenfuimus ; - exigendi aliquid ultra

3. Cl

fortem , quod Receffus Imperii indicant, pre-

45 qidü

as du

fertim Spirenf. anno 1600. $. 152. &l 7. $. 3.

ff. de admin, tut. Altera, quod ex re mutuo

qum, at

D d

accepta accedat mutuatario opporrunitas lu-

crum conficiendi: neque enim ita flerilis eft

groxm cor

diciguist

pecunia, ut accedente humana induftria fru-

€tificare nequeat, perinde ac domus, equus,

tie dimmdn

d

fundus, qui fine humana opera fru&tus nihil

afferunt.

uapropter in pecunia etiam quaii

(,ütem

ufümfructuni conílitui poffe , rraditur l. 1.

i (uge

& 2. fl de ufufr. eav. ver,. quee ufu confum.

t-

uUl

| Sun; ai

vdstfürg

qui lex fundata in praefumtione generali, ac

in ordinarie contingentibus, recte fertur,

Ti Qrvam

viget pro omni cafü, etfi in cafibus quibus-

i

ïzlc. Ti

il

VAE g

dam particularibus ratio illa univerfalis defi-

ciat,

TUTIA

/ü

ZArgum.

Dz Junr.

783

/

BW:

l

Agum. P T]. Non poteft refpublica ita de

bonis fübditorum difponere, nifi aliunde illis

compenfetur. Atqui contrariüm plane acci-

!

dit:: eo quod multi debitores ex frequenti fo-

J

Y

lutione talium penfionum fortunis fuis ever-

(

tanrur; cum tamen caritas exipat, pratis Of«

1 i

XH

nino mutuandum effe indipentibus.

Bl' No

I? (j

]

Affunt.. Statutum illud conditur fübditis non

At

invitis, ceditque immediate in bonum fübdi-

m f

torum, prout etiam in preefcriptione contin-

it. . Profecto longe plus damni in rempubli-

dein.

ind'is

cam redundaret, íi fubditi indigentia preffi

mutuum confequi non poffent.

uod in-

i

Ym

commodum plerumque accideret, fi credito-

ribus nihil ex dato mutuo urtilitatis effet fpe-

, qu

iil ia

randum.

Conftat autem , multos ad incitas

d

redigi, qui ufuras juftis etiam ex titulis ftipu-

latas pendunt; ac magis ob fuam incuriam;

[0y]T

a mup;

luxum , aut prodigalitatem fortunis excidunt.

QO

Denique fi Chriftiana charitas fuadeat,

s ferdhe

proximo cibos, hofpitium , aliaque pietatis

xl i

officia gratis exhiberi, nemo continuo injufti-

DEU

tie damnabitur, qui de eisdem pretium pa-

cifcitur.

Vr

m quil

Q. Quenam fint pene ufurariorum ?

dl i

X Quinque a Jure Ecclefiaftico decernun-

tur ; I. Sunt a&tive inteftabiles, nifi de refti-

jn. )

N

t

tuendis ufüris caverint. II: Sepultura Eccle-

1

«

fiaftica privantur. Utraque hec poena habe-

w

hst

tur c. 2. de U/fir. in 6.

III. Sunt irregulares.

l

C. $. d. 46. qui eft petitus ex Concil. Cartha-

(

IV. Clerici ab officio & be-

gin. IV. c. 67.

m

TM

Oo 4

neil-

9

584

Dr jJunr.

neneficio funt füfpendendi. c.

7.de Ufu.. V,

Suurentio |

Neganda ipfis eft abfolutio & S. Euchariflia,

*

il 3Pu

neque oblátiones ipfo

D

rum ífu

J

jbl

int recipienda,

€. 3. ibid., & c. 2. eod. in 6.

g gt

Secundum jus civile ufurarii fünt infames,

efibdic

l. 20. C. Ex quib. cauf. infam.irrog. quee citatur

ia MOHICS

€. 2. $. Porró. füb fin. IIL. q. 7. — Verum lex

*

nj

ila folum

1

ippellet improbum fenus

exe?äeht'er,;

V

o

$2 ufuras ufuvarum illicite exigentes.

f

lsl

Ordinationes politicae Bavarie 1. 2. tir, r,

j

gt A

a. 1. damnant|ufüras füb pcena amittendie for-

gmtts

t11Ss

Át in Imperio Rom. ex Conftitut. Ca-

sf

roli V. in Comiitiis Auguftan. ; ac poftea in

tif, um

Ordinaát. polit. Francofurti 1577. tit. 17. Ru-

jp a

M

dolghö. !

-Hnp.quars pers don n E

al p

addicta,

gt n Ti

iNon ante autem poenas illas incurrit ufü-

at p

rarius, quam póft fententiam [udicis declara-

m r

toriam criminis. /rgm. c, 19. de Heret. in 6.

sl

Quze quidem rariffime feretur: eo quod jufti

a g

tituli dgfe&gs 1110111 :i"deo facilis fit probgnomg ;

3ris qe t

ob wye

ARTICULUS VI.

De Montibus Bietatis.

1 rv

AXl n n

Ota 1. Mons pietatis eft acer

vu

S

N

yus pecuniæ,;

Ti

aut rerum aliarüm ufu confüumtibilium,

Em

iu

in pauperum opem collócatus, ut iftis füb piz

10 d

;

j

!

E

gnore credatir. Nomen fortitus eft ab in-

AUD us j

exhaufia opum copia. Hinc apud Plautum

UI

]

montes fruimenti: montes auveos; & apud Salu-

ARDU,

füurm, z7heria montesque polliceri , de iis dicitur,

10f

,

Euig

d

n

qui fpes ampliflimas oftentant. — Et Tyseiogy

Ml

Ds Jvns.

585

H J

fl

2S. Laurentio exquirit fweide taonter n"onete

conditos, apud Prudentium in hymnis, Pie-

li

Yj

1atis vocabulum indiderunt ei Pontifices a fine,

qui eft levamen indigentium, qui hac mutua-

u*&

g' f

tione fubducuntur feeneratorum rapacitati.

,

41. Montes pieratis alii fünt puri, quorum

Bu

confervationi tam liberaliter a piis fundatori-

mfmw,:

hus confulrum eft, ut a mutuatariis, preter

lit;

fortem, nihil plane repetatür: alii dicuntur

d

njxti, ubia

fuftentationem montis modicum

(

ii (

quid a mutuatariis, preter fortem, folet exi-

z

NI

Talis fuit erectus Urbe Vetere in ditione

Lj

p

m

ib

tificia, quem Pius II. aano MCCCCIII.

IlI. Jun. in Brevi edito probavit, & Montem

n hfco f

Chrifti appellavit.Exemplum hoc Perufini,

güque in Iraljà imitati, fimiles exítruxere

m

krddn

montes pietatis, qui propterea Zfzliei nuncu-

pantur, Inter conditiones alias, queis mon-

eu. i

ts ifti innituntur , hze préecipue memorantur ;

g

pon nifi depofiris pignoribus, pecaniam dari

j

egenis, quz inontig. miniftri cuftodiunt fuo

periculo, ac vertente anno, ubi muruum fue-

It reprafentatum ,

murtuatariis reftituunt.

Qu

uodíi hi in mora fuerint, vendetur. pignus,.

&t

& forte fübtracta ; quod reliquum eít, red-

yblium,

ditur dominis

ignoris, retento auctario mo-

iib

derato, ad fü

4

"

rA

entatio

n

dar

iem mgmnis, & mm1-

rorum ejus neceffario.

i r

Paulo aliam formam habent montes pieta-

gb

tis Beleici, qui non tam ex piorum fundatio-

i

ne, quam ex pecunia ad cenfum conflata, au-

T

&toritare Alberti Belgarum Principis funt ere&ti

[

Oogj.

ru-

Dz Jonx.

586

Bruxellis anno 1619., & fequenti anno Ant.

p !

[])

verpie, tum vero anno 1622. Gandavi; ita ut

0f

quolibet anno tum ad expenfas, tum ad fol.

Jj M

vendos cenfuum canones rj. I3. Vel 12. in

n

1010,

J

centum a murtuatariis numerantur; quo pre-

j n

tio cenfus tunc in Belgio emi folebant. Ex

Q1j

[) 1

his non pauperes dumtaxat mutuum acci-

J

Osplf

4j

J

piunt, fed aliis quoque pofcentibus fubveni-

tur.

uapropter vontes profani folent dici.

n

J

"m

Al

I1£^ Ob auctarium a mutuatariis penden-

dum rmontesItalicos ufürz crimine incufabant

E:Laimr [

jnmi

Do&ores ex Ordine Predicatorum, & non-

f f

nulli aiii, Nicolaus Barianus Placentinus, fa-

j n

milize Eremitarum S. Auguft. ''heologus an-

s i

no 1494. vulgavit opufculum ,. de Monte Im-

tta Qul

pieiatis, infcriptum. — Argumentum idem tra-

Vr i

€tavit "Thomas de Vio Magifter Generalis

j gpirt

Ord. Predicat., ac poftea Cardinalis Cajeta-

;

IT

nus commentario de Mornte pietatis anno 1498.

st r

edito. Dominicus Sotus ejusdem Ordinis in-

Aer lg

fignis Do&or in volumine de Jure & Juftitia

sls omum

i

anno 1554. abfoluto, l. 6. q. z. a. 6. arbitra-

^üform d

tur, ejufiodi rationem montis neutiquam ab ufu-

Wt CH

va [ordibus elui poffe. Ejusdem fententice fue-

- 3 ronmtam

runt Silvefter, Summ. V. Ufura. 5. & plu-

z

100 vrig

res alii.

3 gt

Econtra Theologi complures alii, ac pr&-

2 IN uv

fertim ex Francifcana Familia, quos Obfer-

f

L

vantesappellant, piorum montium iftorum

Vil

juftitiam ftrenue vindicandam fufcepere. In-

- Tücttin;

ter hos eminuit Bernardinus de Buftis; qui

Mon

.

u fïn'fmr;

anno 1497. in lucem emifit Defezforium

[

;

: ffgir;f [

Dz TJunr.

587

t

G'L*Nï, lt

fir piet(iti:' contra figmenta o

mua emule fai-

(/7/)719

n

?RU

Dico. Montes pietatis mixti tam Italici,

quam Belgici, jufti fünt ac liciri. — Prob, Z. de

mli,u'M

"v

fi

Vil

ftalicis, In Concil. Generali Lateranenfi Seft, X.

anno r515. habita IV. Non, Maji decernitur,

UUR

i

Montes iftos pietatis au&oritate Sedis J4poft. ba-

Genus probatos .. .. ec [peciem mali preefevve, wec

n di

peccandi incentivum praflave , uec ullo patto im-

s puda.

tar

vobavi: tale mutuum laudari $9 probari deleve,

( minime u[uvarium putari.

n

Et vatio fuffragatur : quod enim montes ifti

tit f

recipiunt, auctarium non rátione mutui po-

ts

fcirur, fed ut ferventur indemnes ab iis, quo-

1713

rum gratia conftructi fuerunt; equum autem

mikmt

eft, fentire inc

[e)

-

r G

oymmodum, clui commoda fen-

ti, A. T. 55. i 6,

x C

! Prob, If. de montibus Belgicis.. 'Tales mon-

ao 1

tes probati fuerunt a düobus Archiepifcopis,

(ydins:

& fex Epiftopis Belgii: quibus acceffit con-

d Mf

fenfus omnium fere Theologie & Jurifcon-

( ii

fultorum utriufque Academic Belgii, qui re

ubl

bene examinata, illos ab omni ufura immu-

atie li

nes pronuntiarunt.

Imo, tefte Navarro &

illiutio, varii montes cum iisdem conditio-

nibus Vincentiz a JulioII., Verone, & aliis

,a

s 0

Italie locis erecti, & a SS. Pontificibus funt

*

approbati.

ff T

Quodfi Leo X. in Bulla pronuntiat, licere

p

exigi auctarium a mutuatariis, quo mons in-

ul

l

1

h

3

emnis fervetur ; idem utique in hifce mon-

|

tiþus Belgicis licebir.

O.þjt I'

Dr T[onrE.

$88

Obj. 1, Spiritus S. non affiftit Eccle(ize in, ;d.anäl-L'

fallibiliter, cum tractatur de opinionibus pro, :^

babilibus inter Doctores, & de cafibus, qui ;

j

ex mera Philofophia perpendi debent: (edíp. u*

lum tunc, quando S. Scriptura eít exponen. sj

fl

da, aut fanciende leges neceffarig. ^ Arqui ((

talis cafus eft , qui montes pietatis Italicog 2117

concernit, quos Leo non aliter viderur ap. :

jhsant

J

probaffe , quam ipfius anteceffores, cum hacij7?

nimirum conditione : quafe?us mon vepugnant :5

S5S. Canonibus. Exgo, utramvis harum opinio. :5

num fequaris, in tuto habes confícientiam: 3j

nec enim omnia Concilii Lateranenfis decreta 11175

ufü recepta funt: neque Cajeranus, qui didto ;( gl

Concilio adfuir, juffus eft palinodiam canere;

itmn A

nedum damnatus fuit. ItaSotus.. s N. Affumt.

:sladriexas ,

ug pro declarando jure naturali aut. divino

]

I

j n

producuntur , argumenta effe ; ad quorum

l

decifionem Ecclefias infallibile Spiritus S, ad- «du

jutorium promiffum fuiffe, conftat ex decree siodi:

to Apoftolorum Antiochenis Chriftianis come ii

mendato, A& 15. v. 29. — Talem autem ca- ainai.

fum effe Montes pietatis, judicavit tam Leo X. « ( ( ari

quam Conc. Lateranenfe , a quibus Montes u

pietatis approbantur fimpliciter tamquam /2u- : jrijs

daliles, nevitorios , €g minime ufuvavios , omifla x«

illa claufüla: ut controverfic ,

uee hucufque «

inter Theologos efferbuerat,

d

nem omnino i v i

imponerent Unde Toletus Inftru&. Sacerd. : «j

1.5.c. 38. miratur hanc doctrinam Soti tam- ; us

quam nimis audacem , putatque, qui talia di- Mi à

ceret, effe excommunicatum ipío fa&q, pro-t üty

D& jonr.

$589

i

ftur.

um

l: d in d. Conéil. Lateranenfi Se&. 1. enuntia

" ( wl

«tNeque enim declaratio juris naturalis aur di--

;

[

?tvini a Concilio edirà, pendet ex receptione

"15 fübdirorüm. — Idem autem Concilium nihil in

(om

uemquam fpeciatim ftatuit: füfficiebat; fefc

d v

ofil deciinaé néc Cajetanum, riec alium quéme

Itiilis duam ex religioforum Ordinum prefectis ges

"l; reralibus interfuiffe. Sufpicamur illius pudori

* d2 füiffe parcitám , cujus doctrina tunic de 1non-

!^ni tibus pietatis fuit reprobáta. Etfi vero poftea

À. in fummitila péccátorum Pofonii ànno 1523.

Irn: per Hurigáriam legatus edidit, & Clementi V IT,

t dicavit, c. 1. z. 16. eosdem montes -pietatis

^gitacite, & quafi e obliquo petere videatur;

iumw:mox tamen fübjunpit, expenífas qualitati pi-

Wrgnotis adtiexas., imputandas effe domino

ia i pignoris..

j qui

Ob. 1. Mutuántis éft, ferváre fuam pe-

us cuniam ad mutüaridum deftinátam ;

erpo Íi

irqic refpublica erigir morttes pieatis, penes ipfara

jumelt, horum impenfàs preftare. x« Dfl. /4nt.

nütiPecuniam mütüatitiam fervare, mutuantis eft

Ità

asiper fé & ordinarie C. eX accidente N.

wlinsdittas impenfas prseftare forer penes rempu-

quniiblicám , fi utiliras montiütn itümediate ac pri-

jj n mà vergeret in rempubl. qua talemi: noh itemi

«lf urilitas fpeter fingulos fübditos primo &

m immediare, ut fürit minembrá àb idvicem di-

jiirfinda, & perfond private. — Sic refpublica

59/2 cónftituit quidem ludimagiftros , procurato-

!

j/^ 165, advocatos; aliosque miniftrós ; quos ni«

Q fz:?«"ï

minus alünt privati cive$ ; opera ilortimi

uten-

Dz Jusnr.

599

utentes. Hinc etiam privatus fua auctoritate

i

montem pieratis erigendo cum conditionibus,, (

memoratis, nihil contra Juftitiam peccaret: ;j

quamvis, ob fcandalum preefümtae ufüree, cha. ; ;

ritatem leederet.

av i

Infl. Deponens pignus , cujus affervatio « (

mifore cura eget, tàntumdem auctarii pen. j

dere debet, quantum is; cujus pignus cura ,jrs/

rhajore fervandum eft, Item mutuatarius ob

tardiorem folütionem plüs tenetur ífolvere, jj [iü

Atqui h&c olent ufuram. Ergo:

3. N.. A. ii

Jumt. Ufura foret, fi mutüans perfona privas ; ii

tàforet, qui equalitáàtem geometricam inter ;; n

au&taria à mütuatariis pendenda fervare facile | zi i

offet. At vero cum refpublica tutuum pre- «qonri

bet; in tàntà pignorüm varietate impoflibile .j

eít fervari equalitatem. quoád expenfarum g j

ecititnationeri.

juidquid ergo proportionis ;;

&t

deeft, füppletur a tepublica; confentientibus ;;

i

(

fingulis. 1rà hofpitim communi menfa ac«i«« y

cümbentium fin

£uli eequale pretium cauponi .«« t

numerant

P)

, quafvis alii plus$ ; alii minus € n

convivio abfumferint Ob dilatam folutio- ; "

nem precife nihil a mutuatàário exigitur; fed..i ;

quia longiore tempore fíolutionis protra&eg ic

amplius in miniflrrorum ftipendiaoportet ero- ..«

Tü

gari.

j qewir

OLj. 11I. Paulatim minus accipitur pro at .

Itüs, n

€tario; erpgo mons lucratur ex mutuo.

) (eu

)

Difl. Conf. Lucratur in commodum adroini-

l

J

ftratorum montis N. in gratiam murtuatario- ;

Lc'

rum fübfequentium C. Hoc montis incre-, "

inento

Dz Junr.

591

us,r 1

ii

mento fit, ut auctaria mutuatariorum rminuan-

Af

Adk

tur. Quod jufte fit auGtoritate Principis, qui

pro füprema fua poteftate difponendi de bo-

n

u

Üb

nis privatorum ad communem utilitatem,

Qu

J d

[2

gravat egentes prafentes, ad levamen futu-

rorum.

Quemadmodum praefentes fübdiri

'

ülry

adftringuntur pro füis etiam fuccefforibus ad

I5pig

exftruendum pontem communirati utilem.

TU

AU* (f

Oneres. 1n quo fundentur cenfus; ad quos

4

obligatur rnons Belgicus? quis cenfüum ven-

Rnt pgiva.-

ül

Yf

q

ditor; & pecunise ad cenfum áccepte domi-

nus? & Cum ceníus ifti partim fint perfona-

NT

BW

les, partim reales; fuündantur L inà perfona

m

fidia communitátis indigentium; in cujus do-

du

miniüm pecunic ad cenfüm accepte, ceteras

[ al

i

Sicut reditus

que montis bona tranfeunt.

|popo.

'alendis pauperibus fcholáíticis refidui trans-

O n

eunt in dorninium coiimunitatis horüm fcho-

j at

lafticorum. Il. Super jure, quod habet com-

iiün

munitas exigendi a fingulis mutuatariis, quo-

dU i

t

rum gratia reditibus gravatur, tantum fupra

fortem, quántum opus eft ad fe indemnem

xrgnmr; &

fervandam.

Ira füper jure exigendi vectiga-

j PIO[M& J

lia a futuris civibus, accipitur pecunia ad cen-

DPOIIE[ W

füm pro exítruenda civitate. 1III. Super bo-

nis, que vel in fe, vel in eequivalenti, fcil.in

i p

pignoribus; perpetuo remanent in dominio

quUE

montis, feu potius communitatis egentium.

un &

Vide Zypeum Jur. Ponti£. nov. l . tit. de

j mw;'«

Ufür. n. 11., Leffium, aliosque Delga$ Do-

res.

jv

ARTI-

|

522

Dz juh&.

:gd! Aä-

ARTICULUS Vii.

l:'.;ib ul

Deé Coutratlà Emtionis, Penditionis,

g o

'

Otà. Quondam emtionis tiotniie omtii$

jl

g emnons

" d

Y alienatio comprehendebatür, üt referrü

f

l.29. $. : ff De flatü liberis.

Nunc vero em:

jj if

xurc m

tio, venditio eft contractus conferifü iutug

initus de merce pro certo pretio alteti danda;

A d

Pr. Inft. de Emtione Fendit. & l 1. f£. decon-

U

ivab. éimtione. Mercis rniomine hic accipiuntur

g

«J*]

I

"

w N

eriam res incorporales, ut nominá, fervitus

tes; jüra &c., & quidquid pretio poteft aefti-

iqe

inari; nequé per leges àb hutmano comrer-

àmys

af

cio eximitur: l; 34. $. 1. ff t. c., Prefiniü in u-

D T Qu

snevata pecuria Confifleve debef. luft. $. 3. h. nit;

Hinc fi pecunia appeüdatür ; aüt pecunie loco

5 m

àa (1j

tes alia ex primd eohventiotie detur, aut fa-

&um aliquod préftetur, non erit contractus

* ii de

i&l etmfi

émtionis, venditionis ; [fed perrüutationis;

étiamfi emtionis vocábulo üfi fuiffent contra-

tuni u

J t

hentes: l. 6; fE. de prefcript. verb. , l. 6. $: 1. ff

de G. Emt.

Nlhrerme

Emtio; Venditio dicitur pärfääa ; quám- Tif

priiumi de re pro certo pretio commutandá ï*äflf"':*gfff?f/»

j

Convenerit; licet hecdum merx tràditá ; nec

pecunia nunmietata; ac fie arrha quidém datá

lijn t

j dn d

fuerit. InfL pr. eod. tir; — Confümthata autemi

erit venditio traditione mercis, vel nutnera-

Vr

^j nf

tione pécünie; Horut defe&tu actio ad pra-

ftándum id; de quo conventum, noh erit ef-

UOdü gm

Cix:Óeo quod agenti obftet exceptio implee

lrl n

V p

menti non fecuti abipfius patte. 1. Juliagus -i ä

Dzr Junr.

. $93

V

$. 8. f£. de AE Emr.

Quodfi partibus pla-

cuerit, non aliter, quam i

p

n fcriptis contrahere

emtio venditio non ante

valebit, quam inftru-

31

i

menta emtionis fuerint

AW

confcripta & a con-

trahentibus: fübfcri

pta. l Contra&us -C. de

Nu

Fide iuflvum.

Citra hanc conditionem ftri.

D i

prura melioris tantum

probàtionis caufa facta

deti d)

videtur. l. 4. ff ibid.

LE du

Supra cap.7. a.2. & fgq. plura difputa-

pOm

Vi

mus, queis contra&tus emtionis venditio-

i n

nis illuftratur. Nunc

qua de confenfü par-

J

tis utriusque,

de merce & de pretio adhuc

IU QR

ad noftrum fpe

&ant inftirutum, füccincte ex-

pediemus.

Prttjmiw

Lsl

Dico L Qui contra&u emtionis vendi-

tio

nis, jam perfecto, ine

jus confirmationem

p lcv;

tit, du

arrham ( Hafrpfenning,

Pfand/chilling) dedit,

t at

aut recepit; ab eo,

invito altero recedere non

poteft , etiamfi

HUR

datam arrham amittere , aut

(rar n

no.

accepram in duplo reftituere fit paratus. Hau-

A

tr. IO. c. r. controv. 8. Carpzov. &c,

Sequit

ur ex regula generali l. $. C. de Q.c7 ,4.

Aenun

;

/, Quf

jave femel con[Ltutze obligationi , adverfa-

Tf

T0 107

cotijentiente, nemo

:3. & 5. C. de Refcind

fotefl. Et fpeciatim

dii,

. Vendit.

m

Ài

ipfum coufirmant Palaus & alii adverfa-

ri, d

um

W Ed

icunt, perfecto contra&tu fine

d n

arrha, vendit

ori peenitere non licereinvito al-

b d

tero, etiamfi duplex vellet dare pretium.

mones

uodfi contra&ui -primum perficiendo

addit

t

4 füerit arrha, peenitenti: locus erit,

"l

quam ideo, Aeukauf , Germanice nuncupa-

[

Pp

inus,

H

594

Dz Junx.

jj (

mus. ]ta quidem, ut emtor peenitens per.

n

it: venditor vero duplum refti.

JI) COUU"

dat quod ded

tuere cómpellatur. l. 17. C. de. Fide Infhrum,

ii l

4 vt

c? luf. pr. h. t. Ubi licet adhibeatur ver.

bum, celebrare : imperfectum tamen contra-

a ml

.

u

étum arrha fighari conftat ex verbis paulo

?f

r

ante pofitis: JDomec emim aliquid deefl ex bis

jm. 9

IU

&c. & in legecit. dicitur : Facienda emtione,

ANon procedente contvacfu. Pollicitus efl. . Emere

[^

at

. d

pa&tus. eff.

JDico

IL Contra&ui emtionis venditio-

r

ar &CI:

nis poteft adjici pa&tum /egis commilJorie qua

gli h n

s f v

merx, pretio intra certum termpus non re-

prafentato , tamquam inemta cadat in com-

«gilcont

i Mn

miffum, atque ad venditorem, pro hujus ar-

"

Dbitrio revertatur.

Adhibendz autem condi-

Ti

i

i

tiots i d

tiones fqq. I. Ut adjiciatur in continenri (nifi

contraria confüetudo obftet) eisque verbis,

0E (RMRUE |

adtbis od

quze refolutionem contra&tus exprimant ipfo

jure, v. g. res iemta effo , liceat fundum vindi-

1. yobdts

ts conün

cave, Nam fi venditor diceret: fuzdus refli-

zuatur , aliisque uteretur verbis, que refolu-

!

& Itf

tionem contractus non ipfo jure, fed inrerve-

udin jj f

niente facto hominis fignificant, venditio non

£tl

jure ipfo, fed previa acti

one venditi, & in-

i

terventu judicis refolveretur. l. 3. C. de Pe-

uliretog

Gis intev emtoy.

Vitünts (

II. Ut emtor culpabiliter non folverit pre-

"üor lo

tium: & venditor poft moram ftatim declaret;

tl dition T

velle fe rem inemtam. Quodíi pretium pe-

L

tat, hoc ipfo cenfebitur a 1. comifforia reces-

fiffe. l. 2. & fqq. f& de leg. commiffor. .

Ri

(4

Drz JGRE.

u

l;

$95

M

Dico IIl Cum confenfu emtoris poteft

venditor contractui apponere conditionem

j

addi&ionmis im diem , h. e. ut liceat venditori,

[

rem venditam revocare, & alii intra certum

diem meliorem conditionem offerenti addi-

Vi

cere. lta habetur toto tit. ff Je- 224j j

T

?Lü'/il'illlää;:

dieim.. Opus autem eft I. ut pa&um iftud ini-

tio contractus, & verbis directis exprimatur.

[2

II. Ut emtor riovus fincere offerat conditio-

nem meliorem, aut majus pretium : idque

d.

venditor reipfà acceptet. l. 9. & r4. ff. eod.

jriqu

Quodíi tamen primus emtor conditionem

OAT

d

eamdem fubire velit, is merito aliis praefer«

tur: quia fic non videtur oblata melior condi-

mlj

tio. .6. $. fin. l.. & 8. f£ eod.

t o

Hoc tamen inter patium l. commifforias &

Vil

addictionis in diem intereft, quod in hoc

1 vt

emror teneatur quidem reftituere rem cum

nin j

fru&tibus formaliter extantibus, l, 6. & 16. ff.

n

tod. probabilius autem non teneatur reftituere

f !j

fructus confümtos, . virtualiter adhue exran.

n r

te$, licet ipfe factus fit inde ditior.

Nam fe-

li

cundum l.r. ff eod. emptor non folum po-

Vitionot

teft ufücapere, fed fructus etiam & acceffio-

j &

nes /ucrari.

Econtra emtor cum paéto 1

WU

commifforiz terretur r'eftituere non modo fru-

us extantes, fi vendirio refolvatur, quam

j

confuümtos bona fide quamvis inde non factus

i

i

uerit ditior, ur probabilius tenent Haunol-

l

v

4

dus & non pauci alii.

Talis enim emtor,

ll

i

preterquam quod fru&tus numquam abfolute

"

irrevocaþilirer fuos fecerit, fed tantum fuüb

L

cor-

Pp a

Dzs Junr.

$96

P

conditione , fi pretium numeraverit: fimu]

M

at «

eft in mora culpabili, neque ullam pro fe le-

em

em habet. l. 6. C. de Pa&. int. emt.. Huc

j Uïd

'Epmï

jb

accedit Aerra&us gentilitius, quo jure proxi-

mus venditoris confanguineus intra certum

;ï)

u (jb

g at d

tempus refcindere & ad íe revocare poteft

venditionem rei immobilis; a majoribus com-

anuinr 1

inunibus hereditaria fucceffione provenientis

lfURFBL'J? P

oblato eodem pretio.

Contractus ifte lauda-

" M" Aff

t

tur Lev. 25. v. 29. Ruth. 4. & c. Conflitu-

zus. de In integv.. ve[Hit. & omnium fere gen-

p

st

tium confenfu. Idem jus retraCtus in multis

i V

provinciis exercetur a dominis directis quoad

feuda & emphyteufes: & ab aliis qui domum

im dl W

3 pro o

i

eamdem indivifim poffident, fi unus illorum

«oyd cont

füam portionem vendiderit.

Dico IF. Idem venditor honefte etiam

du

contraétui poteft adjungere pa&um de vetro-

l. Ui

qebxt f

vendeudo (Germ. Jiderkauf) h.'e. ut liceat

fibi rem venditam, pretio oblato, vel quan-

i

fs

documque , vel intra certum tempus redi-

mere. l 3. C. de Pa&. iutev emt. eg vend.

Qutmod emt

Vrf

Oportet autem I. rem redimi eo pretio; quo

tempore retrovenditionis fuerit Juftum: nifi

t t

contrahentes convenerint, eodem pretio re-

titiyfo

:OU Nfty

dimi mercem, quo vendita: fuerat. lL. In

D

m

venditione prima minuendum eft vel augen-

"l

[:

j

M

|

dum pretium, pro ratione oneris vel com-

t

; modi, quod alteri ex pa&to retrovendendi ac-

tl

creícit.

At t

Ita.cum venditor fuo commodo po-

teft quidem rem venditam, fi velit, redt-

Vg

erit

inere; non autem tenetur, minue;ndum

At

Pl' C«

Dz Jonr.

397

RT

Emi

li

retium in gratiam emtoris, qui tali contra-

xu«:']

i

étu gravatur: econtra quando emtor non te-

.lr,WH,

netur quidem mercem emtam retrovendere,

Q

j

fed pro libitu poteft, augeri pretium opor-

d

tet, ad füblevandum venditorem, qui onus

"

X

cum emtoris commodo fübit.

Quo modo

73j0f DA

fervabitur inter contrahentes zqualitas, &

Jrovais

ufürae palliatee crimen declinatur. l.2. cit. &

s f ts

l. 79. fE. de Coutrab. emt. & c. 10. de Fide

Ü szg?l)n;

"

Jafirum.

ia L

Quamquam autem pacto retrovenditionis

s

contractum locationis adjungi poffe, nonnul-

m

W

ul

lis videatur: v. g. Si Titius emerit domum

squme

Caji cum. tali pacto , eidemque locet pretio

n g

jufto pro ratione fru&tuum : merito ramen

ejusmodi contractus, tamquam de ufüra fu-

hn ez

fpecti rejiciuntur c. g. de Emt. vend. & c. 4.

m d t

de. Pigmev. . 'Übi creditor potius quam emtor

TE

lucrabatur fructus ex re pignori data, ac tan-

» ige

tum in fpeciem vendita.

fempus f

l

Caterum ex pacto retrovendendi iftud

g p u

commodi emtor nanciftitur, quod nullos

Ul'f(iþ; QVW

plane fructus interea perceptos teneatur refti-

fum0

tuere facta retrovenditione: res enim fructi-

[7

preüo !

ficat domino füo, emtor autem primus toto

; d

illo tempore retrovenditionem . precedente

lum

erat vere & abfolute dominus. Econtra quan-

do fit refolutio venditionis prioris per pacta

vb

vende;äï'

l. commifforiz, aut addictionis in diem, prae-

umitur emtor non habuiffe dominium abfo-

i

[

utum & irrevocabile: . unde emtio aliquo

í

. d

modo retrotrahitur ad tempus intermedium,

[

P3

; qaut

l

|

$598

Dr Junr.

" ]eöllt'km

autad prius, quo venditio prima celebrata fuir.

Hatlenus de confenfu contrahentium.

uem

nullum effe, fi venditor vitium fübftantiale

1 lïädll OPOï

mercis celaverit emtorem, fufe explicavimus

t j

gt

füpra c. 8. a. 3. p. 467. & fqq. quomodo er-

vor & dolus contra&tum vitient ?

qorhi]

d

Jico P. Quoad mercem tria potiffi-

mum fpectantur in contractu emtionis vendi-

J at

tionis; £raditio, eviclio, periculum. . Ven-

jie, d

ditor mercem pactam tenetur tradere emtori,

m

$. r. Inft. h. t l 11. $. 2. ff de Z4ion, emt,

jegos AV

Et quidem cum fructibus tam . pendentibus,

j rdis,

jem fparo Y

quam perceptis poft contractum , omnibus-

que acceffionibus ac pertinentiis; nifi aliter

jl ob

conventum fuerit, 1,13. C. de AAl emt. 1.13.

gopitn

ff. eod, Quia accefforia fequuntur fuum prin-

qne,inji

cipale, fine quibus res non eft integra.. No-

g, vt

mine autem perzizentiarum venit, quod ad rei

4 rett n

venditee ufüm perpetuo defltinatum eft vel

i um

quod habetur pro parte, quod terree vel cor-

7 odf

pori vendito eft infixum. Sic ad «des perti-

dememonl

nent puteus, canales, fere, claves, tabule

f

&c.

Feudorum fervitutes , jurisdictio ; &

Dunmo]

alia jura cohzrentia venandi, pifcandi &c.

vaefe al

uodfi 1. z. f£. eod. Statuitur: Si ves vendita

titdior

son tvadatur , i id. quod intevefl ; agitur : non

ttm al

continuo inferes, venditorem -obligari tan-

trtm df

tum alternative, vel ad rem tradendam, vel

d

ad preftandum intereffe. Hec enim & fimi-

Atf T

les leges agunt folum de cafü, quo res emta

a

non amplius tradi ob moram venditoris po-

at

l,

teít: quod aut intérierit aut evicta fit a d0- ij ;

1nino

Dz Jvnr.

$99

Mi

n

mino legitimo ; aut fecundo emtori tradira.

(

Nam etíi rem duobus venditam emtori pri-

u

mo tradi oporteat, ex R. T. g4. Qui prior

li D

L

eft fempore , potior eff jure ; li tamen. pofteriori

V t

fuerit emtori tradita, hujus erit, fic tamen ut

] [j )

prior habeat jusad rem, eique competat actio

i

lu

adverfüs venditorem.

TUnng v

IL, Evi&io eft rei fuze aut fibi realiter de-

u ha

bite, ab altero poffeffe , per judicis fenten-

Af &mf0n

tiam legitima recuperatio. Effectus eft vin-

A ,

dicationis aut. condictionis, quarum. illa eft

gtl

a&tio realis, haec perfonalis, qua intentantur,

, t

ad rem fuam vel fibi debitam repetendam, ab

; d ds

alio five culpabiliter, five inculpabiliter quovis

a. t

ritulo poffeffam. Quodfi res emta, vel tota vel

Ti

ex parte , in judicio absque culpa emtoris evin-

catur, venditor emtori tenebitur de evictione,

u

T

i.e preter mercis precium, debet ipfi prae-

m &

flare totum intereffe darni emergentis ac lu-

m m

cri ceffantis, atque expenías omnes, quas

idem emtor in rem emram & litem fecit. l. 60o.

j ls

jys,

ff. de Evitlione. l. 43. fE. de A4&liomib. emti. &gc.

Dumrmodo emtor ignoraverit, rem a fe

1 UJI &Cl

emtam effe alienam , & debite prius laudave-

inydl

rit venditorem. Alioquin venditor ad evi-

piht : Y

&ionem preeftandam non tenebitur, fi emtor

)

p

1

fciens rem alienam effe, de evictione fibi fpe-

g,

cialiter non caverit, aut venditorem prius non

J

laudavevit , h. e. poft motam litem in tem-

ia

pore non eum monuerit, ut liti affiftat, & rem

qu

Wi

füam defendat! 1. 29. ff. 1.8. & g. C. de Evi-

Giog. & c. fin. de Emt. Fud.. ^

"u

L

Pp4

III. Penes

600

Dz Junzr.

IIL Penes emtorem efít regulariter pe

L

t

,

riculum rei in ípecie perfe&e & ab(olnte

r

vendite , licet necdum tradita.

Ita com.

jl !

muniter afferitur ex $. 3. Inft. h. t. 1.7.8. 1&.

j uanü[ä[e

fE. l1. & (qq. C. de Periculo &$ comm.vei vegd,

U

Jtatio efl. Venditor, tamquam debitor fpe.

y ganm

f

ciei, cafüali hujus interitu liberatur. 1.55. de

m n

V. O. Econtra fi. res tamquam genus venditz

valitna d

/

fuiffet, v. g. unus aliquis equus, aut ovis ex

1j

J

7 [';];E!]F(E

grege, nullum fpeciatim determinando, nihil

Mil

10

I

damni ferret emtor, etiamfi plures fingulares

o

perirent: quia genus numquam perit. 1. 14.

p

$.1. fE. & l. 5. C. eod, Item fi alternativa fit

r

venditio, & una ex rebus venditis perierit.

AU.

1.34. $..6. ff de Contrab. emt.

j

4

m n

hv

Q Y. (

Jüatio altera eff.. Emtor fibi imputare de-

bet, cur pretium non ftatim obtulerit & rem

dim, «

al u

venditam petierit: cuique enim füa mora no-

cere debet, non alteri. 1. 155. de R. J.

D 1 ]

A n

Zertia vatio.

Perfe&ta emtione, omne

g. 1. D

]

comrmodur pertinet ad emtorem; ut nupet

—

4 d

ll ]

,

oftendimus & traditur 6.5. Inft. h. t. & 1. 7.

]

A f

AUA

/

TE de Peric. Q9 commod. vei vend.

Igitur &

dnt [ f

periculum ad eumde

m pertinebit. argm. l. 1o.

à

1 tnditr

de R. g.

EHEONIR

AVec vefert, quod l. c. Inft. venditor ante

haE

traditionem adhuc rei dominus dicatur: &

718 dU tf

res qu&libet füo domino pereat. l. 9. C. &

iln

"

.

2gnor. a&ione.

Nam tale dominium non

li

Itbf

eft perfectum: eo quod res per contractum

Dj

jam fit affeta, ac venditor tanquam fpeciei

€Dl-

"

Dg Junr.

6or

l It

At v

j

debitor, ejusdem interitu liberetur,

;

d. 1.255.

ld1

^ Qu

de F. O.

i hJ]m.

Ll

L

Dixi ] Rei perfede vendite. Hinc rei

!

füb quantitate vendiree periculum manet pe-

IH

I

nes venditorem. l3. infin. & 1. 3. f£. de Pe-

imy lyi

vic. € com. vei vend. Nam quando res fub

numero menfíüra vel pondere venditur, ante

M

traditionem , quae adnumeratione, admendiü-

ld fj

ratione vel appenfione fit; nondum eft per-

U

fe&te vendita, eo quod non fàtis conftet, quid,

ipy

quale, quantumque venditum fit.

L34; & s.

124 -«v d AE

Juxta quam vendi-

lt

At

tenetur.

tor de culpa leviflima, imo de cafü quoque

1

Eadem ratio eft, cum res venditur (üb

lum

conditione : v. g. ut vinum prius detur ad

J

guftandum , equus ad probandum , & ante

Ti

conditionem impletam periret ex toto.

Jj

Dixi IL Hegulaviter : nam quandoque

periculum íeu cafus fortuitus ad venditorem

fine, 0t

fpeclat.

my ff

1. fiita fpecialiter conventum fuerir.'

$.3. .Inft J. z. & l. 1. pr. f£. de. Peric. e9

4b

com. vYei vend.

2. Si mora venditoris inter-

| [,oifurä

cefferit. l. 17. f£. 1. 4. & £: C. eod. Quo in

M

cafü tenebitur ad damna, que dolo, culpa

lata; aut levi intulít emtori, refarcienda. Aro.

vt Z

l.5. $. 2. fE. Commodati.

3. Si res dolo ven-

Qu

itoris, aut etiam ex culpa levi interierit. $.

" L 9'Cl

cir. Inft. 1. 35. 6.4. 1.66. pr. f£ de Contrab.

ninus J

0OR — Huc pertinet, fi res vendita, ante tradi-

t u

tionem»publicetur, aut fifco addicatur. 1. 33.

* Locáti, talis enim actus fapponit culpam,

p5

v. g.

|

l

602

Dz Junz.

l

j

1q tttUt C

v. g. debitum, aut deli£&tum: culpam autem :

]

151

r q

ei magis nocere oportet, qui eam commifit,

quam alii. 4. Sires pereat ex vitio quodam

Ne( K €T[L |

«

n M.

þ.

precedente, quod emtorem latuerat. l. 1. &

ult. C. de Peric. eg comm.

Quare fi equus

j t n

intra triduum moriatur, in dubio periculum

g inum

ad venditorem dicitur pertinere; quia preefü-

avl

ymnt / Mm

márur mortuus ex vitio jam antea contracto,

Eodem modo periculum praftabit venditor,

ydir i m

ggetmt

fi emtori períuafit, rem diutius duraturam,

aut in eadem bonitate permanfuram, 1. 15. ff,

«j t

Eod.

m j

As nimis ott

Dico PT. Pretium debet effe juftum , h.

(v efim.

e. rei vendite equale. l 2. C. de Aefcind,

v eddat

verd. Juftum pretium aliud eft Jegitzmum,

uod a maoiftratu ftatuitur; & confiftit in in-

sf qui

i pus dia

diviübili: aliud zarurale f. vulgare, quod,

2 & d

fpeétatis variis circumftantiis, communi peri-

x as

torum aftimatione conftat? Hoc vel eftzmum,

(s

infra quod res eftimari non folet: vel fum-

st

zum, fuüpra quod merx non cenfetur: vd

vttüs emore

uediwn, quod inter hec ambo intercedit.

mf

Sumiturexc r. de Emt. & ex f£. 1. 33.. 4d

r

um i |

l. Aqui. & l 63. d L. Falcid. ibi: Pretia

lu d .

verum non ex affetu, nec. utilitate fingulorum,

^Uf ntng

d communiter funguntur,

2 d

Qp

Igirur proloquium illud Do&torum: Tunti

ves efh, quanti veudi potefl , accipi fobrie opor-

hf

tet, quanti nimirum vendi poteft intra termi-

QUE nj

nos jufti pretii,. Equidem l. 21. C. Mandati.

f»lf,v numqæm

e

'ïlOHS ; r

dicitgl' [ue quisque vei þzoderator atque arbitellü

|

Dr Junr.

603

K

j

fed ea tantum conditione, ut retinere eam

potlit aut vendere.

Nec refert, quod l. 16. 6.4. de Minorib.

j

& l12. $.3. fE. Locati. fertur , z pretio em-

tionis €g venuditionis matuvaliter licere comtraben-

1]

tibas imvicem [e circum[cvilere €9. circumvenire.

? (iüy

Nam vel hifce folertia folum ceconomica intra

* Qd

terminos jufti pretii defipnatur : aut ajunt;

Y vendi

paturaliter, feu moribus gentium, pro con-

WT

ditione commerciorum , Jere, i. e. permitti

gf

contrahentibus, fe mutuo circumvenire, quin

ea propter juris remedium proditum fit: ut

ne lites nimis coacerventur,

um

I

uam etiam ob rationem tam in civili,

[ hrimt

quam 'ecclefiaftico foro cuilibet permittitur,

rem fuam quolibet pretio vendere vel emere,

Oi

modo pars altera non ledatur ultra dimi-

lm y

dium, & dolus abfit. l. 13. $.4. & s. de 248.

u

vf

Emt, &1. 43. $. &in. f£. p £.

W

L

l

Quodíi tamen ultra dimidium jufli pretii

eefus fuerit venditor, conceditur ei actio ad-

if

Wi

verfüs emtorem , ut vel reíciffo contractu,

rem reftituat recepto pretio fuo, vel jufti pre-

jj Ál

j frtt

tii defe&um (üppleat. l, 2. C. de Aefcznd. vend.

€.3. de Emt. venud.

ldem beneficium ex

ag

paritate rationis extenditur ad emtorem fic

lefüm. Ut decidit. Camera Imperial. apud

m T

Minzinger,

Qoret

In confcientice foro aliter pronuntiandum.

t

Nam ut cqualitas inter rem & pretium fer-

Vetur, numquam licet pluris vendere , aut

7-

!j -':lsï.'j

minoris emere, quam res valeat; etiam citra di-

"

midium

604

Dz Jusr.

midium jufti pretii,. Quapropter is, qui bona

NU

fide etiam alterum leíit, errore cogniro,

g

tenetur ad reftiruendum. ta S. T'homas cum

g

cateris "T heologis contza J. Gerfonem ftatuit,

(j 1] t

jC ad venditionem füpra dimidium re.

ifiropa

jdis i

quirunt, ut fit exceffus plus quam duplum

jufti pretii.. Verum T'heologis aequo amplior

qrape 11]

ia

menfura hec videtur; ajuntque, rem pluris

vendi fupra dimidium juíli pretii cum pe-

vl at

^g & N

cunia paéta fuperat dimidium jufti pretii: ac

viciffim minoris emi infra dimidium, cum va-

ais

- int uf

lor mercis pecuniam ab emtore datam excedit

plus quam dimidio jufli pretii.

Ut dum res

z5 leeti

valens decem, emitur quatuor, aut venditur

gt ]l

nummis /fedecim.

dstere pi

Obj. I. comt. x. concl —— Qui contra&ui

a api

arrham addunt, tacite cenfentur innuere, quod

m n

cuivis liceat recedere, modo emtor datam

hm Qu

arrham perdere, venditor acceptam retli-

sl o

tuere duplo velit.

Erpo infirmatur contra-

àm a

&us, non ob arrham quidem, fed ratione ta-

& m Q

citi con(enfus.

Nam quiin re aliqua nomi-

a ( n

natim fibi cavet, aliis beneficiis & remediis

ptt df d

renuntiare videtur.

R. N. Znt.. Juxta ].28.

Aeaind

fl de 7d&lion emt.. Conventio prior firmatur

al

per poíteriorem cautionem vel penam adje-

zil d

&am, ergo etiam per arrham. Quee pro con-

::äbus Ágise

firmatione fübnectuntur , locum tantum ha-

EU p

bent,'ubi in conventionibus alicui profpicitur

db

fine cautione privata, non vero quoad alias,

By m

in quibus cautio confirmat contra&tum. INam

"r

d. 1. 28.'

Venditor, fi pona ftipulatus eib

RA

agere

|

j

Dz TJunx.

605

T

h

agere ex vendito poteít, & fimul ex ftipulatu,

:

V?JF;

fi actione ex emto poenam nondum eít con-

d n

Wn

fecutus.

lL

Ti

Qhi. 11. cont: 6. concl. Non reprehendu&-

j

tur Europei, quod /Ethiopibus & Indis acus

( iup'.L-

cultellos, vitra colorata aliaque crepundia ven-

AU

dant aut permutent pro multo auro, gemmis,

; I6 p]w.

aliisque mercibus pretiofis. Ergo juftitia pre-

'11; amp.

tii pendet ex voluntate hominum particula-

TDrt], 4

rum. E. /V. Coyf. Aurum, gemmza & unio-

TU Vi

nes a barbaris illis parvi fiunt, quod nulli fere

hml

ipfis fint ufüi ? Econtra aciculas, . cultellos,

(anss

fecures, lebetes &c. id genus maximi efti-

Qw

mant gentes ille propter ufüm, & raritatem

in illis terre partibus.

I o

Quo ex capite Sotus & Toletus afferunt,

Ts

contra Cajetanum, & Leffium, quantivis vendi

muor Qd

poffe res, quz ob fuam raritatem & eximiam

gun &

excellentiam non habent pretium, nec ullum

tEUr CODL

étiam peritorum judicio determinari poteft:

dnore

ceu gemmz quadam, picture infignis ele-

u

gantie & flatus antique, que a preeftantia

j m

operis, aut artificis fama celebrantur; aves,

i Laf

aliaque animalia ex India aliisque terris remo-

r

tiffimis advecta; ad que coémenda nemo ne-

mm dj

ceffitate ulla adigitur. In his & fimilibus con-

j

tractibus fiquis emax aut nimium cupidus, ac

n

confcius pretii jufti, oblata majore fumma

o

pecunize aut permutatione rei multo praeítan-

qu d

tioris, mercem non neceflariam a venditore

i

partim invito extorquerer, is merito cenfere-

]

tur exceffum donare.

Ex dictis hactenus.

:

j:a

."W

Colli-

606

Dz [unr.

" fl

Coliges L. Nemiüni licere exigere pre.

$Ts

lt

tium legitimum , fi hoc fit majus vulpari:

ETU

quia lex ordinarie pretium ftatuit in pratiam

m o

emtorum, i.e. ut ne venditores plus &equo

p

exigant, non vero ne minus àccipiant. Econ.

ss Dd

tra quando in venditorum gratiam taxatur ánT13)

pretium, ut fit in cenfibus, qui non nifi ne- adælw-?ï,g

Jf Blu

at

L

ceffitate urgente venduntur, licebit venditori :

i

i

]

exigere legitimum majus; nec emtori licebit :

ïlz

MT

UEEH:!G[

paciíci vulgare minus.

II. Ob caufas plures licere rem vendere

ag Wi

j m

pretio majori, aut minori emere, quam alio-

qui valeret. Sic mercatores tale lucrum jufte

g g

1

j m

exigunt ex officio conquirendi, íervandi ac

diftrahendi merces. Alii item propter da-

Ts

mnum ex venditione emergens, aut lucrum

stüm, d

ceffans. Alii demurn ob mercium penuriam x hi

& emtorum copiam.

i ]oïeph, (t

Viciífim minoris emitur ob emtoris damna, iirj

damni pericula, aliave incommoda.

Item o v*

quando a.non mercatoribus obtrufze ultro um

merces emuntur. Mercium quoque copis !

&t ts

emtorum paucitas, vendentium feflinatio sicini

retium vilius reddir: uti in fpoliis militum, sgrpít

[

)

enique cum idem fimul ab eodem magnam ii

(udi vt

mercium copiam emit. lta ex S. Thoma

aliisque Leffius 1.2. c.21. dub. 4.

'tfr d

IlI. Si intra terminos pretii jufti f& ambo

hia

tontineant poterit venditor pluris rem vendere

iaf

ob dilatam folutionem, & ob eamdem anticipa-

: N

tam emtor minorisemere: quia uterque jure

NT 8 g

füo utitur. Extra juftum pretium vero perfelo- :j

quendo;

Dz Junz.

6o7

i

j

:'u

n pr

quendo, citra ufüre crimen neutri hoc lice.

1

bi. Ita S. Thom. Mol. Leffius aliique.

IV. Is cui, privata notitia conftat, mer-

M

M

cis pretium paulo poft minuendum effe, fuas

merces pretio currente poteft divendere. . Ita

Itl

'

[

r

Itl

Mu

paífim T'T. & JCti cum S. Thoma d»77..4.

3. ad 4. contra Conradum & nonnullos, qui-

JIt T

bus videbatur id caritati adverfàri,

Aatio eff.

TO o

Quia talis utitur jure füo, ranti merces füas

vendendo, quanti tunc fecundum communem

T Vr

eftimationem valent. Cui quidem zftima.

um d.

tioni communi nec privata vendentis noritia,

lu

nec ceeterorum ignorantia detrahit quidquam

, al

autaddit. Idem eft judicium de emtore, qui

frogtc

rem acquirit pretio currente, quod fcit effe

j dit lt

augendum; aut aprum emit in quo fcit latere

I p

thefaurum. Exemplum talis emtionis pra-

ofeph, Gen. 41.

Yongtr

buitg/

&c Tefer?,| quod gemmarius ab imperitis

Wi

gemmas pro vitro injufte emat vili pretio,

imie

Nam gemmmze fua preftantia eft conjunéta, non

Ae d

vero thefaurus fundo.

Gemma eft vendito-

- fefnt

ris thefaurus non eft ejus qui agrum poffider.

hi

Hinc ager poffidetur ex emto, thefaurus ex zz-

Toun

véifo; neque enim eft agri pars.

T

uodíi vitium vendende rei apériendum

eit emtori, intelliei hoc oportet de vitio pree-

fenfe atque intrinfeco: at vero res, cujus pre-

Md

tium paulo poft minuendum eft, tali vitio ca-

a

ret. thapropter emtor ita errans; decipitür

o

P

Il

[2

if

quidem ex accidente & quoad circumítan-

tiam temporis, minime autem quoad fübftan-

T

W !

P

tiam.

.

608

Dz Junr.

tiam. Ex quo principio non licet creditori

gatet

füum debitum pretio ordinario vendere , $ ! j

debitorem brevi non folvendo fututum effe ;2

novit: ineft enim huic debito vitium, qug «l

illius valor in prafente minuitur.

10j mim[

|

Studiofe autem diximus : Privata gorizia. :

Nam Senatores, concepte legis confcii; nom i!!

um d

gt

poffunt citra injuriam , notitia ifta ante lepig !f

promulgationem ad fuas aut amicorum res !

ugun i

mature divendendas uti: ex officio enim te. 152

nentur cavere, nequi pre aliis ex

Z

3;1

—

yi m

mutatione

NJUUEs

AU

legis damna patiantur.

ae pl

V. Etiam feclufis caufis extrinfecis lucri

ceffantis, damni emergentis, periculi fortis,

axdum m

18 ts em

aliisque id genus incommodis , licere chiro-

z plin:

grapha vel credita minoris emere , quam con-

a anedorm

tineant, folide traditur a Panormitano, Inno-

st du

centio IV. in cap. 7 civitate. de Ufur. Caje-

tano, v. Ufura. fub fin. Navarro, c. 17.

V n

ï?-ïïü[()ï W

n.230. ac plurib. R. R. Nam communi ho-

minum judicio, ex quo rerum pretia novi-

f& p d

ius, talia jura minoris zftimantur, quam "ia

pecunia prefens, quae multarum rerum facul-.

Wi as d

tatem pre juribus illis tribuit. Cozfirm. l. 205.

Ls jan

de R. ]. Minus eff atlionem babere, quam vem.

! tj

Poteít erco minoris emi chirographum , a

T.

ipfo etiam creditore; nifi hic forte credigori

Vi

anfam prebuerit vendendi, obje&is difficul-

LUA

tatibus folutionis: qua quidem malitia ipfe

l leïlü düb. |

folus, non item emtores cateri

um

4a* contra-

t t

hendo prohiberentur.

8 g b

| Sent&n-

Dz jJunr.

609

f

N

Sententia oppofità; quam cum Gabri-

lm Ms

ele,Medina, Silveftro,Soto aliisque tuetur Lef-

fiusl.2. c. 2r. dub. 3. & communiorem ac fecu-

UY

hl

n

lf

riorem laudat, fi vim argumentoruri penfi-

temus, mninus probabilis videtur effe. |Nam

P [j

o

.

quod perhibenr, committi ufuram

*

id ve-

" COT

rum quidem eft, fi ideo pracife minus da-

la

retur, quia terminus folutiónis antevertitur ;

Yonm

nequaquam autem, fi minus pollicens fe ge-.

0 etim t

rat, dum taxat; tamquam emtorem juris ali-

tT

eni; quod mercium more venale expofitum,

pluris non zftimatur, neque pluris vendi in

"n

Y

fs

h

civitate poffet.

Sed neque ideo fequitur,

(

contraétum talem ufürarium effe, quia fcene-

M

A

(d

ratores talis emtionis fpecie ufüra crimiría

fucare poffent : nam plurium adhuc conira-

yu

EUA

[ Ir-

&uum honeftorum nominibus ad fuas frau-

i

des tependas abutuntur perverfi.

rlj ,

1 c!

- VI. Cum Cajo pecunias mutuas pofcen-

ommyn

ti mercator non nifi merces credito emendas

pra Y

offert pretio fummo; v. g. 106. aureis, quas

Ytr, g

ipfe vendat pecunia numerata cui voluerit:

vum i

Cajus emtas offert eidem mercatori , quas

j LA

hic redimit pecunia numerata, fed pretio in-

TRU

mo aut mediocri, v. g. 100. aureis, eique

ghum y

Cajus deinceps debeat 106. aureos, contra-

us Hifpanico vocabulo dicitur MoParra Tta-

: crgdi;o:

ls

lico Zarata vel Srocco, atque a Navarro c. 23.

T. 91. Leffio dub. 16. aliisque recentioribus

ii s

|us

icitus pronuntiatur, modo jufti pretii limi-

tes non excedantur.

Nihilominus trales con-

t

tradus varis in locis merito prohibentur ;

M

tun

q

E

610

.Dz ]onx.

tum quod repugnent caritati ; tum

uod ;:,»;:ah's, qu

fcandalo fint aliis, tamquam artes ad ufüram ii5 ^

obvolvendam excogitate. ^ Quodfi mercator ;2

adítringerer emtorem, ad revendendum fibi ;:ini?

(itoitYn

pre alis, injuftitiam fine dubio committe. i

ret, obligationem emtori imponendo füpra idlini/

Adverte ad. s :j*

juftum pretium aeftimabilem.

propofitionem 407* inter damnatas ab In. :

i

f,f

nocentio XI,

«t

AL

l[

M

ARTICULUS VIIL.

gt

JDe emtione. Cenfus.

4 ii

Nota L. Cenfus in preefenti arpumento ii

eft jus percipiendi annuam penfionem ex re sa(pr]

vel perfona alterius.

Objectum juris hujus : x

peníio annua fzepe etiam cenfus nomine ape idupt «

pellatur.

gvl

Cen

füs alius eft Refervativus , alius Con- lu

fignativus. — .Refervativus. dicitur, quando quis a, qui

rem fuam transfert in alterum quoad. domie ii

nium directum & utile, fervata fibi annua m iniy;

penfione füper eadem re.

Talem cenfüm ij

conftituit Jofeph in fundis JEgyptiorum; du j;

Gen. 47. V. 26. — Confignativus eft, cum quis duf

füper bonis füis, aut fuper perfona fua alteri i

jus penfionis annuz confi

lum pofthac difputabimus.

gnat. De hoc -of

;ï[ enim t

[

D

fariärh

ANota I1. Cenfus confignativus tri

lLt

dividitur.

I Ratione materie' cui innititur;

j

l

'»m; 2,' l

1l

li

in realem, perfonalem .& mixtum.

Rtea $

wj

QU d

Y

;

fundatur füper re aliqua, ex qua penfio fo'-

i

"h qud

venda eft. Ex hoc contractu oritur obliga-

lj

t1o

D

Dz Junz.

6rI

h

:mqm

d

tio realis, quee adhzerer rei, quocunque mo-

.

do alienataee, donec redimatur :

item obliga-

tio perfonalis in eo; cujus res e

ft ; onus enim

rei redundat in dominum. C

enfüs Perfoga-

J as

lis conftituitur in perfona im

J i

mediate, qua fe

ad penfionis folutionem obli

pat.

Huic tan-

Ab

13 1]

tum refpondet obligatio in perfona, & debi-

tum in

enfione folvenda.

Quodfi aliquan-

do acce

!

at hypotheca, hec p

er alium contra-

&um ad fecuritatem prioris contractus adji-

citur : neque ex ea cenfüs repetuntur, nifi

penfio a debirore aliter obtineri poffir. 44;-

t

xiuy cenfus immediate conftituitur t

am füper

( d

re, quam füper perfona , ita ut,

re etiam per-

ss

eunte; perfona tamen maneat oblipata. In

fW )

quo difcrepat a cenfu reali , qui perit, re vel

1

ex parte , vel in totum.pereunte.

)61

s

II. Ratione

Guar.

penfionis alius cenfus eft fru-

gung

4

4u$, quo fructus, ceu frumenta, vina,

i d

debentur : alius pecuniarius , quo pecuni

a pen-

[ a

ditur.

Ambo iíli alii fünt cevz?, cum deter-

m at

minata pecuniee fumma,aut fru&uum menfu-

;pziamm»

ra deberur : zzcerzi, cum indeterminata, v.g.

g qui

3. Vel 5. pars fru&tuum folvenda conftituitur.

(a die!

xl

uo modo cum ZEpyptiis convenit Jofephus:

abet enim tantum in cenfü refervativo lo-

cum.

r

Id

TII. Ratione durationis dividitur in per-

y Int/

petuum $9. tempovalem.

Perpetuus alius eft. iv-

n /

redimililis, qui eft abfo

lute perpetuus : alius

h

Yedimibilis , qui de fe perpetuo durat, nifi re-

1f n

imatur. Redimibilis vel eft ex parte inius

f

Q ga

tan-

612

Dr Juvn&.

".

tantum, velex parte utriusque.

Temj)ow,z;z's

vel extenditur ad certum tempus, e. g. ad an-

g 01f

nos 2o. vel ad tempus incertum , v. g. ad

,T jí

$i din ;

unius aut plurium vitam ; & vi/2l/tius nuncu-

pátur.

; [aSomsd

m

Qu

i habet jus percipiendi cenfüm , vo-

catur creditor ,

emtor aut cen[ualifla : qui vero

; ] ao

]

PL

habet obligationem folvendi dicitur vezditor,

delitor , cenfuavius : id in quo cenfus funda-

«ais m t

"n

h

s

tur, eft res cenfita, bonum ceufiticum. aut cen-

e

jgc d

" Nota III. Henricus, Quodiib. 8. q. 27.

1janqi

y; t d

nepat, licere emtionem novorum cenfüum,

etiamfi.in re fructifera conftituantur. [dem

z f

m Veterun

videntur fentire Innocentius & ]. Andreas; as

c. i2 civitate de Ujur.

:900 pORQeTU

Sententiam hanc 1nulto acrius tuentur

( v

TUj

quoad cenfus perfonales Doctores iidem,cum

Hoftienfi, Panormitano, Antonio de Dutrio;

2 ts

Zabarella in d. c. S. Antonino 2. p. t. 1. . 8.

3. n €

Angelo; Navarro & quibusdam RR.

z, m qu

— Utrum conftitui liceat cenfüm utrimque — (7.]j,

P

redimibilem , maxima contentione difputa- xiir;

lj

pros a, dire

tur. Nam licet per decreta Pontificum

betur conventio, qua vendirori pro libitu ij(yj|

conceditur, repraefentata forte, ab onere cene ii y

fus pendendi fefe liberare: iidem tamen Pon- 3, & i

tifices videntur damnare pa&tum fimile em- u

toris gratia adnexum , quo poft penfionem : .

unius aut plurium annorum perceptam» pOl m

fit vendirorem cogere pro arbitrio ad reiol- i p

oro:

vendum contractum re,ddito pretio.

im

*

Ds Jvuzr.

- 615

| T)U]Dm

B d

enim conditionem Sotus l. 6. q. 5. a. 3. ufürae

UM

arguit cum non paucis aliis.

m

. JDico i. Jufta eft emtio cenfus realis &

h

M qu

perpetui, etiam irredimibilis ex parte vendi-

toris.

Ita Sotus cit. a. r. Covarruvia, Navar-

ais

ru$ & alii paffim.

Prob. L. Martinus V. &

(q1

"

T uj

Calliftus III. auctoritate Apoftolica, in fuis

Extravagantibus , de. Emt. c$. end. declara-

tl

runt, cenfus cum conditionibus ibi pofitis ju-

!t ftos efle, & debitores ad folutionem obligari,

nihil inter antiquos ac novos diícernentes.

TT

IL Si antiqui ceníus initio jufte ftatu-

14 «ebantur; ergo alii pofthac recens condi po-

m f

terunt : fi vero injufta erat prima conventio

jj

cenfüuum veterum, tractu temporis jufti eva-

'dere non potuerunt.

