Gf1675 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Institutiones Theologicae Seitz,Ignaz 4 N 12 c5 11866454 02] UIIIINIIINIIIIIII 08 Töbingen 4 —— — —..-— - — QU£ AD NOTITIAM SACRARUM SCRIPTURARUM . TRADITIONUM, CONCILIORUM » & HERESUM CONFUTATIONEM CONDUCUNT. AbD USUM. THEOLOGI CANDIDATORUM AGCCOMMODATE. OPERA AC STUDIO P. IGNATII SEI.8. J. Ss. Theol. Doctoris, cjusdemque in Univerſitate Wirceburgenſi Profeſſoris Publici & Ordinarüj. TRACTATUS DE ANGELIS. Cum Permiſſu Superiorumiu. — S 2 = WiIRCEBURGI, Typis Jo. Chriſtoph. Kleyer, Univ. Typ. 1749. dir Anmun dle guktcnn, eehunm minke Uptierconiden Emn, guun Sueilleihi E ſein , WOSODO üiſenn 4 4 l TRACTATUS. THEOLOGICO. DOGMATICUS DE ANGELIS. ROſtquam D. Thomas 43. quæſtio- nibus Deum, ut in ſe eſt, Unum & Trinum conſideraſſet, a quæſtio- ne 44. incipit expendere emana- tionem ejus ad extra ad creaturas, quarum aliæ ſunt merè ſpirituales, ut An- geli, aliæ duntaxat corporeæ, ut pleræ- que, quæ ſex dierum opere prodierunt, aliæ demum mixtæ ex utraque ſubſtantia;, ut homines; nos omiſſis iis, quæ omnino Philoſophicæ conſiderationis ſunt, & plus conjecturæ, quàm exploratæ habent ve- ritatis, quæſtiones nobiliores, & Theologo dignas ſelegimus, quas tribus diſputatio- nibus abſolvemus. A DIS- De ANGEIIS. DISPUTATIO I. De natura, exiſtentia, & proprie- tatibus Angelorum. CAPUT I. De natura, & exiſtentia Angelorum. ARTICULUS I. An, & quid ſinn Angeli? Na I. Exiſtere Angelos negarunt Saddu- cæi, quorum errorem deſeribit S. Lucas Act. cap. 23.. his verbis: Sadduckxi dicunt non eſſe reſurrectionem, neque Angelum, neque Spi- ritum. Plures ex veteribus Philoſophis in eo- dem errore verſati ſunt, ut obſervat S. Thomas 1. Part. quæſt. 50. art. I. Sadducæorum erro- rem reſuſcitarunt Anabaptiſtæ, qui omnia Scri- pturæ teſtimonia, in quibus aſſeritur Angelo- rum cuſtodia, & dæmonum tentatio, de ſolis bo- nis vel malis cogitationibus interpretantur. MNota 2. Angelus græcè, ſi nomen ſpectes, latinè Nuntius dicitur, quo nempe Deus uti- tur apud homines, & tum hominibus ex Ma- Nlach. c. 2. V. 7. Malachiæ 3. V. I. Iſai. C. 9. V. 6. &c. tum ſpiritibus cœleſtibus ratione muneris ac officii in ſacris literis tribuitur: hinc diſertè docet S. Auguſtinus in Pfſal. 10. ſerm. I. n. 15. Angelus officti nomen eſt, non naturg. Antono- maſticè tamen ſpiritibus, iisque bonis præcipuè ex uſu convenit, ut ait D. Dionyſius de cœle- ſti Hierarchia c. 4. Quæritur proinde in præ- ſenti Dr. „aelde linb ſec Jol. Pkevun le eun Eein Dükem 1. , * Uur Nded l denn gun e Buümt Ahoe Unlpenre pice umnl henong üquä INGEII ATIO eni, E ngelorum. UTI. lenmna 4,gin ULUS 1. ſin Aeh 8 Ugeſos hepanun forem Gelerihis Verdiss: ldtet gleAgllun, ebus Phiohopti Uut Oblernerd I 1. Nddocronn⸗ Ptſe, gnl onmn Ubus AWeritur 4 mn tentato, celit bus imerpreumn Ect, nenß lo enpe Dünl n omian 3 V1 IH zbus mutone fhuin: 1. 1o. Eermn 1l nebons in⸗ Dooyſs eee⸗ n oigen DE ANGELIS. 3 ſenti argumento de ſubſtantia aliqua intelligente, quæ media ſit inter Deum & hominem. Dico I. Fide tantùm divina conſtat dari An- gelos; ſic enim definiit Concilium Lateranenſe IV. Probatur I. ex Scriptura: Genes. I19. V. I. duo Angeli veniunt ad Loth. Gen. 22. V. II. prohibetur Abraham ab Angelo, ne filium ſa- crificet &c. Matth. 4. v. I1I. Angeli Chriſto mi- niſtrare dicuntur. S. Aug. in Pſal. 103. Angelos, inquit, novimus ex fide, & multis apparuiſſe ſoriptum legimus & tenemus; nec inde dubitare fas nobis. Ratio vero naturalis duplex redditur, utraque probabilis, neutra demonſtrativa. Prima ſu- mitur ex perfectione mundi & gloria Dei, ex illa quidem, quia;, ut ajunt, ad perfectionem mundi requiritur, ut omnes gradus entis ſecun- dùm, ſumma rerum genera, in ſe contineat, at tria ſunt talia, nempe ſubſtantia pure, ſpiritua- lis, ſubſtantia pure, corporea, & mixta ex fpi- ritu & corpore. Ex gloria Dei autem, quia ad majeſtatem Dei pertinet habere cœleſtes ſpiri- tus, arcanorum divinorum conſcios, Nuntios & adminiſtros. Altera ſumitur ab effectibus, tum ex motu eœlorum & aſtrorum, ex quo ab Ariſtotele, Platone, & aliis Philoſophis antiquis, ut multis placet, Angeli ſeu intelligentiæ agni- tæ fuerunt; tum maxime, ex iis, qui conſpiciun- tur in maleficis, energumenis &c. omnemque tum naturæ corporeæ, tum animæ humanæ virtutem ſuperare videntur. Dixi: utraque pro- babilis, neutra demonſtrativa; quia prima, quæ eſt a priori vel quaſi priori, convenientiam tan- A 2 tum DE ANGEIIS. tùm quandam arguit; Leus enim cum ſit liber- rimus ad extra, quæcunque voluit, fecit, ſibi- que ſoli eſt ſufficientiſſimus. Altera, quæ eſt a poſteriori, etiam non convincit, cum hi effe- ctus animabus a corpore ſeparatis peculiari vir- tute a Deo accepta tribui poſſint, & ipſe Philo- ſophus tantum ſuadet, non demonſtrat. Dico II. Angelus rectè definiri poteſt, ſub- ſtantia ereata; ſpiritualis, completa. Dicitur I. Jubſtantia, quia eſt ens per ſe ſubſiſtens ut ma- nifeſtè conſtabit ex varlis Angelorum proprie- tatibus & operationibus infra recenſendis. Di- cirur 2. ereata, ut diſtinguatur à Deo. Dicitur 3. ſpiritualis, ſeu omnis materiæ expers, quo differt ab homine, qui eſt ſpiritualis ſimul & corporeus. Dicitur 4. completa, in quo diſcre- Pat ab anima rationali, quæ eſt ſubſtantia creata omnino ſpiritualis, ſed incompleta, quia de ſe eſt pars hominis. Oljicies contra mum. Moyſes nullam fecit mentionem naturæ angelicæ in opere ſex die- rum; ergo. Confirmatur: quia variæ & mira- biles operationes, quas experimur in maleficis & energumenis, adſeribi poſſunt vel ipſi natu- rK humanæ, ſeu humori melancholico homi- nis, a quo ingenitæ animo rerum notiones ex- citantur, v. g. quod Arreptitii linguis loquantur ignotis vel animabus a corpore ſeparatis ſeu bonis ſeu malis, prout ſunt operationes. Be. N. C. quod creatio Angelorum a ſacro Hiſto- riographo prætermiſſa ac deſcripta non fuerit, xatio videtur fuiſſe, quod Deus rudi ac Knl⸗ Nr tehs e chor⸗ ee cönmn e gonpklen * l Keies Oloc ENoes 1 . ol 1 Chokoo ond , Wendde DE ANGEIIS. 5 36 bilibus rebus addicto populo Hebræo nil niſi Iſenſibile & corporeum proponi voluit. De- „inde rectè etiam dici poteſt, quod Moyſes An- gelos comprehenderit nomine ccœli aut lucis, ut vult S. Auguſtinus lib. II. de Civ. C. 9. Ntaetn Ad Confirmationem N. A. quoad partem pri- mam. Lepidè ſanè ſupponuntur hujusmodi no- tiones linguarum aut ſcientiarum homini eſſe ingenitæ, quæ concuſſione humoris melancho- lici in aliena idiomata aut ſcientias, quas/ nun- leparats poſſin, oln demonſter 1d gebnri Potelee npln. Der erſe ubſiſen u Peen . umnmn quam didicimus, erumpant; illud verum eſt, n quod dæmones ab humore præſertim melan- uunien M cholico multùm juventur in vexandis Arrepti- e, tiis, eodemque purgato & expulſo minus tor- queant, cujus ratio eſt, quia deæmones mate- riam non immutant, niſi applicando activa paſ- ſivis, & bilis atra furori concipiendo maximè idonea eſt, unde etiam melancholia nidus dia- boli vocatur. Ad alteram portem . N. tantam Mols i talemque virtutem animabus a corpore ſepa- e A& ratis ineſſe, movendi ſcilicet corpora, cogno- u EA ſcendi actus internos aliorum imaginationis, cal- Veimrimift lendi varia nationum idiomata &. ut in malefi- Clum ſel cis & energumenis experimur. Neque a Deo nelnckoles bon immediatè omnes iſti effectus proficiſci poſſunt, partim quia ob malum ſœpius finem, fſcilicer perniciem hominum, odium & injuriam ipſius 6 Dei fiunt; deinde quia ſæœpe blaſphemias contra . Ortuene Deum ejusmodi Arreptitii evomunt. me No H. inmin els mMie A 3 ARTI- DE ANGELIS. ARTICULUS II. An Angeli ſint omnino incorporei, & quis fuerit Jenſus Concilii Nicæni II. rca præſens argu- mentum? COta. Ab aliquibus Patribus, ut a S. Augus ſtino epiſt. 28. corporeum impropriè ſu- mitur in duplici ſenſu, nempe I. pro omni eo, quod veram ac realem entitatem habet: quo ſenſu omne ens exiſtens eſt aliquid corporeum; 2. pro omni eo, quod loco determinato & fi- nito circumſeribitur, & mutationi obnoxium eſt, quo ſenſu omnis & ſola creatura corporea eſt. Corporeum verò propriè ſumptum, ut hic ſumitur, eſt illud, quod habet molem, id eſt, partes extra partes diverſis loci partibus re- ſpondentes. Dico I. Angeli ſunt omninò incorporei & purè ſpirituales. Prob. ex Concilio Lateranen- ſi C. Pirmiter. de Sum. Trin. ubi habetur: Deus Jſua omnipotenti virtute ſimul initio temporis utram- que de nibilo condidit creaturam, ſpiritualem & cor- poralem, angelicam videlicet &i ́mundanam, ac de- inde humanam quaſi communem ex ſpiritu & cor- pore conſtitutam: quibus verbis nonnulli putant hanc veritatem eſſe definitam, quod tamen alii communiúùs negant, tenentes Côncilium id non intendiſſe, & volentes, favente S. Thoma q. 17. de malo, a. I. ſolùm eſſe ita certum, ut non Poſſit absque temeritate negari. Ratio conclu- fionis eſt, quod nullum ſit fundamentum eis eorpus quantumvis tenue ac ſubtile, ut vult Ca- jeta- Hrnſn n 7 ,6, ur iſi Diu I. C net Werd n NCLIIS ULUS MMcorporei, de oſdofei ⸗ anuefn mum Dinribg, :) Nrporeum inorn emnpe l ric n entitatem k Seſt iquidem Uloco Geterinin & mutarioni d ſolh crearur ſd propris fum lod habet mi Civerſs beipan t omrind imcon- ex Coneliolim Nin ubi hbenn. ul inmo tnn turen, nmuen Verbis nonmm ie tiam, (M an enes Conreimin mene ele t cenm DE ANGEILIS. „ jetanus, affingendi; cum Scriptura ad Hebræos I. v. 14. ſimpliciter vocet ſpiritus, ommes ſunt adminiſtratorüi ſpiritus, & in aliis locis. Cui PP. conſentiunt, S. Gregorius Thavmaturgus ſerm. de S. Theoph. ait: Rex cœleſtis ad Joannem Præ- curſorem ſuum accurrit, non Angelorum movens caſtra, neque præcurſores ſibi præmittens incorpo- reas poteſtateg. S. Athanaſius in collectione te- ſtimoniorum Sacræ Scripturæ: Angelus animal eſt rationale, expers materiæ, hymnis dicendis aptum, immortale. Per animal autem ibi intelligit ſub- ſtantiam cognoſcitivam. Dico IV Concilium Nicænum II. non ap- probavit ſententiam Joannis Epiſcopi Theſſalo- nicenſis tenui corpore præditos eſſe Angelos, & in proprio corpore aliquando viſos, licet Taraſius Patriarcha Conſtantinopolitanus Con- cilii Præſes ſic locutus fuerit: Oſtendit Pa- ter (præfatus ſcilicet Joannes) etiam Angelos oportere pingi, quonian circumſeripti ſunt, re- ſponderitque univerſa Synodus, etiam Domine. Ratio eſt I. ex ſcopo Concili: nempè de ſacrarum imaginum uſu in ea Synodo agebatur adversùs Iconomachos, & hoc unum contra ipſos inten- debant PP. Nicæni, ſcilicet licitum eſſe Ange- los pingere, ad ejus autem rei probationem va- riæ proferebantur ſententiæ eatenus approbatæ, quatenus ad ſtatuendum uſum ſaerarum imagi- num valebant. II. Quia Concilium id tantùm approbavit, quod ex Ebro Joannis Theſſaloni- cenſis excerpſit & propoſuit Taraſius, at ille Prætermiſſo errore de corporeitate (de qua tunc A 4 non 8 DE ANGELIS. non erat quæſtio) propoſuit tantùm Angelos Poſſe depingi juxta ſententiam Joannis Theſſa- lonicenſis, quibus auditis ſubjecit Synodus, etiam Domine: approbatio proinde Concilii tan- tùm cadit, quod Ppoſtint depingi, non ſuper corporeitarem. III. Quia Concilium actione 4. refert & approbat ſententiam S. Athanaſii, aſſerentis, Angelos eſſſe incorporeos, Concilium igitur approbavit concluſionem, non autem ra- tionem, unde concluſio deducta fuit. Ohjic. I. IIllæ ſubſtantiæ ſunt corporeæ, quibus tribuuntur functiones corporeæ: atqui hæ Angelis tribuuntur. I. Genes. 6. dicitur 2 Poſtquam ingreſſi ſunt filii Dei ad Rilias hominum, ilæque genuerunt, iſti ſunt botentes a ſæculo, Eiri Jamoſt, ſcilicet Gigantes, quod de Angelis intel- ligitur. 2. Angeli dicuntur ligati fuiſſe in Eu- Prate „Apoc. 9. Angelus Raphael religavit Aſ- modæum in deſerto, Tob. 8. 3. Dæmones de- lectantur nidoribus & fumo „ teſte Delrio lib. 2. diſq. mag. cùm illis fieri ſolent ſacrificia, item abi- guntur & pelluntur, ut Tob. 6. expulſus fuit Aſ- modæus fumo jecoris. 4. Torquentur igne in- ferni, quæ omnia corporum propria ſunt. 5. Omnis creatura certis ſuæ naturæ circumſori- Pta eſt limitibus, circumſcribi autem Proprium eſt corporum. B. a I. Per Angelos intelligi debent filii Dei, hi autem, de quibus ho loqui- tur Scriptura, ſunt filii Seth, dicti filii Dei a Pietate paterna & recta inſtitutione: & filiæ homunumn, duas acceperunt uxores, ſunt filiæ Cain ſeu Cainitarum, ex quibus Gigantes pro- gnati Dr n Iu ,,oglce,K 46neno nor Penones Cln Kcoporum N Elendi, Awerin opoſii tantün , nentimn ſongen ts libfeet n Proidten Fnr eping, n, Ui Corefin lententiamn 8 ncorporeds uſonen, Mon ö Gedhuchaſtit. umir fünt an kones Corpore 1. Cened 6, ii Dei dd fin oren⸗ ſen o co Adhe⸗ Nrur orn fuſk sNopheltele b.. 5Denos 1 no, keſte ſarſhonſee lenrlacrife Db6.eroi Torhen Kinrore 4 1 t iNores, M U DE ANGELIS. 9 gnati funt. Ita Auguſtinus & alii PP. commu- niter. Ad 2. Angeli dicuntur ligati; D. pro- Priè, Phyſicè, & Vinculo corporeo N. impro- Priè vinculo morali ſeu Dei imperio C. Ad 3. Dæmones delectantur nidoribus & fumo D. ſenſibiliter N. ſolàm intelligibiliter, cum eis placeant ſacrificia & oblationes ſacrilegæ, quia Deum imitari cupiunt affectando ejus cultum C. Virtus fumi de jecore piſcis Tob. 6. non natu- ralis, ſed miraculoſa fuit. ₰d 4. Pariter ignis infernalis virtus non naturalis, ſed ſupernatura- lis eſt, ut dicetur infra. Ad 5. D. m. Omnis creatura circumſeripta eſt limitibus eſſentialibus C. localibus ſeu corporalibus, quod proprium eſt corporum N. COhyic. 2. Plures ex PP. antiquioribus do- cuerunt Angelos eſſe corporeos, ut juſtinus, Origenes, Ambroſius & alii. . I. IIli hanc ſuam ſententiam non ex Scriptura & Traditio- ne, ſed ex Philoſophia Platonica hauſerunt, quibus nubem PP., & unanimem hodie Scho- laſticorum ſententiam opponimus. H. 2. Pp. Præcipuè vetuſtiores corporeum non in ſenſu Proprio ſed improprio & lato, ac quandoque latiffimo uſurparunt. Vide, quæ in initio con- cluſionis diximus. Item Petavium Theol. dogm. Tom. 3. lib. I. c. 2. Ex dittis imellige r. Angelos non componi ex forma & materia etiam non quanta nec cor- Porea, ſed ſpirituali, ur voluerunt Alens. Ri- chardus &c. non enim eſt neceſſitas „nec ratio ſolida hæc tribuendi Angelis. 2. Angelos A 5 i. 10 DE ANGEILIS. aliquo vero ſenſu eſſe naturaliter immortales & incorruptibiles, nempè in eo ſenſu, quod nul- lum habeant corruptionis principium, nec ab ullo agente creato corrumpi & deſtrui poſſunt; in aliquo tamen etiam vero ſenſu non ſunt na- turaliter immortales, quia cum ſint creaturæ; & ex natura ſua non exigant infruſtrabiliter ex- iſtere, ſed poſſunt annihilari a Deo, ſecluſo ſci- licet præſenti libero decreto divino, eos in æter- num conſervandi. ARTICULUS III. quo, quando, & ubi producti ſint Angeli „* D* I. Angeli ſunt creati a Deo: eſt de fide. Prob. Jobi 40. dicitur Behemor, qui dæ- mon eſt, a Deo factus. Item Concilium Nicæn. & Later. definiunt utramque creaturam & ſpiritualem & corpoream fuiſſe creatam, & quidem in tempore; hoc enim ſoli Sapientiæ tribuitur, quod ſit primogenita ante omnem crea- furam Eccl. 24. Dico II. Angeli ſimul cum mundo creati ſunt, non ante. Dicitur enim Deus Geneſ. I. in principio creaſſe cœlum & terram, id eſt, antequàm quidquam feciſſet, ubi ſub nomine cœæli comprchendit Angelos; quod facilè pro- batur ex Pfſal. 148. ubi Angeli inter cœleſtia col- locantur, ac deinde additur, Ipſe dixit, facta Junt; non etiam poſt, quia Angeli dicuntur Jobi 38. Deum laudaſſe, cum fundaret terram. Non tamen eſt de fide, Angelos non fuiſſe ante mundum, nam ubi Concilium Lateran. IV. ait, pum umm. NA utela /nn. nchen,9 Nececo. d 1 0 Ceſt 61. NMN. enlls uurelter inmng ne kenll,n cro ſenli nt, in cum ſmrine gant inftultrütr⸗ Pinria Do, ed: etodlyino an EUS II. iroclci /i/ reni Deo: ſur Behemon,e § lemm (Crt caln fuiſle cen e criin ſol Ge⸗ genife Are oMe 4 l aum mundh enin Des en n à ternun 16 ygeidaonn ocurktetin rloS NOY i Ncllum . DE ANGELIS. ,—ii ait, Deum utramque creaturam creaſſe ſimul; hæc particula ſimul poteſt ſignificare pariter, con- tra Manichæos, qui nonnullas creaturas a malo Deo creatas eſſe dicebant; vel ſignificat ſimul- tatem temporis non mathematicam, ſed mora- lem. Scripturæ verèò loca non adeo aperta ſunr, ut non explanari poſſint; imèò S. Auguſtinus L. 4. de Geneſi ad literam c. 3. ait, hanc rem ita eſſe profundam; ut generare poſſit plures ſen- tentias a fide non aberrantes. Dico IIIl. Angeli omnes in cœlo tantùm crea- ti ſunt. Prob. Lucæ I0. dieitur dæmon ceci- diſſe de cælo. Apoc. I2. dicitur factum fuiſſe prælium magnum in cœlo. D. Thomas I. part. quæſt. 61. art. 4. docet Angelos in cœlo empy- reo, quod ſupremum eſt, creatos fuiſſe, quia conventens fuit, quod Angeli in ſupremo corpore erearentur, tanquam toti naturæ corporeæ præſi- dentes. Ad illud autem Iſaiæ c. 14. in clum conſeendam, ſuper aſtra Dei exaltabo ſolium meum, dici poteſt his verbis metaphoricè ex- primi ſuperbiam Luciferi, & S. Thomas expo- nit hunc locum de cœlo SS. Trinitatis, non de cœlo aliquo corporeo. Ex dictis collige I. Angelorum numerum eſſe maximum, ut conſtat ex illo Danielis c. 7. Mil- lia millium miniſtrabant ei, &* decies millies cente- na millia aſſiſtebant ei; ſed quantus hic ſir nu- merus, incertum eſt, quia nullam de hoc habe- mus revelationem. 2. Utrum Angeli ſpecie, an ſolo numero differant, nec ex Scriptura, nec traditione, nec ratione naturali certò conſtat: qui 12 DE ANGEIIS. qui ſunt diverſæ hierarchiæ probabiliter inter ſe differunt ſpecie, cum ſint valde inæquales dignitate & officiis. Probabile etiam eſt, quos- dam ſolo numero differre, ut docent Noſtri contra Thomiſtas, quia multiplicatio ſpecierum & individuorum intra eandem ſpeciem facit ad Perfectionem univerſi: ut rectè arguit S. Augu- ſtinus lib. 19. de civitr. c. 13. Ordinem ſeu pulchri- tudinem eſſe parium, diſpariumque congruam dis- boſitionem. CAPUT II. De Proprietatibur Angelorum, ARTICULUS I. An Angeli ſint præditi facultate intelligendi, . volendi? Cta. Du'æ præſertim graduum naturæ im- materialis ſive ſpiritualis, proprietates ſe- quuntur, nempe intellectus & voluntas; intel- lectus, qui ex ipſa differentia ſpecifica intelli- gentiæ fluit, & voluntas, cui intellectus ad bo- ni proſecutionem, & fugam mali prælucet. Dico. Angelis ineſt facultas intelligendi ac volendi. Eſt certa apud omnes. Prob. I. pars: quia ſubſtantia ſpiritualis eſt vivens, cum ſub- ſtantia vivens nobilior ſit non vivente; atqui Angelus eſt ſubſtantia ſpiritualis, ut dictum ſu- pra, ergo vivens, ergo vivit vità vel vegetati- và, vel ſenſitiva, vel intellectuali, non vegeta- tivàâ aut ſenſitivà, quæ rebus ſolùm corporeis convenire poteſt, ergo intellectiva. Undeme- ritò NCNIIs, hir bii n ſin vilſe Obehle eüimnek, elre, Geen multpicnoße, nden Hertnt r recte unntd 19. Orchyunſig niungte t Angebmm IUSI. ſaulve inle ? grauum unn s, Proprett us & volaunwen DE ANGELIS. 13 ritò virtus intellectiva Angeli a D. Gregorio Nazianzeno dicitur primarius radius a Deo in Angelum emanans, qui totus intelligentia eſt, 2* totus intellectus. Prob. 2. pars. Quia ſuus cui- que naturæ eſt appetitus, cum ſui conſerva- trix ſit & ad propriam perfectionem tanquam ad ſuum bonum inclinat, ergo etiam ſuus in- eſt naturæ angelicæ appetitus, non alius, quàm volitiva facultas. Hinc in Scriptura ſupponitur ſæpius Angelos hac facultate eſſe præœditos, eis tribuuntur peccatum, deſiderium, &c. I. Petr. 1. in quem deſiderant Angeli proſpicere, item An- gelis peccantibus non pepercit. Cuæres. An Angeli voluntas in electione ſe- mel facta ſit inflexibilis ex conditione ſuæ natu- Tr&½? H. N. Ita Scotus, Suarez contra Thomi- ſtas. Ratio eſt, quia Angelus eft liber ad eli- gendum, ut concedunt Thomiſtæ, ergo etiam Poſt factam electionem, quia nihil eſt, quod Poſt factam electionem Angelum neceſſitat, quid enim eſt illud? Confirin. ex PP. S. Augu- ſtinus lib. de corrept. & gratia c. II. ait: An- gelis ommnibus datum a Deo auxilium, quo ſi vel- lent, in juſtitia & amore perſeverare peſſent, ergo poterant de ſe non perſeverare in amore, ſeu mutare voluntatem. S. Damaſe. I. 2. QOuidquid creutum eſt, mutationi ſubſit, neceſſe ſt. Obj. S. Thomas hic q. 67. a. 2. in O, iſtam differentiam aſſignat inter liberum arbitrium ho- minis & Angeli, quod liberum hominis arbi- trium flexibile eſt ad oppoſitum & ante electio- nem & poſt: liberum autem arbitrium An- geli 14 DE ANGELIS. eli eſt flexibile ad utrumque oppoſitum ante electionem, ſed non poſt; ergo. Confrm. quia ut inquit ibidem S. Doctor, vis appetitiva in omnibus proportionatur apprebenſivæ, aqua move- tur. Differt autem apprebenſio Angeli ab appre- henſione hominis in hoc; quod Angelus appreben- dut immobiliter per intellectum: bomo verò pen rationem apprehendat moliliter, unde & voluntas bominis adbæret alicui mobiliter, quaſi potens ab eo etiam diſcedere, & contrario adbærere, voluntas autem Angeli adheæret fixè & immobiliter. H. ad I. Liberum arbitrium Angeli non eſt flexi- bile &c. comparative ad homines C. abſolutè N. cum enim Angeli nobis perfpieaciores longè ſunt, conceptum ſemel, ut ſubinde etiam ſa- Pientioribus hominibus evenit, confilium ægriùs deponunt, ideoque nobis haud parum ſtabilio- res ſunt in ſua voluntate, ſeu ut ait S. Gregor. Naz. orat. 38. non omnino immobiles, ſed ægrè mobiles ſunt. Ad confirm. p. I. D. vis appeti- tiva ſcil. voluntatis ut natura eſt, ſeu inſtinctus naturalis a Deo naturæ impreſſus C. vis appeti- tiva voluntatis moraliter operantis, ut liberum arbitrium eſt, in omnibus proportionatur ap- prehenſivæ, Subdiſt. in ſuppoſitione univerſali accommoda, hoc eſt, excepto proprio unius- cujusque potentiæ modo tendendi in objectum C. in ſuppoſitione univerſali abſoluta N. vo- luntas enim utpote potentia libera ex natura ſua tendit in objectum cum indifferentia ad actus oppoſitos, in quo differt ab intellectu, qui eſt Botentia neceſſaria, & ad unum determinata. Ad 5. d . om IDerd MR NOd , . „ 1 ligma ml oorotet NCEIIS dumge opplin t; erpo. Cue ttor, iin ge Mehentn 4gli⸗ to, Agi, Alechen: ſen Mirer, mn n Vite,, ſui ten forin Adheerer, 4 irs & immlie n Anpeli wnc homnes C ed s perſhieacion: enihconſiling 8 haud parum7 ſen un ato ho inmobilt, , n ,. 1. D Neg tura eſt, ſen ln⸗ nprelis tug openunig Ilden nopontcnnn: poltonelnfti 6. Prapro n encencl in cheemn i bohn N. Ilbera e umn fferemit Ad1 h meleck, Unumn lemi DE ANGEIIS. 15 Ad confirm. 2. partem iterum D. Angelus ap- Prehendit immobiliter per intelleétum res evi- dentes, & eas, quæ eſſentiam & proprietates rerum naturalium ſpectant, ſicut homo appre- hendit prima principia C. contingentes & ope- rabiles ſeu eligibiles, circa quas verſatur liberum arbitrium N. etiam in his & Angelus naturaliter alli poteſt, & mutare judicium, & novæ ipſi circumſtantiæ, cauſæ, & motiva Proponi poſ- ſunt, ex quibus & judicium & voluntas mute- tur; annon Angelus Perſiæ Cuſtos pugnans cum Angelo Judæorum QCuſtode de permitten- da eorum liberatione, conſilium ſuum cognitâ Dei voluntate mutavit, ac conſenſit Dan. I. Collige ex bis I. Angelos ratione ſtatůs, in quô ſunt defacto, non autem ex ſe vel natura ſua eſſe immobiles; boni quidem ex efficacia lu- minis gloriæ & invincibili attractione objecti bea- tifici, mali autem ex conſummata malitia ex vi tormenrorum, & ex deſperatione concepta de æterna ſua damnatione &c. 2. Immobilitatem ſeu inflexibilitatem non pugnare quidem cum libertate ut ſic, pugnare tamen cum libertate creata, quia quidquid creatum eſt, inquit S. Da- maſeenus ſupra, mutationi quoque ſubſit, neceſſe . ARTITICULUS II. Ad quæ objecta ſe extendat cognitio Angeli? D*“ J. Angelus cum ſolo Dei concurſu na- turali cognoſcit intuitivè non ſolùm pro- priam ſubſtantiam, & omnes actus ſuos natu- rales, 7 16 DE ANGELIS. rales, ſed etiam omnes alias ſubſtantias tum materiales tum ſpitituales, quibus eſt intimè Præſens, imò & alias omnes, quibuscum inten- tionalem unionem habet per ſpeciem intelligi- bilem, quantumvis illæ res ab eo diſtent. Hæc enim objecta funt intelligibilia, proportionata intellectui angelico, eique ſufficienter applicata ad cognitionem intuitivam. Alia auter entia cognoſcit vel in ſe, vel in ſpecie intelligibili; ſe autem ipſum absque ſpecie intelligibili, quia ob- jectum intelligibile eſt per ſeipſum intimè præ- ſens. Dico II. Angelus naturaliter cognoſcit, & quidem evidenter ſed abſtractivè Dei exiſten- tiam. Prob. Quia naturaliter comprehendit ſuam ſubſtàntiam, ergo naturaliter debet co- noſcere & quidem evidenter eſſentialem ſuam Hepenelentian à Creatore, adeoque eſſentialem exiſtentiæ ſuæ cum Dei Creatoris exiſtentia con- nexionem; non tamen hanc cognofcit intuitivè, quia Deus videri nequit a creatura intuitivè ſi- ne lumine gloriæ. Dico UI. Angelus cognoſcit futura neceſſa- ria certèò & infallibiliter per ſpecies ſibi a Deo initio ſuæ creationis infuſas, libera nonniſi pro- babiliter & conjecturaliter. Prob. I. pars: quia Angelus naturaliter cognoſcit omnes cau- ſas naturales, quarum vim & efficientiam com- Pprehendit; dicitur enim de Principe rebellium Angelorum Ezech. 38. Zu ſignaculum ſimilitu- dinis, plenus ſapientia; ergo habet ſufficiens me- dium effectus ejusmodi neceſſarios cognoſcendi, cum DeCun Een Ichen Grn DWer eguumm PNR Decn SE trtere lemalbern EIIS A 6 ſlnnn DE ANGEIIS. 17 zzu Umn cùm neceſſariam habeant cum cauſa connexio- . nem. Prob. 2. pars: quia non poſſunt certè cognoſci futura contingentia libera, niſi certò ogoſecrentur vel in cauſis ſuis ſecundùm D ſumptis, vel in ſe ipſis, atqui Angeli non - ſunt certò cognoſcere futura libera in cauſis Ii 3 quia hæ adhuc ſunt indifferentes, & indetermi natæ; neque in ſe ipſis, quia nondum ſunt, ſed eineligbl, aliquando modèò erunt; neque enim intellectui eipl n Imn angelico utpote creato & limitato ſufficit ad cer- tam notitiam objectum eſſe verum & intelligi- nier cn bile, ut ſufficit divino intellectui infinito, ſed lnehe De⸗ inſuper requiritur aliquod dererminativum ex ralter conhifl parte objecti cum veritate infallibiliter conne- umrälter αXum, quale non datur reſpectu futurorum ſtrictè E contingemium ſeu liberorum. 1 Dico W. Angelus non poteſt naturaliter Gms certoô cognoſcere ſecreta cordium, id eſt, libe- r0S actus intellects & voluntatis hominis, vel Angeli ſinè ejus conſenſu. Juxta Suarez & Va- ſquez eſt de fide, juxta Martinon fidei proxi- ma ſententia. Prob. I. Quia Scriptura Deo ſo- Nli tribuit certam cognitionem ſecretorum cor- dis independenter à conſenſu cogitantis, ut lib. l. 1 3. Regum c. 8. Zu noſti ſolus cor onnium filiorum ie 1 bominum. Jerem. c. 17. Ego Dominus ſorutans uli menm. 60 &α‿probans renes; in quem locum S. Hieron. Um Wullus, inquit, cogitationum ſecreta nat, niſt Jolus Deus. Ambroſius, Cyrillus & alii apud „Suarez hoc loco. Ratio eſt, quèòd naturæ in- hcbel tellectuali connaturaliter debeatur dominium in nogtin 1 ſuos actus internos liberos perfectum & hrhn tum “ P eſißhcen mn. Al⸗ Pecte in wer rtſenmin in Noerunm neel er ſeces ſhie⸗ Meulck 18 DE ANGEIIS. ditum ab omni impedimento non ſolùm phy- ſico, ſed etiam morali, quale foret non exiguum, ſi ejusmodi actus absque elicientis conſenſu aliis m 2 ità paterent, ut non poſſent occultari. Hinc ig Deus ità exigente creaturà intellectuali, & ejus rectà gubernatione ad iſtorum actuum cogni- tionem concurſum non exhibet, niſi poſito eli- i cientis conſenſu, ex quo ùt causàâ proximà ori- tur, quòd non poſſint naturaliter cognoſci; non verò ex eo, quèd ſint in profundo animæ, ùt vult Richardus; neque ex eo, ùt volunt Ca- jetanus, & alii, quèòd excedant vim intellects creati, cùm enim ſint ordinis merè naturalis, non eſt, unde petatur iſte exceſſus. Objic. contra concluſ. UI. Angeli habent ſpe- cies rerum omnium ſibi ab initio creationis à Deo infuſas, ergo poſſunt naturaliter etiam fu- tura libera cognoſcere, antequàm exiſtant. Confirm. Conſtat enim experientià, dæmones per ſe, vel per homines malos ab ipſis edoctos multa liberè futura edicere, ut Regum ſeries, ſucceſſiones ſummorum Pontificum, mutationes Regnorum &c. . D. A. Angeli habent ſpe- cies rerum omnium naturalium & neceſſaria- rum ſibi à Deo ab initio creationis ſuæ infuſas vel congenitas C. rerum ſtrictè contingentium ſeu futurarum liberarum N. Hujusmodi enim ſpecies non poſſunt intellectui creato eſſe con- naturales. Ad Confirm. Si quid dæmones præ- dicunt, vel illud à Deo accipiunt per ſpecies de novo impreſſas, quomodo Prophetæ res futu- ras aut præteritas naturaliter incognitas reve- lant; . lu, 1 1 en tene Hol Cccrunn per er umr denet Aecpnolin ¹ Vortd ſrmnltri re crn e, en Dunr tamen formal 2 Conotunt eyide nlu anmprehen, münmfornten, Uüm er fürunet Uolenen Eemum el de fi ectetinr er bae el le⸗ Cn M NorIIS. lmendo noninn lleforetn⸗ be elceniger Poflenr o⸗ Kruri inels ftorum 1n exhiber ln lnt n e, Megun e Apetkem mals ele, r Ne 4 Ael Hae 6 Glaiom eeete etons e i ſrcke con N. Hhjurod Ectui creid En S Mpteed Er Mois i ler M M DE ANGEIIS. 19 lant; neque enim Deus tantùm per Angelos & homines bonos, ſed etiam malos multa re- velat, uti per Balaam, Caipham, Sybillas olim multa prædixit, imò ipſos dæmones alloquio ſuo dignatur, ùt patet ex I. & 2. Jobi c. vel ſciunt tales prædictiones à Deo factas homini- bus, in eorum ſcriptis aut aliis ſignis obſervaà⸗ runt, ùt advertit Tertullianus in apol. C. 22: item revelare poſſunt, quæ ipſimet facturi ſunt, aut procuraturi per homines malos, ùt ait Au- guſtinus l. 2. de Genes. ad lit. C. 17. vel denique hæc futura ſolerter ex variis experientiis, indo- le, propenſione, & circumſtantiis conjiciunt. Collge ex his f. Angeli res entitativè ſuper- naturales non poſſunt naturaliter cognoſcere; naturæ enim angelicæ captum ſuperant; ſecus ſupernaturalia quoad modum; v. g. viſionem Cœco reſtitutam à Chriſto; ubi tamen modum non cognoſcunt. 2. Angeli poſſunt diſcurrere diſcurſu formaliter illativo unius cognitionis ex alia re circa ea, quæ non cognoſcunt evidenter, ùt ſunt ſuperniaturalia;, ſecreta cordium &: non poſſunt tamen formaliter diſcurrere circa ea, quæ cognoſcunt evidenter, quia uno ſimplici intuitu illa comprehendunt, adeéque non per diſeurſum formalem, qui requirit plüres actus, ſed ſolùm per virtualem eodem actu unum ex alio cognoſcentem. 3. Unum Angelum alteri loqui certum eſt de fide, id enim exigit ſocietas moralis; & teſtatur ſæpiùs Scriptura. Zacha- riæ c. 2. Et ecce Angelus, qui loquebatur Et ex epiſt. Judæ: Cum Michaël Archangelus cum dia- B 2 bolo 20 DE ANGELIS. bolo diſputans altercaretur . dixit, imperet tibi Dominus. Locutio autem illa conſiſtit in eo; quòd unus Angelus alteri ſuam intellectionem vel volitionem manifeſtet per conſenſum, nem- pe liberè volendo, ut illi pateat intellectio vel volitio ſua, tunc enim deſinit eſſe naturaliter ſecreta alteri Angelo, cui loquitur, & ſic alter Angelus determinatur à Deo illi præbente ſuum concurſum ad intuitivè cognoſcendam intelle- ctionem vel volitionem Angeli loquentis. 4. Illuminatio Angeli juxta S. Thomam nil aliud eſt, quàm manifeſtatio veritatum à Deo revela- tarum & ignotarum, quam Præſtant Angeli ſu- periores erga inferiorem ex S. Dionyſio lib. de cœleſt. hierar. Differt illuminatio Angeli à lo- cutione, ſicut ſpecies à genere, omnis enim il- luminatio locutio eſt, ſed non viciſſim. Qucæres: Quid ſit cognitio Angelorum tum matutina, tum veſpertina, cujus S. Thomas & S. Auguſtinus toties faciunt mentionem? k. Cognitio matutina vocatur ea, quà Angeli co- gnoſcunt res in Verbo divino, ubi omnia cla- riſſimè lucent tanquam in Sole æterno. Veſper- tina dicitur, quâ res easdem cognoſcunt per illarum ſpecies ſibi congenitas, quæ cognitio factà comparatione ad eam, quà Verbum divi- num videtur, & res in Verbo obſcurior eſt, & ideirco dicitur veſpertina. Hæc autem diſtin- ctio excogitata fuit à S. Auguſtino, ut caput I. Geneſeos, in quo mundus ſex dierum ſpatio à Deo creatus narratur, faciliùs exponeret. Cùm enim quarto die Sol factus deſcribatur, difficilè aPPa- N4 „(1 mone Gencion 0sGeruch Tole he deßrinaikue Hreti nkon asClel, u 4 ehrum, d derihar K. 4 4 R eh Eerert. 1 N ucdgoam ovn mmerur orco e mi, (ne elne bel Deolbenn em n, Emmme otdinen Neleytz nirer emn Ouin non eongened Aoonklum ommn Atorke Permitt Eeltnit ce⸗ (Chniphez e⸗ Nenlg . DE ANGEIIS. 21 apparet, quâ ratione ante diem quartum po- tuerit eſſe diſtinctio inter manè & veſpere, & ſeries illas dierum, qui Solis circuitu peragun- tur. Unde ut ab hac difficultate ſe expediret, de die ſpirituali ſeu cognitione angelica illud ex- pPoſuit: ità ut ſicut ex manè & veſpere fit unus dies conſuetus, ſic ex utraque notitia matutina & veſpertina, unus dies angelicæ cognitionis exurgat. Videri hac de re poteſt D. Angelicus quæſſ. 8. de verit. art. 17. CAPUT III. De Actionibus Angelorum ad extra. ARTICULUS I. Quid Angeli poſſint in naturam purè corpoream, in hominem 6 , cN. D* J. Angeli nee boni, nec mali poſſunt ciunt menort. quidquam, quod aut naturam ſuperet, aut ur a, quo muratur ordo ſeu lex univerſi, imò nec Hin, M omnia, quæ Angelus de ſe poſſet, prout nem- eermo S& Pe ſubeſt Deo gubernanti. Ità D. Angelicus Nen ogndent d.. 16. de malo, art. 8. Prob. I. bars, quia ne- , α quit immutare ordinem naturæ, niſi Author na- turæ, nec leges univerſi refigere, niſi qui fixit. abocklmirthi Prob. 2, pars, quia non omnia, quæ poteſt An- rmend“ gelus, à Deo regente & gubernante omnia ſe- Glltro, ch cundàùm conſilium omnipotentiſſimæ ſuæ vo- un un hen luntatis facere permittitur. Hinc S. Auguſt. n lib. 3. de Trinit. c. 9. cauſam reddit, cur Magi i in gyptiaci cyniphes efficere non potuerint: ne- Elh⸗ g B 3 qu 1. Ari, inn, 4 ten Cllite, teri ſum i locbinr e 22 DE ANGEIIS. que enim, inquit, oocurrit alia ratio, cur non po⸗= tuerint facere minutiſſimas muſeas, qui ranas ſer- pentesque fecerunt, niſi quia major aderat domina- tio prohibendi per Spiritum & quod etiam ipfi Ma- gi confeſſi ſunt dicentes: Migitus Dei eſt hic. Pico II. Angeli poſſunt movere corpora. Prob. ex Script., in qua dicuntur apparuiſſe Abrahæ Cenes, 18. Loth. Gen. 19. & Gabriel B. Virgini & quidem ſpecie viſibili; prætereàâ Angelus tulit Habacuc in Babylonem uſque ad lacum leonum: dæmon aſſumpſit Chriſtum, & tranſtulit à deſerto uſque ad pinnaculum tem- pli, & inde in montem excelſum. Probabiliùs Angelus, ſi agat totâà ſuâà virtute & abſolutà po-⸗ tentià, poteſt corpora inſanæ molis localiter mo- vere, ne tamen eorum potentiam ideò infinitam putes, ſed ſuperioris tantùm ordinis. Dico III. Angelus quoad ſtatum vitæ vege- tantis in homine poteſt I. corpus nutrire, ſicut eandem nutritionem impedire; imè etiam effi- cere, ut homo nullo cibo per aliquod tempus ſumpto vivat; poteſt enim vim caloris inhibere, ac retundere, ità ut animal ad longum tempus omnis cibi expers vitam proroget, vel appli- cando frigida, vel humores viſcidos è& toto cor- pore colligendo, qui deinde cedant calori in pabulum. Ità Thyræus in appar. ſpirituum. 2. Poteſt morbos mortémque conciliare, aut ſani- tatem reſtituere, mortem differre. Ratio Tmi eſt, quia Angelus poteſt temperiem corporis cum locali humorum transpoſitione invertere, tum adhibitis principiis corrumpentibus depra- vare, c,ummn Net eren W Derd mn efn Meni ⸗ omler ane i Kpore, oht eles 2. Mn Ateprem meclat Fitbwiaſcen Noin, Oonoto Dononncoin, Küimnan pette ec enm e 1n ſpen e em h NoNI fit r in, inn nnſen, gi, iua nuiſt alrne,, 3 17 n 8. lhet = 4 ſpect i in Bor anrimm ord ond ſmmg Er cerhonmi npedie, Cboper Agn Nimvuncrd UnelN Loopun n Noroget, ien res lelds etonn Cehce celnn . Gaper Pinm ge Concline, A“ nfene ſ enpene Ngholtone omnpent DE ANGELIS. 23 vare, patet ex Lucæ 9. in dæmoniaco illo ma- niã laborante, quæ ex valida cerebri temperie oritur &c. Ratio 2di eſt, quia ſi arte medicâ humores noxii poſſint educi, quantò magis An- gelus, qui vim actionum & paſſionum apprimè novit; his remediis ſanitatem reſtituere, mor- témque arcere poterit. Quanquam, ut obſer- vat S. Irenæus l. 2. contra hæret. ſanitas ope & induſtrià malorum ſpirituum obtruſa, rurſus cum magno auéctario amitti conſuevit. Dico IV. Angelus quoad ſtatum vitæ ſenſi- tivæ in homine poteſt I. deludere ſenſus exter- nos, & immutare, mutando ſcilicet objectum per celerem agitationem, occultationem, aut alterius ſuppoſitionem, mutato medio, variatâ potentià &c, indireétè verò mutando ipſam phantaſiam, ſed tune temporis ſenſus non ſunt omni ex parte vigiles, ſed in quadam velut ectaſi & ſopore, ùt obſervat D. Thomas lib. 9. contra gentes. 2. Poſſunt Angeli agere in ſenſus in- ternos, hoc eſt, in imaginationem, & appetitum ſentientem mediatè, nempe per ſenſus externos, quos variè poſſunt afficere. Deinde immedia- t&, commovendo ſpiritus animales & humores, ipſasque adeò ſpecies in memoria ſuperſtites, & ſpiritibus inſidentes excitando: hinc facilè in- telligitur, quomodo memoriam Angelus juvare poſſit, quomodo ingenii vim acuere? 3. Angelus poteſt imitari perfectè voces brutorum & ho- minis: hæc enim ex certa fractione aéris naſci- tur, & non ſuperat facultatem Angeli, ſic in ſerpente vocem hominis imitatus ſermonem B 4 habuit DErE ANGLLIS habuit cum Eva, juxta mentem S. Cyrilli; vo- cem tamen dæmonis à voce propria arreptitii in hoc internoſèei putat Guiliel. Pariſienſis l. 2. de Univ. C. I51. quèd voces dæmonis in dæ- moôniaco loquentis ſubraucæ ſint, voces verò ipſius arreptitii clariores, eoquèòd inſtrumentis vocalibus aptiùs homo utatur, quàm dæmon, imò & quèd amet dæmon voces obſeuras & exiles edere, ne tam facilè ejus mendacia dete- gantur Pſellus lib. de dæmon. ſub finem. Cha- nevelle, Delrio &c. Dico V. Angelus quoad ſtatum vitæ ratio- nalis in homine poteſt I. intellectum movere mediatè ſuâà virtute naturali, ſic poſſunt bonas vel malas cogitationes immittere, cum hoc qui- dem diſcrimine, quèòd bonæ à Deo principali- ter, ab Angelis inſtrumentaliter oriantur, qua- tenus diſponunt & excitant intellectum vel im- Preſſione phantaimatum bonorum, vel impedi- mentis extrinſecùs remotis; cogitationes autem malæ, nec à Deo, nec ab Angelo, nec à dæmo- ne principaliter, ſed à mala hominis voluntate inordinatè agente ortum habent. Hinc diahbo- lus adjutòr cogitationum malarum & incenſor, non auctor eſſe poteſt, inquit Beda lib. 3. in Matth. 15. 2. Voluntatem hominis ab interiori immutare non poteſt, quod ſoli Deo convenit; Cor Ke- gis in manu Dei, quocunque voluerit, inclinalit illud. Prov. 21. Poteſt tamen Angelus remotè agere in voluntatem hominis, quia poteft obje- ctum amabile vel odibile ſenſibus externis pro- Ponere, quibus voluntatem alliciat inobjectum, non Dr nobt clech t odetg i ren ton otn 1 roſ ndefen shem wan r, Knd on Kmnemumhri e, Nen el Mopris et 6 Tume Auäpnobendn 1 Cälepreyis 1ſenin Menemd , Vo 7J, 1Re Prori⸗ 1 Cuiidl Dy Aoes , Nrdcr in enlaikr onnn Lant inelectune; nbonorvn Wnt Nis, N b Angeo, erl male homin e lant iu en Angelli DE ANGELIS. 25 non tamen cogat ad aſſenſum; juxta D. Cyrilli mentem catech. 