Ti f

III. Ipfi adverfarii fatentur, poffe re-

iim: cens conflitui jus percipiendee penfionis, ti-

j du

tulo donationis; ergo etiam poterit titulo

i

emtionis: nec enim minoris valet quod emi-

W

tur, quam quod donatur.

n um

Conf. 1. 9. $. 2. ff. de Peric. ei vend. ufus-

.ijm fructus, five jus percipiendi fructus ex predio

jum pro

-alieno, dicitur emi pofle.

Quod etiam l. g.

rp Ib

pr. ff de Contvab. emtione.

Afleritur de fru-

yne a

ibus futuris. Sed cenfüs realis eft pars ufus-

A I

fru&us, & fru&us futurus.

Si ergo omnes

(s

fatentur, re&te emi totum predium five jus ad

omnes fructus, non apparer, cur emi non

Pen (s

eplam

poffit jus ad partem fruétuum, aut etiam ad

l

1 4^

penfionem ;pecuniariam : cum pecunia om-

j

hium rerum aítimationem recipiat.

[

Porro

Qq3'

614

Dzg ]unr.

Porro fi alteri poffum vendere jus feryi,. :5

tutis in apro meo recens conftituendum, cur

non etiam jus penfionis annue , cum fit gque

p J

gyntot .I

particula quaedam decerpta ex jure integro ,

quod dominus habet in re fua.

lj M

Denique ex eifdem principiis fequitur,

] Cents

conflitui jufte poffe cenfüm irredimibilem ex

s Gl

(

utraque parte. Nam filicet ufuümfru&um

)m ä

J

fj

f

MH

totum alicujus predii emere & vendere, ita

ut neutri parti, altera invita; liceat redimere

gj m

g lf

vel revendere, 1. 23. ff. & c. 85. de .. 1. in 6.

utique licebit ita emere ac vendere cenfum,

zqin u

z af

qui eft pars ufusfructus. ^ Quod enim eft ju-

ris in toto quoad totum, erit quo

& Nos

que de par-

Alhgcere

te quoad partem. l. 76. f£. de R. .

u D

uodfi Pontifices nuper citt. cum Pio

alikle o

V. in Dulla, Cum ozus 2poflolice. an. 1$69.

s & lore

edita, declarant, licere cenfus, etiam redimi-

z u Y

biles

.

*

fequitür plane; cenfus irredimibiles

1. al

tanto minus illicitos effe; quanto lonpius ab-

um

funt ab ufura, eo quod pretium in his num-

quam recuperetur,

df

u

J

g

gä'fiä

tsf

Duo tamen bic obfervave oportet : aIferum,

ut conítituatur cenfus in re frugifera : alte-

N Tupi

rum, ut conveniatur de pretio jufto; quo

o af

vel lege, vel confuetudine, vel ex viri pru-

diem,

dentis arbitrio decernatur. Cujus quidem

hi, T]

pendendi, re pereunte, aut inurili effedta;

35 ad li

atur.

Nifi aliter fuerit conven-

jus extin

1OrOVenjn

tum ; fed tunc praeítatio periculi fuícepta ij

TU

cenfuario compenfari debet vel aucto pretäz AüDye

l

|

Dz Junz.

615

IN

Ws

quo cenfus emitur, vel cenfu imminuto: al-

R

terutrum enim zquitas naturalis exipit.

Z

Lli n

- Dico ]. Etiam cenfus perfonales jufte

*

emuntur.

Ita Conradus q. 74. Gabriel, J.

!

Prof.

Major, Medina & alii nuper laudati.

pis|

. Ceníüs ifti ufu recepti funt inBelgio, Ger-

(;

lit

mania & Gallia, & ab omnibus Belgii Theo-

fanfri

logis & JCtis approbati. Nicolaus V. etiam

tbre

in Bulla Jolicitudo Pafloralis, conceffit vendi-

Lrédimp

toribus cenfüutn in Sicilia, ut tam perfonás,

la

quam bona íua poffint oblipare, An. 1452.

fe tl

que quidem declaratio inferta fuit pragma-

endy

tice conftitutioni Alphonfi L , Arragonum &

lt

!j

Sicilie Regis.

]

Ad heec ex c. Decima. XVI. q. 1. & c. 7Zpo-

flolice, & c. Pafloralis. de Decimis.

Diximus,

( m

AU

olim Ecclefiee folvi debuiffe decimas perío-

nales, ex labore manuum & nepotiatione:

m i

iredimi

queae etiam nunc ín locis quibusdam folvun-

tur.

2. Efdr. 10. Fideles conflituerunt an-

rgist

i5b

nlum reditum tertic partis ficli pro fabrica,

aliisque fümtibus templi , idque tantum fü-

pra perfonas fuas. . Atqui ralis obligatio, quae

« ii

revera eft cenfus perfonalis; vel fponte fufce-

r : die

pta vel a mapiftratu legitime impofita, eft

ly Q

certo pretio eítimabilis ; ergo jufte vendi

Lt

poteft & emi.

i i

Prob. II Poteft aliquis promiffione fe

tll iu

Ob!igare, ad lucrum ex fuo labore vel indu-

m

!

ria proveniens folvendum alteri

poteft

item hic promiffarius aut donatarius jus fuum

Wi

sifil

àc conventione acquifitum vendere alii.

i

J

Qq4

P?te&

Je6

t

616

Ds Junr.

Poteft denique tale jus fundari fuper fervum

D

g

ïiggdo,

aut jumentum. Ergo. etiam poreft jufte ven.

j gpont j

di &emi jus percipiendi lucra ex períona cen.

30 Eüflïi

fuarii ratione induflrize & operarum ejus fuffi.

IadOa mü

,

cienter frugifera ad cenfüm talem fündandum,

ylngii p

Dico I1]] Perquam probabile eft, licere

m 2

conílitui cenfüm redimibilem etiam. ex parte

( Íun

:onmdwfw A

emtoris. Ita Conradus, Gabriel, Medina,

Valentia, Leífius; Layman, Malderus & alii,

g at

Prob. L. Potefít cenfuarius eo pac&to cenfuüm

gl i.

vendere, ut, quando fibi libuerit, liceat cen.

:.sl'iproprieemþ

fum rediiere; ergo eodem jure poteft cre-

n

ditor emere cenfum cum paécto, ut venditor

ssputir

teneatur illum redimere, quandecumque huic

vll nl

creditor eum voluerit reddere,

o

4I. Pactum retrovendendi in pratiam em-

;jproprie&in

toris adjici poteft emtioni aliarum rerum, v.

i d p

g. agrorum, domorum, animalium, ut often-

simdum d

dimus art. preced. concl. 4. :.Ergo idem ad-

nl q

jungi poteft emtioni cenfuum.

t

moUh.

JI[ Emtor jufte paciíci poteft cum ter-

tio, ut hic ab fe emere teneatur cenfum eum-

li j (u

dem, quando fibi libuerit: ergoidem pactum

( mmam í

iniri poteft cum venditore.

Prob. Couf. . i

mf en

fiat tale pa&tum cum cenfuario poft contra-

RTT

&tum initum, ipfi adverfarii juftum fore pro-

t mifs

nuntiant: erpo etiam erit juftum, fi fiatim

NT

cum contractu ineatur: qus enirm feorfim ju-

ii d

fla fünt, etiam fimul juncta, erunt jufta.

PADIUT

Confiri. Ideo venditor jufte imponit em

Ti x

tori obligationem revendendi, quia hoc ónu

um

Ccompenfatur, tanto minoris rem vendendo.

i

Ü

Mil

Atqui

Ds Jonr.

617

il

?f "Atqui obligatio,

quat emtor cenfus, vendi-

n

NH

,

N

iU

N

1

tori imponit ad redimendum , poteft viciffim

l.

compenfari tanto pluris emendo , aut alio

UM

modo, ut i pro fex nummis cenfuum in. an-

t

nos fingulos pacifcatur

ld

dumtaxat.

Ereo.

quinque vel quamor

ld

Qh. i. Cont. L -Concl.

Extrema hujüs

d 1 Mt*ü& ;

contractus funt pecunia fimul data , & pecunia

injdri

per quotas reCipienda; at pecunia vendi non

docenfin

poteft , fed mutuo dari. Ergo contractus ifte

lt n

noneft proprie emtio, fed mutuum, in quo ufü-

quas

ra palliata committitur: quia pro roo. fimul da-

V

tis recipiuntür per quotas & certa temporum

agl

intervalla multo plura in infipitum. y. JV. Maj.

In hoc contra&£tu :non pecunia aut penfio an-

as

nua proprie & immediate venditur & emitur,

T TU

fed jus ad penfionem annuam exigendam ,

n

quod multum diítinguitur a reipfa , ut often-

i.

dit Conradus q. 79. ubi 12. rationibus Hen-

rici fententiam refutat.

Jus autem illud inter

dant

immobilia cenfetur a JCts , Clemenrina,

eüm at

Exivi..$. Cumque aumui veditus: neque eft

m p

ad fümmam íimul & femel fine periculo &

d 8

& moleftiis certo recipiendam; fed ad penfio-

( euti

nes fucceffivas per longa intervalla cum peri-

foreq

eulo & moleftiis recipiendas.

LR

Juf. 1. us iftud porrigitur ad penfiones

feoimi

in infinitum deinceps exigendas; ergo pretio

jl

nito emtoris equari nequit. & V. Comf.

p*

ominium fundi frugiferi in infnitum, emi-

jj

tur pretio finito, licet fru&us, qui fücceffu

[

temporis'collieuntur, plus decuplo füummam

[

j

pretii

VQS

618

Dzr jJonr. |

pretii excedant. Cum ergo cenfüs realis (it

'v) äHiS. (

sjb

pars tantum illius juris, quod in dominio

continetur, multo magis emi poteft minori

, r

pretio, quam fübfequentes fru&tus confice.

« jUS quUl

rent, Sicut enim finita eft ceítimatio fundi

üm bt p

perpetuo frugiferi; eo quod penfiones poft.

d J

sfücvendtt

hac per- infinita temporum intervalla füturg

j of

non aupeant valorem. dominii incremento

sdnr t p

squali, fed proportionali in infinirum de-

sn du t

crefcente , ob tempora remotiora , fpes in-

certas, cafüsque varios: ita etiam jus cenfüs

shrgsput

percipiendifinitge füummzee zeftimatione exsequa-

i o

tur, ob valorem penfionum fucceffu temporis

$n as

alate xb

cum proportione decrefcentem quoad judi-

cium morale. Unde apparet,cur jus ad roo.

a pl

poft annum recipiendos non jufte ematur

A ventur

nummis 9o.

Nam jus ad roo. poft annum

Mj Ns

fimul recipiendos non minoris valet, quam

sigi d

omnes 1oo. in, prafenti, feclufo damno

i im q

xlts b us

emergente, aliisque titulis mutuo extrinfecis. :

luf. 2. ldem eít emere jus ad exigen-

i ts o

dum pecunias, ac emere.pecunias. At pecu-

exigi ao cei

nia non eít vendibilis.

Ergo non eft vera

[f 1 a

emtio, fed mutuum. — Major prob. Quia qui

1 &ümmod e

emit jus alicujus profeffionis, principaliter

& predim dj

cenfetur emere poffeffionem.

E. JV. Maj. 69

dl Dj

ejus . Prob.

Homines quotidie jura fua &

L IN

actiones pecuniarias vendunt.

Ergo ex

d

communi hominum judicio non emit pecu-

"t omimy

niam, qui jus ad pecuniam emit.

e

27de qui emit jus lepgitimorum , non emit

D m

al;&

ipfam poffeffionem, fed jus & actionem

ru

[3 d

:N

x

L À

Dz Junr.

619

læ'-sm]h

rius partis.

Qui transfert in alterum jus,

JDd !

i

quod habet in beneficium per preefentationem,

j

non transfert in illum beneficium.

Ergo li-

TU

]

pl

Rn

cet quis jus liquidum etiam habeat,. non ideo

hi

ipfam habet poffeffionem.

Prtsyd

Jufl. 3. Jusillud ad penfiones non pre-

a

exiftir venditioni. Ergo non intervenit emtio,

H MC

fed füb hujus fpecie mutuum. & JV. Zf.

fntom d

Venditor habet plenum jus percipiendi pen-

ïg fþö" [

fionem aliave emolumenta.

Sicut ergo to-

p nf

tum hoc jus poteft alteri donare : ira & totum

o'mmm-

vel partem ejus vendere ; id quod accidir in

1uttyyt

cenfu, in cujus emtione nomen mutatur juris;

qui yi

Jj

quodante extabat, Deizde jura pofthac exti-

Ls d

tura vendi poffe, conftat ex jactu retis, & ha-

l: n

reditate obventuris.

b

pf as

|o duf 4.. Res & fru&tifera; in qua cenfü

-

i,

fundari dicitur, habet íe per modum hypo-

u) d

thece. Ergo contractus ifle non eft emtio

S

cenfus, fed mutuum: confequenter cum pen-

d ais

lo recepta fortem aequaverit, aliud amplius

p

exiei non licebir.

X. JW. Conf. Cenfus non

j d ret

iffert a ceeteris juribus percipiendi fructus

:

(uiau

aut commoda ex re alterius, ceu jus eundi

viplit

per predium alienum ,* venandi, pifcandi,

Ms

colligendi glandes, ratione cujus res non di-

nf

citur hypothecata pro illo jure: fi enim res

UE

pereat, perit jus; fi in alium transferatur,

Prior dominus omni obligatione folvitur.

"

r

D

i

!

contra quando res hypothecata perit, aut

n

L

v d

lii cedir; manet obligatio perfonalis : . datur

4l

P^*

debiti

)

fnim hypotheca in fecuritatem alterius

maxi-

r

L:

620

Dz Junr.

maxime perfonalis Si ergo; juxta Henrici

íünf

jgrdes;

opinionem, res cenfui fübjecta effet pro cenfü

hypothecata, nullus daretur cenfus realis, fed.

od

gt ;

ornnes effent perfonales.

uamvis autem in emtione cenfus irredi- :!?

Rf an

j

jtot

d

mibilis exipi poffit hypotheca; heec tamen, re :

cenfui fübje&ta pereunte, nulli erit ufüi; fed !

(s ditl

eo folum conducit, ut fi debitor, re illa ad.. 2047

huc exiftente , nolit folvere penfiones , hy-

g n

qüs d

potheca vendi, & ex ea peti folutio poffit.

. dindto

Obj. LI. Cout. 11. Coucl, Martinus & Cal-

(ü

liftus PP. folum de cenfibus realibus memine-

H

J

fïeneri

runt; ergo perfonales funt illiciti. w U. Conf. " ü

Equidem Martinus an: 1425. a Vratislavienfi- .(n V

bus, Calliftus a. 1455. ab Epifcopo & Clero j

Merfeburgenfi contulti folum de cenfibus rea- x2 r

libus, eos ab ufure crimine immunes effe re- m ln

fcripferunt; nec tamen ideo perfonal

escenfus : qi

damnarunt, quod eosdem filentio preterie- st

rint. Neque Pius V. in fíua conílirutione manlu

contra&us iflos enuntiat effe ufürarios, fed miwlai

folum prohibet ob ufüra periculum. Quam- wirim

quam conftitutio iffa non fit recepta in Ger- ? 17

nal leit

mania, Gallia & Belpio.

Jufl Liber homo nec in fervitutem rapi. 3uum

ob debira potefít; nec pignori dari. l. 12.-C. ti(«

de O. £? ,4. &c. 2. de Piguovib. Ergo pen- 5api

fio non poteft in perfona libera conflitui: jus "ais

enim cenfüs majus eft jure pipnoris. P

« m pre

Conf.. Nos hic agimus de cenfü perfonali, qui. ij

in creditore folum ponit jus penfionis annug: i

in debitore vero tantum obligationem perío-

naiem

, Dz Jonr.

62I

m

nslem illius folvendee , quae eatenus tranfeat

j

At

ad heredes, ut non teneantur, nifi fecundum

i

vires hereditatis. « Cenfus talis nullo jure re-

prehenditur ; fed is dumtaxat, qui conftitu-

du

itur in perfona tamquam in pradio, ita ut

tttee

creditor debitorem, íi hic folvendo non fit;

t ii

vendere aut.trahere poflit in fervirutem :

EM

perinde ac praedium vendi poteft, aut domi-

tf

nium vindicari.

Quo quidem in cafü debi-

io uf

tum potius ceffaret, aut extingueretur, fal-

ts OL

tem füb conditione , nifi ad meliorem fortu-

Y méts

nam pevenerit debitor.

A MR

Obj. IT. Cont. II Concl. Dare fundum,

Vr

aut aliaam rem vendibilem pro pretio; cum

Lj

d

oblipatione ad eam reftituendam, 'eft vere

Tl

emere: at dare pecuniam cum obligatione

vder.

ad eam reddendam, eft mutuare, non vero

iscnla

emere ; & quando aliquid ultra fortem exi-

j pïæmi"v

gitur, vel patet vellatet ufüra. .Ergo in ar-

at

gumento fecundo conclufionis non eft lepi-

firi,

tima confecutio ex pacto retrovendendi,cum

n (us

nonit par ratio utriusque. ' Ita Sotus füp.

"TU

Cit.

Ae[p.. Difl. Couf. In dicto argumento

non.eft lepitima confecutio, fi emtor cenfus

daret pecuniam iminediate pro pecunia re-

yem u

n

füundenda C. cum emtor det pecuniam im-

D

mediate: pro re vendibili, & obliget alterum;

ylti: f

ut recipiat jus fuum quod vendiderat, & pro

n

eo juftum pretium perfolvat N. Tunc enim

erat ve

€ff0f.€' :ïI

ra emtio cï:»enfus cum pacto retroven-

od

endi.

Inft.

J

du

$

622

Dz Junr.

s(:üffo? f

- Juft. Sepe laudati Pontifices in füis con.

ftitutionibus prohibuerunt cenfüs ex utraque

gäifl(lmiemx

jüfliW[iOm

parte redimibiles, uti & cenfus irtedimibiles,

Carolus V. Imp. in Reform. Polit. Auguft,

a haeth

an. 1530. tit. 26. decrevit, ut penfiones an.

nus in cenfibus. ultra quincuncem non 'ex-

gin t

creícant : & an. 1548. tit. 17. $. 8. adjecit,ut

ais

Eu

jus redimendi cenfus penes venditorem fit;

non autem penes emtorem.

Quam confti-

TL

u t

tutionem Rudolphus II. Ord. Polit. Franco£

an. 1j77. t. 17. repetiit. Ergo non licet con.

g hs

fütui cenfum redimibilem ex parte emtoris,

Cïï«gö i

R. Dift. Conf. Hic cenfus non licet, ubi vi-

simq

d em,

gent conítitutiones illorum Pontt. & Impp:

C. ubi confítitutiones ille non funt recepte;

auier d

aut ubi fünt abolite N. Conditiones, quas

o

Martinus V. & Calliftus IIL.. in Germania &

rieolts

Polonia obfervari folitas memorant, Navar-

5105, 8]

rus ad octo reducit in comment. de ufur. n.

d

72. Eas tamen ad juílitiam cenfus non effe

n y

neceffarias, ipfi Pontt. fatentur : fed folum.

ol

eos tamquam juftos ac licitos commendant;

TT !

qui ita funt comparati.

Equidem Pius V. in

lm

fua conftitutione proteftatur, contractus fub

a d

alia forma pofthac celebrandos, fore irritos

at«

& foeeneratitios.

Verum ipfe fatis indicat;

Wüdtm

conditiones in fua conftitutione praícriptas;

ET

ad juftitiam contractus jure naturali aut di-

3 onttn

vino non requiri, dum enuntiat, fe legem

"

hanc ad contra&us jam celebratos non éxten-

3 enfin s

dere. Er vero an ufura erit, fi pretium non

continuo numeretur ? fi non coram tefítibus

,1;

u

Wt

Ds Junt.

625

I

l

li

!

& Notario ? fi redemtio per bimeftre antea

tl t

1

l

non denuntietur ? Igitur frcitra preefcripram

in conflitutionibus formam ceníus conftitu-

Y

l

antur, tamquam de ufurze labe fufpectos con-

I p

tra&tus haberi, & ex hac prefümtione contra

UPCEEI

ü.'

eosdem in foro agi preecepit. Carolus item

Mi

Imp. cenfus, faltem confignativos, irredimi-

i

biles ex parte vendiroris in Be

lpio' conftitui

"UI Cj

vetuit; non quod ufürarii effe videantur: fed

Ü

lt Pj

ne bona maneant

perpetuo onerata. Ex di-

Wt

Íputatis hactenus

It emyns

Col/iges 4. Incerti temporis cenfüm ir-

lt d.

redimibilem , qualis eft vitalitius, minori pre-

i g

tio jufte emi, quam finr penfiones fperate,

lt

communiter aflerunt doctores, paucis admo-

ln g

dum refragantibus.

'Talis enim contraétus

m

cum fit expofitus fortunz, ad inítar ludi aut

t Mi

ja&us reris, seque damnum emtori afferre

d n

poteft ac lucrum.

Igitur fpes ifta cum peri-

[ m d

culo connexa pretio certo eítimari poterit;

n

modo hoc juftum fuerit, ex legibus, confue-

gt

—

tudine, aut prudenrum arbitrio conventum.

E

;lin i

Imo Joannes de Lugo & Salas probabi-

pdts

lem affirmant effe contra&tum , quo Cajus

TIUS

centum florenis emit cenfüm quincuncem a

is ii

Sempronio ad tempus vite fuc & filiee fue

yelui

€o pacto, ut fi ipfe aut filia gravi neceffitate

J

j d

preffi; pretium repeterent, is reddere illud

1

p

teneretur.

uia-hoc pretio Cajus emere

)

Qs

poffer cenfüm realem perpetuum redimibi-

d

em, quem etiam alteri poffet eodemi pretio

lj

u

yendere

II. Pot-

624

Dz Jonr.

TT

II. Poffe etiam, cenfum realem rminor

1

Mu[ etidtm

pretio, quam fint omnes penfiones fimul

fumtz, conititui ad certum tempus; quo ela.

s

m fiomd

pío extinguatur, forte non refuía , indubira.

l

tum videtur. Conrado; Covarruviz;: Cajeta-

t E

,

.

ifuio D!

no,Navarro & aliis.

Nam fi ceníus real

I$

m i

perpetuus emi poteft ; multo magis id lice-

bit quoad cenfum certo tempore finiendum.,

g d

um

Idem quoque quoad fimiles cenfus per.

fonales licere tuentur doctores nuper laudati,

jprs n T

a

uia alioqui cenfus perfonalis ad- annos 20.

!

gb

plus valeret, quam cenfus perfonalis vel re-

I

]

fania!

alis perpetuus redimibilis aut. irredimibilis,

n p

Neque etiam apparet ratio, cur zftimatione

communi, aut lepe Principum juribus per-

aihus d

autmnos d

fonalibus imponi poffit pretium minus; quam

fit res qu& in futurum exfpectatur.

lts

stum mb

men contractus ifte ab ufurz fuco fit immu-

s u

nis, pro tempore legitimo ad minimum anni ::5t

I

lï

octo a quibusdam exiguntur.

d

3 DI

ARTICULUS IX.

.mmms. ?*T !

m

]

H

4

s

De Cambio, coutvatlu. Societatis. . De Spo

7?- ng

fioue g. alea.

^

"

: -

INota À. Cambium Italicum. vocabulum

Ti

Uv

04

Grecis dicitur deyvplou dAAa'yn pecumie per-

t

N

N

smutatio wegotiatoria : Grallis Cbange, Gierma-

M

nis JZechfe], Belgis Ziffal.

fim dividitur in cambium «erum :

Univer

& adulterinum.

Cambium verum veale ac pro- *

f

prium, eft permutatio legitima pecuniarum :

UI'L

fcrvata &qualirate inter datum & acceptum. :

ame

Dz Jonr.

6is

i

Cambiurn adultevinum (eu fidum, eft vera ufu-

Mi

]

ya, dicitur etiam ficcum , eoquod vera per-

TM

mutationis fücco & vipore deítirutum, cam-

Iin.

Ut fi folum ha-

bii nudum nomen praeferat,

mmx&ää

beatur ratio temporalis diflantize, vel finga-

Htlv

tur folurio alibi facienda; quee tamen ufüra-

af

rie eodem in loco fiat.

Hinc non nifi men«

Qf

daciter ei a. feeneratoribus cambii proprá ap-

S n

pellatio tribuitur,

Alii ficcum dici putant;

lr

ldu

quod maria non tranfeat, neque locum in

EF

f

quo conrractus celebratur,

M

n m

Cambium verum aliud eft mammlä, aliud

tj

Jocale.

AMauuale fit permutatione de manu

i .æft:tmadm

ad manum prafentium nummorumi cum aliis

n j

prafentibus diverfz rationis, v. g. patriorum

if

cum extraneis, aut viciífim,

Hoc idem dicis

m s

tur etiam cambium igutum & xó»ufdoc , a

nummulo quodam zreo, grecis Col/jbus nun-

r'ugo'lït i

DI

cupato : eoquod collybiftz ; trapezitee, ar«

gentrarii feu nummullarii arpenteos aureosve

nummios permutarent minutis.

J

Cambium /ocale feu trajetfitium et per-

*x

Mfr

mutatio pecunie prefentis pro abfente. v. g;

quando contrahis hic cum nepotiatore, ut pro

epcdbuum

pecunia ej numerata tantumdem Moguntiee

vt

aut alio in loco folvatur. Er quia heec folu-

tio demandari per literas foler; cambium iftud

f u

etiam vocatur Jiferavium,.

ui negotiatori

m&biüm "

.humerat pecuniam alibi folvendam ; vocatur

p u

Campfarius , aut. vemittens. Gall. Je douneuv. de

valeuv. Nepotiator , qui pecunie'fibi nume-

d á

Fatr; alibi reftiruendee curam fuüfcipit, dici-

Ils

w

ä

Rr

Iur

[

!

626

Dz Jonr.

tur Campfor, vel Tvaffaus, Gall ]e Tivew.

$ chUme

Pecunia huic numerata, nuncupatur Zzlya,

guSlS for

in literis cambialibus.

(e qii

ui pecuniam alio in

U

loco reflituit, appellatur 7YTaffatus f. 4.ce-

ertil

prans, Gall. Z4ccepteur , Payeur. — Y5 cui pecu-

o

nia alibi folvitur, eft Exa&or, Praf[fentaus, Gall.

le Povtzeur.

II Contra&us fíocietatis eft conventio

T

plurium , füas opes aut operam ad lucrum

0i

commune conferentium , fervata inter fingu-

los equalitate proportionali lucrorum & da-

mnorum pro rata eorum, quaà conferumur.

yanmd

De contractus hujus conditionibus vide tit.

jprsim

^

pauter 4

pvo focio. in f& & C.

Huic accedere poteft

conventio, qua conferens pecuniam in focie-

vu, d d

Mim

J

tatem, cum aliis pacifcitur, ut quidquid con-

! guæfü(

a0nor

tiperit, fua fibi fors integra reddatur cum cer-

to lucro, fed minore eo, quod merito fpera-

h

W

AW

re potuiffet.

Conventio iíta nuncupatur con-

M

traus trimus, eo quod virtute comprehen-

dat contractum focietatis, affecurationem for-

tis, & venditionem lucri tajoris incerti fpe-

rati pro certo minore.

Contractum hunc

rejecere. tamquam illicirum olim Abbas, A-

bulenfis, Sotus, Baunez, Silvefter &c. ac no-

viffime P. Daniel Concina in opufc. de ufura

contr. trin.

III. Alea proprie eft idem quod teffera

vel ipfe ludus tefferarum.

Accipitur étiam

pro quovis ludo, qui cafu potius, quam arte

gubernatur.

Per translationem ponitur pro

quavis fortuna, five periculo.

ÁAleam: ergo

"UT

!

AL

jace-

Dz Junr.

'1G

627

jacere dicuntur ; quicumque ineunt contra-

A

&us , queis fortuna admifcetur : u funt affc-

i

Tn

curatio, de qua füpra, /udus, fbonfio , Jovtes.

Jj

Contractus quidem /udi eft paétum plurium,

ut victori certaminis cedat quod depofue-

1Pl»c

runt $porfioeft contractus;in quo plures de

veritate rei cujusdam aut eventu contenden-

"um tes fibi viciffim aliquid fpondent dandum ei,

141 ] qui veritatem fuerit affecutus.

Sortes duci

itrím dicuntur, quando aliquid ideo agitur, ut ejus

) (

"w»ii eventu fpectato innotefcat aliquid occultum.

Ad hoc autem eft opus, ut fortibus fua figni-

ficatio prius imponatur.

Sunt autem fortes alice diviforiz, aliee coz-

, Jfulto

víe, alie dioinatoric.

1

Sortibus djviforis

deciditur' queftio, quid cuique tribuendum

:'um (

de rebus, honoribus, penis, aut functioni-

»m bus : Huc pertinet fortitio fchedularum in

: urnam conjectarum, quarum alie nihil, alice

& dona exi

Nobis

u

f

ua; ali magna continent.

icils

Olla fortume , Gallis Loterie vocatur.

Con-

fultoriis fortibus divinum confilium explora-

a bgn:

tur, quid in negotiis obfcuris fieri oporteat:

lls - Divinatorüs inquiritur in eventus futuros.

d-

Dico 1. Jufte percipitur lucrum tam ex

.&ür cambio manuali, quam locali.

Plures in

utroque cambio occurrunt tituli; ex quibus

u

glit lucri moderati juftitia demonftratur. Ut fünt

I. Labor & íolicitudo in coneerendis varize

IPKUA f

;v

r

ortis monetis, iisque permutandis , fcriben-

s literis, conficiendis rationibus in gratiam

j

ad arbitripm campfíariorum. 2. Sumtuofà

J ::

i

Rra

fu(ti-

£28

Dz Junr.

m

fuftentatio famulorum fidelium & rei campfa.

IN

rie peritorum.

3. Lucrum ceffans & da.

"t

mnum emergens, dum campfor fepe fe pri-

2 p

vat moneta aurea aliave note melioris ad

(ers; d

negotiandu

m magis idonea. 4. Perpetuum

serfns «

tum quod valor nummo-

fortis periculum;

g at

rum fa&pe augeatur a

ut decrefcat : tum quod

4 m

j

focii negotiatores fidem fallant creditoribus,

Í

f oD

cedantque foro, vel vitio fortung, vel frau-

l

j d f

de, ut fieri quotidie experimur, quoad con-

: ii (

rüm trajectitiarum.

tra&tus pecunia

]u

Wt

Dico 141

Probabilius eft, contractum

«

"

trinum fupra defcriptum jufte poffe iniri.

Ws 7

Prob. ]. Poffe ea ratione iniri focietatem , u£

OE

damno "on teneatur

.

.

fx

quis lucri pavtem ferat , de

ded

ut mullius partem. damni. altev. [e

utdt, lucrum

j

li

f

vero commute fit , legimus $. 2. Inft. de Societ.

j T

& 1l.29. $. 1. fF. pro Socio. — Innocenrius III. c.

Pet veftvas. de Donat. inter vir. $9 uxor. cum.

at :

praeítan-

ia

vir ad inopiam vergerer & cautionis

da impotens effet, jub

et dotem mu

lieris a]i- dv

n

1

cui mercatori committi ,

ut de parte boneflà lucvitsts

J

vir oueva po|fit matrimonii [uftentare. Hic er-

RC

o & dotis fecuritati confulitur, & ex contra- ,

&u Socieratis lucri honefti portio uxori fu-

1

1]

ftentande decernitur.

Z

"n

q

Ejusdem contraétus juftitiam — tuentur

kius, Jo. Major, uterque Navar- ts

Joannes Ec

Card. "Foletus; ac

rus, Gabriel, Sylvefter ;

M

lures alii T T. & JCti, atque

Academicz Ca-. 1l

J

tholice , quas recitat libellus tert

ium Parifis 15

editus u

Dz Junr.

629

ij

editus an. 1745. cum titulo : Examen 7Leolo-

N

gique fv la Societé du pvét à vente.

Prob. I1. Secundum adverfarios, tracta-

lia

ä

tus ifte triplex erit juftus; fi divifim ineatur

m

cum diverfis; ergo etiam fi celebretur fimul

j

J

^

inter perfonas easdem. Neque enim ex con-

G g

junctione contradtuum aliorum Societatis

li

conventio mutabit naturam. Nam que na-

1b re f

turalia funt contractui, uti communio damni

] quæn [

naturalis eft focietati, poffunt per pactum

1

abeffe, manente contra&tus fübftantia.

i

It

Dico IIj Contradus, quibus fortuna

Y

mifcetur, fecundum f& nequaquam adverfían-

Probv. indud. ]. S.'Thomas a.

tur juftitige.

2. q. 168. a. 2. & fzepe alibi, ludos moderatos

robat effe actus virtutis, quam Eutrapelian

iil

l

W UM

appellat Philofophus l. 4. Eth. c. 8.

Hac

tsl

tamquam modeílie pars ad temperantiam

T

LA

tf "

Ípectat.

fs -

Deinde cum quilibet fit rei fuze dominus,

p i

nihil adverfus juítitize virtutem. peccabunt lu-

[

I

dentes; fi eequali periculo lufüs nummos fuos

j

H[

exponant.

Y'ex contr

1I. Pari ratione fpon

fionum honeftaä de-

y u

fenditur, modo certetur de re non turpi; &

cum incertitudine zequali : nifi forte alter

not

W

protefletur, veritatem aut eventum, de qui-

bus contenditur, fibi probabilius aut certo

m

T

f

conflare.

9

IIL Sortes diviforias Deus imperavit

Mi

s

um. 27. v. 55. & alioqui adrmodum frequen-

f(f

!l

etiam

"

tes in vetere teflamento occurrunt. Sic

RrIS3

SOAu-

Ds TJvn*.

r

630

jl

j t

J

S. Auguftinus ep. 180. fcribit, forte eligen

f T«

dum Sacerdotem, qui tempore peftis vel per-

nti

jj

fecutionis maneat in oppido ad íacra mini-

J It

T

J

ftranda.

Easdem adhiberi poffe ad lites di-

M

MM

!N :

rimendas; habetur l. fed um armbo. ff. de Studi-

ceis. Vidé eund. Aug. l. r. de do&tr. chriftian,

e u

C. 28.

Huc illud Prov. r8. v. 18. Contradi-

30

&iones compvimit fors, €9 imter potentes quoque

dijudicat.

Per Confuültorias fortes deprehenfus fuit

Sacrilegus Achan, Jof. 7.. Affertum Sauli re-

f

gnum, r. Reg. 1o. Ele&tus in Apoftolum Ma-

d

thias, Act. 1. dicente iterum Salomone : $or-

'

m n

zes mittuntur in fimum , fed a Domino temperan-

fur. Prov. 16. v. ult. Verum hac fortitione

g in umb

prelatos Ecclefi&e eligi prohibetur c. ult. de

T dub

fovtilegüs.

Quia nullum beneficium Ecclefia-

fticum obtineri licite poteft fine inftitutione

;:em Tenur

canonica.

R. x. .. in G. ne aut fortis temeri-

n

s Üint m

tati prefecturz facre ac minifteria ecclefiafti-

ca objiciantur, aut videamur Deum tentare;

, ts dl

t

judicium propius ab eo exfpe&tando, quod

:W

dAC

n

pL'Qpria indagatione capere ipfi poffimus. v.

&p. LI9. S. Aug. c. 20. & fententiam Leonis

n : r

IV. ad Epp. Britan. c. Sortes XXVI. q. 5.

IIl PJHI]

Nihilominus in electionibus ad officia fe-

cularia fortes iftas ufürpari pofle; nulla lege

interdicitur, modo competitores idonei, ac

fere pares alez fübjiciantur. Item cum grave

f

occurrit negotium , ad quod decidendum hu-

j

&

mana confilia deficiunt, confultariis fortibus

uti licebit, cum bona fpe, fore ut a divina

i

AU

:

Dz Junr.

63r

I[,

I

Uæ

rovidentia temperentur, fecundum id quod

Prov. 16. recitávimus /fupra.

Id quod cum

mágna reverentia X precibus ad Deum fufis

fieri oportere monet V. Beda, relatus c. /Voz

exemplo Matbie XXVI. q. 2.

AUL

JDivinatorie fortes vang fünt ac fuperfti-

tiofie, ac merito damnantur cum divinationi-

busaliis & incantationibus cc. 5. 6. 7. 8. &c.

XXVL q. 5. & c. 1. de Sortil.

Merlor u

Qi.. L. Cout. 1. Concl. Princeps , taxan-

TU

do valore legali monetam, jam habuit ratio-

li Nl

nem puritatis materig& , caeterarumque com-

Y

moditarum , que in conclufione afferuntur :

ergo earum intuitu non poteft valor iterum

li

augeri in cambio manuali. X Df /4nt. Prin-

6u

ceps jam habuit rationem monera , quoad

Ec;ll

ufum ejus primarium, qui eft effe menfuram

& pretium rerum venalium ac folutionum

? infiim:

fot

C. quoad ufüm ejus fecundarium N. — Tales

:ria CR

ufus funt nummorum antiquitas, conformi-

tas, raritas oftentationi ferviens : item mate-

)eu.m; f

0)9

rie puritas ad opera artificum. commodior:

polmus, V

ponderis levitas, apta ad transferendum pe-

"

|

àm Latt

cuniam : pretium majus in locis aliis: ufüs

talium nummorum in terris quibusdam, cae-

(

i

dica

teris interdictis : minus periculu

m legalis va-

,a &

loris a principe diminuendi &c. — Quibus de

caufis valor nummorum naturalis & eftima-

Md

Ut

p oum f

tio apud homines crefcit, manente pretio il-

(

lorum primario ac legitimo. Unde confici-

tur, centum florenos aureis nummis nume-

ii

l)

ratos, & centum florenos nummis arpenteis

1

aut

Rr4

,

655

i)E Junsz.

[j

aut cupreis , eequales effe uni tertío, v,g,

jl füfl?f 1

u

il

equo emendo, ac confequenter inter fe, quo.

hu

ad pretium & valorem legalem nutnmorum,

jj. 1

ye u

il

non autem quoad rationem 'illorum fecunda.

riam, ad permutandum vel emendum per

$: hic at

smodum mercis.

; üfpo

4 tll f

Oh;. /I. Pecunia, quatm dat campfárius,

ftatim fit campforis ; ergo hic lucrum accipit

gt

afum mtu.

pro translatione rei füz. FX« 4V. Conf. Pecu.

nia enim campforis rion transfertur ; fed fit

hi

M

s

|

j

«t l

virtualis. translatio nummorum campfarii;

campfíor enim fua induftria tantumdem effi-

q pecumm |

cit, ac fi campfarii pecunia alio transferretur;

ss Y

atque infuper praftat periculum fortis; quod

g ao n

bajuli plerumque non folent, nec poffunt.

ag puunz

Qh;. 11J. Cont. 1. Coucl. Contractus iíte

ahaptem D

trinus eft focietas Leonina, damnata l. 29.

00

ff. $. a. pro'Socio. Ergo jufte iniri non poteft,

m muty

i d

E. V. Zdnt.. In lege cit. dicitur, Caffrum ve-

Jpondiffe , focietatem talem coivi uon pofe, ut al-

i (

Duec]

de lucrum tantum; alter. damnum fentiret ; 6

banc focietatem Leoninam folitum appellave. Ap«

Yblen d

ellatione du&ta ex apologo, fecundum quem

1

[

j*

i

0; qui nullum periculum fubierat; nihil-

(

ATT

ominus afinum, praedam communem ex ve-

. M

A^

Ratione in portiones cquales dividentem di-

EUR

laniavit: qua focii calamitate vulpes cautior

facta, fere totam praedam leoni reliquit. Ta-

J

lis autem focietas in contra&tu trino non ini-

tur: €o quod. contrahens fentiat damnum lu-

1 Qu

M

cri majoris fperati, quo privatur pro affecu-

fur,

W

ratione fortis, Imo in d.l. 29. 5. 1. habe

Jta

Dz Jvunr.

633

ii *""3

Jta. coiri focietatem po[fe , ut aulliut pavtem da-

NI

Il

guui altev fentiat, lucrum vero commune ftt.

Jofl. 1. Ita contrahens transfert domi-

Pl

| p

nium íus& pecunie in negotiatorem affecu-

!N

rantem: hic enim de illa poteft pro arbitrio

de illa difponere ea conditione, ut foli illi

(taty

pereat, aut fructificet, atque tantumdem re-

E

UT 4

flituere teneatur.

Atqui hoc eft revera iniri

contractum mutui ; ergo lucrum ex eo eft

UE s de( f

vera ufura.

il

J. V. Maj. Ex contra&u ifto

Afll

& conventione feria amborum negotiator

NUA

1

tenetur pecuniam collatam cum reliqua no-

AW

mine utriusque negotiationi applicare : qua-

lUf

propter non negotiator folum , fed etiam de-

R

"

btl

ponens pecunie iftius dominium retinet.

Quod autem haec deporienti non pereat, non

^mmr

i

&ccidit ex eó, quod focietas abierit in con-

I)

tradtum mutui transferentis dominium ; fed

fí

il

j ü

ex contractu affecurationis adjuncto conven-

)

MM

tioni focieratis,

Patet hoc in cafu, quo deponens in fo-

cietatem, affecuratur a tertio non focio; item

T au

.. quo locans aut commodans affecuratur a loca-

jt, I

tario, aut commodatario: his enim in cafibus

m ere

res non perit affecurato, que' tamen in ejus

wm! dominio manet, ut confentiunt ipfi adver(a-

"T P VTR

ügi s

Infl. 2. Sixtus V. in Bulla, que incipit,

mm — Deteffabilis, damnat faturos contractus , queis

du

cavetur conferentibus in focietatem pecunias,

j pI

aut res alias, ut quocumque periculo aut ca-

i

io fàlva reftituatur: ait-

g.w

fu fors ipforum a foc

j

Rr $

que;

—

634

Dz Junxr

que, contra&us hofce ufürarios & illicitos

/I eade

[o)

fthac habendos efle.

em non

Ergo.

E. JN. Conf,

b

ulla iftain Belgio, Gallia & Germania, inio

fs

in multis etiam locis Italize recepta non eft,

li

/]f[ild

1l t

Quamquam S. Pontifex loquitür tantum de

calibus, quibus inequalitas, per tale pa&um

n

1l

iA

inducta, aliunde non fufficienter compenfa-

fri

ii

tur.

Quare merito ait; talem contractum ef-

Á

fe mutui, Poneffo focietatis momine palliatwm :

i P C')"

1

r

focietatem. iniram coz?ra equitatem eg [ocieta-

RI

zis juflitiam , obítringendo plerumque. paupeves

€? egenos, fuoque labore &g iuduflria vitlitantes

J

M

Ml

(j

ad varia pacta focietati adnectenda. Non er-

go damnat contra&tum hunc ut jure nature

L yA

Cbä

illicitum , nec abíolute ufürarium, fed tantum

r cens

ex prafumtione pro tali impofterum haben-

A nG T

dum. Sed & Francifcus 'T'oletus, cujus opera

Cs qui

Sixtusad concitiadam.hanc conílitutionem ufüs

eft, 1. s. Inftru&t. Sacerd. c. 41. n. 3. eand. confti-

.r:f'wi. ludli t

ARA 1

rutionem laudans,docerpoffe contractui focie-

tatis adjungi alios duos, modo focius aut alius

m Qu

tertius libere talem conditionem ineat., Quid?

quod Benedi&us XIV. poftquam Concinianam

declamationem adveríus contractum trinum

j

legerat, moneat Epifcopos, ne quam centu-

ram fententie benigniori inurant, cui fedes

c

Apoftolica nullam hucusque inufferit, e7/ mi-

n

[

nus congvuere videatur Sixtime [on[litutiomi. l.

7. deSynod. Dicc. c. 50.

Denique Rota Rom.

ll

olim jam conclufit, Sixti Bulla comprehendi

[

folum cafüs ufürarios de jure communi , ad-

dius majoribus poenis : & recenter per fYes

£0fi-

(

Dg Junr.

35

UY

conformes in eadem caufa editas decifiones ju-

dicavit, eam non obeffe contractui trino. Ut

refert Flavius Cherubinus in Comp. Bulla-

rii Schol. 1. ad Bull. 45. Sixti V.

Srultitie

autem . [peciem effó, privatorum [cribentium au-

oritatem. exequave buic. au&lovitatà Rotse fc.

Rom. fcribit in Relat. Rom. Cur. difc. 32. n.

86. Cardinalis de Luca, pre centum proba-

lll

biliftis a P. Concina aftimatus.

Vide P.Francifci Zechi S.]

n

. Differt. 2. de

P

rigore noderato doctrineS. P. Benedi&i XIV.

circa ufur. c. 2. fect. 3. 4. y. & 6 ubi paralogis-

mi P. Danielis Concine folide diffolvuntur.

Oh. IF. Cont. IIL. Coucl. Ludus aleze

prohibetur clericis c. Clericz. de vita €g bondft.

Cleric. & in C. Trid. Seff. 22. c. x. de Aeform.

u

Imo & laicis quibusvis in ff. & Cod. t. de /4-

leatoribus. ludi tales interdicuntur, ac flata-

iur, vi£&um im alee lufu mom po[fe comveniri:

Fitlli

& fi [olvevit, babere vepetitionem, tam ipfum,

"

quam bevedes ejus advev[us viorem g. ejus De-

Védes, idque pevpetuo, €3. etiam poft triginta an-

70$ Cg*.

Ergo alee ludus adverfart videtur

[TitUm

juftitiae.

& JV. Conf. Nihil contra juftitiam

m n

peccabitur, modo ferventur condiriones qua-

qu f

i

tuor, L Ut fit facultas libera ludentium di-

ls

fponendi de re, quam ludo exponunr. Il.

equis meru aut dolo ad ludendum induca-

RomRL

tur

III. Nequa fraus contra lufüum leges

Qff

committatur.

IV. Ut fit equa ludentium

condirio.

IQ

Leoislatores autem; quibus boni

mores in rep. cordi funt, merito aleatoribus

funt

|

6356

Ds Junr.

funt infenfi : eo quod ludis iftis temperantia

lurimum ledantur.

n d

alieque virtutes

ua-

propter Ecclefia

;

icis perfonis ludi tales füb

[glï, ho

fl

culpa gravi interdicuntur, fi non tam recre-

ationis caufa, atque immodice exerceantur,

j Uam

j

"

u &

V. Silveftrum, Verbo, Zudus. n. 11. Leffium

j

!

5

] /]. j

de ]-& - 1. a. c. 267n. $.

o

ARTICULUS X.

!j

(

l

"

[*

il

[

i

3De Locatione, Condu&lione, Empbyteufi , Fzu-

.;.ï»'.üi

m

do, Lilello , fupevfice.

Jartur Opis

JDico. . Locatio eft contractus proximus

s, Go

ettioni venditioni, quo perfona, vel res ali-

r qui

qua ad ufum vel fructum mercede concedi-

stor lo

tur.

Huic xefpondet cozdu&iio contractus ,

ianr qii

quo perfona vel res dicto modo comparatur.

(; andtdo

Eft ergo unus idemque coztra&us. confeufualis

j v t

de ve fruenda, vel opeva preflanda pro. certa

qus den

sneycede. — Pr. Inft. & $. 1. h. t. & l. 22. fin. ff

qr od

de Commun. divid.

Item toto tit. Zocazz.

a d

Dicitur L Confenfualis : ad quod fufficit

confenfüs tacitus.

D]

Ut fiquis initio fponte

jz.:iafr.:: g

Occupaverit rem, quae certa mercede locari

folebat : aut ex poít facto conductor finito

Umhzn

At

condu&tionis tempore; fciente & confentiente

1j

locatore, non modico tempore retineat

'enm

"

n

conductam, cenfebitur facta effe reconductio

]

D

AT

tacita. l. 13. in fin. & l. fq. f£. h. .. Oportet

.32&'«

100

autem, lege aut moribus certam mercedem

n

conductioni effe jam determinatam, ut tacita

H(

locatio condu&tio contrahatur ab initio; alio-

n

il

t

*

qui

Dz Junr.

637

W Mæw

. qui non evadet locatio & conduclio proprie,

f

fed eo nomine actio prefcriptis verbis datur.

!

J

. I. Inft. h. t. & l. 22. ff. de Prefcript. Ferb.

Dicitur IL. De re fruenda, vel opera pra-

C

anda.

Ut cum conceditur ufus rerum feu

AO

li

fruendi puta , edium fundi, libri; equi &c.

l. 9. pr. ff. b. t. aut operarum feu locatio fa-

ciedi, qua ufüs perfonarum feu opere pro-

mittitur ; idque vel indeterminate nudz ope-

]

f

ra, prout fit in fervis & ancillis noftris : vel

dererminate, cum quis operas fuas locat, &

fimul certum opus faciendum, v. g. zedes ex-

m

ftruendas, conducit. l. 22. $. 2. ff J. £.

mä)x

ua quidem in locatione operis idem

iECSöC QOT.C-fL

& locator dicitur & conductor ratione diver-

LURU

w

fa: locator quidem, quatenus operas fuas

p npas

locat ; conductor vero, intuitu operis faci-

L

endi , v. g. aedium exítruendarum. — Vicitfim

7

m

(

qui operas alterius conducit, hac ratione di-

a

Jl

fCL,I !

citur conductor ; idem refpectu operis faci-

li

endi dicitur locator. d. l. 22. €2 paffun b. t.

Dicitur III. Pro éerta mevcede.

dïgucd li

Quo

i f0

quidem ex capite locatio & conductio pro-

r I

xima eft emtioni & venditioni, & eisdem re-

Xr ii

gulis. juris confiftit. Pr. Jzf. D. z. Quantum

yientati

autem hic ex $. a. £ ]. g. $. 2. f. de P. P at-

vndt r

que aliunde intelligimus-merces tantum jin

TO

Pecunia numerata confiftere debet, quando

"

"

tlocatio operarum. Atin rerum locatione

mf

etiam admittunt aliam rem fungibilem //. 8.

(ill

& 2n C. L. f. Cujus differentie ratio eft,

j.utj^

Qj

quod, fi pecunia non numerata interveniret,

docd-

638

Dr Junr.

locatio operarum foret contractus innomina.

i !ggaïiont

st

tus, do ut facias : cum in hoc contractu non

giridun

poiïïrintervenire pecunia, fed id quod datur,

m

n

debeat effe fpecies.

Secus eft in locatione

TO

Vontio d

rerum. Nam fi locem tibi vineam, ut loco

E

mercedis decem quotannis folvas amphoras

QuId

W

odl

vini, non erit contractus innominatus facio

ut des

r

.

enm d

quia traditio non eft tale factum,

quod in contraétum innominatum venit, nec

f

T

pro traditione, fed pro ufu vinez alteri vi-

"

num datur. Oportet tamen rem fungibilem,

qua mercedis loco pro re locata datur, cer-

tam effe: nam fi fuerit quid incertum, v. g.

üural

dimidia vel tertia fructuum pars promiffa a

IT

condu&tore, erit magis contractus innomina-

lfs sdio

tus cum colono Partiario ( Zalbbauer, ) qui

« toododori

alias focius dici folet. l. $. C. Je Padis.

i quwid !

Ex data modo definitione liquet difcri-

$s p I

men inter locationem & venditionem. Nam, ;; l:

ut Ludovicus Molina d. 336. ex l. 65. de con-

du

^T

trab. emtioné. ex l. 2. $. 1.1. 29. f£. Locati , &

L.

l

$. 4. Jüfl. b. 1. docet, in venditione inrerve-

nit' merx, non in locatione.

Ac generatim ;

Haunoldus tr. 10. c. 1. controv. 2. flatuit,

v 4v WIMUM

venditione transferri in emtorem dominium,

n

M

aut quafi dominium, quoad de jure poteft,

aut faltem ufücapiendi conditionem : in loca-

)U

tione vero id agi, ne dominium , fed folus

ufüs transferatur.

De induftria hic adjecd- ,

i*

mus; quafi dominium : quia folus ufüs rei cu-

«

jusdam vendi poteft alteri; quo cafü quafi do-

ininium transfertur in venditione ufus; non

item

Dz jJunx.

639

It

item in locatione, fecuta traditione rei uten-

Á

de. Sed plures adhuc differentias inter utrum-

ue contractum prabet id. Haun. c. 4. con-

trov. 2. D. 443

L

Notatio autem hujus difcriminis non eft

inutilis

D0R]

quia 1n rerum locatione non debe-

tur cenfus venditionibus impofitus.

V d

! Ceterum ex contractu iíto emergir du-

I Venit

plex a&io: altera Jocaz; , qua locatori licet ur-

V df

L

»eré conductorem , ut mcxccdcm debito tem-

T

pore pxæüet & rem conduéctam, finita loca-

U

tione, reftiruat indemnem, ürmendo damna,

que dolo aut culpa ipfius data funt. 1. 17 35.

p

(o99C. L 8.&9. fE h-t

tf

Altera actio cogdu&i adverfus locatorem

datur conductori, ut fibi re conduécta liceat

uti; & fi quid preterea interfit, praeftetur. 1.

U (

8. &. pr. l 15. pr. & $. 1. 1 55. $. r. L ér.

n N

pt.

ht

Hoc ergo nomine agere condu-

1 6; uz

étor potefï ne ante locationem finitam expel-

11 LO»

Iarlg$ & 21 C. h. t

Id

Quatuor tamen caufee fünt, ob quas lo-

, ["'Fxlv»

catori licet conductorem ante evolutum tem-

Atl

pus e re conducta exturbare: quarum due

Jom»mum

priores cafü eveniunt, due pofhrxores culpa

us

conductoris.

1. Si locator interea ex impro-

mmü

vifo indigeat re locata ; id quod tamen ei le-

XL

gmme pxobandum incumbit. l. ZZde. C. h. t.

Jice

2. Si res locara inftaurationem requxrat,

fis t

que non nifi conductore expulfo fieri poflit

a

3. C & l. 3o. pr. f h. t Quod ob utilita-

M

rtem

"f

640

Dzr Jonx.

t t

tem pub

licam decretum, ne urbes tuinis de.

formarentur. l. 2. C. de Z&dific. privat,

j oQm

qsletit;

3. Si condu&tor, cui res ad plures annos

locata, debito tempore non folverit merce-

fifead

£t

dem. d. l. 3. ZEde. C. & L g4. $. x. f£ h. t His

Jis 11 1

legibus non prefcribi biennium,; fed tantum

«ap. 3. h. t. probat Haun. contr. 16. n. 535.

ss i

endo d

4. Si conduétor re conducta abutatur, v,

g. recipiendo meretrices fures &c.il. 3. G

j em a

h.f

Huc accedit, fi conductor domum de-

rl

ftrueret, redderet infigniter deteriorem, aut

s

vicinis moleftiam crearet.

In cafibus priori-

2 nf

bus tribus pro rata temporis penfio erit re- sgri

|

mittenda. Arg.

l. 3o, pr. f£ & d. c. 3. h.t. non at brina

tamen in quarto cafü: eo quod preeter loca- sia, b

toris opinionem conduétoris converfatio in «yl, J

ecdibus ralis eft, ut nec doceat nec liceat eum :(il: lu

amplius in zedibus tolerari, V. Haun. n. 541.. 4f i,

Quodífi condu&or interpellatus nolit fpon- siainj

té eedibus cedere, non licebit locatori, eum st

auctoritate propria exturbare; fed fervandus inrl

(

eft ordo juris ac legum , que locatori no

T

n [

l.,

lg

corporalem expulfionem permittunt, fed c

n ju

vilem, quz per magiftratum publice fiat. R. L.

& m

176, fF. & l. 13. f£. Quod metus cauf.

l i

Heredes tam locatoris, quam conduco-

J

;

L.: 1

i,

i

ris. eodem contractu tenentur : fuccedunt ,

w

enim in omnes oblieationes defuncti, l. 10 1

M

h.

|

Hl [

W u

C-h t

L

Idem judicium eft de eo, qui rem ,,

L

Q

r

!

À

Al

AT

|

locatam a fifco emit ; qui condu&

orem, ob,

1 l ^

Z

fpeciale fifci privilepium, expellere non po-.

M

|

ii

(

teft. 1. fin.fL. de Sfure fifoi. Ceteris emtoribus

icef.

3

o

Wt

Dz Junr.

641

ii

( ficet expellere conductorem. 'Hic tamen

ex

|

condu&to contra locatorem ag

hs

[

ere poteft, ut

I

fibi praftetur ,

quantum intererat , contra-

&um fuiíTe ad finem perdu&tum,

^j

l.9. C. L25.

Il

5.1. h.f

T

L

Dico [l Emphyteufis eft contra&us

jm*f If

»"»r'ä; conft

nfualis, falte

J transferendo r

m ad decennium initus, de

ei immobilis dominio urili in

34 alium , ut ea

m colat, & quotannis certam

'Qnin& penfionem, in

recoenitionem do

minii directi,

154 folvat. $. 3. Inft.

€ Locat. Coud. & tot. tit,

mw.C. de 3ur.

Empbyt. Ubi dominus dire&us

àut Germ.

n

appellatur Gruzdberr: colonus & em-

V phyteu

ta, Erbrechter, Gultbauer: bona em-

i phyteu

Oa

tica, Erbleben, Erbrecht,

Erblefland,

|Erbuinsgutb, Bauervleben,

Hofsut: canon vo-

Dic d

! catur GZ/? : landemium

Tj

Handlobn , "hufzug-

l

j

| geld IAuf- und Abfart.

' Secundum hane de-

if )

l

[

S

' finitionem Emphyteufeo

naturdtn & proprie-

foatan

! ttes breviter perítringim

us.

P

fdena

Dicitur I. contractus confenfuslis.. 'Unde

, )ucaw;i'.

fcrip

tura ad ejus conftitutionem non re

quiri-

us i t

Arg.

$. unic. Inft. de

Sed

folum adh

Obligat. ex con-

T fa.

J

ibetur melioris probatio-

nis caufa

: ideoque l. 1. & 2.

C. de Jur. Em-

R. lg

"

: dicitur, feriptura intevve

"ive.

"Uftüs ta-

'. [ugce&, me

n obtinuit, utjad fübfi

ftentiam emphyteu-

m * feo

S ecclefiafticae & civit

atis fcriprura plane

«* requiratur ,

idemque traditur ].

l4. $ 3

W^* & Auth. Zoc

J'us. C. de $5. Eccl

ej-Nov. 120.

kP

€5. pr. l. fin. C. de Fzud. veb.

eiu.

»

D

Ss

iCI-

642

.Dz Jonrz.

Dicitur 1I.

Saltem. ad. decenmium . dnitus,

dT

n

Fit enim hic contractus vel in perpetuum,

vel ad unius aut plurium vitam, vel ad tem-

Afl

gt tntür

us certum, quod decennio brevius effe non

Regulariter tamen bona emphyteu-

T

pote&.

.

fica, eti

am ecclefiaftica funt perpetua, ita ut

qyes t

tranfeant ad quofcumque heredes. Nov. 55.

iminf

sieuls

c 3. Nov. 120. C 6, & 1. & e T. p APN

Quibus juribus immuta-

puipodt

Ecclef. mon alien.

H

)

tum eít, quod iNov. 7. c.

3. videtur praci-

TT

l

du

pere, ad tertiam tantum generationem'ex.

tendi emphyteufes.

ln IV

Per hanc con

ditionem differt emphyteu- ;

N

fis a locatione.

Nam fi res immobilis locetur ; r

ad decennium, vel ad vitam conductoris, ;; qui ox

non tam erit locatio, quam contractus em- i [j (

phyteuticus ;

quo transfertur jure communi «j

in conductorem

dominium utile & jus in rej zl

ita ut ei competat actio in rem contra queme ii

vis. $

.3. Inft. de Locatioue Conduti l. 1. G. v i

.

de officio comi

tis Sac. palat. €9 l. 1. $. 3. fE. d& lsf

uperficieb. V. Haunoldum nupercit. n.45 T. uj

Dicitur IIL. de transferendo rez zmmoP (s |. (

domimio utili.

Hinc iterum differt a loca- Q"üd/fw/m

tione. Emphyteufis enim conftitui folum po i.

|

teft in rebus immobilibus, que cultura me- ,.

VET

liores reddi poffunt:

per eam transfertur O- ;

(

iite

folo dominio directo ,

minium utile, manente

1]

j

V

penes proprierarium. Neutrum autem Jit M

H

Hïguml

locatione: locari qui

ppe res omnes pofíunt, , j.

,

W

Al w

qua in commercio funt; modo ufü non cone .

fumantur: quia reftitui nom poffent l(?cafm';-. acanoueäug

!

Dz Jonr.

643

21 i

l. 51. ff. h. t. & confequenter tranfiret do.

il

It

minium. arg. 1.3. $. fin. f£. Conmodat. quod;

];

uti & pofleffio, manet penes locatorem, fa-

cultate tantum utendi conduc&tori conceffa.

l.39. fÉ. Locati. Quapropter ufüsfructus &

:

]

f

(s

l)

fervirutes cetere locari etiam poffünt, non

quidem in fe, feu ratione juris confiderates,

[

M

fed ratione ufüs.

Facultas enim utendi fervi-

Ti (;

tute locari poteft, excepta fervitute ufüs.

$.2.

Vr p

& abitat. v.

RUE

Inft. de Ufufr. & $. 1. de Ufu

füp. c. 2. a. 1. pag. 39.

Dicirar IV. u eam colat , recentiore vo«

um

tabulo, tmélioret, dicitur. — Ex conceptu ergo

molsz

n at

hujus contraétus tenetur emphyteuta ad eas

Operas, quas communis diligentite colonus

d

!

adbibere folet, & cujus defectu fundus de-

J QU

terior evadere. Neque emphyteutz, finito

bb r

contraétu, meliorationum iftarum refufionem

Lanm gt

:

& domino dire&to licet repetere: fed earum

a

durmtaxat , ad quos vi contractus non tenetur;

n

ut fi inftrauraffet horrea aliave neceffatia eedifi-

grat.o4f

cia, collapfa, aut incendio citra culpam fuam

v

abfümra. 1, 3. C.

f il

Quodfi colonus dolo vel culpa lata aut

ial

evi damnum notabile attulerit rei emphyteu-

al $

tici , cadet in commiffum, poteritque a do-

a

mino pr

rietatis ea privari. Authent.

1

jnio dig&;

Yem. C.

E

$S. Ecclef. defumta ex Novel. 120.

yuimi

€ 3. Item arguim. 1. 3.

in fin. C. Locat. de

yil

ur. Empbyt.

p

u

Dicitur V. e? quot atiiis certam péufiouem,

cant, folvat.

[u ;'Aï"

t qua

]

m ecanonem vo

Equidem

Ssa

No-

Dz Junr.

644

4f

m;ämf

NNovella7.c.2.$. 1. Sivero. eam juftam penfio-

j

f0l

pofi

nem effe conftituitur, qua& 20. annis collecta

, &i debt

Ifü

eequat valorem rei emphyteutice: verum ca-

a Dnus

non plerumque ex eequo contrahentium arbi-

trio pendet.Qui etiam conveniunt, utrum annis

j It

ln

fingulis, an quolibet biennio fit praeftandus,

[

/

^

Quodfi peculiare nihil decreverint de anni

| 'Si domint

,

tempeftate , nec loci confuetudo quidquam

sunoner KU

hac füper re prafcripferit, folent eum exigere

smite d

füb anni finem, quo fruétus fuerunt colle&ti.

Canonis vero folutio. non tantum de

st La

fuübftantia, fed etiam de conceptu contractus

W tï. hu

j

'

Tenp

hujus eft. . Quapropter emphyteuta in com-

Wi

f

miffum incidet, fi in emphyteufi communi

gytat o

canonem triennio , in ecclefiaftica autem bien-

&t]r &X QOf

nio non preítiterit, etiam non interpellatus:

um of

yeit.

cuimn in hocC cafü dies ftatuta pro domino in-

terpellet. cap. oruit. de Locat. L. 2. C. de

j ao

-& m

ur.. Empbyt. & Nov. 7. c. 3. $. Stire autem.

Hec tamen porna. commiffi modis pluribus :iix:|

6dmu

purgari poteft.

1. Si emphyteuta , antequam dorinus:

tl

ad privationem egerit;

canonem offerendo; u i

purgaverit moram, d.c. fin. Porui. Quod (j

quidem beneficium emphyteute communt u ;

non conceditur à lege, imo negatur magl$ Ug

dum caducitatem voluntati domini alligat.