4. liberum arbitrium babet anima, & poteſt diabolus incitare, cogere autem præter vo- luntatem non poteſt, ſubjicit tibi cogitationes forni- cationis, ſi vis, probas, ſi nolis, improbas; ratio- nem reddit S. Auguſt. ſerm. 197. non enim co- gendo, ſed ſuadendo nocet, nec extorquet conſenſum, Jed petit. Unde verè peccant, qui philtro ama- torio vel malefico poculoò infecti, amoribus im- Puris frœna laxant, quia libertas illis non aufer- tur, niſi fort omnino in perfectam maniam & amentiam abripiantur, quod contingere ſub- inde ſolet. Quæres: An Angelus poſſit verum edere miraculum? k. Negativèé: nam miraculum ſimpliciter dictum eſt opus potentiæ ſimpliciter infinitæ, cui ad nutum creatura obedit; Angeli autem non habent potentiam infinitam, nec ipſis natura obedit ad nutum; ergo. Hinc Pſal. 135. legitur: qui facit mirabilia magna ſolus, ubi vox Jolus excludit conſortium cujuslibet cauſæ crea- tæ in genere cauſæ principalis, juxta illud D. Auguſtini: ipſe facit mirabilia ſolus: quoniam qui- cunque faciunt, ipſe in eis operatur. Conferm. quia ſi Angeli propriis viribus miracula vera ede- rent, rueret argumentum, quod ex veris mi- raculis ad probandam fidei Catholicæ veritatem Eccleſia repetit. Ni dicis: Magi ope malorum Angelorum virgas aridas transformàrunt in ſerpentes Exod. 7. Ranas ſine præviis diſpoſitionibus eduxerunt, Exod. 8. S. Auguſtinus lib. 19. de Civit. refert, 5 homi- 26 DE ANGELIS. homines in jumenta fuiſſe transmutatos, & one- ra in illa ſpecie detuliſſe, quæ homini prorſus ſunt importabilia. N. S. Doctor I. quoad ranas lib. 3. de Trinit. Mec ideo putandum eſt, iſtis trans- greſſoribus Angelis ad nutum ſervire hanc viſibi- lum rerum materiam: omnium quippe rerum, quæ corporaliter viſibiliterque naſeuntur, occulta quædam ſemina in iſtis corporis mundi elementis la- tent; ſicut ergo nec parentes dicimus ereatores ho- minum, neo aoricolas frugum; itd non ſolum ma- los, ſod nec bonos Angelos fas eſt putare creatores, ſi pro ſubtilitate ſui ſensis & corporis, ſemina re- rum iſtarum nobis occultiora noverunt, L ea per congruas temperationes elementorum latenter ſpar- gunt, atque itdà gignendarum rerum & acceleran- Jorum inerementorum præbeat ocaſiones. H. 2. loc. cit. S. Doctor vult, transformationes homi- num, & aliorum animalium perfeétorum fieri phantaſticè tantùm, ſicut nobis ſomniantibus multa apparent, quæ revera non ſunt. Idem reſpondendum de virgis Magorum Egyptia- corum, ſcilicet vel fuiſſe ſerpentes phantaſticos, vel veros aliunde adductos. Collige. Quantacunque ſit Angelorum po- tentia, eam ſemper ſubjici divinæ majeſtatis im- perio, licèt ergo multa poſſint applicando acti- va Paſſivis, non tamen omnia Deus eis permit- tit, ſic Deus non permittet, ut dæmones cu- jusvis hominis ſyngraphas perfectè imitentur, integros exereitus ſomno ſopiant, excœcent, deleant, & ſimilia, quæ cauſarent ingentes in republica perturbationes. Vide de his plura apud De ,whün ll eſin u Me⸗ ere ele, lee Cenes Prahn tej Clpoe Numn⸗ En ootorte bPigtsitiefnn ten ſern orp n ſpenn don Wnnt eſteere, EI N humnni N ſt Wat Ue, Neenon l ELIS. bmmmnnie, DB ANGELIS. 27 Grhonmm apud Theophilum Raynaud. in ſua Theologia Gorn h naturali. tun ſrvn Cnnniunn gutt in egne mmen rpons ner d An Angeli poſſint verè aſſumere corpus, & illud viviſtcare D“* J. Angelos in aſſumptis corporibus ap- parere verè, & non ſolùm imaginariè, conſtat ex Genes. 18. Apparuerunt ei (nempe Abrahamo) tres Viri; quos Paulus ad Hebr. 13. docet eſſe Angelos; ſic Raphael Tob. 5. in corpore aſſumpto conſtanter ab omnibus eo- dem modo videbatur, adeôque verè non ima- ginariè, quæ enim ſolùm videntur ſecundùm Imaginationem, non videntur conſtanter eodem modo, nec indifferenter ab omnibus. Suarez & alii ex D. Thoma. Dico W. Non tamen Angeli ordinariè aſſu- munt corpora vera, ſeu verè talia, qualia appa- rent, ſed ex aere permixto vaporibus, aliisque corpuſculis ſubtilibus applicando activa paſſivis, M AE& ab ipfis ità efformata, ut figurà externa repræ- Epens ſentent vera corpora v. g. humana, hoc enim 6 non füuperat illorum virtutem naturalem, quâ e Nt A poſſunt efficere, ut corpora ab ipfſis eftormata cdtinen ſolida ſint & palpabilia, qualia erant corpora lür pl Angelorum, quibus Abraham Cenes. 13. lavit elemen un Alen Ainm cut nobs Vera non n. N meDases pedes, item ejus, cum quo Jacob Gen. 32. lu- e Ctatus eſt. Quòd autem exhalationes tempe- setfett rentur ad humani corporis colorem exhiben- num, d dum, fit ex materiæ denſitate interveniente linen raritate, nec non luminis naturàâ; ſicut Iris mil- lt tecebhlu le trahit varios adverſo ſole colores: ſimiliter ſoli- 28 DE ANGEILIS. ſoliditas horum corporum vel tribuenda aſſum- ptioni partium ſolidarum in hanc compoſitio- nem, vel nonniſi impropria ſoliditas eſt, An- gelo impediente, ne corpora penetrentur, ſicut etiam ambulantem detinere poteſt. Dico WI. Angeli corporibus aſſumptis non uniuntur I. informando, ùt patet; 2. non hy- pPoſtaticè ſuſtentando, quia ſic eſſet aliquod my- ſterium reſpondens Incarnationi contra Tertul- lianum & Origenem, qui S. Joannem ſic verè & realiter volebant eſſe Angelum ex aſſertione Scripturæ, cùm tamen id nomen aliunde con- venire poſſit; 3. non inhærendo, quia non ſunt accidentia, item non ſimpliciter movendo, aliàs dicerentur aſſumere cœlos, quos movent; ſed ità movendo, ut à corporibus iſtis repræſenten- tur; ità homo eàâ larvâà, ſub qua later, repræ- ſentatur, unde & larvam aſſumere dicitur ho- mo, quidni Angelus corpus? atque hæc eſt Propria verbi aſſumere ſignificatio. Dico IV. Angelus non poteſt per corpus aſſumptum exercere operationes intrinſecè vi- tales. Ratio eſt: quia actiones vitales requirunt organum vitale, hoc potentiam vitalem, poten- tia vitalis animam ordinatam ad corpus. Ab Angelo proinde tantùm exteriores palpebræ moventur, & ſi videant colorem in corporibus, vident per intellectum, & ſi quid tangant, ta- tus ille non eſt cum ſenſu. Poteſt tamen ex- ercere operationes extrinſecè vitales quoad ſub- ſtantiam licèt non quoad modum; ità Angeli in Scripturis locuti ſunt Abraham & Loth, ità . mede- Dr Ibwere Ve, M ei tüktüho Zuel, mut, (ger. 8 u⸗ Ir cte, (Ml irencbuman e,Nn fCuntun aim Agehs nun ierrorrt Uenoorpacun n iiorem Coinn . rte Amme „1 . R NANAMνnCOM/NE ſi⸗ Mhaller ühummipe Umel, &en Ur ſe & hum Armm artpe omn ele a lil en len, Qrdm InCnr umen ne Uunguidan d Wellbente DE ANGEIIS. 29 medere & ambulare dicuntur &c. ſed tantùm impropriè, non enim intelligitur comeſtio & locutio, niſi ſit à potentia vitali. Unde Tob. 12. Raphael, inquit, videbar quidem vobiscum man- ducare & bibere. Collige I. S. Auguſt. epiſt. 49. q. I. tantùm vult dicere, quèòd ſicut Chriſtus poſt reſurre- ctionem cibum non ex neceſſitate, ſed volunta- te, non fictum tamen ſed verum ſumpfſit, ità etiam Angelos manducaàſſe, non verò quèd vi- taliter & propriè dicto ore. 2. Ad aſſumptio- nem corporum in Angelis non requiri aliam unionem quàm præſentiæ localis Angeli cum corpore aſſumpto. ARTICULUS III. VUnde Drrei bonorum ſpirituum alb appari- tionibus malorum ſive deæmonum ſunt diſcer- nendæ NaE. Difficulter in hoc negotio vires inge- nii humani poſſe ſufficere; Satan enim cal- lidiſſimus eſt, & ſicut in Angelum lucis ſe trans- figurat, ſic & humanam formam induere, & Sanctorum poteſt perſonam ſimulare. Opus dæmonum eſſe, ait S. Auguſtinus lib. 3. contra Vinc. quòd ſe in hæœreticos &ue, ut in lucis angelos trangigurent. Dico I. Quædam ſigna à Theologis ſolent afferri, quæ tamen non uſquequaque certa ſunt: I. Bonos quidam dicunt genios, qui humanà ſe formà exhibent, eâque amabili, deinde qui na 30 DE ANGELIS. bona conſulunt aut bona agunt, aut in ſacris l6⸗ cis conſpiciuntur, aut de nocte ſe præbent vi- dendos; aut piis aut ſanctis apparent; ſed hæc ſigna valde eſſe æquivoca, examinanti facilè pa- tebit; nam I. dæmones ſœæpe humanam induunt formam, eâmque amabilem, ut decipiant 2. Bona conſulunt, ſed non benè, & quamvis eo- rum operationes quoad ſpeciem bonæ ſint, ta- men ex fine, qui latet; ſunt peſſimiæ. Loci ſan- ctitas non diſtinguit, nam dæmon etiam in pa- radiſo terreſtri damnum primis intulit parenti- bus. 3. Sunt dæmonia æ&qquè meridiana ac no- Cturna; denique non ſemel mali ſpiritus ad ho- mines ſceleratos acceſſerunt. Dico I. Meliora ſigna deſumuntur ex ope- ratione; oratione, cauſa & religione. I. Ex operationum genere, ſi hoc genus ſit malum & deteſtandum, arguit ſpiritus malos, hinc qui in Deum evomunt blaſphemas voces, ſacris ab- utuntur rebus &c. mali ſpiritus cenſendi ſunt; item ſi perturbatum animum relinquant, licèt Primo congreſſu amabiles, non ſunt boni ſpiri- tus. 2. Ex Oratione, nam ſi ſermo faſtum & arrogantiam & vanam animi oſtentationem præ- ſeferat, falſa veris admiſceat, & mala perſuade- re amet &c. malum prodit genium. 3. Ex cauſa; v. g. ſi ſpiritus fingant ſe ab hominibus coactos apparere, ſpiritibus malis ſunt annu- merandi; non enim boni Angeli hac arte vo- cari ſolent 4. Ex religione, quia ſignum cru- cis, Dei invocatio, Sanctorumque reliquiæ fu- gant malos ſpiritus, bonos verò retinent & dele- Ctant. u&=- (w lal: umien olello, Eugtre nd SloMen (eEeorun R 7. Moll cemun Eornu Dhmokun 9 Gehsemum A! Mud,1 A n Gll fent ullimnu Ungve b hle Man Pre Un qlam runt. nu Gein te ,Non orh⸗ WE: Moltentacon DE ANGELIS. 31 Quæres: Quomodo ſpiritus damnatorum hominum, à dæmonibus diſtingui poſſint? N. 1. Difficillimè diſtingui, quia quæ alios ſpiritus diſtinguunt, vix fidem facere poſſunt; non H- bera confeſſio, quia ſpiritus mendaces ſunt: non oratio, quia de dictorum veritate ſemper dubitare poſſumus: non forma exterior, quæ utrisque communis: non operatio, quia tentant utrique ſumma: non tumultus nocturnus, qui à ſpiritibus humanis æquè ac ab ipſis deæmoni- bus excitari poſſunt. Una itaque revelatio di- ſtinguere poteſt; interdum etiam eorum con- feſſio fidem facit, præſertim, ſi vi divinorum verborum & exorciſinis extorta ſit: denique produnt aliquando humanos ſpiritus, quæ de ipſis ſumi cernuntur ſupplicia, uti dæmones pe- regrina brutorum animantium forma: Vide de his Petrum Thyræum & alios. ARTICULUS IV. An Samuel 1. Regum c. 28. ſuſeitatus, 8 appa- rens Sauli fuerit verus bamuel, an lhantaſma vel larva, quam dæmon aſſunpſit?6 Nve Utraque opinio eſt probabilis, quia pro ſe habet authoritatem Sanctorum Pa- trum. Nos in præſenti tenemus ſententiam S. Auguſtini, qui authoritate Eccleſiaſtici impulſus, verum Samuelem apparuiſſe Sauli Pythoniſſam conſulenti afſerit in libro de octo Dulcitii quæ- ſtionibus quæſt. 6. Dico. Dr/ 32 DE ANGELIS. „ Dico. Non apparet ſufficiens ratio negandi, e⸗ veram Samuelis animam apparuiſſe Sauli in corpore aſſumpto. Prob. I. Omnia, quæ Sau- lai li à Samuele prædicta ſunt, revera contigerunt, ntr 4 proinde non illuſio quædam phantaſtica, ſed vera prophetia, verumque oraculum erat, ergo vaticinans reipsà fuit Samuel, non Phantaſina vel larva, quam dæmon aſſumpſerat. Confirm. ex ipſa rei geſtæ narratione citato capite, ubi non alius, quàm Samuel nominatur, interroga- tur, reſpondet, loquitur. Prob. 2. Eccleſ. 46. v. ult. leguntur hæc verba de Samuele, & poſt hoc dormivit, & notum fecit KRegi (Sauli) &σ oſten. W1H dit illi finem vitæ ſuæ: ſed hæc verba contin- gere verum Samuelem, nemo eſt, qui id auſit ün negare: ergo verus Samuel poſt mortem ſuſci- ene⸗ tatus apparuit & prophetavit Sauli. Mem n Objic. I. In hac ſententia Saul non fuiſſet dam: Wttid natus, quæ tamen communis eſt opinio, ſed n (lemcn perveniſiet ad limbum Patrum, quod inde de- fen, eln ducitur, quia Samuel prædixit Sauli v. 19. cras umm Durllet autem tu & fili tui mecum eritis: ſed Samuel nheganll erat in limnbo Patrum; ergo illuc quoque per- rhpens re veniſſet Saul cum ſuis filiis. N. Ly mecum eri Mlnt Im tis, indicat generaliter & indeterminatè locum Cenminet & ſtatum mortuorum, non determinatè hunce (md (udi vel illum; unde Samuel duntaxat voluit inſinu’a- ugonmoh re, Saulum cras moriturum, & ſecum inter in boozgiin mortuos futurum eſſe. hn, (d i Objic. II. Sic excitatus Samuel obediviſſer im menmin voci Pythoniſſæ ac imperio dæmonis, quod 1 Elnpr permiſiſſe Deum, difficillimè creditur. Confrm. V. 15. Enutinelln emun mephen 1NC Der u l enn Cl nitcnon leer fin maned Ne 1 G rllg DE ANGEIIS. 343 ennuher V. 15. Samuel dixit Sauli; quare ie Re mne; rn II ut ſuſcitarer“ ergo non a Deo, ſed a Saule per Pythoniſſam eſt ſuſcitatus. . ad I. N. A. non enim Pythoniſſa, ſed Deus ſuſcitavit Samuelem, qui juſſu Dei prævenit magicas incantationes; unde turbata eſt, cum vidit Samuelem nondum vocatum jam apparere 1. Keg. 28. v. 12. Ad2. W. N. C Dicit ſe inquietatum a Saule, tum quia Saul erat occaſio, ut ſuſeitaretur a Deo; tum quia commotus fuit, & indignatus Samuel de modo, quo Saul conabatur eum ſuſcitare; ſcilicet ritu magico- — . Collige I. Opinionem illam, quæ diabolico præſtigio factum hoc adſeribit, nihil habere ſo- Nemo dEta lidi in S. Scriptura. Deus enim oceulto provi- eloſtnmni⸗ dentiæ & ſapientiæ ſuæ conſilio poterat eo tem- S.. Pris articulo ſtatuiſſe coram Rege Prophetam Gnne,s Rullo habito ad demonem vel Pythoniſſam re- ns l ectu, quemadmodum a. Balaamo Pſeudo- Tum, Nodte⸗ Propheta; vel ipſo Rege Balac invito, vera fu⸗ IrtGGE urorum oracula exprefſſit. 2. Rejecit quidem ce⸗ & Saulem Deus, conſultusque, nihil ſive per ſomnia, , ſive Prophetas reſpondit, ſed quæ huæeuſque nt, kerene Edun ſbn e Crucnl Innel, mnn lnomin r. N ba ded Wöl iin „ denegaverat;, tum ſaltem poôtuit concedere, in 3 lu uo Quo non videtur inconvenlentia. ernn —AQLucres I. Quid in præſenti materia circa lo- 1 Geterninde mn eum Angelorum obſervandum? HN. I. Ange- lus eſt in loco; quia eſt alicubi: præterea illud eſt in loco, quod ita occupat ſpatium aliquod kli finitum, ut extra illud nec ſit, nec eſſe poſſit na- e turaliter, ſed Angelus occupat ſpatium finitum nam finitam & limitatam extenſionem virtualem 6 habet, Gnn olinle n, Kan e 34 DE ANGELIS. habet, cum extenſio virtualis illimitata ſoli Deo conveniat. Sunt tamen, qui docent, Angelum Pro libitu poſſe conſtituere ſe in loco minori, quàm ſit locus ejus adæquatus, imò in minori & minori in infinitum, & contrahere ſe ad pun- ctum locale; quia cum ejus ſubſtantia ſit realiter indiviſibilis, poteſt eſſe tota in puncto. Aliud eſt de Deo, qui eſt eſſentialiter immenſus. . 2. Angelus ita eſt in loco, ut ſit totus in toto loco, & totus in qualibet parte loci, quia cor- reſpondet loco ſibi adæquato, ut nullatenus il- lum excedat; deinde eſt totus in qualiber parte loci: nam cum ſit ſimplex, non habet partes realiter diſtinctas, quarum ſingulæ ſingulis par- tibus loci correſpondeant. H. 3. Plures Angeli poſſunt eſſe naturaliter in eodem loco, non enim naturaliter ſe excludunt, quia non habent ex- tenſionem formalem impenetrabilem ut corpo- ra; unde anima noſtra eſt naturaliter in eodem loco cum corpore. Quæres IlI. Quid eirca motum Angelorum tenendum? B. I. Angelus poteſt moveri lo- caliter: patet ex Script. Luc. I. v. 26. Miſſus eſt Angelus Gabriel a Deo ad Virginem, & inoreſſus Angelus ad eam &c. quæ verba in propria ſigni- ficatione accipi debent; cum nulla ſit ratio, ea aliter accipiendi. 2. Angelus poteſt moveri tam continuo motu, quàm diſcreto; & quidem continuo, quia licet in ſe ſit indiviſibilis, ſpatium tamen diviſibile eſt; deinde diſcreto, quia cum indiviſibilis ſit, & totus in qualibet parte ſpatü, quando acquirit etiam minimum ſpatium no- vum; D “ cwetice ocd vedom; gue e Ee e n an kuuns on gdumz iemonn Untolen eie Tini noen e prün ncN malgti , nu,unmh, MM, anlizu ſe Tentten um kaere e Ihr ſminn, el Uuinum, h um Diniaen Ultck nrone ſummonns demo unntemere, ſe Homnen, dhinmn Andonm Ano droicentn lm dort E Norlig DE ANGEILIS. 35 Urthalte ., . .1 maszilnain vum, jam ibi eſt totus. 3. Angelus non po- es teſt moveri de loco in locum, niſi tranſeundo per medium; quia moveri de loco in locum eſt tranſire de loco in locum fluxu continuo; hic autem fluxus non poteſt eſſe ſinè tranſitu per medium; item cum hic fluxus aliquam tempo- ris durationem exigat; Angelus non poteſt in inſtanti moveri localiter. Conſule de his Phi- loſophiam. etotein lentult Un CAPIIT IV. De malignii operationibus malorum Ange- lorum. ARTICULUS I. An omnis tentatio ſit à dæmone, & unde cognoſci poſſit, an aliqua cogitatio ſit à bono vel malo . Angelo immiſſa Ota. Tentare ut ſic; eſt propriè experimen- tum facere de aliquo; tentatio autem pro- et unnan u otnm A Rnun ut hic ſumitur, eſt conatus dæmonis occultus LEA in animam, quo ipſam ſollicitat & impellit ad umat malum. Dixi occultum conatum, quia tentatio /N occulta eſt ratione ſaltem Principii. Proprium Ernlg⸗ autem munus dæmonis & miniſterium eſt ho- umu⸗ ric⸗ minem tentare; ſic ſtatim ab initio mundi cepit lenn M graſſari in hominem, unde Joan. 8. dicitur fuiſſ ncictel Ponuide ab' initio. Dum autem dicimus miniſte- züchiͤl uum rium malorum Angelorum eſſe hominem ten- en rare, ad providentiam divinam ſaltem hac ra- ANα tione ſpectare poteſt, quòd mala aliqua ſcilicet 4 W 1o⸗ C 2 pee- 36 DE ANGELIS. pecceata permittat Deus, efficiat autem aut pro- curet, ut ſunt mala pœnæ. Dico I. Omnis tentatio ortum ducit a dæ- mone tanquam causaà remotiſſimà, non tamen dæmon eſt ſemper cauſa proxima, licèt plu- rium tentationum ſit. Prob. I. pars: Dæmon fuit in cauſa, cur primus homo laberetur, & ex illo lapſu omnia peccata orta ſunt, omnesque tentationes, quæ Pœna illius peccati dici poſſunt. Prob. 2. pars: quia aliquis poteſt tentari a ſua concupiſcentia, licet dæmon proximè non mo- veat ipſam; deinde homo eſt ſuæ ſpontis; ergo poteſt malè agere, ſi velit, licet a dæ'mone non ſollicitetur. Demum primus Angelus ſinè ſug- geſtione peccavit, ergo a pari homo ſinè ſug- geſtione peccare poteſt. Probh. 3. pars: I. Dæ- mon Evam proximè, & Chriſtum ipſum tenta- vit. 2. Tentare proximè eſt immediatè appli- care objectum, a quo tentatio incipit, quate- nus phantaſiam commovet, deinde Phantaſia in intellectu per ſpeciem cogitationem exeitat, a qua tentatio incipit, inquit Suarez: at dæmon id ſæpe præſtat, vel applicando per ſe ipſum objectum ſenſibile, vel excitando phantaſiam commotis humoribus & phantaſinatis ordinatis, vel apparendo ſenſibus, & ſuadendo conſenſum ſub ratione boni apparentis. Dico W. Ad dignoſcendum, unde aliqua cogitatio a maligno Angelo, vel bono immiſſa ſit, inſervire poſſunt regulæ ſequentes, quas S. Ignatius in libello exercitiorum de ſpirituum diſeretione conſeripſit. Pri- meke e oi e ntnime Tes ouen icrentl lone ſee . Bins ek erehhlecni Vn Gemmrs, Tmbmorem ! Erune, chlu, Cüns, Cunde ele Ononn APonnd Pad Qurs or io e Gin bonn, ſe Uup icem, n Cenrione nuk A vr il . monze nin d elcenni Edlls. CKeit u toenmane emotfint, inne la onn be Phe. n home 1or liwpe⸗ entiri⸗ Vet, 6 cgitihrnein ſel o! le nn efunmn N DB ANGEIIS. 37 Prima eſt: quod proprium eſt Deiac Angeli cujusque boni, veram infundere ſpiritualem læ- titiam animæ, cum ſpiritus malus econtrariò ſo- Phiſticis argumentis quibusdam veri ſpeciem Præſeferentibus ætitiam illam in anima receptam oppugnare ſoleat. II. Solius eſt Dei conſolari animam nullà Præcedente conſolationis causà, cum ſit hoc pro- prium Creatoris, ſuam ingredi creaturam, & illam in amorem ſu totam convertere, trahere & mutare; cauſam verò præcedere nullam tunc dicimus, quando nec ſenſibus, nec intellectui, neque voluntati noſtræ quidquam objectum eſt, quod ejusmodi conſolationem cauſare ex ſe poſſit. III. Quoties præceſſit cauſa conſolationis, author ejus poteſt exiſtere tam malus Angelus, quàm bonus, ſed ad fines tendunt contrarios; bonus quidem, ut anima in boni cognitione & operatione magis proficiat; malus autem, ur malè agat illa, & pereat. IV. Id moris eſt ſpiritui maligno, ut in lucis Angelum transfigurans ſe, cognitis piis animæ votis primùm obſecundet, mox inde ad per- Verſa ſua deſideria illam alliciat; ſimulat etenim ab initio bonas ſanctasque hominis cogitationes ſequi & fovere; ar deinde in occultas fallacia- rum pedicas paulatim tractum illaqueat. V. Sedulò & accuratè excutiendæ ſunt no- ſtræ cogitationes circa principium, medium; & finem ſuum, quæ tria ſi rectè ſe habeant, An- C 3 geli 38 DE ANGEIIS. geli boni argumentum eſt cogitationes illas ſug⸗ gerentis. VI. Quoties contingit in aliqua ſuggeſtione deprehendi hoſtem ex cauda ſua, id eſt, fine malo, quem ſemper nobis inſinuare ſtudet, tunc plurimùm juvat revolvere diſcurſum totum & notare, quid ab initio pertexuerit bonæ cogi- tationis, & quomodo Præcedentem ſpiritualis guſtũs ſuavitatem, & animi ſerenitatem ſenſim amovere ac venenum ſuum infundere tentarit, ut per hujusmodi experimentum cognitæ illius fraudes deinceps faciliùs caveantur. VII. Eorum, qui promovent in bono ſa- lutis, animis ſe inſinuat uterque ſpiritus diverſo modo; bonus quidem leniter, placidè ac ſuavi= ter, malus verò duriter, implacidè, ac violen- ter, illis autem, qui indies tendunt in deterius, oppoſitum prorſus uſuvenit. VIII. Quoties ſinè prævia ulla cauſa conſo- latio nobis adeſt, quamvis ei tanquam divinitus immiſſæ nihil fallaciæ ſubeſſe poſſit, debemus tamen attentè ac ſollicitè diſtinguere Præſens conſolationis tempus a ſequenti, in quo anima fervet adhuc, & divini favoris nuper accepti ſentit reliquias; etiam poſteriore hoc tempore frequenter accidit, ut vel ex habitu, diſcurſu, & judicio proprio, vel ex boni aut mali ſpiritũs inſtinctu aliqua ſentiamus vel deliberemus, quæ cum ab ipſo Deo citra medium non emanent, ſolerti indigent diſcuſſione, priusquàm recipiant aſſenſum, vel in opus veniant. Que. . , Aumt CE inmmselerene , 10enon⸗ ge & Ws eie um en dend Een, ubeehh Policenr, 5 Ir II. Wi de ti ſunnn mremirum en Mergtarbu Dnphmbs. u) Cbele 4, 1 tocend crll: LYImn. Anmm iinemar, Ngorto i mapihi⸗ Agr uhe j Crus. kaginmif Rtn ägu Cnd u D 1e lntn n, Nreyhmt inen. ümn ſe tter lenien, es ecnm eenit eri W fbeitun, hele Polt⸗ (e Clnpvere Nr⸗ n wor per o Terore oe enn Ponin m n celbernn e . . Mmel on en igunni DE ANGELIS. 2829 Quxres: Quis finis tentationis? . alium a Deo, aliuma dæmone intendi: a Deo intendi- tur virtutis exercitatio, progreſſus in cultu pie- tatis &c. a dæmone autem peccatum ipfſius ho- minis & ſalutis excidium, juxta illud Ambroſii lib. I. de Abraham c. 8. Aliter Deus tentat, ali- ter diabolus; diabolus tentat ut ſubruat, Deus ten- tat ut coronet. ARTICULUS II. Quid ſit olſeſſto && poſſeſſio deæmoniaca ⁵ Ota. Aliud eſſe obſeſſionem, aliud poſſeſſio- nem dæmoniacam, quamvis ſæpe etiam confundantur. Poſſe autem hominem a dæ- mone obſideri, ut urbs v. g. obſiderur & infe- ſtatur ab hoſte extraneo; ſed etiam verè poſſi- deri, ut urbs ab hoſte vi armatà ingreſſo capi- tur, poſſidetur, & ſua efficitur, de fide eſt ex Lucæ II. ubi dæmon expulſus e corpore Ar- reptitii aſfumit ſeptem alios ſpiritus ſecum, nequio- res ſe, & ingreſſi habitant, & aliis locis. Nos impræſentiarum ea afferemus, quæ ex proba- tiſſimis Scriptoribus, Ritualibus & Agendis de- prompſimus. Dico I. Obſeſſio eſt operatio dæmonis ma- nifeſta, ad nocendum homini. Triplex ejus eſt effectus: I. Impedimentum quoddam facul- tatum tum internarum tum externarum animæ, ubi imaginatio ipſa quaſi ligari videtur, & cor opprimi a principio externo ſive dæmone, qui id unum agit, ut hominis naturales functiones C4 obtuxr- 40 DE ANGELIS. obturbet. I. Vexatio quædam poſitiva, ſen- tiunt enim dolores interdum graves obſeſſi fa- eultatibus internis & externis a dæmonibus in- feſtantibus impreſſos, qui identidem extrinſecùs obſtrepunt, verberant, partes extimas tangunt, viſcera torquent, & dilaniant &c. III. Vehe- mens quædam impulſio ad malum præſertim ad luxuriam, invadendo utplurimùm partes cor- Poris, quæ interdum adeo vehemens eſt, ut vim quaſi inferre videatur: Deus tamen irà po- tentiam dæmonis moderatur, ut libertatis uſum non adimat; quin etiam dæmon in obſeffione aliquando ſub ſpecie canis, lupi, felis aut ſer- pentis alteriusve animalis apparet extrinſecùs, inſidiatur, invadit &c. Dico W. Poſſeſſio ſumpta in actu ſecunde eſt imprefſio violenta, ſeu motus a dæmone productus, five alteratio ſit, ſive impedimen- tum alicujus potentiæ etiam liberæ, five ope- ratio maligna dæmonis inhabitantis quà ita fa- cultates hominis ſibi aſſerit, ut aliquando ratio- nem & libertatem impediat, & ore Arreptiti loqui & reſpondere videatur. Ex qua deſcri- ptione patet I. Dæmonem debere eſſe in homine tan- quam in proprio domicilio. 2. Requiritur vis & poteſtas utendi corpore & facultatibus ho- minis, quæ modò major, modèòè minor eſt pro gonceſſu permiſsuque Dei, ſic dæmones arre- Pritiis maximos cruciatus inferre probat Scriptu- Tra Marci c. 9. ubi arreptitius a dæmone in aquam ighengt nen den eetel 1, le en in wnut e glis elhen o ven Mern Uen, Cleneg eniſrtn eltpeeme 4 beuno . npellen Mnnromenn kter ane, Cent , C monels, U⸗ Alli mper: Niin. Ceoqde Upeni, 3 . MInernt (xmo um lbennr; Iumopran Wlumror, ure tont Dei. l ihle al hen, e mil er rdamn der dum Drarczee gernis 1 an,: ll. biihemikenere, Parrgerinn, lumunt e . unpe nAr ſen non- ſt, Ge etuln lbere heitn li a dint, & Gre A un L , e in kenmnk 0 1 Daumm e Krd 4 god uer / leeni . Dr ANGEIIS. 41 aquam & ignem præceps agitur, terræ alliditur, fœdè ſpumat, dentihus ſtridet & areſcit. Prætereà poſſeſſio modò deſcripta non fi- Ctitia, ſed vera eſt: eſt de fide; cum eandem paſſim innuit Scriptura, ſic Lucæ II. dæmon expulſus e corpore arreptitii aſſumit ſeptem alios Ppiritus nequiores ſe, & ingreſſi habitant ibi. Nec dicas. Ideo dæmones dici intrare cor- pora, quòd illis poteſtas detur ad nocendum; ejici verò ab iisdem, cum eadem poteſtas illis adimitur. Sed contra et, quèòd hæc interpre- tatio vim inferat verbis Chriſti, dum dæmo- nem, qui energumenum invaſerat, ſic alloqui- tur; exi ſpiritus immunde ab homine iſto. Dein- de ſæpe dæmones loquuntur ore energumeni; at locutio non poteſt fieri niſi a deæmone intra corpus exiſtente, qui immediatè pulmonem & alia inſtrumenta voci inſervientia moveat, & agi- tet ex arte., Quæres I. Quæ ſit cauſa poſſeſſionis? H. alia eſt moralis, alia phyſica, alia finalis. Moralis cauſa triplex: I. peccatum, 2. defectus ba- ptiſmi. ideoque exorciſini inter baptizandum uſurpantur, 3. naturæ noſtræ conditio, quæ cum fuerit dæmoni ſubdita, non ſtatim in inte- grum liberatur; hinc interdum etiam ſinè cul- pa tum propria tum aliena a deæmone homines corripiuntur, ut obſervat S, Auguſtinus lib. 21. de civit. Dei. Cauſa phyſica itidem triplex eſt: I. ordi⸗ naria eſt Deus, qui dæmone utitur tanquam juſtitiæ ſuæ miniſtro. 2. Viri ſancti, ſic Pau- ◻3 lus 42 . DE ANGELIS. lus inceſtuoſum tradidit Satanæ in interitum'ſeu afflictionem carnis I. Cor. 5. 3. Magi & ſagæ, qui ex pacto inito deæmones immittunt in cor- pora; Deo id permittente. Cauſa finalis ſeu finis in vexatione corpo- rum alius eſt a Deo, alius a diabolo. A Deo intenditur 1. bonnm & emendatio Energume- ni, ſi peccaverit, ſin autem innocens ſit, Deus infligit hanc pœnam, ut exerceat ipſum, pro- bétque. 2. Probatur exiſtentia ſpirituum in- corporeorum; item Euchariſtiæ & aliorum Sa- cramentorum; poteſtas Eccleſiæ in dæmones &c. A dæmone autem intenditur I. ruina ſa- lutis hominum, 2. odium, quo ardet in Deum, in hominem tanquam in ipſius imaginem gau- det effundere &. Quæres I. Quæ ſint ſigna, quibus poſſeſſi a dæmone auntur⸗ . Quædam pa- riunt ſolùm ſuſpicionem, alia conjecturam ve- hementiorem, alia denique nonnullam certitu- dinem. Primi generis ſunt: mutatio ſubita in mores ferinos & agreſtes, z. ſomnus gravis, 3. ſe conſecrâſſe de'moni, 4. invocatio diaboli ut ſe arripiat, 5. furiæ; fallunt tamen ſæpe hæc ſigna. Secundi generis ſunt: I. Barbaræ & inſolitæ vociferationes & ululatus belluini, 2. horribilis & truculentus vultus, 3. ſtupor mem- brorum, 4. ingens inquietudo, 5. vires in corpore humano facultatem hominis exceden- tes, 6. ſi variè torqueatur & dejiciatur poſſeſſus, nunc in ignem, nunc in aquam, nunc ex alto præ- cipi- * D ammme ge Waln. ſeti genen uin tane mrcnt ſ⸗ 3 ebendhzc Ite ndt Cl laen ler onined Eriklelli benn GGe Ten lehin guunck Koonimn 6 Kol Po,ardher, tcine M Doemcerotn npnenes fon m 4onohe, en onnmiin un li n ini Cenn Rihgelim Elbyengin polie. Eon leſtonen 1 8 Lolkle , minkad ſgn, gbrni r/ 1 Ch le on 1, 4 MocnoCAN Int unen ken eld nbominsen DE ANGELIS. 43 cipitetur, nune laqueo vel aliis modis tenrat ſibi adimere vitam. Tertii generis ſunt: I. Peregrinarum lin- guarum ſubitanea ſcientia extra ſulſpicionem di- vini miraculi: idem judicium de ſcientia legen- di, ſcribendi, cantandi artificiosè. 2. Si loquan- tur de rebus ſublimibus, quas non didicerunt. 3. Si ſecreta revelent, quæ ſcire non potue- runt homines, ſed dæmones; ut ſunt occulta peccata: aut referant quædam, quæ locis fiunt diſtantibus. Ut tamen hoc ſignum certum ſit, debet abeſſe ſuſpicio pacti cum dæmone, quale habent divinatores, qui ſimilia produnt, & ta- men poſſeſſi non ſunt. 4. Si poſtquàm ceſſant vexari, neſciant reſpondere de his occultis, de quibus locuti ſunt: ſignum enim eſt, non tam ipſos, quàm dæmones per ipſos fuiſſe locutos. 5§. Si omnino prohiberi nequeant, ne loquan- tur. 6. Si juſſi invocare Dei nomen, nomen IEſu, aut alicujus Sancti, id facere nequeant: ſi recitare non poſſunt pſalmum aut orationem aliquam devotam: ſi concutiantur, terreantur, impatientes fiunt &c. adhibitis reliquiis Sancto- rum, Agno Dei, cereo benedicto &c. aut in au- rem pronuntiato verſiculo illo Cantici Moyſis: Deum qui te genuit, dereliquiſti, &* oblitus es Domini Creatoris tui: ſi exorciſmos non ferant, ſi ad ingreſſum Eccleſiæ tumultuantur: deni- que ſi Evangelium audire, divinis intereſſe vix cogi poſſint. Quæres III. Quæ ſint ſigna maleficii? H. Hanc quæſtionem ſtudio hic Pertraclamhus, ut ciat 44 DE ANGELIS. ſciat Exorciſta unum ab altero diſcernere. Majorem eſſe incertitudinem ſignorum malefi- cii, quàm poſſeſſionis aut obſeſſionis: eſt opinio Theologorum. Proinde cautè in hoc genere procedendum eſt. Signa autem præcipua ex Eruditorum ſententia ſtatuuntur: I. Si periti Medici non cognoſcunt mor- bum, vel malum, quo laborat afflictus. 2. Quòd morbus ſit valde inconſtans, & li- cet periodorum naturam referat, rarò tamen periodos ſervet. 3. Solent præterea veneficio læſi habere oculos conſtrictos, totam cutem præcipuè fa- ciem utplurimùm flavo ſeu einereo colore ſuffu- ſam, virium imbecillitatem cum ſummo languo- re. Omnia membra videntur habere ligata & conſtricta, præſertim cor & os, extraordina- rias inſtar acuum punctiones ſentiunt in corde vel aliis Ppartibus. 4. Maleficiati præter naturam ſæpe toto corpore extraordinariè extenuantur; habent convulſiones; aliquando omnes partes capitis tumefiunt. 5. Veneficio affecti ſæpe faciem Sacerdotis vix aſpicere valent oculis ſaltem intentis, & al- bum oculorum variis modis illis immutatur. 6. Prudenter & diſcretè Exorciſta deſumat indicium veneficii ex ſigno, quod quidam tra- dunt: nimirum quod quando venefica vel vene- ficus ad viſendum ægrotum accedat, ſtatim in- firmum ingenti moleſtia affici, terrore & tre- more corripi: ſi puer ſit vel puella ſtatim plo- rare, Dr Noe 10 ,Nteronesl i lin bon etembizin wben Cint, lucertoe . (Gjenn . OCo Cun)nl AUnops ee Euicorcle eere yotmm am er iben 1, i nen ſein Krconkntan⸗ ehm emin. Ndch REanomoonmn iren ononn rChltlans ,, Nde cal donrehe Lemcuntaome cener Nb cor / koges entununt: er Munun etenoutu, ANnes aie õ en entb, A? DE ANGEIIS. 45 rare, oculosve ad fuſcum colorem mutare, vel alias mutationes notabiles in ægrotis obſervari. Siquando talia ſigna advertit, cavebit illa indi- care parentibus aut aliis aſſiſtentibus, ne det oc- caſionem ſcandali, ſuſpicionis &c. ipſe autem pro ſua diſeretione uti illis poterit in ſuumfinem. 7. Advertat Exorciſta, non fore neceſla- rium, ut omnia hæc ſigna in ægro inveniantur, ſed ſufficere, ſi aliqua pro diverſitate maleficii concurrant, quæ moralem aliquam certitudinem vel magnam præbent probabilitatem; idem di- cendum de ſignis, quibus Ppoſſeſſi a dæmone cognoſcuntur. Qucæres IV. Quæ ſint obſervanda Adjura- tori d'monum? .. I. Quicunque deſiderat habitâà licentià ab Ordinario (ſinè hac nullus ejusmodi rem ag- grediatur) facilè & ſinè periculo ſuæ & aliorum ſalutis opus exorcizationis maximi meriti & mi- ſericordiæ exercere; cogitare debet ſe habere negotium cum antiquo & aſtuto hoſte; agno- ſcat itaque propriam infirmitatem, & aſſumat arma ſpiritualia. 2. Præcipua armatura, quam habere debet Exorciſta, eſt viva fides cum fiducia in Deum & Salvatorem Jefum; allaboret emundatam ha- bere conſcientiam; ſtudeat veræ humilitati, cer- tò ſciens, ſe ſolum inſtrumentum indignum eſſe, quo Deus utitur. 3. Sit addictus orationi & jejunio, quia hoc genus dæmoniorum non aliter ejicitur. Matth. 17. 4. Ca 46⁶ DE ANGLLIS 4. Caveat Exorciſta alias preces & ceremô- nias, quantumcunquæ piæ & bonæ apparent, quàm quæ in approbatis Ritualibus & Agendis ræſeribuntur, adhibere, niſi obtentà venià & conſulto Ordinario. 5. Non temerè aut facilè Exorciſta judica- bit aliquem, etiamſi miris & extraordinariis ve- xetur modis, eſſe energumenum aur malefica- tum; ſed negotium ſeriò perpendet ex ſignis & indiciis; de quibus ſupraà. 6. Exorcizatio ſemper vel ordinariè fiat in Eccleſia, vel alio loco ſacro; niſi urgens cauſa obſtet. 7. Arceantur curioſi, vani & mundani ho- mines, in quantum fieri poterit exemplo Salva- toris Marci 7. nihil tamen faciat ſinè teſtibus. 8. Ipſum Venerabile Sacramentum rariùs a Ru applicabit, & nonniſi exigente neceſſitate, vel evidenti utilitate, & tunc nonniſi cum ma- xima reverentia. = 9. Abſtinebit Exorciſta a curioſis, levibus, & ſuperfluis actionibus & interrogationibus; ſolumque ea interrogabit, quæ putabit neceſſa- ria. Poterit itaque inquirere, utrùm ſint mul- ti dæmones, vel pauei; vel quot ſint in corpo- re obſeſſo: ob quam cauſam fuerint ingreſſi, ut contrarium remedium applicetur: ſi ſint ibi- dem ex aliquo pacto vel maleficio; ſi aliquod ſignum maleficii vel pacti ſit datum, vel alibi poſitum, & ſimilia, quæ prudens Exorciſta vel ex diſcretione ſua, vel aliorum peritorum con- ſilio, judicabit expedire. 10. Poſt- D Lotgin A, Mo lel 4 hrncee rclins eMor oesonrentol Peitekbonncn 4 r. el Gndand N rqhmegtd Cpllien Arehnio ken Canole ſehen len⸗ NILS i Dreognn Rrmnbes e, ildten 4 Kid orr ins &em tgumenun erid Pehetta i Hraa nper Wororitri ſeero uü vol, vn Ammn rioe en füctat nen le Kecramermu nii ergene Auuc nonndanm Clks arols kin & memgto t, e Mdl en⸗ irte, unimim. e il in nann MMin etur t Plcenr. I nii teico; 1 Ald Iſtdum ei⸗ Incen Lri Aunpenonmn o DE ANGEIIS. 47 10. Poſtquàm aliquam i ati ſtineri Mo facilè eiſtar 3 eriainſt enzn i euler eſondede ſed Proſequatur legitimis r ds extorquere Nec putabit Exorciſta a ve one aut affectuum ſuorum e citattone vim exorciſmi conſiſtere, quibus e fruſtra fatigant; cum in excitatione ſid 1, Pei, charitatis „& devotionis in D . puè ſit elaborandum. Eren Pigcr dam Hgii wr wan Ac lelen Semes anbna vexatorum in terram Jejecliore, rgar⸗ Uns extinctione, vel tumore infolito partis ilius, Per duun egreditur, recedente. Signa certiora . i dæmonis ſunt, ſi nullum amplius ex ſi- 4. d Al ndiel ſunt ejus inhabitationis, in Arte Tparter⸗ deinde ſi nullam amplius mone ſe pati moleſtiam ſignificet, & qui- dem per aliquot menlſes. . DIS. 4⁸ DE ANGEIIS. Dogel onn DISPUTATIO II. Poerunt grar De gratia, merito, lapſu, & ſup- plicio Angelorum. CAPUT I. De Gratia & Moerito. ARTICULUS I. An Angeli ſint creati in gratia? N I. In Angelis fuit beatitudo naturalis in ipſa creatione: hœc enim in eo con- ſiſtit, ut res conſtet omnibus partibus ſuis & facultatibus, actusque ſuæ naturæ con- gruentes eliciat, Deum cognoſcat, & amer; quantùm fieri poteſt naturaliter; hoc autem in ipſa creatione competebat Angelis, quamvis po- ſtea mali ob voluntatis ſuæ perverſitatem Deum amare deſierint. NWota 2. Angeli ab inſtanti ſuæ creationis non fuerunt beati beatitudine ſupernaturali, po- tuerunt enim peccare, potuerunt mereri & de- mereri, ut reipsà nonnulli peccaverunt, non- nulli meriti ſunt, nonnulli demeriti; ex quibus patet etiam Angelos bonos fuiſſe aliquanido in via: qui ex ſeniù S. Auguſtini nunquam pere- grinati ſunt peregrinatione a gratia, ſed tamen peregrinatione a gloria: quare dum Scriptura dicit de Lucifero, eum cecidiſſe de cœlo, fuiſſe de- licium paradiſi, ſupponit quidem eum ibi crea- tum, ſed nondum fuiſſe in ſtatu gloriæ. Eico “ DE ANGELIS. 49 Dico. Angeli omnes in Pring inſtanti crea- tionis habuerunt gratiam ſanctificantem. Ita NIIO ID. Thomas quæſt. 62. art. 3. in O. & cum eo Ooinnes Scholaſtici communiter, qui contra Hu- wo Hl, gonem Vict. tract. 2. Summæ Sententiar. C. 2. gelorun. de Angelis ſic loquitur: Eos fulſſe bonos in pri- 011 mo erordio DTeattonis conſtare dJebet, id eſt, Ni, 6 vi- io,; noß enim reator optimus, author mali po- 10 Min terat eſ”. Prob. I. Chriſtus Joan. 8. de diabolo ULUS dicit, in veritate non ſterit „ergo ſemel in ea fuit. Per veritatem autem intelligitur a PP. gratia, & non ſtetiſſe idem ſignificat, ac eam Perdidiſſe: 8 futbernmhum- ſic enim ait S. Cyrillus lib. 6. Cap. 6. in Joann. In veritate non ſtetit, duia prolapſus eſt a veritate, Cyeni i nu vulket ne- voluit manere in ſuc originis ſancitate; ergo toele ſe etiam diabolus, adeoque multèò magis Angeli onelr,t, boni habuerunt gratiam, & quidem in Primo Curättzkermin inſtanti; nam in ſecundo Peccârunt; conſequen- r Aanise Ter niſi in Pprim gratiam habuiſſent, eam am- ſir enkfinln Plius habere non Potuiſſent. .Lorob. 2. Ezech. 5 24. ubi Propheta lapſum Regis Tyriorum de- unt tecut ſeribit, intelligitur juxta communcm Interpre- iſhn li tum ſub illo Rege Lucifer, qui etiam Cherub aeſpenn vocatur, & dicitur ornatus variis gemmis, perfe- onmminwet dtus decore, in deliciis baradiſi Dei: & additur: i ercheln, in medio lapidum ignitorum ambulaſti, perfelctus in , viis tais a die conditionis tu˖, donec inventa ſt ũ flle n iniquitas in te: quem ornatum & perfectionem in PP. plerique interpretantur de gratia. Acce- lengenn n dunt SS. PP. inter quos Auguſtinus lib. 12. d civit. Cap. 9. ait: ſimul in Angelis condens naruram & largiens gratiam; item, ſimaul ut faäcti ſunt, ei D a quo Clicemenn, Dr 50 DEB ANGELIS. 1. MnAng a quo facti ſum » amore, cum quo facti, adbæſerunt. „Derll gin Confirm. Adam ſtatim in ſua creatione accepit öillib gratiam ſanctificantem, licet hanc brevi eſſet 9 ünhotie amiflurus, ergo etiam probabiliùs Angeli eam Pneiintete acceperunt; nec enim videtur erga nobiliores iminter I creaturas Deus fuiſſe in prima conditione par- Dmntſeen cior: quidquid ſit de ſtatu poſt lapſum. .öbemum un 0 Oliic. Joan. 8. dicitur de diabolo: Ile bomi- g18 Dionſin cida erat ab initio, ergo nunquam habuit gra- l tiam. Confirm. I. S. Gregorius lib. 23. Mora- lium c. 8. ac alii PP. dicunt, Angelos malos non ha- buiſſe charitatem, ergo nec gratiam. 2. S. Au- guſtinus apud D. Thomam quæſt. 62. art. 3. ad ae ddole 1. docet, eos primò creutos Juiſſe informes, iwve Nans WI productos in tenebris, deinde formatos. 3. Non Dummdne n videtur decuiſſe Deum, ut infunderet gratiam mox deſtruendam. G. ad I. Initium hic non mathematicè pro primo inſtanti, ſed moraliter ſumitur pro tempore propinquo ſeu proximo creationi Angelorum; dæmon autem dicitur homicida ab initio mundi, quia protoparentes noſtros induxit in ruinam & mortem. Ad 2. H. N. conſeq. SS. PP. explicandi ſunt de charitate plena & perſeverante; S. Auguſtinus explica- ſliennch tur a D. Angelico loco citato vel de formatione per gloriam, quæ fuit tempore poſterior, vel de formatione per gratiam, quæ tantùm fuit. poſterior naturâ. Ad 3. N. Ant. Etiam Adam citò perdidit juſtitiam originalem, & multi ali n Mau t Theolooonn Nfarurala nenn Egrtümin eretl prunmnn ponere A i l gratiam in Sacramento Pcœnitentiæ acceptam citò perdiderant. un uo ſach , Alue DE ANGEILIS. 51 Quæres: An Angeli in ſua creatione inæqua- lem acceperint gratiam juxta inæqualitatem per- fectionis naturalis ſingulorum. . Affirmativè: ſaltem ſi authoritatem SS. PP. & T heologorum ſpectemus: ita teſte Vaſquez Theologi plerique, & ſumitur ex SS. PP. Baſilio lib. de Spiritu S. c. 16. Damaſceno lib. 2. fid. c. 3. & cæteris, hæe verò Patrum tam conſtans doctrina exordium duxit a S. Dionyſio lib. de cœleſt. hierarchia; ubi, uti refeêrt Suarez, non tantùm docet Ange- los perfectiores in natura propinquiores eſſe Deo tum in officio tum in ſplendoribus gloriæ & gratiæ; ſed etiam ait, a S. Paulo Præceptore ſuo ſe didiciſſe. Dixi ſi authoritatem PP. ſpe- ctemus, ac Theologorum, nam rationes etiam in utramque partem militant, unde nihil certi concludi poteſt. Ula autem perfectio naturalis non habuit ſe per modum meriti ad collationem gratiæ conducentis, ſed per modum occaſionis &c. . ARTICULUS II. An Angeli meruerint per proprios actus primam 6. . gratiam ſanéctifcantem6 Nuo certum eſſe, quod Angeli non potuerint mereri primam gratiam actualem, neque ſe diſponere ad illam moraliter; nam prima Sratia actualis eſt principium meriti: principium autem meriti non cadit ſub meritum, ut eſt com- mune Theologorum axioma. Præterea per Opera naturalia nemo poteſt ſe moraliter diſpo- nere ad gratiam ſupernaturalem. Queæſtio igi⸗ 2 tur 52 DE ANGELIS. tur hie eſt: an Angeli pro priori ſigno naturæ gratis a Deo acceperint illuſtrationes ſuperna- N turales intellectus, & pias affectiones volunta- mi o mltn tis, quibus cooperantes meruerint primam gra- Kalle tiam juſtificantem, vel ſanctificantem. Dico. Angeli meruerunt per proprios actus I. gratiam ſanctificantem. Prob. quia ex Auguſtino lib. 12. de civit. c. 9. Deus iltos orea- vit cum amore caſto, quo illi primo inſtanti ſuæ creationis adhæſerunt, ſed non eſt ratio, cur iſte amor non fuerit ſupernaturalis, & ſufficiens diſ- poſitio ad ſanctificationem; cum potuerit illo ipſo inſtanti, quo collata eſt gratia ſanctificans, vi ſupernaturalis auxilii tranſeuntis ita elici, ut illa fuerit prior, ejusque cauſa meritoria non quidem de condigno, ut varii Thomiſtæ docent, ſed de congruo; de quo vide Tractatum de gratia. Confirm. Quia homini adulto nunquam datur gratia ſanctificans ſine prævia libera diſ- poſitione né quidem per baptiſinum aut ſacra- mentum pœnitentiæ, ut patet ex Trid. ſeſſ. 6. de juſtif. c. 7. ſed Angeli primo inſtanti crea- tionis fuerunt adulti, habentes plenum uſum ra- tionis, ergo haâc divinàâ ordinatione etiam An- geli fuerunt comprehenſi; cur aliàs Chriſtus non contuliſſet hanc prærogativam etiam ba- Pptiſino Adultorum, ſicut contulit reſpecétu In- fantium, cum ſit ſacramentum regenerationis? Neque enim Angelis utpote naturà ſua per- 1.D ſpicaciſſimis neceſſaria fuit deliberatio per ali- uln ſbane, quam temporis moram ad actus meritorios & Sne dimmn demeritorios liberè eliciendos, unde potuerurf A A reve- 4 DE ANGELIS. 53 revelationi illo inſtanti ſibi factæ eodem inſtanti credere, & conſequenter ſperare, amare &c. ſicut oportet. Objic. PP. docent Angelos eſſe creatos in gratia, ſanctitatem illis eſſe infuſam , inditam &c. ergo ſe non diſpoſuerunt ad illam. Confirm. I. S. Thomas quæſt. 16. de malo ait, Angelos pri- mo inſtanti ſiuæ ereationis ſollum dilexiſſe Deum, ut authorem naturæ, quæ dilectio non poteſt eſſe diſpoſitio ad gratiam. 2. PP. plures, quos ci- tat Suarez, dicunt, Angelos accepiſſe ſuam bea- titudinem ſinè labore. 3. Ad actum charitatis, quo ſe debuiſſent Angeli diſponere, Ppræſuppo- nitur habitus, ſed hic non datur ante gratiam habitualem. H. ad I. Etiam Tridentinum ſeff. 6. Cap. 7. ait: in juſtificatione accipi infuſam cha- ritatem, non tamen id vult fieri absque prævia diſpoſitione. PP. ergo per hoc non voluerunt ſignificare, quod Angeli gratuitò acceperint gratiam habitualem ſeu ſanclificantem in ſe ipſa, ſed ſolàm, quod eam acceperint gratuitèò in ra- dice, hoc eſt auxilio gratiæ actualis, per quod elicuerant actum amoris, quo ſe diſpoſuere ad gratiam habitualem. Ad 2. D. Thomas, quod ibi ſcripſerat, hic quæſt. 63. art. 3. retra- ctavit. Ad 3. D. acceperunt ſuam beatitudi- nem ſinè labore, hoc eſt per actus ipſis non ifficiles nec diuturnos C. hoc eſt absque meri- tis N. Ad 4. Ad actum charitatis ſemper & ne- ceſſariò præſupponitur habitus N. aliquando C. Sæpiſſime peccatores eliciunt actum charitatis ſinè ullo habitu, & tunc Deus ſupplet defectum 3 omni- r nvlt eß 54 DE ANGEIIS. omnipotentià extrinſecè applicatâ; quid ni id ſemel factum ſit in Angelis? Collige ex hig I. An Angeli acceperint gra- tiam dependenter a meritis Chriſti; item an iis= dem viatoribus revelatum fuerit myſterium In- carnationis, dependet ex reſolutione quæſtio- num occurrentium in Tractatu de Incarnatione. 2. Angelos & quidem bonos per actus fuper- naturales ſcil. fidei, ſpei, & charitatis meruiſſe augmentum gratiæ, quamdiu fuerunt adhuc in via, & per merita demum ſuam beatitudinem ſupernaturalem vitæ æternæ conſecutos eſſe non minùs, quàm homines eam merentur, & con- ſequuntur. Ita 8S. PP. & Theologi tanto con- ſenſu docent, ut Valentia cenſeat contrarium eſſe erroneum; nam tam pro Angelis, quàm hominibus videtur dictum: non coronalitur, niſi qui legitimè gertaverit. 2. Tim. 2. item: unus- quisque ſuam propriam mercedem accipiet ſecundum Juum laborem. I. Cor. 3. 3. Viam bonorum Angelorum, quibus data eſt beatitudo in præ- mium perſeverantiæ, duraſſe per aliquam mo- ram noſtri temporis, quam eſſentialiter dicit perſeverantia & ſimiliter malorum, ex illo Eze- chielis c. 28. Ambuläſti perfectus in viis tuis 4 die conditionis tuæ, donec inventa eſt in te iniquitas. Ai Ubi ambulſti, in die, & donec indicant durationem plusquam inſtantaneam; quamdiu autem hæc via durarit, an per diem, ut vult S. Aug. l: II. de civ. c. 9. eſt valde incertum. Rectè docet Martinon, nullum eſſe in Scripturis & PP. fundamentum dicendi, moram viæ malorum fuiſſe ita brevem, ut WONI. Kon eenel amn do goge Dr ülmiſtrt Ch ſenbus 1opermines 5 Alnn, ge A. orſtiearner eriterucn ten DE ANGELIS. 55 ut uno ſolùm inſtanti fuerint in gratia, 2. in pec- cato, 3. in damnatione; niſi iſtud intelligatur de inſtantibus diſcretis, quæ non ſunt aliud, quàm operationes Angelorum diſcretæ ſibi ſuc- cedentes. CAPUT II. De Lapſu & Supplicio Angelorum. ARTICULUS I. An Angeli abſolutè potuerint peccare in primo in- ſtanti ſuæ reattonis? No I. Status ſeu tempus merendi aut de- merendi Angelorum tum bonorum, tum malorum, a Theologis in tria inſtantia ſolet di- vidi: Imum inſtans Angelico Theologicum di- citur, quo Angeli tum boni tum mali fuerunt in gratia, ſive Deo adhæſerunt amore caſto. 2dum inſtans, quo Angeli boni in gratia- ſeu ve- ritate perſtiterunt: mali ceciderunt & lapſi ſunt. 3tium, quo fuerunt in termino, boni ſcilicet Iu beatitudinis ſupernaturalis, mali damnationis. 4 Wota 2. Theologi de facto communi- ter docent, Angelos ſeu dæmones non pec- caſſe in primo inſtanti ſuæ creationis, imò juxta aliquos eſt de fide. Ratio eſt: quia in pri- mo inſtanti creationis omnes Angeli ſe diſpo- ſuerunt ad gratiam ſanctificantem, eamque a Deo acceperunt, adeoque in eo inſtanti nullus Ange- lus peccavit; accedit Scriptura Joan. 8. v. 44. & alibi, quæ dicix de diabolo, in veritate non Retit, ſi fuit in veritate, ergo illo inſtanti non D 4 pec- 1 el benn 56 DE ANGELIS. peccavit. Quod maximè confirmatur ex Con- cilio Bracarenſi ſub Joanne III. anno 564. can. 7. damnantis eum, qui dixerit, diabolum non fuiſſe prius Angelum bonum a Deo fnöétum. Dico Angelus phyſicè loquendo peccare potuit primo inſtanti ſuæ creationis, non po- tuit tamen moraliter & ſecundum leges di- vinæ providentiæ conſentaneas. ta Su⸗ arez de A nSeis & alii: fortè etiam ſic explicari Po- teſt D. Thomas, ejus certè rationem ſic expo- ni poſſe putat Suarez loc. cit Prob. 1. pars: quia eo inſtanti fuit liber ad merendum, cum de facto meruerit, ergo etiam ad demerendum . quandoquidem par ſit utriusque ratio, nec ullum apparet fundamentum id negandi. Prob. 2. pars: I. quia decuit, ut Deus crearet Angelum in ſtatu recto, ipſum Haltem Pro primo inſtanti Præſervando a peccato; ne alioqui ejus pecca- tum ſaltem quoad apparentiarn Deo ejus natu- ræ authori tribueretur. 2. Quia Angelo inerat magna inclinatio ad bonum, naturæ ejus non corruptæ maximè cçonnaturalis, magna attra- Ctio ad graritudinern ob bona a Deo recenter accepta, nec ullum præceptum difficile eo in- ſtanti illi impoſitum. Objic. I. Operatio incipiens cum re pro- ducta tribuitur producenti, ergo fi Angeli ſta- tim potuiſſent Peccare in primo inſtanti, pecca- tum debuiſſet Deo tribui. Confirm. Motus na- turalis Ppræcedlit liberum, ergo Angeli debue- runt priüs habere actum naturalem, qui non potuit eſſe peccatum (nam peccatum eſt contra natu- De: 0) ergo bon “ Ele. . Gni umſn el, Arim i losfoil ecun Epecenndun. ie lten, 54 Mrum ſi l— DE ANGELIS. 57 naturam) ergo non potuerunt ſtatim peccare in primo inſtanti. ad I. Talis operatio tri- buitur aroducenti, ſi neceſſaria ſit, ut motus ſurſum in igne C. ſi ſit libera N. alioqui Ange- lus non potuiſſet mereri in primo inſtanti ſuæ exiſtentiæ; adde quod operationes, quæ tribui ſolent producenti, ei non ſolùm tribuantur pro Primo inſtanti, ſed etiam pro quovis alio ſequen- ti, ut patet ex motu gravium deorſum: unde ſi argumentum iſtud valeret, deberet Deo tri- bui peccatum Angeli quocunque inſtanti com- miſſum. Ad Confirm. B. Motus naturalis præ- cedit liberum duratione N. naturâà Trans. nam admitti poteſt, quod amor boni in communi, ex impreſſione Authoris naturæ, neceſſariò con- veniat omni creaturæ liberæ priùs naturà, quàm quidquam liberè eligat: unde tantùm pro prio- ri naturæ datur cognitio, quæ eſt actus intelle- cts non liber, vel aliqua volitio naturalis ten- dens in bonum ſuum ſaltem apparens, non au- tem pro priori temporis. Cöllige ex his I. Cum natura ſemper inten- dat optimum, & perfectiùs conſtituatur natura Angelica, ſi ſit prædita libertate ad amorem Dei; aut ejus omiſſionem; quia perfectius eſt habere amorem Dei liberum ac meritorium, quàm ne- ceſſarium, ideo dicendum, Angelos de facto conditos fuiſſe cum libertate ad Deum amandum vel peccandum. 2. Ex eo, quod S. Tho- mas hic doceat, Angelum non potuiſſe pPeccare Primo inſtanti ſuæ creationis, quia alioqui ejus Peccçatum fuiſſet Deo attributum, infert Perrus D 5 a S. 58 DE ANGLLIS Dr M „ . . K a S. Joſeph, & rectè, Doctorem Angelicum non 8 admiſiſſe prædeterminationem ad actum pecca- min 44 ti, quia a fortiori peccatum eſſet Deotribuen- dum, tanquam ex ejus impreſſione factum. ARTICULUS II. Quodnam fuerit primum peocatum malorum Angelorum“ Nue T. Multos ex Angelis a Deo cum amo- re caſto creatis poſtea peccàſſe conſtat tum ex Scriptura Jobi 4. v. 18. Ecce qui ſerviunt ei, non ſunt ſtabiles, & in Angelis ſuis reperit pravi- tatem, tum ex Traditione, cujus certiflimum monumentum eſt unanimis conſenſus PP. de- inde Luciferum Angelorum Principem primùm Peccâſſe, & cæteros ad peccandum induxiſſe, communis eſt PP. & Scholaſticorum opinio, colligitur ex Apocalypſi cap. 12. v. 7. Michael & Angeli ejus præliabantur cum dracone, & draco pugnabat & Angeli eus. Porro Luciferum fuiſſe ſupremum inter Angelos, deſumitur ex ſind WM Iſaiæ c. 14. v. 12. Quomodo cœidiſti de &œlo Lu- hone cifer; ubi ut Lucifer inter ſtellas, ita ille inter i Angelos eminere dicitur. Dleele enue, Wota 2. Tanquam falſa & obſoleta hic re. IUns N pudianda nonnullorum ſententia, qui putabant, Qohncitnnt Angelos, quibus corporeum quid affingebant, uun peccaſſe fornicando cum mulieribus; inducti Kchnylcenta, autem ſunt Angeli ad peccandum ſuggeſtione DClalhnn. & ſollicitatione Lucifert: de quo D. Thomas 14 anim quæſt. in Aiſir. tone, an nims Drum Prue Nholton . 12 V DE ANGELIS. 59 quæſt, 63. art. 8. ſic habet: Dicendum, quod peccatum primi Angeli fuit aliis cauſa peccandi, non quidem cogens, ſeéd quadam quaſi adbortatione inducens. Hujus ſignum ex hoc apparet, quod omnes dæmones lli ſüpremo ſubduntur, ut manufeſte apparet per illud, quod dicit Dominus Matth. 25. Iie maledicti in ignem æternum, qui paratus eſt diabolo cν Angelis eJus. Habet enim hoc ordo di- vinæ juſtitic, ut cujus ſuggeſtioni aliquis conſentit in culpa, ejus poteſtatt ſubdatur in pœæna. Hæc Angelicus. Diio I. Mali Angeli primùm peccâruntpec- cato ſuperbiæ. Ita S. Thomas, Suarez & cæte- ri communiſſimè. Prob, ex Scriptura Tob. 4. v. 14,. Superbiam nunquam in tuo ſenſu dominari permittas, in ipſa enim initium ſiunpſit omnis per- ditio. Accedunt SS. PP. S. Ambroſius lib. 4. epiſt. 33. ad Demedriadem: Initium peccati ſu- perlia eſt. Athanaſius quæſt. 10. ad Antioch. Con- Mat diabolum cecidiſſe propter ſuperbiam. Dico M. Aniggelicæ ſuperbiæ malitia non fuit ſita in eo, quod appetierit æqualitatem cum Deo in eſſentia. Prob. Ex eo, quia utpote ſpi- ritus perſpicaciſſimus evidenter agnovit, impoſ- ſibile eſſe creaturæ, ut revera ſir Deus, vel ut ſint plures Dii. Neque juvat dicere eum ſal- tem conditionatè id appetiiſſe, ſi ſcilicet eſſer poſſibile; nam peccatum Luciferi non fuit ſim- plex complacentia, aut deſiderium conditiona- tum, ſed abſolutum: abſolutè enim dixit Iſaiæ 14. vV. 14. Aſcendam ſuper altitudinem nubium. Similis ero Altiſſimo. Neque 60 DE ANGELIS. Neque in eo conſiſtebat illa ſuperbia, quod unionem hypoſtaticam Lucifer vel alius Ange- lus ambiverit, & inviderit humanitati Chriſti, eique noluerit ſe ſubmittere. Ratio eſt, quia Incarnatio, ex communiori S. Thomæ & alio- rum ſententia, decreta fuit in remedium pecca- ti ab Adamo commiſſi, adeoque ſit eo naturà Poſterior, & conſequenter etiam peccato Ange- h, cujus proinde non potuit eſſe occaſio. Con- Virm. Quia, ut docent Gregor. Niſſen. Hieron. Ambrofſius apud Vaſquez, verius eſt, Angelis in via non fuiſſe revelatum hoc myſterium. Dico UW. Primum peccatum ſuperbiæ dia- boli viderur in eo conſiſtere, quod ex inordi- nato affectu erga naturalem ſuam perfectionem ac pulchritudinem, atque ex nimia ſui compla- centia neglexerit beatitudinem fupernaturalem ex gratiæ auxilio, per actus obedientiæ ſuo Crea- torli exhibendæ obtinendam, fuis naturalibus contentus, & dominatum in cæteras creaturas ambiverit, ſubeſſe noluerit Deò per àctuale im- perium eum gubernanti, atque hac ratione af- fectaverit ſibi ſufficere, ſuum finem ultimum in ſe conſtituerit, ſicque ſupremam quamdam & maximè inordinatam celſitudinem appetive- rit, & Altiſſimo ſimilis eſſe voluerit. Proh. I. ex illo Iſaiæ c. 14. Similis ero Altiſſimo- & illo Ezechielis c. 28. Elevatum eſt cor tuum in decore zuo, quæ omnia de diabolo a PP. intelligun- tur. Proh. 2. S. Auguſt. lib. 14. de civit. Dei C. II. Superbus ille Angelus. .. per ſuperbiam a Deo ad ſemetipfum converſus quodam quaſi Eyran- 1100 Uafuir Nern Wamenh DE ANGELIS. 61 nico fuſtu, gaudere ſubditig, qudm ſubditus oſſe eli- gens, de ſpiritali paradiſo cecidit. S. Gregor. lib 34. moral. C. 17. Jus perverſc libertatis appetiit, ut &α præeſſet cœteris, & nulli ſubeſſet, dcens: aſcendam ſuper altitudinem nubium, & ſimilis ero Altiſſino, Cijus eo ipſo ſimilitudinem perdidit, quò eſſe ei ſuperbè ſimilis in celſitudine concupivit. Confirm. Ex eo, quia quæſtio meri facti deci- denda eſt ex Verbo Dei & PP., atqui ex Verbo Dei & PP. interpretatione conſtat, ut modè oſten- dimus, peccatum Luciferi præcipuum, fuiſſe ſu- perbiam, quà omnibus præefle cupiebat, & re- cuſabat imperium Dei; ergo. Oliic. I. Apoſtolus ad Hebr. I. v. 6. ſic di- Lit: Cum iterum introducit primogenitum in or- bem terræ, adorent eum omnes Anveli eJjus; ergo jam antecedenter fuit introduétus & propoſitus Angelis; ergo peccatum ſuperbiæ Angelicæ in- de ortum haber. E. N. conſeq. Nam 1I. pro- babile eſt rò erum hic indicare nil aliud, quàm iteratam citationem ſententiæ ex V. T. atque per metatheſin in textum citatum interjeclum fuiſſe; ita ut juxta ſenſum naturalem citata Pauli verba ita ſonent: & iterum, ut introducit primoge- nitum, ut revera reddunt Biblia Siriaca, Vata- blus & alii. 2. S. Ambroſius, Chryſoſtomus & ali in hunc locum ajunt, filium Dei primè in mundum inductum fuiſſe, quando ſecundùm æternam generationem omnia ſpatia hæc reple- vit, in quibus deinde hæc rerum univerfitas condita fuit. Iterum autem induéctum fuiſſe in orbem, cum eum B. Virgo peperit. 3. Deni- que 62 DE ANGELIS. que alii interpretantur, eum primò inductum fuiſſe in mundum, cum ex B. Virgine naſcere- tur in carne paſſibili, iterum autem inductum immortalem & glorioſum poſt reſurrectionem; aut potius iterum introducendum in noviſſimo die judicii. Iiſt. 1. Iſaiæ 14. ait Lucifer: In cœlum conſcen- dam, ſimulis ero Altiſſimo, Ezechielis 13. Deus ego ſum; atqui non poterat appetere cœlum ma- reriale, in quo jam erat, & ipſe probè noverat; ſe non poſſe eſſe Deum naturà, ergo intellexit unionem hypoſtaticam. E. N. conſegq. Appe- tiit ſupremum dominatum in creaturam, quin divino pareret imperio, & hoc ſenſu, in cœlum conſcendere, ſuper aſtra Dei exaltare ſolium, ſedere in monte teſtamenti, in lateribus aquilo- nis, ſimilis Altiſſimo ac Deus eſſe volebat non æqualitate naturæ, ſed analogià quâdam domi- nationis;, ut tradunt citati ſuprà PP. Inſt. 2. Peccatum diaboli fuit peccatum in- vidiæ, ergo. Prob. Ant. S. Cyprianus lib. de zZelo & livore ait: Poſtqudm hominem ad imagi- nem Dei factum conſpexit, in zelum malevolo livore prorupit, non prius alterum deſiciens in- ſtinctu zeli; quàm ipſe zelo ante gJejectus. Be. Opponendo S. Cypriano alios PP. & imprimis S. Auguſtinum, qui diſertis verbis S. Cypriani ſententiam refellit lib. I1. de geneſi ad literam c. I4. ubi inter alia ſic habet: Wonnulli dicunt, diabolum fuiſſe caſum a ſupernis ſedibus, quod in- viderit homini facto ad imaginem Dei: porro hac invidia ſequitur ſuperliam, non præcedit; non enini , Getiut⸗ inn. D! ie; olo⸗ hic o woc W mode mammtanane Aln el DB ANGEIIS. 63 enim cauſa ſuperbiendi eſt invidentia, ſed cauſa in- videndi ſuperbia. Hæc S. Doctor. Zelus igitur fuit utrinque; ſed in primo peccato Zelus ſuper- biæ, & ambitus indebitæ excellentiæ; in tenta- tione poſtea & cauſata hominis prævaricatione zZelus invidiæ; & hoc ſenſu etiam poteſt intelli- gi S. Cyprianus. Obhjic. 2. S. Thomas quæſt. 63. art. 3. ait, quod peccaverit Angelus appetendo eſſe ut Deus, non per &uualitatem, ſed appetendo ut ultimum fi- nem, vel api etendo aſſequi beutitudinem propriis viribus absque divinæ gratic auxilio; ergoò noſtræ ſententiæ non favet D. Angelicus. E. ſine du- bio finem ultimum & beatitudinem, & ſimul ejusdem beatitudinis conſecutionem ac quietam poſſeſſionem ſine indigentia & dependentia ad Deum modo ſuprà explicato intendebat Ange- lus, & hoc ipſum eſt, quod hic inſinuat D. An- gelicus. Hæœc verò beatitudo ita conſequenda ſita erat in anarchia & independentia a Deo non circa ipſum eſſe, ſed circa imperium in creatu- ras. Atque ita juxta S. Anſelmum lib. de caſu diaboli c. 4. appetiit tud, ad quod berveniſſet, Retiſſet. Similes enim ei erimas, quoniam videbi- mus eum ficuti eſt. Joan. 3. v. 2. Perveniſſet, inquam, ſuo modo per gratiam & viſionem beatificam, non autem per dominium, indepen- dentiam, excellentiam propriam Deo propin- quaſſet. Collige ex his I. Dæmonem non ex uno ſu- perbiæ peccato, ſed ex multiplici ſaltem virtua- liter diſtincto peccaàſſe; cum ſic faciliùs conct⸗ ien- 64 DE ANGEIIS. lientur PP. ac DD. hac de re ſententiæ, & me=⸗ liùs intelligatur graviſſima diabolicæ ſuperbiæ malitia, ut rectè obſervat Martinon. 2. Im- aimhun moderatum Angelorum malorum amorem non eſſe diſtinctum à ſuperbia, quis enim illum ſu- Perbum neget, qui ſuam contemplans eminen- tiam Deo, a quo habet, ſubeſſe non vult, quam- vis nullum habeat ad alios reſpectum. 3. Im- Propriè ejusmodi nimius amor ſui dicitur luxu- ria: cur non pari modo nimius amor in cibes, in luxum, pecuniam &c. Iluxuria eſt? 4. Ex Angelis plures ſteterunt, quàm lapſi ſunt. Sie in Apocalypſi c. 12. v. 3. legimus: Ecce draco magnus 8. & cauda ejus trabebat tertiam bar- tem ſtellarum cœlie ubi draconis nomine Luciſer intelligitur, & conſequenter nemine ſtellarum Angeli. Ceciderunt autem Angelorum aliqui ex omnibus ordinibus, docet S. Thomas quæſt. 63. art. 9. ad 3tium. 5. Nulli egerunt pœniten- tiam, & ſic omnes Angeli, qui peecaverunt, fuerunt a Deo damnati juxta Scripturam in Apo- calypfſi c. 12. v. 8. Michael &α Angeli jus brælia- bamur, & Vraco pugnabat, & Angeli jus, & non valuerunt, neque locus inventus eſt eorum amplius in cœlo. Item 2. Petri 2. Deus Angelis peccanti- bus non pepercit, ſed rudentibus inferni detratctos, in tartarum tradidit eruciandos &. Ecce!Scri- Pptura de condemnatione malorum Angelorum loquitur ſinè exceptione, quæ a nobis apponi non poteſt absque temeritate, cum illius appo- nendæ nullum ſit ſufficiens fundamentum. Ka- tio autem cur nulli Angelorum lapſorum pœni- ten- . m ,Aerll, M0 Vſon enm nete Poimenn Se Chehnlun t eetn pontentun d Codn Grmm malmmmm WNNREAN Nu Iuefeto ctad inp Aheleſolenm / M. An ehonun 0eco Whethir d Onnbg fr Thucn 77 Mn „ e⸗ 1 Gr nnn in 1 Denones Elgrſiingli oinenob ſ e Fnum & mnik . “ . DE ANGELIS. 6 5 lelirtii tentiam egerint, non fuit voluntatis eorum in- R flexibilitas; ſicut enim a bono ad malum pro- w lapſi, ita a malo ad bonum cum gratiæ adjuto- rio reſurgere potuerunt; ſed ſeveritas divinæ juſtitiæ, quæ nullum tempus & gratiæ auxilium ad agendam pœnitentiam neceſſarium conceſſit, cui occaſionem dedit, quia Angeli peccaverunt ex malitia, non carnis fragilitate, quod in ho- mine prævaricante pieratis & miſericordiæ Præ- ſtat argumentum. Ita S. Gregorius lib. 9. mo- ral. Cc. 28. Quæres I. Quodnam fuerit peccatum reli- quorum apoſtatarum Angelorum? g. Cæte- rorum etiam peccatum fuüit ſuperbia, qua ſoli "Lucifero quoad imperium & miniſteria actualia ſubeſſe voluerunt. Prob. I. pars. Jobi c. 14. de Lucifero dicitur: Ppſe t Rex ſuper univerſos tlios luperliæ, hoc eſt, cætéros dæmones per elatio- nem, qui a Deo ad Luciferum deſciverunt, ut Paſſim exponunt PP. & Theologi, licet de objecto fuperbiæ diverſimodè ſentiant. Pro omnibus ſit Theodoretus in epitome divin. decret. c. 8. ubi ſic loquitur: Diabolus & demo- num caterva, qui erant cum aliis incorporeis (ſeil. ſanctis Angelis) UMorum in Deum benevolentiam non ſunt imitati: ſuperbicæ autem &* arrogantiæ morbo correpti, ad id quod' eſt deterius, converſi 1ſunt, a priori ſorte exciderunt. Prob. 2. Dæmones peecaverunt conſentiendo in "Pravas ſuggeſtiones Luciferi, atqui hic ſuggeſſit, ut divino imperio ſe ſubducerent, ſibique quo- e ad imperium & miniſteria acktualia ſubeſſent; ergo 2 66 DE ANGELIS. De9 ergo peccatum illorum erat ſuperbia, quà ſe mmunm Deo ſubducere, & ſoli Lucifero ſubeſſe volue- anmns! runt. Major conſtat ex Notabili 2. Minor eſt alnaihen 2. . Nalia lean procul dubio S. Thomæ hic quæſt. 63. art. 8. ad ommmz . . . ll, 2. & prob. quia ex D. Thoma loco cit. Angeli czr i⸗ ür nn nk⸗ apoſtatcæ pecoaverunt ex ſuggeſtione &* Loöllicitatio- ik ne Luciferi, ergo peccarunt id volendo vel d agendo, ad quod volendum & agendum eos D Lucifer ſollicitavit, atqui ſuperbus ille, qui ſum- Gienbe mum & abſolutum imperium affectabat, non ad aliud veriſimiliter dici poteſt eos ſollicitàſſe, uàm &c. tornbodwinede Sr dicis: di Angel apoſtatt peccaverunt vo- HGN lendo potius ſubeſſe Lucifero, quàm Deo, pec- N! Nglinn catum eorum non fuit ſuperbia. Prob. Pecca- lemn hett⸗ I re ex ſuperbia eſt peccare ex inordinato amore propriæ excellentiæ, atqui ex hac ratione non Peccaſſent ex inordinato amore Propriæ excel- Un lentiæ. H. N. min. Nam Angeli apoſtatæ po- Muſalhumm tuerunt velle potius ſubeſſe Lucifero, quàm Deo, ln Uuch vel ut ſub principatu Luciferi ſuam ultimam bea- ifſtinm n titudinem ſolis viribus naturalibus conſequi poſ- 1 Id len ſent, & ſic poſſent in ſe ipſis & non in Deo glo- benn werr riari; vel ne regerentur per obſeuras revelatio- mh klinnrn nes & in omnibus miniſteriis actualibus coge- Pneſhenmnii rentur intellectum ſuum captivare & ſubmittere Cen, Anfop fidei jugo. At utrovis ex motivo voluerint potius Nün bner enon c4 r ſubeſſe Lucifero, quàm Deo, non voluerunt niſi Ainmnn anie ex inordinato amore propriæ excellentiæ. EAuuniumnmnae Quæres 2. Quidnam Angeli perdiderint per Ni inhn peccatum? H. I. Angeli mali per peccatum non hte Ulirexe Toluàm perdiderunt gratiam ſanctificantem, ſed umin etiam inm W IIln Ai de DE ANGELIS. . 6 7 etiam habitus virtutum infuios & gratias actua- les. Ita communis Theologorum. Proh. I. quia gratia ſanctificans eſt incomponibilis cum peccato mortali; ut dicemus in Tract. de grat. Gum igitur Angeli peccaverint mortaliter, ami- ſerunt gratiam ſanctificantem. Eatio 2. bartis ℳ, quia Deus Angelos malos, cum Peccarint ex plena advertentia & malitia, noluit amplius ordinare ad pœnitentiam, ſed eos tertio inſtan- ti ſuæ creationis damnavit, adeoque eoôs priva- vit omnibus virtutibus ſupernaturalibus, & nul- uü las eis amplius dedit gratias actuales. . 2. Angeli maſi per peccatum non Perdi- derunt ſpecies infuſas, & cognitionem rerum naturalium, aut alias Perfectiones naturæ ſuæ debitas. Ratio hujus eſt ex S. Dionyſio lib. de div. nom. c. 4. guia quæ per naturam ſunt incor- lur Wptibilia, per peccatum non orrumpuntur. Quan- ngund 40 igitur Ezech. 28. de Lucifero dicitur: per- Armamk Tdiſt, Japiemiam tuam in decore tuo: non eſt ſen- uhgi ſus, quod intellectus angelicus fuerit poſitivè uDas Obtenebratus per Privationem cognitionis na- n turalis, ſed ſolum negativè per privationem ſa- pientiæ ſupernaturalis. Quæres 3. An Angeli ſemper ſint in pecea- to? H. ſunt ſemper in eodem Peccato actuali, quod primum admiſerunt, ſemper enim ha- NE pent inordinatum appetitum propriæ excellen- pirenet tie; hinc ita ſunt obſtinati in malo, ut quam- l atni⸗ vis phyſicè poſſint exercere actus moraliter bo= le ennn nOS, moraliter tamen non poſſint, quia eſt tan- hen, ta eorum malitia, ut Poſità conſideratione ſuæ E 2 dam- 6 Nonſoſeeinil o, vonebetun 68 DE ANGELIS. damnationis ad pœnas æternas, quas juſto Dei judicio vehementiſſimè apprehendunt, & totali divinorum auxiliorum ſubtractione moraliter non poſſint ceſſare a perverſa voluntate Cum hac tamen morali importentia ſtat poteſtas Phy- ſica non peccandi; adeoque non ſunt neceſfita- ti, ut vult (alvin. Janſen. inde perperam proban- tes neceſſitatem non officere libertati ad peccan- dum requiſitæ. ARTICULUS II. An Angeli mali torqueantur in inferno aà vero igne corporeo && ſonſibili? Ota 1. De fide eſt contra Calvinum lib. 3. In- ſtitut. dari unum locum corporeum, qui eſt velut locus exilii & carceris ad pœnam An- gelorum & hominum peccantium deputatus, & in Scripturis vocatur infernus, gebenna, &tarta- al rus. Deinde aliquos dæmones in aere caligi- noſo, id eſt, ſubjecto nebulæ, caligini, pluviis &c. ſubſiſtere docet S. Auguſtinus lib. II. de ach geneſi ad literam c. 2. idque ait pertinere ad fi- dem apoſtolicam, conformiter ad Ephef. c. 2. v. 2. ubi diabolus appellatur Princeps poteſtatis aeris utjus; Permittuntur autem in his partibus pro hominibus exercendis & impugnandis ad pro- bationem, & augmentum meriti; ſicut autem Angeli boni nunc manent in cœlo, nunc in mi- niſterium mittuntur, ita ſimiliter alternationem fieri in demonibus ex præſcripto Luciferi Deo tia permittente probabiliter docet citatus S. Au- guſti- erone, umn IThnengennn nm Darte DE ANGEIIS. 69 guſtinus lib. 3. de geneſi ad literam c. 10. cum multis aliis. Qui autem verſantur in hoc aere, non ſunt immunes a pœna ſensús, ſeu quaſi ſenss aut ignis, ut certum habetur ex com- muni PP. ac DD. unde dicitur in quadam gloſſa relata apud S. Thom. p. T. q. 64. a. 3. ad 3. quod bortent ſecum ignem gebennæ, quocunque vadant. Wota 2. Igne ſenſibili torqueri demones ne- gavit Philo lib. de congreſſu eruditionis; ubi definit ignem inferni nihileſſe aliud, quàm ver- mem conſcientiæ. Hunc errorem S. Hierony- mus epiſt. 59. tribuit Origeni, & multis Nova- toribus Jodocus Coccius lib. r. Theſauri c. 7. inmôò ec Catholicis Catharinus lib. de præmio & mCli ſupplicio &c. contendit ſcripturam eſſe intelli- en H gendam de igne metaphorico, ſicut de verme Nanetsen Marci 9. & de aquis nivium Job. 24. Dico. Dæmones a vero igne corporeo & ſenſibili in inferno patiuntur. Eſt nuncomnium & adeo certa, ut quamvis Vaſquez ſentiat nec- dum definitam, Suarez tamen dicat eſſe catho- licam, Mairon de fide. Prob. I. ex Scriptura: quæ, quoties ſermo eſt de pœnis inferni, toties men Altele⸗ meminit ignis, rarô vermium; ac proinde, rPinmr AAEα quamvis vox illa, vermis, ad metaphoramtraha- Vem nöIH tur, ignis tamen non poteſt ſumi niſi in propria Kinpgnnbil ſignificatione, nam metaphora continua non eſt apud unum & ecundem Scriptorem, nedum apud diverſos, qui diverſis temporibus ſcripſe- re, quemadmodum ſacri Scriptores, qui con- morrii Kn rincrle eln ,Ueinrri IaCI ige Iial ſtanter ignem æternum juſtam peccatorum poœ- Klel, e . . lrdrtdtnd nam referunt, Deuter. 23. Lnis Juccenſus eſt in . E 3 Juro- 70 DE ANOGELIS. furore meo, & ardebit uſque ad inferni noviſſima., Eccl. c. 21. Conſummatio itorum flamma ignis. Marci 9. Lenis non extinguitur. Matth. 25. Viſ- cedite malediéti in ignem zeternum: quis autem credet, Judicem in hac ultima ſententia loqui metaphoricè contra reos Pœnas decernentem? Prob. 2. ex PP. S. Juſtinus apol. 2. aſſerit: ignem æternum peceat ribus eſſe paratuin. S. Ambroſius in Pfſal. I. I8. exhibet confeſſorem in Tormen- tis, ogitantem illum ignem perpetuum, illud ſinè Ene incendium perfi’dorum. Incorporeum quidem vocat alibi cum S. Gregorio, ſed ex eo quia Pabulo non indiget, ſicut noſter, tum quia for- tè alià virtute torquet ſpiritus. S. Auguſtinus lib. 21I. de civit. c. 10. Cur enim non dicamus, quam- vis miris, tamen veris modis etiam ſpiritus incorpo- reos poſſe pœnd corporalis ignis affci. Quando autem S. Auguſtinus lib. 10. de Civ. ait, flammam, qua cruciabatur Epulo, talem eſſe, quales oculi, lingua & digitus in animàâ ſinè cor- pore, vult tantum, quæ de Lazaro & Epulone referuntur, parabolicè eſſe dicta, cum animæ ſeparatæ neque oculos, neque linguam, neque digitos habeant. De veritate ergo non dubità- runt PP., ſed de naturàâ ignis & modo, quo cru- ciat ſpiritus. Ohbyii. I. Ignis in Scripturâ frequenter ſumitur metaphoricè, ur Matth. 5. lLpſe vos bapti- zabit in ſpiritu & igni, ergo in hoc ſenſu etiam ſumenda ſunt, quæ dicuntur de cruciatu dæ- monum per ignem R. N. C. non eſt dubium, quin ignis, ſicut alia multa ſumatur ſubinde me- La- on ne er Eimn i vluek olt gcrufut 1 4 ACe) N cwuun, Uenh Cmnderon monm r, Ynnn G/ Eltechonc- Cnblinn te g inr ee ſent ter Cucen Ml winpoyth Ilem melet anne nnn xkeun Ntcun Pheconmmend DMoceleklimm Unndet iopen⸗ E- GWeoſinetro Aünmrn ) 4 eſtone . l eCem Mnnen krr hldelnrong umd at M An Denong DB ANGEIIS. 71 taphoricè, non tamen ideo licet ubique ac- comodare ſenſum illi metaphoricum. Conſi- derandus eſt pro ſenſu Scripturæ legitimo con- textus, capacitas materiæ cum collatione aliorum locorum, interpretatio præcipuè PP. ac DD. Inſt. Cum Scriptura loquitur de verme da- mnatorum, dalit ignem & vermem in carnes eo- rum, ut uramur & ſentiant usque in ſempiternum. Jud. 16. metaphoricè accipienda eſt, ergo etiam cum loquitur de igne. N. C. Scriprura cum loquitur de verme damnatorum, cominu- niter quidem intelligitur a Scholaſticis de ver- me impropriè hoc eſt de remorſu conſcientiæ; at ſic eam intelligi neceſſe non eſt, poteſt etiam intelligi de verme corporeo; quo cruciabuntur corpora damnatorum hominum in inferno poſt extremum judicium; quia neutra pars pro ſe habet communem Scholaſticorum, ſimul ac PP. & Eccleſiæ ſenſum, aliud eſt de igne; quo Scri- ptura dicit Angelos & damnatas animas crucia- ri, quæ veritas cum ſit omnium Catholicorum, huic refragari temerarium eſſet. Obj.2. Conſtans eſt SS. PP. opinio, dæmones verſari in hoc aere caliginoſo, docétque S. Augu- ſtinus loco ſupra citato, ergo in inferno defacto non patiuntur . D. Ant. verſari in aere ex divina conceſſione C. quemadmodum enim Paterfami- lias noctu canem laxat ad cuſtodiendam domum, &arcendos latrones; ſie Deus e carcere ſolvit dæ- mones, tum ad excitandam Electorum ſollici- tudinem, tum ad puniendam peccatorum ſo- cordiam: Dæmones verſantur in aere tanquam E 4 in 7²2 DE ANGELIS. in loco ſuis ſuppliciis deſtinato N. nam de Luci- fero legitur ſub parabola Regis Babylonis Iſai. 14. ad infernum detraberis in profundum laci. An- eli enim mali, ut primùm peccàrunt (ſicut con- ar ex 2. Petr. 2.) ejecti ſunt de cœlo, & detru- ſi in internum; ſexto poſtea die creatis pri- mis hominibus Lucifer permiſſus eſt egredi, il- losque tentare; poſt paſſionem Chriſti ligatus eſt ad permanendum uſque ad tempus propin- quum extremo judicio, quo ſolvetur, & per- mittetur graviſſimè impugnare Eccleſiam & San- ctos, de quo in Apoc. c. 20. V. 2. Inſt. I. Licet fuerint damnati Angeli Apo- ſtatæ ad poœnas infernales; conſtat tamen ex Scriptura hujus ſententiæ executionem differri ad diem judicii; nam Matth. 3. ſic apud Chri- ſtum conqueruntur: Quid veniſti huc ante tem- pus torquere nos. H. D. Ant. differtur ſententiæ executio quoad nonnullas pœnas accidentales C. quoad omnes & quidem præcipuas damnato- rum ſtatui N. Superbi itaque ſpiritus, ſicut & homines reprobi, jam ignibus æternis traditi reſervantur ad ſolennem Chriſti Victoris trium- phum: futuræ autem huic deæmonum ignomi- niæ tum præludebat Chriſtus, cum eos palam e corporibus ejiciebat, & inde torquebantur. Inſt. z. Regnum paratum eſt Electis a con- ſtitutione mundi, ſicut ignis diabolo & Angelis ejus, atqui Electi non poſſederunt regnum a conſtitutione mundi, ergo neque diabolus paſ- ſus eſt pœnam ignis. . N. min. Nam An- geli, qui ſteterunt ab initio, donati ſunt beai tudi- e (Gem, Cowo e Wem U ter CNcan, Goinen bum, Cperpen ſbicchen eme eAone Uescerhmn, ERrinklate ne modum r⸗ r. M. Eumn unoun eerariad tor hegsbiin innfudin b mpecein lim ceoro )olen de ge, Perinlins Dahonend . en tennn , Co ſcln Puonnreecklent. (. 20 e, xVE nir exeenn Math 6 ſoe Ouid veniſi — 3dr . Aot Ekferr Uspemsen lem prer, biinagehn n inbs e mChi Chr⸗ Puecemonum n⸗ riko, cum e inetorgretu⸗ nun et Dlnie is Grboſo lein e gonele Ker Non. N to Con — DE ANGEIIS. 73 tudine: ergo & qui ceciderunt, ſtatim affecti ſunt ſuppliciis. Dicitur autem ignis potiùs pa- ratus diabolo & Angelis ejus, quàm hominibus reprobis, tum quia ante homines peccaverunt, & pro illis primariò accenſus eſt, tum quia Deus omnes homines etiam peccato originali infectos vult ſalvos fieri, niſi ſalutem neglexerint ad vota dæmonum. Quæres I. Quomodo dæmones igne cor- poreo crucientur? . I. Super hac re difficili variæ ſunt ſententi?. Multi cum S. Thoma docent, dæmones torqueri igne corporeo per ſolam alligationem ad ignem infernalem tanquam carcerem eos detinentem, quæ alli- gatio ſpiritibus ſuperbis & libertatis amantibus moleſtiſſima eſt; cui addunt, dæmones, qui in noſtro aere degunt, non minus infernali igne cruciari, quàm eos, qui ſunt in inferno, quia ſciunt, & perpetuò advertunt alligationem illam ſibi deberi, eamque in æternum paſſuros in in- ferno. Alii cum Scotiſtis docent, deæmones cruciari ab igne per actionem ejus in ipſos intentionalem, ſcilicet cognitionis vel ſpeciei ab ipſo igne in dæ- mones derivatam, quàâ cognitione cogantur de ſola ſua infelicitate cogitare, & de ſolo igne ipſo. Alii cum Suarez, qui primus in re tam cdiffi- cili hunc modum excogitavit, tenent, ignem corporeum tanquam inſtrumentum juſtitiæ di- vinæ elevari ad torquendos dæmones, in illis Phyſicè producendo qualitatem ſpiritualem do- loriferam, ipſorum nempe naturæ ita diſcon- E S venien- 74 DE ANGELIS venientem, ut ſit objectum cauſativum doloris in eorum voluntate acerbiſſimi. W. 2. Nihil in hac re certum eſt, niſi quod dæmones veris ſed miris modis ab igne infer- nali torqueantur; cur enim non dicamus, quamvis miris, tamen veris modis etiam ſpiritus incorporeos poſſe pœnd orporalis ignis afftigi, inquit S. Augu- ſtinus lib. 21. de civit. c. 10. QOuæres 2. An ponæ dæmonum ſint æternæ? Negavit id Origenes Teſtibus SS. Epiphanio ep. ad Joannem Jeroſol. & Hieronymo ep. 55. ad Pamachium. Sed N. De fide eſt, pœnas de'monum & homi- num damnatorum eſſe æternas. Conſtat r. ex Scriptura Matth. 25.v. 19. Diſcedite ame maledicti in ignem æternum: & infra: Ibunt hi mnſupplicium æternum, juſti autem in vitam æternam: quæ po- ſteriora verba demonſtrant pœnam non minùs eſſe æternam, quàm ipſum ignem. Conſtat2. ex traditione: S. Auguſtinus lib. de fide & ope- ribus c. 15. ſic ſcribit: Weque illud dii hie pote- rit, in See nonnulli ſe ipſos ſeducunt, ignem äter- num dictum, non ipfam combuſtionem zternam... ecum & boc prævidens Dominus ſententiam ſuam concluſit ita dicens: ſic, ibunt illi in combuſtio- nem æternam, juſti autem in vitam æternam, erit ergo combuſtio æterna ſicut ignis. Adde, ſic- ut & vita æterna in juſtis. Denique Concilium generale V. ſub Vigilio Summo Pontifice & Juſtiniano Imperatore dam- navit Origenem, quod diceret omnium impio- rum tmn / rrmn Heonf Gt n Ccnr Nceſnse Eegnnbus, gudn Drlcttuntm Amd conmrun, Aanm, Ce non unn. Ulch, Eolponm N . e niebter, . . . cir , l t⸗ un Wenn DE ANGEILIS. 75 Amald, rum hominum, ipſorum quoque dæmonum eblin. tormenta finem habitura. Quæres 3. An in inferno etiam ſit futurum frigus juxta illud Jobi 24. v. 19. Ad nimium ca- lorem tranſeat ab aquis nivium, & uſque adinferos peccatum illiug * H. Hoc eſſe valde incertum. Cæterùm S. Hieronymus in c, 10. Matth. ex- plicans nomen gehennæ inquit: Duplicem eſſe gebennam, nimni ignis & frigoris, in Job pleniſſi- en Enè legimus. Idem inſinuat in c. 22. Matth. di- Ieſts Khn cens : quod ſtridor dentium proveniat ex nimio &Heopo frigore Econtra Sotus, Maldonatus negant in inferno dari veram aquam aut nivem: & pro- bant, quia de his nunquam fit ſufficiens mentio in Scriptura, & per ignem damnati ſufficienter Nful Poſſunt torqueri: unde dicunt, quod Job loc. f 5 cit. non loquarur de hominibus jam damnatis, ne ſed de obſtinatis Peccatoribus adhuc in hac vita lch degentibus, quibus propheticè imprecatur ſeu Prædicit tranſitum ab uno peccato contrario ad aliud contrarium, & ab una tribulatione in aliam, donec moriantur, & ad infernum mit- tantur. Quæres 4. In qua mundi parte ſit infernus? . Internus eſt ſub terra in profundiſſimis par- tibus & prope centrum. Ita communis PP. & Theologorum. Nam Jobi II. Deus dicitur profundior inferno. Ad Epheſ. 6. dicit Apoſto- lus de Chriſto, deſcendit adinferiores partes terræ. Neque his obſtat, quod S. Auguſtinus lib. 20. de civ. Dei de igne inferni dicat: cujusmodi & in gua mundi pParte futurus ſit, hominem ſcire arbitror nemi- 76 DE ANGEILIS. neminem, niſi fortè, cui divinus ſpiritus oſtendit. nam in lib. retract. cap. 27. id retractat. Ratio autem congruentiæ eſt, quia ſicut beati ſunt in altiſſima parte mundi, ita decer, ut damnati ſint ab eis remotiſſimi, & in profundiſſima parte. Si de diſtantia inferni, ejus latitudine aut cir- cumferentia plura ſcire cupis, conſule Platelium hic c. 6. Part. 3. de limbo parvulorum ſinè ba- Pptiſino decedentium dicetur in tract. de peccatis. Quæres 5§. An dæmones poſſint ceſſare a Pœnis, quas patiuntur, aut interdum habere aliquam delectationem? N. ad I. Dæmones ne per unicum inſtans poſſunt ceſſare a pœnis, quas Patiuntur. Ratio eſt, quia ignis inferni vel per ſe, vel per qualitatem a ſe productam continud „ producit & intendit apprehenſionem, triſtitiam & dolorem de amiſſa beatitudine, ab hac autem qualitate & actione dæmones ſe minimè liberare Poſſunt. Ionum keunddm. H. ad 2. Dæmones probabiliùs non poſſunt Nonem wnwee habere verum gaudium? Ratio eſt, quia triſti-· yl Me tia & dolor de amiſſa beatitudine, non ſolùm eſt continuus, ſed etiam valde intenſus, adeoque ille in voluntate d'»monum nullum admittit lo- cum alicui veræ delectationi circa alia objecta. Quando igitur dæmones videntur delectari ob ſeductionem, & peccata hominum, talis dele- Ctatio non eſt vera, ſed potiùs aliqua paſſio ex odio Dei procedens. i DIS. DE ANGELIS. 77 DISPUTATIO III. De Angelorum Officiis. CAPUT I. De Hierarchia. ARTICULUS I. Quid & quotuplex ſit ordo bierarchicus in Angelis COta. Angelorum multitudinem omnem N primus Dionyſius in certos deſcripfſit ac definitos ordines, ac ſuos cuique gradus & functiones appellationesque tribuit; quem a Gregorio M. deinceps omnes Theologi ſunt ſecuti. Hierarchia autem in genere, prout cœ- leſti & terrenæ reipublicæ convenit, definitur ſacer Principatus ſeu ordo inferiorum & ſupe- riorum ſecundùm diverſos dignitatis gradus ſub uno ſummo Principe ad ſacra miniſteria & Dei gloriam promovendam inſtitutus. Dico I. Novem diſtinguuntur Angelorum ordines. Eſt contra Bezam, Eraſmum negan- tes nomina varia, quæ tribuit Apoſtolus Ange- lis, intelligenda eſſe de ordinibus. Prob. I. ex Scriptura: Iſaiæ 6. Serapbim ſtabant, ſex alcæ uni, & ſex alæ alteri. Ezech. 10. Cherubim au- tem ſtabant a dextris domüs. I. Theſſ. 4. Quo- niam ipſe Dominus in juſſu & in voce Archangeli &c. Rom. 8. Certus ſum, quia... neque Angeli, neque Principatus, neque Virtutes. Coloſſ. I. sive Throni, ſive Dominationes, ſive Principatus, ſive 78 DEz ANGELIS. ſive Poteſtates. Sunt ergo ſeptem enumerati ab Apoſtolo Angelorum ordines: quibus ſi addan- tur Cherubim & Seraphim ex Prophetis; accu- rata erit exercits cœleſtis diviſio in novem or- dines. Prob. 2. ex conſtanti traditione PP. S. Ignatius epiſt. ad Trallianos, S. Irenæus lib. 2. cap. 54. S. Gregorius homil. 