"Wmr

Et 1. 23. ff de O. &?. 4. & V.. Celfus. $1. d*

"Ut

"drlitr. poena iíta confirmatur. V. Hauno--

fVL

dum tr. 9. c. 4. controv. g. n. $o9. & Ífqq.

t

2. Ceffat poena commiffi, fi emphyteuta *nso.

jt-

j

W

T

abfque omni theologica culpa' folutionem

fer-

Dz Jonr.

t

645

n

termiferit: aut emphyteuma , citra culpam

v

MW

füam non poffederit.

la

3. Si debitor maximam canonis partem,

e

ue ad unius anni praflationem accedit,

ïïunï)uïüäïj

folviffet , licet vicibus interjectis. tantum

!t Prlällll.'

"

d

contuliffet. 1. r. C. 4e

folutionib. -& 1. I.

Tnnt n

ff Eod.

Ib qiig;

4. Si dominus, culpa diffimulata, exi-

A GU

eret canonem futuri temporis: fic enim vi-

t ol

r

etur. remittere. caducitatem ; ne contraria

|ttum d

.velle videatur. l. 2. C. de Sur. Emphyr. &

n undts

arg. l 38. ff. de Minor. fecus habet, fi cadu-

o

1

| Citate denuntiata , preteriti temporis debita

um

ab emphyteuta exipat: hz enim penfiones

VE

debentur ex contractu przcedente; qui au-

ag tem jus unum exfequitur, non propterea al-

jdmm: teri cedit.

LiCA

$. Si canonem oblatum dominus non ad-

!

fnin| miferit, & eumdem emphyteuta confignave-

A

1j rit ac depofuerir fecundum d. 1. .

"

6. Si ex emphyteutz heredibus unus

sü penfionem non folverit, folventes caeteri non

] on'r fnd('«

incidunt in commiffum. 1. g. ££. de Pullica-

j (ud

"i. Quia heredes tamquam perfonae a do-

mü mino nominate, non a defuncto, fed a pri-

ymj mOo concedente emphyteuma accipiunt, ne-

gd; que fpe&antur ut heredes formaliter, fed fo-

]

3

J

, *um materialiter.

v n

icitur VI. iz recegnitionenz dominii diretd;,

yl

Acet tamen emphyteutae emphyteuma & me-

aj

1

/

!

lorationes, quae épzrovímre dicuntur, venum

JW It

9Xponere ad. explorandum idoncum empro-

[8[*,

96 5

rem;

[

646

Dz Junr.

rem; ita ut facta emptoris & pretii denun.

!iggum du

»

tiatione, rem domino prse aliis venalem of.

bicilur [

ferat, quo intra duos menfes nihil decernente,

gt

poterit alteri impune vendere. — Hoc fi negle.

du a

xerit, & empbyreuma, domino infalutato,

i

[ Qu

vendendo ,

permutando , 'donando in

alium tranftulerit, incidet in commiffüm tam

slredunma

, lii

juris emp

hyteutici, quam meliorationurfi

l. 3. C. de 9ur. Emplyt.

j.

yr, G.

!

g Wi

Ideo autem in venditione emphyteufeos

dominus jure protimefeos (Zes P'orkaufsrecbiy)

s, L

ipitium, qu

gaudet, quia in emtione, venditione, ubi pre-

tium attenditur, nihil refert, a quo perfol.

apm p

vatur; quod fecus in aliis titulis permurtatio-

gU

s ps r

nis, donationis &c. qui vel ob affectionem

erga rem, vel ob merita perfonee ineuntur.

dt, at

gatris

Secundum d. 1. 3. dominus ab emphy-

teuta novo non exiget pro inveftitura f. in-

W. Df

eito d

ductione in novam pofleffionem ultra quin-

quagefimam partem pretii. In aliquibus ta-

du

, um

men locis pars vigefima ei conceditur, qu&

laudemium , forte a laudativo aut donativo s li

l

|

nuncupatur. Quodfíi dominus ipfe redeme- :

ntm ) m

í

rit & confolidaverit emphyteuma, aftima-

tUn4] j

tionem integram tenebitur pendere.

du ddftn

Dico J/L Feudum eít concetfio rei im-

ERN

mobilis, quoad dominium utile, pro fidelitate

s n

& fervitio perfonali exhibendo.

T n

Dicitur L — Conceffo , plerumque lilera-

"A WR

DDER

li. Emitamen poffe conftat ex cap. unico,

de natuva - PFeudi. &c. un. de beueficio fratrit. viniy;

modo pretium minus fit eftimatione ïie' ü n

Ds Junz.

647

l,

in feudum date , ut fpeciem beneficii

A

1

i

tineat.

: re-

j

Dicitur IL. vez zmmobilit, quo nomine

W

etiam cenfentur jura incorporalia, venandi, ju-

TIO)

al

risdictionem exercendi, vectigalia accipiendi.

q

i

iUj

H Quoad dominium utie: nam domi-

OTH

If

nium dire&tum manet penes concedentem, qui

tnrin:

dicitur fimpliciter Dominus, Proprietarius,

Infeudator, Germ. Zebenberr: cum alter ap-

Vr

pellerur Vafallus & Feudatarius, Germ. Ze-

IL7]

bhemnann, Lebentveger.

Majus autem hujus

ln«

'eft dominium, quam ufüfructuarii: hic enim

quet

jus tantum perfonale habet, quod cum ipío

5 pemrt

"

extinguitur, nec cedere poteft alteri ; vaíal-

h ftua

lus vero ju$ fuum ad heredes transmittit , al-

2f

teri elocat , aut etiam concedit per modu

m

fübfeudationis. '

T

(l i

IV. Pro fidelitatecs fervitio perfonali. Qua

ia i

ex conditione differt ab emphyteufi, qua

d

onus reale imponit emphyteutze.

Hinc di-

wC*diïUI- !

cunt, Zeudum , a fide fervanda nomen obti-

UE

nuiffe.

Item in hoc etiam feudum proprie

s

fümtum ab emphyteufi difcrepat , quod illud

tantum ad heredes mafculos defcendat ; hec

j tlint

Demum Inveftitu-

autem etiam ad fceminas.

ia

ra in feudo intervenit, vel propria, realis &

od

corporalis, cum dominus feudatarium in. ca-

rum aut oppidum poffidendum inducit , at-

n

lfl

que hoc ipfo jus in re & utile dominium

qup

tribuit ; vel impropria & abufiva, quando

vl

eum inveftit traditione annuli, enfis, pilei,

i

VLUM

aut alius figni, datque facultatem adeundi

Ss5 4

por

648

Dz jJunr.

offeffionem , &

jus in re/acquirendi, WVide f

Ctorum commentarios i c. de

D

XFeudi: & duog jj*

feudorum libros.

Dico IV. Libellus eft contra&us , quo

Emphyteuta aut Feudatarius quod ipfe pof. lii

fidet feudum aut emphyteuma alteri pro pen-

A

fione fibi folvenda concedit, feu ut alii lo.

Puji

quuntur, fübinfeudat aut fübemphyteuticat,

(f

Is cui hec fit. conceffio, Jjellavius: dicitur:

1*)','(7

l A.M)/*

j

VO

quamvis eum quandoque cum emphyteum ?

aut vafallo confundant.

E

j t

Dico V. Superficies, ut cotractus, eftcon. 517

ceffio juris in fuperficiem foli, ad plantandum : m

veladificandum. Sumta pro re, eft res ipfa folo : tutut

impofita, ut domus, vinea, olivetum.

Cui :am nl

jus tale conceffum eft, fuperficiavius vocatur, 3. 3

ac preter dominium utile füperficiei nihil zut, dj

in folum juris haber. — Conceditur autem jus :

iftud a domino foli directo , vel donatione, st

vel elocatióne, vel venditione, vel pen« hij

fione annua aut ad certum, tempus pro li- ia z

bitu domini, & conventione mutua, fecun- &il

£€um conditionem contractuum iftorum.

!'; Qijin

Juribus ha&tenus explicatis opponitur 5455

vadlaudium íive Allodium ,' vox recentioribus i,

dumtaxat JCtis cognita, eftque res immobi- :ijiyy

i

lis ita fui poffefloris propria, utnullum alium :5

nofcat domidum dire&um , ac proinde uj

ad

nihil oblipetur, nmifi ad preftanda tri- s.

buta.

Budao tefle, nomen habet a lu- ii

dando , h.e. a nominando ductum ,. quo

Dm) r

qui (gle predium poflidet ; nominare 2Bt0- 5;|;.

H

]

Dz TJunr.

649

quI

M

rem fuutm nemini teneatur.

Dividitür in no-

dllU;

bile & ignobile. V. tit. 54.1. a. Zeudor.

Q

CAPUT X.

QUi

lt

De translatione Dominii per Prefcriptiouem.

ARIICULUS L

iE

[

T

u

Prefcriptionis Suflitia.

Ti diig

Ota l. Abfolvimus hucufque tres modos

N

ET

queis volente domino priore, dominium

rerum in alios transfertur, ut cap. 7. a. 1. no-

A

e(ï;oa.

tavimus p. 277. reflant tres modi, queis,

Y TRU

domino

invito ,

rerum ;

dominia

in

W/'J

alios tranfeunt.

Ac de jure belli difpu-

ls

(

tare extra noftrum inflitutum eft ,

quod

-

]

Y

fufcepimus. — Solurm alterum titulum de prae-

^

l

sE

Ícriptione , capite praefenti expendemus; quo

vatmjs

res a domino legitimo, citra ejus crimenin

| ämmne,l

alios transferuntur au&oritate legis.

g

Prefcriptio autem olim in jure Ceefareo

mup:

idem erat ac exceptio, feu oppofitio, qua

VU AR

actori litem intentanti mazeute litis fundamen-

Áinrom,

70 , quidpiam opponirur ad repellendam

ejus aCctionem. Praeícriptio talis & exceptio

owm

cenn'onbu.s

alia eft peremtoria qua .probata extinguitur

; nmo»

alio : ut fi opponas, te jam folviffe quod pe-

um r

titur, te mandato principis aliquid feciffe ;

i pïcïïi",

alia dilatoria, quee protrahit actionem, fi op-

ponas , judicem non effe competentem, te«

gt ;

es infames.

t t

.

hi F'::

Dixi, manente- litis fundamento

b

quia fi

n*

T

Regetur litis fundamentum, non erir pro-

Í

li

$5 3

prie

650

Dz Junr.

/ma eïunk

prie exceptio , fed defenfio : ut , fi neges, te

ol

n

emiífe equum, cujus pretium poftularis, non

df

diceris excipere vel prafcribere, fed te de-

fendere, fundamentum litis extinguendo. v,

t. t. fE. de Exceptionib. Pre[cvipt. &c.

u

vt

iVota II. Ad hunc modum prefcriptio-

00

nis nomen in difputatione praefenti accipitur

hUt

pro exceptione peremtoria, inde orta, quod

tempore legibus definito rem aliquam poffe-

dimus, vel jure aliquo ufi fumus, vel alius

ab ufuü rei cujusdam ceffaverit.

De quo

IN

argumento agitur in C. duob. titt. de Pra-

Jeript. longi tempor./ Ex de Pre[cript. 30.£7 40.

a.

NT

Recentiores autem juris Ecclefiaftici &

J

civilis Confulti prefcriptionem mifcent cum

ufücapione, qua l. 3. f. de Ufucapionibus. Ita

m

deícribitur : 727je&;o vel adeptio -:Dominii per

;

continuationem po[jeffomis temporis lege defimiti.

Nam fi talis a domino priore impetebatur,

prefcribebat peremtorie, i. e. excipiebat &

TP

opponebat legitimam certi temporis poffef-

(

fionem , qua acquirebat poffeffz rei domi-

nium, & confequenter jus & actionem alte-

rius extinguebat.

Magis tamen proprie loquendo , ufüca-

pio & prefcriptio pluribus differunt. Nam

ufucapio non eft formaliter acquifitio domi-

P

nii, fed caufa hujus adeptionis ac preícri-

"

ptionis.

Unde dicimus, ufücapienem inter-

rumpi. Jveizde pre(criptio fola eft vocabu-

ra?-

lum commune exceptionibus, JDemigue p

cri-

Dz Jvunr.

6j1

V 556055

fcriptio, qua extinguitur actio perfonalis vel

ii

realis alterius, ufücapio vocari non poreft,

(

rifi admodum late ac improprie, inquantum

jus & libertas ab aliqua/obligatione ufücapi

äh

diceretur.

nj

fewi

Quod vero interpretes quidam fejun-

*z?(fä(

NU

«

NU

ant ufücapionem a preeícriptione, eo quod

LT.

illa t mobilium , hzec immobilium ; non pro-

ln

batur. Siquidem ufucapio etiam eft immo-

TE

bilium, Inft. de Ufucap. in Prafcvipt. & . un.

a

C. de Ufucapione . trausformanda, & preefcri-

ï.:ftï. l]vï 1 Tæ.

ANM lo

ptio in rebus etiam mobilibus locum habet.

"

Solent autem uti accufativo ; cum jus

novum adverfüs alterum adepti fumus, di-

Bl

cendo : Hanc vem, fervitutem, ufumfru&um,

n

jurisdiclionem - pre[cripfi. — Quando. autem jus

i

altrerius contra nos habitum extünximus tra«

! DJ'M

&u temporis, utimur dativo cafu, dicentes:

LT

Huic juri , obligatioui , atlioni , [ervituti pre-

T

p

l

ltlm

Kcripfr.

«

lVota TII. Etfi leges per prafcriptionem

p ,

dominia rerum ac jura transferant, non poffe

s d

tamen illa jufte retineri, fi; termino prafcri-

tnem lt

ptionis elapfo, conftiterit, fuiffe rem alie-

nham : nifi negligentia domini in re fua inqui-

i,

renda intercefferir, putarunt olim Adrianus,

w M

in 4. q. 2. Toan. Medina C. de Reftir. q. 18.

jfio d

:

Scotus, Gabriel, & quidam alii. -

( p

T

Contrarium ceteri "Fheologie & JCü

nem J

tenent, quos fequitur & refert Covarruvia;

efl Y

l

ad Reo. Poffoffor p.3 $2$

Mi

M

Dice

:

652

Dz Jvonr.

Dico. Prefcriptio legitima transfert do.

PT

114

minia rerum & jura etiam in foro confcien.

tie.

Prob. Rite prefcribenti leges domi-

if

n jh Pfæ

K

nium rei poffeffe aur jus adverfus priorem

dominum afferunt ; d. 1. 5. f£. & Inft. pr. de

;.),W*Vuniqïfl j l

x

iqpronan (

Ufucapionib. & 16. q. 3. & X. t. t de Prafcvi-

h

siui a i

piiouib. ergo in foro confcientiz tutus eft de

acquifito dominio, nec tenetur ad reftitutio-

^ qugd qunia

j

fj

!/

Í

"

l"/

nem, licet poftea comperiat, rem fuiffe alie-

li

nam

Prob: Comf. Leges juftis de caufis

T

l

r df

A V

transtulerunt dominium aut jus in rite pra-

Ícribentem ; ergo non tenetur in conf(cien-

m n

tia jus fuum cedere alteri, qui illo excidit.

(Cym detm

r quprz

Caufz autem cur dominia ac jura precri-

bentibus adjiciantur, funt feqq. . I. Ne'diu ac

1: J enm

fere femper rerum quarundam dominia in-

s pbl & |

certa eflent. Pr. In(t. de Ufucap. & d.1. 3. f£

sapin, À

II. Ut aliquis litium finis effet , qua pene

g tem n

i C Dd

immortales forent , fi liceret poft diutinam

rerum poffeffionem eas repetere a bone fidei

(j N«

poffefforibus. 1. ult. ff. Pro fuo.

III. Ne pot-

fs

feffores ejusmodi prope immortali timore

d ml

teneantur, ut ait Juftinianus, l. Cum notiffimi.

elIRR j

Pr. C. de Prafcript. 30. vel 40. aun. dum per-

[ nmge

petuo metuerent, ne res ab ipfis pofleíle

hq Is

evincantur. " Unde fieret, ut nemo auderet

l

i

fundos colere. Lex enim jufta in foro exter-

ïi;f*iab

i

NI

1

"

;

ï

no , jufta etiam eít in foro interno, ut fert

Mf

axioma tritum. IV. Ut hac ratione fegnities

s d. i

& defidia hominum, qui res fuas ac jura in

U i

judicio períequi nepligunt ; exacuatur; e&um

pum

/

Vg

Dz Junr.

E

i(im'ï i

Ll

unitur ademtione dominii. l. 2. C. de 7Zzuali

Jem

exceptioue &gc. & c. F'igilanti de Prefcvipt.

d

Confirm. cap. fin. de Prefcript. damnatur

" rantum illa preefcriptio, quae cum mala fide

eft conjuncta ; id quod claro eft argumento ,

d

il

l

preícriptionem cum bona fide conjunctam

approbari a Jure Canonico, quo nihil appro-

'àl

"

batur, quod confcientiam ledat.

Obj. l. L. 166. de R. J. & c. 48. Eod. in

ij LJu

6. Juve nature equuim efl, meminem cum alte-

Ti

Dre

vius detrimemto &^ injuvia freri locupletiorem.

DA

aM

Hoc autem fit in prefcriptione.

Ergo z. JV.

j

MUl

ZA[J. Cum detrimento quidem alterius fit lo-

p p

cupletior, qui prafcribit, fed non cum illius

iiv ul

d

injuria : Jus enim nullius violat, qui aucto-

ib

riate publica & legum prefíidio dominium

Al

& jus acquirit.

Atqui ufücapione; uti & tra-

Qu pat

ditione tem noftram fieri, deci

dit l. Zraditi-

)

!

CULT

onibus. C. de Padis.

Wt

Ob;. 1. Nemo fine culpa privandus eft

DN

NY

re fua R. J. 23. in 6. nec (ine facto noflro in

alium tranfire poteft quod eft noftrum. 1. 11.

Tl !ifïi"'

de R. J. fed in prafcriptione non preeceffit

(um px

culpa, feu negligentia poffefforis prioris in

poüeiïæ

reíua inquirenda, ut ponimus; neque etiam

T

fa&tum ipfius, quia neque contractu, nec alio

yo d

confenfü abdicavit fe jure fuo. . Ergo. &« ex-

QU M

blic. d. teflimonia.

Nemo fine culpa re fua

M [egm

privandus eft, privatione poenali C. legali;

u

cum id exigunt uriliras & neceffitas publica

M

N. cap. cit. fize culpa , vifi fubfit caufa; mou eft

p

aliquis pusieudus , explicationem noftram cla-

re

!

654

Dr Junr.

»

re innuit: qua in dominii aut jurium trans.

4 n

latione Respublica fupplet confenfüm domi.

40 mb

norum priorum. Huc etiam pertinet; quod

2

a

m 4X

L. 25. f£. de Probationib. Nemo cenfetur jacta.

4 ufque d

re füum, quíi laborat ignorantia.

lufl. Lex de ufücapionibus & prefcri-;

gum, d*

sgri t

prionibus punit fegnitiem priorum poffeffo-

gium, n

rum; ergo eft peendlis; & preefumit culpam,

j Gf d p

Ye. Dift. Couf. i folam

unitionem neplipgen-

ais $c

ti& fpeGaret C. cum ob fines illuítriores fu.

14!1 /h A q

erit ítatuta N. Eorum tres ptacipuos in

conclufione adduximus.

h f ïj*

Ánydm,

Ol;. III. Imperator Novella 9. prefcri-

jfife dient

tionem nuncupat zmpium prefidium , & im-

y m

probam temporis allegationem. — Ergo hoc titue

lo acquirentes ufücapio non preeítat tutos in

d intima |

conícientia.

TOR

m. ]V. Conf. Juítinus Aug. Ro-

5is &l f

mane Ecclefi& centum annorum privilegium

9 Q

ad prafcribendum contra eam indulget. Im-

pium autem prefidium & improbam allega-

i. Dnci

tionem teimporis nuncupat eorum, qui mala z u

fide continuaturi erant prefcriptionem. JVec v m

iniquis, ait , bominibus umpivan. vemaneat prae xuai

Jidium, &2 tutus peccaudi locus , etiam [cientibus

'Tm Áin jn.

2

velinquatur , &c.

Juf. 1. Qu

i fcit, fententiam judicis,rem

lsT

tv m

fibi adjudicantis; niti prefümtione falía, non

poreft illam rem , falva religione ; retinerej

N d

At tl

ergo qui evoluto tempore ufucapiendi com«

perit, rem alius fuiffe, eam bona conícien.

Vg

B. M. Con.

tia poffidere ultra non poreft.

Qs

Judex fua fententia nemini jus confert, 16

T Pgmh

ecia«

Dz Jvnxz.

65f

il

If

declarat tantum , utri partium lepes mapis

I1

faveant fecundum ipforum allegata. At prae-

Ua

fcriptio tribuit prefcribenti novum jus aut

LUf

(

dominium . abfolutum — au&toritate : publica.

Quod ufque adeo verum eft, ut, fiquis rem

Häu] & Y

ufücaptam ; ex errore juris domino priori

V nl

teflituerit; nihilominus, ob acquifitum ejus

lii i

z

dominium, vindicare reftitutam poffit. Ut

A nl

cum Gloffa & praflantiffimis JCtis probat

hifrirs f

Haunoldus tr. 5. c. 2. controv. 1. n. 17f..

Hs

Jnfl. 3. Ad conícientiz fecuritatem opus

J

eft bona fide ; fed fi evoluto tempore ad

Wx ]

prefcribendum ,* novus poffeffor comperiat

!Ib

rem fuiffe alienam, deeft ei bona fides.

Er-

tU

go. H« JV. miz. Fundamentum prafcriptio-

nis eft legitima poteftas & voluntas legisla-

p d

toris, ita pro communi bono ftatuentis. Bo-

sls

na fides eft folum conditio -requifira pro

dygtt,qm

T

tempore,; quo incoatur & continuatur pra-

Q

A

It

ícriptio. Hoc finito, quando poffeffor com-

f

UL

[)

perit; rem non fuiíTe füam, errore ifto de-

u'»"l'

prehenfo , non ceffar bona fides ipfius, fed

):ionelm

lj

/f

melior evadit, cum certus jam fit; rem pof-

T

onis.

feffam füam jam effe jufto titulo prefcripti-

yics tl

Infl. 3. Tempus non eft modus indu-

) Eal(æ ;

cendz vel tollenda obligationis. /. Oligatio-

M

u

N

mum. fE. $. x. de O. €? A.

j Rü

Ergo fi preefcri-

jend t

)

ptioante non habeat vim adimendi dominium

iä w;q,'f:ï;'

uni, & alteri tribuendi, neque habebit tractu

1',:

temporis completa. x /V. Cozf. Preefcriptio

h

(

vim füam potiífime obtinet ab auctoritate le-

n

gum,

656

Dzs Jvsnr.

gum, que ufucapioni certo temporis decur.

ygrhlia

íu, aliisque 'conditionibus preditee jura do-

g i

mini prioris tribuit.

:Qpi[æ) t

Jufl.4. Etfi flatuatur a C. Trident.

ajnem t

Seff. 25. c. 19. tempus quinquennii ad pra-

Jl

fcribendum contra reiigiofum, qui ob vim,

snre Ti

merum aut defectum e&tatis ; negat. validam

A;econveniegff

fuiffe profeffionem fuam , haec tamen conftitu-

dadio 1

tio non procedit, nifi in foro externo; érpo

vf

etiam leges prefcriptionum. 3 4JV. Corf. ad

gfr r

profeffionem opus eft confenfa libero tironis,

il 9 Vr

quem, fi non adfuerit, Ecclefize leges fupplere

A ii

non poffunt.

'Transferri attem jura invitis

j Expra

!

dominis poffe magiítratus fuprema au&ori-

imo fümity

tate, exploratum habemus.

d a

Qb. IF. Saltem prefcribens non ac-

domints hd.

quirit dominium dire&tum, fed utile dumta-

1 Qominr

xat, ut multi quondam opinabantur: nam

j o qui

giulianus. ait,

l. 13. $. 1. ff de Jurejurando.

gt, lm.

eum, qui juvavit, fundum [uum effe po[i longi tem-

m hr

poris prajcviptionem , etiam utilem atlionem La-

AN

bere debere. . Cui autem competittantum utilis

& rion directa actio, non habet dominium di-

m jl jn

rectum.

B. JV. A. De hac diftin&tione jura

t [ a

nuspiam meminerunt, fed perpetuo dicunt,

dominium transferri in preefcribentem : prg-

tf

OT

!

ter plurimas ll. alias, l. 4. C. infin. de Pre-

Jax ov

feript. 30. v. 40. ammor. ait Imperator: /fit li-

ber, & prefentis faluberrime legis munitione fe-

A W

3nt

curus, . Non autem pleniffime fecurus effet, f

alter retineret dire&um dominium: quia ca-

0[

M

füs poffet occurrere, quo dominium utile di-

rc

9

|

j

) s

j

Dzr Junz.

652

L

[

re&o confolidaretur; aut alia praejudicia pae«

Ícribens incurrerert.

Deinde nec lites ita ef-

"

ll

fent fopite, ut refufcitari facile non poffent,

l

l

j

quem finem tamen leges maxime fpectanr.

"Ad avrgum. X Sermonem non effe de rei

Il qui j s

La

vindicatione ratione prefcriptionis , fed de

a&tione conveniente ratione preftiri juramenti,

littn i

CITQO:

)*

quz eft actio in fattum. . Quamquam in jure

* a&tio utilis frequenter nominetur, non prout

; I

/

jl

J.4

opponitur directe, fed prout idem eft ac effi-

brotmry

px r

. ult. f£. de /4qua pluv. 1. 10. pr. ff.

m ipin

fi fervitus vindicetur.. ec.

t um

u u

Jifl. Ex pra(criptione dicitur oriri exce-

ptio; imo fümitur pro ipía exceptione.

At-

ey um d

. qui exceptio eft actionis exclufio; ergo anti-

uus dominus habet rei dominium.

E. Án-

|

Ti

AL D]

tiqguum dominum non habere revera jus

]

agendi, eo quod exceptione füccumbat; fed

j'dtaug q/

.f agat, folum quoad apparentiam videri

DAU

A

a&ionem habere.

n;fi'wl

i

y wa

ARTICULUS .II.

itmund

- foua fides, prüma conditio ad prefcribendum

finn

necellavia.

Vr j

/

Ota L Prafcriptionem quoad füubítan-

30 d

N

tiam fuam & originem primam ex jure

: nre

gentium proficifái Hugo Grotius cum cele-

p h

[

Ir:

brioribus doctoribus afferit. Quatuor ad eam

qr p

:

conditiones requiruntur , quas hi verfus

munitiga

[

exhibent,

!l

4Non ufucapies, quatuov nifi talia [ubfint :

if

«Equa fides , juffus titulus, ves nom vitio[a,

p

ü

L

Zunpore prajcripto po/]ïfz'o coutimuata.

le

658

Ds Junz.

L

[

!

*

,ll

Veftigia hujus juris jam inveniuntur in'

J

S;

/

"TE

libro Judicum c. 11. ubi ]ephthe Ammonita-

m

j

(

/ll

rum regi regiones Jordanem verfus ab Ifrad-

1

I

"

u

ï:,z, .g!h?

/

litis repetenti objecit poffeffionem aliquot

il

Jl

M

I

li

/

1

i

feculorum. In quantum vero conditionibus '

]

,.A.

f

[

;

ml

itii

!

illis modi peculiares & certi fuerunt a legibus '

[

)

[

/

^l

[

[

1

adjecti, recte dicitur ufücapio modus acqui- ^

N

/)/ï

Jj Wa/

l

rendi juris civilis. Pr. Inft. h. t.

Nota IL Bonafides dicitur opinio , qua

La

i

quis credit,

fe effe dominum rei po

fTeffae, aut "

]

iil

íc agere pro jure fuo. l. ro9. de . $. Econ-

tra mala fides eít jüdicium, quo quis exifüi-

j p

.

(f i dr Q

1nat, fe apere contra ]

us alterius, rem po

s pb d

dendo, faciendo aliquid aut omittendo. 1.2.

SLIT

t

ro Emt.

adipt etun

Bonam

fidem zPeologice fümtam nuper " ü

Eadem erit juridice talis, cum *

i d

defcripfimus.

At

[

$p

a legibus prafumitu

r non poffidere alienum, '

;b

(

Poteft au- :

T dren f

aut nihil contra jus alterius agere.

tem aliquis bona fide

theologice niti, ac ni-

gb od

j ]

hilominus laborare ma

la fide juridice. Sicetfi:

quis perfiftat in bona fide theologice; dum :

adt, a

ipfi füper re poffeffa

lis intentatur; per ipfam " Q p

HMra.

tamen conteílationem

litis inducitur fides

MT

mala juridice, propter praefumtionem juris

(luarqquam &i

]

in contrarium.

3 p

Dico L Fides theologice bo

na ad

BOR

incoandam,

omnem prefícriptionem tam

. d y

Eft fenten-

WH. i J/uv[

»

quam conrinuandam requiritur.

tia certa tam "Theologorum, quam

Juris Con-

ïif, W

n.

e

W f w

fultorum, &9 Probr. ex cc. 5. 17-

u

!

Praícript. fumto ex c. 41. C

. Lateran.

] M ,

/

am;;(

Innoc.

Dz Junr.

659

Innoc. III.

uoniam omue quod mon eft. ex fide

eccatum 6f2 : Syuodali judieio defrpmus , ut

1

nulla valeat abfque bona fide prefeviptio, 1am ca-

gonica, quam ctvilis.

1) (

Cum generaliter fit omui

con[Hitutioni atque confuetudimi derogandum, quee

Is

ab[que mortali peccato tom poteft objervavi. Unde

J

oportet , u£, qui pre[cvibit , in nulla Temporis

parte vei babeat cou[cientiam alieng. Secundum

WH hoc c. R. L 2. in 6. Pofféffor, inquit, male

lis« fideà ullo tempore mon prejcvibit.

UA

Secundum hanc conclufionem , nemo

qsicum dubio practico incoare poteft prefcri-

]

$ M

iM

i

Wi ptionem, aut continuare, Nam talis non

1:5]; tantum dubitat de rei dominio & immunitate,

ed ambigit etiam, an hic & nunc fibi liceat

1j Tem occupare aut retinere, agere aliquid vel

jq omittere citra juris alieni leefionem.

Atqui

« ita dubitans peccat formaliter, eo quod fe

ul

preferat alteri fine jufta caufa, feque expo-

;; nat periculo occupandi rem alienam. . Neque

(

talis judicare praétice poteft, rem alienam

ii non effe, aut fe non agere contra jus alterius:

pj nam qui practice dubitat , non judicat

« ii practice,

m ïüïi:

Quamquam autem nonnulli putent, cum

übio practico prefcriptionem pofle conti-

g Duari; contrarium tamen non tutius modo,

[e

2

-

vt

onge eft probabilius , ex l. $; fur.

p $ r. fE. de Ufurp.ez Ufucap. —.Si quis id, quod

"

(r.

v

!

)

j

. poffidet , uom putat fibi pev leges licere ufucapere :

]

Icendum eft , etiamft ervez , nom. procedeve ta-

Mrd

1] eyus ufucapionem: vel quia mon boua fide

[

qTt23

eide-

660

Dz Jonr.

si 0

videatur. po[fidere, vel quia i jure ervanti nn s

1.77'06' €

dat ufucapio.

Econtra dubium fpeculativum, quo ani. .

mus flucuat de dominio f. immunitate ab ;5

obligatione, five illud fit pofiivum, feu ne- ; ij

ativum , non vitiat bonam fidem, etíam,.uy:

quando incoatur prefcriptio. — Quoad conti- jiii

auationem. quidem, eft fententia plurium hii

longe probabilior, contra Adrianüm, & pau- :;]Oiü'd?[g;m

cos, innixa illi axiomati, 77 pavi dubio potior ..

1 «

eft conditio poffidentis, ex R. J. 65. in 6 Poteft.- i g

ergo poffeflor continuare polfefhonem , ac

;b bour

rafcribere. Nam illa fola poffeffio inutilis;,.... j

eft ad preefcribendum, quee zor ef? fine peccatoy .. Y

ex d. c. fin. b. 1. ,

i f

Incoare vero cum bona fide prafcriptio-

fjj

[

nem poffe eum, qui fpeculative de ju

ftitia

n 5

tituli dubirat, quamplurimi inficiantur. Ni-, ,,,

hilominus Ferdinandus Vafquius, Ludov.

!

Ü

um m

Engel, Vitus Pichler aliique id fàtis folide af-

, W

ferünt. Nam dum c. . 34. q. 1. ?amdiu quif-

j

dferem f

7

ue bone fidei poffeffor ve&ifeme . dicitur., quam

o lofeg

diu fe po[fideve ignovat. aliemum: & d. c.fin. xe-

t d

quiritur, ut qui prefcribit, z mulla zemporis

20 [

parte rei habeat conícientiam aliene, jus ca-

Ff g

]

nonicum nihil difcriminis ftatuit inter preefcri-

dam.

At-

"i

l

)

ptionem incoandam & continuan

[

75

qui cum dubio fpeculativo continuari poffe

W

4

M

T

arii, eo quod.

prafcriptionem , fatentur adverf

LTAR

habeatur fides, quze excludat fcientiam rei

Wel

'

'

'

T

alienz; ergo etiam poteft incoari cum fimili

t

TE

|

ïï

dubio.

ES

Prol.

l

Dz Junr.

661

| 1v/

Prob. Coufeq.

Ideo cum dubio fpecula-

' tivo continuari poffeffionem licet, quia ex re-

lts

cepto axiomate formari poteft judicium pra-

&ice certum , cui fides bona innitatur: atqui

p !

A

ex eodem axiomate & pluribus aliis amoveri

m hum

.poteff dubium practicum, & formari judi-

"

cium certum practice, cui bona fides innita-

(b

AV

[!

."

| tur, ad incoandam preícriptionem. — Ergo.

J

?617119 P,W;

Prob. min. indu&l. Siquis emit equum &

1 j

ili

- incipit poflidere, nefciens aut dubitans, utrum

f

f

' venditor fuerit equi dominus, hiíce axioma-

T

" tis poterit uti; queisa dubio practico fe ex-

m

A

M

m)uu

W

ediat, & bonam fidem initio . pofleffionis

fibi comparet: Zz dubio meliov efl conditio po[-

üdentis: Xem , /Verno pra[umendus eft malus , g

/

/

analee fidei poffeffov , aut vendeus. vem mon. fuamn,

im

uifi probetur. — Argm. c. fin. de Prefumt. l. 1.

f G

n N.

. pro Socto.

Sed non fatis probatur, vendi-

torem mala fide poffediffe equum , aut rem

non fuam :mihi vendidiffe; ergo recte pra-

T

fumo , venditorem equi dominum & b. f.

poffefforem fuiffe; & confequenter equum ab

i

"

h,

illo bona fide emo; & incipio poffidere.

"T

Similiter dum dubitas, num contractus,

WH

WW

quo rem tibi traditam incipis poffidere, ju-

3

[0

as

ftus fuerit, ita philofophaberis: Zz dubio pre-

Jumendum 'potius ef , contractum valere, quam

d

E

at

72om valere; erpo licite rem ex hoc contractu,

j

alias ad transferendum dominium idoneo, ac-

fii; gU

,

cipio & poffideo. Duplex enim praefumtio

ad prefcriptionem rite incoandam hic con-

n

currit; altera quidem , qua

redo;

t

P

: prudenter c

V€lla

l

li

662

Dz Jonr.

.ySfQibusi |

venditorem fuiffe rei dominum ; altera; con. ;; ii

tractum validum effe.

Qua quidem pra. jl

fumtio juris utraque fortior eft poffeffione: ;;j

eo quod onus probandi in poffefforem ipfum ; s;j i

rejiciat, fi pro non poffidente illa fteterit. c, i.

un. Uf beneficia ecch[. & c. ult. $. Saue. de.

glb

gurejur.

vfüeiun t

Jico II. Ad.legitime prefcribendum 1

« nl

na

opus etiam eft bona fide juridice tali. Ita non

un i

refcribit ordinarie, qui laborat ignorantiailjprægmþg

l

Juris certi ac manifefti.

Jyob. l-4. tb p n

l

«

£? F. 9. Shuvis ignovantiam in. ufucapione nega-.

[

m

i

j f

zuv prodeffe : fathi vevo iguovanmtiam prode|e con- :

ye « 'I

flat. c. 13. de R, J. in 6, /guovantia fatii , non.

Ufuc.

j hd

JMTZJ' exc

ufat. l31. pr. f de Ufarp. 9

Dm ].

:

ANumquam in u[ucapionibus uvis error p

o[iri.

)

nj

1

prodefl. l. 7. in fin. C. de J4grvicoli. — Male.

)

u

d

'

fidei po[fifforem effe mullus ambigit, qui aliquid'

f W

o

contra legum interdila mercatur, . Exemplum

, Ui

autem affertur l 2. $. rs. fÉ pro Emtore

JE

m X

Quod/i [cias, pupillum e[fe , putes tamen , pupi

- w d

lis liceve ves fuas fime tutoris au&oritate admin

D

f-.

uris evror mulli

xemnd

firave, nom capies ufu: quia j

vunflum,

prodefr.

j Diil

Ex hifce teflimoniis plerique "Theolo

d

concludunt, etiam in foro interno non licere 172

XDUIUS Q

ufücapionem, quee fine bona fide juridice tali"

tünold

peragitur; etfi bona fides theologice talis non

"

"

MAm n

defit. Nam cum ufücapio vim füam a legi-

bus habeat, ea que cum certi juris

ienoran-'

m

f

du n

tia füfcipitur aut continuatur , precfcriptio-

nem in confcientia non pariet: quandoquidem V a

tain

l

665

Dz Junr.

li

Ulj, aM

)u

tam a lepibus, quam a Ss. Canonibus damna-

t

tür malee fidei, & neminem excufare dicitur.

^uYi$: nam cum er-

W

Dixi- L

Jgnovantia

J

rore facti legitime prafcribi, expreffe habe-

E

5

lf

tur l. Zuris.

& l Errov. ff. de 9. e?. F; .

b»

ll

[:

! Hinc fi emeris aut dono rem acceperis a fure,

.

I

|aut pupt

llo nefcius furem aut pupillum effe,

míri

bona

fide illam tenes & incipis prefcribere d.

&t f

|lo. &.15. pro Emt. . Ex eodem principio in-

.

|fertur, eum qui

cum ignorantia juris clari

fi ignora.v

TE

fundum prz(cribere nequit, fructus tamen

prefcribere: quia error circa hofce. videtur

»le

error effe facti; cum poffeffor putet, fe eos

percipere ex re fua. Navar. l r. Confil.

Ht 6. & alii.

Dixi TL

Errvor juris cevtà 6g manifefli:

fi enim jus dubium eft & inter DD. controver-

fum, ut eft v. g. quod relicta in teftatnento

imperfe&to poífint, falva religione, acce-

! ERIDUI|

ptari, illius ignorantia non facit malam fidem

:

juridicam , nec impedit ufücapionem. c. Cum.

dile&us. de Con[uetud. — Quia jus

dubium pro-

h

i

effe

"

:f/' /,

prie non eft jus: cum de ratione legis fit;

manifeftam. c. 2. d. 4.

*

Dixi. III.

Ovdinavi

e: nam preeícriptio-

; Thedt

nem.extraordinariam f. longiffimi temporis

) nonh;:

probabilius non impedit ignorantia juris certi,

j

ut Haunoldus cum communi tenet contra

t u

Molinam & nonnullos: quia ad extraordina-

| um

riam prefcriptionem

jura ne quidem titulum

]U[LS ;

le nec bonam fidem.

ll

requirunt; imo jus civi

j

Canones aütem non emendaru

nt jus civile;

[Ua T

nidi

Tt4

664.

Dr Jonx.

[

p

"U

g*

nifi quoad fidem theologice malam, quee pec.

o

cato coram Deo non vacat. Atqui ignoran

J(l[

l

Ifl/

Til

li

tia juris manifefi eft folum culpa juridica

r bonoruf

orta ex negligentia difcendi leges civiles,

qua íecundum fíe accidit abíque peccato

g dl

thieologico.

peflore?

Extraordinarie item cum ignorantia juris

guat FW

|

manifefti prefcribunt perfonz quadam , in

T

quibus tolerarur talis error, ceu minorennes,

r1l

milites: nam leges juris ignorantiam repu-

diantes, intelligi oportere ex megte juris, i. e,

f

de iis, in quibus error juris non toleratur, de-

a m x

clarant l. 1. 2. & fqq. fE. de 9. &2 F. 9. Huc

m ol

pertinent etiam ferning , fed tantum in cau-

igitem t

o

fis, ubia

[9)

itur de damno vitando. l. 9. pr. ff,

zi fd«

& l. 11. C. Eod. Item ruflici, in materiis,

syelcpt

m

quibus commiferatione digni eeftimantur. l,

l

[

l

IL,W)T

Ulr. C. de. 7eflam.

J;'::)f.:

u

f

f

lil |

u

Ex altera hac conclufione Cosficitur [.

| Ti t

quod bona fides auctoris profit fucceffori, tam

t oets g

univerfali, quam fingulari, ita ut hic tem-

sentur une

pus, quo auctor bona fide rem poffedit, fuze

4f lg

ETO

poffeffionis tempori poflit adjungere. $. 12.

& r3. Inít. de Ufucap. Nam auctor omne jus

Siwftrt

quod habuit, transfert in fuccefforem: ar pof-

f*?t?ff* p

fidendo rem per partem temporis ad ufuca-

10 f5 n

piendum requifiti, acquifivir jus, ut poffi-

To

dendo illam per tempus reliquum, ufücapio-

Y Ts

nem compleret, ac prefcriberet; ergo & hoc

3 f f

ipfüm jus in fücceflorem tranítulit.

n

U quea

Dicitur autem hic eu&or, qui tamquam

J v

rei dominus videtur dominium transferre in

J

alterum;

N 40

:(

T

D

Dz TJunr.

66f

alterum; qui ideo /ucceffor appellatur. Hic

b

fi füccedit tirulo hereditatis, nuncupatur fuc-

nu

ceffr univer[alis, eo quod faüccedat in univer-

fitatem bonorum, five fit heres ex affe, five

ex parte affis v. g. ex triente, femiffe: nam

W

?

hec füucceffio refpicit rem inde&initam, & non

L

fingularem. Econtra fucceffor fingulavis nomi-

natur, qui titulo emptionis, donationis, le-

Uh"uu()u

gad, aut quovis alio fuccedir auctori.

Jf

Conficitur 11. Quod mala fides aucto-

Jl

ris fücceffori univerfali immediato ita noceat,

(

l

ut non tantum acceífione temporis, quo au-

J HU»

&or rem poflederat non poílit uti; fed ne

Duc

iftud quidem tempus, quo ipfe hereditatem

cum bona fide adiit,; compurare ag incoan-

dam praefcriptionem ordinariam. Ita l. rr. ff.

ag ]

de Diverfit temporalib. prefcript. — Cum beres in

jus omue defunéli fuccedat , ignovatione [ua defun-

&i vitia non excludit.

Ratto effl. .. Quia defun-

&us & heres ejus immediatus, fictione juris

cenfentur una eademque perfona; ergo pof-

feflio heredis cque infe&ta eft ac poffeffio

auctoris.

"; ()/7/'.'7.5 ju

Succeffor tamen mediatus f; heredis heres

m d po-

n

poteft pracriptione ordinaria ufücapere,

q u

modo res non fit furtiva, nec vi pofleffa.

u

uas enim fitiones ex eadem caufa deteftan-

m

turjura, Ideoque ficut umbra non parit um-

qui

ram, ita nec fictio juris aliam fictionem de

I

mala fide, qua ad heredem alterum tranfeat.

j

j

j v'

iximus, non pofle cum 1mala fide au-

"

i

toris incoari prefcriptionem | ordigariam:

[

Tt:

nanq

666

Dz Juzr.

nam cum fnala auctoris fide preefcriptionem

o

j d

extraordinariam a fucceffore immediato poffe

godom C

incoari, probabilius docent Covarruvias, Mo-

lina, Leffius aliique, contra quofdam. Quia,

Juigt d

longiffimi temporis pre-

j ninl m

fpeétaro jure civili ,

ícriptioni non obeft mal

a fides vera; erpo

modom J*

gqun n

multo minus oberit mala fides ficta: 'at jus

Canonicum corrigendo leges non attendit ma-

T.

Proin

f(fe e fr

lam fidem fictam,; fed (olum veram.

1Gud

q

talis praefcriber, non quidem titulo Pro Je-

Ik

)

vede, fed titulo prefumto.

[tem diximus,

fucceffori umivev[ali : nam

"l TQH&HH

l n vitium. ff. de divevs. temp. prajcr. quoad

TT

fucceffores particulares Ulpianus aliter diffe.

a pl

rit: Vtüum au&ovis, vel donatoris, ejufve qui

alndo, t

mibi vem legavit , [i fovte au&tor meus juflum igi-

s. Conttt

a dendi

sint, d

tium p

offi

non babuit, puto, meque mocere,

nueque pro

deffe. Quia mala fides eft vitium per-

ts n |

fonale ; n

on ergo egreditur perfonam au-

dnm D

étoris.

ao m

Excipiuntur tamen res immobiles, qua-

u

se Rn

rum dominium non nifi tempore extraordi-

B cefeanmr

nario poteft prafcribi , fi fucceffor fingula-

qudcommur

e domino, eam

ris rem alienaverit, ignorant

Tutef d

ab alio poffideri, jure novo;

Authent. Male

16 tüptrs |

fidei. C. de Pre[cr. lo

g.

zenp. Dixi, quarum

tot de rl

dominium: cum enim de hoc folum loquatur

j

N

authentica, utpote exorbirans & corre&toria,

Akpids b

non eft ad alia jura, v. g. ad hypothecas ex-

;

Ut tj

tendenda: quas proinde ordinario tempore

AUs qi

prefcribet bonze fidei poffeffor; etiamfi eas a

W

yf

malee fidei poffeffore accepiffet, jure antiquo

uoa

1l

t

Dz Junr.

AP:!

li

.

667

uoad hoc non corre&bo. 1. r. U5 C. .

[j

ad-

lt

]i

verfus creditorem . pre[cviptio oppomatur. — Vide

f

Haunoldum tr. 5. controv. 2. n. 215.

Wi

Denique advertendum , quod mala fides

l

(«

d^]

Prelati nihil impediat, quo minus Ecclefia

poftmodum przícribat.

Nam ficut tutor,

d d

tamquam adminiftrator & defenfor pupilli,

DEU

hujus caufam fàcere dereriorem rion poteft,

u D

mala fide ejus prefcriptionem impediendo:

il J j

ita nec prelatus, qui fpectatur ut defenfor &

adminiítrator Ecclefie, eidem mala fide fua

ff

'Tenebitur tamen ille farisfacere

nocebit.

parti lefz: pro damno, & antequam corn-

pleatur ufücapio, hujus curfüm interrumpere,

manifeftando , rem effe alienam. Id. Haun,

n. 220.

Contra quem Vafquius & alii pro-

mni

nuntiant, malam fidem antecefforum in com-

"

j

munitate non nocere eorum fíuccefloribus.

Á

V

f0

Quia durum nimis videtur, quod paucorum

illorum mala fides obfit longe pluribus opti-

)

mze fidei in collegio vel monafterio, quamvis

um

TU

hi cenfeantur effe fucceffores univerfales, eo

fr g

quod communitas immortale corpus, femper

j &f

maneateadem. Poterunt ergo faltem longif-

(f Jl

fimi temporis prefcriptionem incoare : ut

., quam

nuper de herede univerfali probavimus.

]

0

tio

Ob;. L-cont. 1. concl. füfficit, ab ini

Qd

NU

ufücapionis bonam fidem adfuiffe. l. un. C.

(

T

de Ufuc. transformandis.

Quod. confirmat

f o

j

ratanus, quiin c. Placuit, ut. 16. q. 3. fic

[

ld

fcribit: Sufficit, in jmitio cuique bona fide poffz-

w

J

dere capiff, etiamfi medio tempore [cientiam vei

[is

alienc

668

Dz Jonr.

alieng babuevit.. 1mo ad prefcriptionem lon.. «t

iffimi temporis f. extraordinaril ne ab initig ;,j| l!

!

quidem bona fides requiritur l. 3. & 7. C. d

ii

;

&

Pre[cvipt. 30. aum.

Sed fufficit fola continua-

ngquil'i[ bof

tio temporis. Ergo bona fides ad prerfcri-

ag D

bendum non eft conditio neceflaria , faltem in

, dlim

Imperio & ditionibus aliorum Principum:

qen 0 J

nam canones malam fidem excludentes obti-

«(pmin d

nent folum in regionibus jurisdictioni feculari

I

fummi Pont. obnoxiis, ut refert Gloffa in c.

'.w

^

JL-A

[ 9t

fin. de Prafcvipt. 3. 1N.. Conf. cum ejus pro-

st

Àat. Juri civili a facris canonibus derogatum ...iii

AA

eít, qui , ne peccata foveantur, bonam re-

I

quirunt fidem toto eo temqore , quo poffeffio

n r i

requiritur. Quando autem de peccatis & (à-

vem adtore

]ute animarum agitur , poteftas Pontificum

Bftenfs in

ad omnes orbis partes fe porrigit. c. 13. de

TE

gjudiciis. Quo etiam exicapite Gloffa fenten-

j

C/unj n

tiam quorumdam , quam recitat, aperte reji-

t

m

f

cit; dicens: Potius flandum ef[fe canoni , quam

i

V

N

t

il

legi in boc cafu : quia prajcvibens non excu[atur

t m

a peccato per vationem legis, &gc. — Quapropter

tlcn pf

Haunoldus n. 188. merito ineptam enuntiat

tplütmad n

Dj

quorumdam interpretationem d. c. finalis;,

aim: li

quafi vero Pontifex folum reprobet pro foro

ZT

ecclefiaftico prefcriptionem canonicam, qu&

!N

L

f

fit rei fpiritualis, & civilem, queefit rei tem-

TT

oralis.

Mi

Jufl. Subditi intra X. & plures annos

Biptitns.

prefcribunt contra legem.humanam ejusque

þmodo p

oblipationem, licet fciant lepem, & peccent

eo!o-

W Go

prevaricando; ergo cum mala fide th

aR

M

UC

gxc'a

Dz Junr.

669

,,J

ica incoari & continuari poteft prafcriprio.

i

. AV. copf. Lex non tollitur per ufücapio-

nem, fed per confüetudinem, quze quidem

non requirit bonam fidem, dum incoatur &

Mdl

continuatur: fit enim per eam legis abrogatio

!l

fciente ac diffimulante legislatore. .Ad trans-

lationem vero dominii bonorum , qua igno-

M

rante domino fit; plus ex parte praefcribentis

requiritur.

i II

l.

Ob. ][. Pontifex in d. c. fin. & alias

QDACID

femper loquitur de prafcriptione rerum, quae

poffidentur & detinentur: ergo folum exigit

WIMIT

bonam fidem .ad prefcribendum actionem

realem & rei vindicationem; quoad períona-

les autem actiones nihil de jure civili correxit.

Ita Hoftienfis in. fümma , Bartolus, Panor-

n d

mitanus, & ex RR. Schmier, Pichler & alii.

p

ii

jl

[

& JV. Couf. Pontifex in capitulis füpra citt,

generatüim damnat omnes prefícriptiones

i

J

bona fide deftitutas, u ulla valeat abfque bona

]i

fide prafcriptio.

Quodíi non valet, ergo in

judicio oppofita non pariet prefcribendi ex-

6Il

f

2)

ceptionem ad prioris domini actionem repel-

lendam: fiquidem zog preffat impedimentum,

m Áoto

4 W

quod de juve mon fovtitur effetum. R. ].

:

$2. Inw&

um

Deinde conftat ex ll. 6. & 23. de V. S. rei

ye u |

appellatione & caufas, & jura, & contractus

obligationes contineri. JDezique & debira

yf E]f(

üo modo poffideri dicuntür, quatenus effenr

folvenda & non folvuntur, Haunoldus tr. f

lr P

AVJ*

c' 2. CODUIOV. 2- nl 1920

Ij L

Dr Junr.

670

. milis

.)'

Juft. L. Quamdiu creditor non exigit :

J

gincit;

debitum, non peccat debitor non folvendo:

g o

ergo abíque peccato poterit tandem prafcri.

/

|

bere. E. JV. 7dut. Si et contractum in diem,

al

] emm ICHCK

cum hic venerit, tenetur debitor, etiam cre-

dirore non exigente, folvere; alias erit in

$ ftby emg

&i o

morà culpabili, quia dies pro creditore inter-

Si debitum fuerit indefinite contra-

imiillr

pellat.

étum, cenfetur contractum in tempus, quod

g ub

ts Id

D

ex confuetudine pro folutionis termino habe-

tur; idemque elapfüm rurfus interpellat.

Vottt lUS 3'

Md

Quodíi ifta fübeffer conditio folvendi,

st

Quando creditor exiget ; cum hac quoque num-

quam prefcribetur : manet enim femper obli-

gn die d

goinyte

gatio, dum manet poteftas exigendi in credi-

tore vel ejus heredibus. Porro in hoc cafü

ins dl

requireretur animus recufandi folutionem &

igrs, U

OOT

fic incoandi poffeffionem libertatis: qui cum

fit peccaminofus, non eít idoneus ad pre-

micd,

fcribendum.

]i

0

Jl

h

Confiri. Qui fciens rem effe alienam;

k at

ejus poffeffionem adit aut continuat, non

m ortur, d

!

GL UVUAM

sberr rl

prafcribet, ob malam fidem: ergo etiam is

qui novit jus alienum, nec eidem fatisfacit.

m t d

^

x fltn

Gailius & Minzingerus, qui fententiam hanc

firmant pre;judiciis Camere Imperialis.

Juf. I1L Poffum prefcribere contra

Quig

eum , qui habet jus fervitutis ruíticee in meo

Pt

predio, etiamfi fciam, ipfüm habere hoc jus:

us

ergo cum mala fide. g. V. Conf. Ut jus alte-

161 nf

rius fervitutis in meis prediis, v. g. trans-

ïeuän G

eundi per agrum meum, extinguam præ('cri-

endo;

Dz junr.

671

(l

m

bendo , nullus ex mea parte actus contra il-

I nj

*; lud requiritur; fed fufhcit, ipfum jure fuo

lrl

W

tempore certo non uti. l.6. ff. de fervitur. ur-

han. predior. Quare non fuüm in mala fide:

At

neque enim teneor, ipfum monere, ut uta-

]

tur jure füo, etiamfi fciam ipfüm jus illud ha-

i

!

m

bere; fed bona fide fino illum jure fuo non

BI

De fervituti-

uti;, & mihi libertatem creari.

11] qi

bus autem urbanis eadem lege contrarium me-

3rmfzo li

h

rito ftatuitur, nequis eas praefcribat fine facto

aliquo contra jus alterius, ac proinde requi-

N

lj

ritur ignorantia hujus juris; alioqui cum mala

us

fide incoabitur aut continuabitur prafícriptioz

bt

qui enim alieni juris confcius contra hoc agit,

wgap:ff

peccato injuftirize fe obftringit. Hinc jusCaji,

? M

A Md

ne altius eedifices, aut feneflras in ejus hor-

M

10

tum aperias, non extinguetur, nifi bona fide

if

egeris contrarium, & ille certo tempore non.

d

contradicat.

Iuf. IIL Re&e prefcribitur actio quae

deitt

ex lege poenali vel judicis precepro ad poe-

[WM ] m

nam oritur, etiamfi quis fciverit, talem poe-

984 d

nam alteri debitam effe. Ergo. m. JV. Conf.

) t

Non tenetur delinquens poenam fponte of-

rum huX

ferre; fed folum cum exigitur poft latam a

Ti

judice fententiam, cujus executionem fübire

RU

deber. Quod quidem jus exigendi extingui-

us

tur preefcriptione , fi intra tempus a lege de-

Ó

finitum non exigitur. Tra Navarrus in Ma-

n holif

[

nuali c. 23. n. 66. aliique communiter te-

nent cum Gloffa in c. Fratemz'my. EL CO.

q. 2.

|:

(

Pari

|

672

Dr TJvnt.

1[ Wþ ' C.i

Pari ratione preeícribuntur merces quins

gemo 1

quennali ufücapione, que. ob non folutum

TU

veétigal i

pío jure fifco commiffze effe (ciun-

3';00 Dlhl n

?

tur. l. 2. C. de Pecligalib. €g' commiffis, | Ve-

hr p

rum prafcriptiones iftee non funt proprie &

1,*7)'1'[0&5 ,U

D)

ftrite dictee, qu& procedant ex animo poffi-

j

ii agf

dendi rem ut füam , atque requirant igno-

qumpon d

!

rantiam juris alieni a nobis poffeffi: de quie

f ,7;«' li

bus in prefenti quaftione tractamus.

.

j ag

/j

. III. contra 2. concl. Leges, que

g i

orantia juris màni-

prefcriptionem cum ign

TU

fefti incoatam reprobant, fundantur folum in

vfb

prafumtione male fidei, juxta c. 82. de R.

igimm 4

'

j ine. Ergofiin foro conícientig , ubi cef-

propnem &

fat preefümtio, ignorantia fuerit inculpata,

heec preefcriptionem pro eodem foro non im-

äl Qu

ediet. Ita probabiliter Medina aliique. X Z

a d in

"Autec. IN. Conf. «à Pra[umitur, in c. cit. ex-

zi af

reffum , non debet rigorofe accipi, fed ut

concordat cum legibus aliis, quae non tam

aim x |

teent; D

prefümunt, quam fingunt, in tali adeffe ma-

t ddfeon

lam fidem.

Ac licet etiam niterentur in pra-

'

T 02

fümtione tantum male fidei, non tamen ni-

itij f

"

terentur in preefümtione male fidei theolo-

gice, fed potius juridice, quod ralis nimi-

ï

Eu [

LAf g

rum fuerit negligens in addifcendis legibus,

& propter hanc negligentiam preefümtam no-

* C

.lcknuam, W

lunt ipfi indulgere preefcriptionis beneficium

ex quo ditefcat.

Patet hoc ab exemp

lo in Züg

tD ul

conclufione adducto ex ff. Pro Emtore.

Jufl. Secundum me

moratam ]. 31. ff de "g

Ufumpg. ANumquain i ufi

ucapiouib. juris error "F

F g

Dz junr.

673

ii

*

.

offiffori prodeft

ergo etiam impediet prefcri-

wp

p

tionem extraordinariam. y. /V. Cozf. In dige-

Il

ii

ftis ignota erat praícriptio extraordinaria: de

, hac ergo nihilin d. lege ítatuitur. Eodem smodo

[

nihil obftat exceptioni noftre, quod l. 7. C.

PT

de JAgricolis , error juris faciat poffefforem

n

(

i

;

male fidei: agitur enim ibi de prefcriptione

^

longi temporis, quz ordinaria dumtaxat eft.

g

TU

Ex bucu[gue ditlis Colliges 1. Si ufufru-

[

]2

&uario neoligente colligere früctus, eofdem

xv)L

Rs m

proprietarius non aliter quam pro derelicto

habitos acciperet, quod bona fide facere pof-

vl

n

fet, prefcriberet hic ufumfructum intra tema

pus legitimum adverfus ufufructuarium, &

n cef»r*

cum proprietare confolidaret. FHaunold, l.c.

n. 186.

á

T

nl

.

ui cum Hoftienfi contendunt, ex-

kl

tingui debitum indefinite contractum, & per-

imi actiones períonales intra triginta annos,

modo intra hoc tempus creditor folutionem

nonexeperit; his fcientia juris alieni non vi-

detur obeffe bonz fidei in prefcriptione hac

W

AT ,

y l

privativa: nam cum debitor. habeat animum

folvendi, quandocumque creditor exegerit,

" Woo

Yjs t

manet in bona fide, & in quafi poffetfione

du

fue libertatis, quae tantum tollitur per exa-

ionem creditoris. nihil ergo agit contra

Ynta

ha

conícientiam , neque committit peccatum in-

juftitie : eo quod. prudenter exiftimet, fe

um

ante debiti exa&tionem non oblipari ad fol-

!

J

vendum, nec teneri monere creditorem fui

E)-Tl j

il

m

juris: perinde ac in actionibus aliis & juribus

Uu

li

[in

Perfg—

Ds junrx.

674

D

erfonalibus non tenetur debi

tor ultro fe of- amim d

ferre & admonere creditorem juris fui.

Ipi. 2 :

tur cum actiones perfonales indifcriminatim a

enti

fint reftrictz ad ufüm, ita ut pereant, fi intra : 00 C

triginta annos non intentantur l.35. & 4. C.i lii

de Pra[tript. 30. vel 40. amn. & l. 1. $. 1. dest

"Annali exceptione , generaliter preefcribi pof-

AV

funt, licet fciatur, alteri competere jus exi-

j

al d

endi folutionem debiti. Quod quidem ad-)

. fi circaj] Tinl

mitti poffe fcribit Haunoldus n. 194

debita indefinite contracta extarent aliquee le- jieii

ges, quibus ex caufis bonum publicum con-;jsinr

cexnentibus talia. debita extinguerentur poft, Tüis

lapíum certi temporis creditore fciente & non 4 vasi

exigenre, ex prefumtione, quod debitum, qíi;;

vellet habere pro derelicto.

ailim, o

IiL 'Tametfil 19.$. 6. ££. de ZEilitio; iil

edi&l. aCtio redhibitoria, qua emtor;

€prEe ia

henfo rei emte vitio ,

ad redhibendum ;

intra fex menfes agere poteft, menfibus to- ;(«

.

tidem prefcribatur

.

Ac f[imiliter actoz; :

Quanii minoris. competens intra annüm Hl gr

qui cognito rei vitio, emturus quidem füiflet i.

fed nou tanti , ad recuperandum tantumy;;

Qu

Item juxta..;.

TT

quanto minoris emiffet. [bid.

'conftirutionem Carolinam an. 1540. Druxel- «« ..

Jis editam, dominis , etiam fcientibus fe efle

Ts "

debitores , concedatur exceptio temporis,

füsdm

fundata in prefümrione folutionis facte,.

Rn

contra actionem famulorum ultra duos annos

MT

a deferto famulatu negligentium exigere !t-

BU

ionerp

"

1

Pendia : & in Hannonia etiam contra act

medi-

N

f

Ds Jun&.

675

ib Ül

BU

—

T

| medicorum & advocatorum; ifta tamen pro-

li

1l

cedunt tantum in foro contentiofo : nam in

foro conícientig& venditores ad refufionem

ii K

I

.'w

damni dolo dati, debitores ceteri ad fol.

N

i

"I venda flipendia mnondum numerata tene-

^ U

)

]

! buntur.

üpï

ts j

ARTICULUS .TIf

d quón a

De tituloy alteva. couditione Ufucapionis.

9t f f

Ota L Titulus generatim eft caufa juíta

tdnel

N

poffidendi.

In quaftione preefenre tri-

M du p

lex titulus datur, Z?rus, Exiffimatus £ pre-

xgwïeyem W

"

d

fumtus,. "Titulus verus eft caufa quaelibet ex fe

j i:'.emem

| habilis ad transferendum dominium, ut do-

u d

1

natio, emtio, permutatio, legatum, fidei-

"

commiffum , occupatio rei pro derelicto ha-

H

j '; äy//».

f

bitz aditio hereditatis &c. que quidem caufze

hi

licet interdum ex vitio occulto non fint validae

Id

]

ii

adtransferendum dominium, füfficiunr tamen

lu

[1.

ad transferendam ufücapiendi conditionem.,

Quare etiam tunc vocantur colovazi & appa-

fi

Jm u

ml

l

Tentes, eo quod in tali cafü revera non trans-

feratur dominium , et(i transferri videatur.

j df

Alii tituli qui ex natura füa non tendunt ad

fem juxrf

dominii translationem, ut commodatum , de-

» D

pofitum &c. nec ad ufücapionem fünt habi-

us d

les. "Titulus exiffimatut dicitur, quando ve-

"75 rustitulus ad rem poffidendam non interve-

u nit, prudenter tamen exiftimatur interveniffe:

i^ ut cum heres rem Cajo tamquam legaram

uU

1

*' tradidit, quae ei leoata non fuir: unde eam

-

u

W

Cajus dicitur poffic

lere Pro fuo. de quo titulo

[

u

a

^

gi-

Dz

URE.

676

f

agitur l. 4o. ff. t. 10.