34. NWovem Ange- lorum ordines diximus; quia videlicet eſſe, teſtante ſacro eloquio, ſoimus Angelos, Archangelos, Virtu- zes, Poteſtates, Principatus, Dominationes, Ihro- nos, Cherubim atque Seraphim. Dico W. Hi novem ordines in tres diſtri- buuntur hierarchias. Prob. ex mirabili Patrum & Theologorum poſt Authorem de ccœleſti hie- rarchia conſenſu. In prima & ſuprema hierar- chia ponuntur Seraphim, Cherubim, & Thro- ni; in ſecunda Dominationes, Principatus, & Poteſtates; in tertia Virtutes, Archangeli & An- geli. Ethunc ordinem aſſignant SS. Gregorius, D. Thomas, Magiſter Sententiarum, & alii. Porrò variæ ſunt horum ordinum proprie- tates, quæ petuntur tum ex diverſis perfectio- nibus intrinſecis, quas enumerat S. Bernardus; tum ex variis miniſteriis & functionibus, ut cen- ſet S. Gregorius. Hinc Seraphim Deo maximè conjuncti ſummãà ardent charitate, quam in alios transfundunt; Cherubim mirà pollent ſcientià, quäã & cæteros illuminant; Throni ſpeciales ſunt ipſis inhabitantis Dei ſedes; Dominationes mirà in res creatas potentià præeminent, atque ad eos velut ad Principes inferiorum Angelo- rum miniſteria referuntur; Poteſtates peculiari gau- ATr Auorigen CDeimmmmun nkttchan D Nlmi ninn linos, Slrrn. guia ilker ieee⸗ Eet, Aren G u, Doninnine plin. n ordnes in i Pfoh. rmitbie Aumhorenceoret, nimtpr in Cherb. tiones, N tes Archind Aloram Clenniarun, di Mrumorddnung ner Getſs enten umert 9 enmnd donde,cc Gerhunm Deonanm chrrue, uun nus nnt olen Cr: Ton, ☛ Meenn eronm 4ℳd. r DE ANGEIIS. gaudent autoritate in deymones, eorumque mali- tiam ad Dei nutum aut cohibent, aut diffundi per- mittunt; Principatus Omnipotentis majeſtatem ac dignitatem referunt, atque in divinorum man- datorum executione Virtutibus principantur; Virtutes in recipiendis Dei illuminationibus ma- ximè ſunt conſtantes, atque per eos miracula Patrantur; Archangeli ſublimium Dei arcano- rum præ cæteris conſcii ſunt, eorumque nuntü; Angeli verò minima nuntiant. Objic. 1I. contra I. S. Hieronymus & alii nonnulli pauciores enumerant Angelorum or- dines; ergo &c. B. ex 8S. PP. nonnullos, ali- quando non omnes enumeraſſe Angelorum or- dines, quia nec ſcopus illorum talem exigebat enumerationem. Verùm cæteros alibi recen- ſent, aut ſaltem eos non excludunt. Iuſt. De conſecratione diſtinct. I. cap. hi duo. Leo X. decem Angelorum ordines videtur agno- ſcere, cum dicit decimum ordinem per herhacen corruiſſe. Hinc Gloſſa quædam ait: MWomen de- cimi ordinis non habemus. N. Senſum eſſe, tan- tum extitiſſe lapſorum numerum, ut potuiſſet decimum conſtiruere ordinem, qui decimus or- do dicitur ex hominibus repararl. Ad Gloſſam autem reſpondet alia Gloſſa, his verbis: Mec habere poſſumus, cum non fuerint niſi novem. Qucres. An ordo ille hierarchicus etiam in dæ- monibus perſeveret? . affirmativè: Patet I. ex Scriptura; nam Matth. 9. diabolus Princeps dæmo- niorum nominatur; & cap. 12. dicitur eſſe Belze- bub, & Paulus ad Epheſ. 6. vocat Principes & Ze ates 80 DE ANGELIS. ſtates, av mundi Rectores tenebrarum harum, ergoô ordo ille in deæmonibus reperitur, non ſacer quidem, quia a forma illa ſupernaturali, quæ ſuperioribus imperium & poteſtatem in inferio- res conferebat, cecidéêre; ſed in perfectionibus naturalibus conſiſtit, quibus alii alios ſuperant, & in ordine providentiæ fundatur: Angeli quippe inferiores ſuperiorum exempla ſecuti, & a Su- premo in peccatum inducti, ejusdem poteſtati a Deo ſunt traditi, non quidem ad ipſius bonum, ſed potiùs in majus malum, nam malis & inma- lis præeſſe miſerum eſt, ut ait D. Thomas quæſt. 109. art. 2. in fine. Itaque jure victoriæ cæte- ris Princeps de'monum præeſt: Iniquum enim erat, inquit Auguſtinus lib. 3. de libero arbitrio, ut iis quos ceperat, non dominaretur. Certè in exorciſinis ipſi dæmones fatentur, ſe viribus eſſe inæquales, & Magi alii aliis potentiores ſunt, qui cum dæmone potentiore pactum in- ierunt. Porrò poſt finem mundi, cum non amplius neceſſitas tentandi, & poteſtas futura ſit, ceſſabit quoque illius imperii ordo quoad functiones juxta illud Cor. I. cap. 24. Deinde Zinis, cum tradiderit regnum Deo, & Patri, cum evacuaverit omnem Principatum & Poteſtatem & Lirtutem. ARTICULUS II. An Angeli ex omnibus ordinibus mittantur ad bhomines? Nue Tr. Miſſionem convenire Angelis do- cet Scriptura multis in locis; ſic Exodi 33. Mit- 6 1 otente mn OmnSA 4poſ Do Vgnonmnein Elns DE ANGELIS. 8 euhnnin MWitiam præcurſorem tuum Angelum. Lucæ I. teheii n , Miſus eſt Angelus Gabriel a Deo. Qui tamen penm , ab Omnipotente mittuntur Angeli, ii miniſtri DorhN gquidem ſunt, & ſervi Dei, non autem horninum, ☛S = n- hinc Apoc. 19. & 22. Angelus ſe conſervum lbealiz Joannis vocat, non ſervum; & qui Regnis præ- denr 1 ſunt Angeli, eorum Principes, non ſervi aut Nenphſn, miniſtri dicuntur, Daniel. 10 Princeps autent di,eigennr RKegni Perſarum &c. Porrò Miſſio angelica eſt bücemalpin duplex, alia viſibilis, quà miſſus eſt Gabriel lun, nm Angelus ad B. Virginem, alia inviſibilis, qua Angeli tutelares mittuntur ad hominum cuſto- diam. Negat S. Thomas hic quœſt. T13. art. 2. in Q. ex omnibus ordinibus Angelos mitti, & citat pro ſe Dionyſium; ſed oppoſita ſententia affirmans videtur eſſe tenenda, & explicandus D. Angelicus de miſſione ordinaria. Dico. Omnes Angelos a Deo mitti. Prob. Hebr. cap. 1. Wonne omnes ſunt adminiſtratorii Wiritus, in miniſterium miſſ propter eos, qui hære- ditatem capiunt ſalutis“ iſte autem locus de om- nibus intelligendus eſit, cum Apoſtolus tali ra- tiocinio prober Chriſtum ſuperiorem atque ma- jorem eſſe quibusliber Angelis. Hinc unus e Seraphim, id eſt ex ſupremo Angelorum ordi- ne mittitur Iſaiæ 6. ad Prophetam: Michaelor- dinum Angelicorum Princeps miſſus probatur tum ex Danielis r0., tum ex altercatione cum diabolo pro corpore Moyſis, de qua S. Judas in epiſtola. Nec deſunt CP. authoritates in hunc locum, quorum teſtimonia brevitatis ſtudio præ- termittimus. F CA- r in D Thomae⸗ Me e er m prek: El.,, elbenen Aninmnmm. les ſuegtur i d s s inpen onb Cor 1 108 11 utonru DE ANGELIS. CAPUT II. De Cuſtodia Angelorum. ARTICULUS I. An ſuus unicuique homini a Deo ſit delegatus Angelus Cuſtos? Ota. Calvinus lib. I. Inſtit. cap. 14. fatetur Angelos invigilare hominum ſaluti: ſed contendit incertum eſſe, an ſingulis ſinguli de- utentur. Et in Pſalmum 90. longiùs progreſ- ſus rejicit hanc ſententiam, tanquam falſum com- mentum. Verùm quamvis non ita expreſsè ha- beatur in Scripturis, nec ab Eccleſia fuerit defi- nita, nihilominus tam unanimi Catholicorum conſenſu recepta eſt, ut ab ea deflectere non liceat. Dico I. Homines a Deo in cuſtodiam San- Rorum Angelorum aliquo modo traditi ſunt. Eſt de fide, quia habetur revelata in ſacris literis. Dicitur enim Geneſ. c. 48. Angelus qui eruit me Je cunctisx malis, benedicat pueris iſtis. Pfal. 90. Angelis ſuis mandavit de te, ut cuſtodiant te in omnihus viis tuis &c. Matth. 18. Videte, ne contemnatis unum ex bhis puſillis: Jico enim vobis, quia Angeli eorum in cœlis ſemper vident faciem Pairis mei, qui in cœlis eftt. Prob. 2. ex tradi- tione. Origenes homil. 8. in Geneſin ait: An- geli tenen curam animarum noſtrarum, &* eis ab infantia tanquam tutoribus && curatoribus commit- zuntur. S. Baſilius homil. 8. in Iſaiam: Angelis, inquit, tanquam providis tutoribus pumani generis curam demandavit Deus. pi 700 DI4 NeI Snguis nni kn. Di lus wonensen Aert rtonen, , fren Pfi mn non detüüg igiftmmmn Eoladum,1 i am Pni libe ueoortodedde Törrilhuvn WNN d MN ungüc B ommum reveneo bomaumen Gooan A umi, 4 enſſt ſin ten Crs TII de DE ANEETYIS. 93 Dico II Singulis hominibus ſinguli Angeli Ul. deputati ſunt. Prob. I. ex Script. Matth. 18. unie Dr ſlr Chriſtus monens non contemnendos Parvulos, (e hanc affert rationem, quia Angeli eorum. vi.- 1 lann. dent faciem Patriz: Uubi duo advertenda, Pri- kimiu mum, non dicit ſingulariter, Angelus, ſed An- dunpn geli, ſignificans non unum „ſed plures pluribus ngo Præfici: ſecundum, non dicit ſimpliciter An- geli, ſed Angeli eorum, hoc eſt, Angeli velut Proprü, ſeu cuiliber adſeripti; ſic Act. 12. de Angelo cuſtode S. Petri dicitur: Angelus ejus eſt. Scripturæ ſuffragatur tracditio jam inde ab initio muncli ad noſtra tempora deducta, unde-non tantum Chriſtianorum, ſed etiam Hebræorum Praditionem vocat Maldonatus in r 9. Cap. Matth. Scripturæ & traditioni tum gentilium, tum SS. P. auctoritas accedit. Gemtilium quidem, qui geniis ſuis ea tribuunt omnia, quæ de Cuſtodi- bus Angelis Chriſtiani Prædicant, & unicuique hominum regendo & conſervando ſtatim ab il- lius ortu comitem adjunxêre, ut Plato in apo- log. pro Socrate, & Plutarchus tom. 2. lib. de genio Socratis meminerunt. SS. PP. verò, Hie- ronymus in 19. c. Matth. Magna, inquit, igni- tas animarum; ut mnaguæague habeat ab ortu nati- vitatis ſux Angelum delegatum. Hilarius in Pſal. 134. IHi igitur, ait, ſpiritus ad Jalutem bumani generis emiſſi ſunt, emue infirmitas noſtra niſi datis 1 cuſtodtiam Angeli, 1ot tantisqne nequitiis obſi- KReret. Conſule quoque D. Bernardum in Pial. 9 Quthabitat, ubi de Angelorum cuſtodia copiosè fuséque diſputat, vVvocatque eos pæœdagogos, tu- F 2 tores. Mn,Hencamtlnt myisvonitzenn ee Lodeia fn N omimt Cuhame Ur) ascekecen onodo l erchtn n berd Nen u euenurn 84 DFE ANGELIS. tores, bajulos, actores & ductores. Probatur ratione, quarum prima deſumitur ex fine homi- nis, & providentia Dei; licet enim Deus per ſe ipſum omnia a ſe creata regere poſſit, poſtu- lat tamen divinæ providentiæ ratio, ut cauſis ſecundis ad regimen mundi utatur, quia ſic major ipſius ſapientia & bonitas elucet: ecunda autem deſumitur ex imbecillitate hominis; na- tura enim noſtra infirma in peccatum facilè pro- labitur, ergo opus habet fida Angelorum cuſto- dia, qui cadentem ſuſtineant, titubantem fir⸗ ment &c. Denique probatur a Simili: Deus ronior eſt ad miſericordiam;, quàm ad vindi- Ctam & pœnam; Deus ſinit cuilibet homini An- elum malum adeſſe ad virtutis illius exercita- Ronem, ergo etiam adeſſe bonum Angelum ad cuſtodiam. Objic. I. Angeli boni miſſi ſunt propter cos,. qui hæreditatem capiunt ſalutis, ergo tantùm propter eos, qui ſalvandi ſunt, adeoque repro- bis non datus eſt Angelus Cuſtos. 2. Saltem Antichriſto deerit Angelus Cuſtos, quia totus oſſidetur a diabolo, ut legere eſt apud Augu- ſtimum tom. 9. Denique ex Didymo apud Da- maſcenum lip. I. Paral. Prohi ac nen Viri luci- dos Angelos Cuſtodes habent, mali autem tenebro- Jos. H. ad I. D. Ant. Miſſi ſunt propter eos, qui hæreditatem capiunt ſalutis tanquam ob fi- nem principalem C. tanquam minùs principa- lem N. Duplex eſt 6nis cuſtodiæ angelicæ, nempe ſalus electorum, & hic eſt primarius: ſe- cundarius eſt ſuſſficiens auxilium etiam reprobis datum, De , nn heſi⸗ Aoudocye a DosAn Hunen 4 No⸗ atocumerunn 3telbos ouns rinen Don ec Cenehn . ns Mile id Vintt s Terumencleumn Ehoont. inpelenon ſe,. oninbusrepre 4r Mn 1 hkon gesſen pol Ceſen, weren 1 Honimes Kn tſbe „d ln ſocbe loe, DE ANGEILIS. . . datum, quo poſſunt uti, ſi velint; nam penes Kre , ipſos eſt cuſtodiæ & tutelæ angelicæ cooperari. deinumimrehin, Ad 2. Licet Antichriſtus peſſimus ſit futurus, n latt en, non tamen id probat, nullum eidem Angelum enn teger let. ad cuſtodiam affuturum; qui ipſum ab inferen- dentie tr uh dis fidelibus multis malis ſaltem abducat. Ad Uum, auctoritatem Didymi, fortè Angeli dicuntur lucidi & tenebroſi ratione effectuum, quos in bonis malisque producunt; nam bonos luce perfundunt, malis offundunt tenebras; cum hoc tamen diſcrimine, quod bonis lucem per ſe procurent, malos autem obtenebrari ſinant, non impediendo tenebras, cum poſſent. Ohiic. 2. Cuſtodia Angelorum eſt inutilis hominibus reprobis, ergo non omnibus homi- nibus videntur deputari ad cuſtodiam. H. N. lehorun 4ema Ant. Nam I. homines reprobi a Cuſtodibus ne Angelis juvari poſſunt, & re ipsâ, niſi ſibi ipſi deeſſent, juvarentur ad conſequendam ſalutem. DeI 2- Homines reprobi juvantur ab Angelis Cu- nn Ulrc, ſtodibus ad hoc, ut non tantum damnentur, liſn, enrg quantum damnarentur, ſi Cuſtodum Angelo- lo ſo eum rum providentia deſtituerentur: nam ur ait S. geiei, „Fhomas, ab Angelis Cuſtodibus retrabumur, ab nlege etinn I aliquibus malis, quibus ſili & aliis nocere poſſent; gea n ſic impediuntur, ne tantum peccent, quantum In eich m cuſtodid angelicd deſtituti peccarent. Vide S8. Tho- u ae „mam hic q. 113. art. 5. ad I. M Nliin bne Collige I. Ante nativitatem hominis ex S. Nenns mbecl muinpeocmn det c Anelomn nirihümpepekes , n usnl Thoma quæſt. 1I3. art. 5. ad 3. Homo zan- mum n gquam fructus pendens ab arbore per quandam colli- 4 m gationem eſt aliquid Matris; cuſtodia ergo ange- „,aſtorMaI. a eum 86⁶ lica Matris ad eundem ſe extendit. 2. Angeli nunquam totaliter deſerunt in hac vita homines, ad quorum cuſtodiam ſunt deputati; nam ad- verſarius noſter diabolus tonquam leo vugiens cir- cuit quærens, quem devoret I. Petri 5j. v. 8. er- go multò magis boni Angeli nos ſemper cuſto- diunt, quare apud Jeremiam c. 5I. v. 9. Baby- lon & domus IHrael ab Angelis dicuntur dere- licti hoc tantum ſenſu, quod Angeli Cuſtodes non impediverint, quin tribulationibus ſupe- rentur. Sic etiam ex ſenſu SS. PP. homines peccando a ſe repellunt Cuſtodes Angelos, qua- tenus in pœnam peccati commiſſi, aliquid de Actualis cuſtodiæ exercitio remittunt, & quidem ſecundùm divinorum judiciorum ordinem. 3. Angelus etſi interdum derelinquat hominem loco, non tamen derelinquit eum quantum ad effectum cuſtodiæ: quia, cum ſit etiam in cœ- lo, cognoſcit, quid circa hominem agatur, nec indiget morà longâ temporis ad motum loca- lem, ſed ſtatim poteſt adeſſe. 4. Ita ſuus cui- libet homini Angelus Quſtos eſt addictus, ut Quſtos præcedentis hominis non fiat cuſtos ſub- ſequentis; conſtat ex Origene, qui explicans locum illum Act. 12. Angelus ejus eſt, ſic con- cludit: ergo intelligitur eſſe & alius Peuli Ange- Ius, ſicut & Petri, & lius alterius Apoſtoli g* ſingulorum per ordinem. Hæc autem tutehke ra- tio Dei in nos munificentiam commendat & po- tentiam magis, quàm ſi unus idemque Angelus pluribus hominibus ſucceſſivè comes & cuſtos adjungeretur. §. Quando ad terminum viæ per- DEz ANGELIS. Dr ent en, gbelt I (eoben, ſ Pun anegn un ponenen, d Pen, iehnli encler eldl Apummnr olhe, gen po ammnCrdo n, ue Keodlennd heätiwen 0hninpgreonm CNNS neerkocn üIiSaor eun kenentt 1le uunefiin unt e⸗ Nd ufuan 1 W . Ne eniiiie⸗ Emnum c I. . els Gaume OG nn in ibun⸗ lennn D 1CNoes i conniil, 41 t Knnnn dcorum orcen Grlgur unn gut eum gunmmal 1 Cunſt einm inet. Alomcen nr pis A mmmb Nele 4 ulnb Culos el Mdt ns n t alan Nier, gi li Hen et , 1 3 du, Pal gig Aenun n Her allenn lln fun Onnei , e We viknle ed nezl 1 & Emumm DE ANGELIS. 87 pervenit homo, ſive poſt mortem, inquit S. Thomas quæſt. 113. art. 4: non habebit Ange- lum QCuſtodem, ſed habebit in regno cœlorum Angelum conregnantem, aut in inferno Ange- lum punientem; an autem in Purgatorio con- ſolantem, ita multi exiſtimant, & videtur poſſe concludi ex verbis D. Angelici. Quæres I. An etiam Chriſtus habuerit An- gelum Cuſtodem? H. N. tum quia cuſtodia Angelorum datur ob indigentiam aut defectum culpæ, quem poſſit quispiam incurrere: nul- la autem in Chriſto fuit indiigentia aut culpæ de- fectus, utpote qui jam erat comprehenſor, adeoque nec in bonum Promoveri, nec a malo impediri poterat: tum quia Chriſti humanitas altiori cuſtodiæ, nempe Verbi Dei, cui unita hypoſtaticè erat, & a quo perpetuò regebatur, omni tempore commiſſa fuit: tum quia non de- cebat Caput & Dominum Angelorum ab Ange- lis regi & cuſtodiri; hinc in Scriptura Angeli miniſtri & adoratores, non Cuſtodes appellan- tur, ut Matth. 21. Ecce Angeli acceſſorunt, &α miniſtrabant ei, & ad Hebr. 1. Et adorent eum omnes Angeli ejus. & dicis I. Dæmon dixit Chriſto „ dum eum tentabat: Angelis ſuis mandavit de te. 2. Ange- lus eum in agonia poſitum confortavit. 3. ex D. Dionyſio lib. de cæleſt. hierar. Chriſtus per ngelos paternis legibus ſubjectus fuit. 4. Chri- ſto aſtitit Angelus malus, a quo tentaretur, ergo & bonus, a quo Protegeretur. k. ad I. Verba hæc de quolibet juſto eſſe dicta, non de Chriſto, F 4 ſed 88 DE ANGELIS. ſed a dæmone fallaciter uſurpata, ut probaret, an Chriſtus foret verè Deus; deinde de mini- ſterio Angelorum, non de cuſtodia explicari poſſunt. Ad 2. Angelus Chriſtum conforta- vit ut Miniſter, non ut Cuſtos, nec tam ratione animæ, quà comprehenſor erat, quàm ratione corporis patientis, quo viator erat. Ad 3. Chriſtus dicitur per Angelos paternæ diſpoſi- tioni ſubeſſe, non directe quidem & per ſe, ſed indirectè & per accidens, ratione nempe paren- tum, qui ab Angelis ea docebantur, quæ circa Chriſtum infantem agenda eſſent. Ad 4. N. conſeq. Ratio diſpar eſt, quod Angelus pius ac ſalutaris homini potiſſimùm attribuatur ad' ſublevandam infirmitatem, malus autem & no- Xius ad virtutem impugnandam, adeoque ille defectum ſupponit, qui nullus in Chriſto fuit, hic verò virtutem, quæ 1 Chriſto maxima erat, & quam dæmon aggreſſionibus ſuis ma- gnis illuſtrat. ARTICULUS II. An Cuſtodia Angelorum ſe etiam extendat ad Ur- hes, Provincias &&σ Regna 5 Nuar Angelos præeſſe mundo ejusque par- tibus & earundem conſervationi invigilare teſtatur Scriptura Sacra cap. 2. & 3. Deuter. Quando dividebat Altiſſimus gemies, quando ſepa- rabat filios Adam, conſtituit terminos populorum Juxta numerum filiorum Irael, ubi Septuaginta vertunt, zuxta numerum Angelorum Dei. Non mi- nus Dt NCTII. Nirpn, Uhre. s Cilkeenii. n e tolller Cultos, Peclm Clorertt ndr en ngelos pgene Geguceni 8,ntone renpenn. l CCechenun Irin ends elent Atel , G! Mriſimum arbunt Vn, Malgawendr Onun,n, Alu olin Cibfni 2 Cheffto muume Agrclondn snn . 1 NLSII imerrnirl DE ANGELIS. 89 nuùs Angelos elementis & ſingulis viventium ſpe- ciebus cuſtodes apponi, probatur ex Apoc. 7.v. I. ubi Angeli dicuntur ſtare ſuper quatuor angu- los terræ, & cap. I4. v. I. Angelus dicitur ha- bere poteſtatem ſuper ignem. Dico. Regnis, Provinciis, urbibus, & com- munitatibus ſui quoque non deſunt Angeli Cu- ſtodes qui peculiarem earum curam & tutelam habeant. Prob. Fx communi PP. conſenſu pro Græcis PP. ſit Baſilius lib. 3. contra Eunom. ubi ſic loquitur: Quod verò rurſus ſint quidem An- geli univerſarum gentium præpoſiti Moſes nos per canticum docuit . . . . Lo ſaptens Daniel in vi- ſione Angeli audivit ipfum dicentein: quoniam Princeps Regni Perſarum reſtitit mihit. .. O ecce Michael unus de principibus primis venit in adu- torium meum Gτ. Pro Latinis verò ſit S. Hie- ronymus in comm. ad c. 10. Danielis. Koſtitit autem Princeps, id eſt, Angelus Perſarum, fa- ciens pro eredita ſili provincia, ne captivorum ommic populus dimitteretur. S. Ambroſius lib. I. in Lucam ſic ſeribit, non ſolim ad tuendisz gre- gem Dominus Epiſcopos ordinavit, ſed etiam An- gelos. Apocalypſeos quoque 2. & 3. c. S. Joan- nes ſcribit ad Angelos ſeptem Eccleſiarum quæ ſunt in Aſia: Angeli autem illi licet ad literam ſint Epiſcopi, PP. tamen extendunt illos textus ad Angelos iisdem Eccleſiis præpoſitos. Quodlſi aurem particulares Eccleſiæ ſuos ha- bent Angelos tutelares; a potiori dicendum eſt, univerſalem Eccleſiam ſuum quoque tutelarem Angelum habere. Hunc autem eſſe Michaelem F 5 Ar- 70 DE ANGELIS. Archangelum, quem etiam Synagogæ præfuif- ſe docet vetus ſeriptura, communis eſt fide- lium ſenſus, & probant I. variæ ejusdem Ar- changeli viſiones, 2. plurimæ balſilicæ in toto orbe terrarum in illius, ut Univertalis Eccleſiæ principis & patroni, honorem ædificatæ. Quæres I. Quæ ſint operationes cuſtodiæ An- gelicæ? H. I. eſt excitare intellectum & volunta- tem ad profecutionem boni & fugam mali, quod tamen non faciunt Angeli per impreffionem ſpecierum aut actuum vitalium in potentias, quod ſolius Dei eſt proprium, ſed partim fignis externis ſenſibilibus v. g. vocibus formatis in aere, ut exempla habemus in Sacra Scriptura: pPartim & communiùs immutando phantaſiam, commovendo paſſiones per variam commotio- nem humorum & ſpirituum &c. II. Pericula avertere, cauſas ſcilicet tam ne- ceſſarias, quàm liberas amoliendo &c. III. Compeſcere de'mones, ne nimiùm tentent, aut aliter noceant. IV. Offerre Deo ſuorum clientum preces, ut conſtat ex Tob. 12. hæc autem non faciunt Deo eas exhibendo, cum per ſe pateant, ſed ſuis precibus eſficaciores reddendo. V. Suos clientes pœnà medicinali corripere v. g. Per morbos, infortunia &c. VI. Suorum clientum animas in purgatorio conſolari, easque plenè purgatas inde ad cœlum deducere, ut colligitur ex Lazaro Luc. 16. Quæres 2. An quilibet homo habeat Ange- lum malum ſibi peculiariter addictum? H. afzr- mati- Dr94 MEne in Eenges 1on Ha I obere Detan veltnancnl fmn ſunm Rhnkss lul ie U üt A mWn DE ANGEIIS. 91 mativè. Ita M. ſentent. in 2. diſt. 11. Cc. I. Sua- rez lib. ult. de Angelis. c. ult. Prob. I. ex Scri- Ptura Joan. 13. Et cœnd factä cum diabolus jam miſiſſet in cor, ut traderet eum Judas. Quem locum Oaſſianus interpretatur de Angelo malo, qui Judæ aſſiſtebat, & 2. ad Corinth. 12. Datus ſt, inquit Paulus, mihi ſtimulus Carnis znecg Ange- lus Satanæ, qui me colaphizet. Quid eſt autem Angelus Satanæ, niſi malus Angelus a Satana, Paulo ad ipſius perniciem deputatus? eſt quip- pe dæmon quaſi ſimia Dei, qui affectat princi- patum in homines per Miniſtros, & ſatellites Angelos ſuos, & ſingulos ſingulis hominibus præficit ad ruinam. Scripturæ confentiunt V.o. . Nanens Chryſoſtomus hom. 3. ad Col. Si ergo habemus 1400 H Angelos, modeſtè nos geramus, tanquam nobis ad- 6 Inmrancontutuz a Lnt quidam padagogt; nam adeſt eniam dæmon. Sbern Origenes lib. 3. Periarch. c. 2. ini Angeli quos- nmnde e H comitantur, bonus viqelicet & ma- e, auls inn ſus. Quæ verba citat ex libro antiquo dicto Sinlencohe Paſtoris, ut annotant Amicus & Petavius. Ratio 3 2 Gemons, . D. Thomæ I. P. J. IIA. a. I. hæc eſt, quod en Deus Angelos bonos tanquam ſuos Miniſtros onm dhend ad hominum ſalutem deputer, ergo & prin- en H Cceps dæmonum Divinæ Potentiæ æmulus, An- amrEMH gelos malos ſuæ poteſſlati ſubjectos delegat ad tentandum quemlibet hominem. Divinæ, in- quit, poteſtatis Similitudinem uſurpat, deputando 5 ibi miniſtros ad hominum impugnationem. Quæ doctrina ex D. Gregor. Niſſ, nititur occultà PP. traditione. DE ANGELIS. Si dicis. Non decet Dei bonitatem hominmi ræſertim imbecilli & ad omne malum propenſò eculiarem attribuere dæmonein, qui ipſum ad malum inſtiget; neque ab eo hominum imbe- cillirati coniultum ſatis foret, cum diſpar ſit certantium conditio, deæmon enim viribus longè fuperior &c. N. ad I. N. a Deo aſſignari ſingu- 92 lis hominiibus dæmonem, ſed permittit dun- taxat, ut quos velit Diabolos, cuſtodibus An- elis objiciat, docet enim Greg. Niſſ. a dæmo- num Principe tentandorum hominum partes & officia diſtribui. Deinde Deus tantùm per- mittit impugnationem ejusmodi ad exercitium & profectum virtutis, in quo illius bonitas non læditur. Ad 2. N. Humanæ imbecillitati duplici ex capite conſultum voluit Deus; ex parte gratiæ; uam nobis copiosè ſuppeditat & ex parte Cu- ſtodis Angeli, qui plus valet in defendendo, quàm dæmon in aggrediendo. Atque hic eſt Tractatus brevior de Angelis, in quo colligendo & componendo Recentium Theologorum methodum ſecuti ſumus. Si ui de Angelis plura ſcire volent, easdem & alias quæſtiones apud D. Thomam ejusque interpretes fuſiùs tractatas facilè reperier. li VOLO N L. Dennt ſeutbis CNTI. Nn . ncotis 1 ..I. 4 4 aufun Gten ngunen .. . A e Ant Col Dr (nMN. Wl, Aenel A/ ANem, . A, A Werl – THEOLOGICO - DOGMATICI echen . m, mnir DISPUT. I. De natura, exiſtentia, & pro- denonenaftirinor prietatibus Angelorum. D. 2. 1 ₰ . . N e CAPUT I. De naturà & exiſtentia Ange- eci NAeI. lorum. 2. Dichole aktodb achn Men ARTICULVUS I. An & quid ſint Angeli 2 2. eunne Micm - -II. An Angeli ſint omnino incorporei 6 ionmn ſenmmm n⸗ & quis fuerit ſenſus Concilii Niceni Il. circa Deitelegt præſens argumentum? 6. =. III. A quo, quando, & ubi producti ſint m eſenn 8,ncnin Angeli? 10. „. CAP. II. Deproprietatibus Angelorum. 12. e Mhecllun ad ARTIC. I. An Angeli ſint præditi facultate in- 1ug e egi telligendi & volendis 12. Uräürdafan „ - -II. Ad quæ objecta ſe extendat cognitio Main Etntenl Angelica? 15. Kenden Cur CAP. III. De actionibur Angelorum adl Emn hic⸗ Pu etra. . . 21. cagedee AETIC. I. Quid Angeli poſſint in naturam pu- Cun kunn ien P rè corporeÄam, &*in hominem9 21. ſir nenn - - II. An Angeli poſſint verè aſzumere cor- 0 Tmen i pus & illud viviſicare? 27. ſ mcrol⸗ - = - III. Undeapparitionesonorum ſpirituum, Nlei ab apparitionibus malorum ſeu dæmonum di- NRinguendæs 29. 6 „ - - IV. An Samuel I. Reg. c. 28. ſitſeitatus 1. . && apparens Sauli fuerit verus Samuel, an phantaſina vel larva, quam dæmon aſumpſe- rat ⁸ 31. CAP. CAEF. IWV. De malignir operationibur ma-⸗ lorum Angelorum. 35. 10 ARTIC. I. An omnis tentatio ſi a dæmone, &* 1 0 unde cognoſci poſſit, an aliqua cogitatid ſit N a bono vel malo Angelo immiſſa6 35: IERR Ell -— II. Quid ſit obſeſſio &boſſeſſto dæmoniaca? 39. 0 DISPVUT. II. De gratiã merito, lapſu & 1S ſupplicio Angelorum. 48. 11 CAPUT I. De gratiä & merito. 48. (EHO P . ARTIC. I. An Angeli ſint creuti in gratiä? 48. 0E = - - II. An Angeli meruerint per proprios 4 n actus primam gratiam ſanctificautem? 5§1. CNN CAp. II. Delapſu & ſupplicio Angelorum.SS. (00NN ART. I. An Angeli abſolutè potuerint peccare AMNN in primo inſtanti ſuc creatianis 5 5. 60 - - - II. Quodnam fuerit peccatum primum 45 malorum Angelorum? 58. ſImotocte ndol - =- - III. An Angeli mali torqueantur in infer- no a vero igne corporeo & ſenſibili 68. lercl DISPVUT. III. De Angelorum Officiis. 77. 3tnt CAPUT I. De Hierarchia. 7. ARTIC. I. Quid & quotuplex ſit ordo bierar- chicus in Angelis? . . - - II. An Angeli ex omnibus ordinibus mit- tantur ad bomines 80. CAPUT II. De Cuſtodia Angelorum. 82. ARTIC. I. An ſuus unicuique homini a Deo ſit delegatus Cuſtos Angelicus 82. = - - II. An Cuſtodia Angelorum ſe etiam ex- tendat ad Urbes, Provincias & KRegna?“ 89. TRA. . INSTIIUTIONES D TH EOLOGICAE 1 imnſ QUIBUS ſl PRALETER I 5 EI DOGMATA men, PROPUGNANTUR Q„FA'T1ONES anine 8SCHOLASIICE, – QUE AD NOTITIAM Nn/ I SACRARUM SCRIPTURARUM, ipetuinng TRADITIONUM, CONCILIORUM, Moluke de Nnaun ang Se. IIERlSCN CONE HAATIONEANM 1 Mmn / m A Us M tmkman THEOLOGIX CANDIDATORUM ACCOMMODATE. 1ti. G. Kake OPERA AC STUDIO u " P. IGNATII SEIZ S. . tus 8s. Theol. Doctoris, ejusdemque ike ninu m. in Univerſitate Wirceburgenſi Profeſſoris Publici & Ordinarii. Gicheunn. 4 TRACTATUS DE BEATITUDINE & ACTIBUS HUMANIS. 80 uiſe kunn⸗ — n. . aig, er. Typis Jo. Chriſtoph. Kleyer, Univ. Typ. 1749. TOLC— DATI Nro⸗ NrCLTI 5CNCOX Otgund Anmme rr ut Deum tnatum ade ferrogr ohodo ceni eboltſiene e An , e bi Uer Khls n TR ACILATUS THEOLOGIOO.DOGMATICUS BEATIT UDINE, ACTIBUS HUMANIS, SIVE PINE ULTIMO & MEDIIS EUM CONSEOUENDIL. POſtquam D. Thomas in I. Parte ſuæ Summæ præmiltit ea, quæ concer- nunt Deum, ejusque tum ad in- tra tum ad extra proceſſiones, Po- ſtea progreditur ad exponendum, quo modo creatura ad Deum ſuum Pro cujus poſſeſſione eſt condita, Pertingeret, atque ita, quæ ab illo per creationem exi- vit, per actus morales ad eundem redire Poſſit. Id quod egregiè præſtat S. Do- A Sor DE BEATITUDINE. unda; quæ cum iterum viſa ſit, prior Prima Se- Secunda Secundæ appel- latur. Neque iſte Lractatus eſt uſque 2 Kor in parte ſec in duas partes di cundæ, poſterior ut in Theologia Schola- ſtica proprium ſibi non vendicet locum; nam in eo non ſolum eſſentia actuum hu- manorum & libertatis contra moderuos Novatores debet penitius inſpici, ſed etiam ea principia ſunt ſtabilienda, quibus Theo- logiæ Candidati in reſolvendis caſibus con- ſcientiæ dirigi poſtea poſſunt, & pro Pra- xi & ſacro tribunali haurire do ctrinam. plsPUTATIO I. De Fine Ultimo, ſeu Beatitudine. CAPUT I. De Beatitudine Objectiva. ARTICULUS I. An Deus ſit ultimus finis Creaturæ rationalis? hiloſophum eſt, cujusgra- No Finis juxta Ph tid cæœtera fiunt. Dividitur finis in finem cui, finem qui, & finem quo. Finis cui e ſubjectum, cui appetitur bonum; finis qui vel objectivus eſt bonum, quod appetitur; finis quo ſive formalis eſt actus, quo obtinetur vel poſſi- detur finis qui. Dividitur deinde finis in ulti- mum, adeo practicus; Or Etho hin AXuNtI A, 1 (Kron poope ten eppenn r toperäluk Mn unmun. Mror Eam Ch ſetiselk ite, n Tenerummt Dens iet Nt nnbos i E OmcRN NN NMCrAmedt, ris orinmi, ne Nn hauel nbfliwd un Nümmn tzamaen 2 fnl lapekn Femmepbeint uh DE BEA4 TITUDINE. 3 3 In ann Fenmn mum, & non ultimum: Prior eſt, Propter quem t, ir bimn . appetuntur alia, ipſe autem appetitur propter e, & non Bropter aliud; Poſterior eſt, pro- pter quem aPPetuntur alia, & ipſe etiam appe- titur propter aliud. Dividitur Porro finis ulti- verſalis eſt iſte, qui non eſt ordinabilis ulteriùs ſaltem ex ſua natura & prudenter, & hic eſt ſo- lus Deus; qui eſt bonum excellentiſſimum ac Præ omnibus æſtimabile; ad quem proinde alia omnia debent ordinari. Negativè ultimus qui hic & nunc ita intenditur, ut ulteriùs Dolun Klake non ordinetur, licet ex natura ſua Pprudenter ul- unr h rerius Ordinari Poſſet; talis finis ſæpe ſunt crea- turæ. 1101 Dico. Deus eſt finis per ſe & poſitivè ulti- H mus ſui ipſius & creaturæ rationalis. Pryob. I. eldernane⸗ bars. Deus nunquam in alio, quàm in ſe ultima- to ſiſtit; Ommnia enim, etiam ſe ipſum amat Pro- 11 Pprerſe, & onrigde ultimò ordinat ad ſe. Brog. Ceinu 2. Burs. Deus eſt prima cauſâ & origo omnium & rerum, ergo etiam finis ultimmus juxta illud Apoc. umtim C. I. v. 8. Ego ſum Alphäa &&* Omega, brincipium bun „ D Enit. Deinde creatura rationalis non poteſt in ullo alio loco ita ſiſtere, ut non Poſſit ratio- hoc enim eſſet Deo aliud præferre 3 Per eſt illicitum, ergo nihil aliud po- ne reſt eſſe finis illius Pofitivè ukimus. I A 2 Objie. Dr Di DE BEATITUDINE. . Objic. I. Creatura eſt finita & finitè tantum . poteſt habere pro fine ctoN Eumnn Derfeétibilis, ergo non Peum infinirum. 2. Sl Deus eſſet finis creatu- Træ rationalis eam Peatificans, ergo iſta ratio- . nabiliter amaret Deum ut ſibi bonum, ſed hoc AIII falſim eſt; nam amare aliquid ut bonum ſibi, bDuß hu eſt habere ſe pro fine cui illius boni & Ppræfer- re ſe illi. 3. D. Thomas I. 2. d. 26. art. 4. ait: Vn. eimo Quod autem amatur atnore concupiſeentic, not ſim- Ne ſnmus pliciter && ſocundum ſe amatur, ſod amatur alteri, kkenneſeneh atqui eſt inhoneſtum Deum non amare ſimpli- NMeons obeeun citer, ergoò Deus non poteſt amari ut nobis bo- nns Jen inn nus, ſeu amore concupi torqueo argumentum: ergo neque poteſt ha- Pwn N bere cauſam productivam infinitam creatura; Een nd,gen adeoque mundus non eſt a Deo creatus. Dein- dn dlal de N. conſeq. Non eſt contra rationermn finiti umane r referri ad inmnitum; imò cum ſit iſtud bonum Ium &ii ſupremum, meritè ad ipſum referunrtur alia n, ſac inne omnia. Ad 2. H. D. amare aliquid ut bonum liliunerl ſibi, eſt habere ſe pro fine cui utilitatis & indi- entiæ C. excellentiæ Ad 3. N. min. nam Ron amare ſimpliciter eo loco nihil eſt aliud, quàm non amare amnore amicitiæ, quod patet ExX verbis ſtatim adjectis: ſed amatur alteri: non autem eſt inhoneſtum, quod Deus non per omnem adctum ametur amore amicitiæ, quis ee⸗ er hoc non præfert ſe poſitivè creatura Deo, ngs led tantùm ſe reſpicit ut finem indigentiæ. Por- . rò in hoc non eſſe contrarium D. Angelicum eed atet ex eo, quia actum ſpei, qui haber totam illcs hanc tendentiam, dicit alibi eſſe actum virtutis & bo-⸗ V am Ifhnan cem Hs kocrelk D. comtr tadon 0 hum Kütmnan d nue Aldi n da ecn IId K 20 o Ill e Mette, Somti, iii ud Dens N nCre Mn, numh ſhei, O NN DE BEYATITUDINO. 5 & bonum. Qua de re videri etiam poſſunt Propoſitiones damnatæ ab Alexandro VIII. n. 10. & 13. ARTICULUS II. An Deus ſit Beatitudo olyectiva creaturæ ratio- nalis? Ctaα r. Beatitudo eſt duplex: alia objectiva, alia formalis; objectiva eſt res poſſeſſa, quæ beatum efficit: formalis eſt actio, per quam poſfidemus objectum. Prima dicitur finis qui ultimus; altera, finis quo ultimus. Status au- tem quæſtionis hic non eſt de Beatirudine ob- jectiva, quæ ſatiat appetitum hominis ſenſibi- lem potius, quàm rationalem; ſed de Beatitu- dine objectiva, ꝗquæ omne rationabile deſide- rium explet. Hæc definitur aS. Auguſtino, D. Thoma, & aliis, Bonum S ſah- ciens, quod omne malum evelu it, α omne ratio- nabile deſiderium e‿plet. Unde ad ſtatum perfe- ct Beatitudinis objectivæ duo requiruntur: r. ¹ Ut omne malum, miſeriam, dolorem & anxie- tatem excludat. 2. Ut omne bonum itainclu- dat, urt poſſit omne rationabile deſiderium ex- Pplere. . Wota 2. Quod antiqui Philoſophi fidei lu- mine deſtituti varias de Beatitudine objectiva ominis, easque abſonas valde opiniones exco- gitärint. Unde S. Auguſtinus lib. 19. de civ. Dei c. I. ducentas octoginta octo diverſas hac de re opiniones refert & refutat, quæ tamen omnes ad tres claſſes reduci poſſunt, juxta tria A 3 bono- Dr Dr 6 DrE BEATITVUDINE. 2 bonorum genera. Alia enim bona ſunt extra güchn animam, ut divitiæ, fortunæ, honores, fama, Zardt poteſtas &c. Alia ſunt ecirca animam, nempe en eunin bona corporis, ut valetudo, pulchritudo &c. mela Aii Alia ſunt intra animam, ut ſcientiæ & virtutes. mmartien . 2 Donn Contra hos Dico. Beatitudo objectiva hominis eſt ſolus Deus, ejusque bonitas infinita & increata, & quidem in ſtatu elevationis viſione beatificà Ppoſ- ſidendus. Ita communis Theologorum cum imdm D. Thoma p. 2. J. 3. a. I. dicente: Beatitudo. ik IIllg üfrn bominis, quantum ad eJus cauſam & objectum, ℳ (Wonn INe e aliquid inereatum. Prob. I. Gen. 14. V. I. Ego bu ſum merces tua magna nimis, ubi Deus ſe ipſum aſſerit Abrahæ mercedem fore ſeu Beatitudinem objectivam. Exodi 33. V. 19. Deus Moyſi vi-⸗ ſionem ſuam promittens ait: Ego oſtendam omne bonum tibi. Joan. 17. Haæc eſt vita æterna, ut cogxnoſcant te Deum verum. S. Auguſt. lib. 1 9. de mnr bynm mn civit. c. 26. Ut vita carnis anima eſt, ita beata Gen (yfm1. vita hominis Deus eſt. Et lib. 4. confeſs. C. 5. Ser- vas tu mihi in cœlis divitias immortales, ſeilicet te ipſum. Prob. 2. ratione: Beatitudo objectiva debet eſſe bonum perfectum & ſufficiens, quod omne malum excludit, & omne deſiderium ra- tionabile explet, atqui ſolus Deus eſt tale bo- num. Min. prob. Bona creata ſunt limitata, im- Perfecta, & defectibilia, ergo non excludunt omne malum, nec poſſunt explere omne ra- tionabile deſiderium. Prob. 3. Beatitudo ob- jectiva hominis debet per ſuĩ poſſeſſionem ex- gludere omnem miſeriam, dolorem, & anxie- tatem, Poban 1. 1. h.. nfti nlnne N in n ior ent uenhe o Wirn ⸗ 1 Kene Aings 4 „ 19 M⸗ in mmn ,, okt immmnil . e Dennndo e mfcedd Lomne Celcetmn Hrhurlunm, exeln ! Nel DE BEATITUDINE. 7 tatem, atqui iſta nullum genus bonorum crea- torum excludit. Major patet. Min. prob. I. Bona creata extra animam, ut ſunt divitiæ, fa- ma, poteſtas, & ſimilia, Poſſunt facilè aufferri, ergo non excludunt omnem miſeriam, anxieta- tem &c. 2. Bona circa animam ſeu corporis ſunt corruptibilia, infirmitatibus, morti obno- xia, voluptates carnales ſunt cum remorſu con- ſcientiæ, & non poſſunt ſatiare appetitum ra- tionalem. 3. Bonaintra animam, ut ſunt ſcien- tiæ, virtutes difficulter comparantur, & ma- gno cum labore retinentur &c. Diximus ta- men ſuprà, & quidem in ſtatu elevationis viſione beatificèâ poſſdendus, quem præcipuè ſpectat Theologia. Objic. I. Beatitudo juxta Boetium definitur Natus olzzinm honorum agegrepatione perfectus, at- qui De on complectitur omnia bona, cum Præter bonum increatum multa dentur bona creata. Confirm. I. Turpe eſt Deum ordinari ad creaturam, ſed ſi Deus eſſer Beatitudo ob- jectiva, ordinaretur ad creaturam. 2. Debet eſſe proportio inter potentiam & objectum Beatitudinis, nulla eſt inter Deum & creaturam rationalem. 3. Summum viſibile v. g. Sol non eſt ſummum bonum visũs, ergo nec ſummum intelligile intellectůs. g. ad r. D. Beatitudo objectiva integralis definitur ſtatus omnium bo- norum aggregatione perfectus C. eſſentialis N. Præterea dicitur ſtatus omnium bonorum non abſolutè, ſed in ſenſu accommodo, hoc eſt Oomnium, quæ ad ſatiandum appetitum ſunt ne- A 4 ceſſa- 1 8⁸ DE BEATITUDINE. ceſſaria, ita ut nihil anxiè amplius poſſit deſi-⸗ derari. Bona creata ſunt, quidem magis pro- ortionata homini, & media ad finem, non au- tern ſunt ipſe finis ultimus. Accedit, quod ipſe Deus eminenter & virtualiter contineat omnes perfectiones creatas, & beato, quantum deſi- derare poteſt, neceſſariò communicet. Ad 2. W. D. Turpe eſt ordinari Deum ad creaturam intrinſecè & tanquam ad perfectivum C. ex- trinſecè tanquam perfectivum ad perfectibile N. ſic enim non Deus, ſed creatura perficitur. Ad 2. . D. Inter potentiam & objectum Beatitu- dinis debet eſſe proportio habituchnis & ordi- nis C. in ratione entis N. Proportio autem habitudinis conlſiſtit in hoc, quod cum Deus ſit ens ſumms intelligibile & amabile, omine Sanoe amari poffit. Proinde ! intel- lectus & voluntas ſint potentiæ finitæ ſubjecti- vè, funt tamen infinitæ objectivè, nec repleri poſſunt, niſi objecto infinito; non tamen Deus eſt in intellectu Beatorum & voluntate ut acci- dens in ſubjecto, ſed tantùm objectivè, quia ap- prehendirur ab ipſorum intellectu, quem Bea- titudo formalis intrinſecè afficit, perficitque. His adde, licet Deus ſit extra beatum per im- menſitatem, eſſe tamen totum intra illum, & ita ſufficienter eſſe præſentem, ut ab illo poſſi- deri queat. Ad 4. B. diſparem eſſe rationem, quod ſummum viſibile lædat viſum lædendo or- num; at ſummum intelligibile non lædit intel- lectum „nec ſummum appetibile appetitum ra- tionalem, imò perficiunt complentque. Objic. De N : Fnisal to Dei ergo⸗ P cinde Deanitudo- ormntis C. nn neſlo Hie diin E condieli de Olenn en Pomnninkunmn Uenn Min l Cards incvokone iss ſyenmnndks Nernnmnhium S ele Mhere e Dloremt a ACelcls wune Qenwnn a Uenmcoo Weſmecla Ilueiam in io riſſtene (uöe Aprin 9 rmkbinken mentonne m donn. Wt V Mpnnd unn e Wkannhal mnde, . eoreefnlel Peccerr Nin ito zDon nen Den re I. nahekti,e Celecl gente ena bennmn N Cton imnn ln gein, u 1 lnn aen le inn⸗ DE BEATITUDINE. 9 Olj. 2. Finis actuum humanorum eſt contem- Platio Dei, ergo Deus non eſt finis eorum, nec Proinde Beatitudo objectiva. H. D. A. finis quo & formalis C. finis qui & objectivus N. & de hoc ſolo hic diſputatur, quia in hujus pofleſſio- ne conquieſcit Beatus. Qucæres. Quidnam efſſet Beatitudo objectiva hominis in ſtatu naturæ puræ? ante reſponſio- nem Mota, quod ſtatus naturæ Puræ foret ille ſtatus, in quo homo non eſſet elevatus per gra- tias ſupernaturales ad operationes virtutum ſu- Pernaturalium, & conſequendam Dei viſionem, neque haberet peccatum originale, ſed ſolùm obligaretur a Deo per legem naturalem ad ex- ercendas virtutes naturales. De poſſibilitate hujus ſtats & varietate ſtatuum naturæ plura dicemus in Tract. de gratia. . Beatitudo objectiva hominis in ſtatu na- turæ puræ eſſet ſolus Deus. Ratio hujus eſt 1. quia etiam in illo ſtatu Deus ſé lus eſſet finis per ſe ultimus, ſolumque poſſet appetitum hominis Perfectè ſatiare. 2. Quia bona temporalia ap- Petitum hominis in eo ſtatu tam Parum poſſent Perfectè beare, quàm in moderno ob easdem rationes ſuprà in Theſi allatas. Porrèò Beatitu- do formalis in ſtatu naturæ puræ conſiſteret in cognitione Dei abſtractiva, ꝗquæ haberetur per ſpecies intentionales a Deo Poſt mortem animæ rationali infuſas, & repræſentaret Deum ut Ami- cum & Remuneratorem virtutis magnificum ac ſummè bonum; item diceret ainorem Dei 4 natu- 10 DE BEATITUDINE. naturalem, gaudiumque perfectiſſimum, quod concernit beatitudinem animæ. uod autem attinet beatitudinem corporis, illa proportionaliter poſſet haberi eo modo, quo per glorificationem corporis habetur in moderna providentia. Neque carentia viſionis Dei intuitivæ po- tuiſſet in illo ſtatu cauſare aliquam triſtitiam; nam homines in ſtatu naturæ puræ illius Poſſi- bilitatem ignoràſſent; vel etſi illam probabiliter cognoviſſent eſſe in alia providentia poſſibilem; cum tamen in hoc ſtatu Deus illam non ordi- nàſſet in præmium, de illius carentia non fuiſ- ſent triſtati. CAPUT II. De Beatitudine formali. ARTICULUS I. In quo eſſentia Beatitudinit formalis debeat con- . ſtitui? Ota. Priusquam hæc quæſtio definiatur, N ſeptem principia ſunt ſtatuenda. I. Beatitudo formalis eſt actio, per quam poſſidetur objectiva, fitque Deus nobis præ- ſens. II. Beatitudo formalis ſumi poteſt vel eſſen- tialiter, vel integraliter, hoc eſt tam ſecundùm partes eſſentiales, quàâm ſecundàùm proprietates & accidentium complexionem, ex quibus ille cumulus bonorum a Boetio deſcriptus coaleſcit. I 9 loleloce s ihreenl Alrklem Ein uommoczonm V Trperpo ordls & Ioeanone Genn do Mnn 0knklne,u lcdrcoonum, Cuetemhclelen E u Cdecum Nreklin es t, Winkeoonne meledrs pen 1 IINe el⸗ Eene gichi kimafn, Nnk,g ad Mckerconte Uoenenn en P Threſeren nmh lelothune ne, N kemnale NI N bend ulthen Nr = = In pgükünm,ao Ime entodn- Uluscuener ant. 1. ,ſrnal. 1 081 ifmdiAkum eli Eefnun tſtnend- M Mo, rn ge Dens do gimiſarete 1 Cren, er . celrpnn 4 DE BEATITUDINE. 11I III. Poſſeſſio definitur a Theologis & Juris- conſultis apprehenſio ſeu detentio rei, quà ita res eſt præſens & in Poteſtate poſſidentis, ut ex ea commoda omnia percipere poſſit. IV. Triplex poſſeſſio diſtinguenda: Phyſica, Moralis & Intentionalis. Phyſicatunc eſt, cum manu aut alio inſtrumento res ita a Prehendi- tur, teneturque, ut ſit in noſtra poteſtate. Mo- ralis addit dominium vi cujus vendere, alienare, donare rem poſſeſſam quis poſſit. Iutentionalis eſt, quà objectum cognoſcibile ita porentiæ Præſens ſiſtitur, ejusque conſtituitur in Poteſta- te, ut inde commoda omnia Percipere valeat, ſic intellectus Percipit verum. V. Ad poſſeſſionem perfectam tria requi- runtur; nempe ut res poſſeſſa nobis uniatur I. intimè, 2. perſeveranter, 3. Utiliter. Inti- imns nempe phylicè, id eſt, unione reali, vel mo- rali fundatur in jure, quod ad rem poſſeſſam ha- bemus, v. g. ad bona externa, vel intentiona- lia, id eſt per cognitionem. Perſeveranter quia non cenſemur rem perfectè poſſidere „cum de ea tantùm ad breve tempus diſponere poſſumus. Denique utiliter, quia vi unionis illius omnia prorſus commoda & utilitates „ quæ ex bono Poſſeſſo fluunt, colligere debemi 6 VI. Nemo beatus eſt formaliter, niſi per operationem. Ratio eſt, quia Beatitudo forma- lis debet aliquid ponere intrinſecè in nobis »un- de reddamur beati. VII. Homo utpote intelligendi & Vaend acul- 12 DE BEATITUDINE. facultate præcitus, circa Deum verſari poteſt triplici actu ſibi proprio, nempe viſione intel- lects, amore & gaudio voluntatis. Qare hic triplex actus vel pertinet ad eſſentiam Beatitudi- nis, vel certè ad ejus integritatem. Thomiſtæ eſſentiam Beatitudinis formalis in ſola viſione conſtituunt: Scotiſtæ in ſolo amore: Suarez in complexo ex viſione, amore & gaudio. Dico Eſſentia metaphyſica Beatitudinis. formalis patriæ non eſt poſita in viſione increa- taà, quà Deus ſe ipſum videt, & quam creatu- ris communicat. Prob. Intellectus creatus non oteſt videre Deum, niſi per vitalem actionem, quæ oritur a principio intrinſeco ipſi beato, & in eo recipitur & manet: at viſio increata non, poteſt oriri a principio intrinſeco ipſi beato, ſed a Deo uno oritur; ergo beatus non poteſt vi- dere Deum per viſionem increatamn. Dico II. Non etiam eſt poſita Beatitudo for- malis in unione, quam Deus habet cum homi- ne per illapſum, ſeu per intimam præſentiam, quà adeſt rebus creatis. Prob. I. Quia illapſus ille non eſt actio vitalis animæ beatæ; at for- malis Beatitudo hominis comprehenſoris eſt vita ejusdem animæ, ſicut Beatitudo Dei eſt vita Dei. 2. Sic dæmofes forent beati, quia illis eſt in- timè præſens per immenſitatem. 3. Beati ani- ma patitur tantùm a Deo ejusmodi illapſum, at beatus agere debet, non tantùm pati. Dico UI. Eſſentia metaphyſica Beatitudinis formalis conſiſtit in ſola Dei viſione intuitiva. Ita D. Angelicus I. 2. quæſt. 3. art. 4. ubi dicit: LQuan- Dr B vn AMil, 1. Ahorlin lert, /tele . eanls o leli . nctenmm. DE BEATITUPINE. 13 Quantum ad id, quod eſt ſſentialiter Beatitudo, npoſſzlile eſt, quod conſiſiat in alzu voluntatis. Prob. I. authoritate Scripturæ. Joan. 3. Cum apparuerit, ſimiles ei erimnus, quoniam viqebimus eum, ſicuti eſt. Et c. 12. Haäc ſt vita æterna, inquit Chriſtus, ut cognoſeant te Deum verum- Prob. 2. authoritate SS. OP. D. Auguſt. conc. in Pſal. 90. Quidquid laboras, ad boc laloras, ut vi- deas; neſcto quid magzmm oſt, quod viſuri ſumus, quando tota merces noſtra viſio ſt. S. Ambroſius lib. 2. de officiis c. 2. Seriptura ſanécta vitam heq- am in cognitione poſuit Trinitatis. Prob. 3. ra- tione: In ea operatione eſt eſſemtia Beatitudi- nis formalis, quæ eſt perfecta Dei Poſſeſſio, ſo⸗ la viſio intuitiva eſſentiæ divinæ eſt perfecta Dei Poſſeſſio, ergo. Prob. min. Perte a Poſſeſſio eſt, quà objectum ſiſtitur præſens Poſſidenti in- timè, conſtanter & utiliter ex quimo Principio: Per viſionem intuitivam Deus hoc modo ſiſtitur Præſens. Prob. I. Deus ſiſtitur præſens, quia in- tellectus quaſi manus animæ trahit ad ſe obje- ctum, ſibique unit. 2. Intims, ꝗquia objectum eſt maximè Proportionatum intellectui elevato. jConſtanter, quia lumen gloriæ, quo unitur eo, eſt indeficiens, ſicut objectum, a quo fluit, & mens Beati quæ recipit. 4. Uiiliter, quia viſio illa dat jus beato Percipiendi commoda omnia, quæ ex tam excellenti objecto pro rata meritorum portione pereipere poteſt, rapitur in amorem Dei & quidem neceſſariò, deinde ex viſione & amore immenſum conſequitur gau- dium. Con. 14 DE BE ATITUDINE. Conferm. Non eſt operatio alia, per quam Deus poteſt poſſideri. Prob. Si eſſet, vel eſſet amor, vel gaudium: non amor, quia abſtrahit 4 rœæſentia & abſentia objecti; in hoc enim di- Huinguitnr a deſiderio, eoquod deſiderium fer- tur in bonum abſens; & a gaudio, quod eſt circa bonum præſens, amor autem abſtrahit ab utroque, poſſeſſio autem debet eſſe de re Præſenti nobis unita, vel phyſicè, vel morali- ter, vel intentionaliter. Non gaudiuim, quia paudium eſt delectatio de bono poſſeſſo ex D. homa: ergo ſupponit objectum præſens, non facit; ergo ſolà vilione Deus poſſidetur à Bea- tis. Hinc a D. Thoma vocatur intellectus, ma- nus animæ, quia eo tanquam manu anima ob- jectum ad ſe rapit, occupat, tenet, trahit; per primam operationem, quæ ideo dicitur appre- Penſio & imago formalis objecti. Cum econ- tra voluntas feratur extra ſe ad objectum, foras exeat, & in ipſum quodammodo ſetotum trans- mutet non ſübſtantialiter, ſed accidentariò; hoc eſt ſecundùm affectionem. Obyic. 1I. Scriptura & PP. modòè viſioni; modò fruitioni ſive amori, modò utrique ra- tionem Beatitudinis tribuunt: viſioni quidem; Matth. 5. Beati mundo corde, quoniam ipſi Deum videbunt. Deinde amori,; Matth. 25. Intra in gauqium Domini tui, cui conſonat illud Augu- ſtini lib. 10. Conf. c. 22. Lſa eſt beata vita, gau- dJere ad te, de te, propter te &c. Confirm. I. au- thoritate Benedicti XII. in Extravug. Benedictus Deus, ubi definivit,; quod animæ Juſtorum hinc Or Di. Cecentes, in enun elend Gur,beeholn in vere benr. , Duhnn, bidl 1ekore, Efuin 111 Mnre, li Gum futorenbend er etkecle O con gi dett Ce krane, con ete Cnpen Nlel Gcendeekinonoed N D MN N (Won um munn nmel. Mode Dermdhns dr l Men n monrt 10d Cnſehuunnr ungee e gul kalnücimm lenis, e d a kyrn lin Wimeorlarnn he Ret InncConntt HKH elincslle nE DE BEATITUDINE. 15 rein hinc decedentes, ſi non egent purgatione, vi- in dent divinam eſſentiam immediatè, eâque Per- omm gir reh fruuntur, necé non, quod tali viſione & fruitio- ne ſint verè beatæ. Et Concil. Vienn. in Cl- iment. Dudum, ubi dicitur Beatitudo conſiſtere in viſione, & fruitione ſeu amore Dei. Con- m. 2., ratione, quia per ſolam viſionem aut ſolam fruitionem Beatitudo objectiva non poſſi- detur perfectè & completè ſub omni ratione, ſub qua attingi poteſt a natura intellectuali, eam- que ſatiare; cum ergo Beatitudo ſit Perfecta & completa Poſſeſſio objectiva, formalis etiam dicenda eſt in utroque actu conſiſtere. N. D. Ant. Scriptura & PP. tribuunt tum viſioni tum amori rationem Beatitudinis eſſen- i tialiter ſumptæ N. integraliter & completivè ndinnan. ſumptæ C. Ubi obſerva: inter partes integra- ek n les Beatitudinis aliæ ſunt principales, quæ ſe Eichüämim habent velut Proprietates Phyſicæ, & neceſſa- Nr riò conſequuntur Beatitudinem effentialem, NN Mor aen Wen Eibe pſe, ſd nn KW eamque complent; ut ſunt amor, gaudium &. dattenkin de quibus proin Scriptura & PP. loquuntur . 00 wr quaſi de ipſa eſſentia Beatitudinis, quia in quale N md neceſſariò dicuntur; aliæ minùs principales ſeu i; D accidentales, quæ ab eſſentiali Beatitudine ab- mn nn eſſe & ſeparari poſſunt, quamvis ad ejus ple- lyſunm i nam integritatem ſpectant, ſic in Chrilto Via- nh 1. tore ſimul & Comprehenſore v. g. non fuerunt CNont luin delectationes & oblectationes ſenſuum, quæ ex Himi anima beata in corpus redundant; & hæ velut 1 l, in quale contingenter de Beatitudine dicuntur, Hynm i ideoque non ita communiter enumerantur a PP. ume IIn, Ad 16 DE BEATITUDTINE. Ad Confirm. I. eodem modo D. Ant. & N. con- ſeq. deinde CC. & Pb. ſe noluerunt immiſce- re ſubtinitatibus ſcholaſticis. Ad Confrm. 2. ite- ſolmzel rum diſtinguo ut ſuprà. Ad Beatitudinem eſ- Ars Itl. hn ſentialiter ſumptam non requiritur, ut Beatitu- Ar elni N. do objectiva perfecte & completè ſub omni r Ahan, ratione, ſub qua poteſt, a natura intellectuali e Gnletlh el attingatur; neque ut ſatiet omnes Ppotentias na- b nſil turæ intellectualis; ſed ſufficit, ſi a ſolo intelle- qnmi MM1 Ctu attingatur ſub ratione objecti beatifici, eum- u que plenè ac perfeetè ſatiet; alioquin ſi Beati- tudo eſſentialis deberet ſatiare omnes potentias, requirerentur prœter viſionem & amorem plu- ra alia, ad ſatiandas potentias alias ab intellectu & voluntate diſtinctas. . drresemn Objic. 2. Eſſentia Beatitudinis eſt optima yr E operatio optimæ facultatis, amor eſt optima p omnne i operatio faculiatis optimæ; ergo. Confirm. Tr. Pacultas libera eſt nobilior neceilarià, intelle- Imadne Qus eſt facultas necefſaria, voluntas libera. 2. N. Cundbe ueæ facultas verſäatur circa objectum ſuum, il- a lud poſſidet; voluntas verſatur circa Deum ut objectum ſuum, ergo illum poſſidet. 3. Amor unit amantem rei amatæ, ergo eſt de eſſentia Beatitudinis. H. I. ad I. D. Maj. optima ope- ratio, quæ ſit poſſeſſio activa C. quæ ſit poſſeſſio Paſſiva N. at afnor eſt tantùm poſſeſſio paſſiva, intellectus autem activa. N. 2. N. min. tum quia intellectus eſt regula & fax ipſius volunta- wihn tis, quæ eſt potentia cœca, tumn quia viſio eſt i, iße⸗ expreſſa Dei ſimilitudo, quod amori & gaudiof 7) kllilt non convenit; deinde viſio Deum ſiſtit præœſen- i⸗ Uira tem, Mn Dr B Fenet Kan InN ohi ANot E Mkmmrinmite. Afn , fe. A Glöceen Ken Netnis Nuindins e dn tö, Ar Cn t todlti el⸗ 1 WölNNe tadheeunkumn erliuns cra benn un oltet i ey eg t 10. o. Chmmn, CinsCCueltke mmm doſlon⸗ 11 N M cvol man ;, oDenllift, DE BEATITUDINE. 17 tem, & tenet, eſtque radix cæterorum actuum. G. 3. D. Voluntas eſt melior intellectu in gene- re moris Tranſ. nam eſt principium meriti: in genere entis N. Ad 2. . D. Intellectus eſt fa- cultas neceſſaria ſecundùm quid 6. ſimpliciter N. deinde intellectus eſt ſaltem radicaliter liber, quatenus motiva libertati ſufficit, quibus ſe de- terminet. Ad 3. . D. quæ facultas verſatur circa objectum illud præſens ſibi ſiſtendo C. non præſens ſiſtendo, ſed ſupponendo factum præ- ſens N. Ad 3, . D. unit unione affectivà ſeu Paſſivà, quæ amantem faciat præſentem rei ama- tæ C. unione reali & activà, quæ objectum fa- ciat præſens amanti N. Inſt. I. Beatitudo eſſentialis eſt ultima per- fectio hominis, viſio non eſt ultima perfectio hominis, ſed amor & gaudium. Be. D. Maj. eſt ultima ordine intentionis C. ordine executionis N. COlara Dei viſio eſt ultima ordine intentio- nis, ad quam ur finem ultimum reliquæ opera- Ciones ordinantur. Inſt. 2. Viſio ordinatur ad amorem, non amor ad viſionem. pe. D. Viſio ordinatur ad amorem ut cauſa ad effectum C. ut medium ad finem, aut pars ad partem eſſentialem N. ſic ſubſtantia ordinatur ad ſuas operationes, licet Perfectior ſit ſubſtantia in genere entis ſuis ope- rationibus. Ohjic. 3. Poſſeſſio Beatitudinis objectivæ eſt tantùm metaphorica, quia conſiſtit in ſola ap- Parentia & cognitione ei Præterea ls non ici- 18 DE BEATITUDINE. dicitur poſſidere aurum, qui illud tantùm co- gnoſcit & videt. Confirm. I. Beatitudo forma- lis datur in præmium, ſed præmium in patria conſiſtit in actu voluntatis, præmium enim de- bet reſpondere merito. 2. Lumen gloriæ ne- quit aliquem reddere formaliter beatum, ergo nec viſio. Conſeq. prob. Ideo nequit lumen gloriæ formaliter reddere beatum, quia ſolùm radicaliter explet appetitum rationalem, ſed etiam hoc facit viſio Dei intuitiva, ergo. H. I. D. Ant. eſt tantùm metaphorica quoad lineam oſſeſſionis intentionalis N. reſpectivè ad poſ- ſeſſionem phyſicam C. Deus eſt incapax poſ- ſeſſionis phylicæ aut juridicæ, adeoque Beati- tudo formalis debet ſolùm haberi per illius poſ- ſeſſionem intentionalem. Ad id quod additur, Diſparitas eſt, quia aurum dicitur poſſideri ſim- pliciter per poſſeſſionem juridicam vel Phyſi- cam, Deus autem per intentionalem; interim tamen, ſi quis intuitivè cognoſceret aurum, di- ceretur illud intentionaliter poſſidere. Ad Conferm. 2. D. min. Præmium ſecunda- rium & integrale conſiſtit in actu voluntatis C. eſſentiale N. Ad Prob. D. Præmium debet correſpondere merito quoad identitatem ſup- oſiti C. quoad identitatem etiam formalem ſubjecti, Subd. Præmium integrale C. eſſentia- le N. Licet præmians debeat remunerare ſup- poſitum, quod meruit, non tamen Præcisè eandem potentiam. Præterea etiam intellectus directivè concurrit ad meritum; cum ergo vo- luntas Dr DuI Sn folt henul Eis, Dens urnl . Unenin net . Uhnm: Ne i ln Ktllle i mum 1 Cfm 504. ſeoprerst umengo⸗ Etſommler enm Ewxlud ehet ie md ien unſer e tenmmiasodee GCyrnluerdentnd ErTINNN. he UM miin u, Ce ,tisr Korrlone,apoin Wrbenmmdo trnn Oitn ummen Cooonar unme n ChNlt 2 e ſumek eib, an mpeig el arent Erecinr ülcre Kretemchnrbin Eonints enn⸗ ndbor Nued 4 1 eſnu⸗ n mmpre upmtümem E =-— Meenon Conoloraummn r older. 1 Demunmnun DE BEATITUDINE. , luntas non poſſit beari ſine prævia beatitudine intellectůs, Deus utramque potentiam remu- neratur. Interim inter meritum & præmium eſt Diſparitas: quia illud debet eſſe formaliter liberum, adeoque actus voluntatis, non verò præmium. Ad Confirm. 3. C. Ant. N. conſeq. Prob. D. Ideo præcisè lumen gloriæ nequit aliquem red- dere formaliter beatum, quia ſolùm radicaliter & mediatè explet appetitum rationalem N. & ſimul ideo, quia per ſe non eſt poſſeſſio forma- lis beatitudinis objectivæ, & nullam potentiam formaliter beatificat C. hinc eſt diſpar ratio in- ter utrumque. Objic. 3, Viſio reſpondet fidei, amor chari- tati in via; ſed charitas viæ major eſt fide, ur docet Apoſtolus I. Cor. 13. ergo amor eſt per- fectior viſione, ergo in hoc, non in viſione con- ſiſtit beatitudo formalis. Confirm. I. Beatitudo opponitur ſummæ miſeriæ, atqui ſolus amor opponitur ſummæ miſeriæ, ergo in hoc ſolo conſiſtit. 2. Illud eſt perfectius, cujus oppo- ſitum eſt pejus, atqui odium charitati oppoſi- tum pejus eſt carentiâ viſionis, ergo amor eſt Perfectior viſione. 3. Seraphini a charitate di- cti præſtant Cherubinis a ſcientia vel cognitione ita nominatis, ergo. 4. Natura ab imperfe- ctioribus procedit ad perfectiora juxta illud axio- ma: quod &ſt poſterius generatione, prius eſt berfe- ctione; ſed natura procedit a viſione ad amorem tanquam ultimum generatione, ergo. 2 N. ad 2⁰ DE BEATITUDINE. . ad 1mum D. Viſio reſpondet fidei ſoli N. etiam charitati C. Charitas viatorum ad per- fectam Dei poſſeſſionem aſpirat, quæ poſſeſſio in ſola viſione conſiſtit. Eſt proinde amor per- fectior viſione in genere moris, non rei, aut naturæ, ut docet D. Thomas I. p. q. 82. a. 3. contra Scotum, & ratio eſt, quia habet obje- Qum univerſalius, nam verum latiùs patet, quàâtn bonum, deinde voluntas eſſentialiter in ope- rando dependet ab intellectu, non tamen vVi- ciſſim, cum nihil ſit volitum, quin præcogni- tum. Solùm in obſcuris, non in evidentibus intellectus ſubjacet voluntati. Ad Confirm. I. E D. min. Opponitur pec- cato, ut eſt ſumma miſeria phyſicè N. op- ponitur peccato ſummæ miſeriæ morali, Tranſ. nam viſio etiam beata opponitur peccato, tum exigitivè, quia reddit verè filium Dei & hære- dem: tum radicaliter, quia eſt cauſa neceſſaria amoris. Ad 2. B. D. Odium carentià viſionis pejus eſt in genere phyſieo N. in linea moris, Tranſ. Ad 3. H. N. conſeq. Nomen ſortiuntur a charitate & ſcientia viæ; unde tantùm confici- tur charitatem antecellere fidei in genere mo- ris, minimè autem in patria viſioni intuitivæ, cum autem ibi amor etiam ad genus naturæ pertineat, in quo viſio ſine dubio præſtat. Ad 4. . Explico axioma: quod eſt poſte- rius generatione per modum formæ principa- lis, eſt prius perfectione C. quod eſt poſterius generatione per modum proprietatis N. Ca ols- 4 ſ⸗ 4 1 Naslelnlins 1 „ellanl mio Grions en Fenmthm in mnelenam kan. etdAboerleud endnodon eb Gemulalpaimsm Nocendl, W M nsfe incnguthre Deii 3Crde RN Wr Ennme nits n unnelter cent Wun ſurn ſir, En bon, Arn Aril ie renn IImn Nnrni llin, Ale Ilenæ Mh, ooltur eccti, an flume her. in d an tule creni iMNopef In resmord un Men ſn . DE BEATITUDTNE. 2 ½ Collige ex his I. Beatitudo debet ſatiare for- maliter appetilum hominis ſecundùm primam ac præcipuam hominis potentiarn & inclinatio- nem, non autem ſecundùm potentias & incli- nationes ſecundarias niſi cauſaliter & radicaliter. 2. Si quis videns Deum impediatur ab amo- re & gaudio divinitus, talis quidem non eſſet beatus ſecundùm ſtatum, eſſet tamen ſecun- dùm eſſentiam: ſicut Titius eſſet verus homo, licet ab actibus ridendi & admirandi impediatur. Quemadmodum ergo tota hominis & Angeli eſſentia ſeu potius natura definitur per vim co- gnoſcendi, vis autem appetendi ſunt tantùm Paſſiones ex ea fluentes, ita tota hominis eſſen- tia cognitione Dei intuitivà expletur, & actio- nes cæteræ ſunt meræ proprietates vitæ beatæ, quarum exercitio, ſi impediatur, eſſet duntaxat iu ſtatu violento. 3. Quando SS. Pp. videntur præferre actum amoris actui viſionis, ut S. Anſelmus lib. 2. Cur Deus homo., loquuntur de actibus viæ & linea meriti, in qua cognitio non eſt amabilis præ- cisè propter ſe; non verò de actibus patriæ, & linea præmii, in qua viſio intuitiva primariò eſt propter ſe amabilis. Quærés I. An poſſit Beatus videndo Deum eſſe fummè triſtis? ꝑ. Abſolutè poſſe eſſe, non connaturaliter; certè anima Chriſti videbat Deum in ſtatu viæ, & tamen ſummaà triſtitiâà preſſa eſt in horto. uæres 2. An viſio Dei intuitiva eiſet bea- tifica, licet per eam videretur ſola eſſentia abs- B 3 que 22 DEz BEATITUDINE. que perſonalitatibus? N. Affirm. Ratio eſt, quia talis viſio, ſi cæteroquin eſſet perpetua; excluderet omnem miſeriam, & ſatiaret omne rationabile deſiderium, in ſe enim contineret eminenter, aut ſaltem virtualiter involveret om- nem perfectionem & bonitatem poſſibilem. Quæres 3. An quis poſſit naturaliter appe- tere viſionem Dei intuitivam? B. Affirm. Ra- tio eſt, quia homo non ſolùm naturaliter po- teſt cognoſcere Deum, ſed etiam quod ille con- tineatur intra objectum ſpecificativum intelle- tůs, & conſequenter quod per ſuam omni- Potentiam poſſit hominem elevare ad viſionem intuitivam; ergo ſaltem probabiliter poteſt co- gnoſcere hanc eſſe poſſibilem, & conſequenter appetere appetitu affectivè efficaci, ſeu efficaci quantum eſt de ſe. Quod autem nulla creatura habeat appetitum innatum ad beatitudinem ſu- pernaturalem, nec poſſit eam viribus naturæ conſequi, ſatis conſtat ex propoſitionibus Mi- chaelis Baji a Pio V. & Gregorio XIII. damna- tis &c. . ARTICULUS II. Expenduntur proprietates Beatitudinis ex parte animæ. Ico I. Amor poſità Wſione Dei neceſſariò ſluit a voluntate, neceſſitate tum ſpecifica- tionis, tum exercitii: Specificationis quidem; quia nullam rationem mali realis aut apparentis in Deo Beati deregere poſſunt, ergo non poſ- ſunt Deum odiſſe: Exercitii, quia purum bo- num 0le⸗ MCNX n Chnmun, Gde hdom hrmm DI MN 1 ſenn Anle mD NNen ENNrir, Nn K Mem, A e fa, Auchen ſamem Nleeramm 1A bennden h. ean Vrbs dre ANrhkimnt. ronnn I Enm 1UN. jBurinnderen 1 DE BEATITUDINE. 23 num quà tale non poteſt non amari a voluntate' divina eſſentia objicitur voluntati ut purum bonum, ergo non poteſt non amari. Itaque ſtatim atque videt Beatus amat, nec ullum aſpe- Gum inter & affectum dellberandi ſpatium re- linquit illecebroſa ſupremi boni rapacitas. Eſt autem amor ille non ſolùm actus amicitiæ affe- Ctivæ, qualis poteſt dari inter dominum & ſer- vum, ſed amicitiæ eftectivæ, qualis dari poteſt inter filium adoptivum & patrem. Unde cum ratione amicitiæ amicorum bona omnia ſint communia, exinde Beati divinam felicitatem tanquam propriam conſiderant. Dico II. Amor Beatorum ferventiſſimus eſt. Prob. I. Quia nulla ſunt impedimenta amoris in Beatis, & cauſæ omnes ferventiſfimi amoris & effectus adſunt. Prob. I. pars. Tria impe- diunt vim amoris in via, ignorantia, concupi- ſcentia & malitia. Ignorantia tollitur per cla- ram Dei viſionem; concupiſcentia per uberta- tem gratiæ; malitia per ſanctitatem perfectam. Prob- 2. Ex parte Dei eſt ſumma pulchritudo & bonitas; ex parte intellects Beati perfecta cognitio, quæ ſummam Dei bonitatem præſen- tem ſiſtit, & applicat voluntati: voluntas expe- dita ad amandum, utpote charitate inſtruéta, quæ proinde in ardentiſſimum amoris actum non poteſt non erumpere; unde unio perfe- Gtiſſima, exſtaſis, & Zelus in Beato ut effectus oriuntur. Unio, quâà non exteriùs tantùm, ſed intimè Deo jungitur, fitque unus ſpiritus cum cO. Exſtaſis ita trahit in Deum, ut a ſe ipſo B 4 quo- 24 DE BEATITUDINE. quodammodo exeat, & ſibi quaſi mortuus Deo uni vivat. Zelus gloriam externam Deo appe- tit. Inde oritur, quod Beatus non poſſit ceſſa- re in patria a viſione & amore Dei. Dico Il. Gaudium ſequitur neceſſfarièò ex viſione Dei, ut ex prima radice, & ex amore ut ex proxima cauſa. Prob. Beati tantum gaudent, quantum amant, tantum amant, quan- tum vident: tantum porro vident, quantum eſt lumen gloriæ: tantum eſt lumen gloriæ, quanta fuit in via ſanctitas, & copia meritorum in ipſo vitæ exitu. Dixi ex amore quaſi cauſa, quia amor non eſt cauſa phyſica gaudii, ſicut nec viſio cauſa phyſica amoris, ſed voluntas ea- dem, dum amat, ſtatim gaudet de bono poſſeſſo & adepto, & in eo ſuaviùs acquieſcit. Dico W. Ex viſione & amore Dei ſequitur connaturaliter impeccabilitas, non moralis tan- tùm, ſed etiam phyſica. Prob. Quia vi viſio- nis voluntas Beati neceſſariò determinatur ad amorem actualem Dei ſuper omnia dilecti: ut jam probatum; amor autem actualis Dei ſuper S omnia dilecti non orel ſtare cum peccato actuali, quia eſt perfecta converſio ad Deum, pPeccatum autem averſio a Deo; ſed converſio actualis & averſio ſimul ſtare non poſſunt. Confirm. Ut peccaret Beatus, deberet ceſſare ab amore Dei: non poteſt ceſſare ab amore Dei, quia hæc ceſſatio non eſt per ſe expetibilis, nec aliunde occurrit rario, cur amorem ſuſpendat, tum quia nihil habet incommodi, tum quia nullum un corte ulid . io V. n Ale) Di Al Pon cten epoltil e Ge Or .n de. Mer Rolare non o Cunnnonſbrenn r nelmun Mel done onnn Ae rnni, In mn enn Mhitien. 1CtFetlo 1 Den DE BEATITUPDINe. 25 nullum eſt bonum creatum, aut æquale, quod amorem ad ſe poſſit allicere. Nonnulli præterea Theologi impeccabilita- tem ex dignitate & eminentia ſtatus Beatorum ut ex cauſà morali petunt; eſt enim ſtatus filia- tionis adoptivæ conſummatus: at omnis qui na- tus eſt ex Deo, peccatum non facit ex S. Joanne: rationem reddit, quoniam ſemen ipfius in eo ma- net. Semen porro illud eſt gratia & charitas, uam in corde luſti diffundit Spiritus Sanctus. Dico V. Status Beatorum eſt æternus, id- que quiliber eorum certèò & evidenter novit. Prob. I. pars. Matth. 25. Wunt Juſti in vitam æternam. 2. ad Corinth. 4. dicitur æternum gloriæ pondus., Ratio a priori eſt, quod opera- tiones potiſſimæ, quibus continetur beatitudo, nec interrumpi, nec intermitti poſſunt, tum ex Parte Beati, tum ex parte Dei, tum alterius cauſæ. Non primum, Beatus enim a viſione Dei & amo- re ceſſare non poteſt. Non ſecundum, Deus enim non ſubtrahit donum ſupernaturale alicui ſemel conceſſum niſi ob culpam, at culpam ſeu pPeccatum Beatus non peteſt admittere, ergo. Non tertium, vel enim hæc eſſet ex parte ſub- jecti corruptibilis, ſed anima eſt immortalis: non ex parte contrarii, quia nullum eſt, non ex parte termini, in quo Beatus eſt poſt hane vitam, nam terminus ex ſua natura importat immutabilitatem. Prob. 2. pars. Quia ſine certitudine bearitu- dinis non habetur perfecta ſatietas appetitũs crea- turæ rationalis ut talis: nimirum Angelus & B § ani- 26 DE BEATITUDINE. anima rationalis, ſicut ſunt entia naturaliter per- petua, ita etiam appetunt perpetuô eſſe beata: ergo niſi ſcirent, aſe æternam beatitudinem ha- bendam, non carebunt anxietate, conſequenter non eſſet poſſeſſio beatifica. Hinc S. Auguſti- nus lib. I12. de civ. cap. 10. ait: Quomodo enim vera beatitudo eſt, de cujus æternitate nunquam con- fiditur, dum anima venturam miſeriam imperi- tiſſimè in veritate neſcit, aut infeliciſſnè in bea- titudine pertimeſcit? Accedit D. Thomas d. 5. a. 4. poſtquam de beatitudine dixit, quod de- beret deſiderium hominis quietare, & omne malum excludere, paulèò poſt ſubjungit: KRequi- ritur, quod homo certam habeat opinionem, bonum, quod babet, nunquam ſe amiſſurum. Obhjic. contra I. S. Thomas quæſt. 22. de verit. a. 6. ait, ineſt libertas voluntati in quolibet ſtatu reſpectu cujuslibet objecti, ergo eriam in patria voluntas non neceſſitatur ad amandum. Confirm. I, Nova neceſſitas agendi intrinſeca ſup- onit in agente novum principium intrinſecum, ſed ex eo, quod Beatus intuitivè videt Deumin patria, non acquirit novum principium diligen- di Deum, ergo non habet novam neceſſitatem Deum diligendi. 2. Ille, qui Deum videt, poſ- ſet ſcire ſe amiſſurum poſtea viſionem, & in æternum damnatum iri; atqui tunc poſſet Deum non amare, poſſet enim odio habere ſuam pœ- nam, conſequenter illius Auctorem. 3. Sequitur Beatum ſic neceſſitari ſemper ad faciendum opti- mum, & id quod maximè Deo placet, quod pri- mum nequidem de Chriſto Domino poteſt dici, cujus n PUetonencuiton II Cufn N ee wpon leeum nC Neld in dena den In elemmm chatwend Auctgen /N Gnun DE BEATITUDINE. 27 cujus amor fuit liber libertate exercitii, licet ha- buerit viſionem beatificam. H. ad Obj. D. Voluntati ineſt libertas in quo- libet ſtatu viæ C. patriæ Subd. reſpectu amoris creaturarum C. reſpectu amoris divini N. In patria enim objectum non proponitur cum in- differentia ad ſui amorem, in via autem cum cognitio ſit abſtractiva, conſequenter obſcura, hinc non excludit omnia incommoda. Ad I. Coufirm. B. D. Nova neceſſitas agen- di intrinſeca ſupponit in agente novum princi- Pium intrinſecum vel productivum vel directi- vum C. neceſſariò productivum N. Licet igi- tur in patria idem detur Prinepiun producti- vum & elicitivum amoris, quod erat in via, da- tur tamen novum principium directivum, nem- pe viſio Dei intuitiva. Ad 2. H. Qui videret Deum, & ſciret ſe poſtea damnatum iri, non ceſſabit tamen ab amore, nec poteſt ab eo ceſſa- rey quia illa infinita bonitas clarè viſa neceſſariò ſemper voluntatem ad ſe raperer, poſſet qui- dem tunc odiſſe ſuum malum, non tamen illius mali auctorem, quem agnoſcit ſummè bonum. Ad 3. N. N. Amor in Beatis non eſt optimus, cum habeat ſuam limitationem, & poſſit eſſe perfectior, ſicut & viſio, donec attingat com- prehenſionem. Ad 2. partem . Amor a Chri- ſto elicitus erat liber, D. amor qui regebatur a ſcientia infuſa aut acquiſita C. a viſione Dei in- tuitiva N. de quo vide Tract. de Incarn. Objic. contra 4. Libertas eſt voluntati eſſen- tialis, ergo non poteſt tolli per beatirudien. . on- 28 DE BEATITUDINE. Confirm. Malum phyſicum poteſt ſtare, v. g. do- lor & triſtitia, cum beatitudine, ut patet in Chri- ſto Domino, ergo etiam peccatum. Ad Objic. . D. eſt eſſentialis voluntati libertas inadæquata C. adæquata N. Libertas adæquata non eſt ſola voluntas, ſed totus actus primus expeditus ad utrumque, ſed beatitudo eſt impedimentum in- aufferibile, ſimulque incompoſſibile cum judi- cio indifferente, ſine quo non poteſt dari liber- tas, quæ pro libitu agat vel omittat. Ad Confr. N. conſeq. Malum morale dedecet ſtatum Bea- ti, quia eſt macula & turpitudo difformis rectæ rationi; non ita malum purè phyſicum, cum agere & pati fortia non ita dedecent naturam ra- tionalem, adeoque ad aliquod tempus abſolutè ſimul ſtare poſſunt, non tamen pro longiori vel omni tempore. Collige ex hbis I. Quando dicitur perpetuita- tem pertinere ad eſſentiam beatitudinis, loqui- mur de eſſentia phyſica, ſive ſtatu beatitudiqis, non metaphyſicà tanquam primo conſtitutivo, ex quo reliqua prædicata fluunt. 2. In Tract. de Incarn. ſufficienter traditur, quomodo Chri- ſtus Dominus potuit eſſe beatus, & tamen in appetitu ſenſitivo percepiſſe triſtitiam &c. 3. Beatitudo quidem non eſt perpetua entitativè, & ratione ſui præcisè, eſt tamen talis repræ- ſentativè, & ratione decreti divini liberè volen- tis eam in perpetuum conſervare. DE BEATITUDINE. 29 ARTICULUsS III. Expendunur affectiones Beatitudinis ex parte corporis. )* J. Corpora Beatorum aliquando beati- tudine donabuntur. Prob. Homo totus debet beari, qui rectè operatus eſt, ergo cor- pus quod eſt pars hominis, quæ animæ inlſer- vit ut inſtrumentum, ad conſequendam beatitu- dinem, beatitudine ſuà carere non debet. Qua- re D. Bernardus ſerm. 6. de adventu, corpus ad animæ obſequium ita excitat: Woli Ocorpus, no- li præœripere tempora, potes enim impedire animeæ tuæ ſalutem, tuam ip us operari non potes. Om- nia empus babent, patere, ut nune anima pro ſe laboret, magis etiam collabora ei, quia ſi compate- ris, conregnabis. Dico IWI. Sicut aliquæ dotes animæ beatæ communiùs aflignari ſolent a Theologis corre- ſpondentes ſcilicet tribus Virtutibus Theologi- cis, easque volunt conſiſtere in lumine gloriæ, habitu charitatis, habitu ſpei, in quantum lo- cum habet in Beatis, vel habitu elicitivo gaudii de beatitudine jam poſſeſſa. Sic etiam quatuor aſſignantur a Theologis corporis glorioſi dotes, nempe impaſſibilitas, ſubtilitas, agilitas, & cla- ritas. Einpaſſibilita eſt, quæ immortalitatem & vi- orem corporis primò & per ſe perpetuum in- cludit, deinde immunitatem ab omni doloris ſenſu & ægritudine, ita ut nulla cauſa naturalis ſit, quæ corpus glorioſum vel leviter lædere Polſſit. 30 DE BEATITUDINE. Poſſit. Mors ultra non erit, neque lulctus, neqjtié clamor, neque dolor erit ultra. Apoc. 21. v. 2. Subtilitas, cujus præcipuus effectus erit cor- pus glorioſum ab omni terrenæ labis concretio- ne & craſſitie reddere liberum, ipſumque alio- qui animale & terreſtre, efficere quaſi cœleſte & ſpirituale. Agilitay eſt virtus celerrimè ſe quocunque movendi, ſive maxima faciliras, quà corpus animæ ad nutum obedit, præſertim quantùm ad motum localem, ut breviſſimo ſpatio inſtar avium, ventorum, ſive ſcintillarum ſe transfe- rat, unde Sap. 3. v. 7. dicitur: Fulgebunt Juſti, & tanquam ſeintillæ in arundineto diſeurrent. Claritas ſive luciditas, quà non ſolùm ſuper- ficies, ſed etiam profunditas eluceſcet, ita ut non minùs, quàm in criſtallo interior organi- zatio corporum videri poſſit. Unde corpora beata rectè comparantur Soli &ñ Stellis Matth. 13. v. 42. & Daniel. 12. v. 3. Quatuor ejusmodi donorum naturam ex- preſſit D. Paulus I. ad Cor. c. 15. Seminatur, inquit, in corruptione, ſurget in incorruptione. En impaſſibiliratem & immortalitatem! ſemina- tur in ignobilitate, ſurget in gloria: en claritatem! ſeminatur in infrmitate, ſurget in gloria. en agi- litatem! ſeminatur corpus animale, ſurget corpus ſpiritale: en ſubtilitatem! Dicuntur autem dotes a Theologis, quia Deo animæ Beati tan- quam ſponſæ tribuuntur inſtar dotis: at in cor- Poribus damnatis erit paſſibiliras, gravitas deor- ſum trahens; tarditas motus & opacitas. Hinc ex üfcerum mm Remndo, De nd kells, ct, rekr G Ceon in Nolas elrelt, in lalo inenr opr. Nt Unte nhon W Nls Mnn 1V. Concrum nmnm . ICor 1. igr num Imwontaltate DE BEATITUDINE. 31 ex D. Paulo I. Cor. 15. Omnes quidem reſurge- mus, ſed non omnes immutabimur. . Dico III. Præter has quatuor dotes corpora glorioſa habebunt etiam ſuaviſſimas ac puriſſi- mas quasdam ſenſuum oblestationes ex cantu; teſte S. Joanne in Apocal. collocutione, aſpectu cœli einpyrei & beatorum corporum: item ex odoribus gratiſſimis, tactu & guſtu rerum gra- tifſimarum; quamvis enim non amplius ſtrictè loquendo comedant & bibant, non eſurient, ne- que ſitient amplius Apoc. 7. v. I6. cum non am- plius nutriantur, aut corrumpantur, ſentient tamen quandam admirabilem guſts dulcedi- nem. Unde plurimi putant, Beatos probabi- liùs non fore ſupra ſupremam cœli ſuperficiem, ubi nullum amplius el corpus, ſed potius fore in media quaſi condenſitate cœli empyrei, quod ſpatium probabiliter impletur aurà cœleſti, aptà transmittendi ſpecies ſenſibiles. Gaudium etiam ineffabile erit ex mutuo & amœniſſimo San- Cctorum conſortio. Dico W. Ad beatitudinem accidentalem Beatorum, referuntur Aureolæ, nihilque aliud ſunt, quàm ſigna ſpecialia victoriæ Beatis con- ceſſæ, ex D. Thomd in 4. diſt. 49. J. 5. triplex eſt aureola, nempe Virginum, Martyrum, & Doctorum, juxta tres præcipuos hoſtes animæ, nempe carnem, mundum, & dæmonem, quos in via vicerunt, nam Virgines de carne, Mar- tyres de mundo, Doctores de dæmone trium- Pharunt, dum doctrinam ſuam contra hæreſes Propugnarunt. Vir- 32 DE BEATITUDINE= Virginitatis aureolam habebunt omnes; qui nunquam opere contra caſtitatem per copu-⸗ lam carnalem, & voluntariam ſeminis effuſio- nem peccaverunt, neque hanc virtutem in- tra matrimmonium amiſerunt; qui verò caſtita- tem ita amiſerunt, carebunt häc aureolà, nam virginitas ſemel amiſſa eſt irrecuperabilis. Martyrii aureolam habebunt omnes, qui ſaltem implicitè pro Chriſto & fide ad illam aut aliqua inſtituta chriſtiana tuenda violentè mor- tui ſunt, aut tormentum aliquod naturà ſuàâ mortis illativum fuſtinuerunt; licet defacto per miraculum mortem evaſeèrint, ut S. Joannes E- vangeliſta. Dixi ſaltem implicité, ut compre- hendam Machabæos, quos Eccleſia tanquam Martyres colit, quamvis explicitam fidem in Chriſtum non habuerint. Interim tamen mili- tes, qui pro fide Chriſtiana v. g. contra Turcas, vel Hæreticos pugnant, & ab his oceiduntur, non ſunt Martyres, neque habebunt hanc au- reolam, quia non tam appetunt pro Chriſto occidi, quàm occidere. Doctorum aureolam habebunt omnes; qui alios ad juſtitiam & pietatem verbo vel ſcriptis inſtruunt, ut ſünt Theologi, Concionatores, Confeſſarü; non verèò illi, qui nomine ſolùm & gradu ſunt Doctores: neque illi, qui in re ſunt Doctores Philoſophiæ, Juris, Medicinæ: nam hi ſcientiam ſalutis, ad de'monem expugnandum verbo vel ſcripto non profitentur. ARTI- 1 Tamsmi Ouentn. W Gdns Engi Cumenen E DulxCuNitl E enlin anm A. M N intfilynme 1 rcto wkenn nes Dendseten (n et mornms. Der, onnugre (pelann fum Nen Neinkaun M kdommezke Ceſt ber CNI Teeh. lahnrro in⸗ umeohhebt N DE BEATITUDINE. 33 AARTICUVLUS IVv. Reſolvuntur aliquæ Quæſtiones de Reſurrectione C.* orporum . . QkEon 1. An ſolidà carne corpora Beato- rum ſint conſtirura? N. Affirm. Quia ſuum cuique corpus eſt reſtituendum ex D. Paulo, qui ait quemlibet mercedem rece- pturum, prout ſe geſſerit in corpore. Deinde quia divinæ providentiæ eſt, idem corpus, quod pœnarum & laborum fuit patiens, redde- re particeps præmiorum. Quæres 2. Quæ forma futura ſit cujusliber corporis & magnitudo? . Quæ decet perfe- Gam ætatem & ſtatum gloriæx. Hoc innuit D. Paulus: dum ait ad Epheſ. 4. reformandosom- nes in menſura ætatis plenirudinis Chriſti: Do- nec occurramus omnes in unitatem fidei & agni- tionis lii Dei, in menſuram ætatis plenitudinis Cbri- NMi. Ex quo inferunt Theologi reſurrecturos omnes Beatos eädem ætate, quàâ Chriſtus erat, dum eſt mortuus. Hinc nemo erit ſenex aut puer, omniaque corporis lineamenta propria, & peculiarem formam detractis imperfecéctioni- bus reſument. .— Negque in futura reſurrectione erit mutatio ſexs, ſed omnes reſurgent in propriis corpo- ribus, quæ vel bene vel malè egerunt in vita⸗ Ita Chryſ. Theoph. Ambroſ. & ratio eſt, quia idem numero relurget corpus, ergo etiam ea- dem numero habebit accidentia. NWec olſtat t. Quod dicit Apoſtolus ad Epheſ. 4. V. 13. donec ocurramus omnes in unitatem fidei, , - 34 DE BEATITUDINE. & agnitionis filii Dei invirum perfectum. Id enim ſignificat, quod in Chriſti fide, agnitione & amore non ſimus pro tunc futuri infantes & Pueri, ſed viri, id eſt, provectà ætate, con- ſtantes &c. NWec obſtat 2. Apoſtolus dicit de omnibus, donec occurramus omnes; certum autem eſt, non Omnes, qui reſurgent, in agnitione fidei & amo- re Chriſti fore perfectos & conſtantes, ergo data expoſitio non ſubſiſtit. &. Contra eſt. Apo- ſtolus hic ſolùm loquitur ad fideles, & eos, qui fidelium numero erunt aggregandi, quos om- nes ſaltem ſperat & optat beatos futuros. Qucæres: Utrùm reſtituendi ſint ungues, barbæ & capilli &c. N. Tantundem reſtituen- dum, quantum ſat erit ad ſubſtantiam corporis & integritatem. Quemadmodum;, inquit Au- guſtinus, ſi eodem prorſus loco remanente, Poculum aliquod malè compactum refigurare- tur, & refingeretur perfectius. Non eſt proinde macris pinguibusque metuendum. Nulla enim erit difformitas in quolibet corpore, quam facit incongruentia partium, ubi & quæ prava ſunt, corrigentur, & quod minus eſt quàm decer, unde novit Creator, inde ſupplebitur, & quod Plus eſt, quàm decet, naturæ ſervat integrita- te detrahetur. Ha & Augiſſtinus fere isdem verlir. ARTI- Pr Dill 1nTIC ,o trpentn S ne aſcmn⸗ ifnei prtm 1Vi. Lotenun ⸗ Sen Menmcs 1 it ur lci ep ers Aem und UlxnCenelcsele rhins Kl uin arS ie uns, mhemmm ſud NaVNnen mi Hicenoncad noan ,afl m enzetl Cant hpamm eethrd 1CiDoniie N) Mor ldr Catur Don , Nr Mdoct En Eucdo dh Munlmnandur IId Mnzm lb 6, tone & Ench Mpinchm a Amhnm Ienlin im A ußmüßn NN . MII 4 Nnun tg ) tmne d. lle 4 ide miu nncl, l. Gmtonll nnan. 1 bensfnnms Eünend in uns, DAunen etner. Riann nochmn, uidr. n kmmene, npNuman. ns. Nonckrante Endun Mllenmn toopore, un te birepnatn el guin at, ppehum dn enmimnr ze 01 nlſeittunn MI. DF BEATITUDINE. 35 ARTICULUSV. Uyrùm animæ corporibus ſolutæ, quibus nibil ex- piandum ſupereſt, fruantur beatitudine formali, Jeu viſione Dei intuitiva ante reſurrectionem Naz Extiterunt Hæretici, quos Chiliaſtas, ſeu Millenarios vocitarunt, qui negave- runt ante judicii tempus Deum videndum a Beatis: ajebant animas corporibus exutas certo in loco detinendas eſſe uſque ad tempus reſur- rectionis; poſt illud verò tempus moraturas in terris mille annis, per quoôs dicebant duratu- rum Regnum jeſu Chriſti, quibus confectis ad Dei viſionem ſint admittendæ. Huic errori dedit occaſionem mala interpre- tatio cap. 20. Apocalypieoôs, de quo infrà. Ini- tium verò dedit Cerinthus, illos mille annos in voluptatum illecebris cConſumendos aſſerens, ut ex Caji & Dionyſii teſtimonio ſcribit Euſebius lib. 3, hiſtor. Cap. 8. Ejus tamen præcipuus Auctor dicitur Papias Hierapolitanus Epiſco- pus; vir mediocris admodum ingenii ex eo- dem Euſebio lib. 3. hiſtoriar. ſed cum füuiſſet quondam Auditor S. Joannis Apoſtoli, ut re- fert S. Irenæus lib. 6. cap. 34. plurimos etiam eruditione & ſanctitate viros conſpicuos in ſuam opinionem adduxit, nempe S. Juſtinum, S. Irenæum, Tertullianum, Lactantium, Seve- rum Sulpitium, & aliquando S. Auguſtinum, ut ipſe meliùs jam ſentiens fatetur lib. 20. de civit. Dei cap. 7. C2 Vigi⸗ 36 DE BEATITUDINE. annorum regnum rejecerit, negavit tamen ex S. Hieronymo lib. quem contra eum ſoripfſit, Sanctorũm animas ante reſurrectionem ad Dei viſionem adtnitti, voluitque illas interim vel in ſinu Abrahæ, vel in aliquo refrigeril loco, vel ſubter aram Dei quieſcere. Eundem errorem Armenis tribuit Quido in Summa de Hæreticis, idemque fuit errot Græcorum ex Concilio Florentino ſeſſ I. eum- que quoad dilationem gloriæ arripuerunt ultro alii recentiores Hæretici, ut Lutherus Præle- ctione in Geneſin, & Calvinus lib. 4. Inſtit. c. 20. Par. 20. ubi dicit ſolum Chriſtum ingreſſum eſſe in Sanctuarium Dei, reliquos reſidere in atrio, & ibi exſpectare ad mundi conſumma- tionem. Contra hos omnes errores ad Pro- poſitam quæſtionem Dicol. Figmentum eſt, & mera fabula illud mille annorum regnum, quod Chiliaſtæ indu- cunt. Prob I. ex Script. Matth. 22. v. 30. I re- Jurrectione neque nulent, neque nubentur , ſed erunt Racut Angeli Dei in cœlo. Luc. 5. v. 33. Kegni ejus non erit finis; quas voces Concilium Con- ſtantinopolitanum I. ſymbolo inſeruit adversùs Apollinariſtas, qui cum Chiliaſtis regnum Chri- ſti mille annorum ſpatio circumſeribebant. Ad Rom. 14. v. I7. MWon eſt regnum Dei eſea & po- Zus. Prob. 2. ex PP. Cajus Romanæ Eccleliæ Presbyter Auctor inſignis ſecundi & tertii ſæcu- li apud Euſebium lib. 3. Hiſt. c. 28. ſeripſit con- tra Cerinthum: Fortenta, inquit, commentoque Vigilantius quarto ſæculo, licet illud mille . ſerrumerore f Anc drtt oſreſonmeel enwrr omer DD “ Etiü erlen eſturinnncrn aGon Core TNrentd . rtoorum nen gunl Eüm Ertohn n kl n) Eime dom Cnräong m Nodtek ſ El D r i Kns nmnr olui⸗ AMulurrint⸗ nir Drlmemn, umin rit. Uhi Eeninelgrh AEEindten Anderhkri Rulimmii ATIn Dlr DE BrATITUDINH. 