Titulus prefumtus pt

4ftl

f

vocatur, quando ob diuturnitatem tempo-

rls ,

V.

.

3o. annorum continuate poffe(-

X a^

j ml

fionis, prefümitur a jure titulus idoneus

«f t

preceffiffe, licet poffeflor non poffit ullius

gt !

tituli fpeciem affignare.

Hunc titulum de

Luco & Dicaftilius cum colorato confun-

g, Àl

FTL

dunr, locutione Jurisconfultis inufitata. Vide

fup. c. 1. à. 3. concl. 2. p. 14.

n if

iNota I] Prefcr

iptio alia eft ordinaria;

st

alia extraordinaria. — Ovdinaria preefcriptio alia

À.

"E

eft brevis temporis, ceu trium annorum: alia

s od

longi temporis , Íc. annorum decem, aut vi-

inti.

Extvaordinavia f. lougiffüni temporis

sl p

i& N

comple&titur annos triginta aut quadraginta,

Quo etiam fpe&tant prafcriptiones annorum

irpto, d

[ne

60. 80. atque etiam centenaria; atque ea po. übxu!

tiffimum, que dicitur zgmmemorialis: ad quam ii

ld

non requiruntur centum aut plures anni, ne- o

]

ii |

que tam antiqua . poffeffio ; ut nec ex fama z

neque ex documentis fcriptis conftet, aliter t us

olim fuiffe, (ed füfficit, f poffeffionis hujus ini» : àdy

tium fugiatmemoriam hominum modo exiften- ij: ii

tium. Dases fchon übev mans gedenken [eye. Quare :j d.

Molina Covarruvias & nonnulli perperam

tittia

hanc pr

efcriptionem cum centenaria confun-

a

dunt Nam peculiare privilegium Ecc

lefiae

ul

DUUEM

Romane- jura concefferunt ; nequa contra

ipfam valeat, nifi centenaria preeícriptio:

'y g,

cum tamen contra multos alios ex immemo-

QUUTM

riali prafcriptione api oporteat , qui privilegio

At l

illo Rom. Ecclefiz carent.

.IWP, W T

Tgitur

Dr Jon&

T

f

67»

Tgitur fecundum hunc fenfum accipi

"i eportet, quando c. r. de Prefcription. in 6.

c.26. X..de V.S. 1.3. $. 4. fE. de /4qua quotid.

Iu

lf

€j efliva. tempus dicitur immemoriale, cujus

cortvavii memovia 100 exiflat , eg cujus origo tne-

m

N

LU

smoviam exce[fit , memoriam íc. hominum nunc

Og

viventium. . Alioqui ne mille quidem anno-

firem

rum poffeffio ad tempus immemoriale confti-

tuendum füfficeret: quando quidem omnium

d

fere regnorum initia nobis hiftorie produnt.

tíry

rifn ah

V d

Dico L Ad prefcribendum proprïe

M

W

tempore ordinario reouiritur titulus , faltem

M

1

exiftimatus feu puratititis. ProJ. Z. pars. fine

bona.fide & poffeffione jufta non procedit

fl

praf-riptio, atqui bona fides & poffeífio jufta

td

non habetur fine titulo jufto , faltem generali

"

((QU

quo aliquis poflidet profuo. Ergo. Prob. //.pars.

Ad prefcribendum ordinario tenipore requis

ritur titulus: arqui prafumtus titulus non

N

fuffcit, nullus enim a jure tunc preefümitur

Q

L

fed debet allegari. & probari certus titulus,

UI

alioquin ufücapio non intelligitur. exftitiffe,

, (ur.

127 . 1. & l.24.-C. . de IZ

Igitur,

j

perperam

cüm de titulo colorato nullus dubiteg, faltem

a

exiftimatus requiritur, quem etiam jura pro-

[ l

i

|

ant,l . & 6. ff. pro Legato. Ea ves, que

xqua CU.»

€gatz gomine tradita eff, quamvis dominus ejus

r

lr

|

Vivat , legatorum tamen uomine ufucapietur , fi

45 cui tradita efl , mortui e[fe exiffimaverit, Ea-

em fatis luculenter habentur l. 33. $. z. fE.

j

j

i

I

Ufucap. &1.48. . .Eod. Haunoldus tr. 5.c. 2.

J

vugj

£onL i

!

678

Dz Jonr.

Mi cxrivl

contr, 3; n. 224. ubi precipuos [Ctos pro ha

::;U[ ab 0 ]l

thefi laudat.

;

yc] n fi

j

$

Excipitur tamen emtionis titulus,de quo

ZAliud [i putem me ex . caufa ven-

præfc'-'ipm,

l.a8- (& b

i, 0.

diti tenevi, 69 ideo tradum . bic enim, sfi a&io

gm d

pracedat , pro emtove ufucapio locum nou babet..,

s o

Jn cetevis caufis [olutionis tempus in[picitur ... in

E

f 7

emtioge autemn $9 contva&us tempus én[picitur,

n

j

eg quod folvitur: mec potef? pro emtove u[ucapere,

Ui

TE

qui uon emit , uec pro [oluto , ficut im cateris

«gofamit

contraGibus. — Nihilominus fi tertius quispiam

rüpur t

Ü

]

l

v. g, meus fervus aut procurator, cui rem

'L

0

»

|

emendam mandavi, eam mihi tradiderit tam.

E

j H

ïï

j

l

quam meo nomine ab fe emtam , opinatus

!

'

'

hic titulus fufficiet ad ufucapiendum pro em-

retatufi

31

*

P

tore, l, fin. f£. $. 1. pro fuo. & l, 11. ff. pro

quiu

Ils

Emtore. Quo in cafu intervenit bona fides

Atb tl

ex parte principalis, quantum ab illo exigi

vl

ä

poterat: dederat enim mandatum , ut res fuo

db fl f

nomine emeretur, Quia in alieni fa&hi igno-

a &gï"

antia tolerabilis error ef] , ut habet cit. l. fin, wnitn

Error autem circa proprium factum non to» a

leratur ad percipiendum inde commodum]l.7. ;; ;|

j

f£. ad S. C Felle.

Diximus in conclufione: Ad preefcriben-

"p.f,:'iyflll:)ï l

Affi

dum pvoprie: quia agitur ibi potiffimum de

A mmos

praefcriptione propria & po[itiva rerum cor-

ibl

poralium, que procedit ex animo poffidendi

x Pa

rem ut fuam. Aliud enim fentiendum de

dnq

prefcriptionibus zmproprie [umris , quas qui-

dam privativar preeícriptiones rerum incor-

ïïpïædü ln

r

po

oralium nuncupant, quod his jus præhabi-

[

[

]

Dz Jonz.

679

üos](mm 'tum alterius extinouatur, itaque pree(cribens

eximatur ab oblipat;'one, qua alteri erat ob-

ftriétus vel in fua perfona, velin re fua.

Ut

m

fitin prefcriprione contra actionem perfona-

lem alterius, & in prafícriptione ferviturum;

^nn

refertim coztimuavum , h. e. qu&e habent

T

j

actum continuum aquz ductus , fugorundii

//j

lJ

i&c. v. füp. p. 71. & fqq.

Dico 1. Ad prefcribendum tempore

Aff

ordinario fervitutes reales continuas nemo te-

Y

Qp

U netur al

Ita ha-

legare aut probare titulum.

betur l 10. ff. fi fervitus vindicetur. : Ytem 1. x.

$. fin, v. faze. fi. de A4qua pluv. avcend. & cla-

Tiä.ï.,ï

r

rius ]. $. $. 3. fE. de ftinere , a&uque: privato.

j

"

I

il

p

Ubi generatim dicitur longa poffeffio, con-

dll

füetudo & ufus vicem tituli obtinere: modo

P

prefcribens zog po[federit vi, clam, aut preca-

L

J

i

1

rio, ut d. l. yo. habetur. 'Talis ergo non eft

URU

in mala fide: fcit enim, fe cum bona con-

TA

fcientia id egiffe, cum nihil contra leges

d l

commiferit, que patientiam domini confen-

p 0

füm interprerantur; & quafi pro titulo ad-

nopdm;

mittunr. vide fup. Inft. 2. p. 74.

nam

j

1

Diximus 1.

Servitutes cozzinmuas :

præfcr

fervitutes difcomtimue , ut fünt iter, aétus,

Jfimm &

DL

via&c. merito excipiuntur, ita ut praícribi

näcpomd

! finertitulo non nifi tempore immemoriali pof-

'

]

^

; fint.

Haunoldus f.c. n. 226.

uodfi titu-

)

Ril

t

; lus adfuerit, quem quis faltem a putativo do-

l

mino przedii bona fide obtinuit, hafce & ce-

r

teras omnes fervitutes indifcriminatim tem-

v

Uu 4

pore

680

Dz Junr.

pore ordinario preefcribet. l. fin. C. de Pra.

J n

30de Pr(

Jevipt. lougi temp.. Cab. fin.

Dixinus 2. Servitutes veales: quia de

"] ( tit

his tantum ; jura loquuntur.

Quapropter

; of

jp, if

JCü excipiunt meriro ufumfru&tum ; ' ne

inore fervitutum realium. tempore ordinario

: poflefrOf |

g pf

citra titulum prafcribatur; ob damni gravita-

gre at

tem &contentum rei emolumentum, continet

f

T2

enim portioneti dominii. lNota tamen, qua

$

-coroll. r. art. proximi diximus.

21j

M 'mqu

1

Jico 414 Quaefinetitulo pre(cribi tem-

Iu

poreordinario non poffunt;prafcribuntur tem-

I

Ámti t

pore extraordinario, 30. vel 40. annorum, qua

longiffimi temporis pofleffio nuncupatur, quin

srelimtis

dlonam

potleffor teneatur titulum ullum allegare. Quia

tunc a jure przfumitur titulus juftus interve-

a cuq

simffe u

niffe, licet a poffeflore ignoretur. l. 4. C. 4

;

Prefcvipt. 30. vel 40. ann. talis poffeflor pro-

T

J

nuntiatur J/ev, €9 pvafeutis falubevvime legis

( 11

nitedi

pleuiffima munitione fecurus.. Ydem confirmatur

c. Zdd aures. de Prafc

Y

t Quia. quadrageualis

3 o

$ a&nuem excludit.

pyafcviptió. omnem . pror

!

at

Duez autem ad hoc requiruntur -condi- 51

1 ia dl

tiones, I. Ut ne poffeffori jus refiftat , pro-

/^

hibendó fc. talem poffeffionem. Ex quo de-

df

i

M

Tj

arochias

fectu Epifcopus nec ecclefias, nec

t n

[

in aliena diccefi quadragenaria ufucapione

»Q

n

praefctibet fine titulo: nifi tempore immemo-

m g

riali poffederit. c. x. de Praftripr. in 6.. talis

& U (

enim poflzílio immemorialisufucapientem;bo-

nl d

na fide, etiamcontralegis refiftentiam obfirmat.

;z

à

r

Il* conditig eft, ut non fit prafumtio

n

inac

Ds Junr.

681

"h snale fidei in poffidente: ita enim excludere-

1

tur in eodem prafumtio jufti tituli.

odf

L.

A

conflaret de titulo vitiofo & de jure invalido,

d

y. g. locatíonis, emtionis rei vitiofz, pree-

TUf

n

mp VUftf

]

fcriptio, etiam immemorialis corrueret, nifi

forte .pofïefï'ör alium adhuc juftum titulum,

ü

D

roferre poffet. . Ita Fachineus cum com-

TUD Q

muniore contra Ferdin. Vafquium & nonz

nullos.

Iu q

Ratio fumitur ex c. 4. d. g. ubi B. Au«

euftinus l. 3. de Bapr. contra Donat. c. 6

rl

N

,

Quis dubitet ; inquit, veritati manifoflate de-

U.

bzre confuetüdinem . cedere? Uüde natum axio-

ls

u

ma: Prafumtio cedit veritati. Ergo ceffat tià

tulus preefumtus ; ubi conftiterit, non pra-

ngum:',oït

ceffiffe idoneam caufam poffidendi rem alie-

nam: ac confequenter fine bona fide neque

(4

ccptam fuiffe ufüucapionem, neque continua-

Tam. V. &/3r. de Decimis.

i

Qh. 4. l. 4. C. de Prefcript. long. temp.

N

J

DT

indefinite dicirur, diutinam pofleffionem abf-

que titulo non prodeffe ad prafcriptionem.

Érgo cum in prefcriptione minus proprie ac-

gt at

cepta defir titulus, qui marer bome fidei dici-

fir, r

tur, illa non valebit. & JV. Cozf. In lege illa

Lqu

[

agi de praefcriptione rerum corporalium, ipfa

QUOE

legis verba docent. Quodfil 2. C. de Ser-

t

i

1

MAT

vitutib. €g aqua. & l. fin. C. de Prefcr. dang.

& In

Zünp. eadem jubentur obfervari in preefcri-

)mUJ

ptione rerum corporalium && incorpora-

lpl,npm j

lium ,

nihil ibidem agitur de titulo,

ia ut in preafcri-

a

fed de tempore ,

72

ptione fervitutis requiratur idem tempus,;

j

b

quo

Uu $

:

682

Dzr Junr.

quod in preefcriptione rerum corporalium; ut ;!

quiþus '

vult dicta lex 3., & quidem cum diftin&ione : fP

|

inter preefentes & abíentes, contra quos pra- |

ho

"TO

fcribitur, fecundum eandem legem finalem.

Qij. II Gratis flatuitur.difcrimen in. ;ipo[ïe[long

ter fervitutes continuas & difcontinuas: nam du

juxta l 28. f& de. Seroit. urbam. prediov, u

omnes omnino fervitutes perpetuam caufam ;j/5 4

habent. Quod enim naturalirer fit , & fem. jt

per, quandocumque lubet, fieri poteft, per- qnradiat !

petuum ac continuum eít; etfi affidue nog j

fiat. Ergo etiam ad preefcribendum tempore «iiii

ordinario fíervitures difcontimuas nom erit jyimed

opus allegari a poffeffore titulum. 3« V. Zfgt, «l i

Servitutes continuas & difcontinuas diftine ii5 C

uunt, & has non nifi immemoriali tempore j (; d

j

ne titulo acquiri; JCti veteres omnes cones ; qunó

tendunt; quorum fententiam ; fumma tribu-

syeludi; r

nalia paífim. fequuntur.

Neque leges aliter

3us, ml

definiunt; l, . $. fin.. Cum lege 1.2. $. 8. ff

; 5 Qu

de /4qua pluv, avc. l.. Servitutes. ff de. Servit,

i

& l. Hoc jure. 3. $.. Du&us aque. ££. de 7dqua

quot. $$ e[liv. Covarruv. l. r. variar. refol,

D

€.17.n. 11. Erratio effe videtur: quod amif-

T. R

|

fio juris pafcendi, lignandi, venandi &c. id

|

WTA

genus; grave admodum damnum creet domi-

ATR

l

no; at ubi grave damnum infertur, merito

Teotendn

titulus proprie dictus requiritur, ut ex pr&-

n

fcriptione rerum corporalium conftat. Ubi

At n

autem eadem eít ratio, eadem juris difpofi-

iT b

tio prefuümitur effe; per l. 13. & fqq. d

"h um

l. Aliter fentiendum !de fervitutibus co

nti-

EOTRT

nul$;

Dz ]'U-li-E.

683

Ttey

ll

N

! gauis, in quibus modicum onus' predio im-

«

jl

! ponitur, & ejus libertas imminuitur.

$

| COM

]jj2

n

'|

N

Obj. IIL.. Per l.10. f& . Si fervitus v

ts

I

? dieetur. debet preefcribens oftendere, fe lonpa

uafi poffeffione zoz clam ufum fuiffe; ergo

QORU

Af/A,

[/

I

opus eít, ut fciente & approbante domino

rl

poffedifle fe oftendat; id quod eft allegare ti-

p

tulum juris aquee ducende. 3. JV. fequelastis

ïf /7'[1 A k

fufficit tolerantia domini negativa , quod is

Itl

p

non contradicar, neque opus eft, ut pofitive

l

Dof

approbet a&tum:.tum quod--leges füpra ad-

Qm ta

JUUUIS

ducte nihil.de fcientia meminerunt, tum quód

t n t

!l

prefcriptiones alize etiam.adverfus ignorantes

lh M

currunt. l. fin. C. de Prefcript. long. temp.

b LUE

i

Quodfi 1. 2. C. de Servit. &9 -aqua. legitur;

i

€o fciente , íc. domino; Imperator folum in-

Vs (

icat, aquam clam non effe ductam, (; cum

rqbu-'

animo celandi, nec impediri curfüm preefcri-

ls

',1 tl

puonis, etiamfi dominus ignoret factum. l. 5.

n

$. 3. f£. Quod vi aut clam.

hW

fl I:VU

)

ARTICULUS, IV.

1

u n

- Quenam bona aut jura ufucapi zom poffrnt.

gt

X c i

Ota. Res, quas ufüucapi nefas eft; dicun-

:tur viriofe, vel quia ex natura füa non

w d

recipiunt conditiones, generatim requifitas

lï,mw

ad prefcribendum, vel quod ex fine fpeciali

La

ac difpofitione legum ab jure ufucapionum

Ql [

exempte funt.

j

Dico L Ex natura fua preícribi non

f

poffünt, quaecumque non funt in hominum

commercio feu bonis privatorum.

n

ARatio.

684

Dr Jozx

"t

V

— Qüatie. Prefcriptio enim eft adje&tio do; /

fint

;

iil

a

fninii, ipitur prefcribere nemo poteft res, ;

]u

[

árüm dominus- effe non poteft. 1..9. £. 4e ^

jl

]

m

Ufucap. Ufucapionem vecipiunt maxime ves cor.

l

om&w

povales, exceptis vebus facvis " fanctis , pullicis:

jj

| Mar

populi. Rom.&9 civitatum, item laberis bominibus, '

Hinc L. prafcribi nequit liber homo; ut : a

fiat fervus. $. £. Inft. Je Ufucap. Poterit ta- /!^ .

men fervus libertatem fuam prefcribere fpa. 1007

tio 30.annorum.]l. 2. C. de longi temp. Prefcr.

"

1

cultum Dei & /

T

IL Res faére, i e.a

ufus facros deftinatee, ceu templa , caemete. ii

i

ria; calices, altaria &c. Quamquam res fa. :

:

cr&, quatenus earum dominium quoad dif-

;Eione ont

pofitiones quaídam pias & .non dedecentes

M

transferri poteft, praeícriptionis incapaces

g, 1 lm

non-fint. Schmier.

s; urodi

II. Res fan&e, h. e. quee fanctione fpes

i 5 8

ciali defenduntur: ut porte & muri civitatum, ls jü

corona & cetera infignia Imperatoris, omnia

1ts, i

etiam jura majeffatis intrinfeca, quae ab aliis sqint

]

TT

appellantur regalia majora, v. g. jus ferendi

.L&RM

leges, creandi nobiles, comites, duces; queequi-

TM

dem a fübdito poffideri bona fide non poffunt.

UT

IV. Res publicis ufibus. fervientes : ut :(gl.

forum, vize publicee, pontes, fontes, fluminay

N

D

s

maria &c.

t itr hd

V. Resuniverfitatum, feu plurium come

stl

munes, quamdiu íünt indivifz a íocio ve

M

herede.

duj

VI. Jura fpiritualia & ecclefiaftica: ut jus

m

decimandi nondum íeparatum a titulo,

MT

officio

|

Dz junr.

685

d

"Iw officio fpirituali; qua quidem, feclufo pri-

N

h

poffideri a laico & preefcribi nequeunt,

w

J x'ri]egio,

.I1

£

€c.

^f

L

VIL Immunitas ab obedientia erga fum-

Á

ll

mum Pontificem in fpiritualibus.

l

VIII. Matrimonium carnale, erdo facer,

lr

i| & ali

a facramenta, quee funt juris divini. c. 4.

! D

f de Con[uet.

Mrlero f

IX. d

enique huc refer res & actus merae

d facultatis, ex l. 2. ff. de ia pull, & c. l-

mb Bate. de .. S.

uia quod fit vel omittitur

1mt. prorfus libere & fine animo fe obligandi, nul-

9155 jam parit obligationem; .que tamen ex pree-

tione oriri debet.

ij gu?eä

i

G fcrip

Dico 14 De jure pofitivo prefcribi ne-

) J pin

queunt..

T. Limites certi & manifefli dicce-

fium, parochiarum , regionum. c. 5. & 6.

xf cauf.

16. q. 3. & c. fuper ee. de Parochiis.

R

II. Res. pupillorum tempore etatris pu-

iB pillaris, etiamfi pupillus habeat tutorem; ita

q

| ut ne quidem tempore longiffimo prefcriban-

tur. 1. 3. . fed pupillari, C.. de Prefcript. 30«

s vel 4o. an. ; Item contra minores non currit

g tempore ordinario prefcriptio proprie dicta,

as U l fin. C.- a quib. cau[. veflit. im integr. wecef-

Ms 2omefl., Sed neque.bona. adventitia filiorum,

in quibus pater habet ufumfructum & confe-

jsnr| quenter adminiftrationem, ufucapi, ante fo-

,j! lutam poteftatem patriam; poflunt. l. 1. in

D. C. de.dnuali exceptioue.

IIT. - Res furto aut vi ablatee non preefcri-

ff

j

Untur tempore ordinario, adeo ur, etiamfá

per

! ,mJ

686

Dr Juntr.

,uldfm ïemï

^

per mille manüs ambulaffent, ea$ dominus a

poffeffore vindicare poflir , nullo reftituto

f

;pjltop

r

pretio, nifi expenfis in fuftentationem,. v. g,

equi. $. 2. Inft. de Ufucap. Tntelligi iftaopor-

p p

uod'

yiendi

tet; quamdiu virium mon fuerit purgatum.

varie accidere poteft, primo; fi fur effet he- 7

ypiln

)ft

Qu

res illius cui furatüs erat. l. 42.. ff. de Ufucap.

Deinde fi res poft furtum reverfà faltem gqui-

zil 44

s dieut (

valeriter ad dominum füum, denuo bona fide

t ofunh

ab.alio poffideatur. l. 84. ff. Ze Furtis.

Rege, r |

Huc revocantur qua contra legem

tudavrum dantur jadici, aliive maciftratui pu

sJl u

blico, ad id faciendum, quod alioqui jam ex 5 !

:

officio tenebatur; qua Ífi deinde ad tertium ? * F

bone fidei poffeflorem pervenerint, perinde :5 *

0 1«

ac furtiva, numquam, nifi purpato vitio DT

prefcribuntur. l $. ff 244 legem ul Re-:

E. Schmk

petzmd.

h18

Fru&us rei furtivee ufücapi rempore or« dum !

dinario poffe, quamvis non redierinr prius xiixu

ad rei dominum, nec virium purgatum fue- aitt; Y

rit, affirmat probabilius Arnoldus Rath, ex um

1.249. $. 2. f£. de , c? R. D. & Lag. fE. dexiiim

füvrt. contra Bachovium & alios.

Mya

1 000 A

IV. Jura quzdam Epifcoporum: ut jus

confecrandi, ubiS. unctio intervenit, ufucapi

I

At n

non-poteft a facerdotibus minoribus Epi-

fcopo.'c. 4. d. 68.^ Neque jus vifitandi Epi-

Atl

t

Ícopo competens ; fi ufucapio tendat ad ex-

ünétionem omnis vifirationis a. quocumque

"0 li

prelato ecclefiaftico facienda. c. 12; & 16.

RURT

s;

V d

Je Prafcript. Quo etiam ex capite novim

ne

|

Dzs Jung.

687

D l

ne quidem rem

pore. immemoriali pre(cribi

2 Ri

T0

MA

M

poíffe Epifcopi jus exigendi procurationem

u

feu füftentarionem vifitationis tempore.

lo

db

V. Res prohibitz alienari abfque certa

| ;wg:*,

:

.'J

g

forma & conditionibus a jure preícripris: ut

preter pupillorum & minorennium res, funt

ATT

etíam feudalia, doralia; primogeniturz, fidei-

g,

commiffa, & legata, que teftamento prohi-

10 pl

bentur alienari. c. s. & 6. de Reb. Eccl. alieg,

lii

l. 16. f£. de Fundo dot. 1.2. C; de Ufi

ll['/lj). [)7'0

;'[ll

emtove, vel traus. l. fin. C.. Communia

de lepat.

alegggn

*

"

Probabilius tamen videtur, res Eccl

efice ífme

W r

m

debitis folenniratibus alienatas, feuda rmale

ii

alienata, & res fideicommiffarias , five fint

iil d

majoratus, five primogeniture tempore ex-

70 n

taordinario feu longifhimo poffe prafcribi,

i(l

J

prout P. Schmier & non pauci tuentur.

Ob 1. Secundum plurimos juris textus,

K Qf d

poteft homo liber bona fide poffidéri : rara

A

T

enim habetur ejus venditio, quando fe vendi

vt

permittit, ut de pretio participet.

Ergo

js

etiam lex humana poteft permittere, ut con-

"

tra talis hominis libertatem

preefcribatur,

Confe

quenter quod homo liber üfücapi non

g up

poffit, non Videtur provenire ex natura rei,

li[) uäw? !

fed ex legis prohibitione. & JV. Urramq. fg.

n 1

a folum ex rei natura prefcribi poffünt pez-

lütandiïï?'

mittentelege, quorum dominium altum pe-

nl d

nes legislatorem eft; hujufinodi autem do«

d

minium legislator non habet in hominem li-

erum: at quando homo in füi venditionem

pl

confentit, ideo fip vere fervus, quia eft füce

EL»"'W?

liber-

688

Dzs Jun&

m

libertatis dominus , .eaque fe fponte ab.

í

dicat.

,uinitl

p dos

Qb

;. II Laici quidam exercent jus de-

cimandi, quin privilegium poffint. probare,.

gbl

hij

Ergo poteít jus decimandi prafcribi a laicis ?

[

tempore immernoriali, juxta c. z. de Prafcr. » ^ ^.

in 6. &. Dift. Conf. — Poteft preefcribi titulo ?

folum praíumto C. Secus N. Cum de ex-

r

ordio non conítat, nec quifquam tot anno-

ho m

rum intervallo quaeftionem, moverit, prefu-

mitur, juftam quoque initii rationem fuiffe,

$1 Qu

merira in Eccle- ünsp

fc. quod majores ob infignia

fiam hoc jure fuerint donati

. Hinc decimg z. Qu

ejufmodi, ut mere laicales, more aliarum re- fs d

rum, non petito confenfu Ecclefie , paífim TU

libere venduntur, aut alio. modo alienantur. zi

Tlaiman.l4. tr.-.6..c..6. m

s&g. Immu-./ji d

nitatem autem a folvendis.décimis poffe pree- ii

Ícribi, non tantum a tempore immemoriali, 116

íed etiam cum titulo quadraginta annorum u

fpatio, tam a perfonis particularibus, quam w

2 comimunitate tota, tuetur adverfus Covar- ii

ruviam, Arnoldus Rath thefi 4.. Paffim enim [j; jj

*x confuetudine de pomis, fceno, herbis de- sj

ru-

40

cime non penduntur. Idem ergo quoa

1

i hi

€tus reliquos recipi poteft, ubi aliunde con-

(j ïfï*immi]

AU f5 Y

grua

facerdotum fuppetit fuftentatio.

OLb liL Secundum 1l 3. C. de jure

RUT

dotium. licet marito mancipia dotalia manu-

hm d

mitrere conftante matrimonio. Ergo dotalia

"t n

bona poffunt prafcribi. x.. Difz ConJ. Dorta-

;pxiunepml

la bona immobilia N. iobilia C. Fundus

mTrim

&ota1s

Dz Junr.

T.

689

LU

[

dotalis ne quidem longi temporis prefcriptio-

nem admittit, nifi ufucapio fuerit incoata an-

r

d

tequam dotalis fundus coeperit effe. 1. 16. £f

VN

de Fundo dot. Res vero dotales mobiles trien-

)

ts

V

!

nio prefcribi poffe probat Arnoldus Rath ex

m

l3o. C. de Jure dot. Vide Haunoldum

p

1. 362.

i um d

AI] f0 dU

ARTICULUS V.

R Dre

.. Quanto tempore opus [it. ad pre[cvibendum?

m ff

4 J. Quarta condirio ad prefcriben-

nf

fcie-

N5

um eft poffeffio tempore definito con-

Is

tinuata.

Quid autem fit poffeffio & quotu-

t afm'm [

plex, fatis difputavimus cap. 1. hujus tracta-

yir,

tus; a. 5. & 6. pag. 26. & íqq. Poffeffionis

9d

neceffitatem intelligimus ex l. 25. f£. de Ufurp.

g ln

& Ufuc. ubi fic habetur: /rge poffofftoge ufuca-

jl n

pio contingeve non potefl. — Quod repetitur c. 3.

Oa

de R. 9. in 6. Et quidem ufque ad elapfum

Rn

tempus a jure definitum produci poffeffionem

u'x Wi

15 d

oportere, five ab uno eodemque poffeffore,

ts U

five a diverfis, eruitur ex $$. 12. & 13. Inft. d&

fimal

J

Ujfuc. & c. 8. de Prafcvipt. . Yn pree(criptione

li

tamen privativa non requiritur poffeffio pofi-

quoad

ifü

üva, qua' habeatur per actus pofitivos cor-

ii Qu

poris velanimi, vel utriufque fimul; quibus

Q

detinerur res, vel jus exercetur; fed fufficit

hUM

i

negativa feu impropria, quee habetur per ne-

yui D

Ji

gationem actuum, quibus v. g. fervitute pof-

UA

bt

fet uti dominus, qua non utitur , ficut in prae-

Ícriptione pofitiva rerum & jurium incorpo-

otefít vera & flricte dicta

Ll'ü

rahüum dari non p

Xx

pofíeífio;

TT

*90

Dz Junr.

poffeffio, quod illa corporis adminiculo a fjaimon

prehendi proprie ac detineri nequeunt, feq ahpolit

tanrum quafi poffeflio confiftens in exercitig J*

gpmur n

alicujus actus, ut c. 1. a. 5. & 6. diximus.

INota I4J. Adrerum corporalium preeferi. 4 int ]*

ptionem incoandam opus eft ppifeiïïonenatu. gur u

rali & civili. Nam ufücapionem incoari oporte (j 11//

a poffeffioneformali: hzcautem acquiritur per n j

apprehenfionem . veram vel fiétam rei ut fuz, j 1*

gorporis, animi 69 juris adminiculo ; ergo tam' na» i

turalem, quam civilem comprehendit. l. 4. C. de £«

adquivenda $. vetin. po[J.. dicitur: Licet pofféffro ]y: «n fi

guudo animo acquivi i0n poffrz , tamen. [ole ammo i ss i

vetinevi poteJT.

d.

Unde colligimus, ad ufücapionem con- i

tinuandam íüfficere pofleffionem mere civis ii

lem. Confirmatur ex l. 17.. $. ult. f£. de Fuvtis, ia

ubi habetur, quod abfens, qui folam polffef- ij li.

fionem civilem animo retinet, ufucapionem ;j ;

continuet. Ac merito: fieri enim non pO« jj l; [ ;

teít, ut quis naturalem poffeffionem perpetuo :j j

l

|

xetineat;ac fundo alicui tanto tempore infiftat. drimi d

Econtra poffeffio mere naturalis;

U y; fj r

quis corpore dumtaxat rem detinet, L 38.

v////(

P

l

l

/

T.

»/. [

2

.7. de F. O. inutilis eft ad ufücapiendum

DEU

ine civili, quz fit animo dominii. l. 25. 1.

EURT

de Ufucap. tic' Ufufructuarius , co

mmocdata-

du

vo Herede:

riüs, depofitarius, l. 2. $. . ff.

Aüm nferi

item qui precario poífident , ufücapere non

T

P

poflünt res fibi commiffas. 1. 4. $. 1. & ult.

xonp

du

fE. de Precar. Poffünt tamen qui ex emto do-

)

DEU

£Uj

ent $

Wi

"

pato Qe. eju(n, nominiþus rem detin

quia

Bu

m

Dz ]unþ.

691

xn ny

uia hi animo rem fibi habendi,

& juris ad-

jl

miniculo poffidenr.

Dico 1.

Bona mobilia cu

m titulo pre-

Xf

|

fcribuntur triennio,

adeoque brevi tempore,

etiamfi

]

jf

TU

fint pretiofa , univerfaliter enim lo-

quuntur jura.

Princ. Inft. de U,

ffuc. 1. un. C.

mincoa:iog;/

de Ufucap. transform.

Mobilibüs autem bo.

na:guirim:;y

nis etiam jura izcorporalia accenfentur. exce-

iT uf

pto pignore in re mobili conftituto ,

quod

Cvf

cum illa non prefcribitur. 1. 1o.

UJiIL

th,"

vat. aciione.

C. de Pigne-

]

i

]

W

Dixi: cum titulo: nam

hi :'W

"fmm

Ícribi res mobiles tem

fine titulo prae-

pore extraordinario.

2

oftendimus fuJ. a.

3. coucl. 3.

;

i

)

Extenditur conclufio etiam ad bona mobi-

0 ff cf;:w

|

lia Ecclefiarum, ut communiter tenent contra

Lt

Hoftienfem, ex Authent.

Quas aliones. de

ia

$$. Ecclef. Ibi:

Quas athiones alias decennalis,

5999 alias vicezualis ,

alias. tricenmalis pefcriptio ex-

num cfudg: be,

fi loco veligiofo competaut, quadva-

w einta ammis

excluduntur : ufucapioue trienmii vel

pur il

wadriennii prajcviptione m fuo. volore. duranti-

jdj d

H

w$: $ola Aomana Ecclefia gaudente cemtum an-

f[; 2 )AK'

aorum fpatio vel privilegio. 'Et refertur c. fin,

p

16;q. 3.

Neque alibi canones aliud ftatuunt,

I

Quapropt

er & Romanam Ecclefiam pari jure

m

n n

quoad hanc immobilium bonorum ufücapio-

nem cum inferioribus Ecclefiis cenferi, contra

g

anormitanum, Leffium & alios cenfent theo-

?

"n

?i non

pauci admodum probabiliter, cum

ii

iM

olina, Laimanno & Cardinale deLu

Pt

g0; qui,

:

Ll

suüm Roma Ícripferit,

u

X

eorum, qu&-in Ro-

ed

^,

inanga,

692

Dr Tunr.

AC

m

]

mana curia obtinent , gnarus utique fuit,/

"D

um p u

Nam exceptio d. Authentice non indicat bo. :

ey Q

pna mobilia, fed immobilia quorum ufücapien- :5

x n

]

dica'nï

dorurm tempus ad feculum Rom. Ecclefize &

tendit. Quam explicationem etiam c. 13. &

1& L

, prinlego

14

de Prafcript. accomodari oportet.

Dico J1. Bona immobilia privatorum ;

(ijp[ion:

Rg[h Jl

profana c

um titulo prefcribuntur deceunio;

inter prafentes ;

& vicennio inter abfentes, || i^

Pr. Inft. de Ufucap. & l. ult.

C. de Pra[cvipt. s; i

^

Ti

st

Iul

pIMK

Jong. temp.

Diximus I.

Boza immolilia: quo no.;i5"

fripio

mine intelligimus non tantum res corporeas, :

qua

moveri loco non poffunt , ceu. domos ;(j

.

raedi

f

a, fundos, fed etiam res incorporeas s lii

rebus immobilibus adhaerentes, aut eequivae j

ut fünt jura quadam, ; (arnl

lentes & perpetuas:

cenfus & ufusfructus fine limitation

e conítitu.;

tus , officium , beneficium , jus patronatus, [j i

advocatie &c. tametíi perfonis, quae utique jrpiu.

res mobiles fünt, adhzreanr, immobilibus;; i

adnumerantur, quod fint ex fe jura perpetua. ,.j

IL. diximus, Profaga, ífeu ad períona$g[;;;,

& communitates feculares pertinentia : nam jj

!

bona immobilia ecclefiarum , monafteriorum, :j;;

Al

hofpitalium &c. id genus, & jura fpiritualia j;

hodie prefcribuntur 40.

annis cum titulo vel 1 ii«

fiftat preefcri- «

fine eo, fi jus commune non re

benti, aut prefumtio gravis. Authent.

uas zif

lg

a&iones. nup. cir. & Novell. IH c. uz.

l g

derogatum eft juri antiquo, centenariam pr sj

fcripionem Ecclefiis & locis piis induïger:til- étis )

1

J

Dz TJunr.

693

Ti

dU

f

iæ

ï

: Manfit tamen hoc privilegium Ecclefiz Rom.

J

Quo etiam gaudent monaíteria ordinis Cifter-

cienfis, ex conceffione Urbani VIIL, & or-

ho

sl 4

dinum Mendicantium domus, beneficio Leo-

5 nisX. & Pii IV. Monafteria Ord. S. Benedi-

(f

| &i ex privilegio proprio non nifi 6o. annos

li p

rum praícriptionem contra fe patiuntur. Ar-

r

nold. Rath Differt. de Ufucap.

IDf as

"

IIL. diximus, Przvatorum: nam fi ad

h?/J/z;/f;; Prin

cipes, aut flatus Romani Imperii fpectenr,

quamvis fint privatum patrimonium, cum ti-

li:q

7* tulo aut fine titulo, requirunt quadragena-

£

W

n

riam prefícriptionem.

Id. Arnoldus Rath,

Tsl

(

contra Covarruviam, Leffium, &nonnullos;

t ia

nulam hac in re praerogativam Principibus

1 ag

ad(cribentes.

Sumitur ex l. ult. C. de Fuzd.

m

Jf

patrim, & ex rubrica tituli,: /Ve vez dominice.

Cod.

lN

T

IV. diximus, Cum titulo: qui in omni

yü

j

prefcriptione ordinaria, brevis nimirum &

n

lonpi temporis, affipnari & probari debet.

n '

l. 4. C. de Prefcvipt. longi temp. &c. de qui-

a p

bus füp. a. 3. concl. r.

Deficiente autem ti-

at ; [

tulo, opus eft prafcriptione extraordinaria;

n]'eriorum

m

ut titulus preefumatur, fecundum dicta eod.

p

L

art. concl. 3.

M

m

V. diximus, decezmio zuter prajentes, 9

p

vicenmio imtev abentes : his enim duplicatur

u

!

tempus ufücapionis contra ipíos currentis ; ita

h

ut fiquis partim abfens fuerit, partim praefens;

xmnf

femper duo anni abfentize reputentur pro uno

Pre-

preefentie. Authent. Quod fuguis. C. de

p

X 3

[cript.

694

Dz Junx.

Jfcev

t. longi temp. . Hoc tamen beneficia Eccle.

'r per

fiatti

i

ca fpeciale habent, quod per triennium

g

bona fide pacifice aliquod poffidens pra(cri.

[, a

Albl[ur

bat contra actionem cujuslibet impetitoris,

:

ita ut poffeffor tutus fit in conícientia, erfj

J

hii

provifio fuerit nulla, titulus coloratus, & ca.

TL

nonica inítitutio tantum apparenter valida,

D

lh*

jl

Qqefclz

Modo beneficium non fuerit obtehtum fimo-

niace, aut per intrufionem.

Azor, Leffius

diur g

1 À

&alii communiter ex Regula 36. Cancel

lariee

de Tviennali poffcffione.

j dios

m[fwl[(]fïæ)

Cenfebantur autem prafenter, qui

Win ea-

dem provincia domicilium habent. 1..fin. C.

geeimdt

Eod. Moribus autem hodiernis praefentes di-

;TI;HI ) yeguhï

cuntur, qui funt füb eadem prafectura, aut

sj umf

eidem fübfünt judici, domicilii ad minimum;

j ip d.

aut dominii alicujus rei immobilis refpectu.

D erred

-dd banc conclufionem vevocantur fervitu- ssddi:

teS.omnes, qua cum titulo Jongi temporis zi*

ufucapione prefcribuntur. l. 10. ff. Si feroi- ]Mi

7u5 viudicetur. l. 16. de . Ufufruttu. . ult. C.

n

de Pre[cvipt. long. temp. 1. penult. & ult. C.. de « ais

Jervitut. Vide fup. concluf. a. art. 3.

Excipi-

us )

zur tamen habitatio. l. 10. pr. f£. de Ufu g

Ts t

abitat. V. (ap. c. 2. a. 4. concl. 3. p. 6o.

pl n

Dico IIl Ationes reales extinguuntut

) lt p

prefcriptione ejufdem temporis, quo pre-

u C a

Ícribuntur res mobiles aut immobiles, & jus

1 qet

reale, in quibus fundantur.

d. ]i

Excipe [. aGionem bypotbecaviam , que

1 ia

ignus vcl hypotheca poflidetur a debitore

trrm

i

Lo)

/

ï;)

, Vel ejus herede, 40. annis contra cte-

WOQR |

ditorem

j be

Dx Junx.

69$

Od;y

ditorem perimitur. L z. $. 1. & *. C. de

l

Pra[cript. 30. vel 40. az. Si vero poflidetur &

X

terrio, Íc. cum titulo; 10. vel. 20. annis;

]l

i

prafcribitur d. 1. 7.

fj

4L Petitionem beveditatis directam, quae

COJ [v

(s

il

durat 30. annis, ob.preeftationes perfonales ei

DAfen

W

admixtas. l. 7. C. de. Petit. beved.

Mamyi

JiL Querelam inofficiofi teftamenti,

M li

!

uc finitur quinque annis ab adita hereditate,

A

X fin. C. de Zuoffic. teflam.

IF. AGiones perfonales civiles, five dein

1 C«

fint perfecutorie , five poenales, five mixtey.

N

adeoque etiam debita , quae per actiones exigi

m

poterant , regulariter extinguuntur prefcri-

püone 3o. annorum. l.3. &4. C. de Prafcript.

30. vel 40. em. l . C. de Annali excepr.

Quibus correctum eít antiquius jus, qua

i

if

actiones civiles erant perpetue: nunc autermt

que eliduntur 30: annis, perpetue appellantur.

F. AGiones Pratorias, que períequidem

perimuntur lapfu unius anni, fi fint peenales

jul

pure, aut mixte. Pr. Inft. de Perpet. & tem-

flull'

(4

por. a&ion. Si perfecutorie , 30. annis, ficuf

4

[

d

actiones civiles, feu jure civili introductes

v. g. depofiti, mutui, emti. Actio tamen

p

QU

doli, licet poenalis fit; finitur primum bien-

nio. i. ult. C. de 2olo malo.

AdGio futi ma-

q

(«j

T

nifefli, que tendit ad quadruplum, omnino

perpetua eft. Pv. /nfl. cit.

""Aéliones cvimninas

im

Jes feu jus accufandi de crimine ad vindictam,

vt

prafcribuntur regulaviter annis 20. à die com«

miffi criminis. l. 12. C. 4d l. Covacl. de falfit.

n

*

XX4

3.

|

696

Dz

'URE.

$ dat

p

l3. ff. de Requivend. vel : abfemt.— dammandis;

dixi, Aegulaviter : nam quinquennio ceffat

, f

jprelt

actio adulterii . adverfüs maritum , .accufatio

ftupri, inceftus, lenocinii &c. l. 29. 6. 2. ff

;'(fw &'PW, ]

de JAdult. 'Ultra viginti autem annos probabi-

;:ndam Vi

liter nulla durat actio criminalis.

p x

uc fpectant praeftationes annuee (Jabr-

j Argm^

i

liche Zin[en, Rentem), quod jus triginta anno- 5

rum fpatio acquiri, atque etiam extingui, fat (j | '/

manifefte novimus ex 1. 3. & 4. C. de Pre. i 4

ftript. 30. vel 40. aunor.

Dubitatur autem

ii t

g Qu

utrum is qui alteri fingulis annis decem aureos

tenetur pendere, omiffione folutionis per an-

f: etgo(

nos 3o. continuata jus alterius hac prefcri-

& fum pral

ptione ita extinguat, ut nihil deinceps in per-

E

petuum praítare amplius teneatur? Extinpgui

y diert ven

omnino in perpetuum, contra Gailium &

munr d. 17:

alios probant Baldus, Panormitanus, Hau-

vetorfour

sf qu de,

noldus, & alii L ex l. 26.. C. de Ufur. ubi

unica 30. vel 4o. annorum precriptione dici-

i d

rur tolli oblipatio folvendi ufuras, arqui hzec

a It

obligatio eft annua. IT. c. 4. de Prafcripr. di-

itis prmim

citur obligatio folvendi quartam decimarum

D

Epifcopo, & c. 6., oblipatio folvendi deci-

R H

mas quadraginta annorum preeícriptione ex-

iemmon

tingui. obligationes autem ille funt annuz.

ts d

Ergo idem obtinet in preftationibus ceeteris;

r

cum in jure civili oppofitum non fit clare fta-

ii

^

turum. Arg.c.r. de V. O. N. Corf. Unicae

At

radix vel contractus & actusinter vivos vel ül-

t enrs

tima voluntas, unde oritur jus exigendi, & debi-

. J f

i

tiafp

l

u &qu

thum folvendi praftationes annuas: ergo e

unte

Dz Jun&.

697

;

i

:n,f;m!mij unicum datur jus

exigend?, & uníca oblipatio

m unica datur a&tio

;"d eafdem folvendi, ergo etia

. "j petendi preeftationes annuas, licetiíle finr fuc-

"34f ceffivae & pl

1

uresrefpiciantannos. Atqui ad ex«

Ti tinguendam unicam actionent fufficit unica

)

refcriptio, ducta a primo anno, quo ceffatur a

Fa

folutione. Argm.1. r. 6. ult. C. de Zmal. except.,

Juiu

& completur lapfü triginta annorum. Ergo. :

u

( ET

Ob. I. . Clareinnuiturl Ctm notiffani;

7. $. ult. C. de Prafcript. 30. vel 40. anuor.

fïällf EO

O

M

praícriptionem talium praftationum ànnua-

TICUfeOg

rum incoari a quolibet anno; quo omittitur

fs R

preítatio: ergo quelibet preeftatio orniffa re-

li d

quirit fuam prafcriptionem , ita ut illa quae

n

debebat folvi anno 1700. extinguatur anno

r frim

1730. altera vero anno r7or. pendenda, ex-

n 1

tinguatur an. 1731. & fic deinceps. &« JV. 7f.

J

lt

Imperator folum voluit, quoda quolibet anno;

menfe aut die, quo cospit omitti preeftatio,

jf

J

incipiat prafcriptio immunitatis; non vero

Qul

quod incipiat a tempore vel exordio obliga-

ij

1

)u

tionis primitus conítitute, ad cenfüm v. g.

d

annuum pendendum. Atque hunc fenfüm in-

a d

dicat per verba, manifeflum efl : nam utique

X

manifeftum non eft, quod prefcriptio com-

i

EUA

putari debeat ab exordio obligationis, & tot

U u

requirantur prafcriptiones, quot funt anni,

*

t di

manifeftum autem eft ex anterioribus juribus,

Ut

precriptionem computari ab initio cujufque

]

T

anni vel menfis; quo primitus omiffa fuit fo-

nl

l

lutio. Z Haunzoldum tr. $. c. z. Contrc .

g

p

P- 358' & f.qq.

AX

698

Ds Josnt

^ P

gt

Ob. IL Vreftationes annue fünt obliz

i

ationes in diem , vel füb conditione, per

,

eM

«f

E

.l $4 l.4. fl de 2dunuis legat... Sed

obligationibus in diem' vel fub condirione,

gt a

, quidopo

non.poteft Ipraícribi antequam dies advene

rit, vel conditio exílirerit; per eamdem 1. 7,

siaslüan

jona 16

$. 4. dies autem quoad futuras penfiones non.

dum exítitit, quia fingulis annis refpondet

gye fnpr

ipenent

peculiaris obligatio. Ergo. x« N. Maj. Nam

jura & oblipationes annuz producunt unam

ngæ

gunge d

tantum actionem, & habent fe per modum

unius obligationis pure, licet effe&us & pre-

ardier n

a, lum p

É

ftationes ipfie fint diverfa, ac diverfa refpi-

ciant tempora.

Veritas hujus refponfionis

at dem

que inante

omnino apparetin obligatione folvendi ufuras;

ac decimasannuatim, quam lonpgiffimi temporis

i lu C

Qu pe l

praícriptione perimi, nuper oftendimus.

ARTICULUS VI.

s n

De veliquis propvietatibus. Prefcviptionis.

undetpn

Ota. Preter tres priores conditiones ad

Duiqu w

fitversnd

ufücapionem rite incoandam requifitas;

dantur quadam obftacula, quee& coepte jam

Din] (

ufücapionis curfüm impediunt, ira ut vel

xl d

dormiat, vel interrumpatur. . Ac dormire qui-

tl m

tiin l

dem feu quiefcere praefcriptionem impedimenra

illa faciunt; quze curfum ejus fic fufpendung, ut

t qrj

tempus preteritum computetur, & remoto1m-

C tl m

edimento connectatur feu continuetur cum

n f

fubfequente, illo dumtaxat tempore, quo dura-

DI

vit impedimentum , deducto tamquam inu-

V uj

tili. Ufucapionem vero égterrumpurt omning

Mi

totum

E.

ü

l

;Ha impedimenta, qu& faciunt; ut

;erx'ïpus

&

bE ]unr.

L

699

d

DN

^

tempus preteritum nihil valeat, neque cum

M

"N

iKtempore fübfequente continuetur

1

; füblato

l

d

s

Xetiam obítaculo, fed ur recens incoari debeati

f

M

n

E

Jnterrumpitur autem pree(criptio vel zazura-

t

,

liter, quando poft eam incoatam una ex conz

; ezrpd

3/! ditionibus fubftantialibus defi

cere advertitur,

pititm

W

h

i

[

v.g. bona fides: vel civiliter, quando juris

!2 fübtilitate fingitur aliqua conditio

num defi-

M cerey interveniente nimirum aliquo a&u ju«

urmmg diciali. v. g. litis conteftatione.

Hoc tamen

t myj

im inter utramque difcriminis eft, quod prafcri-

&us&'p

| ptio naturaliter interrupta, ceffante impedi-

«iX» mento, ftatim poflit incoari: interrupta au-

tl

exdiuf

I

tem civiliter, demum poft 40. annos a puncto

:

peremte inítantie & ceffationisa lite compus

(imus

um tandos. l. ult. C. de Prefcripr. 30. vel 40. az-

40Y.

Quia per litis conteftationem a&tio fuit

| perpetuara, & huic prius praefcribi debet, an-

( tequam altera prafcriptio incoetur.

jf

Denique preícriptionem jam abfolutam

giis| afficit ac refcindit reftitutio in integrum.

u t

Dico 1. Ceepta pree(criptio dormit I. re-

t üt v;l pectu pupilli durante etate pupillari; & re-

w 1peetu minorennis, durante minorennitate,

imw ia ut intuitu illius preefcriptio nulla, intuitu

münyt

ujus autem, ordinaria tantum non currat..

YOOtOP.

li3.-Q.

Hib. mon objie. long. temp. prefiv.

«uv| Item refpe

d

ctu filiifam. quoad bona advenritia,

.

.

j qu()dll'.'

Surante patria poreftate

refpectu uxorig

u

quoad bona doralia vivente matito.

g

II Refpeétu Ecclefiee, quando vel caret

u ym

W&tore, vel habet quidem pralatum, fed ex

p

CeD4

700

Dz Junr.

cenfura, captivitate &c. impeditum, vel viz

;ibhus igUOI,

ventem apud illum; a quo fuit la. c. 4. &

ylius ^^

15. de Prefeript.

III. Refpe&

u omnium temþpore graffan-

yi p?emf

tis belli aut peftis; quo homines aufupiunt, &

,j r

jus pro tribunali non dicitur. c. ro. Eod.

d lJïl'Uï[Tl

A

Jico II Prefcriptio interrumpitur na-

| Qucäh ]

turaliter , fupervenienre mala fide ejus, qui

o

ufucepit , & refoluto jufto titulo, atque amiffa

PU

offe(fione civili.

Ita DD. plerique ex c. 5.

j

& 19. de Praf[cript. & l. 44. ff de Ufuvpat.

c—

jl

Quamvis Felinus & alii putent; praefcriptio-

" l

nem tunc folum dormire.

,

fpfuntes

ais compot

Civiliter autem interrumpitur przfcri-

dende u

ptio; l. per citationem illius ad judicium qui

ufücepit, five prafcriptio ordinaria fit ; five

gnpet t

sr lia

extraordinaria. l. 3. C. Jde /Znuuua except.

IT. -Per litis conteftationem fine

olo fa-

m

Nl

&am, faltem fi praefcriptio fit longi temporis,

qnon fnt «

feu 1

O

vel 20. annorum. 1. 26. C. de &. F.

'TJame

in communior etiam idem teneat de

irefos dit

$ g

triennali feu brevis temporis preefcriptione,

Jige

teíte Keenig & aliis.

III. Per fententiam judicialem. l. 3. & 4.

n pl

3 m

C. de Pre[cvipt. 30. vel 40. amp. . Quodfi ta-

T P

l

|

men feratur fententia pro poffeffore ufuca-

g ]

piente, interruptio civilis haud eeftimatur ali-

ter, ac fi numquam eveniffet , ac tempus pr&-

iwxcunüü&u:

&t p

cedens integrum utiliter ad continuandam

à

ufucapionem computabitur.

tlv

t& ]

.Dico I1I. Domino priori, contra quem

D.'d-

V, du

præfcriptum fuit prafcriptione extraordi

ria

|

Dzr Junt.

70

n

J

w; ria, non datur reflitutio in inteprum, ex ca-

&ij pite folius ignorantie , quam obtendir. ]ta

robabilius Zoéfius, Fachineus & pluritni

t

t

contra Gailium. — Aario. l. 4. & 6. citt. pree-

3l

fcribenri plenifïïma fecuritas afferitur , &

6l

u

Ll

riori domino omnis actio negatur, abflra-

TU

hendo, utrum ignorantia intervenerit ,. an

df €jüj) (l

non. Quodíi hujus ignorantia locum refti-

df

tutioni concederet, lex utiliffima prefcriptio-

Ieaeg

nis fine füo fruflaretur. Ex ha&tenus difpu-

tatis.

[ [ ï!ïp«?.',

^

J

Colig. L. Incoare ufuücapionem nön

poffe infantes, amentes, furiofos; cum enim

i

mentis compotes non fint; neque poffeffio-

nis adeunde funt capaces.

idin

Si tamen pofflef-

if n

fionem per tutores aliofve ante adierint, con«

.

AU.

tinuare ;ufucapionem

fi poterunt. l. 4. $. 2.

« dolo f

& 3. & l. 44. $. 5. ff.

d

Ufuvp. €g. Ufucap.

timor

Neque ufücapionem incoare : poffünr,

170/

qui non funt capaces dominii & juris a&tivi

o

adverfus alios, ut reli

giofus privatim; & feg—

vus. l. 128. de R. 7.

g(mptioni ,

Denique quicumque rem non fuo no-

mine poffident, ut ufufructuarius, depofita-

n

)godü t

rius, pignoratarius &c. de quibus füp. art. 4.

IL Prefcribi nequit contra eum ; qui

du

at

impedimento juris, feu intrinfeco, ut dici-

mf

tur, conítrictus, agere in judicio & jura fua

tueri non poteft: ut contra filium fam. quoad

mïnuaucjg

bona adventitia tempore; quo fübeft poteftati

patrie. l, 1. $. 2. C. de Zdnual, except, contra

mud

uxorem, ftante matrimonio; quoad bona do-

xtr"?

talia.

D«

702

Dz Junz.

talia, Ediverfo contra eos, qui nequeune

agere detenti impedimento fa& feu exrrin.

DI

feco, qualia funt abfentia, morbus, defectug

ecunig. Titt. ff & C. Ex quib. cauf majoy,

]i

tem prafcribi non poteft adverfus illos

qui

alienare prohibentur , intellige , per fe

lo-

C

quendo, íeu prafcriptione ordinaria: quia

equum non eft, ut , quibus alienatio pro-

l

hibita eft una via, v. g. per

onationem ,

ARTI

venditionem &c. concedatur alius modus,

nempe per prafcriptionem. Vide commen- DsObjM

tarios Viti Pichlerin c. de Prefcripr.

IIL Ne minorennes quidem aut Eccles

J l Vi

fias gaudere reftitutione in integrum adver. 1

füs prefcriptionem extraordinariam comple. /!//

tam, 1-3. cit. &l ulr. . C,

uib. ex : cauf. vefli. 5 0

fut. & c. 6 de Prafcvipt. lbi: Quadragenalig 8 3

pvelcviptio ommem prov[us aGionem excludit. ca 2 067

quidem fecundum jus fcriptum : praxis enim :

MA

paflïm, utajunt; aliud obtinet.

qm. Aqi

n p pas

äpyivarus d

(2

(

!

ATU

i

N ZA

Ls

E

AL

1 um

TR

Dte u

jne gt

t Mitm «

3Q t

Q i

DISPU.

Ds JusTiTIA.

703

DISPUTATIO L

De Tuflitia.

»)

CAPUT 1

dl

LOm

J

De Juflitia commutariva,

L

lr ayiy

ARTICULUS 1I.

1 commen.ä

. De Objetfo Shuflitie commutative.

Ie;:'

at d

Ota L Virtus juftitia, que, ut initio

QUm dl

hujus tractatus meminimus, eft cozf/ans

€? perperua voluntas jus fuum cuique tvi-

I a.

uj ij| Bueudi , re&e a S. 'T'homa 22. q. 58. a. 5. &

4 fqq. dividitur in gemeralem & particularem.

ii Iq| Genevalis quidem juftitia virtutum. omnium

jspim | a&tus ordinat ad bonum commune: — Parficu-

loris autem ftuder bono particularium perfo-

narum. Atque iíta iterum dividitur bifariam,

nam prout pars communitatis parti alteri, ci-

vis privatus civi privato fuum tribuit, . dicitur

juítitia commutativa: inquantum vero respu-

blica diftribuit bona communia in períonas

fingulas, tamquam partes communitatis, d«

fiributiva juttitia appellatur.

.Ex hifce conftat, tres rantum effe fpecies

fcu partes fübjectivas juftitie, legalem nimi«

rum juftitiam, commutarivam & diftributi-

vam, que naruram & definitionem juftitige

Beneratun fümpte ramquam vniveca perfee

i

«e

D

704

Dz jusTiTI4.

&e participant ; jus fuum cuique feu debitum J vt

legale, fundatum in jure activo alterius ad. | ims

verfus perfonam obligatam , tribuendo. $,.

"Thom. q. éi. a. r. .ex Philof. L. g. Eth, as ?

€. 2. . 4.

gos con

Differunt autem ab íe mutuo tres ifte ; u 9

fpecies ex jure paffivo diverfo, a quo, ficutj. n*

omnes actus, tamquam a fuo objecto, füam.ylii: n

capiunt fpeciem.

um st

Refpicit enim juftitia commutativa jus jj

propvietatis, quod privatus quifque alteri pri--550;

vato ut fuum debet: diftributiva fpe&tat jus;s u

dignitatis, quod alteri tamquam membro ;j ii

communitatis debetur ratione meriti füi; de-.ydi

nique jus paffivum o/fervaztie, quod reipu- qus:

blicee debetur a membro , procurat juflitia , qui

legalis.

ss Verot

[

. Ceetere virtutes o&to, videlicet Zeli- ,

jo, Pietas, Ol[ervantia , . Fevitas ,. Gratityas 7

"Fündicatio, Liberalitas, 24micitia [eu Aff abt- s

liàas, magnam quidem cum juftiria habent' j;,|

cognationem, perfe&am tamen eJus rationem s

4non attingunt, ideoque a S. Thoma partes;g jj

tanrum potentiales juftitiae nuncupantur, quoó ;

inftar facultatum feu potentiarum animee» VIr- , ;

*

quti adjungantur, & a&tus illius fec

undarios "Hlia gü ,

erficiant. lNam tres prioresin hoc deficiunt

Q trby

reddant;

2 perfecta juftitia, quod per fe non

b qu

"

aut reddere poffint equale.debito.

Relique

T$ exte

ob id a perfecta ratione juftitiee defcifcunt;

Y d

quod in iis non fit legalis, fed moralis dum-

tto (

saxat debiti perfolutio.

IIL Vere !

ll

Ds JusriT:A.

705

AU

i

N

M

W

IIL — Vere autem in procemio difpuratio-

Al

uN

M

'.'.

:.

,

*nis L. diximus, juítitiam inter virtutes mo-

Pw "

j

W.'..

"'rales primatum tenere: tum quod bonum

n

"commune , cui lepalis juftitia invigilat, fin-

n

ularibus commodis unius perfong antecel-

: Df

zdb,

00

A'.'v. j

at; ita ut , fecundum Ariflotelis oraculum,

y. Eth. 1. zeque. Hefperus, neque. Lucifev ita fit

00

W

admirabilis: tum . quod juftitia etiàm particu-

Fonutty:

laris tam ratione fubjecti, quam objecti dua-

us alis praftet: nam cum temperantia &

Lque akgri

I

N TR

* fortitudo in appetitu fenfitivo harentes, paf-

/! fionibus domandis ftudeant; juftitia refidet

in appetitu rationali feu voluntate, que& no-

bilior pars eft anime. — Aliz virtutes laudan-

i

tür, quatenus ornant habentem ipías: jufti-

DI

^| tia vero, quarenus eriam neceffario in bonum

; alterius vergit. Quodfi fortitudo aliis utilis

eft in bello, juftitia tam bello , quam pace

/

ij

conducit. S. Thom. q. 58. a. 12. ex Philo-

fophi 5. Eth. z. & 1. Rhet. 9.

ullu

Dico 4.

Obje&um materiale juftitize

st

commutativee eft actio alteri praeftanda ex jure

Ti

ftrido: objectum formale autem eft ratio de-

IU

iij quatenus refpondet juri illi activo alte-

t

rius S. Thomas q.61:. a.2. & íqq. Ztio.

f

]

Juftitia eft virrus, qua movemur ad füum

g.

Cuique tribuendum.

Objectem autem ma-

f rs;fi

teriale; quod homo juftus expetit, non tam

Q

UA

Untres externae, fed actiones, queis illee tri-

It

uuntur alteri, cui debentur; forrmale vero

n

eít ratio debiti, qua movemur ad tribuen-

um alteri, quod ei debetur. Igitur cum Ju-

J

füitia

y

Drs jJosTiTiA.

]

706

Ü

ftitia commutariva, quz eft pars preecipua ju« «t

ítitie , habeat pro objecto formali Cui jus s2 ]"

a&ivum flrictum alterius, qui eft obje&um «im ??

materiale Cui; objectum mareriale Quod, erig i

actio debita ex hoc jure, illudque adcquans, ;iltbit

& plane extinguens; formale vero ratio d-

mUFäi

biti ex eodem jure activo alterius profei, ; dl

Nomine autem juris ftricti intelligimus jus Jin // ?

ilud feu debitum , cujus violatio producit u

obligationem novam reftituendi aut farisfa- ;; fuidii

ciendi, quotiefcumque acciderit. "Tres ejusqi£.t

conditiones explicavimus difp. 1. c. 1. & 2. j atl

Dico [l Juftitia commutativa differt asuium

.

diftributiva L. Ratione fübjectorum

2

nam s

commutativa eft inter perfonas privatas qua ii jj

tales: diftributiva refidet in republica aut ma- ar, lr

giftratu, & f& habet ad privatos.

M: d

IL. Obje&um commutative funt com- ;f

mutariónes, h. e. muruz urrinque dationes & lii

acceptiones, unde & nomen traxit ; quame ii

quam latius etiam fe ad fimplices tributiones : &i

r

atque omiffiones extendat : diftributiva vero u

UWU

circa diftributiones verfatur.

]

—

M

]

hn

III. Commurativa fpectatconditionem rei

a

alterius, ut ei reddatzequale: diftributiva con-

Atlaumm

fiderat conditionem perfons, num dives fit,

*itdtris

an pauper: nobilis, an ipnobilis: doctus, an

i Ht

indo&tus: idoneus ad officium, an ineptus;

od

ut pro conditionum illarum proportione fiat

31092 t

diftributio.

3 nclyy

IV. Finis intrinfecus juftitie commuta-

' jül'ï pmp:

tivee eft conflituere eequalitatem inter darum

Qc-

lg

|

l,

|

Ds JosmiT!A.

707

l

1

r

l

| & acceptum: diftributive vero fervare eequa-

litarem inter proportionem & proportionem,

Q

a

ut fit eadem proportio inter res diftribuendas,

UT

|

]

TU as

jl

| que eft inter conditiones perfonarum, quibus

bona diftribui oportet. Unde pafífim dicitur

T

1

]

juítitia commutativa fervarezequalitatem arith-

d

J

,

meticam, diftributiva geometricam.

]

il

Ü

A

Dico I/l. Sola juítitia commutativa ob-

1 fá figat

ad reftitutionem.

lta contra Cajetanum

ld & a]

ios Suarefius Leffius & plerique cum S.

: ii o 'Tho

ma q.62. a. r. ubi in (5 ita ait: 77 re-

MM fürutiomge arteudituy «

qualitas juflitie . [ecuudum

uN

i

|

!

! recompen[ationem vei ad vem:. quod pertinet ad ju-

; n

]

"

flitiam comimnutativam. — Et ideo voflitutio fl adus

Spmdas

L.

l

]

comnutative juflitie , quando fc. ves unius ab alio

à VE

Y

»;

babetur , ve] pev voluntatem ejus, ficut i mutuo

vel depofito: vel comtra voluntatem ejus, ficut ia

Jl

] fun: LTO

IU

j

d

vapina ve] furto.

Rátio patet ex dilis: nam re(titutio pro-

Ti

I

prie accepta eft reparatio lafi alieni juris ftri-

€H, faciendo, 'ut lefüs poft reparationem

rDona W

eeque fe habeat, ac fi leefüs nonfuiffer: ad tzlem

/

autem actum fola illa juftitia obligar, qua lefa

j

)naaemr:.ï

tollitur quod proprium eft alterius: atqui laefa

Qtvacon

"fola juftitia commurativa tollirur quod eft pro-

Ti

du

prium alterius ftricto jure. Ergo. Prob. A[.

Sola juítitia commurtariva fpectar jus proprie-

p ij

ratis alterius ftricte rale: nam ante diftriburio-

;or[ionelï'

nem bona communia non fünr proprie par-

!

i

j

tium, nec bona partium feu privatorum füb-

T

|

antjuri proprietario communitatis, quam-

j

Vis hec habeat jus altum in bona fübditorum

ii

Yy 2

pro

J

708

Ds JusTtiT!iA.

r

ro cafu neceffiratis. Ergo violatione jufti.

Eademï ]

tie diftriburive & legalis non leditur jus

,

ftrictum alterius, nec ei aufertur quod erat

ftricte füum.

n u

g,

Obh;. [. cont. 1. Coc.. Non ledere eft

gur &U

actus juftitie commutativa: atqui non le-

i, qu

dere alterum non eft adzquatio juris alieni,

4nr, at

cum fit mera negatio. Ergo objectum juflitize

commurative non confiftit in adequatione juris

nl r5

at

alieni E. /V. min. Quilibet habet jus pofitivum

quje Iul

ne ledatur: hoc adaquatur ab eo qui abítinet a

gl p

le(ione; ergo hec abftinentia eft aCtus, fàl-

d m

tem negauvus juflitiz.

Quamvis autem

10 dierits

Georgius de Rhodes & nonnulli eequalitatem

s p €

cum jure alterius objectum formale quod ju-

ftiriae commurative effe contendant; quod ea

wlitte, ex

ut finis a virtute intendatur; non eít tamen

i gsadiun

g. Q

aliud quam objectum juftitiee & terminus ejus

marerialis: nam ratio formalis propter fe mo-

um

J5

vens ad eequalitatem alteri tribuendam eft ob-

la

ligatio debiti refpondens ativo juri alterius.

Obj. i. cont. 2. Concl,

Preria rerum

mim d

ihetun fj

augentur, minuuntur vel ab ufu, vel a legi-

bus. Ergo juftitia commutativa non fervat

iB a p

muin f

medium rei, fed rationis: aequa enim eftima-

tio, que ex ufü hominum aut ab legibus fit,

IU

ipeliunn

actus eft rationis. . Dif) ;4nt. Pretia rerum

m d

ab ufü vel legibus variantur, per comipara-

tionem rei cuju(que ad rem fecundum prafen-

a d

Pl t

tem ufüm C. per comparationem ad operan-

tem, aut alterius perfonz dignitatem & me-

":IlS; atqug (

rita N. Hoc íenfü temperantia, fortituco

lt fj

j*

ll

Dz JusriT14.

709

! Wi

A

Q0n

& juftitia diftriburiva fpe&tant medium ratio-

Jam

nis

Eadem enim quantitas cibi & potus,

j

iW

qua congruit ad tuendam valetudinem Caji,

Titio non füfficeret, Sempronii vires plane

N

l

d

obrueret. Bona communia & dignitates tunc

H

U

dicuntur «equaliter inter cives diftribui,

11 g

[

quando i qui conditione, virtutibus ac cenfu

reítant, ceteris preferuntur, atque alius

Jcdnid

U

n

alio plus, minus pro meritis obtinet.

Aft

ïJ

uspoiidrui

juftitia commutativa fpectat medium reiidem

d

& equale intuitu. omnium; non quidem

Í

eequalitate phyfica & materiali pretii cum mer-

V

ul

ce, fed morali & formali debiti cum jure

As

activo alterius.

Nam cum varietur materia-

liter pretium ex majore vel minore rerum

flqt'OC.ji«

muii

d

neceflitate, ex faciliore aut difficiliore ufu:

]l

inde jus activum emergit venditoris adveríus

f

J

emptorem. Quod etiam contingit, quando

pretia rerum legibus decernuntur, aut obliga-

tiones certae naícuntur ex contractu.

EJ'

Infh .

uando dives & pauper tan-

hyi t

rumdem debent alteri; prudentia dictat, ut

dives totum folvat, pauper faltem dimidium,

TT

g f

fi plus non poteft; ergo etiam juítitia com-

murativa fpeétat medium rationís pro viribus

im lm

perfonarum. g. /V. Conf. Per accidens in tali

lg j

r

cafü perfonarum difcrimea facit juftitia; per

fe autem debitum utriufque aequale urget:

at a

Quodfi debitor non poteft expungere totum,

lm pïæ.:'f

füfpenditur, & quaft fopitur jus activum cre-

d

j

itoris; atque continuo revivifcit, quampri-

1uum alter folvendo fuerit.

Id quod non

$m

j

I

X 3

cons

'-

J

g16

Dr jusTiT14.

"T

contingit in temperantia & virtutibus aliig,

quse medio rationis acquiefcunt.

g ?

Infl. 2.

Si Cajus leget mille aureos, a

;:'ïü VCOgnanO

as

prefe&to ftudiorum fcholafticis pro cujufque

inopia diftribuendos, certum eft, quod pra-

EU.

fe&tus teneatur legatum ex juftitia commura-

tiva diftribuere proportione geometrica fer-

snodo n

; i 0j

vata. Ergo juítitia commutativa etiam fer-

vat proportionem geometricam. X. JDiff. Conf.

g gl

V

'

Servat eam per fe N. ex accidente C. Hic

&tls

uþum[,

"T

non tam eft diflributio, quam folutio rei,

qua antea Jam erat füub dominio eorum queis

g ex

fueratlepgata. Imo nullius jus ab alterius jure

sin d

pendet, ífed uni fua portio eodem modo de-

a du Y

betur, ac fi folus foret: ideoque fola equa-

ss n füs

litas arithmetica per fe hic intenditur, geo-

ige du

metricaexaccidente. Tta ftipendia militibus de-

; Nequaqug

ündtaed

bita, & merces operariis publicis fingulis eo-

dem modo dantur, ac fiunufquifque folus effet.

d vim

Obhj. IH cont. 3. concl.

Qui alterum

5j qum.

impedit a confecutione boni, v

: ochii T25

mv

tionabiliter fperati, cujus alter e

t

ceeteris di-

i p

adscam n

gnior, tenetur ei reftituere pro quantitate

'u-

emolumenti éx officio illo fperati.

Ergo

MT

4

l;*,.

V

d

ii

etiam juftitia diftributiva, filedarur, obligat

RVL [f

ad reftituendum, — & Dif].. 74nr. "T'enetur re-

TU

ftituere, qui alterum impedit a. confecutione

püpdne

boni, ad quod hic habet

jus proprieratis C.

1. Qu

ad quod hic habet folum jus dignitatis IN. Of-

Wtt, d

jl

ficia in rep. nemini debentur jure proprietatis

fed jure dignitatis tantum ad precftantiores

E( QU«

pertinent,

Qui ergo alterum ab officii aut

W UOHPUH

digai-

ll

Dse JusriT!A

715

i

"I

ï&äignitatis confecutione impediret; V. g. mi-

nus dignum praferendo aut intrudendo ex

«

affe&u cognationis, fpe lucri, corrüptus mu-

i

[[| e/

neribus aliifque id genus mediis illicitis, non

! teneretur ad reftitutionem : quia tantum ad-

jü&wm V

mitteret

n'r'æ- : 4

crimen acceptionis perfonarum.

"D

VU Ll

Dummodo non adhibeat vim, fraudes, mo-

T^52 dofve alios injuftos , queis digniorem a pe-

^1J/l titione magiftratus aut officii excludat. Ex

i C E ha&tenus difputatis

2 f

Coll. 1. juftitiam effe habitum medium

] em qui

inter duo extrema o/je&ive tantum vitiofa: eo

bürnue

quod ita fpe&tet jus activum unius &.paffi-

um

m

l

M

vum alterius, ut non patiatur unum habere

I

.ufdx..]

N

1æv

minus in fuis bonis, & alterum .plus, quam

[

utrique debeatur: utrumque enim vitiofum

ULL

W

[

eft.. Nequaquam autem habitus juftiriee for-

d

malitey e(t medius inter duos habitus vitiofos,

Qd

v

ficut ali& virtutes confiftunt inter duos habi-

tus, quorum alter ex defe&tu, alter ob excef-

fum eft vitiofus: ut liberalitas inter avaritiam

[

ä

fit

& prodigalitatem, fortitudo timorem inter &

10

audaciam fervat mediocritatem. — Juítitiae au-

In

tem fola adverfatur injuftitia, qua ex defectu

fur,ü

bfrgäi

peccatur: nam fi plus folveris, quam debe-

Teetr t

bas, aut ex virtute liberalitatis id praeftas, aut

"if

N

tx.m

ex prodigalitate, quod vitium liberalitati re-

'

l

r

pugnat. Quodfíi quis folutionem debitam an-

Yi

|

ticipaverit; a&um diligentiae ex parte com-

A..L,j.

I

1

JP[O f

i

1nittet.

w

Ex quo etiam manifefte fequitur, eidem

gv

debito non poffe nifi (emel ex juftitia fa

tisfieri.

i

l]. Qui

j

Ly4

l'

I2

Dr JosTriTI4.

IJ. Qui omittit dare aut praftare alteri,

bonum

quod tenebatur praítare ex titulo virtutis alius

ïSïE1

] u

a juítitia commurativa, non tenetur ad re(ti.

tuendum.

Ita fi Cajus promittat, fe voto

jn hm

"

g

m i

vel juramento obfítringat , fe daturum Sem-

pronio equum , tenetur quidem ex fidelitate

simeno

& religione equum dare Sempronio ; fi tamen

g;upatur. f

eumdem alii tertio tradiderit aut vendiderit,

TE

non adftringetur ad reflitutionem aliquam

g 0

gim, qii

Sempronio faciendam: eo quod peccaverit

"

tantum contra fidelitatem & religionem, mi.

,ai d

g qi d

nime vero adverfus juftitiam commutativam,

nifi Sempronius promitíjonem fíibi fa&tam

agetud

"n

ante accepraffet.

ap u

Eandem ob rationem filius emancipatus

Dini

RUT

ex pietate tenetur patri indigenti alimenta füb-

miniflrrare, dives pauperibus in neceflirate

atumet

extrema fübvenire; fi tamen hoc pietatis aut

a j

caritatis officium neglexerint, ceffante patris

ao red

,

[

aut pauperum egeftate, neuter ad quidquam

Quliy

reftituendum obligabitur, eo quod juflitiam

kenz

commurtativam non violaverint: nam neque

s d

pater ad bona filii, neque pauperes ad ditio-

helyon

rum opes jus habent proprietatis.

AU Mf

TM

HI. Ut fatisfiat officio juftitie ; quod

"

nobis ex precepto naturali & divino incum-

t euhty

bir, füfficiet efficax voluntas füum cuique

f& prmfts

tribuendi, ac neminem lzdendi.

Hoc enim

t

eff obje£fum formale quod & ratio ultimo mo-

* lf

vens ad exercendum actus juftirize in vira fo-

tb (j q

ciali fumme neceffarios, queis pars reip. a

W d

partem rite ordinetur: quemadmodum una-

* gt

quaque

li

Q

"i

Dz ]osriTIA.

713

N M

J

queque virtutum ceterarum in füo obje&to

exigit; bonum praftari, & abftineri a malo.

Uf

)f[]mw

Non ergo opus eft, ut actus juftitie fiant ex

l

M

motivo formali quo, intendendo fpecialem

honeítatem in redditione debiti relucentem,

ln qt

que intentio objectum formale proprer. quod

TDrt r

nuncupatur. Sed neque virtutes ceterze fem-

D.

per obligant ad operandum ex motivo fibi

AU d

proprio: nam precepto confitendi fidem fà-

W n

tisfaciunt, qui illam coram tyranno profiten-

ADUO« m

tur, etfiillud citra formalem fidei actum fa-

"It

ciant: qui divina precepta ex motivo quo-

t n

cumque honefto fervant, caritatis legi obtem-

perant; qua divina mandarta fervare jubemur.

I

Denique creditorum aut aliorum hoc

dumtaxat intereft, ut ipfi non ledantur, &

1 xclta

quod füum eft recipiant, nihil penfi habentes,

il

utrum ex juítitiee motivo formali 440 id a

Ap)

debitore praefterur an non.

d

|

Quodfíi precepta fidei, fpei & caritatis

(

t

::

Yi

elicienda nos obligent ad actus formaliter ta-

J; D E.

les, id inde oritur, quía per virtutes iftas

a d

theologicas perfecte unimur Deo & juftifica-

:

]

mur: utrumque autem effe&um iftum fine

i, Qd

&&ibus illis omnino perfe&tis obtineri non

ii

poífe, conftar tum ex rei natura, tum ex di-

yn u^

vinis promiffionibus facra pagina declaratis.

W

contra quia juftitia hunc finem proxime non

lim)

pectat, fufficit illi apere fecundum objectum

t

g

ormale quo4, querendo zequalitatem inter jus

u

a&ivum & patlivum duorum, quod per actus

puc

altem materialiter , obje&tive & terminative

A

!]

Yy-y

juítos

)

14

Dr TusTiTI &

X,['eren[iæ in

juftos obtinebit.

Nifi quis forte peculiar&

meritum & laudem abfolutee virtutis velit fibi

, d d

anir

comparare ; fecundum illud Sap.6. v. i1,

n

i OU

Qrt

iflodierint juflà juffe , 3ufltficabuntur.

Qui Ci

V. Adilluftrandum difcrimen juftitize

, d

piu jit

commutativze & diftributive Philofophus 1. 5,

Ethic. c. 3. utitur inductione proportionum

q t

d

matheinaticarum.

Proportio autem eít. dua-

o ntnt

rum rationum fimilirudo aut aequalitas. — a-

Zi0 dicitur duarum ejufdem generis magnitu-

g n

^

i

!

df

dinum aut numerorum mutua quedam ad

fe habitudo fecundum quantitatem: ita 2, ad

; n

05 10; j

6, ratio eft tripla, cujus terminus prior vo-

ijprum j

catur aptecedeus, pofterior dicitur cofequens:

quotus, indicans quomodo aut quoties ter»

pf

minus minor contineatur in majore , exponetí$

yremi

yationis nuncupatur.

Proportio coztizua con-

sum inter

d Cont

flat tribus terminis, quorum primus fe habet

ad fecundum, uti fecundus ad tertium: v. g.

; um d

uti fe habent 2, ad 4;. ita 4; ad 8.

Proportio

1 Qub

i extmot

difcveta comple&titur terminos quatuor: v. g.

ut fe habent 2, ad 4 fic 3, ad 6. ratione íc.

Tetnts

wuut foum

fübdupla. ltem ut fe habent 2, ad 6, ita 3;

ad 9. tripla ratione.

Exempla ifta exhibent

CUT

proportiones geometricas: ubi fpe&tantur ra-

!t r

tiones numerorum fecundum fe, eftque ea-

T

(

tl

dem ratio minoris extremi ad medium, quz

fiorq

inedii ad extremum majus.

At Y g.S

At vero aritbinetica proportio eft fimili-

ET

tudo rationum fecundum quantitatem diffe-

l, in

ü Tij

rentie numerorum: v.g. quee eft ratio 8;

1'.3-

ü T

40, eadem eft 10, ad. 12. -Ubi eadem eít

tiO

li

[

Dr JusTiT!iA.

71j

inter medium & minus extre-

d F'-wli'l Xio differentice

mum, ad differentiam, que eft inter majus

dj

extremum & medium: nam ficut denarius

fuperat octonarium binario; ita duodenarius

Q

l

binario denarium excedit.

j

il

i

Igitur juftitia commutativa fervat sequa-

d

liratem rigorofam rei ad rem fecundum quan-

d d

)

titatem differentie numerorum, per propor-

QUs ]

tionem arithmeticam continuam, nulla habita

ratione difcriminis perfonarum, fed fpectando

.[".en's Iqagnif::

[

folam differentiam inter plus & minus in

dl

ipía re.

Si Cajus & Titius fin

uli habuerint

9

i

LW«

aureos ro, & Titio Cajus ab

ulerit 2, hic

qui injuriam intulit habebitaureos 12, & Ti-

À AA IU

tius paffus injuriam habebit tantum 8. Ut

LA

T

^ Mi

ergo fiat equalitas inter ambos, oportet poni

Atl COt

medium inter 8, & 12, proportione arith-

fbl

metica continua: eft autem, ut nuper dixi-

D

mus, eadem differentia 8, ad ro, qu& 10;

)u

ad r2, nim. binarius excedens ; qui fi mi-

I

nori extremo adjiciatur, uterque habebit ro.

f

Econtra cum juftitia diftributiva non at-

tendat folam zequalitatem. rei ad rem, fed

h aüib;z

etiam conditionem perfonarum , fervanda eft

Áumtir t

in ea proportio difcreta, conítans terminis

dqee

quatuor faltem sequivalenter, ita ut fit eadem

um &

proportio rei cum re, que eft dignitatis cum

ignitate. v. g. Si publicum zrarium dividen-

j

um fÍit inter plures pro ratione meriti in

TU

|

n

rempubl., & meritum Caji fit duplo minus,

n

merito "litii fiet huic injuria, nifi fumma ei

O tri«

iioi

L

, data fit duplo major, quam fumma Caj

buta:

p

716

Dzs JusTiT:4.

buta: eadem enim debet effe proportio pecunig ;

[jedemi

jdia

cum pecunia, quce eft perfone cum perfona, (

jndgr d

ARTICULUS 1II.

4l u lq

De Reflitutione genevatim.

Ota J. Vitium juftitide adverfüm dicitur äpf.d?hff"

N

jrapin

injuftitia. Ab hac oritur injuria, que

a 'Theologis definitur, voluztaria violatio juris

g, dld

&lieni, qu& velactione fit, vel omitlione. Ex

j Iu

hac definitione B. 'Thomas q. 59. a. 5. itaar-

P

aj m

gumenratur: ficut nemo per fe & formaliter

injuriam facere poteft, nifi volens: ita nec

jgis n

j afeunmat

pati formaliter ac per fe poreft injuriam, nifi

nolens.

Nam /cienti $9 conjemtienti non fit inya-

afun, t

d T 3

via, neque dolus, ut habetur R, J. 27. in6. &

l 187. de R. .. Hinc marito confentienti in

asdimed o

; Ganerudm

uxoris adulterium, item ei qui confentit in

fui mutilationem aut ceedem, aliifque quibus

Afioreidlen

eít jus immobile atque inabdicabile, confen-

df i

tientibus non fit injuria proprie ac formaliter,

fuijdum

fed folum improprie & materialirer , ut in-

[

quit $. Thom 1. c. quamvis enim lege prohi-

;qul UI

beantur abdicare f& jure füo, & ideo inefüca-

Eu

citer confentire videantur ex parte objecti

h peta

quia tamen ex parte fua non funt inviti; fe

Oi od

revera volentes, injuriam proprie loquendo

ün LfL |

non patiuntur Qua di(tin&ione explican-

b RCenm

dum eft c. cogtinpit.. De fent. excomm. Mo-

PUR

lina, Leffius; Amicus contra Cajetanum &

lures alios.

'

"

1 tdümy

Jurisconfultis injuria gen

ratim dicitur

ff. de

m

amue quod uon jure fit. Pr. Inft. & . 1.

Injur.

tlj

Dzs JusriTI14.

t

717

a

,

1

W

Injur. five demum id fiat ex culpa z/eologica &

"* dolo feu callidirate ad alium ledendum f(cien-

1

ter & maligno animo adhibita; five ex cu/pa

wa juridica; que dicitur lzefio alreríus per impru-

D

.. dentiam vel negligentiam facta,

Specialiter autem injurie nomine cozzu-

li

melia accipitur; a contemnendo dicta, eft de-

"am/f/mm

li&um , quo alterius honor dolofe leditur;

: dolofe, inquam , nam fi abfit dolus, & jus

S

^i adfit, aliquid contra alienam exiftimationem

ii faciendi, non fiet injuria. l. 3. 13. 33. fE. h. t

noi

: Perfonales iftze injuriae alize fünt verbales, quae

tl

; verbis inferuntur, alig& reales, qua actione

aliqua fiunt, ut traditur $. Inft. À. 7,

H« n

JVota ]. Supra oftendimus, obligatio-

) (0j

nem reftituendi oriri ex fola juftitia commura-

tiva. Generatim autem reftitutio definitur,

* redditio rei alienze: nam reffiruere ciderur , qui

id veflituit , quod babiturus e[fet atlov, fi coutvo-

^; verfia ei fa&a non fuiffet. l. 31. & 75. f£. de F.

I

iA ) V

. qua. defcriptione continetur actio refti-

si!^ tuendi ex contractu, aur alio quovis nomine

Ti

debita.

rl

In preíenti autem argumento preffius

i* accipitur nomen reftitutionis pro reparatione

dyo? uis alieni lefi, Qus quidem differt a folu-

;qm/^ tione: nec enim omnis folutio eft reftitutios

g»!| ut cum folvimus, que ex voto, juramento;

gu? caritate aur mifericordia debemus : neque

omnis reflitutio eft folutio ; nam reftituere

g

! dicimur depofita, non folvere.

Dl

jl

I

[

j

Difcre-

j

Dz JusriTIA

718

«

Difcrepat etiam reftitutio a fatisfa&tione;

quatuor de caufis r. Satisfactio latius pater:

Tjggica, quæ

nam omnis reftitutio eft fatisfa£tio, non con.

jom

anwa

tra. 2. Reftitutio rem concernit, eamque

1MRüW

ipfàm, vel tantumdem reddit: fatisfa&tio per-

Íonam refpicit, praeftando quantum huic fa-

g r

j ent

tis eft, etiamíi non fit zequivalens debito,

3. Satisfactio proprie fit pro injuria violati

od 4f »

Bheenit

honoris: reftitutio pro damno illato ; vel ab-

nl

lara re alterius. 4. Satisfactio fit etiam pro

damno irreparabili : reílitutio folum pro

y alb

gm :

damno reparabili.

Nota III. O

bligatio fe&ituendi ex cauía

qu Q

durerimp

duplici oritur, quarum prior eft, injuíta ac-

zhrum, 1

ceptio vei aliene; altera. vero; ves ip[a aliena,

five jufte accepza fuerit, five injufte. S. Tho-

qpc :

3

m

j iiqidt

mas q. 62. a. 6. & 7. Per acceptionem inju-

flam non furtum dumtaxat. intelligitur, aut

smantum

qdnents

rapina, fed quodvis etiam damnum homici-

ii lt

dio, ftupro, furto; infamia, aut modis aliis

folirum inferri injufte: quicumque enim al-

A. t

V,

teri damnum infert, fübtrahit eidem aliquid,

unde ratione injufte acceptionis compellitur

D)

"

/

'r

j

j

E

:

adreftiruendum. — Aes accepta hic vocatur non

ea tantum quze a domino ablata eíft, ut equus, :

Mzim;,ryg

veflis, pecunia, fed illa etiam, que domino Jl l

ex juítitia debetur, & penes me eft, ut lega- n

tum, depofitum, venditum.

1. $ T

Poteft autem alicui inferri injufte da- 2iiy

y

mnum Ííinelucro iriferentis: ut cum res alte-

[

Lf

rius corrumpitur aut deftruitur, cum &des Vr hg

incendunrur, occiditur animal aur vulneratur,

ace-

Tli

Ds JosTiT14.

719

(

lacerantur veftes; five dein id fiat ex culpa

theologica, quz peccatum coram Deo conti-

Yi

net & cum dolo vero; five ex culpa juridica

latiore; in qua dolus prefümitur, five ex

i

filitm

culpa levi; five ex cafu fortuito, quo da-

P

mnum ex actione aut omiffione fecutum pree-

TU

videri aut evitari nec potuit, nec debuit. Inft,

) IOR

Dig. Cod. ad L. J4quiliam.

.0) |

Huc etiam pertinet damnum ex quafi de-

Bs

ll

litlo: nam ficut damnum ex vero delicto, ceu

h n n

dolo; vel culpa p-opria , dari poteft, ad quod

reparandum lex Aquilia fuppeditat media &

Jl

UI

4

actionem: ita quoque datur ex quafi delicto,

"

videlicet ex imperitia, vel alieno facto, v. g.

Wi

famulorum, liberorum, non ex dolo proprie

J

autculpa fua: v.g. fi ex caenaculo tuo , vel

E-

domo aliquid ejiciatur, vel effüundatur, quo

commeantium aliquis lzditur in corpore fuo

aut veftimentis; íiequus tuus fit calcitrofüs,

& alteri, licet blandienti , nocuerit. Inft. de

obligationib. que quafi &x delito. lib. 4. t. $. &

t. 8. de JVoxal. a&ionib. & t. 9. St quadvupes pau-

u

periem feciffe dr./ Jtem. Dig. l. 9. titt. 1. & 4.

WOGREUI DO

Cod. l. 3. t. 41. Item in decreto Greg. IX.

ag

tit. de Injuviis €9 damno dato.

Dico 4. Reftitutio neceffaria eft ad fa-

u dor

m H

utem tam jure naturáli, quam pofitivo di-

vino.

S. Thomas a. 2. ubi recitat reftimo-

| j

u

nium S. Auguflini ep. 54. ad Macedonium;

quod refertur c. Sivesalena. 14. q. 6.. IVou

Qu

mi

vonittitur peccatum , ufi voflruatur ablatuu.

m

aM

Ef

D

720

Ds JusTiT!14,

: jacceptiont

E* Ratio J. eft evidens.

us nature di.

-

)

,ngrmü eà

€tat , neceffariam effe obfervationem juftitig,

od 6]

qua in equalitate quadam confiftit: aequali-

s PI'O

OF*

tas autem iíta tollitur tam ab eo, qui alteri

gyint o

damnum injuíte infert; quam ab eo, qui ha.

jj

bet rem alrerius ; habet enim plus, quam

fuum eít, & verus dominus habet tantum.

n

um

dem minus. ergo compenfíàtione damni, &

at

redditione rei alienze partes ambae ad equali-

ge ii

tatem componi debent.

FOU

Ratio 11. conftatex lege divina, oz fa-

ii

yalevis, Exod. c. 20. & fqq. quibus reftitu.

gt

tio variorum damnorum illatorum precipitur,

lm IÀ

Qui enim fcit, penes fe effe rem alienam, nec

innditbl

fe habere titulum, eam retinendi, incipit in

(njnn. N

mala fide verfari, atque praevaricator feptimi

uurds, q

precepti habetur, ni reftituat.

iyicen

Dico. ]. Nec jure naturali, nec pofi-

]

n m

tivo datur in confcientia obligatio, ante fen-

a, 000

tentiam judicis, reparandi damnum ex culpa

ii d

mere juridica, vel ex quafi deli£to datum. v.

tgbiem m

. Si rem alterius ex oblivione relinquas in

g Ti

f

[0)

co publico, & illa pereat: fiillam forte per

mmrea]

/

imprudentiam frangas, perdas: fifamulus a

at ao

ivnem obdormiícens caufam dedit incendio,

atl

Eft fententia communior Innocentii, Molinz

t

&aliorum, quos laudat & fequitur Haunol-

Tl

dus tr. 2 c. 2. contr. 4. $. 4. & contr. j. $.2.

ht Qp

m

"m

A

. Prob, . Imprimis de jure naturali non eft

obligatio in confcientia, ob rem acceptam;

Xiing

eum hoc damnum non fit lucrofüm: nec ex

UX p

injufta

Iu

D: ]usTiT1A.

731

n

MU

|

injufta acceptione , quia non eftadmiffun pec-

ls

catum formale & in confcientia.

N

Deinde jus pofitivum , etfi tribuat leefa

m

$)

actionem pro foro externo, nullibi tamen cla-

nj

1 g.

w

re exprimit obligationem in conícientia ante

1 &f y)

"

fententiam judicis, Erpo nec de jurepofitivo

Is h.

datur oblipatio in conícientia : nam cozrra

n

eum, qui legem diceve potuit apevtius , facienda

5 g d

eft interpretatio. Imo. l. a. C. de l. 24quil. — fa-

tis clare infinuatur ; non nifi poft fententiam

v d

U M*

damni ita illati compenfàtionem pofIe obtine-

p g

Al

rj dum ita pronuntiatur: Competentis judicis

QLOLUIT

M

au&oritate confequevis. . .. Sudicis cura impetra-

dUl

[!:

i5 Ergo lex Aquil. ante judicis fententiam

&t

non intendit obligare ad reparationem damni,

&i

Al

Coufirm. Non prudenter afferitur obliga-

tio naturalis, que tam paucis videtur dari,

du

ut fimpliciter dici poffit a toto genere humano

t

ur; AUE

ienorari: nam lex naturalis debet ; per fe lo-

Jir

quendo, nobis effe nota citra Scholafticorurm

l

ImUm d

fübtilitares; alioqui plane effet oriofa & ob in-

dc/ ]

IUO Q

vincibilem ignorantiam fine culpa negligere-

ye r

tur.

Talis autem effet obligatio refarciendi

init damnum fineculpatheologicaillatum , qua nos

f amsa

teneri ante fententiam judicis nemo pruden-

d d

tum exiftimat , exceptis paucis, quos Schola.

yi, Y

fticie queedam argutize ad id opinandum indu«

z

iur Bu

Xerunt,

oj

Per culpam autem mere juridicam nopn

evem dumraxat, fed etiam latam intelligimus.

mmh [l

m a

Quod ipfüm etiam extenditur ad contra&tus ;

in quibus praftari culpa juridica debet, five

fin: f

ii

Z

levis.

l

j

Ds JusTiT!4.

722

levis, fivelata, etfi non fit conjun&ta cum

ii

f

Brill

culpa theologica: nifi quis fpecialiter in fe re-

i

cepiffet tales cafus fortuitos.

, 0q

Dico III. Poftfententiam judicis proba-

bilius tenemur in confcientia ad reparandum ?

per(iner l

þ) ]l

damnum ex culpa mere juridica, velex quafi

deli&to datum. Ita Molina cum plerifque con- 5^/*

]

'

tra Rebellum & nonnullos. Pr. Lex Aquilia Aguis

& ll noxales funt rationabiles & juítee , funda- !!: a

ia

[

'

t& in bono publico; intendunt enim ftimu-

lare cives ad majorem providentiam & caute- 52 I

lam fortuitarum damnificarionum, ne aliis no- g gt

ceatur, vel;per fe; vel per fuos, etiam per anima-

j r

lia: ergo fententia fecundum has leges lata,

mampa

av

eft jufta:

fed fententia jufta obligat in con(ci- ia

ur ju-iN Albot

entia; nam jusnaturale exigir, ut pareat

dici jufte & fecundum leges imperanti. Er o ritm nol

etiam fententia judicis mulétam juxta leges i

pen

ales infligentis obligat in confcientia.

1iy mea i

Confirm. Si poft fententiam non daretur p ha Q

obligatio in confcientia parendi, nec judicum n at

au&toritas effer fatis firma & efficax, nec le-ciii

m finis fufficienter obtineretur.

lii

Obj. I.cont. 1. Cozcl. Cam ChriftusLuc. 1 I« tn, t

v. 39. Pharifieorum injuftitiam & rapinas re-'mi

Tülsid

l

prehendiffet , mox fübdidit : — evumtamen

quod fuperefl, date eleemo[ynam : g^ ecce omtuia : x

anunda funt volis. E

rgo reítitutio injufte par- :g

M

torum non videtur e

f

e neceffaria iis qui ele- :

emofynas expendunt. Ita Greci quidam pU- anyj,

zarunt, tefte Guidone Carmelita lib. de He&- us

jxeüþ. A, AN. Cons. Chriítus folum hortatï:'1 lst l

Tli

]

Dz jJustiTi1A.

23

"U: ed eleemofynam , tamquam difpofition

em

Ptf o

primam ad munditiam ahimi confequen-

M

dam: eo quod mifericordia difponamur ad

mmf

AA N

ratiam poenitentie a Deo obtinendam, ad

na m

; quam pertinet reftitutio bonorum alienorum.

( n

Obj. 1L. cont. 2. concl. Lex jufta in foro

m

ii

-R

externo , jufta quoque eft in foro interno: at-

. l

d

,

qui . Aquilia & l. noxales fünt juftze pro foro

dul

1 externo; ergo etiam tamquam jufte obligant

'ünt in foro confcientie per fe & immediate ante

"ia fententiam judicis. B. 2D/f/. feg. In foro con-

udi fcdentie obligant ad quod volunt obligare ;

ümm nim. ut judex actione inftituta condemnet ad

4 damni compenfationem, & condemnatus dam-

igni num farciat C. ut hoc fiat ante fententiam ju-

!

n

T

hu;»u»d

: dicisIN. Ad hoc nec potueruntleges obligare;

"

)

i

n

tv

|

aut faltem noluerunt , cum id

ifünécte non

a exprefferint: quo in dubio non eftafferenda ob-

Yutt

igatio, neca jure naturali recedendum. Argm,

amut l 47. fl. de O. 69 74. fed neque plurimorum

j

nf

'.m:u

octorum , aut communis hominum fenfus ;

4u, $; nec ufus ipfe hanc obligationem probar.

i

lufl. 1. Leges que concedunt actionem.

ji: in fa&tum, ex

o damnum , licet materiali-

(

imus* ter tantum inju

m , alteri eft fecutum, non

[mix fünt poenales,fed rei perfecutoriz: cum cuilibet

i«j factum füum nocere debeat; non alteri , &

i

W

alteri peralterum non fit inferenda iniqua con-

i Q

$

ditio, 1. 74. f£. de . ]. atque convenientius

|

wmm i

i

fit, illum potius fuftinere damnum, qui com-

jb d

:Hä

mifit calpam, licet juridicam tantum, quam

H

i qui

ineomniculpa damnum eft paffus. Erao.

)

422

». D.

72

Dz jusriTiA.

Mi

!

ii

|

W. Dift. Zint. leges illee non funt peenales, fed

,;:

,)

!

rä

pf

1if

yei perfecutorie , ex parte damnum paffi C.

uEbMï

J!

ex parte inferentis damnum N. Convenien-

A nj

tius quidem eft, ut is ferat damnum in foro

.

"

JÍ.

1

nterno , qui intulir cum culpa theologica ,

auprelim

vel cum juridica etiam; fi leges id ante fen-

tentiam judicis precipiant: non vero fi cul-

odb

g mdlCIS )!

a folum juridica fuerit admiffa, & propter

j

anc folam leges non imperent compen

fz

atio- !j

otetlt

4 d &

nem ante fententiam latam.

lofl. 2. Etiam jus canonicum precipit ;Aqgiï. hi

!

;

compenfàri damnum cum culpa mere juridi- !5*

ca illatum, c. 2. & fqq. h. t. Atqui jus can, : reint

obligat in confcientia ante fententiam judicis; dl t

Ergo g. A. ffumt. univerfalirer loquendo. 5 00

Ubi jus can. de culpa mere juridica agit, nec.iit

exprimit obligationem in confcientia ante fenz zriüm

tentiam judicis, cenfetur leges civiles imitari, 50 i

ac tribuere rantum actionem, ut poft fentene uj

tiam judicis reus demum d reftituendum adi- «

atur.

Á

2 vtpm

Ti

)

Jufl. 3. Satis clare exprimitur obligatia iur

VA

/

)

l

in conícientia c. fin. Je. Zpjuriis €g. damuo dato, w

dum dicitur non excufari eum, cujus culpa da- : ia

um .efl damnum tsc.

Corfirm. Veges civiles vtj

& cap. modo cit. generatim jubent farciri illa- ij

ta damnpa , nulla difcretione inter culpam /iN

utramque facta: ergo nobis non licet culpam ii

theolo

icam ab juridica difcernere. EK

» ff j

Cons.

P

ontifex ait: /Vec jgmorantia fe excu[at y ouisy,

Jf feive debuiffi, ex fatfo tuo injuviam verifini- , w

litef poffé comtiugere vel ja&uram.

Qua re-t ]

fponfione

li

Dr vjusrn-u.

7?$

p(wr

Q

onfione eonditionata remifit penirente

m ad

j

am propriam conícientíam, utrum, quam

m

obtendebat, ignorantia fuerit culpabilis, an

lUi

inon. 722 Conf. aliquoties jam fatisfecimus.

ii

hv

Obj. IT£ ad 3. concl. Lex Aquilia funda-

LEi

tur in preefümtione culpee theologice: ergo

Witi; ubi heec abeft, nequidem fub conditione fen-

ll lxv tentize judicis, nec ea mediante, obligat dicta

la fex, utpote nitens fuppofito falfo; cum pra-

fümtio debeat cedere veritati.

Prob. .4us.

wylex Aquil loquitur de damno injuria dato.

a Pr. Jmff. & l. 3. fE. ad. L 4fquil. injüria au-

vtem prafumit culpam theologicam. Deinde

1j lex Aquil. non ftrin

it amentes, furiofos, in-

A

fantes, eo quod do

j

& culpz theologicze ca-

: paces non firit. B. V. 7Zzr. Lex Aquil. lo-

quitur de damno dato per injuriam in fenfü

Y

;j juridico intellectam. l. y. fE. ad ]. 4guilian

tss definitur injuria, quod mon jure fatum e(l, Loc

N

l

Wv

tf cotva 5us.

. « Igitur injuriam hic dam-

.num accipiemus culpa datum , ecem ab eo,

w qui goceve noluit.

Amentes, furiofi, infantes

M D

ideo non poffunt conveniri ex 1. Aquilia, quia

|nec diligentia ad cavenda damna aliena,

g

u quam acuere vult lex ifta; adeoque nec culpas

ul & injurise- juridicee fünt capaces.

w o

Juf. 1. Non datur per legem Aquil. &

jxo? leges noxales actio contra eum, qui caíu me-

fs

; I€ fortuito intulit damnum; Sed damnum fi-

;Mh

jj ne culpa theolopíca illatum cenfetur accidiffe

ortuito , nam inícienter & indeliberate fuit

1

datum, g, Dijf. Affunt. Damnum illud cen-

f[;f;h(*- j

fecur

, Zz«

J

726 |

Ds JusriTIA.

"g |

fetur accidiffe fortuito fecundum sftimatio-

l

j ii

nem theologicam C. fecundum aftimationem

f

i

)9

juris civilis N. Quod declaratur $. 5. Inft,

. t. vbi dicitur, hac lege non teneri , qui

,

; wf uD

1

j

((

cafü occidit,

$ modo culpa ejus mulla imvenia-

?.

INam alioqui uon minus ex: dolo, quam ex

j

s di

;

i

culpa quisque bac lege' tenctur. . Et. quidem ex

"

À

$ VCH

i

al

Ü

[

culpa leviffima teneri , probat l. 44. fF. h. t :

T

AnYnur

Quod hic fi

ngulare eft, cum in aliis deli&tis,

ut poena ordinaria obtineat, precife dolus

d

g n

st

N

requiratur: nam hic non agitur ad ponam

H.Sï'ïï)qu

corporis aut infamie, fed tantum quis dam-

'

ny

dics

num ferre debeat? sequius autem eft, illum.

p du

ferre damnum, cujus aliqua eft culpa, quam

-j

ï

al ol

illum, cujus res eft, & culpa nulla.

Jufl. 2. Sententia judicis non pote

ft effe au d

4010

majoris eflicacie, qüam fint leges ipfe: atqui ^

finfen

l. Aquilia & leges noxal. non obligant in co

n. !l

fcientia ad reparationem damni ; ergo necfen-

:1rz'na.zrul' p(

tentia judicis obligare poteft. B. V.

Min. DI

hae iaf

Di&e leges obligant in confcientia cum

Torrr

conditione, fi judex damni reparationem de-

du

creveri. Ipitur fententia judicis non eft ma»*

joris ponderis & efficaciae, qua

m fint leges j ?i

fed tantum explet earum con

ditionem , ut A

obl

atio evadat abfoluta. Porro dictz leges ^i

j

T Qd

nil

ftatuunt contra jus naturale preceptivum

vel prohibitivum , fed folum preeter illud

1b

fg

fälüa

m

imponunt obligationem per fententiam ji,.ldi- t

cis, quam jus naturale

eterminate non im- d

'

h

i

pofuit; quod in plerisque legibus humanis *.in

accidit. Ex hactenus dictis

m qu

'Collige-

li

Dzs JusriT:A.

727

mdum Éuj

Collige ]. Eum , qui ex culpa juridica»

Wz.|vel quafi delicto alterius, aut ab alterius

u|fervo vel quadrupede damnum paffus eft,

T-fämï | l

W

lh

|[non poffe ante fententiam judicis fibi ipfi ex

A I

bonis alterius, a quo, vela cuius fervis aut

itd

animalibus damnum accepit , ejus reparatio-

lt m»'g»; nem quarere: nec eilicere animalia aliena ,

t,4i;|in agris vel fegese deprehenía ; interficere ,

id;dg|vel eis damnum inferre. habent enim ordi-

Wmjjynarium juris remedium adverfus dominum ;

neatur refarcire damnum.

nipgquo te

as dm.

. Si is, qui damnum intulit, leefo fecun-

Ó

lïþEï [

ii

jj dum judicis fententiam fatis fecit , .non poffe

eïx WU

J

eumdem compenfàtione occulta repetere id,

J

TL

quod folvit: folvit enim quod debebat in con-

D

MM

Ícientia.

Id quod tanto probabilius affevera-

mus, quanto confidentius adverfarii noftri fa-

lr

tentur, fententiam noftram e/fe communiotrm ;

1

HP'

quod teneatur poft [eutentiam,etiamfi nulla tbeologi-

T.

caculpa intervenevit gravis;inodo culpa uridica le-

!wtm

ii

iW

vis aut leviffana intervenevit. Haunold.]. c. n.179.

Poterit tamen pater fam. id, quod pr

[0)

uj

d-

$d

ter damnum a domeftico datum; ipfe pre

tit; repetere ab eodem actione velin fa&um,

var a

jnovm 1

vellocati, perl 5. $. 4. ff. de Dis qui. effude-

üdn

Tint , vel dejecer.

III. Qui alteri damnum grave infert cum

n

femideliberata advertentia ad pravitatem dam-

t

ni, nonfolum a peccato lethali excufatur , fed

retit P

: X5

etiam ab obligatione compenfandi damnum

rave. fequitur ex conclufione fecunda: nam

p ä

-omni modo volunta-

amnum quod non eft

Lz 4

rium

h

[

72$

Dt JusriTi14.

at

rium non fundat obligationem reftituendi eo

modo, quo non eft voluntarium: fed in cafü

gt

; re;a[Pfa

dato gravitas damni qua talis non eft volunta-

ria,

uia non eft füfficienter cognita ; ergo

; gt

jjac oD

non

í

undat o

bligationem reftituendi.

uod-

fi voluntaria oblipatio gravis nunquam ex fe-

sqnac i

rnideliberata actione nafcitur, ut patet in con-

tractibus & votis: quanto minus orietur pra-

]r n

vis obligatio naturalis reftituendi ex lefione

alterius cum femideliberata advertentia ad gra-

wl (u !

vitatem damni, juxta iftud corollarium, tenetur

fum ig D

füb veniali ad reftituendam partem damni le- ii

vem cum proportione ad advertentiam, qui fci- i itet

ens, fe alteri damnum inferre, ad ejus gravita- 9* !ul

tem non advertit. At vero qui fciens, fe male Jutti

ere, nonadvertit, fe damnum inferre alteri, zuili

ad

nullam reftitutionem , neleviter quidem, te- ::lnz:

nebitur: quia nihil damni,eft voluntarium, & xicnr

formaliter injufte illatum. - Perinde ac is, qui pqi

femideliberate emifit vorum , ad nihil omnino

I tetet

tenebitur: quia nullam operisboni partem ple-

g d

ne deliberate voluit animo contrahendi obli-

, & i

yy

gationem ex virture religionis. — Haunoldus

t. 2. c. 3. contr. f. $. 3. n. 194.

tlf j

IV. Preceptum reftituendi non eft nega-

*tt ; i

tivum , ut multis videbatur, fed affirmati-

:-iere: CM

z d

vum. Jubetur enim actio, qna alteri fuum

h

redditur: quod etiam fit, quando cedimus e

l

|

sT

domo aut fundo alieno, injufte occupato,; ut

wl4q

dominusin pofleffionem fuorum bonorutn; 2UE. iij

ufüm jurium fuorum reftituatur : hic enim cet- iij

fatio detinendi términum habet pofirivum 5 i, ;

q

Ill

Dzs Jvsriv1A.

729

em wf '

uia fpectat cocequationem juris alterius. De-

Ti K

T

inde preceptum negativum obligat pro omni

Jur

"

tempore: at preceptum reftituendi urget dum-

1

l

M

ta-at quando eft opportunitas illud implendi.

Ac lic

et oblio;

atio reftituendia precepto fepri-

TU

110 Oriatur,

&

tisfieri tamen illi nequit ; nifi per

A a,

actus politivos.

TUSQntr E

ARTLICULUS. IIf

"d er ol

JDe dammuis animi compen[andis.

arrenu'aadg.wa

ico ]. Qui alterum vi vel fraude in pecea-

TU r

D

cum induxit, tenetur ex juítitia alterum,

m dmi l

vi vel fraude amota ; quamprimum fuz liber-

Ya

tati reftiruere , ne Ííimili modo deinceps

d

peccet. Prob. Eft contra juftitiam, fine jufta

l

]

[

auctoritate vim alteri inferre: item decipere

Jf

,

alterum falfa doCtrina circa fidem, mores, vel

[

]

u

jnt-

i

artes humanas; habet enim quisque jus$, nein-

TUf

"

r

vitus lzdatur ;que in anima, ac in corpore.

"

j

TO

u

Tgo qui invitum lafit inanima, violat ipfius

J [unu

jus, tenetur ceffare ab injuria, & quod fecir,

1

j

quoad poreft, infe&tum reddere; cefíando a mi-

yn

L

n

M'AWW t':u

nis, & fraudem detegendo.

i vi vel fraude af)ftraxif ET

Jl

Dio II Qu

religione novitium vel profeffum, ex juftitia

m

tenetur ; füblata vi vel fraude, eis reditum

j du

iuadere: conventui vero compenfare damna,

A

qu& ex defe&u harum períonarum fuffert.

p o

ententia communis, quam explicat Dom.

Occupaiü» j

Sotus l. 4. q. 6. a. 3. Pars prior fequitur ex

D

conclufione przced.

Pars . poflevior. pvob.

) hicenimïi

quoad novitium. Qui alterum vi yel fraude

T

1

"

smpedit, ne tibi relinquat hereditatem , aut

[

Zz $

con-

J

730

Dr ]vusriTIA.

conferat beneficium , quod coffferre flatuerat,

n

4';

jnpa

tenetur tibi reftituere, quanti fpes illa judi-

cio prudentum eftimatur: nam etfi ad here-

g in"-*'*F

ditatem aut beneficium illud jus nondum ha.

; qu[ VOv

beas; jus tamen habes, ne tibi, aut alteri vis

sluettl !

t

aut fraus fiat in tuum detrimentum. Ergo,

cum religio jus habeat, ne viaut fraude can-

endis. 0

3setun, a

didati arceantur, fiquis jus iftud violaverit,

es

tenebitur ex juftitia monafterio compen-

g t

fl

faré, quantum valebat fpes illacommoditem-

[

poralis , quod ex novitii hereditate, donatio-

jf Qu

ne, vel induflria exfpectabatur.

sirüni

Idem -"gumentum magis urpet eutm,

s n d

qui vi velfraude abduxit profeffum: hic enim

yador füit

4 Nf

jam eft adítri&tus religioni , tenetur ac vult

pro illa laborare, & fuis concionibus, lectio-

st

nibus, aliifque functionibus religionis utilita-

itsy d d

tem promovere.

uodfi defertor tantumdem

wur d m

fuiffet abfümturus , quantum acquifiviffet',

i, teq

aut alus a moriafterio commode ei potuerit

i d)

fübftitui, ad nihil reftituendum fedu&or tene-

Orrepittse

bitur.

(onl ij

7

OH;. I.cont. 1. concl. fiquis circa contractum

j

]

l

aut alia juftitic objectaalterum induxitin erro-

um r

rem, ut hic peccaret, ex juftitia renebitur il-

UTO

li errorem adimere: idem enim precceptum,

PT

quo'jubetur, nihil ipfé facere contra virtu-

t

tem, vetat, nequid alteri contra eam füadeat;

1 g

aut erroris obtrudat.

Ergo , quando error

Al t f

verfatur in materia fidei auraliarum virtutum;

DT

non tenebiturex lege juftitiee , fed folum le

n fs

ra

ge virtutis alterius ; deceptum errore libe

r

1

Ie

,

.l

Dzr JusriT!4A.

731

Ufn

t

re. Y . Conf.

ul alterum fine vi aut

Ti

Lf

fraude in peccatum contra fidem aut tempe-

J

rantiam induxit, peccavit contra dictas virtu-

J

tes: qui vero viaut fraude in peccata ejusmo-

di induceret, non tantum contra eafdem vir-

WUI "

Il

tutes peccaret, fed etiam contra juftitiam , ut

Ál

lr

A

in conclus. oflenditnus.

'Tenetur ergo ex

TR

juftitia etiam, errorem ei adimere: nifi forte

') Qp

Yomod.

deceptus veritatem interea aliunde edoctus

fuerit.

i df

Jufl. Qui vi vel fraude alium ad peccan-

duminduxit, teneturex juftitiaconverfionem

iU

n

t n

l

ir M

ejus curare ; ergo etiam qui prece vel pre-

yn: üctn

tio auctor fuit alteri ad peccandum. E. V.

ROTA

Corf. Non facta eft feducto injuria, qui fci-

ens prudens peccavit. lgitur ex lege tantum

caritatis, aut aliarum virtutum a juftitia ob-

ligatur ad malum fanandum : ac per f& lo-

quendo, ne quidem füb mortali peccato, ni-

f in ea neceffirate , qua ceteris quoque hujus

correptionis officium incumbit. Navarr. l. j.

Confil. tit, 3. Confil. 3. n. 4.

TU

Ob. II. cozt. a. concl Alterius man-

g.

cipium vi aut fraude abítrahens tenetur ex

li t

juftitia aliud fübítitiere. Ergo etiam qui vi

m

aut fraude novitium aut profeffüm a monafte-

d vite

rio avertit, tenetur vel ipfe monafterio f& ad-

A [uaöüï:

dicere, vel alium fübftituere. E. V. Cozf. Re-

u

ipiofi non funt fervi, fed habent fe ut filii

m

familias ; pro filio autem abducto vel occiío

TE

non reftituitur alius.

Religiofus defertor

YO M-,

non tenetur probabilius reverti ex juftitia ,

"

e

D

73*

De JosriT:!4

|

Il

L

pR

fed ex voto religionis. Quodfi etiam éx ju.

PUl flladeï l

ílitia teneretur ad reditum, nec rediret, qui

tamen eum abítraxerat , folum ex juftitia

4 præüafel

a

adítringeretur ad abílinendum a vi, aut ad

dedocendum eum errorem, nifi hic aliunde

Al

d ii

jam fraudem a

enovetit. Nequaquam autem

teneretut fed

uc

&or ipfe monafterium fübire :

ailim o

s

obligatio enim religionis non poteft oriri ex

deliéto, fed deber enafci ex voto fpontaneo:

gy Arla

'

IM a jmh

quia perfectionis ftatus eft religio, perfectio

autem nüon acquiritur nifi liberis minimeque

digm d

s amu

coa&tis functionibus.

Iec vefert ,quod ob deli&um includi

andfexo n

freait mon

jis poffit in monaíterio: nam huc relepari

quidem poteft ad agendum poenitentiam , ne-

x eum a

quaquam vero cogi ad religionis ftatum pro-

at

firendum.

xl ct

s donino

Ex eadem ratione feductor non tenetur a-

lium pro defe&ore profeffo fübftituere ca-

at x

« cuxodo,

nobio: nam religionis amplectende confili-

um non debet a perfuafione humana; fed à

axepd

diviria infpiratione proficifci.

!

Infi. I. Ad refituendum ex juftitia te-

netur; qui fervo fugam fuafit , licet fine frau-

T n

de; Ergo etiam qui fuaíit religiofo pro-

feffo fugam. x JV. Conf. Servus eft poffe-

a ]

fio & quafi jumentum domini fui , ad hujus

Mi

cotnmoda potiffimum acquifitus : religiofus

tm dl

autem non ad commoda temporalia füi mona-

Q al

erfecttonem chriftianam afíie-

fterii, fed ad

LP

quendam vota facra profitetur, quoeum pr&«

DT

latus, ut pater filium, debet promovere.

TT

laft. 5.

j

j

l5

Dx jvusriTiA.

733

Lf

Infl. 2. Vacit injuriam monafterio, qui

fugam fuadet profeflo : ergo tenetur ex ju-

URT

[

mi'iJ

flitia preftare damnum , quod inde fe-

quetur. . E. /V. Conf. Non omne damnum,

if

J

uod injuriam fequitur, eft caufa reftitutionis;

A

í

e

d quod ita fequitur, ut per ipfàm a&tionem

!Cf.üm j

injuriofam proxime inferatur: quale eft; cum

Xl

rofeffus vi vel fraude indu&tus, cenobium

^ [tttos

deferit. — At fi aliter perfuafus fugam ceperit;

h pertd

ad nihil ex juftitia auCtor fupze tenebitur, ta-

m'mmeque

metfi fugam fuadendo fuerit mona(terio inju-

rius: nam ut injuriam fuo eoreffu profeffüs

n d

monaíterio inferat, non tamen, fi nolit labo-

ln titi

rare aut monafterii commoda procurare: ad

Ini :

hoc enim adítringirur tantum ex obedienria

n

&equitate, perindeacfervus; undequihunc

fuo fuafu, citra vim aut fraudem, a labore ar-

jl

cet, domino nihil renetur reftituere , erfíi

raviter peccet. Aliud eft de famulo merce-

1

e conducto, qui operam íüam conductori

;IIINIh EO

debet ex pacto.

ARTIICULUS- IV.

Ji;/ä'na t

! /]' n ;f,fu.

De vepavatioue damuorum altevius. corporá

j t*

allatorum.

üycfïef-

Dico ]. Homicida aut mutilator nihil

i s

Gebet pro vita aut mutilatione reftituere, fed

vi

folum obligatur compenfare damna rerum ,

fiimte

que ex cede aut mutilatione confequuntur.

u

Partem 1. contra Sotum & Silveftrum, Na-

a

VarTUS C. r j. n. 22. & plerique cum Glofla in

T

€ L. de Jmjur. $? damwo dat. probant ex. L.

[

i

/

i "

n.

)

Ds T[usTiT!4.

34

1l

fin. ff. De bis qui effud. &. Ex bac lege ff.

D

'.:ï'ilï a

fiV

quadrup. pauper. fec. dr. fecundum | quas /ife..

jaet

vum corpus eeflimatiorem uon vecipit ; ergo ejus

PT

sl

e

dàmna pretio nullo poffunt compenfari, quae

nl

L

omne pretiumexcedunt. Ergo nulla debetur

7 LOn'.anfMl

reftitutio ex lege juítitie, quae exigit repara-

ri damnum ad equalitatem.

Quare etiam

srelinend

s fj

a Seto probabilius rejicitur opinio Scoti, A-

driani & quorumdam, quod homicida debe.

as ort, J

lii

at fatisfacere eleemofynis , facrificiis aliisque

piis operibus pro vita occifi: bonum enimfpi-

Vl

gpelisui

tituale nequit effe pretium pro re remporali,

fs

Idem argumentum excufat.a reftitutione u

T

€os, qui veneno; philtro, aut alio quovis mo-

do per injuriam privant alium ufü rationis, aut

fum tunm

as lo

fenfuum. iNam cum damna ifta privent bonis;

qua füpremum inter humanalocum habent,ne-

vt incni

m dedh

que acílimari pretio, nedum compenfari pot-

funt; proinde auctor talis injuriee non tenetur

alb rs

ex juftitia, nifi ad praeftandum damnum tem-

itins i

porale, quod inde fequitur: ut fi non poflir

amisqus

laefüs eam artem vel functionem obire, ex qua

DT

lucrum capiebat. Gomez tom. 3. c. 6. n. 12«

Jl

& alii nuper citt.

T nj

Partem 11.

lidem do&ores cum ceteris

i Lomm

omnibus tuentur: nam legibus laudatis pre-

t des

cipitur, habendam effe rationem imper[arum

La um

n curationem fa&tarum , 6j opevarum ainif[avumy

f

quafque amiffurus quis e[fet , inutilis fattus.. Te-

ll'a'itm'l ergud

netur autem reftituere non quantum erat luc«

Am.

raturus, fed quantum ípes ílla lucri valebat;

At p

fi queítum officio vel artificio aliquo faci

ebat,

L

etrds

l

Dzs JusriT!À.

735

Frly

]

lt

detractis tamen , que con(ümere folebat, fi lae-.

| fus obiit: hac enim non poffunt cenferi in

"

UA

lucris ad heredes derivatis.

r

i

Covarruvia l. 2.

!s

d

var. refol. c. 10 n. 7.

:

i

lls

"

Quod fi auctor cedis vel alterius damni

& RUL

ante compenfàtionem factam mortuus fuerit,

It g

N

(t

onus reftituendi ex bonis illius tranfit ad here-

ib

des: füccedunt enim in locum defuncti, &

Vticd d

inejus bona, jura; & obli

Íi d

gationgs, queis ex

l]

juítitia adítringebatur.

incunj.

Vndeetiam conítat, homicidam non teneri

d

adexpen(as ordinarias funeris: debuiffent enim

s

fieri, f1 occifus obiiffee mortem naturalem.

'Teneturautem hoticida ad reftitutrionem

ia

WCRUM

dictam tantum occifi liberis parentibus & uxo-

fl

li

m

ri, ut Sorus, Lopez, Bannez & multi alii affir-

V

"

mant. Hinc nihil debet creditoribus defuncti,

Qu

M

ut iidem theologi probabilius docent: poffunt

ntel r

enimilli ab heredibus folutionem petere. Mul-

to minus obligatur homicida reftituere quid-

quam iis, quos caxfus ante ex liberalitate fuften-

h

[

Ij

tabat: quia ad hoc non tenebatur ex juftitia.

vl,*,of,!l.ïï

Dico II 'Tam adulter, quam adultera

tenentur compeníare damna marito & ceteris

g t

liberis, fi certo moraliter illis conftet, prolem

üuts p

conceptam effe ex adulterio.

Probj. Uterque

n

eft caufa damni illati familie ; tam quoad

alimenta partus illegitimi, quam quoad here-

T A

i.

ditatem; ergo obligantur ambo ex juftitia ad

pal

reftitutionem.

Et quidem I. tenetur adulter

i

compenfare impenfasin alimenta prolis ab an-

W

!

ho iertio eatig ac deinceps; quam diu pa-

Gw"

reng

736

Dz JosriT!A.

m

rens tenetur filium alere. À partu autemy /"

1

m o

Iä

usque a

d finem an

ni tertii tenetur mater alere /"

d

filium.

c. a. De converf. infidel. Ex probat ibid, |

l

i 1iqui

I

: i

Glos. Ec l. /Vec filium C.. de patvia poteftate.

Deirde tenetur etiam preeftare damna, quas ?

1

&qUOH(

feon

filiis legitimis ex a

dulterini fucceffione obveni. J

10 d

unt; quiahorum damnorum ipfe.caufa eft.

Il Adultera curare quoad poteft, tene« aov a

tur, ne heredes legitimi ex fücceffio

ne adul. : 4

fi habet :éa m

ter& prolis detrimenti quid capiant.

arapherna, filiis legitimis addicere ea debetz 917

fümtus in corpus proprium alias impendi fo- :

q&ülü [

litos quantum licebir, contrahat, & fümmo

Ls

Ti

ftudio in augm

entum reifamiliaris incumben- . 17

bendo , liberis fuis confulat.

Hec ubi fe- ,&

n ddm

cerit, ad nihil amplius ex juftitia tenebirur.

Q^. L. comtra 1. cocl. S. "Thomas. q. 62. Ui

a. 2. ad 1. fcribit: Quando ablatum. zon ef ve« ia

füituibile pev aliquid equale, debet fievi compenfae sxixii

g

£io qualis ef

po[fibilis : puta in pecunia; vel bonore a

£jc. Confirin. T enemur reftituere

ro vita bovis aj

J

,

]D 21

interfe&ti, ex l. 2. &2 feqq. . A4d L. I4quil. Er-. f

"

i

go multo magis reftituendum eft pro vita oc- at j

cifi hominis , que infinities eft pretiofior. B& if

S. 'Thomam loqui fecundum l. 15. pr. ff. ad ls;

"4quil. ubi non datur libero homini mutilato ii

actio dire&ta, quoniam dominus membrorum i,

fuorum nemo viderur : habet tamen a&io-;:femem7

nem utilem fuo nomine ex lege Aquilia ficu- sj

ti & heredes occifi; quantum ipforum intee u (j;

]

reíb, codem aut mutilitionem mon effe fa- sj

J

1

ana o

kl

!

:

Dz JvsriT14.

?32

8am tum ob difficiliorem: vite füffenta

tio-

nem, tum ob fumtus in curatio

nem impen-

| fos , & fiquid prere

rea ipforum interfit. 747

!

i

confiru. X.-IN. Conf. vita bovis pretio seftimari

Vanpoteft, &quoadae

:

alitatem rependi: eadem

"L eft ratio fervorum:

1

.

C0

m

2:ff. 7dd L zdquil. at libe-

Fun corpus quia non eft in commercio ;

p m

&ítimationem non recipit. Neque id abfür-

d dum: non enim omne damnum c

ompenfan«

t il

i1dum eft ex juftitia, ut patet in da

T

mno: fpiri-

e

ttti tuali , quod omnium maximum , f

d illud fo-

suf4lum;. quod ad zqualitatem ex matura fua

Dl

compenfari poteft.

s

i

Jufl. 1.7. $. 6. ff. de Injar. De omni injus

I lii rla,

fed & de atroci civili

ter agi poteft: ergo

ij etiam de damno vitze farc

iend

[e] agi

oteft. B.

44 4V. Conf. Aliud eft agere de d

anino

&

arciendo,

ii naliud de vindicanda injuria.

Injuriz non de-

inrf^ betur reftirutio,

jmmetiam pecuniaria

fed vindicatio & fàtisfactio,

; fed hec non ante (enten-

ymwftiam judicis. V. Leffium 1.: 2.

c. 9. dub. 25.

Ag Bl

Ob;. 2. Jaxta /.

20. de. accufationib. poena

yüpecuniaria, quse defcendit a deli&to , non

iisitranfir ad heredes lite non conteftata.

Ergo

, WJ" omicide , aut mutilatoris heredes non t

enerns

j ul

r ad reftitutionem.

E. 4V. Conf. d. lex. a«

qempit de poena. proprie d

.

icta, infligenda fonti

m atjä

per fententiam

2

qua utique nec a fonte, nec

ib ejus heredibu

| Uiul'lg)t:

s ante fententiam judicis de.

yn/|Petur... Coyarr. l. c. Reftitutio autem non eft

j

u

^pena, fed debitum juftiti:

» quod ex damng

ij Mato preftari deber lzecfis.