37 nobis introducit, affrmans poſt reſurretctionem re- gnum Chriſti in terris futurum. Similia habent Origenes prologo in Cantica, ubi confutat com- mentum regni millenarii. S. Dionyſius Alexan- drinus, qui duos libros ſeripſit adversùs quen- dam Epiſcopum Ægyptium nomine Nepotem, qui millenarium errorem reſtituere auſus fuit. Huc adduci debent, quæ in confirmatio- nem noſtræ ſecundæ concluſionis producemus. Dico U. De fide eſt, animas Juſtorum, qui- bus nihil ſupereſt expiandum, ſimul ac corpo- re ſolutæ ſunt, in cœlum admitti, ibique frui Dei viſione. Ita definitum eſt in Concilio Generali Florentino ſeſſ. 25. ex communi Latinorum & Græcorum conſenſu. Præiverat anno 1274. Concilium Lugdunenſe II. etiam Geneęrale in formula fidei, quam Latini ſimul & Græci pro- feſſi ſunt. Et hoc ſupponit Concilium Triden- tinum ſeſſ. 25. de invocatione Sanctorum, quia W unà cum Chriſto regnant: & ſuum ea de re AmnIh ſenſum prodit Eccleſia in oratione de S. Grego- rio: Deus qui animæ ſancti tui CGregorii æternæ beatitudinis præmia contuliſti. Prob. I. ex Sacra Scriptura: 2. Cor. 5. Ji- mus, inquit Apoſtolus, quoniam ſi terreſtris do- mus Iujus habitationis diſowatur, quod ædifcatio- nem ex Deo habemus, domum non manufactam, æternam in cœli. Ubi per domum æternam a0 cœleſtem intelligit haud dubiè Apoſtolus æter- nam beatitudinem; vultque quod ſimul terre- ſtris & caduca hæc domus diſſoluta fuerit, non ſit nobis defutura alia domus longè præſtantior, . C 2 ner 38 DE BrATITUDINE, nempe cœleſtis & æterna: deeſſet autem & qui= dem diu, ſi eà carendum eſſet, uſque ad extre- mum diem judicii. Apoc. v. ait S. Ioannes: Vi. di turbam magnam, quam dinumerare nemo vote- TWat... Srantes ante tbronum, bhi ſunt, qui vene- runt de tribulatione magna, && laverunt ſtolas ſuas, &&W☛ HAdealbaverunt eas in Janguine Agni. PFProbh, 2. ex Traditione, quam Hæretici con- tendunt per tria Priora ſæcula pro Millenariis militare, indeque contra Catholicos conficiunt argumentum, ut ipſis quidem videtur inelucta- bile, traditionem generatim ſumptam non poſſe ſtatui pro regula fidei, cum ex ea non poſſint Proferri niſi teſtimonia plerumque falſa, ur di- cunt in eo, de quo agimus argumento. Qaa- re operæ pretium duximus, ut ſolito accuratiùs concluſionem noſtram traditione ſtabiliamus, Præſertim verè trium priorum ſæculorum, qui- bus præcipuè Adverfſarii affirmant „ errorem Millenariorum prævaluiſſe, & Eccleſiam adhuc ſanctam & immaculatam fuiſſe. Afferumur Teſtimoniga PP. e bprimo wοlo. Primo ſæculo S. Ignatius Epiſcopus & Mar- tyr S. Petri diſcipulus, & in Sede Antiochena Poſt Evodium Succeſſor in epiſtola ad Romanos, martyrium ardentiſſimo amoris æſtu ſpirans, dicebat: Sinite me ferarum eam fieri, per quas licet Deum adipiſti: ſinte purum lumen haurere. Meus Amor crucifixus eſt, & non eſt ignis amans ullam aquam, ſed vivens & loquens in me: veni ad FPattem. Ergo ſperabat fore, ut ſtatim a erte eum vretkren n un s ur Hemezn e gl Ms . Nrwtre 9Clened⸗ Niianbds ceehis itetlis a⸗ ätofur enne Cima ſend un Girt. Gnnnn N Cnrot Aot⸗ S al (Opjerposdn anis Aoclci dl Pelsmnlui xrigte Apl Honnumrfi Pſcrc, Lokladanwwen UMbimkh .5! nui ſeniimu, n in umnſa ltn n um da Pünenemſn Kücherlri Eül n Aan Clhe me cenſcem eng Unlmnememgae Gnalemn Ai Nayumen (. GA Ann une lbng, mlenlnmn q. Wrmen, Anten Ladstnch le 1 lilaprdNr. Ete Arätnn Giuetnng ns An hn nn , 1 mniarunt mifim rrA: teN künanot 7 n DE BEATITUDINE. 39 Deum ladipiſceretur, & purum lumen conſpi- ceret, venirerque ad Patrem. Pariter Presbyteri ac Diaconi Eccleſiarum Achajæ, qui acta Martyrii S. Andreæ Apoſtoli, cui interfuerant anno Chr. 59.,; conſeripſerunt, animam ejus ad Deum profectam affirmant. Hermes in Opere apud Veteres celebratiſſi- mo, quod Paſtoris nomine inſcribitur lib. 3. fi- militudine 8. diſertè docet, omnes qui piè obeunt, pœnitentibus exceptis, in cœlis ſtatim coronari. Univerſalis ergo & conſtans primi ſæculi traditio fuit nemine Catholicorum refragante, animas plenè purgatas ad Dei conſpectum ad- mitti: econtra verò Adverſariorum ſententia omnino ab Apoſtolica traditione abhorret. E ſcundo culo. S. Polycarpus Smyrnenſis Epiſcopus beati Joannis Apoſtoli diſcipulus in epiſtola ad Phi- lippenſes apud Euſebium lib. 43. Hiſt. de S. Pau- l1o cæterisque Apoſtolis ait: Pro certo habentes, quod hi omnes non fruſtra cucurrerunt, ſed in fide ac juſtitia ingreſſi, ad locum ſibi a Deo debitumper- venerunt. Eccleſia Smyrnenſis paulò poſt agnovit apud Euſebium lib. 4. S. Polycarpum immortalitatis corond eſſe redimitum, & iezmiun glorioſt certa- minis ſine controverſia retuliſſe. Neque S. Juſtinus favet Novatoribus. quem quidem ſuum hac in parte faciunt Adverſariũ: is enim mentem ſuam expoſuit, ut fateatur plu- res ſibi adverſari. Sic enim habet in ſuo cum C 4 Try- 40 Dz BEATITUDINE. Tryphone catalogo: Confeſſus ſum tiki: an. ge me quidem alios eadem mecumil ſentientes ar- bitrari id(nempe regnum mille annorum) fu- urum, multosque etiam, qui priſcæ piæque Chri- Tonor ſant ſententiæ, hoc non agnoſeere Quem ocum contra fidem omnium exemplarium cor- rupit quidam Adverſariorum particul negante inſertà, ita ut legat, qui non puræ ſunt Cbriſtia- norum ſententig. E tertio Sæculo. S. Cyprianus lib. de exhortatione Martyrii cap. ult. Quis non omnibus viribus elaboret, ut cum Chriſto ſatim gaudeat, C. poſt tormenta ac ſupplicia, æterna ad Ppræmia divina perveniat?. Clauduntur oculi in perſecutiopibus terræ „Jedpatet vælum. Origenes S. Clementis olim Auditor, Hib. 6. gontra Celſum ait: Poſt exactos labores us vitæ: * «ertamina ſperamus nos in cœlum evaſurop. Scri- Pfſit etiam alibi ex profeſſo contra Millenarios. S. Merhodius Martyr apud Photium: Elu- rähäc, inquit, brevique vita, habebimus adq Deum habitationem ante reſurrelctionem. Ex his perſpicuum eſt, Millenariorum opi- nionem ſecundo duntaxat ſæculo tempore Pa- Piæ Epifcopi Hierapolitani natam, non præ- valuiſſe in tertio, nec impediiſſe, quò minùs Apoſtolica traditio! ſus diffunderet. ucis ſuæ radios quaquaver- Prob. Dr bil Altetone: oncech ürul in lertoes S, ege htle 7, Tetle e of teln o— Urian IN M 6dornteteumn, ien rlmm epilt godnmn u Cinmnn in ſ atcinvemnit, h cem. Ne 1 adN Doninvsviner kdll Enreben d ire EnNd Cpfn nſacdeo adent h lii mnr ui, N1loltmntine nn los 6, dan⸗ Nichnen nper Wrunoniurn V mrnn roKendenr Malkumn E Dn gum genin 1 7 ,„ ng t Iu Aeniren Mma. N eu hmtne UMn in Mr ih. Aulien ipute Clntienn N CoNn Mlanr Iehum. . Acehnnn n alorunek un N. lle, Oien eatde⸗ DEz BEATITVUDINE. 41 Prob. ratione: Tum quia Deus ſtatim punit re- probos, ut patet de divite Epulone Luc. 16. ergo cum ſit pronior ad miſericordiam quàm ad vin- dictam, miſerationes enim ejus ſuper omnia opera ejus, prædeſtinatos, ſi nihil obſtat, ſta- tim remunerare debet: ſi nihil, inquam, ob- ſtat, ut ante Chriſti reſurrectionem obſtabat, quod eo non glorificato nondum aperti eſſent cœli. Tum quia ante Chriſti adventum mors Sanctorum deflebatur, ut notat S. Baſilius ora- tione in S. Barlaam, mortem enim, inquit, non excipiebat gaudium heatitudinis, nune cum lætitia celebramus diem mortis Sanétorum, quem &o eorum natalem vocamus, quod ſeilicet naſcantur ad vitam æternam. Solvuntur Objectiones contra Dei viſionem ante reſurrectionem. Objic. I. ex S. Scriptura: Matth. 20. v. 8. Dominus vineæ reddi jubet omnibus operariis mercedem ad diei veſperam, quod ſignificat fi- nem mundi. Confrm. I. Electi in extremo tan- tùm judicio audient hæc Chriſti varba: Venite benedicti Patris mei, poſſidete paratum vobis re- gnum a conſtitutione mundi Matth. c. 25. Apo- calypſeos 6. dicitur: Vidi ſultus altare animas interfectorum propter verbum Dei, Frg animæ Martyrum non ſunt in cœlo. H. ad olject. Ob- ſervandus eſt inprimis ſcopus parabolæ, qui fuit, ut oſtendatur Judæis, qui priores ad di- vinum cultum acceſſerunt, non plus eſſe acce- pturos, quàm gentiles Chriſtianos, licet tem- C S pore 4² DE BEATITUDINE. pore poſteriores, & in ultima mundi ætate Deo ſervire inceperint, quia cœlum non fuit reſe- ratum niſi in morte Chrifſti, clavis enim cœli fuit ejus ſanguis. Deinde per veſperam intelli- endus eſt poſtremus vitæ dies uniuscujusque Ker iag Privati, niſi per denarium diurnum ſignificetur integra merces retribuenda Electis; tunc enim per veſperam intelligendus erit finis mundi, ubi completa & animæ & corporis bea- tirudo dabitur. Ad Confirm. I. . Cum hoc dicet Chriſtus Electis, vel loquetur de conſum- mata beatitudine, vel ſolùm intendit declarare omnibus & confirmare ſententiam priùs latam in inſtanti mortis: quod ultimum confirmat, quia ly diſcedite a me maledicti, in ordine ad pœ- nas eodem modo eſt accipiendum. Ad2. Con- Sirm. B. N. conſeq. Tum quia altare, de quo ſæpe fit mentio in Apocalypſi, in eœlo ſemper viſum eſt, ergo & animæ Martyrum ſub illo collocatæ; tum quia cap. 7. exdem animæ in circuitu Throni laudem Deo concinunt cum ſpiritibus cœleſtibus. Dicuntur autem ſub alta- ri tanquam ſub Principe Chriſto, qui eſt ſupra velut agnus occiſus. Dantur etiam ibidem ſin- gulis Solæ allæ, ſeilicet incompleta felicitas donec perfecto ſalvandorum numero, in reſur- rectione compleram accipiant. OVjie. 2. SS. PP. e Græcis S. Juſtinus ſive Au- thor quæſt. ad orthodoxos ait: Meque enim ante reſurrectionem unicuique eorum, e vita geſſit, retributio contingit. S. Irenæus lib. 5. cap. 3. Manifeſtum eſt, quia & diſcipulorum ejus, propter 4g1405 Dr. 519 emil 4 N. cvlom ifni, negimmmmti. etcuon cen m Snn 1) Ie 1 Putgomudd mmrlemnin ime tl hin nm ,üt fe Aei aGmnms umni ſi n amnain mn clidt Wrnt, ſin murn ,mex. 9 Anr untn Uchnd Adlamenin Hninn monen leſune; mmm 1. Demmcust Emit dmuntann ronmyrbll, ke mn beriwimee 3 AMnnidoce, ele, Alorhere ete ehnwun e UDeinact ekene Slonmhl RKemrchhim Cmmprortiin - rinlgaczktin nE C elnenceanin. Cimimenlalnn⸗ Enrnin in Nendm An. Cli Aiae E r hinoknper Menpmn (h lo 7 Crten m n Deo creonn an Curaten b⸗ Aln, Cick uretun Dtenl. unhen Arts ntunetoyien. un. e ntrir dl: Merumene n 4 elgliſ 4 pgeer DE BEATITVUDINE. 43 os hæc operatus eſt Dominus, animæ abibunt in Inwiſibilem locum definitum eis a Deo, && ibi uſque ad reſurrectionem morabuntur. Origenes hom. 7. in Leviticum, nondum, inquit, Sancti receperunt lætitiam ſuam. Similia habent S. Chryſoſtomus hom. 39. Theodoretus in cap. 15. epiſt. I. ad Cor. Euthymius & alii. E Latinis Tertullianus lib. 3. de teſtimonio animæ c. 4. ſic loquitur: affirmamus animam femanere poſt vitæ diſpuntctionem, expeétare diem udicii. Lactantius lib. 7. c. 21. Mec quisquam putet animas poſt mortem protinus zudicari, nam omnes in una cuſtodia detinentur; donec tempus adveniat, quo maximus Judex meritorum Jfaciat examen. S. Ambroſius lib. 2. de Abel & Cain: olvitur corpore anima, & poſt finem utjus adhbuc futuri judicti ambiguaſuſpenditur. S. Auguſtinus Enchirid. ad Laurentium c. 109. Zempus, quod inter hominig mortem & ultimam reſurrectionem interpoſitum eſt, animas in abditis receptaculis con- tinet. S. Bernardus ſerm. 3. de omnibus San- Ctis, tria admittit animæ loca: primum in cor- pore corruptibili, ſecundum ſinè corpore, ter- tium in beatitudine conſummat. N, Admitti poſſe, PP. aliquos in illa ſenten- tia fuiſſe, & ſinè hæreſeos nota, cum nihil tunc ea de re definitum eſſet, opinionemque ſuam ſinè pertinacia defenderent, parati eam relin- quere, ſi contra ab Eccleſia judicatum fuiſſet. Alii fuerunt dubii nunc in hanc, nunc in illam ſententiam procliviores. Sed de ſingulis paucis dicendum. §. Ju- 44 DE BEATITUDINE. S Juſtinus admittit animas Jußtorum quci in paradiſum, ibi frui Angelorum & Chriſti conſpe- tu & præſentes eſſe ad Dominum quæſt. 75. er- 43 go huic ſententiæ non contrariatur. Citato au- 1. tem ſuprà loco dici poteſt ſolùm excludi com- 1 Pletam beatitudinem, quæ etiam ad corpus ex- tenditur; quando etiam alibi negat animabus vi- ſionem Dei, dum corpore ſolutæ ſunt, loqui- 50d tur de comprehenſiva. viſio enim apud Græ⸗ cos ſignificat comprehenſionem. S. Hencus a nonnullis defenditur, quare vo- lunt eum citato & aliis locis ſolùm excludere beatitudinem perfectam. Difficile tamen eſt ali- quo modo, S. Irenæum eripere iſti ſententiæ, tum quia Euſebius ſupràâ, & S. Hieronymus lib. de Script. Eccleſ illum inter Papiæ ſequaces re- Ponunt, imè ipfſe S. Irenæus id fatetur. Origenes Bom. v. loquitur de completa bea- titudine, ita etiam Chryſoſtomus, Theodore- tus intelligendus eſt: Euthymius autem defendi non poteſt; ſed ille admodum recens eſt, & tum ſcripſit, cum jam Græœci deſciviſſent ad ma- nifeſtum ſchiſima & hæreſin. Tertullianum conatur abſolvere Pamelius 5 ubi obſervat aliquos PP., ut diſtinguerent ſta- tum animarum ſine corpore, a ſtatu animarum cum corporibus, priorem explicaſſe nominibus ſins Abrahæ, quietis placidæ, ſub altari, & Pa- radiſi, cum poſteriorem vocant cœleſtem, al- tare ſuperius & cœleſtem portum: ſi quis ta- men locus aptam interpretationem non Patitur, eondonandum putat; quoniam Eccleſia nihil adhuc n Niner lnn Dn; 3 nning Ncotr Ikenim, ibine de Weſ meiy enn rAirlilan Eleldrenn Engenbe. onns,Teodce yoiwinen Ehnd Codon tcend hd Nteſceliienr. in Mrere ,nn e ilme englcn 1anl Ettnnt n 1 Cs porninpuinn Gn agn C DE BEATITUDINE. 45 adhuc certi de hoc articulo ſtatuerat. Hinc etiam S. Hieronymus Tertullianum, Lactan- tium, Viétorinum Papiæ ſectatorem facit. &. Ambpbroſius cit. lib. non vult animam eſſe ambiguam judicii futuri, ut excludat certitudi- nem ſalutis, aut animæ beatitudinem, ſed cer- titudinem diei judicii. Porro cum S. Ambro- ſius lib. de bono mortis c. 10. docet animas in certis quibusdam habitaculis contineri uſque ad diem judicii, ſtatim addit, has manſiones eſſe in cœlum apud Patrem. & Auguſtinus, ur ſuprà monuimus, verſatus aliquando fuit in errore Millenariorum, ſed in lib. 20. de civ. Dei cap. 7. retractat, & meliora ſentit. Deinde in variis locis quoad ſpeciem contrariis dubitavit quidem S. Doctor non tam de beatitudine animæ, quàm de loco, quem a cœlo diſtinctum' ponit; ut patet ex cap. 3. lib. 9. confeſſ. ubi Nebridium ponit in ſinu Abra- hæ; deinde lib. 2. quæſt. Evangel. c. 38. ubi ſi- num Abraheæ, in quo pauperes poſt hanc vi- tam recipiuntur, innuit eſſe regnum cœlorum. Antiqui igitur PP. ita diſtinxerunt inter vi- ſionem Dei intuitivam, & beatitudinem perfe- Gtam ac completam, ut illam ante reſurrecçtio- nem conceflerint animabus ſanctis, hanc veròô negaverint propter propenſionem animæ ad- corpus. Et hæc obſervatio imprimis neceſſa- ria eſt ad ſolvendas difficultates, quæ occurrunt in lectione PP. &.. Gernarqus excludit ſolùm animas a com- pleta beatitudine, quod vocat eſſe in atriis: nam 46 DE BEATITUDINk. nam ut taceam alia loca, in quibus agnoſeit ari- mas Juſtorum ſtatim aſſumi ad Dei viſionem, 4h qualis eſt ſermo de S. Malachia: Quid tili, in- quit, & terrenis exuviis, qui ad cœlum iturus Kold gloriæ mox indui huber. BDbjic. 3. In veteribus liturgiis Sanctorum Marci, Baſilii, Chryſoſtomi & Ronrn Præſcri- buntur preces pro omnibus defunctis etiam Pa- triarchis, Apoſtolis, Martyribus; quin in La- tina hodie fiunt orationes, ut Deus eruat ani- mas de ore leonis, ne abſorbeat eas Tartarus, quod ſignum eſt, ſortem animarum eſſe adhuc ſuſpenſam, ergo. N. I. D. Ant. Præſeribun- tur preces, ut iis proficiant ad memoriam & ho- norem, & ad requiem completam C. incomple-= tam & eſſentialem N. Nam ex S. Auguſt. ſerin 159. de verbis Apoſtoli, injuria eſt pro Marty- ve orare, ctjus nos debemus orationibus commen- dare. H. 2. In Liturgia Latinorum pro defun- ctis, exhibet Eccleſia kKinetos, quaſi modo ani- mas exhalarent: quemadmodum feſto Nativi- tatis Chriſti exhibet eundem naſeentem, & in Adventu quaſi naſciturum: Rorate cœli deſuper e. Objic. 4. Rationes aliquot. I. Anima non meretur ſine corpore, ergo nec ſine hoc præ- miatur. 2. Animam Chriſti ante reſurrectionem non aſcendiſſe in cœlum. 3. Judicium extre- mum bonorum & malorum futurum tantùm in fine mundi, ergo. . ad I. Non meretur ani- ma ſine corpore, quoniam ſolùm meriti eſt ca- Pax, teurmn; m. oncti 1 NndoNen. Hocun ae Kin 1r. ECenälen hn tstart eten NA En On rtenm E n 1 Clam, gorfendmm rum, Amorum Ayriſpken ons: Drnme öm an Crdto um gleonlen Dnonbanin! Mgrun Ud i mn el n MltmoCriäicl uaiſen r Alteey Inn nnmnmnnleg 1 N nnkumtimm erdAtE anmng Cnmn⸗ Eünmempmdan. Gcsarulnodhnn⸗ nodon Ktd Nenn I Mrm al i NN 1i. Nom t Onrelte a ⸗ rekeinemhnan 9 anene⸗ fnmmummin Wvernr ſüncent Na⸗ , tanas juxta illud Joan. 11. nunc judicium eſt mun- DE BEATITUDINE. 47 pax, dum eſt in via; at præmii ſine corpore capax eſt, neque injuſtè ſecum agi queretur corpus, tum quia pertinet ad idem ſuppoſitum, malitque ſaltem alteram ſuppoſiti partem beari, quàm neutram; tum quia anima principaliter concurrit ad meritum, & proinde prior venire debet ad coronam. . ad 2. Eſto anima Chriſti non aſcenderit in cœlum ante reſurreétionem, ſaltem priùs bea- ta fuit: deſcendit autem ad inferos, non ut ani- mabus juſtis foret exemplum, ſed ut illinc ani- mas Juſtorum educeret. G. ad 3. Erit quidem in fine mundi judi- cium publicum & univerſale, ſed animabus e corpore egredientibus eſt privatum & parficu- lare. Neque publicum erit inutile, valebit enim ad oſtendendam Dei juſtitiam & miſeri- cordiam, glorificandum Chriſtum, & laudem bonorum, & malorum ignominiam ad totum hominem judicandum &c. Solvuntur Objectiones Millenariorum. CObhbjic. Apocalypſeos 20. fit mentio duplicis Reſurrectionis: Prima eſt Juſtorum, qui re- gnabunt cum Chriſto mille annis. Secunda impiorum, quæ conſequetur illud temporis in- tervallum, ergo Juſti reſumptis corporibus cum Chriſto regnabúnt in terra. k.. N. conſeq. Nam regnum illud mille annorum, de quo ci- tato loco, eſt totum illud temporis ſpatium, quod aprimo Chriſti adventu (in quo ligatus Sa- di, 48 DE BEATITUDINE. di, nunc princeps hujus mundi &jicietur fovat, ut ſicut priùs graſſari nequeat) uſque ad ſecun- dum protenditur Chriſti adventum. Reſurre- ctio autem prima, eſt animarum juſtificatio, de quo Apoſtolus ad Goloſſ. 3. & conſurrexiſtis cum Chriſto &c. vel etiam per primam reſurreéctionem Poteſt intelligi beatitudo animæ a corpore ſepara- tæ ante judicium generale. Mille verò poſte- riores anni in eadem Apocalypſi deſignant æter- nitatem futuram poſt ultimum diem judicii. Inſt. Matth. 26. ait Chriſtus: Won bibam amodo de hoc genimine vitis uſque in diem illum, cum illud bibam vobiscum novum in regno Patrit mei, ergo, inquit Irenæus, promittuntur ₰ po- ſtolis novæ deliciæ corporales in novo Chriſti regno. B. N. conſeq. Nam alia eſt interpre- tatio hujus loci, quæ non favet Millenariis, S. Chryſoſtomus & alii intelligunt illud tempus, quo Chriſtus cum Apoſtolis converſatus eſt, bibens & manducans; alii communiùs dicunt ea verba intelligenda in ſenſu metaphorico. ARTICULUS VI. Qucæ fuerit ſententia qoannis XXII. circa bræ- Jextem controverſiam JCta f. Odoricus Raynaldus Continuator Annnalium Baronii ad ſœæculum 1I4. de hac controverſia ita ſcribit: Agitari cepta eſt hoc anno 1331I. in curia pontificia quæſtio de viſio- ne animarum controverſa inter Theologos ejus temporis. Et ſanè Joannes, dum fidei ortho- dOX, ,I. ooNepteln! Dr Drd w Romand UTs erhrimunn Cuie ols omgennd , Ui hmmis dont meuhrin DE BFrATITUDINe. 49 doxæ, quam Romana profitertur Eccleſia, a Cle- mente IV. conceptam formulam ad Armenos, ad Perſas, ad Tartaros accolas transmiſerat, hæc docuerat: Tenet & prædicat Sacroſancta Eccleſia & infrà, Morum animas, qui poſt ſacrum baptiſma Juſeeptum nullam omnino beccati maculam incurre- runt, illas etiam, quæ poſt peccati contractam ma- culam, vel in ſuis manentes corporibus, vel eisdem Xνοιαι. ſünt purgatæ, in cœlum mox recipi. Hoc fidei decretum nullatenus eſt in dubium TrevScatum, ſed utrùm animæ illæ piorum, om- nis labis expertes cœlo exceptæ, & empyreas adeptæ ſedes, divinæ eſſentiæ viſione faciali, clarà & intuitivà potirentur. MWota2. In ea Theologorum contentione, cum maxima ex PP. teſtimoniorum ſtrues & moles argumentorum afferretur, pro ea parte, quæ animas Sanctorum intueri Deum facie ad faciem ante judicium affirmabat: & putaret Joannes non ita diligenter excuti contraria argumenta, quod teſtatur Benedictus Joannis XXII. ſucceſ- ſor, ut erat ſacrarum literarum ſtudio addictiſſi- mus, maximd ſollicitudine undique argumenta Pro parte negante conquirere cepit, & varia ex PP. teſtimonia, atque ea tanquam privatus Do- tor in ſuis concionibus repetere, ut Præſules Doctoresque ea argumenta diligentiùs diſcute- rent. Exinde a Bavarici ſchiſmatis ſequacibus, la- niata calumniis eſt Pontificia exiſtimatio, uaſ 0 e- 50 DE BEATITUDINE. decretoriè pronuntiatum fuiſſet a Joanne, non videri ante judicium divinam eſſentiam. Dico. Joannes XXII. fuit quidem aliquando in illa ſententia, ea tamen ab eodem fuit retra- Ctata, & nihil unquam pro illa definitum. Prob. 1. pars Quia idipfum faterur in epiftola, quam ſcripſit ad Philppum Valeſium Francorum Re- gem, teſte Odorico Raynaldo, ubi rogat Re- gem, ut velit unicuique ſentiendi ac diſptgndi circa caput iſtud liberam indulgere licentiam. Conſtat præterea ex variis ſermonibus, ut in Feſto omnium Sanctorum, & Dominicà III. Ad- vents; & ſic ſentiebat abſque periculo hæreſfis, quia tunc nihil adhuc erat definitum. Prob. 2. pars. Eandem ſententiam loannem XXII. re- tractàſſe, id manifeſtè teſtatur declaratio ipſius ſub finem vitæ, ubi habetur: Fatemur ſiquidem &α credimus, quod animæ ſeparatæ & purgatæ acorpo- ribus ſint in cæœlo, &œlorum regno, & paradiſo cum Cbriſio, inconſortio Angelorum congregatæ lit Deum videant facie ad fagiem, & divinam eſſentiam clarèò in quantum conditio & ſtatus animæ ſeparatæ pa- titur: .. alids autem diéta vel ſeripta illa (ſci- licet orthodoxæ fidei contraria) habemus & babe- re volumus pro non dictis vel non ſoriptis, eaque re- vocamus expreſßsè. Et hanc quidem Joannis declarationem ſeu proteſtationem promulgavit ejus ſucceſſor Be- nedictus XII. apud Vincentium de Petra in con- ſtit. Dr N ok ryune Kemni Don n ulet 1 F D titgiri, c DE BEATITUDIN. 51 ſtit. Apoſt. Hujus meminerunt vel ipſi Joannis hoſtes & æmuli, Bonagratia in ſuo Commen- tario, & Prolemæus Lucenfſis in ſua Hiſtoria, idem teſtatur Ulricus inſignis Doctor Germa- nus, qui circa illam ætatem vixit. Prob. 3. pars. Scilicer nunquam ab eo cir- ca hanc ſententiam fuiſſe aliquid definitum. Ita declarant Theologi Pariſienſes, qui anno 1332. interrogati a Philippo Francorum Rege, ac juſſi ſuam de beatitudine Sanctorum dicere ſen- tentiam, ſic reſpondent apud Raynaldum: Quia Princeps Sereniſſume, vos ut Donnnum no- Rrum charißſimum Fuündatorem, & Guardiatorem Pariſtenſis Studit, & noſtræ ibiqem 1bheologicæ Fa- ultatis, Regemque pracellentem revereri tenemur, W veſtris jüſſtonibus obedire, attendentes ſpeciali- ter icd, quod ab ore veſtro ibidem audivimus, ſeilicet quod nilil in haz materia quærebatis, quod tangere poſſit Sanctiſſimum Patrem ac Dominum noſtrum Joannem, oujus ſumus dervti ſervi fili guin- 2m ſicut ſilius ejus devotiſſamus honorem Jaum in bis & aliis zelabatis, advertentesque quod multo- rum fide dignorum relatione audivimus, quod quid- quid in hac materia Smölitar Sua dixit, non aſſe- rendo, ſeu opinando protulerit, ſod Jolummodo re- citando. Nam vel ipie Ochamus adverſarius Joannis infenſiſſimus, qui & ſe Ludovico Ba- varo Imperatori ad vexandum Summum Ponti- ficem addixerat, apertè profiterur apud Ray- naldum ad annum 1334. n. 29. verba heec Jo- D 2 annis 52 DE BEATITUDINE. annis fuiſſe: Nunquam noſtræ intentionis ſuit di- cere aliquid contra Edem, & ſi aliquid diximus, totum ex nunc revocamus, quod non feciſſet, ſi aliquid definiendo tradidiſſet. Deinde Villa- nus in ſua Hiſtoria Florentina, quamvis parum favens Joanni XXII. refert eundem in extremis teſtatum fuiſſe, ſe nunquam, cum ea de re lo- queretur, habuiſſe in animo quæſtionem defi- nire, ſed tantùm diſſerere ad inveſtigandam ve- ritatem. Denique Benedictus XII. in epiſtola ſua, quæ legitur Tom. 29. Conciliorum, ſcribit Joannem coëgiſſe Conſ iſtorium ad quæſtionem iſtam definiendam, eoque animo mandaſſe tum Cardinalibus, e quorum numero erat ipſe Be- nedictus, antea dictus Jacobus Toloſanus, tum Prælatis & Magiſtris in Theologia, qui multi aderant præſentes, ut ſuper materia de viſio- ne prædicta, quando requirerentur, deliberatè unusquisque diceret, quod ſentiret, eundem verò præventum morte, perficere nequiviſſe. Objlic. Joannes Pariſienſibus mandavit, ne quis in Academia Pariſienſi gradum Magiſterii conſequeretur, niſi priùs ſactamento ſe obſtrin- xiſſet, ſe illud dogma defenſurum. Conßirm. Idem refert Adrianus VI. in quartum Tract. de Sacram. Confirm. H. ad I. Id tantùm ſolam propenſionem in eam ſententiam oſtendit; con- ſtat autem ex Odorico Raynaldo optaſſe S. Pon- tifi- Wn el, a Dr DE4 Gru Prlens 4vorlonn 0l em. Wdee l, Cltenchr Elll DE BEATIT̃UDINE. 53 tificem, ut Pariſienſes iſtam quæſtionem in u- tramque Partem agitarent, dum aliter per Se- dem Apoſtolicam ordinatum fuerit; inſuper Ochamus in hac re, qui iſtud objicit, audien- dus non eſt, utpote infenſus hoſtis Joannis. Vide quæ diximus in concluſione. Ad Confirm. . Adrianus VI. qui ducentis circiter poſt annis vixit, videtur dece Pptus ſcri Ptis Ochami, falſis rumoribus & libellis de eo diſſeminatis. Præcipuè cum loco citato ſeribit: I rumore & fama cirecumlatum ſſé; natura verò Jamcæ nota eſt omnibus, Jama nomen incerti, lo- cum non habet, inquit Tertullianus Apologet, 7. Mentitur alia Calvinus de Joanne, quod ne- garit animæ immortalitatem: quod nullus Car- dinalium ſe ejus ſententiæ oppoſuerit, quod Rex Galliæ Philippus ſuis, communionem Jo- annis interdixerit, quæ ſine Authore de Joanne narrat. Nam Gerſon Cancellarius Pariſienſis, quem citat in margine, nihil quidquam eorum dicit, nec dicere Potuit; nempe ſi animæ ſal- tem poſt judicium beandæ ſunt ex illa Joannis ſententia, & ſuam quoque habent immortalita- tem, & Benedicti XII. definitio, quæ Joannis mortem proximè ſubſecuta eſt, & Cardinalium conſilio edita, oſtendit & Benedictum ipſum, & alios Cardinales non fuiſſe tacituros; ſi Jo- annes voluiſſet definire pro ſua ſententia: & li- cet Gerſon ſcribat, Regem Philippum magis cre- credidiſſe Pariſienſibus quàm Joanni, ſcilicet ur Doctori particulari, ſive plasquàm Curiæ, pro- hibitæ tamen cum Joanne communicationis nul- lam facit mentionem. De hac difficultare plura vide apud Odoricum Raynaldum ad ſæculum decimum quartum, quem in hac controverſia conſuluimus. Collige. oannem XXII. circa præſens argu- mentum multa excuſare. I. In Scripturis non invenimus clarè animas purgatas ſtatim admitti ad claram & intuitivam Dei viſionem. 2. Traditio tunc temporis non erat ſatis explorata circa hanc materiam propter hæſitationem & diſſenſionem PP. inter ſe. 3. Eceleſia, cujus eſt interpretari Scripturas & veras traditiones a falſis diſcernere, nondum, quid de hac con- troverſia ſentiendum eſſet, ſtatuerat. Potuit ergo etiam Pontifex M. in re adhuc incerta in- certus eſſe, nondum adhibitis mediis Eccleſiæ & Summis Pontificibus a Deo præſfcriptis ad controverſias fidei infallibiliter terminandas. S (E N YS D , D G N E , W D E E 5 DIS- 1 Aenms NSCYH Conshonn i Pru hiuut n MIICC Mettembrud ineſn Clnhrt I. Nſ DE AcCTIBUS HUMANIS. 55 DISPUTATIO II. De Actibus Humanis, ſive de Prin- cipiis &' Fine URIS NATURE circa Moralitatem. CAPUT L 2* De prima Proprietate Actur humani ſeu Vo- luntario. ARTICULES I. Recenſentur Errores Scriptorum Proteſtantium . circapræſentem materiam naturæ occurrit Hugo Grotius, Delfi in Ba- tavia natus 15 83. ex Calviniſte Arminianus, vItam finiit Roſtochi 1645. eundem in nonmul- lis in ſibro de Jure Belli & Pacis circa Jus Natu- ræ benè meritum non diffitemur. Carpuntta- men illum ridrn s Proteſtantici, ejusque Collegæ Puiffen Ortli us, Hobbeſius, Conrin- Pa qui ſcripſit inter Proteſtantes de Jure 1 gius & alii Penperuos eſſe errores theolo- gicos Crotiquotiescunque diſlereret, de libero arbitrio, de Inugine Dei, de duplici lege; pho- tianismumque in ſuis libris induxiſſe. 2. Eſſe erroneurs & neutquam auidiendum in interpre- tatione ſacræ Scripudæ:. 3. Eſſe culpandum, quod quorundam PP Ercorum ſententias eo- rumque Recentiorun præferat melioribus com- munibus, & PP. vetuſtioribus. 4. Eſie argu- endum, quod Ethnicorum de originibus rerum ſententias, correctionis & ſupplementi indigas, ſecurè nimium arripugrit. E 1zo- 56 DE ACTIBUS HUMANIS. Thomas Hobbeſius Malmesburienſis Anglus, natus 1588. manifeſtus Atheiſta & de Secta Epi- curi, obüt 1679. Auctor inſuper Peſtilentiffi- mus in Moralibus, cujus partus de Cive ac Le- viathan inter Machiavellicos abortus meritò ſunt relati, & decreto S. Congregationis Indicis 12. Marki 1703. jure proſcripti. Statuit I. vo- luptatem ſolius Inperantis eſſe regulam boni && mali, juſti ac injuſti. Quo ex principio infer tur I. ergo regula boni & mali ſunt mere ci- viles, nec ante Imperium extitit juſtum & inju- ſtum. 2. Ergo peccaium non eſt, niſi legis ci- vilis transgreſſio, reliqua contra rectam ratio- nem ſunt tantùm facta imprudentia, ut ipſe ait. 3. Ergo do&krina Chriſti abs que mandato Prin- cipis vim obligandi addentis ſe habet per modum meri confilii. Et quod Scri ptura ſacra ſit fidei regula, effecere ſoli Chriſtiani Reges. Statuit II. Wibhil injuſtu'n a Princiße mandari poſſ, ejusque poteſtatem eſſe indefiätam. Ex quo principio ipie Hobbeſius in citato upra libro deduxit I. Regis mand ato qualescunque ſubdi- torum actus indubiè juſtifican. 2. Ad man- datum Regis licitum (ubdito ore ipſum Chri- ſtum negare. 3. Si lex ciwlis jubeat invadere aliorum bona & uxores, id non fore furtum & adulterium. III. ſtatuit a ſubditis deberi Inperantibus obe- dientiam abſolutam. Ex quo intulit, finem legis gis eſſe bonum præcipientis, adeeque Princi- Pes in ſubditos non poſſeſſe injurios. Verbo: ſum- H zAErum 4 Aunn Ctis Inprhn igl rnd Clgadcen Ken eſorp ptnikt 10 I Augenn alin ltennnitne . 9 lenadls 6Mlmrcltnp ummmoabn et n gelnere ACtkvani 1 6 scunh Wnen DE ACTIBUS HUMANIS. 57 ſummam totius Religionis eſſe, Principum pa- vere imperio ſive in ſacris ſwve in profanis. Samuel Pußendorſßus proteſtanticis Seriptis clariſſimus, natus in pago Flehenſi Pprope Che- mnitium 1631. Grotli & Hobbeſii veſtigia ſecu- tus. Primus ex Acatholicis Germanis ad Heidel- bergenſem Academiam vocatus, inter Calvini- ſtas Lutheranus firmum pedem figere non po- tuit. Obiit. 1694. Hujus partus de Jure natu- ræ & gentium eſt admodum defectuoſus & er- roneus. Improbat ipſi 1. Leibnitius etiam Lu- theranus, quòcl docuerit, ea, quæ intra pectus latitant, nec foris prorumpunt „ ad Jus naturæ nonpe'rtinere. . Quod diſeiplina Juris natu- ræ Pla Merme actions externas attendat; finem Jurisnaturalis non eſſe, ut in æternum ſalvi fia- mus, ſecl t antùm ut in hac vita ſociabiles & beati ſimus. 2. Idem abaliis proteſtanticis Scripto- ribus Malchuw'ellifint poſtulatur, e cu jus placitis ſequens cloctnna fuliu lelgionern ſtatui eſſe accommo et pro hujus inſtrumento habendam. . Interco mmenta ponit & exe- cratur directè præmiium cœleſte, ut mercedem, indirectè bona opera ut meritoria vitæ æternæ. alibi ſub Catholici larà RLnzumlani tectus eas- dem merces obtruclit- Videat ergo Juventus Academica, annon peſtilentes hæ doctrinæ ſum- màâ ope ſint fugiendæ. Chriſtianus Thomaſius in ſtatera Catholica ejus- dem eſt ponderis cum Puffendorſho natus Li- pſiæ 1655. ibidem exulare cogitur, ad Halen- ſem Academigm Ecceptus peſtifera dogmata ce- E 2 pit 58 DE ACTIBUS HUMANIS. pit ſpargere. Obiit 1728. Præter innumeros errores, qui repugnant Juri naturæ, docuit I. Credo, quod diſputationes de juſtitia commu- tativa & diſtributiva &c. ſint grilli inutiles. 2. Quod ex ratione naturali demonſtrari non poſ- Gt, Deum externo cultu eſſe proſequendum. 3. Quod falliloquio uti aliquando liceat, imò etiam præceprum ſit. 4. Quod meris rationibus na- turalibus non pofſſit demonſtrari omnem con- cubitum libidinoſum etiam ad beſtialitatem, qui pertineat, eſſe prohibitum. 5. Quod nullus in- ceſtus Juri naturæ repuguet &c. De horum erroribus vide plura apud Ignatium Schwartz S. J. in Inſtit. Juris natur. & gent. item CQlariſſi- mum D. Stapffium Profeſſorem Juris in UIniv- Friburgenſi in opere catholico Juris naruræ & gentium. Atque hæc eſt in ſynopſi Proteſtantica Eruditio, quæ noſtro hocævoô in co tota eſt, ut diſciplinam Juris naturæ ab amtiquis PP., ſic illi quidem ſed fruſtra perſuadere volunt, tantopere neglectam, à cholaſticiscorruptam & confuſam ad uſum Academiaum reforment. Verùm ſi res penitiè's inſpicatur, evaneſcet in rande vacuum, uhi fundanenta Juris naturæ ea ſtatuunt, quæ Evangelio, ſanæque rationi omnino ſunt difformia, & id ſolum agunt, ut ſub genuini politiciſmni fuco Proteſtantiſmmum uventuti inſtillent. Horum proinde errores in præſenti, & ſequenti diſputatione, quantum e re noſtra erit, noſtrumque forum attingit, incidenter refutabimus. ARTI- agt tone vol 1 c DE AGCTIBUS HUMANIS. 59 ARTICULUS II. Quid & quotaplex ſit Voluntarium, & Involunta- rium 5 Naz Acus qui ab homine fiunt, alii dicun- tur actus hominis, alii actus naturales, & alii actus humani. Actus hominis dicuntur ii, qui procedunt ab homine ſine deliberatione, advertentia & libertate. Actus naturales ſunt actus merè corporei, qui neceſſariò fiunt, ut reſpiratio &c. Actus humani, de quibus hic quæſtio, dicuntur ii, qui fiunt ab homine libe- rè agente, & cum aliqua ad regulas morum ad- vertentia vel formali vel virtuali, & de his mo- dò ex profeſſo agemus. Dico I. Actus voluntarius ſeu Voluntarium definitur à Philoſopho: cujus principium eſt in avente. Alü legunt: quod eſt a principio intrin- ſeco cognoſceme ſingula, in quibus eſt actus, hoc eſt, a cognoicente ſingulas actionis circumſtantias, finem, eaque quæ ad finem ducunt. Eadem ferè haber S. Thomas I. 2. d. 6. art. 1: Hinc ad voluntarium requiritur I. ut oriatur a prin- cipio, intrinſeco, ſicut alia quævis actiovitalis, hoc eſt, ut actus ille, qui dicitur voluntarius, oriatur ab intrinſeca quadam tum inclinatione, tum cooperatione voluntatis, per quod oppo- nitur violento & coacto. 2. Ut ipfum agens cognoſcat ſingula, in quibus eſt actus vel actio, hoc eſt, ut procedat ex cognitione. Dico W. Voluntarium multiplex eſt: I. Vo- luntarium aliud eſt objectivè tantùm, aliud vo- untarium cauſaliter & effectivè. Voluntarium E 3 obje- 60 DE ACTIBUS HUMANIS. objectivè tantim dieitur, quod eſt aliquo modo vôlitum v. g. homicidium ei, qui neque fecit, neque ullo modo concurrit, gaudet tamen ab alio eſſe factum, & hoc voluntarium meliùs dici- rur volitum. Voluntarium cuuſaliter & effectivè tale eſt, quod eſt a voluntate tanquam cauſa & principio alique modo efficiente, & ſupra de- finitum. II. Aliud eſt liberum, quod fit a voluntate indifferente adagendum & non agendum; aliud neceſſarium, quæ fit a voluntate, quæ nèòn po- teſt non agere, licet non cogatur. Exemplum prioris eſt amor Dei in via, poſterioris amor Dei in patria. Beati enim voluntariè, ſed ta- men neceffariò amant Deum, unde volunta- rium latiùs patet quam liberum. III. Aliud eſt directum ſeu poſitivum, quod à voluntate ita pendet, ut hæc poſitivè illud in- tendat, atque efficiat. Aliud indirectum & ne- gativum, quod ita pendet a voluntate, ut illud non impediat, cum poſſit & debeat, ideoque voluntati attribuitur non ut cauſæ efficienti, ſed ut permittenti. IV. Aliud eſt formale, aliud virtuale. For- male eſt, quod in ſè ipſo eſt volirtum; ut cum quis vulr alterum occidere. Virtuale, quod volitum eſt in ſua cauſa v. g. ſe inebriat aliquis, ſciens ſecuturum ex ebrietate homicidium, is virtualiter vult homicidium. Utrumque con- funditur ab aliis cum voluntario directo & in- directo. V. Aliud DE ACTIBUS HUMANIS. 61 V. Aliud eſt interpretativum, aliud ex- preſſum & actuale. Interpretativum eſt, quod Juxta prudens hominum judicium cenſetur eſſe volitum, vel cum quis prudenter præſumitur & judicatur ex circumſtantiis hoe vel illud vel- le. Actuale & expreſſum eſt, quod actu & ex- Preſsè eſt volitum, ut ſi quis dicat ſignatè, ſe velle alterum occidere. VI. Aliud eſt perfectum, aliud imperfectum. Perfectum oritur ex cognitione perfecta. Im- perfectum ex cognitione imperfecta; nam ali- ter cognoſcimus vigilantes, aliter dormientes, aliter pueri, aliter viri, VII. Aliud eſt ſimplex, aliud mixtum. Sim- plex eſt, cum voluntas ita fertur in objectum actu profecutionis, ut illud non fugiat ſecundum ullam rationem, ut eſt amor Beatorum. Mix- tum, quod ſimul cum fuga habet actum proſe- cutionis, ut plerumque ſunt ea, quæ fiunt ex metu, v. . projectio mercium in mare ingruen- te tempeſtate. Aliud ſimpliciter tale, allud ſe- cundùm quid, & ferè idem eſt, quod volunta- rium ſimplex & mixtum. VIII. Aliud eſt elicitum, quod eſt actus a voluntate phyſicè productus, ut amor, odium, volitio, nolitio. Aliud imperatum, quod eſt actus alterius facultatis ex nutu & imperio vo- luntatis productus, ut motio manus &c. Acus elicitus dicitur intrinſecè & formaliter volunta- rius: imperatus verò extrinſecè tantàùm & de- nominativè ab actu voluntatis imperante &c. . E 4 Colli llchen I 1 . 62 DE ACTIBUS HUMANIS. Collige I. Sicut voluntarium eſt, quod eſt ab intrinſeco agente ſecundùm inclinationem & ex cognitione: ita involuntarium eſt, quod eſt ab extrinſeco & contra inclinationem voluntatis, aut citra cognitionem. Unde ex Philoſopho vis & ignorantia voluntarium tollunt; vis, quia repugnat voluntati, aut inclinationi, quæ eſt de ratione voluntarü; ignorantia, quia auffert co- gnitionem, quæ etiam eſt de ratione voluntarii. II. Voluntas non poteſt pati violentiam ſeu cogi poſitivè quoad actus elicitos; quia aliàs idem actus eſſet voluntarius & non eſſet; eſſet enim voluntarius, quia a principio intrinſeco ut- pote a voluntate elicitus; & eſſet involuntarius, quia foret a principio extrinſeco utpote violen- tus. Poreſt tamen pati violentiam quoed actus imperatos; poſſunt enim potentiæ executivæ talis actus ab agente extrinſeéco impediri. ARIICULUS III. An ea, quæ fiunt ex metu &α concupiſeentia, ſint voluntaria?“ Ota. Fieri aliquid ex metu, non idem eſt: ac fieri cum metu. Definitur autem me- tus ab Ulpiano: Mentis trepidatio inſtantis && fu- turi periculi causd. Alius gravis, alius levis, de quo in Tract. de Jure & Juſtitia. Concupiſcen- tia autem hic ſumitur, pro quolibet motu appe- titus ſenſitivi in bonum ſenſibile, alia antece- dens, alia conſequens: Antecedens eſt, quæ a voluntate non imperatur, ſed ab objecto ſen- ſibi⸗ Nuun ntaruns ,n, 3. dünnten Nrinn incl DE ACTIBUS HUMANIS. 63 fibihi excitatur. Conſequens eſt, quæ impera- tur a voluntate. Dico J. Metus non tollit voluntarium ſim- pliciter. Katio eſt, quia nec tollir coghitionem finis, objeéti & circumſtantiarum, nec inclina- tionem vohuntatis; nam ille, qui ex metu agit, liberè eligit ſibi aliquid difficile, ut evadat ma- jus malum. Sunt tamen ea, quæ fiunt ex me- tu, voluntaria ſecundùm quid, quia ſunt con- tra aliquam inclinationem voluntatis ſaltem in- efficacem; quamvis non oriantur ex tali nolei- tate inefficaci, ſed potiùs ex voluntate majus ma- lum evadendi. Dico II. Nec concupiſcentia antecedens, nec conſequens tolfit voluntarium. Katio eſt, quia nec tollit cognitionem, nec inclinationem volun- tatis, ſed potiùs inclinationem auget, ergo etiam auget potiùs voluntarium, quatenus hoc dicit inclinationem voluntatis. Objic. I. contra I. Quod fit ex metu, fit contra inclinationem voluntatis, ergo eſt in- voluntarium. Conſirm. Si illud, quod fit ex metu, eſt voluntarium, ergo etiam contra7ctus ex metu initi ſunt voluntarii & validi; atqui hoc non, quia ſunt in Jure irriti. . 4d 1I. D. maj. Fit contra inclinationem efficacem N. ineffica- cem C. Ad Confirm. . D. Sequel. Sunt validi ſpectato Jure naturali: imèò & regulariter ſpe- Garo etiam jure poſitivo, paucis tantùm exce- hris⸗ ſcil. in ſuppoſitione accommoda C. ſuppo- itione abſoluraà N. Quia non extat jus poſiti- vum generahter irritans; conſequenter ſtandum E 5§ Jure 64 DE ACTIBUS HUMANIS. Jure naturali, exceptis, ut diximus, Paucis; li- cet contractus metu gravi injuſtè incuſſo extorti reſcindibiles ſunt & reſcindendi. Iura proinde tales contractus irritant, quia volunt eos eſſe perfectè voluntarios, quod requirere videtur bonum publicum. Objic. 