Aa

7877

|

.. Dz

USTITIA.

7

Ol. 1lI ldeohomicida tetietur filiis oc. , i

€ifi, quia hic illis tamquam parens ex juítitia ib

Obligabatur; ergo etian? tenetur homicida/jr 3

5

cre

ditoribus: nam & his occilüs obligarur;

b

lioa- (j ]7

ex juftitia && AN. 74nf. Parens liberis o

rur tantum ex lege pietatis non vero ex ju-;qot

ftitia, neque ideo nafcitur homicidee debitumy;i j

reftituendi liberis , aut uxori interfe&i : ne«(oslir:

que ex eo capite, quod liberi; uxor, aut pa«guit

rentes, ceu heredes füccedant in jura de-; n

fan&i: hic enim nunquam jus habuit adillam;j Taüs.ad

reftitutionem, qus primum orta fuit ex ipfi- s ain

us morte; fedideo illis tenetur homicida; quiagyi ar

parentes ejus ; liberi & uxor cenfetur una;(je!

erfona cum ipfo, adeoque damnum paffi in $]

p

onis propriis, quze per interfcétum poffide-;; 5 J

bant; tamquam partem enim illis abfcidit ho-;iy r

micida, a qua illis nexu ftrictiffimo provenieejjirir

bat utilitas.

A0f OTRT

uodfi laffus interfe&tori aut mutilatori;io::

omnia remiferit, ledens ad nihil ultra tene-j«

retur filiis, aut uxori: quia his non fit injuriag ,

in bonis nature ; nifi quatenus leduntur in4j.j.

parente contra ipfius voluntatem. Ergo quan-;;..

nuiiut

m..

do parens omne damnum condonat,

AT QU)

fti

eis jus remanet, Quamvis contra caritatem,.

filiis egentibus debitam parens ageret;

omne, QlW

debitum homicide condonando,

QOl

'

Infl. Qui per vim impedit, ne quis alte-

T

Yi benefaciat, tenetur huic preeftare commo-

!

j

Ü

II

^i

da fperata. Atqui homicida per vim impe-;

p

animo

,dit. Ergo R. Di(i. Maj. fà. ampedit

nocett-

Tl

Dz JvusriT14.

739

ij

l

TM

nocendi alteri C. fecus N. Homicida mortem

i

j

ii

]

inimici fpectat, non damnaaliorum: hzc ve-

; W ro plane ex accidenti fe habent ad mortem

occiít.

IN

Ob,. IPF. contr. 2. concl. Quamvis adul-

DLM

.l

i

ter agnoscat eíTe prolem füam, nontamen tene-

bomiddü

h

Y wur filiis legitimis compenfare damna ,

uc

Dd

"lex fucceflione nothi

atiuntur, nifi fuaferit

f) U.XV'OF )

" vel procuraverit ut a

ultera nothum fuppo-

as

neret marito, aut fingeret effe prolem ejus.

shszfradiüa

| Pro?. "Talis adulter non eft caufà bujus darm-

o;.argt t D

ni: nec enim hoc intendit, nec fua actione

L

attinpit; cum folum ex actione aliena, i. e.

XQI u

V ex fictione matris accidar.

d d

Ita Sotusl. 4. de

j &J. 2 7. a.

2. & Henriquez l. r. de matrim.

t

i

jl

C. AI. R. JV. Zdut. Q9 ejus. prob. Vtcumque a-

liquibus hzc Soti opinio probabilis videatur ;

]1

repudianda tamen eft, nec recedendum a fen«

tentia communi in re tanti momenti, nec fa-

)riv;njüüü

ff vendum in tam nefario crimineadulteris. Nat

etfi adulter non diferte fuaferit fappofitionem,

$gt

iniquo tamen commercio füo cum aliena uxo-

415| re eft caufà cur nothus credatur legitimus, ac

LP liberis caereris damnum obveniat: hoc ipfo

1,! enim quo facit nafci prolem ex aliena uxore;

m fupponit illam marito ut veram i

jus pro-

qUI lem. Quare damnum marito &

li

*

eris ejus

)

nonperaccidensoritur: error enim illeut plu-

,EU7| rimum fequitur ex tali facto nefario, & ex er-

jr'?| rore damnum , quod utrumque facile praevie

m ^| deri poterat.

mpedn' L

d

j

n

M

AA

Jnfi. &

3

749

Ds JosriT1I4.

, C

M

)

Iuf x. Mulier parit in domo 'mariti;

:gf u

ejusque prolem effe affirmar, aut etíam orta "piim

1.1

füspicione jurat ; ergo haec fola nothum fap--

(uiga

IQ

ponit. m. V. Conf. Non opus eft ifta dici a.

(eri

j OCCi

mulicre, ut prolesfüpponatur: qui enim cau- ;

AV

"

f um

pofitionis ad«

(àm dedit pariendi, crimen ft

aeent;

mifit:

erinde enim eft five

r

rpentem five

gomuntt

femen ferpentis pofueris inloco, unde poftea

gt

]

eít nociturus.

!

jaiti; 117

lufl. a. Tenetur mater prodere crimen

s

fuum, ad cavendum damna heredum; er

o00'

RRR

$ .

y

g p

,

fi non fecerit, cenfebirur fola füppofitioni

cauía.

& AV. dur. Equidem matrem eo obli-

SLI

Wm;(

x exiid

gari afferunt Adrianus & Paludanus, fed ho-

.

H

.

H

icitur, nifi certa'

mt

eüizurloni

xum Opinio communiter rej

"

1

fir mater, avertendum effe damnum: nam in

fden u

vim r

dubio profuturz manifeftationis mulier fame

fuce difpendium facere , aut fe filiis fuis redde- "'

CPOP Cä;

re exofam non tenetur. Cummque turpitudi-

tl qi

nj n

nem propriam in alterius damnum allega

. fides haberi non debeat, merito poterit £l

jug "um

AUX d

indicatus adverfus teftimonium matrisexcipe- ?

re. c. Per zuas. de Probation. €9 l. fi pofibumus.

tder go(e!?

À

a m

— jf de lleris & pofibum. . Tmo licet tooraliter

certa fuerir , fore ut damnum a liberis aliis

gïliorumlïwm

avertatur, crimen tamen íüum cum vit&

Atj

ac famee periculo prodere nequaquam debet:

ts

nam cum vitanullo fit pretio zeftimabilis, eam

sf

d

compenfatione detrimenti pecuniarii prodi-

U&PUU[',

NU

gere aut in difcrimen adducere nemo tenetur.

Ídem efto judicium de famd , qua bona for-

t öeïendenif;

ET

tun& ominiaexcellit. Scotus in 4. d. 15. q. 2-

LA

Gabriel ;

n

Dz JuosriT14.

741

Wcm:ïrjn Gabriel ; Cajeranus, Navarrus, Covarruvia

[) .Jl

"

| & alii paffim apud Leffium I. 2. c. 10. dub. 7.

D

l

n.

3

Ex haéctenus- dictis

A

Coll;iges 1. Qui invaforem fuum non pro-

WU

vocatus occiderit, tenetur integre damna com-

"l

AJUP

RH

penfare, fi juftam moderationem tam norabili-

dnti

xer exceflerit, ut culpa lethali fe adftrinxerit,

IG

Tta communiter cum Navarro c. 15.n. 27. Fru-

firaautem quidam cum Angelo 7 Aeffitutio. $.

W C

. Homicida. talem putant tantum teneri ad

Tm

1,;70

compeníandum dimidiam partem damnorum:

eo quod hujusmodi defenífor multo minorem

^

VM

inferat injuriam , quam is qui aperte appreffus

aut ex infidiis alium interficit.

Quantitatem

enim reflitutionis non ex magnitudine injuü-

ri& fed ex quantitate damni per injuriam mor-

E

tiferam illati eftimari oportet, Cum econtra

pona refpondeat injurie , non damno.

- Quodíi quis provocatus, non fervato e-

tiam moderamine inculpatee tutelze interfecerit

j

adverfarium; non obligabiturad farcienda dam-

na ejus uxori aut liberis: nam dum provocans

| j

facit alteri poteítatem agrendi contza fe quan-

p

It

"

L

]

tum poteft, juri fuo renuntiat, eriamfi in dam-

bri d

numfiliorum fiiorum id cedat ; nec videtur in-

a K'W

terfe&or injuriam facere provocatori, fponte fe

periculo objicienti, fed potiusreip.aut Deo. I-

u

yois d

dem fentiendum de duobus qui fe mutuo pro-

jri p

vocant, & pugnam pari confenfucommiüttunt.

II.

ui íe, füave cum debira modera-

mo d

d

tione defendendo, interfecit invaforem , etíi

fugere aut declinare potuerit, noa tenetur ad

um

foftitu-

Cfälïx

AÀa 3

|

]

!

4A»

Dz JosriT14.

.

reftitutionem. Invafor enim fua maliria, qua

0) e

appreditur alterum , non acquirit contra

hunc jus; ut, nifi fugiat , aut interfici fe

miariam |

patiarur, cenfeatur illi inferre injuriam. 'T'e-

r injuria

neturergo qui invaditur, folum ex carizate fu-

d

gere fi citra dispendium viree aut famze poffit, qni

Imo non tenetur ad reftituendum, qui , i^.

moderate fe tuendo, occidit invaforem, erfi if

hunc prius contumelia aut alia quapiam in-

juria irritaffet.

Nam invafor folum

abetjus. d

exigendi fátisfa£tionem ab injuriofo ; ne-

quaquam vero eum invadendi auctoritate

1. Pt

V

b

!

feris

propria Navarrusc. 1. n. 7.

IIl. Cum nefciamus, quamdiu fuiffet adhuc ?

Y

vi&turus, qui irijufte interficitur& quantum fa- 5 !)

*

&turus lucri, fi necatus non

fuiffet, Covarruvia ///!

i

jj

l. 2. var. refol. c. 10. n. 7. & Angelus nup. cit, £

eeftimationem lucri fperandi petunt ex difpo- !f

fitione legis, Computationi. ff. 744 1. faleid. V- nl

bi certumtempusfuturee zetatis eftimanda fta-'!. H

tuitur, itaut fiquis fueritannorum 30. velinfra, tigda

T

puretur adhuc victurus 3o. Si fit 35. putetur ^ttiit

victurus 25. fi 40. adhuc 20.fi so. adhuc ro. 'ilttie

fempcr diminuendo usque ad 6o. Verum lexi-:Paipx

ftatantum agit dealimentis alicui ad vitam lega-'! [tatt

'tis : fecundum quam compenfare nihil tenere- t tí

tur; qui fexagenarium occiderit , quod adver- lm

fatur equitati. Ipitur in foro confcientiz fpes:t x

lucri futuri , ejusque compenfatio eftimanda J1

committi potius deber arbitrio viri probi ac lin

prudentis, qui fpeétatis circumftantiis decidet tl Jj

quod (ibi equut fore videbitur.

ET

IV. Adul-

l

Dzg JusriTi4.

74*

a FU, )

IV. Aduker, detecto crimine tion. tene-

] D

tur marito, etiam expofcenti, fatisfactionem

hiT

ecuniariam ( damno excepto) przflare :

"s :[q

uia ex injuria fecundum fe non: orirur ma-

Tl

"

*: |vito damnum pecuniarium: &talis tranfactio ,

'ill )

i

;|tamquam fufpecta de lenocinio mariti, pro-

u

Utlhibira eft ,. 7,. ZYanfigevre. C. de 7Y«

nfa&. &'

Mmud$ Mil ff. Jd l. Sjuliam de adult.

1(Uipit

ARTICULUS V.

lm d d

De . veflitutione fame $. bonoris.

lrïüib ; T

i .

Wora. Fama eft communis exilümatio.ddä

" alterius bonis ;; qualia fünt virtutes , in-.

humvmïm; genium , doctrina , divitiee , forma , nobili-

lizs| as valetudo,

atia, favor principum &c.

«Ums] & Cognitionum.

Hs

Il

. de Extraord. cocguit.

m

exiftimatio definitur zigmiraris illefce featus legi-

ll

Wt

bus ac moribus comprobatut ,. qui ex delitto mo-.

r

.| ffro. au&fovitate legitm. aut. ininuitur, aur con[fu«

j | itur. Honor eftecftimatio & teflificatio excel-

-'ï'd

lentize aliense. S. Thom. 2. 2. q. 103. a. 1. eX I.,

np

rj

Eth. c. 12. fi exiftimatio bonitatis aut praeftan-

-

n u

c alterius verbis fignificetur, proprie laus

B

lepa| €ri

t. Fama precipue leditur per detractionem,

imkga

jonor per contemtum & irreverentiam. Po-

f

Yil

J -

*

eft autem quis alterids famo obtrectare vel

.

wiuu[ Cri

men vitiumve falfum ei impingendo, velvi-.

áut peccatum occultum manifeftando.

jup| tium

p d

Dico L Qui fame — alterius detraxerit ;.

fenetur illam lefo reftituere ; etfi bona fide

m m

l

.

" vedtdd

dfeciffe. Pbr. J pars ex iis quee fupra re-

tulimus c. Aj alíeza, 14. 4. €. ubi S. Augu-

inus

n

À* 4

744

Dz JvsriTiA.

)

ftinus epift. r4. ad Macedonium fcribit, Ioa

i p

« lum

vemitur peccatum , müfi wefütuaotuY ablotwm,

Requiritur enim id ad eequalitarem commu-

] ei iUiune

tativae juílitiee redinteorandam , ut ait S.

$, quie

Thom. q. 62.a. 2. Cum ergo confervare ju-

Jio II

ftiriam fit:de neceffitate falutis , confequens

vandam

eít, famae injuftee ablatie reftitutionem

jt ex ii

ad falutem neceffariam.

)L efre

:

-

fefonat.

Pavs altera. item con[lat. Nam qui etiam

dgmnum en

bona fide, alterius fama. detraxit, famam e-

(

J

»n

&Ul

1

1l

tpnd

jus quodammodo apud fe detinet, ipfo.invi-

t amins m

tó

4

; ergo utprimum cCognoverit , tenetur.es

1 qud i

am refüituere,

vyeitnt

Igitur qui injuria aliencze famas detraxit ,

J d

tenetur etiam cum dispendio bonorum fuo-

p

rüm ac famie proprie eüm , quem .graviter

3 m d

Iéft, fuse exiftümationi reftiruere.Non ta-

fnen cum periculofuüz vitze: quia nemo ob-

:gaufä p

Tipatur .fem ordinis inferioris compenfare

u-

& alb

€X juílitia cum jactura rei füperioris. Alio-

s linn

qui dànina pecuniarum, fama aut vitae com-

penári oporteret impendiis bonorum fpiritu-

Jii: d

álium aut libertatis proprize; quod repugnat

^ f n

juítirize commutative: hec enim folum exi«

git, ablata reftirui quoad «equalitatem.-

B

Vi d

uodi tamen ex infamia injufta, in-

1 Gty

gens damnurm fpirituale , aut periculum vitas

Af

uni vel pluribus immineret, aut pernicio-

ïälmre. "

fa reipublice adminiflratio ;-aut mala pra-

—æw LU Pm;u

via communitati , prout accidere pofífet

OU try

ex infamia Principis, Antiftitis, aut familia

Q fsj

lts

telipioforum , teneretur obtrectator, etiam

cunm

ii :

xl

Dz JustivIA

745

mm fv

1

llify

u.r,

|éum vite proprie periculo, la-i famz:

|

Ccon-

L

"Mulere: idque non folum ob hu

di[äïiï;, ]

:j.(

n

l

jiam elàin

jus infamiam ,

i,

]

jufte inuffit, fed eriam ratione

:

amni, quod ex ea fequitur.

0

1

Jio II lnjuftus infamator tenetur ad

lon,.": [

eompenfandum fotum damnum quod alreri

-|àccidit ex infamia, etiam ob veri criminis

äm qu E

1anifeftationem illiafper(a. Par; J

eff cet-

d

74. damnum enim, quod

TAf

Obvenit alteri ex a-

1 0401

VT

. -

'|&ione ipfi injuriofà,

compeníari oportet: at

fi criminis impoft

MA

ura eft alteri injuriofa,

fam quoad calumniam ei i

mpactam ; quam

zii; | PEopter infamarionem.

btma f

Pavs aliera eft Navarri & aliorum : af-

qy;|*gm: nam qui vero crimine per injuriam de-

j

tedo famam alterius accidit, moraliter eft -

s ia

que cauíà precipua damni inde fecuti, ac is

j

qui ignem. ei

H

geribus fuppofirum dereoit &

paleis adhibe

d

j

T

g'c'ceh itur.

t;, unde fpirante. vento domu;

Ym r

Dixi:, Jofamator uufu: qui enim

i

bona fide. putans , verum 'ac publicum effe

íin4 crimen ; illud: enarravit, excuíatur

ítam ab

'ob

li

tione .reftituendi famam

; quám-com-

:

penfandi damna,

i

j vt

3ut ma

fi id fine infamia propria,

nofortunarum füarum damno neque-

—

at pree

2

ni p

infamise

are. "Quia talis non eft caufa injufta

; aC proinde nec damni inde oborti.

mv

t primum tamen refciverit fitim errorem

u

rit

amze redintegrationem debitam neglexe-

"

» Obligabirur preftare dammum ex eo

W

4AQq $

tem-

D

746

Dzr [JvsTiT!A.

pl j

!

tempore fecutum: quia famam alienam inju.

fte

etinuit.

n

H yo

''enentur autem heredes infamatorís ad.

damna lafo farcienda, qua teflator obligatio-

y gt

j f Pj

ne adíttingebatar: hgc enim obligatio afficit

qgii 100

quodammodo bona teflatoris, qucee proinde

cüm hac affe&ione tranfeunt ad heredes.

?

t

ao c

qauem fzïpïä

Non item oblipatio reftituendi famam,

(?uæ

du pre

perinde ac obligatio voti perfonalis ad

j pronuumn

ceffores non propapatur.

st hi,

Dico IIL Ad fatisfaciendum ex juftitia

qian p

ui publice aut privatim honore

m

,

tenctur, q

p

dlterius injufte laefit: ut folet fieri convitiis

a, qu

contumeliis, irrifione, alapa inflita, & modis

fimilibus. Eft fententia communis. Et habe-

a

tur tam in jure civili £i£. de irjuriis, quam

in ,

1

t

fivendo, t

decretalib. 6. cod. it. 'T'alis enim commifit in-

spud,u

juriam in alterum vere ac proprie t

alem: er-

àm d

yo cüm damnum

rie non intulerit, fal-

Hoc *

f x

rem tenebitur 8

d d

t

isfaciendum.

a

tripliciter preftari poteít, I. honorifice

vlatonma

& amice compellando : qui modus decet

fuperiorem

erpa (ubditos , nobilem er-

1

Tlon Ü

II. Adhibendo ad menfíam; dan- ^;

1

ga plebeios.

o locum honorificum ; propinando.

II 9950

Petendo veniata: fatisfactionem iftam debent

Dfrir

M

raftare fuperioribus fubditi; imo & pari-

* qun

b

us debetur, íile(i aliam fatisfactionem no- :

Wi (

lint admittere: a füperioribus autem exigi w5

in i &X

ifta non poteft, ut docet B. Auguílinus

urgln

füa regula.

on T

Ds Josriv14.

747

( im

U

-

ODj. F.cont. 1. concl.Cum pecunia fit men-

fura rerum omnium humanarum,, poteft tan-

SUh

RUE

ta ejus vis collipgi, ut famse equivaleat: non

A

ergo teneretur ad famam reftituendam, qui

f

le(o tanrum pecunie offerret. m. A. .

? Ima

S) qu

l

Pecunia non eít menfura niíi earum rerum ,

!s

que humano commercio funt obnoxic,

Si-

[

!

cut autern fapra oftendimus, vitam & metmbra

Qdl

hominis pretio eftimari non poffe: ita de

fama pronuntiatur Prov. a2. v. 1. Melius eff

pomen bonum, quam divitie multe, quam om-

n n

i um

ues tbefauvi. pret.

ioft £g magni, Eccli 41. v. 15.

Neque huic judicio officiunt viles quedam

4

i r

ll'«&ï) MH

anime , queis fama pretio eít venalis.

n D

vi m

Juf.. I. Debitor 1000.aureorum, fi noh

eft folvendo, rantum tenetur numerare, quan-

lmawfm

"n

hd

tum poteft, ur faltem proxime ad fümmam

VU'

debitam accedat; ergo qui inquinatam alte-

l d-f

um

rius famam nequit reparare, debet dare o-

peram, ut pecunia quam proxime ad com-

[ init

p

iM

M

penfationem accedat. Idque videtur fuadere

S. Thomas q. 62. a. 2. ad 1. & V, Conts. pe-

ntiíem d

níuny d

cunize fümma integra eftimatur ex equo; uti

& pars ejus; quare qui fummam reftituere

h. II

um at

nequit, tenetur ex zequo ad portionem red-

endam, quam poteft. Si nihil poteft redde-

o

re, ceflabit obligatio , vel potius fopietur,

dum folvendo fit: at fama nec tora, nec par-

g

tim zftimari poteft ex equo. — Quodfi eequa-

nglbmï ,

lis daretur eeftimatio fummae pecuniariec, poffet

€a infamato etiam invito obtrudi.

Ad aucto-

0 "

rita-

748

Ds ]vsrrT!ÀA

ritatem S. Thomce refpondirnus articulo pre. 4

ced. ad obj. 1.

4j difpum

Jufl. 2. "Tenetur infamator ex juftiiaà jjg!

perdere lefo pecuniam, ad quam a judice ; íiin:

fuüit damnatus, aut de qua pactus fuit cum in-. ii

famato; ergo etiam ante talem fententiatn aut ,jb

conventionem ad idem ex juftitia obligabatur, jj i

& 4V. Couf. Poteít judex talem fatisfaCo- ,fjvi

nem flatuere in poenam delicti , etiam fama ;ll

jam reftituta ab infamatore ;. hic autem te- ,«idti

fetur parere fententiee juflee ab judice lates ,sneti

In cafü'autem altero obligatur ex paéto ju- 5« t

fte inito: poteft enim leefus pecunia certa pa- «yni

li!

ciíci, ut cedar jure füo accufandi infamatos ;

rem, & reftitutionem exipendi.

*

tur, tqu

Obj. L. Contra a. concl. Siquis ob de.

1mme p

£e&um crimen privetur officio, caufa preci-

11 Q1 Q

pua Eujus privationis eft ipfum critnen; ma-

3 prudcs

nifeflatio auterm eft folum conditio applicans

timiais cef

*X adducens crimen in cognitionem.

Ergo

18

vit

[fe

Àv

qui verum alterius crimen injuriofe manifeftat; .

E

I Id

non eft principalis caufa damni , quod alter

4

i

!

hicdl

€x officii privatione fübit: confequenter te-

Wil t

'

re5itur tantum ad damni partem pro arbitrio

1 QU n

viri prudentis compenfandam. 'Ita Sotusl. 4.

Utv

«j. 6. a. 3. ad 4. cujus opinioni recentiores

LAmey

"

non pauci adflipulantur. . JW. feq. utramq.

1 CR

Quamdiu crimen latet, nec infamiam inferre

df

poteft, necdamnum, perinde enim fe habet, ac

tíinon effet, nec nifi notitia accedente poteft no-

i il

1

"ttpe m

1

cere fame aut fortunis; ergo proditor tribuit

N

'

illi quafi vim nocendi, ac proinde eft caufa

d

1

prin-

W i

1l

Dz JvsriTi4

749

Iu

b

"iprincipalis damni, ficut & infamie. Ex ha-

I

n

,|étenus difputatis

A

Colliges £. Eum qui violavit alienam fa-

qï

Atf

;"Imam , falfüm crimen alteri affinzendo, tene-

riex juítitia efficaciter revocare fuam calumni:

[ Oölm

H

^

"lam, dicendo, f& deceptum aut mentirum £u-

Ü

l

:

Ffïl üfih

jiffe, etiam ubi opus fuerit, jurejurando

i

;

"AMdem fuis verbis faciendo.

Idem debet prz-

/ df

"Mlare qui exiftimationi alienze detraxit revela:

fiufr

8

D

C dl

tione veri criminis : neque ideo mentietur.;

) hd

licet enim veri critninis manifeflatio fit enun-

:

) ;

G. )

"VMriatio vera ,

tamen quatenus eít detra&tio,

U

Y.

l

mendacium dici poteft, quia omne peccatum

Egmü icus

in S. Scriptura mendacium & faifitas nuncu-

Jll

patur, tamquam non confotme legi divine :

At

ficut omne opus bonum appellatur juítitia &

, m

veritas, ceu confonum legi Dei eternze &

u

ideis practicis. JDeisde vera enuntiario occul-

d

ti criminis deftituebatur veritate publica, ne-

( J

lOWJM

pari ergo fine mendacio poteft : perinde ac

reus fine mendacio negat, f& feciffe crimen,

j, g

quod adhuc eftoccultum ; & quod non tene-

T^ rur palam fateri: & judex innocentem pro-

!Z'7 nuntiat, qui non fuit probatus nocens, licet

:

OFUH-

rivatim noverit, eum fontem efle.

RAUC

II. A famz reftitutione excufabitur infa-

if* L mator, (i comperit, leso famam aliunde jam

111| perfe£te fuiffe redditam: aut crimen occultum

j Es

tione alia publicum evafiffe: aut fi ex ob-

/

;

^ | tre&tatione fama alterius nihil paffa fit detri-

|

i1^^| menti v,

*

fi obtrectator nullius fidei homo

M

b

enique . jufta " condonado ab

leío

FA

3 fuerit.

facta

|

750

Dzs TusTITi4A.

4 däm

4g]

fa&la, abfolvit obtrectatorem reftituendi de.

r

f '

bito. Erit autem injufta juris fui ceffio, fi ex '

'

a UIUUS

infamia oriatur fcandalum

blicum , v. g. '

qtens :

fi infamatus redderetur füfpectus de herefi , '

i

ia

aut infamia redundaret in alios v.

. in ceno. ?

duryn;

bium rcligioforum aut collegium ali

orum Ec.f

il

(j m

clefiafticorum.

í m d

IVec reftvt, quod quilibet fit famae füe!

(im t2

dorminus: ideo enim folum negamus, talem '

condonatio !

d

^

jure fuo cedere poíle; qu

cederet in detrimenrum exiftimationis ac for. ii

tunarum familie , aliorumve.

quod ipfe, Nq4

3 a

curn poteft, cavere tenetur.

IIL In debito re

ftituendi famam datur'aírtu

locus compenfátioni, v. g. f1 is, cui obtre- u

&tafti, viciffim te infamaverit, ac nolit te pri» (f

ori exiftimationi reflituere, tu ei viciffim re«;uyy,

Ítirutionem fam:e preftare non teneris, Íere zi

vata tamen, quoad fieri poteft, sequalitate;.; j

Ia plerique cum Adriano in 4. q. penult. degig,

reftir. contra Navarrum & Cajetanum. at

in rebus temporalibus non teneris alteri jus,

u

)j

reddere ,

od ipíe tibi preílare renuit,

.

ut;j

It

patet in d

&

itis pecuniariis.

uodfi etiam ju»

ra effent

1

wdding

aria, v. g. fi tu famam alterius

magis leefi

i

S, quam ille tuam, poteris

nihi-

N

lominus tamdiu füperfedere a reftitutione » i.

dum ipfe tibi fatisfecerit , & famam ejus ut '

pignus detinere: perinde ac f1 habeas annu-

M

lum aureum alterius , qui florenum tibi de-

R

ber, & eum pignoris inílar ; ad urgencam

fittme

folutionem reuneas. Quod autem JNavarrus tj

Qbimnos

Tl

Dz JusriT14.

71

"" obmovet, damnum famze ribi illatum non rolli

W-perreciprocum damnum, ficur debitum pecu-

"PQ.*L':H

1

niarium unius tollitur per debitum recipro-

M

cum alterius ;

par tamen adhuc eft ratio:

[ TM

W

IN

quia íi alter nolit farcire damnum famze

um

tug illarum, tollitur ex parte tua debitum re-

arandi damna, quee famze illius intuliíti, Si-

De rv

cut fi tu domum Petri incenderis, & ipfe

]

Md

'viciffim tuas zedes incendat, tollitur ex parte

"

du

tua debitum farisfaciendi Petro propter com-

UA

F—3

| penfationem.

h, g

Nequaquam tamen licet obtrectatorem

!

ro compenfatione viciffim infamare: quia

v a

j

oc foret audere ultionem, quod nemini pri-

gxïiïs,a:»ra

vatorum, fed foli auctoritati publicee convenit.

ïh',;

Quodíi quis tamen infamiam a (& aver-

rr

tere nequear, poterit occultum obtrectatoris

J

crimen detegere, ad fidem ei adimendam di-

ud g

cendo, àlias ipfum in mendacio aut perjurio

a

fuiffe deprehenfüm. habet enim quisque jus

tuendi famam & vitam fuam cum moderami-

um

ts i

ne inculpatae tutelee; ficut ergo vitam in tali

(üre )

Ita

cafu alterius peterelicet, ita (X famam.

ia

l

Sotus & alii nuper laudati.

a

T

ARTICULUS VI.

PWM

; ol

De vefliturione bouorum. fovtune. ob injuftam

hn t

acceptionem debita.

Mrioh

"A fota. Bona fortunc aliis folent adimi vel

um ?

N

proxime, quod fures faciunt & rapto-

In€e-

zuem läa

!

zr I6$, item qui dammna aliis inferunt: vel

diate

[

7j*

Ds TusriTia.

diate ac remote, ut qui aliquo modo ad fuy; (

ta, rapinas aut darmna inferenda cooperán. j

rur.

Accidit id novem modis hoc difticho ul

fa.

comprehenfis:

H

yn du

'

Sruffto, confilium, cou[enfus, palpo , vecuv[us,

A[

Participaus, anutus, mon obflaus, t02 1ma-

g m

n

uififlaus.

s Ul

Horum íex modi priores funt pofitivi, reli-

g d

,

qui tres negativi.

a

Dico L Non tenetur fur ad reílitutio- m

nem rei, |quz apud íe periüt, fi eadem ii

apud dominum fuum cafü vel bello jufto alias ,.j

certo erat perirura. Ita Covarruvia ad regu- , «j

lam, Peccatum. p. 2. $. 6. n. 1. Medina, Sil-

qm J

vefler & alii

affim contra Paludanum

P

1n at

aucos JCtos.

vob. L ex lege , ff pluves

*

* u

fti Qu

Depofiti.. & ex . fin. ff.

de L. Rbodia de 3a&fu.

d

al $.

IL. Dum res in dato cafü apud furem peri-

Df

it, nihil novi detrimenti domino illaturn eft:

per r

nam difpendium illud ita jam erat praepara-

ib

tum in caufa, ut amplius a domino impediri TY

non potuerit; perinde ergo fe habere cenfe-

f t

tur, acíi jam illatum effer, nec fur illud in-

; ia

tuliffe videtur. Neque enim eft caufa damni

r n

ratione interitus rei, ad quem non coopera-

tur: neque ratione injuftze acceptionis ; quia

ï) Lt

vque erat interitura apud dominum , etíü

eam fur non abítuliffet.

iil

Ita ad nullam com-

1 Q

penífaionem obligatur incenfor íegetum;

ts d

quas eluvio mox infecuta nihilominus deva-

ftaffet.

Val

li

Ds JusriTiA.

753

U M

Unde etiam probabiliter conficimus, non

Q

teneri furem ad reftituendum in cafü fimili,

il

etfi fua culpa rem alienam deftruxerit aut ab-

h

fumpferit. Quia res in eo ítatu certo erat

,

IFU]'] t

peritura absque ullo domini commodo , ac

la

proinde domino nullius erat pretii; ergo fur

eam perimens non videtur ei irrogare dam-

rl g

num. Ut fiabfumas annonam, quee alioqui

in mare erat abjicienda: fi interficias equum ;

(m

Ti

quem hoftis erat abducturus.

Quodífi res non fuiffet eodem tempore pe-

ritura apud dominum, licet cafu aut jufta ho-

TU

"

W

ftium incurfione apud fürem detentorem pe-

M

rierit; tenebitur hic ad reftituendum, non fo-

(

uüi]

Gova)

Vl) n

Ml

i

lum ratione rei acceptz, fed etiam ob inju-

l

ftam acceptionem: hec enim eft cauíà inte-

!l

ritus rei, que apud dominum alioqui integra

manfiffet. S. Thomas q. 62. a. 6.

| im/pe;:

».

n

Dixi füpra, 7ufla boffium incurfione: nam

1 per injuriam füerat apud dominum peritu-

[ d

ra; tenebitur fur, perindeac alius, qui rem abs-

gin ij

tuliffet aut deftruxiffet, quem ipfe preevenit.

Mi

Item tenebitur, fi rem delatam in locum ali-

Áir M D

, um, inquo nonerat peritura; confumferit aut

sl dnti

deflruxerit: res enim dum eft extra pericu-

1 COOPCF?'

Am, incipit valere domino; cujus efIe ma-

iümi ! C.M

lfe t.

yum, &

Denique fi fur rem vendiderit aut abfüm-

T.

erit, renetur ad compenfandum domino ;

du

quatenus factus eft locupletior. quia pretium

J d

rei venditee , & augmentum quo fur ditior eft

?

, fa&us, in rej ablatee locum fucceffit , ita ut

Bb

hee

LY

754

Dr ]UST]TfA.

Qdl

hec cenfeatur extarein zquivalente; erga

l EU&OHS

hoc totum eft reftituendum domino.

'H aïqueä(

Dico I[. Qui damnum alteri intulir in

P

re adhuc crefcente, non tenetur plus reítitue-

sl

re, quam res tunc valebat, cum damnum fu-

sginr; l

it illatum.

Eft fententia communis.

Aatio.

. Qui

Reftitutio damni illati non eft facienda, nifi

xfquit

fecundum sequalitarem: ergo non plus eft

compenfandum , quam res tum valebat, quan-

fro fs

do illatum fuit damnum.

Ita licet feges tem-

ag |

pore meífis ducentis nummis valitura fuif-

ii

Íet, devaftator non nifi ad centum tenebitur ,

ao d

fi terhpore devaflationis hoc folum pretio z-

ipinta num-

itriy m

ftimabatur.

Si pullus equinus tr

1006 n

4

omino re-

mis conítabat ,. totidem tantum

s fodfone:

sit4d

pendere debet , quamvis equus poft bienni-

L

um ducentis nummis conítaturus fuiffet , fi

x

; Adran

fuiffet fuperftes.

: Qu i

vi'tuDico IIf Qui mediate cooperando fe:x aie m

prioribis modis eft caufa damni inferendi ; ríri;

tenetur ad reftitutionem , etiamfi alius non jj

defuiffer, qui juflione, füafu , confilio aUt gj

modis talibus executorem impuliffet.

(d Mi m

Cajetanus, Medina, Sotus L 4. q. 7- 3. 3* j

-g[) q'.ïi

& alii.

Ratio. Non enim illa dumtaxat cen- ;;

fip

r

|

fetur caufa damni, fine qua fola effe&tus non ,,,

fiérer ; fed illa etiam , quae ita cooperatur» ,.

q

ut ipíà deficiente, effe&tus nihilominus a caue ;; «.

)

fis aliis ederetur.

Sic homicida non excuta-

!

? t

W t Dn

X

birur a flagitio patrato, fi ipfo abftinente a,

j

l

4 'M

ccde, quidam alii eam fuiffent commiffuri.

IVTINTT

Quod(i

!

Ill

Dz. Jvsmi:T14.

75f

l

M &

Quodfi executor damni, citra alteri-

i

(f

äi

us auctoris

impulfum ,

fuapte, damnum

D

[

i ipfum atque eodem etiam modo eratillaturus,

btl

is qui (uafione aut alio fex priorum modo in-

Q

citare illum contendit, ad reftituendum non ad-

J

firingirur., licet peccaverit contra juftitiam,

(

t Mu

)4

Rati. Quia damnum ex ejus cooperatione

fc

) [ [

| non !

equitür , tamquam eX caufà: cum illa fit

J

"ll

(

l

II

L

f

.| inefficax, & habeat. f& concomitanter folum,

j

u

r

K

. Imo fiquis executorem ita jàtn. ad facinus

7

|comparatum inftigaret ad alias circumftantias

lactionis ejufdem, v. g. ut citius, animofius;

Wi

R

aut loco alio inferat damnum, quar erat il-

aturüs, non teneretur inflipator ad compen-

IU

TU

fationem, nifi pro.rata majoris.damni, quod

fua fuafione aut juffu fuit illatum. Ita S. '"Tho-

l

( 344

mas in 4. d. 15. q.-1. a j. Antoninus, Silve-

fter ; Adrianus , Navarrüs fatis : probabili-

ter.

Quia incitator talis non. eft caufa füb-

coopffi'f-»?ï ftantice damni , fed. tantum . modi; vel .cir-

mj;^|cumflantiarum : ergo-ad.damui fubftantiam

ii i farciendam. non te

D

, d! | augmenta inde profecta.

etur; fed folum ad ej.ug

J

Multo minus . ad compenfationem po-

q»^terit adigi, qui maleficium, fe início, etíi

mX" nomine fuo parratum. , poílea ratum lia-

$sl bet. ;nàm damnificatio preterita nullo ; mo-

,ai o 'pender ex illà ratihabitione j tamquatm

qm ex caufa efficiente ;; licer gratiam tuam ma-

0 | lefa&or ut finem actionis fuz "prave fpe-

D

l

caverit.. Quando autem R. j. 1o. n 6. ra-

qni-

tihabitio dicitur retrotrahi & comparari man-

(id

Bbb z

dato;

L

7:6

Dzs JousriTiA.

!

!

dáto, folum id accipi oporter de contracti-

a

j de[

bus, qui fola voluntate foris expreffa poffunt

13Fd0m

firmari.

ïTlU

"

fi

f

Item de poenis in foro externo; in quo

PTO

seque ac auctor punitur qui ratum habet ma-

duris; €

lefücium. —Medina q. 7. contra Navarrum c.

TE

g2 n 245

snenr d

io IF.

Qui ex culpa gravi tribus mo-

lmb

dis poíterioribus negative cooperando, neg.

gr, d

ligunt impedire damna aliorum; qua ex oftt-

áf t

cio tenebantur impedire; tenentur ad reftitu-

NU

tionem. Eff [emtemtia commumis.

'Tales enim

d n

ex juftitia tenentur operam fuam conferre a

Vi m

impediendum damna aliorum; ergo culpabi-

vd dormint

li fua omiffione peccant contra juftitiam, ac

NIEaIT Cf

proinde obligantur ad compenfanda damna

at teneot

1

que ex injufta hac omiffione aliis obvenerunt.

qyonfcat

Xta magiílrratus , belliduces , cuftodes agro-

(l

|

rum , faltuàüm, vinearum , tutores, curato-

Yes, & alii id genus tenentur ad compenfand

a "m

furta aliasve in« "n

damna, que per latrocinia,

jurias reipublice aut perfonis , queis ipfi o

b« ^; f

t qui

ligabantur , fuerunt illáta, ipfis nion impedi-

entibus, cum fine fuo notabili detrimento;

1 It

t

vitze, fame, vel honoris potuerint impedire.

"Fálibus enim incumb

it cura avertendi alio- ^

w

ones 35

vum damna ex officio;-ad quod vel funt c

dudli ftipendiis & honoribus a republica

ob« !t

NMotaiy

latis, vel ex contractu , vel ex legibus & im-

perio magiftratus. Igitur juftitia commuta-

L'TOT

iv

tiva eos adipit ad damna preítanda aliis, "

qua avertere ipfi neglexerunt.

Qij. L

n

Dzg JosriTiA.

757

t

d

T

"

mi

Oh;. £. coutra 1. concl. Si depofitum pe-

Ekprm

reat culpa depofitarii, tenetur hic ad com-

penfandum domino, etíüi illud apud hunc

exm]" y

periturum fuiffet, Atqui fur non minus te-

RUT d

netur ad rem alienam cuftodiendam, ac de-

Ms

pofitarius; ergo nec minus tenetur reftituere.

&. N. .Affumpt. Depofitarius aliquando ma-

Tif t

pis tenetur ad cuftodiam, quam fuür: nam fi

vero fimile eft; rem fervari pofíe , fi abícon-

D)

a

datur, aut alio transferatur; depofitarius ex

juítitia tenebirur id facere, quia pretio ad

WE

ld conducitur, ut omni ratione poffibili rem

f

l Tä&ä &un

TOA

falvam preftet.

Fur vero non tenetur ex

j

juftitia rem alio transferre, fi videt, eam a-

pud dominum, & eoloco ubi nunc eít, pe-

n n

Id

rituram effe. — Quarelicet eam tum abíumat ,

non tenebitur ad reílitutionem , quia in eo

jis o

altie

ftatu confiderata domino nullius eft pretii.

o

Obj. Ii.cont. 2. concl. Dominus (üam fe-

j m

getem adhuc crefcentem , aut pullum equi-

num nondum vult vendere tam modico pre-

iri i

l

tio; fed ftatuit exfpectare, donec pluris vale«

p

]

]at: ergo qui ex malitia fegetem vaítat aut pul-

T

firuirat

lum interficit , tantum pretii tenerur repen-

ere , quanti res erat conílatur1 , dum per-

g ii

od

vveniffet ad perfe&ionem. Its Michael Salo-

nius q. 66. a. 4. & JV. Cons, Hinc tantum fe-

vi n

IU ubliæoï

quitur, injuriam majorem ínferri domino, cui

invito major vis infertur; non vero damnum

r

[

majus effe, cum res non plus tunc valebat;

j o

quando Qeva&abatur.

nandg 5)1

b3

Qij.

ij

|

Br Jusri714.

738

j

Oh. IIL. contra 3. concl, . Qui excuto-

AN»'M' i

rem cateroqui ad inferendum damnum jam

E d

paratum inftigat ad dictas füpra circumítan-

tias, efít caufa rotius actionis ut hic & nunc

P

fit; ergo tenetur in folidum ad compenfatio-

jdt, &

nem damni, & non tantum pro rata leefionis

s &

majoris ex fuafu füo fecute. w Diff. J4t.

, dent 0

eft caufa totius actionis individue C. actionis

f t

fecundum fpeciem N. Actio damnofà quo-

jgi at

ad fpeciem füam jam erat parara in caufa ex-

o pre

ecutrice , & omnino fecutura ; proinde non

[ RaBimio :

videtur quid efficaciter circa eam operatus;

i d

qui novas circuiftantias fuafit.

í

f uyur.

Infl. Non pote(t quis effe caufa circum-

snoctnts:

flantiarum, nifi fit & cauía füb(tantie actio:

dunnr um

nis. Ergo. & Diff. ut ante. Eft quidem cau-

at Qu

fa actionis individuze & quoad exercitium;

non tamen quoad fpeciem: unde tam paruim

" delidun

dour d

obligatur ad reftitutionem , ac is qui fuafit

;aäo Aexin

1

flagitium jam deftinatum differri in diem al-

in

i, g

terum: aut qui rogat, ut ceedes fiat alio

VA

Sed & Me

diz ^ M:

loco, ubi minus eft fcandali.

abrofi: /

na, Cajetanus , Sotus , Petrus Navarra ipfi

]

^

j

o fuadet 5 -

fatentur , eum , qui decem furatur

furtum 20. nummorum , non tener

i.nifi ad. 4 /3)

reftiruendum decem , quod horum dumtaxat

) EOWH

ablatorum caufaà cenfeatur, licet cauía fi

p o« Atl

tius actionis individue,. Ergo hoc non

fuffi ira

Ó ITM'

tini

cit, ut quis reneatur in folidum ; fed ut acti

fecundum füam fpeciem fine tali cooperation

gt

i. D

non fit px'oceiïur; ab executore.

Obj. IF.*cu

l,

Dzr. JusriT14A.

759.

[

Obj. IF. cout. 4. concl. Innocentius III.

p

c. Quantee. de [ent. excom. ait, eos etiam, qui

üpra

manus in clericos injicientibus confentiunt,

1

excommunicationi obnoxios efle.

Er Ale«

ü Q

xander IIL. c. ficu£ dignum. de bomicid. homi-

cidam ait, effe, qui potuit hominem liberare

DIO d

"

M

a morte, & non liberavit.

Ergo non tan-

44444

iit(

ld)

tum debent compenfare damna aliena, qui

(

/

ex officio ea tenebantur impedire, fed etiam

D GUbR

illi qui ratione neceffitatis fine fuo incommo-

d

*

o facile preeftare id poterant.

Ita Cajetanus

Wi non*

V. Reflitutio c. 1. &. 1V. Cons. Neceflitas re-

a

|ftituendi nafcitur ex obligatione & officio. ju-

ftitie tanrum; non autem ex debito caritatis.

! ca'»x'fleqc"»wi:-

n n

Innocentius loquitur de iis, qui ex officio te-

nebantur impedire injuriam , ut exponit

l

ua

Gloffa Quamquam multi etiam poffint ob

j

grave deli£tum excommunicari, qui ideo non

oblieantur ad reftitutionem.

Quo quidem

(5

modo Alexander d. c. recte homicidas vocat;

m

H

qui, neglecto officio caritatis, alios patiun-

d fuat

i

!

]

pur interfici: prout c. Pafce, d. $7. ait B.

J

Ambrofius: f zon pavifli, occidifi. Ex hacte-

nus dictis

i l

ag n a

Coll. I. Si plures ad idem damnum indi-

viduum concurrant, tenetur prae omnibus ad

g n

u

compeníandum in folidum qui fuit precipu-

us auctor facinoris, ut dux qui vi; imperio;

K fl

fraude induxit alios. non aufos contradicere:

&t

"

(

!j

j

hic enim injufte alios in neceffiratem talem

[ ptl'

conjecit.

Eodem modo tenetur, qui fuo no-

OJM ['

mine crimen fieri rogavir, fuafit ;,aut cura-

&

Bbb 4

vits

Dzr JusTiT!A.

760

vit: nam & hic caufa damni precipua effe

cenfetur.

4 f mlis CF

Ambobus autem hifce deficientibus , ob.

,,quæ eü j

PU

ligabirtur ad compeníandum executor fcele-

ris, nam quatenus id executus eít, poft eum

af

g ii

qui facinus imperavit, aut fuo nomine cura.

vit fieri, principalis caufà evadit.

jrgio 1

;'ïoa[iOHC &

Denique hujus quoque defe&tu, tenebun.

tur ceteri, qui confilio, confenfu , perfugio,

g f

11 W HUPCA

obfequiis , inftrumentis , comitatu prebitis

Operam executoris juverunt.

Ita tamen, ut; j5

fi ipfi folverint , executor teneatur ipíis im. ; ii

penías omnes refundere: ficut viciffim fol. CUT

venti executori tenebitur in folidum is qui um

mandavit aut füo nomine inferri damnum cu- u qeny

ravit habent enim ifti compenfatores jus : (j

adverfus eos , qui prius damna illata farcire 151.T.

debuerant: perinde ac fidejuffor, folutione

A

ab íe preítita, transfert in íe a&tionem,

quam dominus in debitorem principalem ha- lj

bebat.

!

A

r

II.

Y

f

Si fuerint plures caufze principales:

aut fecundarie , fingulae equaliter aut ing- j ij

qualiter ad. compenfíandum pro füa parte :afr j

tenebuntur, prout ad inferendum damnum ;; qin;

uzliber concurrerit. Quodfi aliz ab officio tundrim

uo defecerint, quzelibet renebitur in folidum; at p

ita tamen ut eum qui prius damnum integre &iv

compeníaàvit, confortes alii indemnem tenean- n i,

tur fervare.

A R;

HI.

uando is qui damnum paffus eft, ;; ;

!

auctori priecipuo obligationem compenfan

At

con-

Dz JvsriT14A.

76t

GT

l]

condonat, ceteri nihil ultra debent: habet

enim fe talis condonatio adinftar acceptilatio-

nis, quae eft imaginaria quaedam folutio. .E-

:

.

:

contra damnum paífus remittat obligationem

ei, qui fecundario tenebatur, non ideo. prin-

) Df

alis debitor erit immunis a fuo officio: nam

]

I

obligatio auctoris principalis non pendet ab

30, [

obligatione fecundarii; (ed contra, quia fol-

Á p

venti fecundario tenetur principalis in feli-.

D pl

dum, ut nuper

robavimus: at poítquam

It t

precipuus auctor damni reítitutionem prefti-

Vnde

hr im.

tit, inferiores ultra nihil debent.

W

i

i

etiam conficitur, fi condonatio talis uni coo-

ii g

peratorum partialium facta fuerit, reliquo-

ii

rum quemque pro rata fua manere debito-

pl

rem. Cajeranus, Navarrus, Adrianus, Me-

i

du

dina & T. T. paífim, ubi de reftitutione.

fr,

LÉ

ARTICULUS VII.

[

...... l

JDe veflitutione vatioue vei accepta.

þnmip.&ï-

t2 l Summam effe obligationem re-

N

fe at

ftituendi quz ratione rei accepte na-

Jir at

fcitur, inde conftat, quod res aliena quam-

() /iup&

diu exflar in ípecie, per fe debeatur: Si

m dummun

fuerit confumta bona fide ab eo;, qui

" df

'alienam effe ignorabat, hic faltem tantum re-

ii

h,

ftituere obligetur, in quantum ditior fuit ef-

n

fe&us: qui vero eam mala fideabfümfit, tene-

yn u

atur reflituere in folidum.

Recole que in

hanc rem uberius differuimus difp. z. c. 4. a

h

6. pag. 239. ubi egimus de rebus inventis;

1

qe

€ bonis incertis, que fine delidto debentur ;

]

b

€

[

76

Dz TosTiTIA.

4gpnore

de incertis ex delicto. & a. 8. p. 263. de do-

n

minio fructuum ex alienz rei poffeffione ac-

quifitorum.

firemmt

iVota IL Queftio hic non inutilis

gt eUr

movetur, an-fiquis rem alienam a fure e-

merit, poffir contractum refcindere ; quo

i(y fert

pretium. fuum recipiat. Certum quidem eft,

, st

id non licere emtori, fi alio modo fe eque

sprot !

indemnem fervare poffit, v. g. per judicis

yummo

fententiam ; poffe vero, fi per reftitutionem

n

non reddatur:domino rei periculofior recu-

"D

peratio, ipfi autem, ni reftituat refciffo con-

a i

tractu, periclitaretur pretium. Verum fi pe-

a, W

riculum fit, ne dominus rem füuam furi red-

s M

ditam non recuperet, aut emtor amittat pre-

av u

tium füum, firem domino reftituat, an tunc li-

m ratone ?

ceat emtori folvere contractum , & recupera-

sore i

to pretio, rem furi reftituere, variant Do&to-

vutt, (intr

rum opiniones. Vniverfim id negant Cajeta-

i volufe:

nus, uterque Medina, Sotus & alii quos fe-

x hu

Econtra Alexander , Gabriel,

adienem efe

quirur Molina.

Silvefter, Diana, de Lugo hoc concedunt.

-

- Quiig

Mediam viam tenet Leífius cum pluribus

An4m &t

aliis l. 2. C. 13. dub. 3. cum quibus

m doni e

Dico ]. Poteft quis rem alienam bona

n i

fide emtam, cognito vitio furti, refcindere

s d

contractum , eamque furi reddere a quo ac-

t m

cepit, ut pretium recuperet , quin domino

TT

eam reílituere teneatur.

Prob. I[. 'Talis ac-

H

N

li

n

j

[

]

j

[

quifitione ac detentione rei nullam domino

5

i

I

injuriam intulit, quia bona fide emit: ergo

Ti tine

m

dominus quer; de injuria noa poteft, fire

in

AUR Pïäl'ï

à

z

]

Dg ]usriT!A.

763

n

!

":l,:'

Tin ftatu priore emtor conílituat, in quo ante

äe

AU

C:

lfuerat. II. Contractus ille , ceu ex errore ini-

"

I

, |tus; fuit emtorr omnino involuntarius: ergo

UI

d

hic.poteft eumdem refcindere , & rem ac-

"

ii

!

.:

]

cepram reflituere ; quo pretium recuperet,

Ill. Qui rem inventam,in plateis ac fübla-

qu&

l

tam ; adverteret fibi damno fore, poflet eam

f qu

|loco:priore reponere, nec tenetur illam cum

F 4 fo damno fervare , ut domino reftitueretür.

fl

I

ii

Dixi vem Joza fide emtam: qui enim fci-

NT

ens aut dubitans effe alienam , emit, ut fibi

Jenl-

retineat ,

tenetur ilam domino refítitue«

re

m ii If&-

Q U

Ita Navarrus, Cajetanus, Sotus & Co-

varruvias apud Leffium. A/o. "Talis non fo-

Fnl,m v

lum ratione rei accepte teneretur, fed etiam

i

ratione injuftze acceptionis: ergo etiamfi res

v

periret, teneretur de damno, quod in fe vi-

detur voluiffe füfcipere, & cedere f&o jure;

quod habuifTet ad

iffolvendum contractum;

fi alienam . effe ignoraffet.

QU

Quodíi quis cum tali notitia emiffet rem

n

ampz

alienam exiguo pretio , folum ea mente, ut

h

illam domino reftitueret, ab hoc poterit pre-

p

tium reperere, & dominu$ tenebitur ad re-

;gfcmdere

pendendum illud tam in conícientia, quam

g

in foro externo. $. 1. Inftit. De obligat. que

ex quafi coutr. & l: Siquis. abfentis. ff. de me-

LTe?

gots geflis. , Utiliter enim negotium domi-

n

ni geffit, dando pretium dumtaxat, ut rem

g ijïï?

periculo eximeret, ne domino periret. Quod

o vel

poxefrrj"a

Ron tamen prefuümeretur, fj rem magn

pene

|

674.

Dzr J[vosriT!4.

pene equali pretio redemiffet , animo fer- g

[

vandi eam domino. Quamquam & tunc ali. ;(

quid ei reddendum eflet, quantum nempe jj.?

prudenrer judicaretur fuiffs expendendum u

negotio recte gerendo, prout ex d. l iguás 4omi

abfentit. colligimus.

sreiretut

Dico Ij Poffeflor bonze fidei, fi fübor- inim

to poftmodum dubio, poft diligentem inqui-

s

fitionem detegi vitium non poífit, manet in

gibemtre

bonze fidei poffeffione: melior enim eft con-

s

j

ditio poffidentis. Ita Medina, Silvefter, Gab-

j

riel, & alii fupra laudati. Vnde etiam fequi» ii

tur, in tali cafu re vendita poft inquifitionems yaii

nihil ultra debere emtorem domino poftmo- ;j

dum comperto: neque enim tenetur ratione

am deferr

injufle acceptionis, ut in aperto eft: neque

vonradua

ratione rei acceptze, quaenon amplius exftat;

settm pr

&ifi forte inde factus fuerit ditior, eatenus

us ]

enim tenebitur.

:gl«

Olj. I.cont. . corcl. Si poteftemtor folve-

18: wf

recontractum & furi rem reddere, ergo licebit

) m

eandem vendere, fi furem invenire non pof-

1 penic

fit. &. N. Cons. Si contractum nequeat re-

1tiintum.

Ícindere , domino tenetur rem fuam refti-

Álnun.

tuere: eo quod nec retinere illam ; nec domi-

, (d'mt

nium illius transferre poffit, quam fcit effe

t m

alienam.

n ïm;xü&uu

Juft. 1. Reddendo furirem furtivam coo-

f

l

peraretur emtor inique detentioni furis. Ergo.

mt'unf

ll

A. V. 4fnit. Utitur fuo jure, ut fe praftet in-

Tf ln

demnem , relinqüens furem conícientige fue,

NT

Nec dat occafionem novam peccandi furi,

lr

qui

!

Dr J]usriT:4.

76j

[I'Et,g?[v

qui ante iam ftatuerat non reddere: imo fuo

uT

facto oftendit , rem alienam debere reftitui.

!

W

m

Jufi. 2. Emtor talis coram judice con-

S Eï'f.zfm

ventus condemnaretur ad rnercem reítituen-

,texd,tlïg

dam domino; ergo idem tenebatur antequam

conveniretur.

E. JV. Cons. Ideo emtor ad

Ts n

]

reftituendum domino condemnatur; quia res

ii

aliena apud ipfum reperitur.

Nec refert fu-

M(, x

TT G

rem abemtoredetegi; quia dominum per ame

bages non vult judex ducere.

lve&ez,þab.

Inff. 3. Melior rei ftarus pertinet ad uti-

i

litatern domini: atqui res furtiva ad 6. f. em-

lüx.llmm

torem deveniens acquifivit ftarum meliorem;

n .

ergo non licet emtori, eam reponere in fta-

Rüül.ï!'-."iï

m

tum deteriorem. Alioqui poffet adhuc folve-

T

re contractum & rem furi reftituere, fi domi-

m

[

nus etiam preefens effet, & rem füam vellet vin-

dicare. m« /V. Con;. ítatus rei melior perti-

net quidem ad dornini utilitatemri; quam diu

vv

manet: poffe autem ftatum illum imrnutari

n a

ab emtore, conftat ex generali principio,

nj at

quod perniciofüm fibi contra&tum ex igno-

at

rantia initum folvere quilibet poffit.

um i

Alterum quod pro confirmatione fübne-

w

"d

du

&itur, ad rem non eft: nam (i dominus prz-

n u

fens rem füam vindicare vellet, obítaret em-

tori interdictum a4 exbibesdum.

u

Ob,. II Quod mala fide res emta fit,

jir

Ü

f

emtio ifla poft reíciffionem, non operatur in-

m

juftam leefionem domini; ergo fi reftitutio fu-

[

ri facta in fe non fit injufta, non magis lice-

MCTI

bit reftituere bone; quam malee fidei emntori.

ta

Dz Josrir:4.

766

2. carpens Leffii do&ri. »tn'S.m'

Ita de Lugo d. 17. f.

nam hic non coherentem.

3« A. "d. Em- i5

tor malee fidei in fe fufcepit damnum vel pe. ;

riculum, nec jus habebat refcindendi contra- :dimï;lsïm'

&um & rem furi reftituendi ad. pretium re. 5 ".

cuperandum; ergo fuit injurius domino; & jj "

emendo rem fürtivam, & eammdem furi red- i^

dendo. Quodíi tamen fur rem venditam ul. st Y

tro reciperet, poflet id etiam maleze fidei eme 9

tor fimpliciter permittere, quo'pretium fu- Qu

um récuperet. Nemo enim, feclufo pa&to y m d d

tenetur rem alienam cum notabili.fuo pericu- "Ts

lo defendere: hoc autem fübiret emtor , fi; ii

refiftendo furi excideret pretio füo. . Ita Haue ii

rioldus caeteroqui nobis comtrarius tr, 3. c. 3. j jii

contr. . $. r. concl. 1. 252. Cui etiam conck ? /f

3. n. 260. fpeculative probabilius effe videe :ar o

1ur, fi fur vendire rei exigeret reftitutionemy ilyj. .

poffe illam ad eum referri, ad pretium recie s a

piendum, etfi cum probabili periculo domie i.

ni, rem fuam non recuperandi.

Quia für ia

duplex contraxit debitum reftituendi, tam ;

domino rem fübtractam , quam pretium eme (;

tori. fi erpo vult reftituere emtori pretium; m«j

jufte petit, fibi rem venditam reddi, quam j j

domino reftituere poflit. ergo poteft eam ii

emtor exhibere, imo tenetur, fi pretium vee 5ylys

lit recüperare, quod fur recufat aliter repene sl

)

|

dere.

Ex hactenus dictis

eiso

i

Colliges. Caufas a reftitutione excufantes ujr..

duodecim recenfet Joan. Medina l. de Reftit g.

q. 3. I. eft inopia debitoris. II. Remiffio CEe* g i

1tO-

1l

Dz JosTiT:1A.

767

)er"'ï?fïotïj ditoris. IIT. Ceffio bonorum. IV. Damnum

1

quod reipub. ; creditori, aut alteri probabili-

[

E

n

l

ter timetur obventurum. V. Solutio facta

;(:mcg

creditoris tui creditori,

VI. Rei debitze inte-

ii

01,

ritus. VIL Juris & judicis' auctoritas. V1II.

D]

W

L

]

"

n

Religionis ingreffus. IX. Excommunicatio

AUL

creditoris. X. Incretitudo creditorum. XI. Di-

D t

fpenfatio vel comipofiio cum Papa. XII.

T f

Compenfátio.

D p

uoad pri

mam & tertiam caufam advef-

tendum eft, quod inopia & ceílio bonorum

ff pz;c"to

non tam extinouat debitum, quam confopiat

J

n

) o

in debitoribus: nam ad fortunam lautiorem

Mil

n

quy

reverfi tenentur integre fatisfacere. l. Cum €9

itri

J

PU

füü famn. C. Qui bonis ced. po[. Ex $. Ff

(

Jufl. de. 4 ion. Nifi recens acquifitis ad fü-

u

à

am aut füorum fuftentationem indigeat. l. /

RL

a

2

a

qui bonis. ff. de Ce[fone bon. & dnfl. 1. c.. Ali-

J

menta enim necefílaria iis qui ceffere bonis

p

jn

1

indulgentur. . Qui Pogis. ff. cod. Neque conji-

0

ci in carcerem polfunt. /. 1. C.. Qui bozis. ced.

05.

J

il)

Jj

Quoad alteram caufam remitfio crediro;

tl F[fuüm

ris non excuíat quoad cafus a jure exceptos.

Sic nulla ratione habita remiflionis, tenetur

ffddla quam

y at t

l

epifcopus in duplum intrà menfem reftituere

:

jv

quidquid preter fümtus in ecclefize vifitatione

neceffarios pro viétu füo impeníos admifir.

us f

t Exigit. de. Cens. €g exatlionib. in 6. ltem

jj

Qf

inquifitores tenentur reílituere pecunias,

Ü

quas praetexti inquifitionis officii extorferint.

f

hjf

!

Clemenr. iNoleutes. de. Hievet. jadex item. de-

lega-

268

Dzrz jusTiT!A.

"

[

qex

legatusadigitur ad reftituendum, fiquid a par-

j [eml

tibus acceperit, prater efculenta aut pocu.

:7-,

Jenta liberaliter oblata, que paucis diebus ab-

od

srunt IDf

fumi porerunt; velíidum cogitur extra do-

arious f

micilium proficifci , plus. acceperit ; quam

moderatas expenías: vel fi a p

artibus valde P

flatutum. de. UO

pauperibus aliquid acceperit. c.

Jefcvipt. in 6. Denique canonicus, qui offi- geiiqu

cio non interfuit, accepras diflributiones te- u

netur reftituere, quamvis ceeteri ; quibus ille :

3 At

accrefcunt, fuo jure cefferint.

C. Trid. |S. 1

à d

;:nöäx"mmu

24. C. 12. de veform.

ssl p

Caufa feptima, feu judicis fententia ,

qua quis privarus eft beneficio, officio vel he- v

reditate, excufat a reftiturione alrerum ; qui ipünianü

illa obtiner poftmodum, etfi privatim fciat, ammn

illum fuiffe innocentem, modo ipíe non fu- « i

erit cauía illius fententie. Leffius l. 2. c. 16. sl t 7

qdub. 7.

Undedt

non folvit a reflitutione ii Iw

Octava caufa ,

candidatum, quando aliquid debet extans in ibui

fpecie, nec licet ei omiffa reftitutione religi- lrim;

onem ingredi. quod etiam accipi oportet de ij f

iis, qui reddendis rationibus funt obnoxii : fl

item quorum parentes gravi neceílitate pre« ag

muntur, aut quibus proles adhuc tener& iij

alende funt. Hs enim nulla juíta ratio non ii

reftituendi füppetit, ut q. ult. hujus partis, a

€. ad 3. probat S. Thomas ex Gregorio M.

cit. c. Jegem. d. 3.

Caeteri debitores, qui

brevi tempore & labore confuero fatisfacere

creditoribus poffunt , & ipfi ingreífum tanti-

r

per

Ds jJosmiTiA.

269

»Wd p

er debent differre, dum farisfecerint. Quod.

j

p

longo tempore & laboribus infolitis opus

14|ad fatisfaciendum fuerit, continuo religionem

"i, |poterunt ingredi, ur primum fua omnía cre-

"m ditoribus reliquerint.