2. contra 2. S. Auguſtinus ait pœna- lem vitioſitatem „hoc eſt, concupifcentiam, ex libertate feciſſe neceſſitatem, ergo concupiſcen- tia tollit voluntarium. Confirm. I. Concupi- ſcentia minuit liberum, ergo etiam volunta- rium; quod enim minuit ſpeciem, minuit etiam genus. 2. Merus minuit voluntarium, ergo etiam concupiſcentia. E. D. Facit necefſita- tem ponendi actus & motus indeliberatos & materialiter peccaminoſos C. actus deliberatos, & formaliter peccaminoſos N. Manet ergo ſemper ſtante concupiſcentia libertas electionis, nontamen æquilibrü. Ad Confirm. N. D. Quod minuit ſpeciem genericè vel adæquatè accepftam C. differentialiter tantàm ſumptam N. Con- cupiſcentia minuit indifferentiam, hine minuit libertatem, ſed non minuit voluntarium, quia non minuit inclinationem. Ad 2. N. M. C. Quod fit ex metu, fit contra inclinationem ali- quam, hinc eſt involuntarium ſecundùm quid, quod fit ex concupiſcentia, fit cum ſumma in- clinatione. Collige. Nec metum quantumvis gravem, nec concupiſcentiam, ſi non aufferant uſum ra- tionis, ut nonniſi rarifſimè contingit, ſemper excuſare a peccato. Minuunt tamen ſemper Pec- urechignrana MNSH DEzE AcTIBUS HUMANIS. 6 5 Peccatum, quia metus minuit ranionem volun- tarii ex parte inclinationis, concupiſcentia au- tem ex parte cognitionis. Diximus non ſemper, quia quæ fiunt ex metu gravi, aliquando excu- ſant, cum præceptum eſt purè humanum ci- vile vel eccleſiaſticumn. De quibus in Theolo- giamorali. CAPUT II. Quomodo ignorantia ſ& babeat ad volun- tarium ARTICULVUS I. Senſus Janſenii & modernorum anſeniſtarum' cir- ca ignorantiam Juris naturæ && Juris poſitivi. Anſenius in libro 2. de ſtatu naturæ lapſæ de J ignorantia fcribit: Generale Sholaſticorum Pronuntintum eſt, quod, giliqquid er invincilili fit gnorantia, hoc ipſo culpä vacat. Huic tamen communiſſimo Doctorum ſenſui audet ſe ipfe, & quidam Belgæ opponere. Inter ultimos fuit Auctor illius ſchediaſmma- tis, quod prodiit in Hollandia: Brevis &&α ſolida demonſtratio in Hollandia non eſe Janſeniſtas. In quo ille aſſerit: &andaloſa juveniuti doctrina eſt, dicere peccata eſſe ponderanda non ex ſcientia, quæ poſtea acquiritur, ſod ex ea, quæ habetur tune, cum ommittuntur. Quæ ſanè falſiſſima ſententia eſt, ut poſt pauca videbimus. Sicut & abſurdifſima altera eſt Joannis Op- ſtrate in dictatis publicis tract. de pPeccatis: Si- licet a puerix & puellis quærendum, an tather inbo- X* . 66 DE ACTIBUS HUMANIS. inhoneſtas quandoque habeant cogitatioues, & quam- vis innocenter reſpondeant; adeo ut nequidem ſcire videantur, quid ſint hujusmodi cogitationes; tamen inquirendum ulierius, quundo Gα.. Quæ ſcili- cet foret expeditiſſima praxis docendi peſſima quæque. Similia, ſi non fœdiora, Gummarus Huyg- hens in Thefibus de caſtitate Lovanii defenſis non ita pridem docuit luniores Eccleſiaſticos; prorſus contraria Sanctiſſino Antiſtiti Carolo Borromæo, qui longè aliter ſacrum Judicem inſtituit. His autem aſſertionibus viam fecit Janſenius, dum contra unanimem Theologorum omnium ut ipſe fatetur, ſententiam ſic ſcripſit: Ignoran- tia etiam quæ neceſſitatis eſt, non voluntatis, boc eſt invincibilis, non caret peccato, ut dogina ſidei ab- Antiquis traditum. Sed qui fuerunt illi Anti- qui? niſi Lutherus & Calvinus. Prior qui- dem ait in cap. 10. Genes. tom. 6. edit. Witt. Quisquis invincibilem ignoruntiam, excuſationem mereri ſtatuit, evertit Seripturam ſaucram, & tollit Chriſtum uſtitiæ Solem. alvinus autem in C. 12. Lucæ, ſic affatur Catholicos: Quaſi verò ad repellendum Dei judicium ſufſiceret ignorantiæ &ly- peus. Hos igitur imitantur Janſeniſtæ poſt Bajum. Nam ut promoveant duas præcipuè hæreſes Jan- ſenii damnatas per Innocentium X. una de ob- ligatione ad impoſſibilia; aliam de merito in ſtatu naturæ lapiæ ſine libertate a neceſſitate; in co inſiſtunt, quod ignorantia legis naturæ, ſeu error DE ACTIBUS HUMANIS. 6 5 error in illa, aut ſemper in lapſis vincibilis cen- ſendus ſit ob voluntar etatem peccati originalis, ex quo derivatur: aut quamvis invincibilis pro nunc admittatur, non excuſet a peccato. Arcana autem, ut jactant, Janſenii ratio, cur hoc dicatur de ignorantia, vel errore circa le- gem naturalem, & non ita circa leges poſitivas, eſt, inquiunt, quia notitia legis naturalis eſt de- bita honmnni ineocenti, illique non deneganda, niſi in Pœnam lapsds; unde quod ex illa eſt, eſt peccatum & quaſi voluntarium in cauſa, & libe- rum in libertate peccati originalis. ARTICULUS II. Refutatur ſententia unſenii, usque Sequacium. COta. Iguorantia alia eſt antecedens, alia con- ſequens. Antecedens eſt, quæ antecedit actum voluntatis. Conſequens, quæ ſequitur eundem actum, eſtque directè vel indirectè vo- lira; & cum antecedente coincidit ignorantia in- vincibilis, cum conſequente ignorantia vincibi- lis ſeu culpabilis. Invincibilis ignorantia alia eſt juris, alia foéti. Ignorantia juris eſt, quà qnis ignorat, quid leges præcipiant. Ignorantia facti, quà ignoratur factum ipſum, ſive an jus cadat in hanc vel illam materiam. Neſcèis, an die Ve- neris liceat comedere carnes? en ignorantia ju- ris! neſcis, an ſit dies Veneris, licet die Veneris ſcias abſtinendum a carnibus? en ignorantia facti! Dico I. Ignorantia invincibilis tum facti tum juris poſitivi excuſat a peccato. Ita Doctores omnes. 68 DE ACTIBUS HUMANIS. omnes. Prob. Nullum involuntarium eſt pee- catum, omne quod fit ex ignorantia tum facti tum juris poſitivi, eſt involuntarium, ergo. con- ſentit huic doctrinæ ipſe janſenius c. 6. lib. 7. de ſtatu naturæ lapſæ; ſed ex alio principio, eo- quod ignorantia juris poſitivi non ſit pœna pee- cati originalis. Dico II. Ignorantia invincibilis Juris natura- lis excuſat a toto peccato. Hæc propoſitio eſt contra Janſenium, & Lutherum in c. 12. Gen. ubi ait: Soholaſtici invincibilem ignorantiam dixe- runt excuſubilem, quæ ſimpliciter a toto excuſet, id eſt peccatum prorſus tollat, tanta cœcitas et in Papeæ Srbolis & Eccleſis. Prob. Omnis culpa debet eſſe voluntaria & libera; nullum factum per ignorantiam invincibilem, quatenus invin- Innl cibilis eſt, voluntarium eſt & liberum; ergo. Maj. prob. Quia voluntas, dum liberè agit, agit ſemper ex cognitione perfecta, ut dictum ſupra. Quare ad min. probationem. Nullum factum ex ignorantia invincibili ut tale eſt ex co- gnitione; omne voluntarium & liberum eſt esx cognitione; ergo nullum factum ex ignorantia invincibili eſt voluntarium & liberum. Prob. 2. authoritate Alexandri VIII. da- mnantis hanc inter 31. propoſitiones, ſecun- dam: Zumetſi detur ignorantia invincibilis Juris naturæ, haæc in ſtatu natunæ lapſeæ operantem ex ipſa, non excuſat a peccato formali. Ergo igno- rantia juris naturalis excuſat; ſi autem iſta, multèò magis ignorantia juris poſitivi, ut Ad- verſarii facilè concedunt. Prob. Dr AciUL , n wrhorian Vctenins imeror, 1 n Mn thn CMNRANN. N „en deeth U⸗ 0. 15 mele, dvol An 9 Inorutnmm Ersi . PN.,. Nioon MuIN 4Pio V.npro Uur ttinn emnnnitter 4 AM. 6nl. Alls Uleſteprohbinm, minebiis non en lEchgemr omms Niertl ignorun le ummre, formn 6 lepeccinn encs, einmn Coll Neehvonoclen N e E All 8 Hrugt B iNönn eignaminnt Omrin ern 1e . Clninnh dlteum ag-. unlbettunt at ;mcmdrn en. Wnn Mun de d in Alennek Fionorunn DE ACTIBUS HUMANIS 69 Prob. 3. authoritate S. Auguſtini, qui ab Adverſariis Janſenianis ferè ſolus præ omnibus PP. æſtimatur, ſic habet lib. 3. de libero arbi- trio c. 19. MWon tibi deputatur ad culpam, quod in- vitus ignoras, ſeéd quod negligis quærere, quodigno- vas. Idem haber D. Angelicus I.]2. q. 76. ubi pluribus articulis idem docet a. 3. in O. ſic ait: Si verò ſit talis ignorantia, quæ ommino ſit invo- luntaria: ſive quta eſt invincibilis, ſive quia eſt ejus, quod quis ſeire non tenetur, talis ignorantia omninoeouſat a peccato. Ex his ergo habetur, falſum eſfe, quod Antiqui negârint univerſali- ter, ignorantiam juris naturalis excuſare a pec- cato. Prob. 4. Si ignorantia invincibilis non ex- cuſaret, ſæpe quis neceſſariò peccaret, quod juxta oinnes rectè ſentientes eſt impoſſibile, & damnatum al Pio V. in propoſit. Bajana 67. Ho- mo peccat etiam damnuliliterin eo; quod neceſſario, Jacit. Ant. prob. Si quis invincibiliter ignorat, aliquid eſfe prohibitum, non poteſt ſe ab igno- rantia illa liberare, unde ſi actionem eam facit, neceſlariò Ppeccat. Confirm. I. Si enim talis igno- rantia invincibilis non excufaret a peccato for- mali, ſequeretur omnes PP. ac DD. Eccle- ſiæ, qui ex tali ignorantia aliquid docuerunt contra jus naturæ, formaliter peccâaſſe. Cum enim conſtat eſſe peccatum formale ſcienter do- cere errores, etiam conſtabit eſſe peccatum for- male docere ejusmodi errores ex ignorantia in- vincibili, quia æquè anſam præberet peccandi. ℳ 70 DE AcCTIBUS HUMANIS. V autem dicunt: Nihil poteſt invincibiliter ignorari quod ſpectat ad jus naturæ. Si ita: Viri ſanctiſfimi formaliter peccâàrunt, quoties aſſertiones contradictorias in materia juris natu- ralis tradiderunt, quod ſæpius factum; ſic S. Bonaventura judicavit hominem ex lege natu- rali charitatis teneri ſtatim poſt admiſſum grave peccatum ad pœnitentiam; at S. Thomas id ne- gavit, & tamen hæc controverſia jus naturale concernit; jam verèò quis Viros hos doctiſfſimos in Peccaſſe ſine injuria dicere poterit? Confirm. 2. Sicut admittitur invineibilis igno- rantia juris poſitivi, quia ſunt innumeræ ejus Partes ſeu leges, ita debet admitti ignorantia Juris naturalis, quia & hujus leges, mediatè ex Primis principiis deductæ, funt etiam plurimæ, & experientia eſt æqualis de utroque. UVjic. I. Ignorantia juris naturalis eſt vinci- Pilis & inexcuſabilis; ergo. Prob. Ant. Jus na- turale eſt nobis a natura inſitum cum lumine na- turali; ergo ejus ignorantia eſt vincibilis, con- ſequenter culpabilis & inexcuſabilis. . D. A. Eſt vincibilis quoad prima principia & imme- diatè nota C. quoad concluſiones mediatè ex illis deductes N. Quia hæ nonniſi magno ſtu- dio a Sapientibus cognoſcuntur & deducuntur, & ſic etiem debent explicari PP., quando di- cunt legem Dei ſcriptam eſſe in cordibus no- ſtris. Inſt. Facienti quod eſt in ſe, Deus non de- erit; ergo qui hoc facit v. g. orat, ejus ignoran- tia non amplius eſt vincibilis, vel ſi non facit, eO Di Aerui 1 aenl 1 eMpdet, le e nedi eribshonoh⸗ Il J. Ne d bs vohntn Nenumn e Coctur,melidi ſguim düm mn en uſt ecamtnolid⸗ ernnligeleſon den 1 Ipocns opon lin hnen E Wben R ouurdsetninc-. NN An Tun. es. DE ACTIBUS HUMANIS. 71 eò ipſo eſt culpabilis. . D. Ant. Deus non deerit quoad ea, quæ ſunt neceſſaria abſolutè ne- ceſſitate medii C. quæ ita non ſunt neceſſaria, & ſine quibus homo poteſt ſalvari N. Hoc ar- gumentum retorquetur de Jure poſitivo. Por- rò facit injuriam ſanctiſſimis Viris & innumeris aliis, quaſi non piè oraſſent. Obyic. 2. Ignorantia Juris naturalis eſt nobis voluntaria, ergo. Paob. Illud eſt nobis volun- tarium, cujus cauſa eſt nobis voluntaria; atqui cauſa hujus ignorantiæ nempe peccatum origi- nale eſt nobis voluntarium; ergo. G. I. Hoc argumentum vocat Janſenius radicem areanæ doctrinæ; meliùs dixiſſet falſe. . 2. Ex hoc ſequitur etiam morbos, amentiam, cæcitatem nobis eſſe voluntaria, quia proveniunt a pecca- t0 originali, quod eſt volunterium. H. 3. D. Cujus cauſa eſt nobis voluntaria, voluntarie- tate perſonali C. alienà N. Damnata eſt hæc propoſitio ab Alexandro VIII. E ſtatu nat uræ lapſe ad peceatum mortale o*demeritum ſuffcit illæ libertas, qud voluntacium ac liberum fuit in cauſoæ Jua ſeu pecccato originali. Ut ignorantia juris na- turæ ſit peccaminoſa & cauſa peccati perſonalis, deberet nobis eſſe voluntaria voluntarietate pro- Ppriâ, non alienà. Objic. 3. Synodus Diospolitana damnavit hanc Cæleſtü Propoſitionem: Oblivio & igno- antia non ſubjacent peccato, quoniam non ſecun- dum voluntatem eveniunt, ſod Jecundum neceſſita- aaa; ergo contradictoria illius vera eſt, oblivio && ignorantia ſubjacent Pecento, H. I. 8yno⸗ us 22 DE ACTIBUS HUMANIS. dus iſta agit contra Pelagianos, qui volebant oblivionem & ignorantiam non provenire a pec- cato originali tanquam effectus & pœna peccati, ſed ab ipſa natura promanare, & conſequenter nequidem eſſe peccatum improprieè & metony- micè tale, quod rectè damnatum eſt. . 2. D. Subjacent peccato, hòc eſt, ſunt effectus & pœ- na peccati originalis, ac peccatum impropriè & metonymicè tale C. propriè & formaliter tale N. Sic etiam concupiſcentia, & motus primèò primi ſubjacent peccato originali, tanquam effectus & Pœna illius, nec propterea ſunt peccatum for- male etiam juxta ipſum Janſenium. H. 3. Sy- nodus illa etiam poteſt intelligi de ignorantia vincibili juris poſitivi & facti. Inſt. Hæc poſtrema verba: quoniam non ſe- cundum voluntatem eveniunt, ſed ſecundum neceſſi- tatem, non poſſunt intelligi de ignorantia vinci- bili, quæ cum vincibilis ſit, non ſecundùm ne- ceſſitatem evenit; ergo. E. D. Ant. Non poſ- ſunt intelligi de ignorantia vincibili directè vo- lita C. indirectè volita N. Objic. 4. S. Auguſtinus variis in locis clarè docet ignorantiam omnem juris naturæ non excuſare a peccato. H. N. Ant. Quando enim aſſerit peccari ex, vel cum ignorantia, ordina- riè adducit exempla peccatorum ignorantiæ in Davide, Paulo, vel Abimelecho admiſſa, ultimi autem fuit ignorantia facti: non enim Abime- lech e En, illicitum eſſe, uxorem alienam ſibi aſſumere; ſed ignoravit, Saram eſſe uxo- rem, quod erat res facti: unde cum ipſi adver- ſarii Dr Acrii Wirun,, on umtMeN Uimnetpecclln rokunti 2iocbli: e l rnabl, ſ I1 Ceur tun, en,d, 3 nuentut, Huuge Ar, nngreKmn Gnmm ſt lümrckee Pcuummnn Donn. .D N. Nom Tnchhnekeſe tuntonhenierde Kinprn-n Fonſeee 7* DE ACTIBUS HUMANIS. 73 ſarii admittunt, ignorantiam facti excuſare a culpa, ipſimet hanc objectionem debent ſolvere. Quod attinet peccatum Davidis & Pauli, illi la- borarunt ignorantiàâ juris divini poſitivi. Ex- plicandus etiam cſt S. Doctor in aliis locis de ignorantia vincibili: vel ſi loquitur de ignoran- tia invincibili, loquitur de peccato impropriè tali, ut lib. 3. de libero arbitrio ſe ipſum explicat; ſicut ſubinde in ſenſu latiori concupiſcentia, non quidem ea, quæ ſequitur voluntatem, ſed quæ antecedit, vocatur peccatum. Objic. 5§. Si datur ignorantia invincibilis ju- ris naturalis, tunc præcepta taliter ignorata vel obligant ignorantes, & ſunt impoſſibilia, vel non obligant, & ſunt fruſtranea; neutrum poteſt dici; ergo. N. N. maj. & dico, quod obligent ſcientes, quibus non ſunt impoſſibilia; non au- tem in actu ſecundo obligant ignaros. Necta- men propterea ſunt fruſtranea, etfi non omnes homines proximè obligentur. Hoc ipſum Ad- verſarii debent reſpondere de pluribus legibus Poſitivis. iſt. Excœcatio non excuſat a peccato, ergo nec ignorantia invincibilis. Prob. Ant. ex Au- guſtino de natur. & grat. c. 22. & ſimul Conſ. Cœ- Citas eſt invincibilis, ſicut ignorantia ex eodem lib. c. 51. Cæcus puto, quod velit videre, ſed non boteſt; i autem vult, & non poteſt, ineſt voluntas, ſed amiſſa eſt poſſililitat. R. N. paritatem & ejus probationem: quia excœcatio nonexclu dit omne lumen practicum, ſed illud tan- tùm, quod eſt efficax; at ignorantia exclude F 2 omne 74 DE ACTIBUS HUMANIS. omne lumen. Deinde neceſſitas orta ex cœcci- tate eſt tantum conſequens, altera eſt antece- dens. . Collige eæ his I. Quæ objiciunt Janſeniſtæ ex Scriptura, Conciliis & PP. intelligi & debere ex- Plicari ferè omnia de ignorantia, quæ non omnem mali cognitionem tollat, ſed tantùm minuat, qualiter ignorans eſt omnis peccans. 2. Poſſunt etiam intelligi de peccatis commiſſis ex vincibili ignotantia juris poſitivi & facti. 3. Si loquantur de ignorantia invincibili, ſunt pec- cata tantùm impropri?è & metonymicè talia, quia ſunt pœna & effectus peccati originalis. ARTICULUS III. Quis fuerit Cornelius Janſenius, qui Author erat refutati modò erroris? Abunt veniam Eruditi, ſi notitiam brevem quandam hiſtoricam de famoſo Iprenſi Epi- ſcopo his noſtris Commentariis inſeramus; quippe non Doctis, quibus ea res jam aliunde nota eſt; ſed diſcipulis hæc ſcribimus. Eos enim ſcire oportet, quales ſint ii Doctores, qui S. Au- guſtinum nobis eripere modis omnibus per fas & nefas volunt, exinde facilè erit ſtatuere, quan- tum eorum authoritati ttibuendum, & quantum eorum fidei. Duos inter ſe diſcernere oportet Janſenios, utrumque Cornelium, utrumque Lovanienſem Doctorem. Unus Epiſcopus Gandavenſis mor- tuus anno 1576. alter, de quo agimus, Epiſco- pus Iprenſis, natus anno ejusdem ſæculi 85. Pa- Fnle Mi⸗ gt M APbredueſ Hiungt detellzan cti S ee Ennnmin nen en ilr, Nd n d ans e Bice unmtanmi DE ACTIBUS HUMANIS. 75 Patriam habuit locum exiguum in Batavia, Ac- coy dictum, & non procul Leerdamo diſſitum. Ultraject humanioribus literis excultus, Lova- nii Philoſophiæ ac Theologiæ operam dedit, Magiſtro Jacobo Janſonio Baji olim diſcipulo. Pariſiis deinde nobilis cujusdam Adoleſcentis aliquamdiu egit Moderatorem. Inde cum fa- molſo illo Abbate Sancyrano, Joanne qu Verger, in cujus amicitiam jam Lovanii ſeſe inſinuave- rat, Bajonam ſeceſſit; duodecim annorum ſpa- tio lectioni ac meditationi operum S. Auguſti- ni ibidem aſſiduè intentus univerſos Auguſtini libros decies, illos verò, quibus Pelagiana hæ- reſis confutatur, facilè trigeſies Janſenium evol- viſſe, teſtatur vita ejus operibus præfixa. Lovanium reverſus anno 1617. Doctor Theologiæ, & anno ejusdem ſæculi 30. a Phi- lippo III. Hiſpaniarum Rege ſacræ Scripturæ Profeſſor renuntiatur. Tandem ad Infulas Iprenſes promotus, cum Diœceſi ſuæ haud am- pliùs triennio præfuiſſet, lue, quæ urbem illam invaſerat, extinctus eſt anno 1638. Erat Janſenius, in rebus ſemel prudenter ſuſceptis magnanimus & conſtans, ingenio pol- lebat acerrimo, judicio graviſſimo, memoriaâ capaciſſimâ, ſed & erat ſuperbiaâ incredibili, te- ſte Abbate a S. Germano. In eo certè nimium ſibi tribuebat, quod doctrinam & mentem S. Auguſtini cæteris omnibus meliùs aſſecutus fuiſſe ſibi videretur. . Inde eſt,quod libro ſuo titulum dederit: AUGUSTINUS, tanquam ipſe puram D. Au- F 3 guſti⸗ 76 DE ACTIBUS HUMANIS. guſtini doctrinam per 5. ſæcula e ſcholis exu- lantem revocâſſet. Conſtat hic liber uno gran- diori volumine in tres Tomos diſtinécto. Pri- mus O&ο libròs continet de hæreſi Pelagiana: alter librum unum de ratione, & auctoritate in rebus Theologicis: unum de gratia primi ho- minis & Angelorum, quatuor libros de ſtatu naturæ lapſæ: tres de ſtatu naturæ puræ. Ter- tius Tomus complectitur libros decem de gra- tia Chriſti Salvatoris, qui ſunt finis & ſcopus totius operis, cui epilogum apponit, & librum unum, quem vocat parallelum erroris Maſſilien- ſium, & opinionis quorundam Recentiorum. Toti operi conſeribendo viginti duos annos impendit, & paulò ante mortem abſolvit; mo- riens autem legavit ſuo Sacellano, eâ conditio- ne ac lege. ut typis mandari curaret: quan- quam verò ſibi perſuaſum haberet, eo in opere vix aliquid poſſe mutari; ſi tamen, ajebat prope- diem moriturus, Romana Sedes aliquid mutari velit, ſuum obediens filius, & illius Eccleſiæ in qua ſemper vixi, uſque ad hunc lectum mortis obedkens Jſum. Fuerunt hæc poſtrema ferè Janſenii ver- ba, quibus ſcripta ſua omnia judicio Eccleſiæ ſubjecit. Credere fas eſt, ſubmiſſionem fuiſſe ſinceram, licet nonnulli id in dubium revocent. Cum Auguſtinus Janſenii excuderetur Lo- vanii, ſingula folia recens impreſſa Romam ad examen mittebantur. Inde factum; ut opus vix editum in lucem ab Urbano VIII. per Con- ſtitutionem In Eminenti anno 1641. prohibitum; & ad tenebras damnatum fuerit, eoquod ner iſte Or Acun 1s corirtel (Creoon Uentle gNeden A N INTIC uE Anun arnru O„ Gin gafe N I TIhhen Tdogh en ir: corkore nre, eiinle Eut clhne, d i enemn Hhe dn rltne, re inon iroten Ad un Mnio Amumelt memmpolt. I ulleng nl Amnikmmen bw ennm⸗ Dnloälce, ickalech⸗ heeneren gul, En Uune an elw, aumde. ni annt dn. Uerh oonet 1 DE ACTIBUS HUMANIS. 77 iſte multæs contineret Baji propoſitiones, jam a Pio V. & Gregorio XIII. confixas. Hæc de Janſenio prænotaſſe ſufficiet, cujus aliquos er- rores in ſequenti Capite refutabimus. CAPUT' III. De Libertate. A-RTICULUS I. Quid ſit liberum arbitrium, & an detur in homine, & in qua facultate animæs D' J. Triplicem libertatem diſtinguunt Theologi, nempe libertatem naturæ, quæ ſolvit a coactione, & neceſſitate; libertatem gratiæ, quæ ſolvit a peccato; libertatem gloriæ, quæ ſolvit a miſeria. Libertas naturæ duplex, altera a coactione, quâ voluntas ab omni vio- lentia externa, ſive coactione immunis eſt; a neceſſitate, quæ ſimplicem neceſſitatem ſeu de- terminationem ad unum excludit. Porro de- terminatio ad unum eſt ea, quàâà voluntas ita ad unam partem alligatur, ut ſe ad alteram con- vertere non poſſit. Libertas autem a neceſſita- te dicitur libertas indifterentiæ, ſive electionis. Hæc autem iterum duplex eſt: I. Contrarieta- tis ſive ſpecificationis, quà poteſt voluntas ex duobus actibus contraris alterutrum elicere; v. g. amare vel odiſſe, dicitur libertas ſpecifica- tionis, quia eſt ad actus diverſæ ſpeciei. 2. Con- tradictionis ſive exercitii, quæ eſt poteſtas agen- di vel non agendi, ſive poteſtas, quæ poſitis 4 omni- 78 DE AcCTIBUS HUMANIS. omnibus ad agendum requiſitis poteſt agere vel non agere. Dico II. Liberum arbitrium datur in homi- ne. Concluſio eſt, contra plures homini liber- tatem negantes, vel cum Stoicis propter fato- rum & divinæ præſcientiæ neceſſitatem, vel cum Aſtrologis propter influxum ſyderum in- declinabilem, vel cum Manichæis propter duo- rum principiorum unius boni, alterius mali in homine conſtitutorum alterutram prævalentiam inevitabilem, vel cum Monachis Adrumetinis Propter gratiæ victricis prædominantem effica- ciam, quos ſecuti noſtrorum temporum Hæ- retici, in effrœnis concupiſeentiæ impetus hanc libertatis jacturam refundentes. Contra quos Prob. I. hæc veritas ex S. Scriptura. Deurer. 30. v. 19. ait Moyſes: Zeſtes invoco hodie cœlum 2 terram: quod propoſuerim vobis vitam & mor- gem, benedictionem &σ maledictionem: elige ergo. Eeccleſiaſtici 15. v. 12. Veus ab initio conſtituit - minem, && reliquit illum in manu conſilii ſui, adje- cit mandata & præcepta ſua: ſi volueris mandata ſervare, conſervabunt te... appoſuit tibi ignem & aquam, ad quod volueris porrige manum tuam. Hinc S. Auguſtinus lib. de gratia & libero arbi- trio c. 2. ait; Ecce apertiſſimè videmus expreſum Lberum voluntatis hu manæ arlitrium. Quid ülud? uod tam multis locis omnia mandata ſua cuſtodiri To fieri jubet Deus: quomodo jubet?“ ſi non eſt libe- um arbitrium. Huc accedunt definitiones Con- cilii Tridentini ſeſſ. 6. c. 4. & quis dixerit liberum vominis arbitrium a Deo motum & excitatum 2 D AcI cwn. Aſle nn ſnln Une, n Kpenes Drll 1benk Mun rdh . nCernemra Peic, Kan rum atinumiue Ae, ſtaum 1 , ſge mon in 1s Hunge eguliſedn⸗ egultipet Aen TMHihinmrg e mr nganiik n nci nrt 4 DE ACTIBUS HUMANIS. 79 bil cooperari... u poſſe diſſentire, ſi velit: ſed velut inanime quoddam nihil omnino agere, mereque paſſwè ſe habere, anathema ſit. Item definitio Concilii Senonenſis in Gallia ſub Clemente VI. in decretis fidei, decreto 10. Katio etiam eſt clara: utrique enim actus, tam purè civiles, quàm etiam ſupernaturales prudenter, ur nemo negat, præcipiuntur tum a Deo, quàm a ſupe- rioribus creatis: præmiantur actus boni & pu- niuntur mali &c. ſi autem utrinque neceſſitas, quis laudi, merito, & præmio? quis vituperio, culpæ & pœnæ locus erit? Dico IIIl. Liberum arbitrium eſt ſolius vo- luntatis. Hujus enim eſt eligere, id eſt, velle unum præ alio, aut unum & idem potiùs velle quàm nolle ſi autem eſſet alterius facultatis, er- go intellects, atqui hoc non. Liberum enim arbitrium eſt facultas actuum ſuorum domina, cum determinetur ad actus ſuos vel ab eviden- tia objecti, vel ab imperio voluntatis, Porro liberum arbitrium ita eſt formaliter in ſola vo- luntate, ut ſit etiam aliquo modo in intellectu, nempe radicaliter; quia voluntas, ut poſſit Hi- berè operari & eligere, præſupponit amplum quendam & eminentem cognoſcendi modum, quo intellectus propter ſuam in cognoſcendo amplitudinem & eminentiam cdgnoſcit diverſa eligibilia ut talia ſub diverſis rationibus, ſecun- dùm quas poſſunt eligi vel non eligi. S Ohiie. I. S. Paulus 2. ad Cor. 3. ſcribit: non quod ſuſſcientes ſimus cogitare aliquid a nobis quafi ex nolis, ergo non ſumus liberi. Confirm. I. . F 5 Idem 86 DE ACTIBUS HUMANIS. Idem Apoſtolus 1. ad Cor. 12. ait: Deus qui operatur omnia in omnibus, ergo nos nihil liberè agimus. Confirm. 2. I. Joan. 3. dicitur: Ommis qui natus eſt e Deo, peccatum non facit, uoniam ſemen ipfus in eolnanet, & non poteſt pec- care, quoniam ex Deo natus eſt: ergo (infert Cal- vinus) piorum corda ita efficaciter divinitus gu- bernantur, ut inflexibili affectu ſequantur. B. ad I. N. Conſ. Statim enim ad primum addit Apoſtolus, ſed ſicfcientia noſtra ex Deo eſt. Li- cet igitur non a nobis, aut a natura noſtra non habeamus poteſtatem expeditam ad ſalutariter agendum, habemus eam a Deo per gratiam, quam ſufficientem ad præcepta divina implenda Deus nemini negat, ut docet Senonenſe Conc. ſuprà citatum. Ad Confirm. I. N. C. Deus operatur, nos verò cooperamur, & quidem li- berè. Ad 2. Confirm. N. C. lud: non poteſt peccare: ſignificat tantùm non poſſe conjungere peccatum grave cum gratia ſive dilectione Dei, quæ eſt illud ſemen, & illa nativitas ex ſenſu SS. PP. Hieron. & Auguſt.: at poteſt quis ab- jicere ipſam gratiam, & ſic peccare. Objic. 2. Ad Rom. 7. ait Apoſtolus. Won enim quod volo bonum hoc facio, ſed quod nolo ma- lum boc ago; & hic textus juxta SS. PP. eſt ac- cipiendus de omni homine, ergo. k. N. C. Apoſtolus hic agit de motibus indeliberatis con- cupiſcentiæ, quas operatur eadem concupiſcen- tia etiam in hominibus juſtis contra voluntatem eorum; quia quando deliberatè agunt, iſtos motus averſantur: hanc autem concupiſcentiam vocat D Acri Dunns peoe lefellopeccl ltar cun T. 41Cmn Aceommnhonn cel elle do Meiim Coeties INTIC Nteen nu veet 4 emn n,NON Ut ſer ntt 4 * DE ACTIBUS HUMANIS. 381 vocat S. Paulus peccatum per metonomyam; quia eſt effectus peccati originalis; & cauſa Pec- catorum actualium. Objic. 3. S. Paulus ad Romanos 9. ait: Mon eſt volentis, neque currentis, Jed miſerentis Dei, nempe electio ad gloriam, vel ejus aſſecutio ergo. Confirm. Jerem. 10. dicitur: Won eſt ho- minis via edus. B. N. C. Textus hic eſt expo- nendus vel de prima electione & ſeparatione a maſſa perditionis, vel de gratia effcaci, quam habere non eſt in noſtra poteſtate: interim eſt in noſtra poteſtate, cum ſufficiente gratia coo- Perari. Ad Confirm. B. Si textus ille intelligen- dus eſt de omni homine. & non de ſolo Nabu- chodonoſore, etiam explicandus eſt ut Prior. Plures quidem ejusmodi textus coacervare ſo- lent Adverſari; ſed nihil probant, quàâm vel gratiam eſſe neceſſariam ad actus ſupernaturales, quod Catholici conſtantiſſimè tenent: vel Deo magis tribuenda eſſe bona opera, quàm nobis, quod etiam docet fides noſtra: vel quod hanc habere Præ alia gratia non ſit in noſtra poteſta- te; ſed hæc libertati non obſunt; cum gratla neceſſaria ſemper adſit, & Deus quidem plus faciat in ordine ad actus ſalutares, nobis tamen relinquat determinationem. ARTICULUS II. Quænam libertas neceſſaria ſit ad liberumarbi- trium 5 LD. Ad liberum arbitrium non ſufficit li- bertas a coactione, ſed requiritur lherias a ſim- 82 DE ACTIBUS HUMANIS. a ſimplici neceſſitate. Eſt contra Bajum, Janſe⸗ nium, Queſnellum &c. Prob. I. argumento negativo, nempe ex refutatione ſententiæ Jan- ſemi. Sententia enim quæ docet ſolam coactio- nem libertati repugnare, non ſimplicem neceſſi- tatem, eſt hæretica; ergo noſtra, quæ illi re- pugnat, eſt catholica, adeoque tenenda. Proh Ant. I. ex Bulla Innocentii XK. quam Alexander VII. confirmavit, in qua 5. propolſi- tiones damnat hæreſeos, quarum hæc eſt inor- dine tertia: Ad merendum vel demerendum in ſta- zu naturæ lapſfæ non requiritur libertas a neceſſi- zate, ſed ſufhcit libertas a coactione. Huic pro- oſitioni hanc cenſuram ſubjungit InnocentiusX. æreticam declaramus, & uti talem damnamus. Prob. 2. Sententia Janſenii eſt ſententia Cal- vini, Chamieri, Petri Molinæi, ergo eſt hære- tica. Prob. Ant. I. ex Calvino, qui lib. 2. in Pighium ait: & coactioni opponitur libertas, libe- rum eſſe arbitrium & fateor & conſtanter aſſevero. Eadem habent alii Galviniſtæ. Reſpondet Janſenius ſe in hac parte Hæreticis conſentire, ſed non ideo eſſe hæreticum, quia non ſunt hæretica omnia, quæ dixerunt Hæretici. Contra. Illa doctrina eſt hæretica, quamte- nent Hæretici, & per quam a Catholicis diſſen- tiunt, atqui per hanc a Catholicis diſſentiunt, ergo. Min. conſtat ex propoſitione damnata, & ex eo prob. ulterius: Semper viſa eſt SS. PP. difficilis concordia libertatis cum Dei præſcientia ex Aug. de lib. arbit. c. 2. atqui facillima fuiſſet, ſi ſola coactio repugnaret libertan. Nam reſpon- . diſſent, D Acrui yN Feſien Clvorae ehen ten b⸗ a Mncgl Kl 66n oreninen J., .. ete n er Hrhe n. DE ACTIBUS HUMANIS. 83 diſſent, licet præſcientia neceſſitatem ſimplicem imponat, & voluntatem ad unum determinet, non tamen ideo tollere libertatem: quia præ- ſcientia non cogit, ſed neceſſitat. Contra ve- rò aliam rationem inierunt conciliandæ Deipræ- ſcientiæ cum libertate, nempe quod effectus liber ſit cauſa præſcientiæ, vel quod præſcien- tia præſupponat actum jam liberè poſitum. Prob. 3. ex Sacra Scriptura: Ppræter dictain Articulo I. conſtat hæc veritas ex lib. Gen. c. 4. v. 6. & 7. ubi Deus Cainum ita alloquitur: Quare iratus es, & cur concidit fucies tua?“ nonne ſi bene egeris, recipies? ſin autem malsé: ſtatim in foribus peccatum tuum aderit: ſed ſub te erit appeti- tus eus, nimirum ad peccatum allicientis; ergo in Caino dabatur libertas tum contrarieta- tis, poterat ſiquidem bene & malè agere, tum contradictionis, nempe dominium ſupra appe- titum. Item ECcleſ. 15. quem textum jam ſu- prà adduximus, Deus ab initio conſtituit hominem, && reliquit eum in manu conſilii ſut, ſi ergo eſt in manu conſilii ſui; haud dubiè habet poteſtatem utriusque partis. Keſpondet Janſenius, hunc locum de primo parente ante lapſum debere intelligi. Contra 1. Hæc eſt Calvini interpretatio, cui refragan- tur Concilii Tridentini Interpretes. 2. Hunc locum adhibet S. Auguſtinus, lib. de grat. & li- bero arbitrio contra Monachos Adrumetinos, ut liberum arbitrium etiam poſt lapſum Adæ in nobis non eſſe extinctum probet. 84 DE AcCTIBUS HUMANIS. Conſentiunt Scripturæ Concilia, quibus da- mnati ſunt Marcionitæ, Manichæi, aliique fati propugnatores. Maximè autem Concilium Tri- dent. quod can. §5. ſeſſ. 6. ſic ait, & quis liberum hominis arbitrium poſt Adæ peccatum amiſſum & extinttum eſſe dixerit, aut rem eſſe de ſolo titulo, imò titulum ſine re. anathema ſit. Conſtat item ex can. 4. ejusdem ſeſſionis ſuprà in Art. I. n. 78. hujus capitis adducto. Contra quem canonem multiplex confingit effugium janſenius. Con- cilium, inquit, non loquitur abſolutè, ſed hy- pPotheticè, nempe ſi homo velit, poteſt diſſen- tiri; deinde hanc hypotheſin ſic explicat, quaſi homo non poſſit abſolutè gratiæ excitanti diſſen- tire: ſed quia velle diſſentire gratiæ, & diſſen- tire ſunt idem; ſi vellet diſſentire, diſſentiret, ideoque bene dicitur poſſe diſſentire, ſi velit; id eſt, ſi diſſentiat; at quia non poteſt ſimplici- ter id velle, propterea non poteſt diſſentire ſim- pliciter. Contra I. Hic canon contra Lutherum & Calvinum conditus eſt: ergo Concilium eo ca- none id ipſum aſſerit, quod ambo negabant: at non negabant hominem poſſe diſſentire, ſi diſſentiat, ſed re ipsâ abſolutè poſſe diſſentire: ergo Concilium oppoſitum aſſerit. 2. Hæc explicatio ridiculam facit Concilii definitionem. Sic enim pari jure dici poſſet Beatum quemlibert, imò & Deum poſſe pecca- re, ſi velint, lapidem poſſe peccare, ſi velit, quia ſi vellent peccare, peccarent; at quia non poſ- f . dende utrin ca os nlkren äterm DEz ACTIBUS HUMANIS 35 poſſunt velle, ideo non poſſunt peccare. Quæ omnia, quàm abſurda ſint, quis non videt? Probh. 3. ex Conſtitutionibus S. Pii V. & Gregorii XIII. ab Eccleſia receptis, quibus da- mnati ſunt hæ Baji propoſitiones n. 39. Quod voluntaris ſit, etiunſi neceſſariò fiat, hherò tamen Kt. n. 66. Sola violentia repugnat libertati lominis naturali. . Prob. 4. ex PP. Pro omnibus ſint Grego- rius Naz. in apologia, ubi air: Arbitrii libertas in utramque partem motum halet. S. Ambrofius lib. 2. de fide: Pro voluntatis arlitrio, non pro neceſſnatis ohſequio, ubi liberum arbitrium oppo- nitur neceſſitati. S. Auguſtinus infrà citandus. His adde S. Thomam lib. I. contra Gentes c. 68. Dominium quod habet voluntas ſuper ſuos actus, per quod inl us eſt poteſtate velle vel non velle, ex- cludit determinationem virtutis ad unum, &vio- lentiam cauſæ exteriùs agentis. Probh. 5: ratione: Quidquid repugnat ele- ctioni, repugnat libero arbitrio, quod definitur Viß oed atqui antecedens neceſſitas repu- gnat electioni, electio enim non eſt præcisè ac- ceptio unius præ alio; ſed acceptio unius præ alio ſine antecedente neceſſitate & determina- tione ad unum intrinſecum. Confirm. Libe- rum arbitrium dicit eſſentialiter dominium in actus illos, circa quos verſatur, atqui domi- nium in actum ſtare non poteſt cum anteceden- ti neceſſitate & determinatione intrinſeca ad il- lum; voluntas enim exterius dominatur in actum ſuum, quatenus poteſt de illo pro arbi- trio 86 DE AGCTIBUS HUMANIS. trio diſponere, h. e. illum pro arbitrio produ- cere vel non producere, aut productum depo- nere, quod eſſe non poteſt cum antecedente deterrninatione ad unum intrinſecàâ; ergo. Præ- terea liberum arbitrium & voluntarium ſtrictè differunt, ſed non differunt, niſi quod liberum ſuperaddat voluntario immunitatem ab omni neceſſitate ſimplici; ergo. Solvuntur O bjectiones petitæ ex Sacra Scriptura Conciliis Oljic. I. Proverb. 21. v. 1. Cor Regis inma- nu Domini, quocunque voluerit, inclinabit illud; ergo in ſtatu naturæ lapſi non eſt libertas in- differentiæ. 2. Iſaiæ c. 16. Domine... omnia opera noſtra operatus es in nobig. 3. Chriſtus D. Matth. C. 7. dicit: Non poteſt arbor bona malos fructus facere, neque arbor mala bonos fructus fa- cere. 4. Ad Rom. c. 7. Apoſtolus ait: Won uod volo bonum, hoc ago, ſed quod ode malum, il- facio. Eodem capite dicitur Video autem aliam legem in membris meis ret ugnantem legi men- tis meæ: & captivantem me in lege peccati, quæ eſt in membris meis. H. ad I. Deus inclinare po- teſt voluntates hominum tribus modis: I. phy- ſic? prædeterminando, 2. per internam ſuaſio- nem talem, ut ei non poſſit reſiſti, 3. per in- ternam ſuaſionem repudiabilem, ſed ita volun- tati attemperatam, ut voluntas ſequatur, quam- vis etiam poſſet moraliter non ſequi. Brimus & ſecandus modus repugnat libertati indifferen- næ; ſed Deus iis non utitur ſaltem rggulariter . in 1r Acm 4 Nink, Iune gelere gen t Innot A mn nlne sgiikn niſeil Unli aln ⸗ ed Nin ems1Uutrerontd, Wentra ſrembsnorära 1e Clleit unen 0unr,Ctomcto ⸗ nporet artti oin Juct e 4I ſie an . 1bb Gen nolr urn temimton INr unsefen, ucoe Acl on deben I, undn Uen Pter lbontn En n Mimnh, egun,qu li Ninr n icifen⸗ „ DE ACTIBUS HUMANIS. 97 in inclinandis hominum voluntatibus; etſi quando utitur, tunc voluntas ex anteceden- ti neceſſitate agens nec laudis, nec meriti ca- Pax eſt. Tertio modo utitur Deus tum in na- turalibus, tum in ſupernaturalibus; in natura- libus quidem immittendo cogitationes congruas ordinis naturalis, & quibus ita ſuadetur volun- tati, ut ſequatur, & quanquam ita ſequitur, ut poſſet etiam non ſequi, ſequatur tamen infalli- bilirer, quatenus cogitationes illæ immittuntur ſub directione ſcientiæ infallibilis. In ſuperna- turalibus verò per actuales gratias, hoc eſt per internas illuſtrationes, & motiones indelibera- tas ſupernaturales, quas ſcilicet Deus in nobis ſine nobis moraliter cooperantibus operatur, & quibus ita excitatur voluntas, ut conſentiat; & quanquam ita conſentit, ut poſſet non conſen- tire, conſentiat tamen infallibiliter, quatenus excitatur, quomodo Deus, cujus ſcientia falli non poteſt, novit ei congruere ut conſentiat, de quo in Tract. de Gratia. Ad Iaiæ locum B. Deus operatur quidem in nobis opera noſtra, ſed non ſine nobis ex propria determinatione & electione operanti- bus. Ad 3. B. Per arborem hic intelligitur voluntas efficax, ut docet S. Auguſtinus, & ſen- ſus eſt: homo habens bonam voluntatem effi- cacem, quamdiu illam habet, non poteſt ma- lum agere: ſed bonam illam voluntatem liberè habuit ex auxilio gratiæ, & poteſt illam amitte- re diſſentiendo gratiæ. Similiter homo habens malam voluntatem, quamdiu illam habet;, non GW poreſt 88 DE AcTIBUS HUMANIS. poteſt bonum agere; ſed illam liberè habet, & poteſt cum auxilio gratiæ habere aliam bonam, & haberet, ſi conſentiret grati?́. Ad 4. H. Apoſtolus loquitur de indeliberatis concupiſcen- tiæ motibus ad peccatum inclinantibus, quos quidem neceiſariò experimur. Quare ſubjicit: S& autem quod nolo, illud facio, conſentio legi, quo- niam bona eſt; nunc autem jam non 40 operor illud, ſed quod habitat in me peccatum, id eſt con- cupiſcentia. Senſus igitur textús objecti eſt, non ſentio inclinationem ad bonum, quam vel- lem habere: ſed econtra experior inclinationem ſeu propenſionem indeliberatam ad malum, quam nollem ſentire. Ad illud quod ex eodem cap. Apoſtoli di- citur, ꝶ. Homo captivatur in lege peccati impropriè dicti, non autem propriè dicti. Pec- catum propriè dictum eſt actus liberè factus vel omiſſus contra legem Dei. Peccatum impro- priè dictum eſt concupiſcentia, quæ ideo dici- tur peccatum, quia oritur a peccato Adami & ad peccatum inclinat. Per peccatum au- tem, in cujus lege captivamur, intelligit Apo- ſtolus concupiſcentiam, quæ eſt habitualis pro- penſio ad malum: cujus enim motus neceſſariò experimur, & ſic captivamur, ſed ipfſis non neceſſariò obſequimur, & ſic non neceſſariò peccamus; unde quamvis non ſimus liberi circa motus concupiſcentiæ quoad ſenſum, ſumus tamen quoad conſenſum. Obiic. 2. Concilium Arauſicanum II. can. 13. ſic habet: Arbitrium hominis in primo homie . uhr⸗. r Acnm. Am Per 8 aumn . Ccu ev n pent cocünmlocuin llekkoununn ArMAn fret uet, ilteiſo m, (d. Cnrun aite et dfft loegom, Deo . Mnn AOemmn IN Meit e o oroo rene gent Nlterom me Tſn d Unen nege Eel Horo s ne frr ner n N n en femmmn Ktk. Burtmigcheti, nübenm,ng. Leperoriclnnonn Ctauml mun, Mema Aelni Ir 4gr oruan nngnnectk kk. Aibere Worel . Mommmih-. an,Geltnt. n 1 ecend Men Uer Pegmm nr, elgt rekt kohludsfr. mnoonsterilal mr, bD ni le von heeln Gnbmmsleiere d Enn, ſmmun ,164 Aluml DE ACTIBUS HUMANIS. 89 infirmatum, niſi per gratiam baptiſmi non po- reſt reparari &c. & can. 2. dicit: neminem ha- bere de ſuo, niſi mendacium & peccatum. H. ad I. Concilium loquitur de libero arbitrio non præcisè ut eſt facultas naturalis, quæ poſitis omni- bus ad agendum prærequiſitis poteſt agere vel non agere, ſed ut eſt potentia inſtructa iis omni- bus, quæ connaturaliter neceſſaria ſunt ad ope- randum ſupernaturaliter, & ſicut oportet ad ſa- lutem, quæque conferuntur nobis in prima ju- ſtificatione per baptiſmum ſcilicet in re vel in voto ſuſceptum, Deo infundente gratiam ſan- Ctificantem & habitus ſupernaturales cum jure ad gratias actuales pro loco & tempore accipien- das, ad agendam vitam Chriſtianam neceſſarias. Ad 2. N. Juxta mentem Concili, homo,; quantum ad æternam ſalutem attinet, non ha- bet de ſuo niſi mendacium, & peccatum, hoc eſt, non poteſt de ſuo niſi demereri; quia ſine adjutorio divino gratiæ nihil poteſt operari;, quod ſit ex omni parte bonum, & aliquo mo- do ad ſalutem conſequendam conferre poſſit. Unde ſi homo ſolis naturæ viribus relinqua- tur, non poteſt aliquid in ordine ad ſalutem operari. Per hoc autem damnat quidem Se- mipelagianos, qui admittunt quædam ſalutis initia ex ſolis naturæ viribus profecta At ne leviter quidem perſtringit libertatem indifferen- tiæ, quam homini lapſo tribuimus circa bonum; ſicur nolimus eam ad bonum faciendum vel ma- lum vitandum ſalutariter valere poſſe ſine adju- . . Ci 2 torio 90 DE ACTIBUS HUMANIS. torio gratiæ interioris voluntatem prævenien- tis, excitantis, & corroborantis. Concilium Arauſicanum apertè favet nobis can. 5. ubi ita habet: Hoc ſecundum fidem Catho- licam credimus, quod acceptâ per baptiſinum gra- tid, omnia quæ ad ſalutem pertinent, poſſint & de- beant, ſi fideliter laborare voluerint, inplere. Et Concilium Conſtantienſe, quod ſeſſ. 18. damna- vit articulum Wiccleffi, quo aſſerebat omnia de neceſſitate evenire. Per neceſſitatem intellige- bat ſimplicem ſeu voluntariam, quam a præ- ſcientia Dei repetebat, in quo ſolo a Janſenio & Calvino diſcrepat. Solvuntur Objectiones petitæ al authoritate. Obyic. S. Damaſcenus lib. 2. orthodoxæ fi- dei multa docet, ex quibus colligitur ad eſſen- tiam liberi arbitrii ſufficere immunitatem a coa- tione. I. dicit c. 12. Meque virtutis nomen ob- tinere poteſt, quod quis per vim atque invitus facit. 