Ita plerique cum S.

t |'Phoma nup. cit.

i

Sed neque nona cauíaab officio reftituen-

5 && |di quemquam eximit, ut probabilius defendit

usl Covarruvia,in Regulam, Peccatum. p. x n. g.

wiz|contra Adrianum & non paucos. Debitor

Ti $ jenim ab obligatione illa non liberatur per le«

mdivinam, quzethnicisetiam & publicanis

ts

*

a

reddi pracipit: canones verQ, 4Vos Sam«

b forgm , &; c.

?

uratoj. 1f. q. 6. non a debito

im»g|pecuniario , fed a debito fidelitatis & obíequii

u1 |excommunicatis reddendi abfolvunt.

Poterit

&i* |tamen debira in judicio reperens, a debitore

;

lf ]repelli. c.. Pza. de. Except. ? 6.

Undecima caufà , difpenfatio aut alia di-

gur|fpofitio Pontificis debitorem non füblevat ,

109 | quando nori funrcreditores; nifi forte ex cau«

s* [fa legitima, v. g. in poenam creditoris, debito-

pf ] i venia fiat,

3778 |

Reliqua quz ab obligatione folvendi ex»

u pe[onfare poffunt, facile conftabunt ex iis, quee

jw*|de contractibus, aliisque modis

.transferendi

m daminium explicavimus,

1

spih

|

!

L

E

u

'x)

Jj

edistulutull o

ä: :'Jl

15

"

Ro

J

j

j

Cce

CAPUT

79

Dr ]vsTi714.

"E

CAPLUL IL

J 9

. De Suflitia Diffributrva.

Duo

sE dil

ARTICULUS l.

pf

JDe Acceptione. Perfouavum.

^9füfi

slsl [læ.

t2. De juftitize diftributive natura & ob-

iyvidetüt

No

je&to differit B. T'homas q. 61. articulis

arenus at

tribus , prout jam füpra expofuimus cap. 1.

yen ftinr

a. 1. ubi breviter ejus naturam & officia fu-

drbuey

mus exíecuti, quibus ab juítitia commutati-

x V

va & legali difcernirur. Virtuti ifti poriffi-

[

ii

avtio

muimn

adverfatur acceptio perfonarum ;

mm. Ll

cta35 Nwa Mofo Pbauun, vrgosaoAwmlía 2.

i j

Paral. 19. v. 7. Rom. 2. v. 11. de qua idem B.

Pt

"''homas q. 63.articulis quatuor traéctat. Con-

Tünmin)

tinpgit autem perfonarum acceptio, quando

at ul

in diftributione bonorum communium non

( I

tam fpectatur caufa, quam perfona, feu con-

ARRQROL T

ditio perfone, ob quam non redditur digna

s inequit

aut dignior bono illo communi obtinendo.

1:: numM

Ut fi cui indigno aut minus digno conferre-

TUT7]

tur officium civile aut ecclefiafticum , aut ju-

s

dex pro co ferret fenrentiam ideo dumtaxat;

34 Pf

quod fit amicus aut confanguineus.

ml

Dico L. Acceptio perfonarum eft ex ge-

Àt, wj

Prob. Injuftitia

nere fuo peccatum mortale.

At

eft ex genere fuo peccatum mortale , ut often-

enrdn

dit S. 'Thomas. q. 9. a. 4. Acceptio autem

3 nf

perfonarum eft peccatum injuftitize ut id. ha-

AT Of

bet a. 1. q. 63.. ergo eft mortale ex füo ge-

8 u

nere*

pE jusTiT1A.

271

fiere.

Quamvis per accidens effe poffit ve-

n

niale; vg. ob materie parvitatem.

Dico II. Perfonarum acceptio locum ha-

ber L. in diftributione digniratum, officiorum

I

& beneficiorum tam civilium, quam ecclefia-

fticorum.

II. In exhibitione honoris ac re-

A d.

verentie. IIL In Judiciis: nam ertfi jurisdi-

&io videatur actus efTe juftitie commurtativae,

T

quatenus ex oíficio;eft debitum; in quantum

T

tamen fit inter duos , habet modum juftitize

fin f

diftributive, qua bonum commune tribuitur

mmuma'.

partibus. Vbi prater caufarum merita, nul.

u

la ratio habenda eft conditionis alius

erfona-

fiumn ;

rum. Levit. 19. v. 1j.

INon. confideres per-

D

Jonam pauperis, uec bonoves vultum poteutis. "fu-

uun]

i (v

fle 3udica proximotuo. Prov. 18. v. $.. Zdccipere

per[onam impii non eff. bonum , u£ decliues a. vt«

, gb

Quf 01

vitate judicit. v. S. 'Thom. a. 2. & (qq.

^

Obj. f. cout. x. coucl. Deus videtur effe

UR

!

acceptor perfonarum diftribuendo fuas prati-

as inzequaliter inter perfonas fimilis conditio«

nis: nam Mat. 24. & Luc. 17.duo erunt iu leio,

! COE*IETf'i

ip agvo, umus affumetur, alter velinquetur. Exgo

]; Al )'

perfonarum acceptio non eft peccatum. x /V.

Ial

-4dut. Perfonarum acceptio locum habet in

diftributione bonorum, que debentur ex ju-

duy

fitia, ubi utique cujusque perfonz dignitas

10

ia

aut merirum dantem movere deber. Largitio

n

autem gratiarum ex liberalitate proficifcitur z

ipg

übi nemini fit injuria, licet beneficia indignis

etiam conferantur , fecundum illud Mar. 2Q,

g

«da 105 licet mibi quod volo faceve.

j

Ccea

Ob.

z

Ds JusTiT14.

Ob. lL Non omnia peccata oppofita

piclto

aliis virtutibus funt mortalia; ergo neque pec-

fj D»Um

catum in juftitize.

E. JV. Cons. Peccara aliis

gb i

virtutibus oppofita non femper funt in nocue

UE

mentum alterius, fed important inordinatio-

nem quamdam circa pafhones humanas. — At

mtem, (

vero peccata injuftitiee recta tendunr in alte.

1][ B&NE

rius nocumentum , adverfantur caritati, quae

gi olettt

bonum proximi cupit. Peccatum autem mor-

sl ob

tale eft quod repugnat caritati, que eft ani«

idie Y

10 vita.

S. Thoim. d. q. ;9. a. 4. ad 3.

demadp

Qbj. I1I. cont. 2. coicl. Exhibitio hono«

niem

ris perüinet ad obíervantiam , non ad jufti-

d

tiam diftributivam; ergo perfonarum accep-

eribis o

tio locum in ea non haber.

B. Difl. hu

mtione d

Exhibitio honoris, quatenus refpicit debitum

prequand)

fingulorum virtuti feorfim absque comparae

tin f p

tione aliorum , pertinet ad obfervantiam C.

Mpv

quatenus refpicit immediare debirum propor.

fret ctm n

tioni, qua eft inter virrutem multorum N.

p

Hoc modo pertinet ad juítitiam diftributivam,

Tte dvitis

cujus formam obfervat.

"4

1my qum

Coliges L. Re&e a Philofopho r. Eth.

I

. dicij honorem effe reverentiam alicui ex-

u

A (

j

ibitam in teftimonium virtutis.

uaprope

t« &

ter ratio potiílima cur alteri honor debetur;

st

imamin j

eít quedam excellentia narure rátionali

t üw

conveniens, quze nititur fapientia, virtute

t m

aut potentia: & honor ab eodem ;. Eth. c

12. & l..9. c. g. definitur teftificatio de excel-

u

T0 o

lentia alterius, Unde honorantur fapientes &

k

fancti viri: item Principes, quod divinz po-

tentie

L

4 t

Dz yusriT1A.

778

N

tontize fint participes: & parentes, qui fecun-

dum Deum funt nobis principium naturz.

Jl

]i

Senibus etiam honorem impendi Deus jubet

Lev. 19. v, 32. Covam cano capite coufurge, c2

lRm "

ID

!y

bonora pevfonam [&is: propter prudentiam &

virtutem, quae in viris id ztatis preefümitur,

I 11 c

d

Eccli 8. v. 12.

Tandem etiam divites hono-

Ti q

rari folent: eo quod majorem locum in re-

VsT

ed'ak

publ. obtineant tamquam potentiores , quibug

j

divitiee ceu virtutis inftrumenta prebent fa-

|

)

d

cultatem ad plurima bona opera in communem

utilitatem peragenda,

rpa

Quodíi quis tamen divitem pre tenui-

DAU

]

eribus honoraret ex interiore quadam aefti-

j nrl

matione divitias fecundum fe prasferendo aut

IU

(s

exequando virturibus, hau

dubium eft,

quin fe peccato acceptionis perfonarum ob-

ftringeret. Id quod lethale etiam foret, fi id

p

erer cum notabili aliorum contemtu vel inz

d

Q TM

juria: aut fiquis virtutem deliberate fperneret

pre divitiis, vel defereret, contra dodki-

nam, quam D. Tacobus c. 2. tradit.

T

J d

ILI.. Judex etiam peccat acceptione perfo-

narum, quando caufás pauperum protrahit ,

n

iïbiwr )

ac divitum & amicorum propere abfíolvit.

j

Item cum in pari caufa alteri prolixiorem ter-

sinud

minum ad probandum aut iaftruendum con-

l n

cedit: non enim ejus libidini aut gratiee com-.

; B

mittitur probationum terminos fipere, íed

Ts

prout litis ratio, fervata eequitate inter par-

o

n

tes contendentes poftulaverit.

]

ARTI-

Cco?8

Dzr JusTiTi4:

774

fit J

ARTICULUS II.

«idonets

enda diflvibutio

vafetiurarum. eg

Quomedo fati

Í

2um.

f,f;'dem p

Officiorum civi

ireftitot

Dnos eve-

[i) | )

ico L. Qui ad officia civilía indi

D

hunt, peccato mortali fe. ob

äringunt ;

if

oj

ac tenentur reipub. ad compenfandum dam.

na inde profecta.

Indignos appellamus ,

dunnir f

torum

quibus deeft vel notitia füfficiens ad munus

Obeundum, vel fides, cujus defe&u puta-

p vidat f

p Dra

tur prafecturam male adminiftraturus. Eft

communis fententia DD. £? Piy. Qui con-

qyins

ferunt munia iíta ex officio , ut princi- il

*

es & prafedi provinciarum , quos gue «j

d

ernatores nuncupant , tenentur prOCUras iij

re miniflros idoneos ex lege juftitiae erga r

temp. eo quod propter debitum illud officii jíirn,

Aniores: 1

ftipendia accipiant & tributa. Perinde ac oe-

€onomus renetur ex officio conducere famu-

w i (

uodíi quis au-

. Exol

los & operarios idooneos.

tem ex mandaro feu commiffione adminifltros

Duig

tales conítituerit, eque tenebitur: nam hoc

thibetur.

ipfo quod mandatum füfceperit, fe ipfum ad

ts n

illud re&e exfequenduin oblipgavit.

1 hm al

Confirm. Principes & gubernatores te-

at & ftonr

pentur ex juftxia rempub. recte adminiítrare,

iiv

& quoad commode fieri poteft, damna ejus

3 gl |

l in] l

avertere: hocautem fieri non poteft fine mi-

Tiflris idoneis. Erpo fi ineptos promoveant

Rititsdy

ad munia reip., tenentur ipfi praeítare damna

Jl g

inde oborta , tamquam qui caufam eorum de-

T p

;

!

Qexinr.

Vi

Dio 14

Dz JusriTiA.

775

Dic II Quinegle&tis aptioribus, mi-

ZT

nus idoneos evehit ad officia reipub., fzpe

quidem peccat mortaliter , non tamen tenetur

ad reftitutionem.

n

Ita paffim T'heologi cum

]

Soto l. 3. de Juflitia, q. 6. a 4. ProJ. 1. pavs.

*D[[fm,

'Talis facit injuriam digniori, qui pre minus

ln i.

digno majus jus habet. Deizde ex haciniquitate

PHm

I

2

naícuntur graves offenfiones & alienationes

4 n

fübditorum a magiftratibus, dum optime me-

1 Dl

ritos vident preteriri, & promoveri, minus

i JJ

AL COf«

dignos. Preteraqui omiífisdignioribus, mi-

nus idoneos extollir, apit contra fidelitatem

i

TUN

debitam reipub.; item contra trentem reipub.

Qs p

ac principis: hi enim- ideo mapiílratibus fü-

Wa

|

W

j

premis, prafectis oppidorum, ac legionum

lt

i

tribunis tantam poteftatem crediderunt, quod

a i

il

-confiderent, fore ut ad munia publica eligant

bt

digniores: nimirum viros potenteg €7 timeutes

" l

Deum , in quibus fit vevitas €?. qui oderint. ava-

u

vitiam. Exod. 18. v. 21.

ii

!

Denique nifi in hoc negotio fümma cura

n

W

adhibeatur, fenfim refp. implebitur miniftris

jiini

atheis, pfeudopoliticis, ambitiofis & avaris;

qui civium felicitate infuper habita, fuis dum-

f fe

taxat & fuorum commodis ftudeant, íacra

ilttt

& profana venum exponant, unde & religio-

u

nis & reipub. pernicies certa confequetur.

Á

Pars. ILconclufionisindeliquet, quod is

Ua

lr!

qui minus dignum ad officium publicum affu-

j

mit , etfi injutiam quamdam faciat digniori ,

u

quem preeterít, agatque contra mentem reip.

aur principis, non tamen agat contra jufti-

7

D

eea

tiam

776

Dr ]osrirífs.

fi

[

tiam commutativam,; fed folum diftributivee

?

juftitie adverfetur :

igitur non tenebitur ad

r

iel

4

hTerunf |

reftitutionem magis idoneo faciendam.

Qb;. J. coutra 1. coutl. Sperari poteft ,

1 gmplipr

;Mmm&

fore ut is, qui non erat idoneus , u(u ipfa

evadat idoneus, Ífi admoveatur ad officium

qursdi

d Anp

publicum; erpgo non peccant lethaliter, qui

indignos ad munia publica adhibent g. V,

À

Cons. "l'ametíi quandoque juftis de caufis, tran-

WM

quilla repub. poflit deftinari ineptis officium,

& adminiftrari per vicarium habilem , dum

T

J

alter evadat idoneus: nihilominus haec muni«

[pe&at'x

orum difpenfatio plerumque noxia eft ac pe. :s,q£]

riculofa, prefertim dubiis reipub. tempori. g a

bus, qua prefentem opem , virosque perie jig oj

tos negotiorum civilium & militarium requis g

mitg

j

runt.

2 J

» UA

QD;j.. ZL cont. a. concl. Officium publiz iumdi

cum non datur civi, ut parti communitatis, idilirz

poteft enim citra injuriam committi extra-

zmn pol

neo : ergo nec juftitia di(tributiva , nec ac-

1005 (

ceptio perfonarum locum hic habet; neque :in, ii

peccatum erit, digniorem negligere. E& JV,

1, MMfb

«dut. Pleraque munia dari non poffunt, nifi ii

civibus: interhos magis idoneus, utique po»

& [ntr

tior eft jure quoad dift

ributionem faciendam,

iyis

Igitur peccatum admittit, qui huic minus di»

A.

gnum prafert: & quidem mortale ,. cum agi-

Din ||

tur de officiis, a quibus jurisdictio, aut falusfub.

Ut i

ditorum pendet, ut fünt muneraj pracfidis, fe-

ia )

cretarii, confiliarii, thefaurarii & alia momen-

ümmm

ti majoris. Minora autem officía minus di-

A f

gni3

Dz ]usriti4.

777

d

à

i

|

gnis a principe faltem conferri citr& pecca.

t

tum grave poffunt.

Id quod etiam T heolo.

(;

si]

i aflerunt fieri poffe in diftributione officio-

TU

l

xum ampliorum ; quibus annexa eft jurisdictio

aur adminiftrratio erarii, quando inter com.

41

A

petitores alter non eft notabiliter minusidone.

Ll m

j

us ad fungendum munere fibi delato,

T

ARTICULUS IlI,

TR

4n liceat veudeve munia — civilia?

OUU

1 dm

0.

i UOR

N

74. In muniis civilibus quinque poffunt

; fpe&tari. L. obligatio ad certas functio-

TY

nes, qu& proprie vocatur officium. 1I. jus

At

ad congruum ftipendium. hoc, ficut & tria

m

rcliqua oritur ab officio. III.

dignitas ob

Md

quam in repul. honoratur, qui officium ge-

£

rit. IV.. Occafio lucrandi. V. exceffus ftipen-

d

£dii ultra debitum. 'Evidens autem eft, offi-

Jutti

cià civilia ratione conditionis primae & fecun-

It f

de non poffe vendi: nemo enim vendit ope-

NI

rario onus & obligationem laborandi i hor-

d nqu?

to fuo, fed potius mercede pacta conducun-

| h

zur. neque etiam vendi poteft ftipendium

jj J

labori debitum: hoc enim rependi exigit ju:

p

ftitia.

Igitur quaritur hic, utrum venum-

a,

dari poflinr ratione trium reliquarum condis

jv

tionum.

quid

. JJico À. Per fe non eft illicirum vendere

jiu

oflicia civilia ratione trium conditionum po-

j

I^

Y

fleriorum. Prob. H (ünt res humane & ci-

1]

10

vili commercio obnoxie ; ergo pretio zfti-

p*

mari poflunt ac vendi. v. g. eminentia , nam

"

(cec r

pluris

]

778

Dz ]vsTiT!A.

h ius :

pluris veneunt dominia ac ditiones , quibus

anne&tuntur majores tituli dignitatum. Map-

m

ni item afítimatur occafio & commodiras ^"

(

lucrandi. Denique fi, quod in flipendio ex. !!I//

|

;

cedit operam & induílriam officii , feparare ^^ "

princeps ab officio poreft, poterit etiam ejus

jpodit

cormnpenfationem exicere, fi tanrumdem fti:

pendio adjectum reliquerit.

3 )

i

Cozfirm. Ex recepta confuetudine equi-

tes nobiles, comites ac duces poffünt vende-

g f

(j lx

re fuas ditiones una cum dignitatibus ac pree-

rogativis; igitur civilium officiorum venditi

j O

fecundum fe non eft illicita.

4

-a w

Dico 1I. Munia politica vendi plerum-

ueliots

que non licet, Ifta Cajetanus V. officior. vena- jleu, t

litas. Sotus l. 3. q. 6. a. 4. Navat- c. 25. n. z. & s d

Doctores communiter. Pby. Officiorum ifto- il

rum venditio ad plurima incommoda atque , vnin

INam ]. in- aj

ipfam reipub. perniciem cedit.

éptis atque indignis conferentur munia, qui

m t

auro fupplent quod meritis deeft: cum econ- i ()

tra digni vel nummis deftituuntur , vel certe ii

indecorum cenfent, hac via ad honores irre-

1019 fedfo

ere. II. Hoc modo provocabuntur homines

Citdt

magis ad ftudium pecuniarum, quam virtu-

.vendirq, 1

ER

tis & bonarum difciplinarum , quas vident

Mi

penfi non haberi, fecundum illud Satyrici : &i m

O cives , cive, . quavenda pecumia primum :

1s 0 p

Emtores mu-

Fwius pof| mummos. V.

10 wf

niorum publicorum plerumque íua tantum

! ff

commoda ípe&anr, pretium íuum ftudent

lii

recuperare ac ditefcere, multa injufte extor-

2 r

quendo;

Dz Josr1114.

772

li

3 hu

quendo , jus venale proftituendo , & caufis

2* J

pauperum neglectis , fauendo potentioribus,

It

Ml

Ij

Ut merito Imperator Collat 2. tit. U? 4udices

T

fiue. quoquo. fuffragio fiant. c.. 1. venditiones

itas, ceu reip. peftem, interdicat, ac preci-

t m

piat, utii, quibus officia publica conferuntur,

T

Jj

il]

nihil pro iis folvant. Quod etiam obfervatur

apud Sinenfes, qui gratis evehunt ad talia mi-

i

nifteria eos dumraxat, qui longo examine

d

robati fuerint digniores.

«

T«

Obj In regnis quibusdam per plura fe-

!

(

eula mos obtinuit; ut miniíteria publica certo

pretio veneant.

Ergo videtur hoc plerum-

as

que licere.

W. JV. Cons. Ut vendi minifteria

f

illaaliceat, certae queedam conditiones exigun-

j2

tur. I. eft auctoritas fuprema reipub., cujus

tl

folius hec fünt bona.

II. Ut quoad fieri po-

Ti

teft, vendantur digniori.

Ideo fi princeps

)u

vendiderit inepto, tenebitur, errore detecto,

u

contractum reícindere, & pretium reftituere

u

emtori.

Quodfi quis alius cum facultate

vlott

principis vendiderit, non tenebitur emtori

r 1

amoto reddere pretium: quia venditor non

TU

refcindit contra&dtum , nec privat emtorem

Viftüe

re vendita , nec ei tenebitur de evictio-

vt

ne, íed ipfe fibi emtor damnumi amiffi

i

officii imputet, qui, confcius füe indigni-

pnmwn

tatis & periculi aufus fuit munus mercari.

l:

3

IHII. Ut officia vendantur equo pretio : ali-

T

as emtori occafio porrigetur ; multa a

jl

fübditis inique extorquendi, ad recuperan.

enderat,

q

um prettum immodicum quod exp

Quodfi

LA

Dc JosTiTIA

780

*

uodfi emtor1

n di&o cafü pecuniat ab aliis

extorfiffer, nec reftitueret , folus princeps , ////^

'ubernator, aut prefectus fupremus ad dam.

v

num reipub. farciendum tenerentur, fi i

l ii

retio enormi officium vendidiffent: non

ïfï,

bu i

eo quidem, quod emrori occafionem pra

j ecdel

erint extorquendi a fübditis

ecunias, fed'

; d

quod. neglexerint impedire damna reipub, '/

uod tamen ex officio tenebantur.

At vero

W?

a

i

alius privatus, qui cum principis facul. ^

tate vendidit , ad damni compenfátionem

forgnt

non obligabitur ; quia fuit rantum illiug 45

cauía remota: perinde ac venditor alius non i?

cenfebitur cauía furti, quod emtor commir. 1 i

terer , ut pretii exceffum recuperaret ; qug Wi

Einerces ante emerat.

y, d

W farmen

IV. Tandem conditio eft reipub, necefz iil

uia cum officia /i0qu

fitas, aut ingens utilitas.

ifta non fint bona principis propria, fed com« 1 qui

munia reipub, non poteít de iis aliter difponi , n i

nifi ad mentem illius: atqui respub numquam n y

confentit in munerum publicorum venditio. i [t j

nem, preterquam ubi neceffitas & in

eng !'; 4j

;

utiliras 1d fuaferint, ut quando ingruente bel. :t:on

lo magna nummorum copia eft conflanda , j

qua aliunde comparari non poteft. Quodíi

Ml

tamen princeps absque tali neceffitate vendi-

diffet officium , contractus non foret irritus :iüudncr.p(

etfi venditor peccato non effet immunis.

tl t

NT

ARTI. *&.(

Dz JusriT1A

781

à

1

.

[

N

Jl

ARTICULUS IV,

)

Al

J

v;

l

?

.'.

repg,

De. diffibutione lencficiorum ecclefiaflicorum,

d

3

d.

ota J. Beneficium ab Innocentio & Ho-

nf

uN

T

füienfi in c.. Aelatum de. Prebeud. defini-

Rin.

iur, jus perpetuum percipiendi fru&us ex

ii

bonis ecclefiafticis, propter aliquod officium

t nj

fpiriruale ; auctoritate ecclefize conftitutum.

Ám

er rÓ perpetuum. excluduntur a beneficiis vi-

i fl

cari& & caplanie temporales: quodíi per-

tivem

petue forent, veris beneficiis accenferentur,

1 ii

ut notat Navarrus l. 3. confil 6. de Prelendis.

üswm

Eri autem Abbatie in locis quibusdam

(

in triennium dari foleant , prioratus item ,

g

beneficia regularia, & quse manualia vocan-

tur, ad nutum fuüperioris auferri poffint,

Vere tamen adhuc manent beneficia: officia

nf

enim ifta non fünt mobilia ex füa inftitutione,

Ei

1j

fed ideo quod illa poffidentes fübjecti fint fü-

T

dg

periori quoad fünctiones füas, habitationem

r

ac totam vite rationem.

Deinde beneficia

ninya

dicuntur petpetua , non quia nequeunt au-

TT

ferri; fed quia inftitura funt, ut emper du-

f.Ifefd

rent, atque tribuantur alteri, dum alii adi-

n[eZeL

muntür: cur econtra penfiones cum penfio-

.Haud

ij

Dario exfpirent.

Qu

ANota 11. Dividitur beneficium in regula-

RY

üi

1e & feculare : utrümque flatui füo itaadheret;

aL

üt illud non poffitconferri clerico feculari, ne-

j

que hoc regulari citra dipenfationem fümmi

Pont.

€.

P.

offe/frones. de Aeb. Ecche non alie-

j

vand. &c. Qum de beneficio. de Prabend. in 6.

«XC i'

782

Ds [JusTiT!A-

]

j

Excipiunttur beneficia curata. c. Quod Dei si-

j

Porro beneficia

j P

aorem. de flatu wonacbor.

at 0i

tam regularia, quam fecularia alia funt fim.

g DdX

]

plicia, alia duplicia. Zuplicia vocantur, qui

yuxat i

busádminiftratio adnectitur, ut funt Papatus,

m !

c. 1. de Malidicis. Patriarchatus , Archiepi-

4 phlribü

fcopatus, Cardinalatus. c. Clevos. d. 21. c. Fe-

j ejusdem

licis. de Penis. in G. ltem beneficia, qua di-

adffet

cuntur Zigzitates, ceu Preepofitura, Decana-

TU

tus, Archidiaconatus, Abbaria fecularis, quat

j canOI

in quibusdam ecclefiis eft inflar decanatus ;

Abbatia regularis , Prioratus conventualis

ag 200

clauítralis. . Eft autem dignitas Parnormitang ^

in c. De multa. de/ Prabeud. preeminenti

A^ 00 410f

nhublis d

cum jurisdictione in foro externo.

Ad hac dantur beneficia dicta Perfonatus,

dminort

tinibu

uc fine jurisdictione habent eminentiam in ec-

clefia : ut funt Cantorie & (imiles; quibus tri-

aTand

stoe, Y

buitur preerogativa in confeffu chori , in fuppli-

cationibus, dandis fuffragiis. Denique Parochi-

g

*

&cien

alia feu curata beneficia omnia funt duplicia; ut-

j

xpurimr

pore quibus preter communia ceeterorum cle-

? bendfi

ricorum officia, incumbit cura animarum.

Ml j

Caetera beneficia dicuntur /Zmplicia , quae

neque adminiftrationem , neque eminentiam

Mnt, q

fingularem habent; fed tantum fünr inftituta

UE

ad preces & oflicium divinum peragendum.

r t

tfcim

"Tales funt canonicatus, etiam ecclefiarum ca-

thedralium, ut tradit INavarrus.

T t Jl

i Y

Nota 11 Sex modisbeneficium ecclefiafti-

!qu vj

cum lcgitime acquiritur. L. Prefentatione, qu&

eft perfonge per patronum epifcopo aut alteri ,

Ql

[

a

Dz Jvsri714.

783

[

il

ad quem inftitutio pertinet, lepitime facta ex-

TWf

l

hibitio. Hoftiens. in c. Ea zofcitur. De bis

]

if

que fiunt a prelatis. — Hicec fieri etiam poteft

l

a laico habente jus patronatus: dat tamen

TU

i

l]

dumtaxat jus ad rem, ita ut beneficium alte-

] nun«

ri conferri non potlir.

II. Electione, quz

MI.:.Fg.

fit a pluribus, & quidem a folis ecclefiafti-

n

! q

cis ejusdem congregationis aur capituli. In

J

quo. differt a praefentatione. IIIL. Poftulatio-

1 qu

ne, qua habet tantum locum in preelaturis ,

AUS

eftque concors, faltem duarum ex tribus parti-

IT

bus capituli, petitio,ut is in praelatum affuma-

RY

tur, qui non propter animi vel corporis vitium,

fed ob alium defectum, propter quem non eft

zemmeuüw

inhabilis ad profpiciendum ecclefiz ; ceu quia

Ms eftminor trigintaannis, autlaicus, in minoribus

Timitet

[

ordinibus, illeritimus ; eligi nequit. cc. 3. & g.

Qs

[I!

h. t. Tam electi, quam poftulati egent confir-

4

E-

iq

nl

matione, ficut etiam preefentati inflitutione :

Datd

quz utraque eft vera collatio & attributio be-

p

neficii feu jurisin re ac dominii in benficio. IV.

um

Acquiritur beneficium collatione libera, quan-

IUf

do beneficium íolo jure pra:ati datur, nec

j (

ubeft juri patronatus.

V. Acquirkur per-

mlidnd

mutatione , quando ex caufa legitima, cum

N

confenfü epifcopi, duo conveniunt, ut alter

;nöw

alteri cedat beneficium , a quo ipfe viciífim

us

beneficium confequatur fibi per eum ceden-

dum.

c. 7. de Pevmutatioue ver. & c.. Un. ib.

i 3 V. Refignatione in gratiam alterius.

:

e qua vide Ludovicum Engel ad tit. de Re-

L

nuntiatione n. g.

j

Caterum

ï

84

Dz fustifiA

ial

Caterumi generatim verum eft quod

R. 1. ]. in 6. decernit Pontifex ,. Z'eueficium

4 eccatü

g n

ecclefiaflicum mon po[f licite obtinevi fine. inflis

zutioue camomica , h. e. juxta canones facta,

s hibenta

a, (f

'

Ubi nomen infltutionis laxius fümitur,

-

rout confirmationem comprehendit , &

';'

fheihg

collationem.

Quodfii quis absque inftitutie

TE

s Laf

ene ceperit poffeffionem, aut bonorum ad«

£

hu L

miniftradoni feíe immifcuerit ,

cenfebitur

quum p

intrufüs & amitret jus quod per electionem

canonicam erat confecutus. c, 44varitie. de

;gitinfacer

; hu

Eletlione iu 6.

IVota 1F . Non licere prefentari ad bes

y, dj

neficium obtinendum , qui non fit ido«

vt a

neus, fequitur ex iis quae artic. 2. differui.

Vaf t

Tnus.

juodfi patronus laicus preefentaverit

m p

As af

ineprum, jubendus eft, dignum exhibere,

Puj. ]

Patronum vero ecclefiaífticum, capitulum aut

monafterium , a quo indignus fuit preefenta-

j fib med

ORE

tus, excidiffe pro illa vice jure preefentandi ,

.fibyet,

& collatorem poffe libere conferre , con-

tendit Gloffa in c. Cum : vor. de offic. ord. ex;

m A

co. Qun in cun&dis. de Ele&l, fed contrarium

,

robabilius videtur aliis: eo quod d. c. Cun

at

£. J

in cunfis, loquatur tantum de electoribus

epifcopil.

ii ul

aM eu,

Prefentato autem digno epifcopus cone

ferre tenetur, &ad id compelli poteft, per

ij d

c, Pafloralis. de Sure patvonat,

Modo patro«

PCC'I&A

pus fe ipfum non prefenraverit :

hoc enim

fi |

non licere, colligirur ex c Zer goffras, — Eods

Md fs

&

;

[

mempm

|

n

4

l

Dz justiTIA

783

m

!

I

JDico 1. EleCtores, preefentatores & colla-

d2

tores peccato lethali f& obftringunt, fi ad be-

()la

neficia curam animarum , vel aliam func&tio-

nem habentia

gravem in ecclefia provehant

"Q

dignum, omiffi

o digniore, qui in promtu eft.

u

Ita Theologi & ICti plerique cum S. 'Thoma

Ti

q. 63. a. 2. ad 1. & 3. Item q. 185. a. 3. quos

m d

refert Leffius l. 2. c. 34. dui

14.

tf

Prob. /. Exemplo Dei ipfius , qui Lev.

tb

$. coram principibus populi folum Aaronem

f

i à

elegit in facerdotem cujus virgam florere fe-

dt. Inquem locum Origenes hom. 6. fcri-

N

bit, eum eligi oportere in facerdotem qui fit

n i db

preflaitior omni populo , qui dotlior , qui in om-

qi virtute eminenutior.

Ipfe Dominus Chriftus

2'.

l

AH

etrum gregi fuo preefecturus ro.

gat, num ,;fe

]

]

plus ceteris diligar.

0. 2E Y, L$-

lIt

!

Prob. II. Chryfoftomus l. 3. de facerdo-

Ri

tio, fub medium, turbas in Ecclefia fübortas

i

!

minus accuratee electioni epifcoporum rribuir,

i N

ac fubjicit, antiftitem cepu valentiffimuim effe

T

oportere. — Auguftinus füb fin. ep. 29. ad Hie-

Vr

ron. Qui, inquit, ferat, eligi divitem ad [cdem

t

bonoris ecclefie , contemto paupeve. inffru&liore ac

lg

unthiore. Ydem tenent Leo M. ep. 84.c. 6. Ber«

nardus l. 4. de Confid. ad Eugen. Innocene

h

?XXS W

tius HT. c. un. a ecclefiaflica. beuef. frne. dimin,

f

À

M

£oufer. Concilium Bafil. Ses. 12. ac

rident S,

?l

d

24. CC. I. & 18. de reform.

a

Prob. I|L 'Totum ecclefie . bonum

j

]

quoad fidem, mores & facrorum adminiftra«

tionem pender a bona electione miniftrorum,

J

ficut

785r

Ds JvsTiT14.

ficut omnia eccle

fie mala S. Chryf'o&ofnus

ffläb&[ (

merito adícribit ele£tioni temere factw : at-

hutun

qui nifi in id incumbatur , ut maxime ido-

f

nei eligantur , facile accidit, ut praficiantur

jpe) CU

inepti: tam multa ením ad perfe&tum mini«

y. Pt

ftrum requiruntur, ut (zepe qui apti videban.

vl i

tur, pofílea comperiantur inhabiles. / Ergo

inlli Ve

ne in tales impingamus, tenemur in re tantd

dl

füb peccato lethali eligere maxime idoneos.

$, u d

Coufirm. ex is que a. 2. disputavimus. In

j n dl

re gravi fidem debitam violare eft peccatum

gtors t

mortiferum : atqui qui neglectis dignioribus

ET

minus dignum promovet ad minifteria eccle-

i. c M

fie, agit contra fidelitatem in re tanti ponde-

Conc. f

ris debitam ecclefie ; erpo culpam pravem

Pontifcem

admittit, etiamfi Papa fuerit; aut Epifcopus;

lii m

& Princeps fecularis.

l8

. Dico 11. Beneficia cetera conferre quart-

j impl

doque dignis, neglecto digniore, non erit

ardpn,

peccatum morrale.

Íta Alexander, Sotus ac

movea

plerique VV. & RR. apud Leffium l.'c. E?

tdem i

vatio illorum efl, quod ita nec ecclefiee notabi-

dpnior a

le incommodum, nec dignioribus gravis in-

Xopent

juria inferatur: quia paucorum mediocritas

tj d

Non er-

virtute aliorum facile compeníatur.

At tl

o peccatum grave in tali cafu admittitur.

n

mo quandoque nullum,; 'ut in cafibus quatu-

;.deäfpen[,

or oftendunt Doctóres I. Si patronus prafen-

lt h graüag

tet dignum, huic conferendum effe benefici-

od

um, pretermiffis dignioribus, c. /Mozafferium.

1C &m ff

« c. Decermümus. 16. q. 7. Etiamfi benefi-

AR

cium foret curatum: modo patronus fit laicus.

u

:

i lp(e fr

Dz Jusri114.

987

AUIN

ut habet C. Trid. S. 24 c. 18. Quod etiam

fw

praítandum effer , fi fundator conítituiffet ;

conferendum beneficium , licet curatum,

at

idoneo cuipiam ex íua familia. Covarruvias;

Reg. Peccatum. p. 2. $. 7. Item fi beneficium

[

M

ex fua inftitutione dandum fit alicui ex certa

& I

familia vel oppido; aut fi decreto canonum

m."» i

eligendus fit aliquis ex clericis ejusdem eccle-

(hrey

Íi, tunc quidem aptiffimo inter eos dandum

fit, f

eít, non aliis, etfi magisidoneis. olim enim

-eg:fmm

aptiores tantum ejusdem ecclefie eligi fole-

"

Y

bant.

ut conftat ex c. /Vullus. c. Obitum. d.

à

61..c. Merropolitano. d. 63. c. 3. & 4. d. 79. ex

d

Conc. füb Stephano III.

uibus ftatuitur ,

t funel

Pontificem ex collegio Cardinalium oportere

! 'COrJS 1

eligi; modo aliquis inter eos idoneus fuerit.

II. Salus publicaecclefie exigit; ut bene-

l

li

"l

ficia fimplicia, quamvis opimiora, conferan-

u

ïf

tur dignis , & pauci qui füperfünt digniores

At

admoveantur a

curam animarum.

HL Ex

od

eadem ratione preeftat, fuffragio füo accedere

T

digniori aut digno etiam , fi paucis electorum

Qu

propendentibuserga digniffimum , verendum

Ti

fit; ne ob diffidia fuffragatorum , minus di-

Qd«

pnus aut plane indignus ad prafecturam fa-

iit

cram evehatur. Adrianus in 4. tr. de reftit.

1

q. de difpenf. benefic. IV. Qui beneficio fuo ce-

s?fæm

dit in gratiam alterius, hunc recepta confue-

| bCFf."

tudo abfolvit debito inquirendi in digniorem,

u

Hic enim non tenetur ex officio praficere mi-

j

niftrum ecclefie ; confert quod füum eft, &

D

cui ipfe prius non debebat majorem operam;

2

quam

788

Dz josTITi5.

""

quam alius mediocriter idoneus, impendere.

]ta plerique cum. Cajetano , V. Beneficium.

at p

Qh. L cont. 1. concl. Concilium Trid.

s;

S. 7. c. 3. de reform. folum requirit, ut be-

jque p

3 cot

neficia, etiam curata, dignis conferantur, &

qpetitorut

provocat ad conftitutionem Alexandri IlI. &

«ifeilllo

Greporii x. Ergo jura antiqua & nova non

exigunt inquiri in digniores aut digniífimos,

jtefeatg

jlendfcn

E. V. .Cons. Eadem Synodus S. 24. c. 18. de

ref. pro parcciis eligi Jubet digniffimos. Ipi-

iitone d

i

tur quando Concilium '& quidam doctores

precipiunt, beneficia dignis conferri, non

)u «t

hw

continuo excufant a peccató eos, qui prter-

mittunt dipniores, fed monent arceri indig-

N non

nos, ne collatio in foro externo pronuntie-

irobique

tur irrita, quod verba mox fubje&ta decla-

(j

"hutive d

rant: /Zluer autem fa&la colatio five pvovifio

omuiuo irvitetur.

,

mlponi

AC m

Jufl. 1. Olim beneficia clericis ejusdem

ecclefie conferri , per canones füpra lauda-

^t ij

vinor del

tos, debebant. Ergo. x. /V. Cous. Idem ufus

D

hodieque in ecclefus multis viget: eo quo

A J5

cives pre extraneis habeantur utiliores & fi-

t p

deliores ecclefie in qua fünt educati; rerum

imdi

ipfius fint magis gnari ; & firmius in eadetn

At v

foleant refidere.

A contmyt

Jufl 2. Apoftolus requirit folum , ut

(

Mf Ms

epifcopus fit fobrius , pudicus egc. 1. 'T'im. 3.

tnfinis

etad 'l'it. 1. non vero ut fitomnibus dignior:

RUT

Ergo. $. N. Cons. Vix digniffimus tot habe-

h tmici

bir conditiones, quot Apoftolus ad epifcopi

^m j

aut diaconi minifleria exipit.

UT

]/2./20 3'

4Dz [osriTI4.

789

j

,Injf. s.

Ergo qui putat fe mínus dignum

,

nec poterit petere, nec acceptare collationem

md.

beneficii: ne alterum inducat in peccatum ,

aut ejus peccato confentiat. . JV. Jlarum.

;

Solius collatoris eft judicare de preftantia

competitorum. Ipitur qui fenovir idoneum,

f

oteft fe illi offerre ea conditione, ut fiis bo-

Iniloy

Ü

:

na fide fe eeque dipnum judicaverit, conferat

TA

l]

fibi beneficium.

Et quamvis adhuc obtenta

1 J

collatione alterum fe putet praftantiorem ,

gocïores

ftatuere induftria füa compenfare dotes, queis

ln

ab altero antecelli videtur.

l ?ï&h

Porro ízpe accidit, ut exceffus digni-

iil

Qd

tatis non fit in altero tam infignis: unde par

]'l lv

a

utrobique habenda eft ratio.

]

Ug

Qb. IL cout. 2. concl. Lege juftitise di-

/ ;7/ W

ftributivae debetur beneficium digniori, ergo

fi poftponitur, fit ei injuria, & committitur

f

j

peccarum , mortale. & /V. Cons. Proprie non

t ei injuria, quia ei non debetur jure ftri-

QT U

&to, ficut debetur ele&to aut preefentato. Ha-

agl

et aurem jus largius acceptum, confiftens in

(s])

t

majore aptitudine ac proportione: cujus vio-

T

atio non eft per fe peccatum lethale ; ficut

H

nec violatio juftitize diftributive, nif: ad ju-

flitiam commutativam accefferit.

m

Infl. Mens ecclefiee & fondatorum elít,

n

ut digniffimis conferantur beneficia, etiamfim-

TU

inii

plicia; ergo qui fpectata tantum confangui-

gl

nitate, amicitia privata, aut commendatione

"

rave

potentum, illa confert minus dignis,

pecgatum admittir,

B. IV. Cons. Exfi aliquo

jl j]

mo-

, Ddd 3

-

N

799

Dr lusrina.

;;gndum

modo contra tnentem fundatorum agat, hon

k eniml

tamen collatio iíta concernit rem , que eft

;jn fb

tanti rnomenti ad bonum ecclefie.. Nifi quis

j g bere

forte curaret fzpe minus dignos preponi di.

nioribus, tum enim graviter peccaretur

gme

fs D

contra fidelitatem debitam ecclefie, ac nepli.

g d a

geretur magnum ejus bonum. . Magni enim

grononur

intereft, ad celebranda officia divina viros pro-

afti

bitate & doctrina infignes admoveri: item

vfagendi

hac optimorum prerogativa clericosad ftudia

literarum & virtutum accendi.

Ideoque lar-

ss i.

jn m

iras fundatorum prebendas iftis ac bene-

jfeibui

j

cia non rantum voluit effe minifteriorum

ii m

ftipendia, fed eriam praemia virtutum. Ex ha-

af n

€tenus di&tis

o p

Colliges L Siquis dignus probabilius

II £

exiftimet, fe dignioribus folo collatoris favo-

re antehabitum fuiffe, nihil inde labis con-

30fícic

traxit, fi bona fide foliciravit , aut oblatum

zdimir

fibi beneficium admifir.

Neque tenebitur ;

x f f

magis idoneo cedere beneficium : quia ipfi

dqu in

non incumbit, miniítros ecclefie dare, fíed

m d g

1extnire

fufücit, offido íuo pro virili fatisfacere.

U

Quod etiam afferimus , etiamíi quis induxe-

rit collaxorem ad f& preeferendum alteri, quem

limafine j

TU

fe noverat effe digniorem, NNam etfíi peccave-

rit inducendo«lterum ad peccatum contra fide-

i N

litatem; collatio tamen erat valida, neque ip-

fi incumbit miniftrorum optimorum procu-

ratio.

II. Qui conferri fibi vel alteri curavit

beneficium ; praterito digniore, ad nihil re-

ltu»

Dz JosriTIA.

791

!SNCI M

flituendum : tenetur digniori , aut ecclefiz,

Nec enim digniori fit injuria, quippe qui

Ts

non habet jus ftri&tum ,. fed largius dumta-

xat ad beneficium, ut füpra oftendimus; ergo

il

huic non debetur reftitutio. Neque etiam ec-

LE

clefie: huic enim preficere miniftros meliores

non eft beneficiatorum ,. fed collatorum aut

Iigfi 'ï;.*.".ï

5

Ti

patronorum.

uamquam ne ifti quidem in

Ti

tali cafu obligabuntur ad reftitutionem eccle-

ii

fie faciendam: nec enim ifta collatores & pa-

q lr

tronos füb onere reflitutionis ad procuran-

! bCHE.

dum majus bonum adfílringere videtur; nec

Mu

illi e füb tali onere volent obligare; tum ob

u

varias perplexitates inde orituras; tum quod

ecclefia non cenfeatur damno affici, modo

nj

idonei ei praeficiantur.

n n.

IIL Excipitur tamen cafus, quo benefi-

j at

cia; officia cathedreeve per füffrapia concedun-

d

tur dignioribus, ut in concurífü aut oppofitio-

n

l

Wa

ne fieri folet; tum enim collator, aut qui-

cumque in caufa fuerint, quo minus admit-

quu

i H

fatur ad examen, aur ut manifefte dienior

n

in examine repertus aliis poftponatur, tene-

ho

buntur ei ad compenfandum damnum pro

*eítimatione prudentum, ob irrogatam inju-

j

ye

riam competitoribus, qui jus habent ftri&tum

m

ex lege.

Navarrus c. 17. Manual. n. 74.

WQ-

N

! gmm-

( m

Ddd4

3-

iU

^l

»

4;

$

792

Dzr josrirü.

)

58, Ó

CAPUT Il

]i

"H

De 3'uftitia Legali,

j

l omil

(55

ARTICULUS I

-

qi il !

m

(

Utrum Sluftitia Legalis fit. virtus. fpecialis. di-

3

Qs vIttut

[lin&la a vivtutibus alüs?

b

qm m

bta. Conftat ex iis , que capitis hujus initio

g, fj*

IN

differuimus, juftitiam legalem efle vir.

u t

tutem , qua pars reipub. eidem, qua tali,

glb

ais T

tribuit debitum ex jure alto, quo oblieatur

ad commune bonum procurandum. Jus iftud iil

Ti n

altum, appellatura "Theologis commuze, gené-

vale & legale , quia ad bonum commune ordi:

erofico]

natur , ficut leges; eftque jus reipüb. qua talis o

erga particulares ad procurandum ab eiscom.

jl

mune bonum. 74/rum autem jus dicitur, quia — Jj

füpereminet juribus particularibus, eis pre- ,

dominatur ac derogat. Res publica enim pol- jitni

let jure quodam ordinis füperioris in bona immji

civium, & in particularia eorum jura, ut eis xl

prout neceffe ad communem profperitatem i, u

fuerit, utatur, ira ut corpora etiam ipforum jj

& vitam periculo poílit exponere.

Porro w

nuncupatur juítiia gezeralis ratione materie — (j

virtutum omnium moralium, in qua verfatur tl

& quz a legibus eft conftituta.

Q12 od

Utrum autetmi etiam fit virtus fpecialis; fjj

difcepratur ab eruditis. Negant

o. Burid- qyij;;

:

nus in 5. Ethic. q. 4. Geraldus ibi

J

« q. f. Eu- ]feii

flrarius & alii: afirmant. plures cum S. Tf;:; tis, d

793

Dt JusTiT14.

$na q. 58. a. $. 6. 7. cum quibus

JDco j. Juftitia legalis eft virtus fpecia-

lis ab omni alia virture. diftincta.

Prob. £.

Virtus ifta fpe&tar & procurat bonum reip.

qua talis ; hec autem fpecialiseft ratio honetti

7

W

& laudabilis ; quae non invenitur in functio-

nibus virtütum reliquarum. .II. Quisque ci-

vium tamquam pars reip. cujus fruitur com-

J

Afl

modis, ípeciali debito obftringitur ad pro-

d.

curandum ejusdem commoda; fed ubi eft

"TR

Ípecialis ratio debiti, eft etiam ratio fpecialis

MirN

virtutis. HI. Qui in neceffitate reip. deeft

fl

huic obligationi , peccat contra hanc juítitiam,

d

nec tamen tenetur ad reítitutionem , nifíi ei

DO

ex officio peculiari incumbat boni communis

confervatio

.

qui

5

ergo hec jufítitia |

fpecialis ;R "

jtitn

ab juítitia particulari divería.

p

Dico ]L Eadem eft juftitia legalis in

8

principe , que infübdito. —ProP. Juítitia le-

ES

i

alis tam in principe, quam in fübdito habet

at

idem motivum formale fc. honeftatem, quae

? t

relucet in tribuendo debito communitati qua

at

tali, orto ex jure alto communitatis in mem-

jím

bra: pars eft enim propter totum, & bonum

fim

partis propter bonum totius.

u

j. L comt. 1. coucl Pietatis eft pro-

exim,

curare bonum commune patrie: quod idem

curat obedientia, obíervando leges: ergo ju-

)[ Y

ftitia legalis non differt ab hifce virtutibus ,

1.

cum idem fir ambarum officium. & /V. Cor.

qd

Differt ab hifce virtutibus ratione motivi for-

"

snalis, & obligationis ipfius. Parentibus &

ü

D

$

patriae

794

Dr JusTiTi4.

patrie nos àdítringit pietas ex principio na.

p

Ícendi & ob auxilium quod patria ad ortum

gh

J

noftrum contuli. At vero longe fublimiore

pb

& arétiore debito tenetur pars toti & civis

g

reipublicee, quatenus hec unum corpus eft ,

4

inquoipíe membrum: nam quisque rempub,

m

(crbit;

fuam parentibus & vitee füce tenetur preeferre,

)

.Eodem modo ípectat obedientia hone-

;l

flatem obediendi füperioribus, debitumque

lf

ortum ex poteffate, jurisdictione & imperio

àp m

gees m

füperioris: cum econtra juftitia lepalis intendat

DDEQAEL

in honeftatem actionis, qua bopum reipub. cu-

aC

ratur, ex debito peculiari conjunctionis mem-

brorum cum corpore, partium cum toto.

pl f

Jufl. 1. Juftitia legalis eft virtus genera-

ttam p

lis, ut inquit Ariftoteles . Eth. c. r. ergo eft

vendum 1

omnis virtus, & non virtus fpecialis. w. D.

g print

"ut. eít virtus univerfalis ob identitatem &

i i

caufalitatem IN. ob directionem & imperium

AR

C. ita S. 'Thomas d. a. 6. in ($). ficut caritas

Pj occur.rit.

(

virtus generalis dicitur ; in quahtum ordinat

actus omnium virtutum ad bonum divinum ;

'&icuhatesï

ac nihilominus fpecialis virtus manet fecun-

vonfülum,

M p à

dum füam effentiam , eo quod bonum divi-

num 'ut objectum proprium refpiciat: ita

ditadie

quoque juftitia lepalis, quatenus bonum com-

ET

mune ut proprium objectum intendit , fpe-

iros v

cialis virtus erit fecundum effentiam propri-

dvetny

am; nam actus virtutum caterarum ad quos:

Wt df

movet; funt ei extrinfeci, ac denominative

RUs (

T

tantum ad eam pertinent, elicitive vero ad ha-'

EUFT

ä

bitus ex quorum motivo prodeunt. Quodfi m

Phi 0-

Ds jJusriTi!A,

795

bT

Philofophus complexionem ommnium virtu-

( Z;COmlm

tum legalem juítinam nuncupavit, c. r. & 2.

Utj

]. r. Eth. ibidem tamen . virtutem peculiarem

URT

infuper agnoviffe videtur, dum ait: muli qui-

d

dem in propris po[funt vivtute uti: in bis autem

d

li

we ad alterum funt, non po[funt. & 3. Polit.

LR

c. 3. fcribit, zoz e[fe fanpliciter eandem. virtu-

Yi s

tem bomi vivi $9. boni civis.

*birvmgue

Jufl. 2. Bonum commune conflat exer-

Átpe

citio omnium virtutum; ergo hoc bonum

Dd

omnes fimul procurant. X. Df7, Cous, omnes

ia

hoc procurant mere materialiter & quafiex ac-

j

cidente C. formaliter ac per fe N, Earum nulla

T

Unde

per fe fertur extra fuum motivum.

at

etiam apparet , cur ad finem iftum promo-

d

vendum non füufficiat juftitia particularis ,

T

quae privato cuique quod fuum eft tribuit z

« d

eo major enim laus debetur curanti bonum

T

commune, quo major in hoc officio difficul-

Tur

tas occurrit.

[

Qbh. lIl cont. 2. concl. Multo plures

j

difficultates occurrunt principi faluti publicee

[

confulturo , quam fubditis conferentibus ope-

ram fuam ad finem eumdem.

n(ilþ

Ergo legalis

m

juftitia diver(ía eft in principe ab ea que fpe-

qn

&tat ad fubditos. & /V. Cozs. Cum juftitia fit

"

virtus voluntatis, idemque ejus objectum

ar utri-

:

:

obverfetur principi, quod fubditis ,

^

Ü

que difficultas ex parte voluntatis ob

j

at. h-

m

gentes ergo difficulrates, fübeunde princi-

qu

pibus in adminiftrarione reipub. oriuntur po-

Qï

ülfimum ex parte intelle&tus, ut idonea me-

l

dia

796

Dz JusriTIA

dia ad curandum falutem publicam inveniat,

Lre fhldae

m

quod eft officium prudentig zomorbetice , (;

legum pofitivae, quae ad principes pertinet ,

;bl

ac fpecie differt ab ea, quae eft circa finoula-

XJndu&US )

ria, & ad íubditos etiam fpeciat, retento

» i[liïüm)

communi nomine politice. Ac in principe

j Mi

gyilete;

quidem prudentia fe habet ad modum artis

architeCtonice , in fubditis vero ad modum

g p

genus 0U

artis manu operantis, ut tradit S. Thom. q.

47. 8. 12. ex l. 6. Ethic.c. 8. Igitur differentia

( L

legalis jaítitiee prout eft in principe ac fübdi-

slics a

to, extrinfeca tantum eft, tenetque fe ex par-

a diirinou

te fübje&i tantum : eadem enim fpecie jufti-

ais n

] w

tia in principe fübeft prudentize gubernative,

( camoon0

qu& in fübdito dirigitur a prudentia politica

qulium d

executrice, Unde natum illud adagium , Jonus

i, &

tivis , fed malus coufuls: quod multi fciant redte

miunere qur

obedire, fed non prudenter imperare.

trpnris o

"

Infi. Juftitia non eft in eo cui jus tribui-

T. Du

tur, fed qui alteri füum tribuit: atqui prin-

um p«cn

ceps non folvit jus, fed ei a fübditis tributa,

m reqi

opere, atque obfequia penduntur; erpo ju-

a tec

fütia legalis non eft in principe. &

rinci-

pem triplici ex capite fpectari poffe I. ut ge-

f0 f

a qui.

rit perfonam reipub., quo nomine non eft in

r

ilo juftitia lepalis: . nam cum fic acceptus

non diftinguatur a repub. ; jus paffivum tri-

!

buere ei non poteft, fed jus ejus activum

eXercet , & exigit debita. II. habet fe prin-

ceps ut pats reip. praecipua, quo intuitu ju-

17

y

ftitiam legalem 'exercet ; ob conjunctionem

d

enim cum toto corpore tenetur ex reip. alto

"o Mu

jure

Dz JusTiT14.

797

A r

li

Ij

LA

jure ftudere bono communi aque ac cives

ipfi. IIL. 'Tamquam cufítos & promotor bo-

-Af[ )

ni publici confenfü populi, quafi ftipendio

Olk U!n

conductus, ob pactum filtem tacitum cum

1]

rep. initum, adítringitur ex juftitia commu-

li fy

tativa , íaluti publicae pro officio fuo- bene

Id

confülere; huic autem fi defit, damna reíar-

i l]

T

cire, prout füpra aliquoties oftendimus. Ex

Iin ,

hactenus difputatis

df

Coll. ]. Non tantum in regnis ac rebus-

tf

publicis grandioribus & perfectis, fed etiam

i.

in civitatibus finpulis, & communitatibus mi-

!

noribus, puta, cóllegiorum ecclefiafticorum

j

& cenobiorum religioforum, ac focietatum

du

"

civilium effe locum juítitize legali; qua magi-

)

m

flratus, & membra fingula, pro fuo quilibet

f

munere curare incolumitatem & profectum

f

corporis totius debent.

du

II. Dari etiam injuftitiam fpecialem f.

i

n

Y

j

vitium peculiare virruti huic oppofitum: non

j

tamen requiri contemtum formalem ad pec-

q

JW

catum tale contrahendum , ut videbatur Tur-

J

"

riano, fed füfficere, quod committatur quid-

p

d

quam, quod conítet communi commodo ad-

vFr(äri.

.:

M

in

dU

M.ARTICULUS IL..

[

JDe

Tyibutis.

hr

m

t* Z. 'Tametfi Leffius l. 2. c. 32. 'in. pro-

A

cm. diítributionem ónerum inter fun-

ïuncï*»';ä

í

l

Ciones juftitiv diftributivee defcribat ; pro-

babilius

798

Ds JvsTiT14.

..«do in Qu

babilius tamen Joannes Gormaz & alii. tra.

dunt, officium iftud pertinere ad juítitiam

4 rigi

Dj

legalem, ratione cujus bona fübditorum cu

[f 50

proportione debita, faluti publicee (ünt obno.

^gf n

Xia, Juftitia enim diftributiva folum exerce-

sl Va

tur, quando aliquid inter membra eft difper.

tiendum fpectato directe & immediate jure

m ii

membrorum : atqui tributa a fübditis pen-

Nm r

dul

denda non refpiciunt directe & immediare

ye at p

jus membrorum, fed jus altum reipublice;

qibus d

ergo exactio tributorum & penfitatio a&us

funt juftitiee legalis, quam Suarez providen- |

w

i

zialem nuncupat, opufc. de Juftitia.

Hgi

IL 'Tributum generatim hic dicitur

Medit, C

quidquid reipub. a privatis penditur ad fu-

st à

ftentandum onera comtnunia. Speciatim ve. 4 (j

ro eftpenfio; que fübditis ob eam rem folvenda a

imponitur pro cujusque fundis aut proventi- )

n

bus. Ubi difcernitur a ve&igal;, quee eft pen-

fio folvenda pro rebus in civitatem aut pro- 3itu

vinciam importatis, aut inde evehendis ; & * hd

vocatur etiam portorium , preefertim fi fiat tra- 3tettus

duclio per pontes & flumina, Id quod pro ntn;

viarum cuftodia a tranfeuntibus exigitur, no- tti/

minatur barbaris vocabulis pedagium f. qui-:üfüjüfaobq

R Q

dagium. Porro etiam pro rebus venditis aut

permutatis certa quaedam fumma pendi ali-

m 4 i

cubi fole. . Denique Jurisperiti triplicia mu- "um

z;era recenfent, quae a fübditis preeftari inter- pl

m: ff

dum debent: quorum alia fünt regliz, ceu

qua a jumentis, plauíftris aut canibus fiunt:

Mmoi

ag

? .fer; a d f

alia perfozalia , guæ fübditi ipfi exhibent

VICtl-

Dz- JusriT!4.

799

(

viendo in àula aut foris, comitando ad bel-

r

lum: reliqua ex utroque genere mixza pra-

ftantur.

1]

IIT. Honeítas ac neceffitas tributorurmn

!

"w

Chriftianis manifefte probatur ex mandato

]xlh

Chrifli, Mat. 22. v. 21. jubentis, reddi Ce-

wes| fari, que funt Cefavit: & ex iis que Apofto-

Dd

X A

lus Rom. 13. v. 7. Cui tvibutum «óv Qégoy ,

f

Vi

tributum : cui vetligal, và a&xoc , vetligal. Acci-

fs

dere tamen poteft, ut tributa debitis condi-

t dy

tionibus deftituta exigi honefte non poflinr.

Conditionum harum quinque exipgit CaJetanus

MP h

.nq

uas refecat

V. Ziigalia imiqua: quarum

kiy| Medina, C. de Reflit. q. 13. ac tres tantum

réquirit, ex quarum explicatione decidi po-

3

VE

"

teft, quidquid de fubditorum obligatione

i

quoad folutionem tributorum hic. tractari

Al

'oportet.

J«

Dico L Ad juflitiam vecigalium aut

l

tributorum tres conditiones requiruntur: ea-«

d

rum Ia. eft aucforiza$ imperantis, videlicet

1

Imperatoris, Regum, ceeterorumque princi-

J

pum ac magiítratuum,; qui füprema cum po-

lJf If

teftate reipublicee preefunt. Ia. conditio eft

| qm-

caufa jufla ob quam jtributa & vectigalia im-

jsal

perantur.

Qualis potiffime eft neceffitas in

"

fumtus ad fuftentandum militem & quz àd

W

«

defenfionem patrie attinent: ad flernendum

d

Vias publicas, earumque fecuritatem preeftan-

[

am: ad inftauranda edificia publica: ad cu-

llbm/

randum operas militares ac civiles: atque imi-

1

primis ad füftinendum majeftatem Principis

j

'cumi

*1

$o0

Dz JustiT!A.

cum aula & miniftris fuis. — IIIa. Eft forga

d ad [ïibl

comveniens, ut nimirum pro ratione ac pro.

J'fl'a COHFeI

ino iil

portione facultatum injungantur tributa &

vectigalia, ne pauperes pr& divitibus , alii

, Ol

ymil

civesprz aliis graventur. Hinc olim ab Ro.

manis pro ceníu , i. e. fecundum eeftimatio.

f f

nem bonorum ac rerum ftatuebantur tributa,

þnï Volun

JDico 14 Subditi tenentur in conífcientia

ii tf

ad pendendum tributa & vectigalia juíta. la

watinic

omnes ferme Theologi morales, teíte Silveftro

u i

V. QGalella lL. 21. & 22. Medina, Covar-

iot d

ruvia, &c. T T. & ICti.

qrium C

Prob. L. Rom. 13. V. $: & fqq. jubet

wO d

Et Chriftus Mat.

YO«

reddi tributa & vectigalia.

"

22. V. 21. de cenfu & vectigalibus, Aeddire;.

gt I

inquit, que fuzt cefaris cejari. M. Ex lege

s

juftitie debet refpub. füpremo mapiftratui

EOTRT

tam flipendiuin ad dignam ejus fultenratio-

al duntr,

nem, quam fübfidia cetera ad falutem publi-

19 usf

cam tuendam & promovendam neceffaria :

stetint

Nqu

ergo eadem obligatione adítringuntuür finguli

um cont

ad conferendum in ufüs memoratos fuam

portionem ratam ex cenfu habito, & ex vee

iotes

étigalibus determinatis.

Til qu

bt on

Confirm. linguli ex juftitia tenentur folve-

re decimas, ut primum hz funt determina-

ab

te in ftipendium miniftrorum ecclefie : er-

|

Va

o eodem ex capite fübditi tenentur ad pene«

m d

j

A

ones tributorum & vectigalium præ&andas

memti [

fuüpremo maoifltratui.

-Vills fs

Qi;. K cost. 1. concl. Cajetanus in fume

Wise

55 V. Fedligalia iniqua, adhuc duas conditio-

VtLy te

nes

Ds jusriT14.

$ot

J

D

ohes ad tributorum juftitiam exigit, quarum

j Dro.

altera concernit zazeriam, ufum altera.. Ejus-

!«.&

dern opinionis eft Joan. Driedo 1. 2. de liber-

li

tate Chriftiana, c. $. Angelus, Tolerus, &

MW

nonnulli recentiores,

Ergo tres conditiones

f—'k

affignatee in conclufione non fufficiunt. g V.

I (

Conf. Volunt Cajetanus & alii Theologi, im-

Vi

poni tanturn poffe tributa rebus illis que ne-

il

gotiationis cauía deferuntur, non autem aliis,

Nl

qui ad ufus neceffarios & inopiz folatium

(t«

folent diftrahi; ceu panis, potus communis

civium, carnes, Nititur hec fentential. Z7;-

j

verf. C. de PiGigalib. ubi füb peena capitis

i

prohibetur, ne ex rebus, qus& ad ufum pro-

17

prium invehuntur, exipgantur vectigalia. &

Bhr

c. Quamquam de Cenfib. in 6. perfonae privatae

excommunicatione, communitates interdicto

n

&U«

n

mulétantur, fi a Clericis pedagia exegerint

i

pro rebus fui$, quas non negotiationis caufá

dii:

detulerint, aut fecerint deferri.

K "?Qü

Neque deeft ratio admodum probabilis.

d

am.contra formam juftam , pauperes ac te«

at

nuiores cives multo magis pravarentur, quam

divites: quo enim quisque eft pauperior &

(lt

pluribus onuítus liberis , eo plura de rebus

Qifi«

fuis debet vendere, & de rebus alienis emere

M:

ad neceffariam familice füftentationem ; cum

Ü

econtra divites nec fua vendere cogantur, &

g

poffint ipfi alere pecora; & reliqua neceffaria

€ villis fuis parare; tempus item obfervare,

y

quo res emantur pretio viliori.

Ex quibus

[

€onflat, tres illas conditiones in conclufione

Eee

alligna«

T.

$03

Dz jusriT1A.

L]

, fed

aífignatas. fufficere ad intelligendam juftitiam

tributorum ac vectigalium ; quia fi hec im-

g;enliam !

onantur in res ad victum neceffarias ,. fox.

qi p

me convenienti adverfantur.

fadanon

Multo minus opus erat, con

ditionem

du d&

qifis en0

quintam a Cajetano adjici, ut infumantur in

ufuim publicum , ob quem funt impofita ve&ti-

eydheni

d. qu

galia: nam eríi impenderentur ad ufus alie-

nos, puta, in largitiones prodigas , ludos,

33!!1.&V' /

TET

venationes, aut pompas inutiles ; jufte tamen

exigebantur antea , cum id neceílitas aliave

d r

reipub. commoda popofcerunt, Quod vero z "

poílea male profundantur ; id ex accidente &&

gomind

fübidimt

ac preter mentem principum contingit.

Caeterum ut vera ordinarie habeatur fen-

un: obl

tentia Cajetani & aliorum quorumdam, ex-

i, quii

tant ramen caífus , quibus vectigalia in res

il

tnta Velet

ad.victum neceffarias poffunt ftatui, quorum

pracipuus eft urgens reipub. necefífitas , cui «iiilos

vectigalibus aliunde. collectis confüli fat non J

poílit . Ita B. Antoninus 2. p. tit. 1. €. 13. Áni.cnl

&. 9. & alii.

"

1bi dicum

?. 2. Concl. Ve&igalia ple-

Qbj. 1. con

QUE T

rumque imponuntur per ftatutum, quo nut- ;j

lum verbum preceptivum contineatur; aut jf; nj

fi leges quandoque utantur verbo precepti- icy j

vo, disjunctionem tamen adjciunt; dicen- ;j

do: volumus , ut quilibet vectigal pendaát ; G.

aut, fi neglexerit ; cadat in commiffum ; vel n

tot nummorum muléam numeret. Ergo ci- 4 jj

viles ifte lepes non obligant fuüb culpa mOf- i&

reftitu- ;

li, nec tenentur transgreffores ad

endum ,

bidrum j

Dzr JosriT!:A4.

803

n

endum, fed íolum ad panam, idque poft

fententiam — judicis

cum verba ipía indi-

*

cent tíle pcenales.

Quodíi etiam ob hafce

defraudationes aliquid magiftratui aut redem-

hag

toribus decederet , abunde compenfàbitur

]/

Y

mulé&tis enormibus & confifcationibus queis

il

du

deprehenfi fzepe . damnantur.

]Ita Henricus

ld.

Gandav. quodlib. 3. q. 22. Angelus V. Peda-

y l

h

güum. & V.. Inobedieutia. n. 1. Navarrus c. 23.

Mi

n. j5. n. 60. & fqq. & quidam alii m. JV.

dl

Cons. Lepes tributorum & vectigalium non

|

It

tantum ftatuunt quid fit apendum; fed etiam

AR

i

N

determinant juítum ftipendium principis, ac

H

fuübfidium ad ferenda publica onera neceflari-

AU R

i[)

ü

um: obligant ergo in confcientia, ficut leges

alie, quibus rerum pretia determinantur.

Tilv

Jnfi. . Vectigalia nova; atque etiamincre-

TU

menta veterum merito prafumuntur injufta,

0

nifi de illorum juftitia conftiterit: ergo fubditi

i

ii

-

illainconfcientia non debent, fi abfit (candalum.

Vl)

"dntec. conítat ex cap. Quamquam. de Cens.in 6.

ubi dicuntur pedagiovum exaéttioues tam juw C

4 D

Pl

zonico, quam civilà merito damnate e[fe. Tgirur

j

pl

cum prafumtio juris novis hifce exactionibus

T.

obítet, melior erit conditio fübditorum pof-

l

;

fidéntium libertatem füarn. & immunitatem.

s

n

lra Angelus V. Pedagium. n. 6. Gabriel.

Wx

Cajetanus, Silvefter & plures alii , quos re-

um

fert Leffius l. 2. c.

23. dub. 8. n. 63. & cunm

hn

eod. Leffro IN. Zfut... Nec facra jura nec civi-

j

lia damnant vectigalia nova, modo a (üpremo

d

mapiftratu juftis de caufis dictata faerint: imo

d

Eee 2

aperte

$04

Dz JvsriT14.

u m

aperte probantur c. fuper quibusd. de V. S, ubi

Innocentius IIT. declarat, illa ve&tigalia effe zi

l

interditla, que tion appavent ,. Imperatorum vel : s

Regum , vel. Lateran. Coucilii largitione conceffay. :

rejt tl

diionen

vel ex autiqua con[uetudine a tempove , cuyus uom «

extat anemoria , iutroducta. & 1. INon folent. C,.. ho

Veigalia. nova inflirui wom po[é. Mlinc Bo- jm DI

nifacius d. c. Quamquam , aity vegulaviter. effe. s nidert

damnata nova vectigalia: tunc enim temporis | J

pleraque per Italiam absque legitima auétori-: ; lii

tate etiam clericis injungebantur.

d t

lüfl. 2. cum Cajetano: zo£ conditiones ve«. ii

quivuutur ad uflitiam veltigalis, ut difficile for-. iqink

ze fit , jufla irvenire... Ergo nifi moraliter cers. ffut

.tum fit effe jufta, populus non tenetur. 3« w

N. Cous. Ut fübditi teneantur ad folvendum qyüh:

vedtigal, füfficit, non haberi probabiles ra-

Verüm

tiones, ob quas prudénter judicare poflint; ef-. sl

fe injuftum: nam in ejusmodi dubio negativo. t

tenetur fübditus judicio füperioris fe confor-. min

mare, Quodfíi dubium etiam pofitivum foret

Y. 5«

ob rationes in partem utramque probabiles;. isadiy

parendum tamen principis erit imperio. Al'-'.»xäum,eumg;

neque princeps, quo vectigal imponat; ne- ímíz

ceffario debet effe certus fpeculative de ejus. uj

juftitia, fed füfficit, obverfari rationes probae . ituy,

'"biliores. Ex differratione hucusque habita

-

Collige 1. Teíte Leffio, Doctores come uj

muniter cuníS. Antonino 2. p. tit. 1. C. 13« Ilj

6. $. & pluribus aliis, quos refert & fequitur tefhiii

id. Leffius, tradunt, non teneri fübditum in - wf i.

eonícientia ad vectigal, quando rationes pro- - mj

a 1e

r

Dz Jusrim14.

Bof

hl

l

babiles füadent, effe iniquum ;. modo abfit

ud

fcandalum aut perturbatio reip, Poffunt enim

nj

fubditi ex judicio illo probabili apere, & fta-

wj

tuere, in tali dubio meliorem effe poffidentium

n

conditionem.

Ipfa B. Antonini verba, l. c,

"m

1

lii

hic fübne&timus: Voz folveutes telonia 9 peda-

gia cum imjufla funt, quia [c. tton funt. inflituta

r

eum aucteritate pritcipts, vel ex imjufla cau[a,

T

quod tamen cvedi non delet , ifi probabilitev [cia-

1

tht

tur , vel eriamfi jufta de cauja, t9 ab bis, quà

potevunt, famem non [evoatur proptev. quod fuit

Fl [l

anflitutum, 101 peccant , uec téentur. veflituere,

m

IU

fetundum Raymundum:z : quia- ceffamte cau[o coffat

i

"

effeétus eg obligatio i daute. — De exigentibus

]

nova vectigalia multo aufterius pronuntiave-

RUT

1

rat paulo anre $. 7.

h

Verum. fecun

dum npfh;am fententiam,

t

que eft ipfiffima B. Thomze, aliter ifta accipi

vf

ni

non oportet, quam modo ad inftantiam fe-

ceundam reípondimus.

j

N

I[. Secundum hanc do&rinam B. Anto-

X

ninus aliique veteres & infignes Theologi deci-

. Al

unt; eumqui resdefert, emit, aut vendit ad fo-

latium fuzeextreme vel mapne neceflitaris, non

1

debere in conícientia vectigal: eoquod refpe-

Ü

&u talis perfonze cenfeatur immodicum ac de-

bita forma jufticarens. Hac:amen in parte fer-

W

vandam confüetudinem efTe monetLeíTius n.62.

en

III. Poftquam Martinus Navarrus fufe pro-.

NU

bare ftuduit, paucas legum civilium obligare ad

i

mortale, dummodo cum ipfarum aliqua non

u

con.curratxdivina, naturalis vel fupernaturalis.

aut

ee g

$06

Dzs JvosriT).

ii

aut cahonica: & quod intentio legislatoris ec-

p

clefiaftici non fit obligare ad mortale, fi tacite

4idis ![

conftat deeo; propterea quod utitur verbis con-

!

f5

filii, vel quia imponit paenam temporalem, quee

äjudicen

non preefupponat neceffario culpam mortalem,

jpanim

aut quia ita vetus confüetudo declaravit, aut

E

alia lex vel declaratio ad id poteftatem haben-

tje ter

tis, n, 54. ita concludit: 4oneo autemte Chri-

j & obl

fliane le&ov , me mon eo animo dicere, quod de-

gimiore

fiderem , se ommes [anthe leges fan&e cuflodi-

qt

antur , quamrvis ab[olute bumane [int: . [ed quia

ia

contvavium dicere eft uobis oneva fupevflua impo-

im

pneve: ef moceve plurimum anime , tg parum

tam d)

veipub. prodeff : boni enim viri vitaude folum-

pungendæ

nodo culpe venialis caufam, imo 9 virtutis fülo

amove . ].

es ob[ervant ; mali vero parum cuvant

o qa

15j

pænzzm

j

[piritualem ,. qu

v uon cedit cavuem,

fum ex

sec bonorem aufert , tiec vem familiavem.

quittus

ARTICULUS III.

am a

JDe judiciis &2 officio. judicis genevatim.

tU r

74 1, Jjudicium Logicis eft idem ac enun-

fs um

No

yaicum

tiatio feu oratio, quz vera eft vel falía;

quo modo differt a fimplici perceptione obje:

tiecom

[/7

€torum , qua neque veritatis eft capax nec

falfitatis.

In prefenti argumento judicium

; did

eít lepitima controverfi& apud judicem tra- ic

étatio & dijudicatio. — Arg. c. Porus. de F. $. u

Etiam forenfe hoc judicium proxime elicitut ind,

aratione: folius enim inrelle&tus eft judicare; nf

quiut jufte decernat, avirtute prudentice debet : tj

dirigi. Quoniamantem judicium fignificat de- & ij

$

termite-

&

Dz Ivsf:ru.

$07

q

terminationem ejus quod juftum eít, pro-

(

prie pertinet ad juítitiam, tamquam actus

judicis , in quantum eft judex, h. e. jus di-

cens.

Hinc 5. Ethic. c. 4. dicuntur homines

la Q

li

H

ad judicem confugere ficut ad quamdam jufti-

tiam animatam.

i u

i

fl

Ex his apparet, judicium actum effe ju-

nl

j

ftitie tamquam caufz imperantis, disponen-

[j

[

J

tis & obligantis.

ficut enim caritas alieeve

1

[

f

fublimiores virtutes imperant actus alios bo-

li

(ilj

nos: ita & juftitia judicium rectum. * Difpo-

t

i.

nit item & inclinat judicem ad jufte judican-

dum. Jenigue eumdem ad ferendam fenten-

j Im

^W

tiam oblioat, ficut obligat debitorem ad ex-

Ti

l

]

pungenda debita, idque duplici ex capite :

ij

? p

primo quia judex ideo accipit ftipendium, ut

lites dijudicet, quo modo tenetur ad hoc of-

-

driy,

ficium ex juftitia particulari f. commutativa :

quarenus vero idem judicium fertur a judice

cum auctoritate publica ad communereip. bo-

it

num procurandum, proficifcitur a ftudio ju-

a

ftitiae univerfalis feu legalis: Ex quo patet,

n

judicium intuitu diverfo actum effe tam jufti-

T2

ti commutative, quam legalis.

j t

JVota II Judicium alid eft Ecclefiafli-

joum

cum , aliud feeulave. — Ecchefiaflicum. coram ju-

m

dice ecclefiaftico contra perfonam ecclefiafti-

in

cam , aut de cauía ecclefiaftica agitatur: Secu-

um

lave eít, quod coram judice laico contra per-

fonam fecularem, de caufà feculari exercetur.

-

d

c. decevtiimus. b. £. c. Cau[imn matíimogü. de

Ü

effic. ldeleg. c. fin..de. Fovo

compet.

u)

ee 4.

Aliud

$08

Dz jJusTiTi4.

y hu)

Aliud item judicium eft ordigarium, ali.

ud exrraordinavium. — Qrdinavium eft, in quo

WT

Á i

exquifito & folenni juris ordine fervato. pro-

ceditur; ut pura libellum porrigendo, litem

ï:')Ej )

conteftando, & alia a jure praícripta facien-

giitó w

do.

Extvaovdinavium íeu — fuminavium - eft,

; drenum

i

quando non in figura judicii, fed ex judicis

officio; per modum inquifitionis, vel denun.

: feonVe

tiationis, vel alias de plano, ex equitate pros

igmonpa

ceditur, c. fuper bis. c. qualitev. de Accufationib.

n Unt

lenique judicium aliud eft czvZe, cujus

« j

st t

finis privatum commodum refpicit: aliud

criminale: quod refpicit publicum intereffe, &

Nit

vindictam publicam. JDD. ig vubr. de Shudicüs.

o p

. Vota: Hi. Conflituunt judicium udex,

foiptum,

vIonr,.

aGor, veus. d. c. Fovus. $.. Iu omni. de F. $.

Aliz , que accedunt perfonee ,. ad tres iílas

DT

vs lt

pertinent , ut Procurator , ;4dvocatus, Tuflis

&c. pro litigantibus; pro judice autem icz»

a5 m

v Conflariü, Affeffores , INotari,. " dmanu-

i, utf

eufes v dpparitoves €gc.

In criminalibus vices

t

actoris f. accufatoris (zzklegers) fzepe fupplet

fs ll

&t e n

ipfe magiftratus per viam inquifitionis proce-

cedens vel notoreitate facti, vel faltem fama

Te7) D

delidi, propter quam inquirirur in delin-

Lt

quentem: in judicio civili autem femper ne«

hod

FT

cefíaria eft perfona vera actoris (lggers )5

nec fufficit fida ; ficut neceffarius eft reus

W ag

(dev. beklagie), & Judex.

dum yi

A&or patfim fequi de

bet forum rel. c. f.

Áim i

hr

£? 8.de Fora comp. Àc viciflim reus in foro

(2/22

DN

codem actorem poteft recpnvcxiire (get

lag

Dxz JustiT!4.

$09

1.

klag ?huen).:.que quidem reconventio. c, 1.

I,ïq

u

££ 2. de murtuis petit. .. definitur, a&fzo. contra

"0s

J

actorem inflituta a veo comvento fub eodem judi-

lg

€€, €9 duvante adbuc udicio . comventionis :

j

X

D

szequita$ enim di&tat , ut quod quisque juris

in alterum ftatuit, eodem ipíe utatur, AZubr.

T Rs

ii

€7 ]. 1. ff. Quod quisq. uris &£c. & ut patiatur,

lg,

Íe reconveniri coram eodem judice, licet

[

lm

alias non proprio, ad quem traxit adverfari.

a

77

um. Undefiactor renuat refpondere coram

| cy/gs

eodem judice in cauía reconventionis , nec

ii

reus tenebitur refpondere in cohventione.

uN

ANota 1V. Judex eft perfona, quz juris-

Mk:lll.

dictioni preeft, ac populo, juxta legis

ra-

n

fcriptum, locique confuetudinem, jus

à

icit.

h

c. Porus. $.

udex. de P. $. Unde apparet

i

potiffuium .. judicis officium , nimirum fi

D

partes litigantes componi nequeant , ratio-

| þ :Wt

nes & momenta utriusque diligenter expen-

j

dere, ut fecundum jura & flatuta ferat fen-

j

tentiam & exíequatur: nec ulla odii aut amo-

lt

ris paífione, nec precibus aut. muneribus fle-

Fpmlf'

&i fe finat, fed citra perfonarum acceptio-

t

n

nem, pro meritis caufze pronuntiet. lta SS.

Mif

Litere, juracivilia &ecclefiaftica commendant.

1

Quodíi judex ex motione propria , aut

ad inftantiam quidem partis, actionem tamen

gdïïw

$:

non habentis, vel non proponentis, fed offi-

cium judicis folummodo limplorantis , cau-

ni

fàm fuícipiat, v.

inquirendo in crimina &

!u

criminofos, dan

dó

tutores vel curatores, íe-

j

queftrando bona de quibus litigatur, in inte-

L

, Eee ;

grum

|

$10

Dz JusT1T14.

:

rum reftituendo minorennem aut lefüm in-

ts

;

ra dimidium, dicitur procedere ex officio zo-

E:jm[ IUOTH

bili: at quando ad inftantiar partis actionem

,:nfülïï fin

;ïcndä e

proprie di&tam proponentis, facit ea que jus

pracribit, puta, fi poft intentatam actionem

(ugt

yliptntr

cirat, partes , concedit dilationes ,. vel. aliud

quid precipit, prohibet, aut permittit par.

vfefione )

tibus, fi fert fententiam interlocutoriam aut

definitivam, &c.. procedit ex officio mercenario.

g, GU

- Dico. Judex inferior tenetur ordinarie

lo

decidere fecundum leges fcriptas, quse con-

fge put

tinent jus pofitivum.

Ita S. Thom. q. 6o.

sst

a. . & ceteri DD.. PPr. Et(i princeps fupre-

ax X M

mus poflit aliquando veniam legis pofitive

dlert pus

facere, ejus riporem aut poenas relaxare aut

em(am d

mitigare , ubi e repub. fore vifum fuerit; in-

ii m

ferior ramen judex a jure & voluntate fupe-

ire a.

rioris, fine hujus tacita aut aperta,

ongnt

Kcoqce(lïo-

lte

ne hoc non poteft.

Dixi L. que contiuent jus pofitivum: nam

(f

fi leges continent jus naturale, ab hoc rece-

um

l

dere, citra peccatum , nemini fas eft.

IH

[

Dixi 7/. Ordinarie: licet enim judici in-

Tbus, n

feriori contra verborum corticem pronuntiare

tnin, [rt

quoad certos cafus, in quibus conftat, fuiffe

Àn, at ní

aliam legislatoris mentem , que anima le-

m

gum nuncupatur, éieéxeiay , feu juris fummi

"ub

moderationem adhibere; quin opus fit adire

ünranid

fuperiorem ,

aut legislatorem . confülere.

Drobtins

L. nulla juris vatio. ff. de LL. c$ l. :Non dubium,

hst

C. Eod. Fadem epiikia uti poterit, imo de-

ts qu

aliam

?

: b.?bit ; quando probabilius apparet ;

legis-

Ds JusriTiA.

$1t

* legislatoris mentem fuiffe, ac negotium non

4l

&

patitur moram , ut füperior adiri poffit aut

confuli: femper enim mens legislatoris prae-

hu

ferenda eft verbis legum. — Ex nuper dictis

pt6«]

Colliges: I. Si utrinque fit equale dubium

Wa

ac fuperior confüli nequeat, ftandum eft ver-

li.

bis legis. Nam in tali cafü lex eft veluti in,

Ff

poffeffione füz au&toritatis: ergo hac illam

[

dur

judex, ceu cuftoslegum, privare non poteft.

Multo minus pcterit pro libitu caufam adju-

00

]

J

dicare parti uni, neglecta altera, quod con-

|

tendebat propofitio 2da ex damnatis ab In-

j

N

n

j

h

1

:

j

Ts

noc. XI. 4Modo ceteva fuerint pavia : fi enim

altera pars effet in poffeffione ; vel haberet

AE

caufam de jure favorabilem , uti fünt caufae

"m

dotis, matrimonii; aut quando agitur de va-

12

lore actus, pro quo jure ftat prefumtio ,

li.

pronuntiandum foret pro poffidente, vel ha-

bente caufam favorabilem..c. 65. de R. 9. i

d

jos

6. c. fin. de Seut. €g ve judicata. l, xo. ff. de Jn-

offic. teflam.

;

II. Hec accipi oportere de caufis civi-

jil

libus, non vero de criminalibus- in his

j/'d

enim , fi reus habeat caufam eque probabi-

if

lem, aut minus etiam probabilem,

l

favendum, quam accufatori. c. 11.

aT

ff

in 6.€9 L. fin. C. de Probat. ubi ad poenam or-

ü

IN

dinariam falrem reo infligendam requiruntur

li

probationes luce meridiana clariores: cum

s

fatius fit , impunitum relinqui facinus inno-

f

centis quam innocentiam damnare. /. 5. ff. de

Ü

Peuis.

ld

)

IIT. Ne

$12

Dz fusrrT1A.

j

III. Ne princeps quidem , certus etiam

de crimine, poteft ordinarie damnare non ci«

pdapfïV?"

tatum & inauditum.

alioqui reo arma offer-

,peauni

iglt a

ret, quibus fe jure poteft defendere, vel ne-

siarion

gando crimen , vel excufando eo modo quo

qincatt

poterit.

Dixi, ovdizavie: nam duobus in

j prit

cafibus poterit: nimirum, fi crimen fit pu.

gin a.

blicum: ita latrones aut przedones in eriming

jl

deprehenfi fine formulis hifce juris e veftipio

ss i

füfpenduntur. Notorium enim feu publicum

facinus eftloco accufatoris & teftium; necrelin«

At at

quit reo ullum jus defendendi fe in judicio.

quto

Alter cafus eft, imminens pernicies aut gra«

ie cus

retelsn

ve periculum Reipub. aut privatis, quee ante-

verti aliter aut averti non poffent: tunc enim

vertis r

reum occulte liceret interfici fine citatione &

sad judi

st lr

probationibus; modo crimen fit omnino evi-

oj

dens, aut principi & aliis tribus teftibus no-

tum, ita ut poífit juridice probari. ut cum

quiceen

ov

perfona potens confpirat in feditionem, aut

5, inete

reip. interitum machinatur : Conftat enim ,

Tari feQux

xeum ita convictum non habere in judicio ju»

ftam fui defenfionem. Navarrus c., 25. n. 10.

n

]

& alii.

od a

ARTICULUS IV.

j Bo

A d

m C

Í

dn judex damuave poffit probatum [ontem, quem

2

certo fcit. e[J& sumocentem?

if

ij

d m

tz. In caufis criminalibus agitur de vin-

No

di&ta publica, ut fünt poena capitis aut

Jl

mutilationis &c. que caufe eviminales tmajo-

f'ccündumä

]

yes nuncupantur, nam pona exilii, afflictiva

um

pri

|

eorporis &c. caufis erimigalibus minoribus ac- -

UT

cen-

Ds JusriT14.

813

]

hu

cenfentur: in caufis civilibus fpecantur com-

E

modaprivatorum, quo etiam reducuntur pa-

Mif

na pecuniaria, privatio beneficii vel officii.

U

Poteft autem. contingere , ut quis legitimis

1

u

probationibus. in cauía criminali aut. civili

M

convincatur criminis aut debitorum ; quem

lflï,ü.

judex privata notitia fciat effe innocentem.

(ity

quo in cafu dubium non eft, teneri judicem,

ii

"

ubi de rei capite apitur, aur murilatione, vi-

asomnesinire, queis innocentem liberert: vi-

»licgm

?//Hc

delicet accufatorem repellere, deterrere teftes,

j

fignificando, fibi de rei veritate certo aliun-

Is

de conftare: exactius per intervalla examina-

H

re teftes;an vacillent: differrefententiam, quo

&t

veritas magis detegatur, vel negotium defer-

nl

read judicem fu

j

P

u

eriorem; ibiqqe pro ipno—

cente teftem agere.

j

uodfi hac & alia id genuä media nihil

q

proficerent , putant S. 'Thomas q. 67. a. 2.

r

Covarruvias, Navarrus nuper cit. & alii mul-

m

ti, ingente parteadver(à z poffe reum condem-

p

nari fecundum allegata & probata.

n

Oppofitam re

4

a fententiam tenent etiam

quoad caufas civiles Nicolaus Liranus in c.

23. Exod. Angelus, Panormitanus, & qui-

n

dam Canonifte, « Ceteri, cum Soto l. 3. de

Juttit. q. 4. a. $. viam mediam inierunt, pro-

z

N

ut mox videbimus,

)

WL

Dico £. In caufis civilibus licet. judici

L

fecundum allegata & probata damnare reum,

il

uem privata fcientia novit efle irninocentem.

;

u*

"

)r. Respublica habet auctoritatem difponen-

[5

)

$14

Dzs JvsriTI24. |

ua

di de fortunis civium prourt juftis ex caufis

li

re communi vifüm fuerit, ut conítat ex toto

p

f

ean

jitulo de Ufurpationibus & ufucapionibus : atqui

auun

hic füppetit ei caufa jüfta, ne fcilicet forma

(u.

judiciorum publicorum cum offenfione populi

g m

pervertatur; ergo poteft ftatuere, ut judex in

st j

tali cafü formam judiciorum przfcriptam ob.

jagis

(ervet, etiamfi innocensfortunis füis privetur.

-Goufirm. Nemo. civium conqueri jufte

gequi for»

li

poteít five de republica, que jure.fuo

joks t

utitur; five dé judice , qui ante omnia fuit

|

|

j

m

expertus incaffum, ut oppreffo fuübveniret:

[

neque par eft, ut judex officium potius po-

li, t

',

(innao

nat, quam ferat fententiam.

'

Dico 1I. Nüllo modo pote

ft judex mor-

I

p af

deadr

te damnareprobatum fontem,quem fcit ipfe in-

fontem. P)r. /. Cedesinnocentis ram jurena-

Mano i

m. d

turali prohibetur, quam lege divina Exod. 25.

linfi

v..7. düfontem , g. juftum mom. occides. Ergo

1 hi

judex, etiam fupremus, in repub. nullam ha-

(dem vl

bet auctoritatem occidendi, quem, certo no-

vit effe innocentem: nulla enim respublica

ibl de clw

U

(j

/

jidquam contra jus naturale aut divinum

)

ftnetir f

1

atuere poteft.

Phr. HI.Fin

is potiffimusac fere unicüs ob

m a//cgz

quem ratio naturalis dictar, judicem pronunti-

t0db at

TSEN

are oportere pro notitia acquifita fecundum

NO0 d

allegata & probata, eft, ne a verirate & jufti-

tiain judicando facile aberret: ergo quando

s (

evidenter novit, fe injuftum & falfum Judici-

düm

um laturum, fi pronuntiet fecundum notiti-

mma few

EU

am ex allepatis & probatis acquifitam, non

licef

T ul

Dr ]Jusriti4

8171

f

licet ei hanc notitiam fequi , cum Íciat , íe

"OO

contra finem ipfius legis agere, quze przci-

Ti

pit; fecundum notitiam ex alle

gatis & proba-

jj

tis hauftam decidere.

Conf. Lex que per calumniam oppret-

A

fum damnari/ preciperet , . etiamfi ejus. in-

Dd

nocentia judici certo conflaret, effer injuíta

& equas. aures offenderet; ergo illud ipfum

11

J

u

exequi foret injuftum.

fe J

Ob;. I. Deusipfe pracipit decidi caufas ca-

l

il

Il

pitales fecundum teflimonia plurium, Deut.

il

H

17. V. 6. Jn Ore duorum aut. tvium teflium peri-

aW

bit, qui intevficietuv.

Ergo. & AN. Cous. .. Lex

divina folum vült non füfficere unum teftem

k

in caufa obfcura, fed plurium teftimonio opus

ia

'

eíTe ad'reum damnandum: mox enim additur,

jiiïffiä-

AVeno occidatur ,. uno coutva [e dicente teflmoni-

]ij

um. . 1d quod c. 19. v. 15. repetitur: 77 fla-

bit teflis unus contra aliquem:. fed in ore duorum

ln

"

auf trium teflium flabit omue verbum. Quee ea-

1

dem verba recitat Servator Mat. 18. v. 16.

y

übi de corre&tione fraterna.

j |

Ob;.. 17. Judex eft perfona publica; ergo

tenetur fequi fcientiam publicam ;juris fecun-

T

dum allepata & probata. B. Vera hec effe,

if

modo non conílet de errore aut calumnia.

um

Judex eft perfona publica ratione officii, non

'Vero eatenus, ut fequatur errores fibi perfpe-

ld

étos.

Quid ? quod teneatur procedere fe-

g

cundum fuam, non aliorum, etiám plurimo-

nf

rum; ífententiam , licet non conftet,' eos

decipi, aut. decipere J. 1. C. $. 6. de Fter.

*

juv. enucleat.

Unde

*

$16

Dz fusriTiA.

N

Unde conílat fenfus verborum S. Am.

brofii ferm. 2o. in Pf. 118. Jorus judex mibil

j o

g j*

ex avbitvio [uo facii, fed juxta leges $9 . jus

va promumtiat. Nuspiam vero n jure preci-

, «t

irur, interfici poffe reum ad teftimonia plu.

,girime J

rium falía aut fuüfpecta. Imo contrarium ]e.

gjex fcu

imus Exod. 23. /Von fufcipies vocem mendaciis

uec dà judicio plu

vimorum acquie[ces fententiay

jnoveit

aabfoli

utavero devies. — Jnfoutem g 5u[|wm uon occi-

des.. A quo jure divino nequaquam difcedunt

atferrel

humana: nam c. À. de fent. &2 ve judie. in 6.

d CI)US

jubet Pontifex judices ecclefiafticos procedere

«lurmais.

fecundum confcientiam & juftitiam : cum etere

fdxi; S

gi 1vibunal 1udicis illum veum uon babeat , quem

Ài

tuia L 1

snjufle udex condemnat. Ac generatim monet;

ut in concipiendis [ententis , €y' fevendis,pra ocus

binlr

lis babeant folum Deum.

u

us vero civile, quo maxime nituntur

um

&nm,

adverfarii, dum jubet, judicem procedere

in judicio fecundum allegata & probata , eo

tEf0rom

dumtaxat intendit,; ut judici im re dubia

t fimih

certius innotefcat veritas , ac minus fallatu£

ips d

circa caufze merira. Nam /. 6. ff. de officio pre-

qumdi

fid. decernitur: Prefes provincig id [equatur ,

ferum f

vbl

quod comvenit eum ex fide eorum. qu. probabuie

zur [equi. non poffünt autem ei probari; h. &

in N

fidem facere teftimonia aliaque argumenta ,

Wm t

qusz ipfe certo novit effe falfa,

Quaproptet

tf

etiam /] 2. 3. ff.&g' INovell. 9o. de Zeflib. hore

etn

15

tantur judicem , diligenter excutiat

i adh

oj

teftium , teftem füfpectum repellat, vel mie

nus fidei tribuat,

Ndice; Q

hif. L

Ds jusTiT15.

817

Mma

Infl. 1. Siquis legitime probetur effe in-

!tij

fons, fecundum hzc allegata & probata debet

H

eum judex abíolvere , etíi privata notitia

D

fÍciat , eum patraffe homicidium: ergo fiquis

:

legitime probetur homicida efíe, debet eum

fh.e.»

judex fecundum hiec allegata & probata con-

demnare, licet infontem effe, privata fcien-

tia noverit.

E. M. Cons. Siin dato cafü no-

ZT

cens abíolveretur, nemini fieretinjuria: at cer-

sini

ta inferretur injuria infonti, quem judex con-

hi

fcius ejus innocentig interficeret oppreffum

d

calumniis. Praílat enim decem nocentes ab-

t

folvi, quam unumdamnari innocentem.

)

Alit negant. antecedens, qui cum Covare

fl

ruvia l. z. var. refolut. c. 1. n. 7. cum Barto-

hu

lo in /. 1. C. Ut que defunt advoc. pavt. judex

'itppleat , arbitrantur , poffe (upremum prin-

jntit

cipem ex privata ícientia, etiam contra fidem

vt

actorum , fententiam proferre tam condem-

"u

natoriam, quam abíolutoriam: eo quod in his

[

ac fimilibus que fünt juris pofitivi poffit prin-

B

ceps difpenfare: atque ipíius auctoritati plus

if*

quam duobus auttribus teftibus fit tribuendum.

fl

erum merito opinio ifta tamquam minus

T

probabilis repudiatur a Cajerano 7 Homici-

n

diun.

Navarro c. 25. n. 9. Soto & aliis T T.

WT

ddem enim bomo nom potefl iusul. eff judex, ao

g

cufator, g teflis, inquit S. 'Thomas q. 67. a

1

3. ad 3. Nam quod folus judex vidit, ceníe-

W

tur adhuc occultum injudiciis humanis; ergo

À

reus ob iftud non pcteít publice condemnari a

Judice; qui ficut perfonam füftinet publicam ,

1

ita

$18

Dz ]osriT14.

W Pïæ(c

ita non pote

ft decidere nifi ex fcientia publi-

ca, citra gavem injuriam r

eo illatam , cui

:a[arc [)Ul

Däïldef; (

tolleretur jufta defenfio fui: poteít enim fe

defendere, dum crimen non eft probatum,

qtte5, 10

Praeterea

TF.

& maxime fi probari nequeat.

paret poteítatem judicandi in oc-

gt d m

judex ufur

j endit

culis, qua foli Deo eft propria. c. Eruje-

d. 32. c. Con[uluifi. 2. 4. y. & c. Tua

a

fcant :

Ubi fermo eft de occulto ;

420$. de [imonia.

( diftin

etfi in opus

a di

quod teflibus nequit probari ,

xtofi d

externum prodiit.

'Tandem tal

is judex fine auctoritate tale

f fs h

; h

fibi fumeret officium: nuspiam enim gentium

ubi non eft tyrannicum regimen, respublica

sbileac

pem tT

tantam licentiam contulit in principem, hoc

enim effet indulgere ei facultatem , exercendi

qum ol

m oc

tyrannidem , & omnia pro libidine admini-

ftrandi. Imo ne poteft quidem respublica po-

Auum, «

At (

teftatem tribuere, reos pro füo judico privato

abfolvendi aut condemnandi , contra quam

ümere v

Leffio & Becano videbatur. KHwc enim for-

ma, ut ad unius teftimonium nemo damne-

lil

VU

adi f

tur ,

non eft folum juris pofitivi humani fed

divini, imo & naturalis, ut ex fupra

dictis li-

hdj

"FTA

quet.

uod autem Principis auctoritas plus

quam p

lürium teftifnonia valearin caufis tefta-

L

non continuo

Qtcito (e

mentorum, aliisque civilibus;

idem erit in cauía fanguinis, nifi forte ad reum

'lfm 21]: ii

1) 0C Qne

abfolvendum fuam interponeret fidem.

Jufl. ». Judex condemnans ; quern cere

f

"mefeí

to novit infontem effe, hujus cadem indire-

&e tantum intendit: directe enim vul

t obfer-

At DI

vàa-

Dz JusriTiA

819

1j

ll

vare preefcripram juris viam, & bonum pro.

* (

a

[

curare publicum. Perinde ac is qui urbem

obfidet, dejiciendo rurrim, in qua fünt inno-

1

centes , folum indirecte horum cedem vult.

R. JV. -4st. Eodem modo tendit condetn-

M

Erl,.

nans ad mortem noti fibi innocentis, quo mo-

do tendit condemnans eum , quem fcitfon-

T

tem effe; nec aliud objectum a cede utrius-

Vi

que diftin&tum affignari poteft, quod imme-

s

diate ac dirccte velir fententia judicis condem-

natoria ad mortem , quam occifio.

Aliter

T3

vero fe habet oppugnaror urbis, dejiciendo

,

turrim; habet enim objectum aliud ac fepa-

qua

l

li

rabile a czede innocentum, nimirum dejectio-

2

nem turris , quz urbis oppuguationi obeft ,

ial

quam obíeffor urbis juftre inrendir.

Cate-

(

rum hoc modo adveríarii facile excufaverint

"

Pilatum, dicendo, quod Chriftum indirecte

4

:

tantum occiderit ; directe vero ftuduerit re-

dimere vexam, & fedare rumultum populi.

!

Jufl. 3. Jura ipfa precipiunt, cauías de-

cidi fecundum probationes, & actitata. 7. 6.

f.

$. 1. de offic. prefid. — Clementina fa. $. fent.

[

n

tam. de F. S. & c. ag. $.. Quia vero. de Offi-

li

cio deleg. preccipirur judici, cui demandatur

VA

executio fentenri, ur hanc exequatur , Jice£

h

[ciat eff inyuflam , nifi impetret liberationem

ab hoc onere. Ergo judex tenetur juxta al«

legata & probara ferre fententiam, etfi inju-

;me'

J

ftam efle (ciat, fialio modo non

offit chlii—

nare prolationem fententig.

li

N

[ COHJ. Il-

j (g'

"

Ía

820

Ds 'JUST!TIA.

la jura procedunt ex fuppofito, quod aliunde

non conftet judici veritas, & ex prefüumrio-

g

g t

ne, quod probationes & allegationes fint aptee

facere fidem judici.

Ideo enim jura exigunt

; qu ol

d t

probationes & tefles , ut veritas detegarur ,

nequeinjuriafiar innocenti. Igitur fi aliunde

yququtt

qiioim,

conítet veritas, fruítra afferuntur probatio-

!

]oitü

nes in contrarium ; aut fi judex certo noverit,

gtl

falli teftes aut fallere; nullam eis fidem habe-

re poteft: prefümtio enim cedit veritati /.

g pn

de Probationib.

29. ff-

du

9/7

d. c. Paflovalis. de Officio €9' poteft. qu«

(h

fs min

dicum deleg. loquitur Pontifex tanturn de cau-

fis ecclefiafticis; non vero de capitali fuppli-

fnanr n

fcre p

cio reorum, in quo utique non liceret ei eXe-

qui fententiam notorie injuftam , aut /7 ferten-

u jud

tia intolerabilem evrorem. contineat : alias excue

peicu

faventuy. cavnifices , qui martyres occiderumt.— fi

mlf

r d

vero nuon coutineat mamifeflam injuflitiam, um

jeccat praceptum exequendo. — S. 'Yhom. q. 64

5 ce

fm, V

a 6. ad 3. ldem confirmatur c. 13. de Aeffir,

Spoliat. ex c. 44. de Sent. excom. que& aperte ne-

fet mie

teftmpn

gant, licere exequi fententiam, quam quis

certo fcit repugnare juri naturali aut divino.

tf

tu,

lufl. 4. Judex cognofcit ac. decidit ut

perfona publica: ergo non poteft decernere

fecundum ícientiam privaram , fed tenetur

fequi fcientiam publicam g. Df 1.

avt,

&

jene

conféq. non poteft fecundum privatam

tiam abfolvere reum aut condemnare C. non

Na!a j

fi)

poteft uti fcientia privata, quo minus abfti-

vatim

od

neat a condexgnatione rei, quem pri

certo

PA

4

Dz jJusriITIA.

$21

u

certo novit effe infontem N. Ad alteram par-

.

tem confequentis jam diximus, probationes

que adverfus innocentem adducuntur, judi-

ci, qui conícius eft innocentiz accufati, de-

teftandas effe tamquam calumnias & errores,

nequaquam autem videri ei poffe fcientiam

publicam.

I

Igitur generales ille. fententiee cum bac

qbeäe-

exceptione femper fünt intelligende, re :d

i |

uod pro juftiia fervanda fuit introductum,

d

etorqueatur ad injuriam.

k

Obj. I1I. Hac ratione judices facile pof-

fent muneribus acceptis induci, ut maleficos

finant impunes abícedere , perhibendo , fe

n

i

fcire privatim, infontes eos eífe. g. JV. feq.

Raro judex volet fe f& tantis incommodis &

n

D

h

periculis exponere, quanta ipfum manerent;

l

fi malefactorem ac vere fontem niteretur con-

) []

tra depofitionem teftium liberare, mentien-

""

do, certo fibi perfpectam ejus effe innocen-

UM

tiam. Viciffim adverfariorum doctrina prae-

j

j

bet malevolis anfam, de compofito confictis

(

teftimoniis aliisque mendacibus argumenctis

|

Jj

confpirandi in ejus necem, quem perditum

u

cupiunt,

t

ARTICULUS YV.

n

De. Officio vei.

W

r

]

IP

ia L Ex fupra di&tis conftat , duobus

v

modis judicem adverfus criminofos

procedere folere , vel ex officio, ad inítan-

)

Eff3

tiam

$54

]JvsTiTIA.

E

j r

jam pattis.

x officio procedit-via znquifitio-

qsms ]

si;, quando precedente aliqua, - infamia vel

dementiatione capit informationes & orditur

j HOBCOE

o PEC

inquifitionem contra auctorem criminis, ut

4 [ptermo

ita ad plenam Probationem & notitiam per-

ial

veniat, .4d inflantiam partis autem procedit

f jdie n

via accufatiori , quando actor porrigit accufa.

h. 1 4

tionem , quam fe fpondet probaturum, &

Lï«& COHi

judex, hac admiffa, fecundum probationes

j Ui j

cauíam profequitur.

Modus hic proceden-

di rarior eft: Plerumque enim accufator non

qji, «t

qufio

&dmittitur, nifi fuam. vel fuorum injuriam

e

rfequatur, ut in regno Neapolitano: in

g d

g, d

F

rancia prohibita eft omnis accufatio , que

dere: hb

tendit ad vindictam publicam, & folum per-

figrin

mittitur agi de intereffe civili, tefte Julio

Claro l. $. q. 5. n. 6.

Qlidam tertium mo«

fit, d

b t

dum procedendi eruuntex c.. Qualiter 6$. quati-

do, 2. de "ccufationib. per. viam demuntiatio-

d u

Pa

Zis, cum quis crimen detulit, cujus probandi

onus non füfcepit.

Verum denuntiatio eft

Q ciat

m 3

quiddat previum, ut judex ex oflicio pro-

c«dar..

f0

z disg

No

t2 II Ut judex dicatur reum legiti-

me íeu juridice interrogare, debet fervare

100

lrl con

ordinem juris, procedendo velex officio; vel

ad inftantiam partis. oportet ergo, ut pr&e

[rnm tin

'mwïum

cefferit diffamatio rei ob crimen, aut manie

feffa ejus indicis , vel accufatio; aut denun-

praiim

membron

tiatio criminis cum ferniplena probatione;

prout declaratur c c. 17. 62 24. de dccujation.

D

crimie

p ]

Igitur non licet judici interrogare de

nibus

Ed

Dz ]vsriT14.

823

!l

u

j

nibus accutis, aut de aliis, qua&& cum illo;

:

«ujus reus jam convictus eft, vel fuapte na-

At

tura nonconnectuntur vel fecundum füffientia

J

eo non fpectant, 1ta confictus de furto non

j

pl

rite interrogatur.de homicidio.

UR

Dico J. Non tenetur reus fa

teri delictum ,

[uit

fia judice non legitime interropetur legitime.

j

Bavs. 1 .eff communis cum $. 'Thoma q. 69.

;

(iis

a. 2. & colligitur ex c. 17. 19. t 21. de Zdccu-

t

g

fat. ubi judex prohibetur interrogare de oc-

1]

cultis, adeoque & obligare interrogatum ad

confeilionem veritatis.

Ipitur reus non te-

i

netur ad ejus mentem reípondere aut jura-

u

re , fed artificio poteft interrogantem elu-

D

dere: habet enim fe judex ita interropans in-

li

flar privati. In caufis tamen civilibus fi reus

l

Ti

Íciat, debitum fuum nondum expunctum efz

liiv

-

fe, tenetur aliunde, etiam non interrogatus,

J

fateri quod debet, & fatisfacere creditori,

u

Pars JK. Contra potentes adverfarios;

"n

)u

quos citat & fequitur Silvefter, defenditur ta-

men ab aliis pluribus, puta; a Cajetano, Ad-

i

xiano, Soto, de fecreto, memb: 3. q. 2. concl.

[«

2. aliisque apud Leffium l. 2. c, 31. dub. 3.

j

n. ro. ex eo potiffimum, quod iri dubio me-

|

lior fit conditio poffidentis, ideoque reus ad-

h

ftrin

i non poffir, qui in poffeffione eft fuse

Lm-

incolumitatis & fama, contra fe fateri, cum

j

j

graviffimo incommodo & periculo vitze aut

(j

membrorum.

Dico II Reus legitime interrogatus ex

libus

eulpa lcthali fateri in caufis non, capita

4

deli-

2

824

De jusriTi!4.

delictum vel debitum fuüm , aut aliam rem

"t

gravis momenti, de qua interrogatur.

Eft

pgümf[[:

commaunis fententiia cum S. "Thoma q. 69,

yarifco

a, T. cujus vatio bac eff. Secundum SS. literas

gt

h.

& rationem naturalem, quivis tenetur obedi-

re fuperiori legitime precipienti: at judex

gnfent

gumpe

ex ordine juris füb juramento aut cum jura.

mento inrerrogans, precipit legitime reo,

agl

ut fateatur quod res eft; ergo tenetur ei reus

Eonegü[ili

refpondere ad interrogata , & aperire veri-

gj 1605

tatem. Alioqui fruítra foret jus interrogandi

yn; egn

in judice, fi reo non incumberet officium re-

Jl

fpondendi, & fatendi veritatem.

um

Dico 411l caufa capitali tamen aut equi-

23

valente non tenetur reus, etiam juridice inter-

düm con

fit f

rogatus, fateri crimen, quamdiu fpeseft evaden-

di. Itacontra S. 'Thoma mnup. cit.tenent Panor-

exhibere'

mitanus in c. Cum fuper. de Confeffis. Col. penult.

(

Angelus, Silvefter, Fumus, Eman. Sa, & multi

mitr pr

lum db

RR. Phr. L Preceptum hominis dari non po-

teft ad aliquid hurnane infirmitati nimis diffi-

tehie v

ilod nor

cile & arduum , fed accommodatum effe de-

bet conditioni nature humane, ficuti lex

enim m

l

humana principis debet effe poffibilis & fe-

al

tionz (

cundum naturam, ut ait can. z. d. 4. atqui

videtur nimis arduam & inhumanum, homi«

d

nieu f

nem obligari ab alio homine, ad fatendum id

ex quo pendet vita, membra & alia equiva-

tss w

Intertys

lentia: ergo preceptum judicis, quando de

delicto capitali nondum fatis conftat non po-

at wl :

(

teft obligare ad fatendum veritatem, ex cu-

siq

Vede

Jvl

jus confeflione pendet vita &c. Igitur reu

[ail

Dzs ]vsn'ru.i

82j

!

tali cafu, ficut & quando non juridice inter-

j

ropatur, poteft uti amphibologica locutione

& artificio ad celandum veritatem, at

terropationem judicis ita eludere.

que ?n-

Pbr. -I1, juxta communiorem & verio-

rem fententiam , lex humana non poteít obliga-

l

recum periculo mortis, & confequenter neque

h

praceprum humanum , nifialquando magnitu-

ï

f

do negorii illud poftulet: at ex confeffione cri-

J

minis reus incurrit certiffimum mortis pericu-

7

lum; ergo cum hoc fateri non tenetur,

h]

Pbhr. II Nemo poteft cogi ad teftifi-

candum contra fanguine fibi conjunctum. 7. 4,

f

[F. de Tiflib. ergo multo minus ad teftifican-

lu

dum contra fe ipfum: nam fecundum 7. JVz-

müs grave C. eodem. nemo tenetur contra fe

l

exhibere id, per quod fibi nepotium fiat.

Qbj. . cout. 1. coucl. In dubio prefue

li

mitur preceprum eífe juftum ; ergo reus

l

dum dubitat, utrum legitime interrogetur,

l]

celare veriratem non poteft. & adagium

j

illud non tenere in ceufis criminalibus: in his

4

enim magis favendum effe reo , íupra jam

l

oftendimus. Preterea non adítringir dictum

axioma, quando de ipfa poteftate precipien-

'

di dubitatur; tunc ergo judici incumbit ape-

!

rire reo ftatum cau(z, probationes, indicia,

D

tefles, ut videat fervari ordinem juris, feque

I

interrogari poffe, & quz fibi videntur oppo-

)

nat vel excipiat.

X(

Obj. lÍcont. 3. concl, Quisque tenetur

1

obedire füperiori legitimo pracipienti, &

»

j

legi-

$26

Dr J[vsriT!4

legitime roganti refpondere: atqui fuperior

'w emm

j

habet jus eliciendi veritatem ex criminofo,

quem , íervato juris ordine ac delato ju-

T.

re;urando , interrogat; ergo reus tenetur

i hi

dicere, veritatem ; non modo ex reverentia

j

l.

juramenti, fed vel ob folam füperioris prae.

j

cipientis auctoriratetem,

Alioqui inane fo-

j d

j

rer jus interrogandi, ut ad conclufionem a.

T

adnotavimus.

m. Dif. Ma Quisque te.

a

netur füperiori lepitime interroganti re-

gdami

ípondere in caufis civilibus C. in caufis

M

capitis N. Exfi judex boni publici caufa

l

jus habeat interropandi legitime : reus ta.

yim, m

imen zaon tenetur ad ejus mentem res.

hjam

pondere, ob fümmum jus vitee füze tuen-

l

.Enuu*u

nirim

]

mui e

dze, quo ipfi tegere ea licet; que morti

eum reddunt obnoxium.

Íta morte dam.

gb m

pato licet fugere e carcere, uti & fervo

at (l

bello jufto capto , etíi utrique juíle inter-

1 ataty

dicatur füga, & deprehenfi merito puni.

o m

cantur.

loitur preceptum ab judice non

1 eneri

tam injungitur ad oblipandum reum , quam

ziqe j

ad ipfum terrendum vel inducendum ad

^il um

Á

1:805.00

proferendum veritatem.

nirüthr

Jufl. 1. Partes. jubentur ante litem ju-

t m

rare de calumnia, 4 2. C. de Surejurando

iiyo

RUE

propier calumz. ergo reus debet jurare de

veritate dicenda.

B. JV. Cont. juramen-

D

ilb

tum in d. 1. non intelligitur de veritate di«

|

cenda, fed de non agendo caluminofe, feu

g,

quod non committet calumniam in caufa:

L flgmg

actor

j

Dz JosriTI4.

827

Mi

wg,

a&or enim precipitur, jurare , No ealum-

siandi amimo litem fe moviffe , fed exiflimando

wrd

AU

bouam cau[fam babere: reus vero, quod pu-

zan$ [e bona inflantia uti , ad veluandum pev-

d

venerit.

Producitur autem & 4 AMavcellus,

$. r. f de JG. vev. amerar. Verum — hic

!

agitur civiliter 744 exbilendum , unde ifta

Eüï;

& cetere leges in. caufis civilibus nihil ad

J

Il

rem praíentem faciunt, ubi de cauía capi-

1j

'tali differimus.

j

—

Ijft. 3. Qui aliud cogitat ,

uam ore

l

Is

profert , menutur, Zexz &9 Glof. im c.

JNon efi contra. 22. q. 1. fed hoc facit qui

i

If

legitime interrogatus non fatetur crimen

capitale.

erpo. & JDifl. aj Quiid fa.

[

cit; nullo modo exprimendo exterius , quae

)

mente cogitat, & fimul animo fallendi, uti

addit citatus canon,

ille mentitur C, qui

aliquo modo , quem interrogans non adve-

i|

rtit, exterius exprimit quod fentit interius ,

fimulque juítam habet cauíam ita invol.

vendi fuam locutionem , ut interrogans vel

|

audiens.non advertat íenfum ,

quo verba

proferüntur, mentitur N. Ita Cardenas in

crifi propof 27. & 28. ab Innocentio XI.

profcriptorum. 'Secundum eruditos, dif-

i

ferunt amphibologie feu equivocationes

]

proprig tales ; a reftitutionibus & non fen-

1

fibiibus , quas folas damnat Innocentius.

4&quivocatio eft locutio , qu& ex verbis ;

eut fignis aliis & circumfltantiis fenfum du-

[

plicem

828

Dz JusTiT1!A.

plicem habet, alterum verum, falfum al.

"L

e;dici[llf; |

rerum.

Refiridio autem mentalis mere ac

proprie ralis eft locutio, quae. ex verbis

r

a

ipfis aliisque fignis externis & adjunétis ad

unum dumtaxat fenfüm, eumque falfum eft

[b

dererminata , ubi folum in mente alterius

f

aliquid fübauditur & quafi refervatur , per

y rl

!j ij (a

quod externa illa locutio redditur vera, Se-

cundum dicta hactenus

d at

« m

Collz'gz'tuv I n fententia Panormitani,

gg 0

g s

Angeli aliorumque DD. fupra nominatorum

reum capitis non teneri jurare ad mentem

g ia

à

v ia

judicis, fed uti poffe amphibologia feu reftri-

é&ione mentali minus proprie accepta. Nec

f Ch

n

facerdos debet eum cogere ad crimen faten-

dum , quam diu fpes eft evadendi. Sa, V.

1 0bl

a i

AReus. & alii RR. Imo non improbabile qui-

busdam videtur, idem poffe reum in caufis,

ln n

quae propius abfunt a capitalibus, ceu dam-

rA

natio ad triremes , ad carcerem perpetum;

Atntà p

confiícationem bonorum.

Pena tamen ex-

1: wl

communicationis excipitur, eo quod hac fa-

tcudnos, |

cile tollatur.

qis cu

apetdos

3 n

IL. Antonio Gomefio tom. 3. c. 12

aliisque viris doctis valde expedire videtur ;

W

fi füpremus magiftratus tam ecclefiaíticus ;

quam civilis prohiberet, ne in caufis capi-

talibus a reo exigatur jusjurandum de di-

cenda veritate , proprer evidentem occafio-

nem perjurii: íicut c. Clericos de Colabit.

Cie-

Dr T[vusTiT!4.

829

1

clericor. & mulier. ob idem periculum in-

terdicitur, ne clerici, ad abjurandum quas

habent concubinas conmpellantur, fed ju-

bentur cogi cenfuris ecclefiafticis.

III. S1 crimen proximi fit occultum ,

& fperetur fore ut privataadmonitione emen-

M

!

detur ac fatisfaciat, prefertim fi condirio-

2

nis honefle fuerit, non licet eum ante ac«

cufare aut denuntiare juridice, quam pri-

vatim moneatur ut refipiícat.

Quodíi fe-

creta admonitio non fuífecerit, coram uno

" (

i

aut duobus teftibus fraterna correéctio ite-

retur. Si hifce non acquieverit, fiat . publi-

ca denuntiatio ad füperiorem , juxta prae-

W

fcriptum Chrifti, Mar. 18. v. 15. & fqq.

(

Ad iftum tamen ordinem fervandum

lT

nemo oblipatur, quando probabilius judi-

l,

catur, Ííecretam &dmonitionem fore inuti-

J 4

lem aut noxiam :. aut quando crimen cedit

in grave damnum reipublice , ac medela

"

promta opus eít, ne ceteri, eo corripian-

[

tur : ut fl irrepferit in urbem hsreticus

/

occultus, fiquis tractet cum hofte, 'íi prin-

cipis confilia prodat, fi adulteret monetam:

impendens enim periculum comunitati plue

ris faciendum eft, quam infamia aut damnum

reo ex accufatione obventura. V,

4)

'Thom. q. 68. a. 1.

(.^A. M. D. . G.

M

n

«

ERRATA N OTABILIQRA.

d

"

Pag. 4. lin. 12. fcientia lege decentia. 5

15 1

l. 15. contraventioues /ege conventiones. p. 13,

TRou!

l.3. Dico Il. lege £. p. 13. l. 10. füperaream

nlj

lege fuper aream. p. 22. l. 29. unus pendeat

n

Iege unus non pendeat. p. 24. l. 38. verbum

fanaL i

adde habet. p. 26. l. 29. definitio ac divifio

lege definitio. p. 35. l. 20. oppofitionem /ege

appofitionem. p. 36. l. 13. lib. 6. Jege libb. s.

/zg:

P.43. l.ulr. fingulorum /ege fed fingulorum.

i

. g0. 1.22. revocabili /ege irrevocabili, pH

l.8. confetur /egecenfetur. p.76. 1.3. Articu-

lus V./ege VI. p.95.1. 26. con(irmari/ege confir-

0t

mari. p.108. l. 13. fi vir. /egefi viva. p.r19.

j p

l:2. qua kge quia. ibid. l. 18. derelinquit

"

j

adde ea. p. 138. l. 10. immobilia ade vel

dTl

mobila. p. 163. l 28. 29:: /ee 33.. p. 173.

l

1.28. accepta fünt /zge non funt. p. 179.1. 9.

i

q. 2. ltge q. 1.

p.201. l 27. hyptefi jege

,1!*:

Á

ag u

hypothefi. p. 205. 1. 7. pofliderunt /ege pof-

1 leredi

federunt.: p. 207. l. 28. eos lege eas. p.216.

p lr

l8. nam /ge num.

a17. l-n ejus Por vol

zd f

ejus. p. 218. l. 20. Michaél /ege Joannes.

Lw

p.228. l.15. convenite /ege conveniti p.233.

;ïlü W

]. 13. fiant /ege fieri.

ibid. 1. 29. adícribunt

ii lg

Vav

lege adícribuntur. p. 238. l. 1. compulfione

Wi lu

lgge| compulfionem.

ibid. l. i$. Buneman.

LEU

legge Bruneman. p.240. l14. qui lge qu&

TE

ibid. l. 15. rheta /ege rheda.

pxelrgo

ddn

Vovro. leze sUperQa. — p.248. l.5. cotmperi Jeze

pittte

comperir. p.250.1.30. meteria /ege materia,

W

T,

(55

p. 2j 1. l10. directum /ege dirutum. F

ID

l. rr. redices /ege radices. -2/i. l. 24. cedere

lege. caedere.

p.2;8. lg. VIILI. Jege VIL

M

p.260. l2. de adde quo. p.262. L2j. An-

M

tonius /ege Antoninus. p. 264.1.8. de fervit,

lege fi fervit. p. 266; l7: inf. leem.f

p.274. Lraz. 72. lege 27. ilid. de leg. a. .Jege

deleg. p.278. l.19. quia ad /ege ad: p.28o.

l. 25. ftandi /ege ftanti.

ilid. l. 26. gemme

|

lege gemma.

P.284. l. 18. patet Jege putet.

j

ï

A ilid. l. 24. ubi negatur /ge negatur.

p.299.

l. 25..60. lege 6oo.

p.319. l.28. revocari

poffe /

e non pofle.

pi 324 l.13, de.cons

dition.

1

€

ge f£. de condition.

paaas. lorg

exceptioni /ege exceptione. p. 324.1. g. Go-

u

firmus.

mex /ee Gomez. p.327. l.23. firmum /rge

p.346. l.26./ & die kgze & diei.

p.3;8. l.30. quinta pars /ege quinque par-

tes. p. 363.l.15. d'ueíSeDau lege d iviSriid a.

. 372. l 15. quaslibet /ege quoslibet. p. 374

9:;

[

24. filii Jege filis. p. 378. l. 11. teftamen-

nec heredi.

tum /ege codicillum.

ibid. l. 29. heredi Jege

|

p.399. l23. ver& hge fere.

p.412. l.1. enndito /ege condito. àbid. l.

fundandi /ege probandi.

Di413: 41

^

5

con-

fectio adde teftamenti.

ilid. 1.30. C. de re-

pularib. /ege C. 16. deregularib. p.419.1. r.

teftamentunm /ege teftamentum. — p.420. 1.29.

juft& Jge injufté.

P. 421. l 29. concl. 11.

lege concl. z.

P. 423. 1.2. annuorum cet /epe

annuorum. p. 426. l ra. afcendentns /Jege

afcendentes.

P. 427. l 16. parantem Jege

parentem.

p. 442. 1. 4. non fert Jege fert.

P- 448. l. 10. commodum /zge commodatum.

P-454.

E

p.454. b 25- reftitueundum lege' reflituen. '

dum. p. 488. l. 20o. contactus /ee contra.

é&tus.

p. 489. l. 18. credior /ege creditor.

494. l. 30. hedem /ege heredem. — p. 555.

f.

21. judicialis /zge judiciali.

P. 536. l. 14.

eatenur /ege eatenus.

ilid. l. 24. affimativo

lege affirmativo.

p. f4r. l.5. Abrofii Jege

Ambrofii

p. 542. l. 25. preeepit lege pra-

cepit. p. $46.1.26. unam lege unum. p.677.

as

l:2. re uirirur /ege requiritur.. p.692. l.ult.

indulgentti /ege indulgenti. :;p. 703. l. 10.. 22.

.I8. communioerm /ege

legge 2. 2.

pOm

communiorem.

p.758- l. 1. excutorem /ege

execu;ote—m.

Q

"

)

24

SS

&J(

IN

NSS

SSN

N

z

ZA

ï

-

R

m

7

«

a

—

EC

(//

QSONN

[]

i

y

)

N

E

M

Wi

"P

CAVISAT:

2

lil

Ü

hinh

W

W

"I OL L

|j]

À

I

j

h.

v

w

s

ní

"

h

D

QUE

Im .'25.

r

*

II

l

h.

:E:,

ï

—

—

mps|

—

—

—

—

Ed

—

7

n

"

--

r

k

1

W

À ——

—

—

o d

—

mET

m

u

d o

TuPUP

R

-

Y

m

$

d

E

D.

A

3

»

^

P

*

f

w

|

rP

$À

ï.

m

d

z

RI

?,

T

iE a

.

p

*

4

d

h.

j

*

ex

À

d

P

ä

m

$x

F.

B

A

P^

d

T

45.

';

AE

4

a.

E

i

*

n

z

7

x

[

&

*

Ae

vX

uN

&

E

"

JXN

&

z

$

*

E.

b

"

*

-i

TE

7«

E

$ u)l

U

E

s

&

[

5

;

i

&

i^

".

j

bt

A

$e

s

$ub

WX

- ]

E.

D r

Il

,-x:

*

L

x

ä

;-

" 27

x

|

um

"

m

T5

DEU

i

3*

"

t

E

1

a

E

3

x

'i:

*

ET

(s

4

l

2

U

m

*

É

i

1

s

r d

E

g*

$a.

-

x

h

3*

RU

: jse

:

1

ii

s

A

ET

Ü

|

;

*

"

b

i,

.

3

b

R

zP ERE

z

$

]

ia

"

t

UM

1

:

R

x

2*

ï»

VAE

AC

h.

r -

2

i

n

:

1

21

;

$

i

H

s

n

Ty

d

*

2

ol

E

r

**

;

E

z

F.

^

d

"

a

X

a

-

i

^

&

x

A

"

U

m

D

- Bb d aE

n

di

b

4

vf

IÀ

a

s*

g;.

s

C

i,

E-——

19 20 21

18

17

o

2l

16

s

n JSTITUTIOWES

4llll1llll'llllllllllll1l I 4I HHH

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

15

Balance Q

E

IHEOLOGIC

/E—

QUIDBUS

14

o

PR/ETER MDLI DOGMATA

PROPUGNANTUR

13

Focus [6)

ä

-

QU/AESTIONES

12

N

SCHOLASTICPE

w HIIIIHHIIIHHIIIIIW

'U/E AD NOTITIAM

[

J

E

1

SACRARUM SCRIPTURARUM

2j

'TRADITIONUM,CONCILIORUM,

—

10

& FL/ERESUM. CONF UTATIONED

H

x æ*-w

ONDUCUNT,

-

ÁD USUM

T HEOLOGLE

(JANDIDATOR

e

ACCOMMODAT/E?

——

OPERA AC STUDIO

L——NMS

r

——

UDALRICI MUNIER

——CO

Soc.

ESU ,

MUU

5s. 'Theol. Do&toris, L]usdemque

in Univerfitate W. lrceburcrenü Profefforis-—

l

Publici & Or dmarn

JORSCA COCITOACE DS

4

ä

DE JURE rr JUSTITIA.

3

Cun Permilfü Superiovum.

BCPMIet w&äw&ää&sæ&—mæäæ»wæe

5

WIRCELURGI

HllilWlllll[H'HHll

L

Ill

(lIIl)1llIIlH141IlVl11II!li?11I1HWIIIIIWIHHHIWHIIH;l

db ) Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com

2

3

4

5

6

7

8

10

15

[——