2. C. 20. Id eſſe in noſtra poteſtate, quod ultro &α ſponte fit. 3. c. 27. dicit lilertatem nil aliud eſſe qudm voluntatem. R. ad I. ibi & invitum latè ſumit, per vim intelligendo quamcunque ne- ceſſitatem, & per vocem invitus intelligendo ne- ceſſitatem quàcunque neceſſitate. Unde non opponit libero ſolum coactum ſtrictè dictum. ſed coactum latè ſumptum, nempe pro neceſſi- tate quacunque neceſſitate antecedente. Ad 2. . Per rſponte intelligit liberé; nam ut exc. 24. conſtat, ſpontaneum duplex admittit, unum im- perfectum, quod nullam ſupponit deliberatio- nem, Dr Aenn “ Epeinke eSme l1geninn ae mlenn, n t ldli gi Goerhranu Neligenindh um qumen n llot n ie A aſlonnt GAO antade! Cloiur , ler. nnhntaemtcdr. kunut unnd. nuteintl fei ne, unn Henwenni tr di iminn 1o uanerolte tuinelpenenn lne. Iol Crn Krik den lenhe ſ en tttelt 4 et omntle/ ponn elben 0 S DY ACTIBUS HUMANIS. 9 ½ nem, nec proinde eſt ex electione, vocarur ta- men ſpontaneum, quia voluptatem affert: at alterum perfectum, quod ſupponit deliberatio- nem, & eſt a principio ſe determinante per ele- ctionem. Ad 3. H. voluntatem ibi ſumit pro facultate agendi & non agendi, ſeu pro poten- tia ſui ipſius per electionem determinativa. Obj. 2. S. Anſelmus lib. 8. cur Deus homo c. 10. ſic ait: Impropriè dicitur neceſſitas, ubi nec coactio ulla eſt, nec prohibitio, Ergo ex S. Do- ctore neceſſitas ſimplex ſeu non violenta non eſt propriè neceſſitas, nec proinde tollit libertatem arbitrii. B. N. C. quia per coactionem & pro- hibitionem intelligit omnem neceſlitatem ante- cedentem, ut patet ex lib. de concord. q. I. ubi dicit: actus imperatos voluntatis eſſe necoſſarios, quia voluntas cogit potentias, a quthbus eliciuntur. Præterea S. Anſelmus eàdem quæſtione hæc ait: Poteſt (voluntas) non velle, antequam velit, quia libera eſt, & cum vult, non poteſt non velle, ſed eam velle neceſſe eſt, quoniam impoſſibile illi eſt id- ipſum ſumul & velle, & non velle &c. Opus vero voluntatis, eui datum eſt, ut, quod vult, ſit, & quod non vult, non ſit, voluntarium ſive ſpouta- neum eſt, quoniam ſpontanea voluntate fit, & bi- farium eſt neceſſarium, quia & voluntate cogitur Nieri, & quod fit, non poteſt ſimul non fieri. ed has neceſſitatet facit voluntatis libertas, quæ prius- quam ſint, eas cavere poteſt. Pro ſolutione variarum egtonm ⁶ o. PP. obſervandum. Multi PP. atque etiam Theologi, qui ante G 3 eXOr- 92 DE AcCTIBUS HUMANIS. exortos Baji & Janſeni errores ſcripſerunt, has voces: neceſſitatem & coactionem, volunta- rium ac ſpontaneum & lilerum, cogi & neceſſitari, liberum & non coactum ſæpe conn um, & pro eodem ſumunt, quia eas in ſenſu latiori acci- Ppiunt. Sed tunc per coactionem intelligunt gquamcunque necefſſita em etiam non violentam, per ει cogi intelligunt necefſſitari ſive violentè, ſive non violentè: per voluntarium & ſponta- neum intelligunt liberum, ſive id, quod eſt per voluntatem ſui ipſius determinativam per ele- ctionem. Quare voces iſtæ pro ſubjecta ma- teria ad illorum mentem exponendæ ſunt: nunc autem Theologi eàsdem voces accuratius diſtin- Xerunt, & ſtrictiùs ſumunt, ut Novatorum ca- villationes confutent. Ohjic. 3. S. Thomam in variis locis: quæſt. 10. de potent. art. 2. ad 5. naturalis neceſſitas, ſe- cunduim quam voluntas aliquid e neceſſitate velle dicitur, ut felicitatem, libertati voluntatis non re- pugnat, ut Auguſt. docet in lib. 5. de civ. libertas enim voluntatiy violentiæ vel coactioni opponitur. unde voluntas liberè appetit felicitatem, licet neceſ- Jariò appetat illam &&... ſic autem & Deus ſud vo- luntate liberè amat ſe ipfum. Liberè ergo piritus S§. procedit a Patre. non tamen poßibiliter, ſed ex neceſſitate. En Achillem Adverſariorum! ſic enim arguunt: Deus Pater producit SpiritumS. ſe ipſum amando liberè, & tamen neceſſariò producit. Item voluntas amat felicitatem liberè, & tamen necefſſariò: ergo poteſt ſtare libertas cum ſimplici necefſitate. H. D. Deus Pater pro- Dt Aorn Pbere Yn 1K poonnend zlen lolle 1 uen cmranchon Men atecke: 0onrs ndſelett Smlellene Unkel en gieleke 1 (kremnartus GmCrih Huine ancelberne e e n Adr. IMhenen n Vim nf⸗ ero 6 Uezcrtone, celiarckimu 10 Alenm himn onporttndin MmIOANNNC Kpidenm N nen Elih lunc NII, Our oponin Efrirnvinnnta Pilefenn. nk,n ee ſonn uirä y mmin benm r . enim en ſie len “S e Mn, 4 N X, 1 narl gevicene, mmim bon eilialek,⸗ monnan re. en bech . Nne NANKNNRRlun. ir Notonmna. n, urſ u ſ 1 lntee lin hlen 1. erironm k det nnmd Een Eelil ,(Ceitenldere, ⸗ 0kne lbel DE ACTIBUS HUMANIS 93 Produeie liberè Spiritum S. libertate, quæ ſit ubentia & fſpontaneitas C. quæ ſit liberum ar- bitrium ſeu facultas indifferens N. ER. 2. Li- bertatem contradictionis circa finem poſſe ver- ſari ſaltem indirectè; quatenus eſt in poteſtate voluntatis removere cogitationem felicitatis, & conſequenter illam non amare, ſicut ille liberè calefit, qui poteſt a ſe calorem repellere, ſi ve- lit. Quare amor finis ultimi eſt liber indirectè non directè; loquitur ergo D. Thomes in citato textu de libertate latè dicta. Objic. 4. S. Thomam in 2. diſt. 21. art. 4. & alibi ait: Liberum arbitrium dici ex eo, quod co- gi non poteſt: ergo libertas poſita eſt in immuni- tate a coactione; quia quod fit ex ſimplici ne- ceſſitate eſt immune a coactione, ergo liberum. B. D. Liberum arbitrium dicitur ex eo quod cogi non poteſt coactione latà, & quæ ſit deter- minatio ad unum C. coactione ſtrictà, quæ idem ſit ac violentia N. nempe duplex coactio, lata & ſtricta. Lata eſt ſimplex determinatio ad unum, quæ opponitur electioni: ſtricta, quæ eſt a principio intrinſeco, renitente paſſo, idem- que eſt ac violentia. De prima intelligendus S. Thomas, non de ſecunda. Et verò ſe ipſum explicat in 2. diſt. 25 quæſt. I. art 2. ubi quæ- rit, utràùm liberum arbitrium poſſit cogi, & ſic reſpondet: Dicendum qaod eſt duplex coactio, quædam ſufficiens, quæ compulſio vocatur, quædam verò inſificiens, quæ vocatur impulſio. iendum eſt igitur, Sas in partibus anim& quædam ſunt, Juæ compelli poſſunt, ſed dupliciter: quædam enim G 4 com- 94 Dir AcTmUS HUMANIS. compelluntur ex ſubjecto, ſicut illæ vires, quæ ſunt organis affixæ&: cum enim H organis operationes haberi non poßint, compulſis organis ipſee virtutes prolibentur, vel compelluntur earum actibus vio- lenter extortis. Quxdam verò ſunt, quæc quidem Jſul'jecio non compelluntur, quia organis affva non ſunt, compelluntur tamen objecto ſicut intellectus ρ. qui demonſtrationis vi rogitur. Voluntas autem neque ſubjetcto cogi poteſt, cum non ſit organo affxa, neque objecto: quantumcunque enim aliquid oſten- datur eſſè bonum, in poteſtate ejus vemanet eligere illud, vel non eligere Hæc ille. Vides intelle- ctum cogi vi demonſtrationis ex D. Thoma, non cozétione ſtrictà, quia non aſſentitur per violentiam, ergo lata, hoc eſt, ſimplici neceſſi- tate ad aſſenſum determinante. Rurſus negat cogi voluntatem ab objecto, ut cogitur intelle- tus, ergo libertatem voluntatis ponit in im- munitate a ſimplici neceſſitate, quia ut ſubdir D. Thomas, voluntas poteſt eligere vel non eligere. Solvuntur Objectiones petitæ ex libertate Dei. Obhjic. Datur libertas perfectiſſima in Deo, atqui hæc eſt ſine indifferentia; ergo. Prob. min. In Deo non eſt indifferentia contrarietatis, quæ eſt ad bene vel malè agendum; deinde non contradictionis: ſi enim eam haberet Deus, ma- ximè id pateret circa produétionem mundi; at non habuit indifferentiam contradictionis circa productionem mundi, quia ab æterno fuit de- ferminatus ad eandem: nullumque inſtans fuit, in quo non fuerit determinatus. N. D. probat. . Miit. Dr Aer pbiit ert eunn Cundti ccolegenil 6 6kele üe t. WNN in CFerioknostanon Fermin ineo wi nnre, A olg o fovon n penniins Densſt Cermnne OEemn, WM rieitcucen, rCbit, Edne⸗ u nlleh, a Menn utlind umm, Anen Nelatid ennn 1 Mer⸗ Ge Ad Eunr Dendle, 4 . na . Uünpmrrmin ☛ S= S=SS Hüuc r Ler . inn e ſ, enr Nini igmmn rn en nunſton Ne Mnn gud aer. ell ſenmnn ,len ie. Ws oe. nsa Thon, n un denn el, inplannee. . Anirayt opiurinele. uuns dontn n. n, Jn ihit drAm lgn eer enme etittlim inlen nu, epe⸗ NN o klennt Conmread egum, Cel Nkeek , A. Gudl, n Cmndkins n⸗ s Ctd . 1, DEz AcTIBUS HUMANIS. 95 min. Deus fuit determinatus ab æterno ad pro- ductionem mundi determinatione antecedenti N. conſequenti C. Confirm. D Nullum fuit inſtans reale, in quo Deus non fuerit determi- natus C. nullum inſtans naturæ ac rationis N. Sufficit inſtans rationis & naturæ ad libertatis in- differentiam in eo poſitum, quod nihil ſir in priori naturæ, aut concipi poſſit in priori ra- tionis, quo voluntas poſitis omnibus ad agen- dum prærequiſitis neceſſariò & antecedenter ad agendum determinetur. Porrò licet Deus ſit determinatus ad creandum mundum ab æterno, non deſinit eſſe indifferens, non privativè quidem, quia quidquid vult, ab æter- no voluit, ſed negativè ad volendum mundum, quia nihil eſt, aut concipi poteſt antecedens, quod eam neceſſariò inferat. Inſt. I. Actus ille, quo Deus vult creare mundum, eſt neceſſarius, quia idern eſt ac ipſe Deus, ergo non poteſt eſſe liber. . D. A. Eſt neceſſarius entitative & in eſſendo C. relativè & in agendo N. poteſt enim ſumi actus ille vel entitative & ut eſt in Deo, vel relativè & ter- minativè ad creaturas. Entitativè non diſtin- guitur ab amore, quo Deus neceſſariò ſe amar. At ſumptus terminativè & relativè ad creaturas, quas infert, cum poſſet non inferre, aut non infert, cum poſſet inferre, eſt liber. Inſt. 2. Dum voluntas Dei de indeterminata intelligitur fieri determinata, mutatur. E. D. Extrinſecè C. intrinſecè N. nam ut activè ſe de- terminat voluntas Dei, non mutatur, ſed mu- G F tat 96 DE AcTIBUS HUMANIS. tat, quia agens ut agens non mutatur, ſed mu- tat. At ut determinatur formaliter, non mu- tatur intrinſecè ſed extrinſecè tantùm, ſeu in eftectu, quia determinatio formalis extra Deum Ponitur. lLiſt. 3. Determinatio Dei eſt prior effectu, ergo rion petitur ab effectu. . D. Ant. Deter- minatio activa, trans. formalis N. porro ad- verte hoc circa libertatem Divinam. I. Quidquid perfectionis in libertate creata, divinæ tribuendum eſt, demptis imperfectio- nibus. 2. Tres perfectiones libertatis creatæ ſunt I. quod ſit indifferens ad agendum vel non agendum. 2. Quod activè ſe determinet per ſe ipſam circa quæ eſt libera absque ullo inter- medio. 3. Quod adtivè ſe determinando, non mu- tetur, ſed mutet in extrinſeco. Gaudet autem voluntas divina tribus his dotibus: I. Eſt indifferens ad ponendum vel non Ponendum effectum a ſe diſtinctum. 2. Per ſeipſam activè determinat. 3. Dum ſe determinat activè ad productio- nem mundi, non mutatur, ſed mutat. Tres imperfectiones voluntatis creatæ ſunt. Prima, eſt indifferens ad actus internos voli- tionis, aut nolitionis ſecundàùm ſubſtantiam ſumptos; reſpicit enim ſuum objectum me- diante actu realiter a ſe diſtinécto, quia eſt limi- tatæ virtutis. Secunda, cum actus, quem ex- ercet, ex ſe ſit objecto certo addictus, deher eli- r Acr un ohecton Wun IuKN, 8 Gnmin Uintoſkenor, 0 e Anid i fenacho untileee rad odeen Itmn dle, Mol Setnm, d Golek. Dd Cn Ehpnemmmcuctſe Ng ele., gigol Hüielinrcuyi, ucitshunpe G1 Criku⸗ rhur menit htarn I Huuge Gnmmn l “ ni WI. S im Cun m nenn Delrnchn 1 A r. s N umnd eihan. tnlbentecne, nhs petfecto Denrs gere inn Genlun Ne NN. eEe kemiet 1ale lo ne nmdo, nmn. . Canigten cdus enlm d ncon NIn Ghead gtoändt⸗ dmunt nusenrii Cn inens l in btneum nöin m. o, Alm⸗ n, Cenel cens, e⸗ DEz AcTIBUS HUMANIS. 67 elicere actum diſtinctum ab alio pro diſtinctione variorum objectorum. Tertia, in ſe ipſa re- cipit actum ſuum, pPer quem mutatur intrin- ſecè, & determinatur formaliter, non quod mutetur præcisè, ut activè ſe determinet, ſed quod in poſteriori determinationis active in ſe recipiat actum ſuum. Divina caret ſingulis. Hinc actus ſecun- dus liber in Deo non differt ab actu neceſ- ſario per aliquid intrinſecum reale, ſed eſt idem actus intrinſecè, qui dicitur liber prout terminatur ad objectum, quod ita eſt, ut poſ- ſit non eſſe; neceſſarius vero prout terminatur ad objectum, quod non poteſt non eſſe id, quod eſt. Diluuntur objecta ex libertate Chriſti, & Peato- rium petita. Duplex ex Chriſti libertare, & Beatorum argumentum ducit Janſenius lib. de gratia Chri- ſti c. 6. quod libertati beatorum totum impen- it, & c. 9. in quo libertatem Chriſti cum ſim- Plici neceſſitate conjunctam magnitficè oſtentat; Juxta cujus principia Obj. I. Chriſtus acceptavit mortem liberè, quia per hanc meruit ſalutem hominum: Chri- ſtus non acceptavit mortem ex libertate quæ fit indifferentia, ſeu quæ ſit immmmitas a ſimplici neceſſitate; ergo ex libertate quæ ſit immuni- tas a coactione. Prob. min. Chriſtus determi- natus fuit ad mortem autecedenter, ergo non acce- 98 DEY AcCTIBUS HUMANIS. acceptavit mortem liberè eâ libertate, quæ ſit indifferentia. Prob. Ant. Chriſtus accepit præ- ceptum moriendi a Patre, cui non potuit non obedire, erat enim phyſicè impeccabilis ob unio- nem hypoſtaticam: ergo fuit determinatus ad mortem antecedenter. Multiplex eſt ad hoc argumentum reſponſio Prima eſt, mandatum illud quod Pater filio injunxit, non præceptum rigidum & propriè dictum fuiſſe, ſed nutum duntaxat, tacitam- que paternæ voluntatis ſignificationem, cui Chriſtus utpote in omnem Patris voluntatem intentus, filiusque obſequentiſſimus ultro ſe ſubmiſit, unde laus major illius obedientiæ ex- titit, quod nutum patris ſequi maluerit, quam præceptum. Secunda docet imperatam quidem a Patre filio mortem, ſed præcepto duntaxat conditio- nato, nempe ſi genus humanum vellet redemp- tum, utique moriendum. Huic ſententiæ ſuf- fragatur S. Anſelmus lib. 4. cur Deus homo, & Theodoretus ad c. 12. epiſt. ad Hebr. Tertia contendit præceptum illud fuiſſe ab- ſolutum; ſed Chriſtum diſpenſationem potuiſſe petere, atque adeo vim præcepti ſe amoliri. Id verba Chriſti videntur innuere Matth. 26. An putas, quia non poſſiun rogare Patrem meum, co exhibebit mihi modoò plusquam duodecim legiones Angelorum. Quarta ſententia duo diſtinguit in morte Chriſti, ſubſtantiam & modum. Subſtantia eſt ſejunctio animæ a corpore: modus adjuncta com- De Acri PbKinnm m ee bin ilckrnlinid emend ſhltn VrNls, ille l caun ons, 4 (Aun cumlann Nerimaore dcnen. Ohrſn Ten mesdenter encce Wog an⸗ CTrlukndte. Iine Penmummn Hlrhe Kalm, n 1 d dburtn lroncam ron nanat, kcben. Ggatcatonen, el n Duns wounnren Cons Dnok nCelenir er. Egnimlen,, gun n Mcene e nuarndto. Cm Waien-- ückmemeik. ar Deb n D A Hebr n. Jobſtan W— DE ACTIEBUS HUMANIS. 99 complectitur, nempe quod mors illa fuerit tur- Pitudinis & infamiæ pleniſſima, non ſinè gra- viſſimo, eoque diuturno doloris ſenſu, deni- que a ſceleratiſſimis hominibus inflicta. Dicit deinde mortis ſubſtantiam filio a Patre impera- tam, circumſtamias verò ejus liberæ voluntati Permiſſas, itaque nihil meritum circa ſub- ſtantiam mortis, quam non poterat omittere, ſed circa circumſtantias commeritum, quippe qui propoſito ſibi gaudio crucem ſuſtinuit confuſione contemptäů. Quare juxta hanc ſententiam Negatà minore primi ſyllogismi D. ejus pro- bationem. Chriſtus determinatus eſt ad mor- tem antecedenter ſi ſpectetur ſecundùm ſub- ſtantiam C. ſi ſpectetur ſecundàùm circumſtantias & modum N. unde ſecundum circumſtantias mortis quas ipſe elegit, aſſeruit ſalutem noſtram, Patremque nobis antea infenſum placavit, re- conciliavitque. Hinc facilis & expedita ſolutio illius inſtantiæ, quæ petitur ex legis naturalis obſervantia, ad cujus ſubſtantiam Chriſtus non habuit libertatem indifferentiæ, habuit autem ad circumſtantias pleniſſimam: potuit enim pro libitu ex hoc aut illo motivo, actu magis vel minùs intenſo majori aut minori diuturnitate temporis obſervare; ex qua indifferentia ratio meriti profluxit. Sed de hoc in Traéct. de Incar. COyj. 2. Ex D. Thoma in 3. diſt. 18. qu. r. art. 2. ad 5. liberum arbitrium Chriſti Domini, ſs ſſet determinatum ad unum numero, ſicut ad dili- gendum Deum, quod non facere non poteſt, tamen eg 100 DE AcCTIBUS HUMANIS. ex hboc non amittit libertatem, neque rationem lau- dis ſive meriti; quia in illud non coactè, ſed ſponte tendit, & ita eſt altus ſui Dominus. Ex quo loco ſic arguunt Janſeniſtæ, Chriſtus ex D. Tho- ma licet determinatus ſfit antecedenter ad dili- gendum Deum, tamen liberè agit, & ideo meritori, quia non coactè ſed ſponte agit: ergo ſpontaneitas & ſimplex neceſſitas ad unum poteſt ſtare cum merito. &. D. Thomam ibi lo- qui de Chriſto ut erat determinatus ad bonum in genere, vel in ſpecie, aut etiam ad hoc unum numero ex parte objecti, ut tamen ha- buerit indifferentiam ex parte actůs. Quare D. Chriſtus determinatus eſt ad unum numero ſi- cut ad diligendum Deum ex parte objecti C. ex parte actus N. ſeilicet potuit Chriſtus, licet ne- ceſſitaretur ad amorem Dei, tamen ex multis actibus quos habebat in poteſtate, eligere hunc vel iſtum, quo vellet Deo vel bona tontum ex- trinſeca, vel cum intrinſecis extrinſeca hæc illa. Denique D. Thomas innumeris locis libertatem indifferentiæ in Chriſto agnoſcit. Nam qu. 29. de ver. art. 6. ad I. docet, licet Cbriſti anima eſ- Jet determinata adunum ſecundiun genus mortis ſeil. ad bonum, non tamen fuiſſe determinatum ad unum ſimpliciter, quia Porener hoc vel ilud facere & non Jucere, G' ideo libertatem in eo remanſiſſe, quæ re- Alliritur ad meritum. Obj. 3. Beati libere amant Deum & tamen neceſſariò, ergo poteſt ſtare libertas cum ſim- plici neceſſitate ad unum determinante. H. D. Ant. Beati amant Deum liberè amore amicitiæ N. amo- /Aeru⸗ re eneroente⸗ ieſblur eo cucen ben ſect tuluminkn = Ee M AMli, lan Deochn le uuntn An uummmm inetlbenm, er üIIfCünhrihe mnie n Nl Kanctpmrete welenmekinmu Nmn Mmüb ce o ulunnso⸗ ote A i As na n mni Ulcklhenm, aot⸗ WMnC Mmecthe) l emnem eh Mxbdt ſnnl imn Apenm in A Eiet el Annekeneralil Menten I 4 benn, UN ſt CN Ac⸗ Mulge h eſrinn i. Giend nn N . Nre eChrlue) .lho. Meetenttüdl. tagt i Gkc ſnr Atrrellk Anen eD Thomamb. drminns d donrn 1 W eäian Ad hor In tumen he. unmn nuNeol⸗ r une Melten CMnis, Merr. MMen er nulss eeigreine Serale enn ef Hnmdle nie n DE AcTIBUS HUMANIS. 101 N. amore benevolentiæ C. amore quippe be- nevolentiæ volunt Deo bona extrinſeca hœc vel illa, & quidem perfectiori modo, quam veli- mus in via, quia minus habent impedimenti, ut- pote nulli cupiditatibus abrepti: at non amant libere amore amicitiæ, quo ipſi volunt bona intrinſeca, quia Deo clarè viſo adhærent im- mobiliter. Solvuntur Objectiones Reliquæ. Ohj. I. Voluntarium omne quamvis neceſ- ſarium eſt liberum, ergo ad eſſentiam liberi ar- bitrii non requiritur libertas ob omni neceſſita- te ſimplici, prob. Ant. Ilud eſt liberum, quod eſt in noſtra poreſtate, ſed omne voluntarium et- ſi neceſſarium eſt in noſtra poteſtate ergo. . r. N. min. Nam illud ſolum eſt in noſtra poteſta- te, de quo poſſumus pro arbitrio diſponere: ac proinde illi ſoli actus ſunt in poteſtate, quos poſſumus pro arbitrio elicere. H. 2. D. maj. Illud eſt liberum, quod eſt in noſtra poreſtate electiva C. non electiva N. poreſtas electiva eſt potentia ſe determinandi per electionem, quæ Potentia includit ſimul potentiam ponendi actum, & potentiam illum non ponendi. Po- teſtas non electiva eſt potentia producendi actum antecedenter ad illum determinata, ideo- que excludens potentiam illum omittendi. Inſt. Illud eſt liberum, quod fit cum volu- mus, quod non fit cum nolumus, nec fit, niſi quia nolumus. At quod eſt in noſtra poreſtate non electiva fit cum volumus, non fit cum no- lumus, nec fit, niſ quia volumus, ergo illucd eſt 102 DE AcCTIBUS HUMANIS. eſt liberum. . D. maj. Quod fit cum volu- mus ſinè neceſſitate antecedenti intrinſeca vo- lendi, & non fit cum nolumus ſine neceſſitate antecedente non volendi C. ſecus N. ut aliquid ſit liberum non ſufficit, ut illud fiat cum volu- mus, nec fiat, niſi quia volumus, nec fieret ſi nollemus; alioqui Dei amor beatificus eſſet pro- priè liber; ſed inſuper requiritur ut habeamus Potentiam illud non volendi cum volumus, & pôtentiam volendi, cum nolumus. Obj. 2. Si libertas arbitrii conſiſteret in in- differentia agendi, habitus boni vel mali tollerent libertatem, quia tollunt indifferentiam. H. D. maj. Si libertas conſiſteret in indifferentia pro- penſionis C. ſi in indifferentia activa, quæ eſt facultas ſe determinandi per electionem ad utrumlibet ex duobus oppoſitis ut reipſa con- ſiſtit, N. De quo Obſerva triplicem diſtingui indifferentiam, activam, paſſivam, & propenſionis. Indiffe- rentia activa eſt facultas ſe determinandi per electionem ad utrumlibet ex duobus oppoſitis ſeu incompoſſibilibus. Indifferentia paſſiva eſt capacitas recipiendi vel non recipiendi aliquid, quod nondum habetur. Hæc duplex eſt alia: merè paſſiva, quæ eſt capacitas reci- piendi vel non recipiendi aliquid neceſſariò, non ex propria determinatione: & alia non merè paſſiva, quæ eſt capacitas recipiendi vel non recipiendi aliquid, ſed ex propria de- terminatione: ſic homo neque amans neque odio habens Deum, eſt indifferens ad an⸗ u Hone Citan ot l ilen o. nn leeſinr eben Nuigic IUlfgan,an. gunturn em Wlum roinn WhN. i cnlleret ni⸗ oritelmdltoleren Edtwentam ) terinnuſknnupr gents Ant, letl rr ehihunn 4 lis r tegl . rmunifkienmmn, rins Nüf⸗ 8E Neurmumnd N er ob Hümreni int 0n Kepern ini 1 Nx en est nals l dnand prlni, nuum. EAr N 4chris Sa royrn e E Z5- S mand Nene no, Einckmnns 4 poterit ſervire peccato, quæ W ure erat & homini, DE ACTIBUS HUMANIS. 103 dum vel odio habendum Deum, quia poteſt ex propria determinatione in ſe recipere amo- rem vel odium Dei. Quare indifferentia non merè paſſiva eſt indifferentia ſimul activa & Paſſiva. Indifferentia propenſionis eſt æquali- tas propenſionis ad plura, ut ſiquis æqualiter propendeat ad amorem & odium: ſive conlſi- ſtit in æquilibrio voluntaris non magis in unam Partem quàâm in aliam propendentis: quæ in- differentia non requiritur ad eſſentiam liberi arbitrü, ſed illi accidentalis eſt. Obj. 3. Si eſſentia libertatis conſiſtit in im- munitate ab omni necefſitate ſimplici, tota eſ-⸗ ſentia libertatis eſt in libertate contradictionis. Falſum conſequens, ergo. W. N. min. Reve- ra tota eſſentia liberi arbitrii eſt in libertate con- tradictionis. Nam tota eſſentia liberi arbitrii conſiſtit in eo præcisè, quod ſit facultas eligen- di hoc vel illud, aut neutrum volendi, quod ſit facultas agendi vel non agendi, quod ſit fa⸗= cultas, quæ poſitis omnibus ad agendum præ- requiſitis poteſt agere; & poteſt non agere. Porro libertas contrarietatis includit libertatem contradictionis, & ei ſuperaddit potentiam fa- ciendi actum poſitivum contrarium. Nam actus malus eſt tum negatio actůs boni, tum actus poſitivus ei contrarius. Qucres. utrùm potentia peccandi ſit de ra= tione liberi arbitrii? HG. N. Prob. I. ex S. Au- guſtino hb. de correptione & gratia c. II. ubi ait: Quid erit liberius libero arbitrio? quando non Nicus 104 DE ACTIBUS HUMANIS. ſicut facta eſt && Angehs ſanctis merces meriti? rima libertas voluntatis erat, poſſe non peccare; noviſſima erit multò mojor, non poſſe peccare. 2. ex alis PP. docentibus liberum arbitrium eſſe eximiam illam perfectionem, ſecundùm quam homo ad imaginem Dei conditus eſt, ſed homo non eſt conditus ſecundum potentiam peccandi ad imaginem Dei. Quia Deus habet totam eſ- ſentiam liberi arbitrü, cum liberum arbitrium erfectiſſimum habeat, & tamen caret poteſtate pPeccandi. 4. Quia tota eſſentia liberi arbitrii conſiſtit in completa & expedita facultate agen- di & non agendl. & dicis 1. PP. aliquando deſcribunt liberum arbitrium per indifferentiam activam ad bonum vel malum. B. Tunc liberum arbitrium de- ſceribunt non per id quod ei eſt eſſentiale, ſed per merum ſtatum ei accidentarium, quem ha- bet in hominibus viatoribus. S& dicis 2. Potentia peccandi eſt aliqua per- fectio, quia eſt aliqua virtus. H-. Potentia pec- candi neque eſt perfectio, neque virtus aliqua, ſed eſt ſolùm defectibilitas alicujus virtutis nem- Pe liberi arbitrii, ejus perfectioni eſſentiali ac- cidentalis, quæ autem in ſe nil eſt aliud, quàm aliquid purè negativum. ARTICULUS IV. Quæ fuerit mens & dectrina & Auguſtini circa li- berum arbitrium in ſtatu naturæ lapſe? Ota. Quamvis Hæretici antiquiores, ut re- fert S. Hieronymus, Auguſtinum averſen- tur, Huulrt 1mn, iſi,, Iin Ain e Ed DE ACTIBUS HUMANIS. 105 tur, tamen poſteriores Sectarii eum a ſuis ſtare Partibus, vi ſummà contendunt. Sic Lutherus, quamvis in libro contra Regem Angliæ ambitio- ne prorſus intolerabili ſcribat: ſe non magni fa- ceêre mille Cyprianos, mille Auguſtinos, tamen cum alibi doctrinam ſuam de gratia & libero ar- bitrio affert, omnibus aliis contrariam, ſolius Auguſtini authoritate ſufficienter firmatam exi- ſtimat, ſcribens lib. de ſervo arbitrio: Eſ ſecun- dum Auguſtinum. && ontra omnes, &α Auguſtinus, guem præteris, totus meus t. Præcipuè verè ii, qui ſe novos S. hujus Doctoris diſeipulos jactant; hi, inquam, nimium quantum S. Au- guſtinum extollunt, ut adeo nihil aliud ipfſis vi- deatur eſſe in ore, quàùm ſemper cleſtis doctrina d. Auguſtini. Diſpiciendum proinde in præ- ſenti, an S. Doctor cum his pſeudo- diſcipulis in materia de libero arbitrio conveniat. Dico I. S. Auguſtinus per liberum arbitrium hominis etiam lapſi intellexit libertatem ab omni neceſſitate intrinſeca etiam voluntaria. Eſt con- tra Janſenium. Prob. Nam I. L. 2. contra Fau- ſtum ſic ait: Et nos quidem ſub' fato ſtellarum nul- lius hominis geneſin ponimus, ut liberum arlirrium voluntatis, quo bene vel male vivitur, propter j' ſtum Judicium Dei ab omni neceſſitatis vinculo vind'cemus. 2. L. de gratia & libero arbitrio, c. 2. poſtquam retulit verba Eccleſiaſtici c. I5. quibus deſeribi- tur liberum arbitrium hominis lapſi ut immune ab omni neceſſitate. Poſtea proſequitur S. Do- Kor: Ecce aperrtiflimè videmus exp. ſſum li- H z berum 106 DE AcCTIBUS HUMANIS. berum humanæ voluntatis arbitrium, ergo S. Auguſtinus per liberum arbitrium intellexit eam facultatem, quam Eccleſiaſticus attribuit homi- ni viatori lapſio, atqui Eccleſiaſticus attribuit homini lapſo facultatem agendi bonum vel ma- lum pro arbitrio, & absque ulla neceſſitate an- tecedente intrinſeca, ut patet ex ejus verbis jam ſuprà citatis, quæ diriguntur ad hominem, qui ea llegit, ideoque ad hominem lapſum, ergo- 3. L. 2. de nuptiis & concupiſcentia c. 3. infra citando teſtatur ſe admittere ſecundùm fidem Catholicam liberum arbitrium in hominibus la- pſis ſicut ipſi Pelagiani, idque eſſe commune a- tholicis & Pelagianis dogma; ſed Pelagiani per liberum arbitrium intelligebant facultatem agen- di completam & expeditam, ac immunem ab omni necefſitate ſimplici, ut conſtat apud omnes, ergo. Objic. I. S. Auguſtinus in pluribus locis do- cet, quod liberum arbitrium per peccatum Ada- mi factum ſit ſervum & captivum, ſubjectum dominatui concupiſcentiæ, obnoxium ſervituti dæmonis; ergo. Nà. S. Doétor tantùm vult per primum inſinuare magnam illam propen- fionem ad malum ex peccato originali ortum- 2. Hominis quamdiu eſt in ſtatu peccati, & de- ſtitutus ſupernis auxiliis, ſubjectionem ad mo- tus concupiſcentiæ magis importunos. magis- que vehementes, quibus utplurimum obſequa- tur. Denique per 3. docet. eundem ſic a dæ- monis tyrannide graviores & frequentiores Pati inſultus, nulla autem inde ſequitur necefſitas. Licet menn ernn⸗ Dorat, ye Dr Aer gerummenen! ennus inm e⸗ (oombormle 4udke r nd 1. ſoundo 1 ð Gpiert 40 Aulene — 8 Ur ller Ad 1 t ed. Netſimnn ANr DE ACTIBUS HUMANIS. 107 Licet verum maneat, quod homo in ſtatu ſuæ concupiſcentialis infirmitatis egeat gratià ſanan- te, & corroborante; conſequenter hoc ſenſu potentiore, quàm quondam firmus & robuſtus. Sufficere enim poterat in illo ſtatu integritatis Prævia gratla illuſtrationis ex parte intellectús, ubi modè requiritur etiam inſpiratio divina ex parte voluntatis absque tamen efficacia præde- terminativa. Inſt. I. S. Auguſtinus lib. 83. quæſt. q. 66. diſtinguit quatuor actiones ſive ſtatus hominis, & tandem ſic concludit: In prima igitur actio- ne, quæ eſt ante legem, cum peccatum igno- ramus, & ſequimur carnales concupiſcentias, nulla pugna eſt cum voluptatibus hujus ſæculi. In ſecunda, quæ ſub lege eſt, cum jam prohi- bemur a peccato, ſed ſine fide & gratia ſumus, pugnamus, ſed vincimur. In tertia, quando fide & gratià juvamur, pugnamus & vincimus. In quarta, cum ſumus in pace &. beatitudine, non pugnamus, ſed perfectà & æterna pace re- quieſcimus. Ergo S. Doctor ſaltem a duobus Prioribus actionibus excludit liberratem ad bo- num & malum, nullamque poteſtatem admit- tit ad reſiſtendum concupiſcentiæ. E. S. Do- ctor tantùm vult, quod homo in primo ſtatu vincatur a concupiſcentia ſine pugna, hoc eſt eidem cedit ſine repugnantia propter ignoran- tiam, quà laborat, ſive quia boni & mali noti- tiam non habet niſi valde imperfectam & con- fuſam. In ſecundo non vincitur ſine pugna, hoc eſt, concupiſcentia non cedit ſine repugnan- H 3 tia 108 DE ACTIBUS HUMANIS. tia propter diſtinctam & perfectam boni mali- que cognitionem. In tertio autem adjutus fide vivà per gratiam vincat, licet nondum ſine pu- gna utpote concupiſcentià adhuc vigente & re- ſiſtente. In quarto denique repreſsà carnis re- bellione ceſſat pugna, ſequitur pax perpetua & æterna. Ex quibus omnibus pater, quod S. Doctor non velit hominem in primo vel ſe- cundo ſtatu culpabiliter cedere concupiſcentiæ, ſi ſupponatur, quod non poſſit eidem reſiſtere, de quo tamen eſt quæſtio. Inſt. 2. Idem S. Doctor lib. 1. Operis im- perfecti reſtringit libertatem indifferentiæ ad ſolum peccatum Adami, in ſtatu autem naturæ lapſæ peccatorum neceſſitatem adſtruit. . Re- ſtringit S. Doctor loco citato datam in lib. de 2. animabus peccati definitionem (quoad mentio- nem ſtrictæ libertatis) ad peccatum Adami, quod tantummodo peccatum fuit, non etiam pœna peccati, quia in præſenti ſtatu liberum nobis non eſt aliquibus carere, quæ ita peccata ſunt, ut ſint pœna peccati illius, quod absque omni omnino necefſſitate admiſit Adam, & a quo liberum fuit Adamo abſtinere. Ejusmodi autem peccatorum, quæ ſimul peccata ſunt & poœnà peccati, exemplum habemus juxtaS. Do- torem: I. in motibus inordinatis concupiſcen- tiæ: 2. in iis, quæ malè fiunt per ignorantiam: 3. in ipſa labe originali. Nempe ſic oppugnat Pelagianos, docentes contra Scripturam in- voluntarios concupiſcentiæ motus nullo ſenſu dici poſſe peccata: ſolam ignorantiam affecta- 2 tam Dr Ac ne roptte Nhuſtuuinre Mlmtim N Hhden 1'Oyeisin. ferenik 1 ukmmem unne nadrmi 1N. Cnid 2 n CoNend. onnn Aeni, W, W eram Lenn Nn enn r, Minſedl DE ACTIBUS HUMANIS. 109 tam eſſe culpabilem, adeoque nulla dari peccata ignorantiæ propriè ſic dicta. Infantes nullam ab Adamo maculam contrahere, quàâ reddan- tur Deo odioſi, eosque non aliter naſci, quàm conditus fuerit primus homo &c. Objic. 2. S. Auguſtinus multis in locis do- cet, amiſſum fuiſſe per peccatum primi Paren- tis liberum arbitrium. Lib. de perſectione Juſtit. C. I4.: ait: Victa vitio, in quod cecidit voluntate, caruit libertate natura. Enchirid. c. 30. Libero arbitrio malè utens homo & ſe perdidit & ipfum. In epiſt. ad Vital. Liberum arbitrium ad diligen- dum Deum primi peccati granditate perdidimus, quibus ſimilia tradit lib. 14. de civ. Dei, aliisque locis ſæpe affirmat, liberum arbitrium peccato Adæ perditum, non poſſe niſi cum Chriſti gra- tia recuperari. B. I. Hæc fruſtra a Janſenianis opponi, tum quia contendunt illi etiam nunc remanere in homine lapſo liberum arbitrium, licet in ejus aſſignanda natura multum aberrent, tum quia tot aliis in locis hoc idem liberum ar- bitrium agnoſcit S. Auguſtinus, ut ſi ſtet obje- ctio, neceſſe ſit fateri eum in apertam incidiſſe contradictionem, ut patet ex locis ſuprà in con- cluſione citatis. B. D. Amiſſum fuit per pec- catum primi parentis liberum arbitrium ſeu li- bertas a ſervitute peccati, a miſeriis aliisque in- firmitatibus hujus ſtats, quibus caruit ætas in- nocens C. a neceſſitate N. vel Subdiſt. quoad modum illum perfectionis, quem habebat in Paradiſo ſeu ſtatu integritatis C. ſimpliciter & quoad ſubſtantiam N. Ut totam doctrinam S. H 4 Augu- 110 DE AcTIBUS HUMANIS. Auguſtini de libertate facilè penetres, adverte, quod duo diſtinguar in libero arbitrio: Primum eſt illa voluntatis facultas, quæ e duobùs utrum- vis poteſt eligere. Alterum eſt ſtatus illius fa- cultatis nec Peccato, nec effreni concupiſcentiâ irretitæ, qualis erat in primo Parente ante pec- catum. Primum illud eſt ipſa libertas a neceffi- te, quæ remanſit poſt peccatum, de qua loqui- tur Concilium Tridentinum ſeſſ. ſuprà citatà. Poſtremum eſt illa, quæ per peccatum amiſſa eſt arbitrii felicitas, ſeu libertas a lege peccati, & concupiſcentiæ dominantis, de cujus liberta- tis jactura conqueritur S. Auguſtinus. Iukt. Inter Pelagianos & S. Auguſtinum agi- tabatur contentio: an per peccatum Adæ libe- rum arbitrium ſeu libertas a neceſſitate perierit, ſive extincta & amiſſa ſit, negant Pelagiani, affirmat S. Auguſtinus, ergo mens S. Auguſtini perſpicua eft, ſcilicet liberum arbitrium in ſtatu naturæ lapſæ perüſſe & extinctum eſſe. E. N. Ant. Nulla inter Pelagium & Auguſtinum lis erat, an eſſet in nobis naturalis illa voluntatis facultas, ſive libertas, tota diſſenſio erat de illius integritate & viribus, quas Pelagius ſanas & ſuf- ficientes ad ſalutariter operandum, & ad ipſam impeccantiam eſſe aſſerebat, donec pravà con- ſuetudine corrumperentur. S. Auguſtinus ve- rò ita fractas & debilitatas eſſe oſtendebat, ut ſibi relicteæ bonum facere non poſſent, aut vi- tare omne malum, niſi per gratiam Chriſti, ſauciata ſanantem, & infirma confortantem. Aliqua igitur per peccatum primi Parentis juxta Augu- DEY ACTIBUS HUMANIS. 111 Auguſtinum libertas amiſſa eſt, ſeilicet immuni- tas a Peccato &ñ concupiſcentia, non autem pe- rüt libertas indifferentiæ, ſeu ingenita illa eli- gendi facultas, quam ipſi admittebant Pelagiani, teſte eodem Auguſtino 2. de nuptiis & concu- Ppiſcentiis c. 3. ARTICULUS V. Qucæ indifferemia requiratur ad eſſentiam liber- tatis ? Nc Duplex indifferentia conſiderari po- teſt, ſcilicet activa, objectiva, & paſſiva. Activa eſt, per quam voluntas ſe determinat activè ex dominio in actum, unde dicitur po- tentia agendi, & non agendi. Ohjectiva ſe te- net ex pParte intellectûs, quaâ per judicium re- præſentatur voluntati objectum indifferenter, hoc eſt, & ut bonum, & ut malum, eligendum & non eligendum. Paſſiva ex triplici lenſu ſu- mitur: I. pro capacitate ſubjecti ad recipien- dam formam hanc vel illam, ad quam ab ex- trinſeco neceſſariò determinatur, non ab intrin- ſeco, & per ſe, talis eſt indifferentia paſſiva ma- teriæ ad formas recipiendas. 2. Pro vi, quà voluntas poſitis duobus objectis reſiſtat uni, non alteri, hàc tamen ratione, ut objecta vim ſuam exerant, voluntas verò ſine ulla actione, per- mittendo ſe uni objecto, patiatur illius in ſe actionem recipi, non adtionem alterius, aut ſi unicum ſit objectum, admittat ejus actionem, Perinde ac ſi quis ab alio impulſus, vel refiſtat impulſui ſtando tamen firmiter, vel cedat reci- H 5 piendo 7 112 DE ACTIBUS HUMANIS. piendo ejus in ſe motum. 3. Ab aliis ſic acci⸗ pitur, ut dicant voluntatem agere mediatè, puta mecdiante gratià in actibus ſupernaturalibus, non verò immediatè; ſicut in ſententia Thomiſtarum anima rationalis non agit immediatè in actus vi=- tales, ſed mediante potentià v. g. intellectu. Dico. Ad libertatem requiritur indifferentia activa, quæ ſit poteſtas agendi & non agendi, & quidem immediata. Prob. Ad libertatem requiritur aliqua indifferentia ex dictis (uprà; ergo vel objectiva, vel purè paſſiva, vel adctiva mediatè vel immediatè. Primo autem non ſuſſicit objectiva, ſive ex parte judicii, quia hæ- retici, de quibus ſuprà, admisére omnes illam indifferentiam, & tamen damnati ſunt. Secundò non purè paſſiva primo modo ſumpta, quia hæc opinio damnata eſt in Luthero, qui vo- luntatem cum gratia præveniente ſe habere ut aliquid inanimum & paſſivum volebat, ut con- ſtat ex Tridentino ſeſſ. 6. can. 4. tum quia de conceptu cauſæ liberæ eſt, eligere; at eligere dicit actionem, non puram receptionem. Nec Paſſiva ſecundo modo, quà nempe voluntas ſe ſinat duci ab objecto, & non reſiſtat uni obje- cto, dum reſiſtit alteri; nam etiam dum reſiſtit vel aliquid agit, vel non: ſi aliquidagit, ergo per indifferentiam activam agit; ſi non agit, ergo tantùm patitur, quod dici non poteſt. Tertiò non activa mediatè, quia cauſa libera de- bet habere dominium in ſuos actus; at domi- nium illud non poteſt eſſe a gratia, quæ ex na- tura ſua non modèòèò non cohibet actum, ſed ad illum r Acrh uenceten eo⸗ Und. Det 1Ontat. 3e,wordlter; r Ume mnd Hiuen DE ACTIBUS HUMANIS 113 illum aliquatenus determinat, licet poſſit abſo- lutè reſiſti, ergo illud dominium in actus im- mediatè eſt a voluntate. Ad hæc de ratione actus vitalis eſt, ut a potentia vitali immediatè producatur, ſed gratia non eſt potentia vitalis. Igitur his rejectis ſententiis ſequitur, quod ad libertatem requiratur indifferentia immediatè activa. Obj. Efficacia actuum ſupernaturalium a Deo tota eſt, ergo voluntas nihil agit in acti- bus ſupernaturalibus. Confirm. I. Actualis ſu- ſceptio gratiæ ſanctificantis eſt voluntati libera. Confirm. 2. Pura omiſſio acts eſt libera, licet ad eam non concurrat vis adctiva voluntatis, ergo. H. D. A. Tota eſt a Deo totaliter N. a Deo ſimul & a libero arbirrio C. ſic enim Deus agit, ut ſimul coagamus, quamvis honeſtas actionis ſupernaturalis & meritum præcipuè tri- buatur Deo, quia Deus, ut operamur: tum præ- venit tum adjuvat gratià ſud. N. ad Confir. I. D. eſt libera voluntati objectivè, quia anima Pper actus ſupernaturales ſic ſe diſponit ad gra- tiam ſanctificantem C. libera elicitivè N. etiam Sari ſanétificans vel habitualis infunditur a eo, non a voluntate elicitur. Ad Confirm. Partem 2. N. D. Non concurrit ad eam volun- tas Phyſicè C. moraliter & interpretativè N. Collige. Hanc indifferentiam activam, ſeu Potentiam agendi & non agendi in actu primo re- moto eſſe quidem ipſam voluntatem ſecundùm ſe ſpectatam, & non in actu primo proximo, nam ſic præter entitatem voluntatis, quam importat . in 1I14 DE ACTIBUS HUMANIS. in recto, etiam in obliquo debet importare omnia principia & requiſita ex parte cauſæ, ut Poſſit agere, vel non agere, deinde concurſum Dei paratum, judicium practicum, & alia, quæ Propriam voluntatis determinationem antece- dunt; horum ſi aliquid deſit, tamdiu non eſt potentia agendi, aut non agendi proxima. Præ- terea in definitione liberæ voluntatis duplex de- terminatio diſtinguenda eſt. Altera eſt activa, qua voluntas creata per ſeipſam ſeu entitatem ſuam absque ulla neceſſitate ſe activè determi- nat, quia omnis potentia libera debet eſſe de- terminativa ſui, adeoque ſuam determinatio- nem producere. Altera eſt formalis, qua actio- nem ſeu volitionem ſuam recipit, atque ita for- maliter per ipſos actus ſuos proprios ſeu voli- tionem in ſe receptam determinatur, ideoque libertas creata eſt potentia activa ſimul & paſſiva; activa, quatenus ſe determinat ad actum, paſ- ſiva, quatenus actum in ſe recipit. Quæret I. Quodnam ſit ſubjectum liberta- tis. E. I. Subjectum libertatis immediatum eſt ſola voluntas; quia in ſola voluntate reſidet for- maliter libertas; nam libertas eſt vis electiva, ſed vis electiva eſt in ſola voluntate; quia ſola voluntas poteſt eligere. Libertas tamen arbi- trüi ſic eſt formaliter in voluntate, ut etiamali- quomodo fſcilicet radicaliter ſit in intellectu, quatenus voluntas non eſt libera, niſi depen- denter ab intellectu, nam voluntas non poteſt eligere unum præ alio niſi dependenter ab in- sellectu proponente objectum partim ſub ra- tione nen f Ccnntiere, (anc Cemeonenlinm e eechi; 1 DEz AcTIBUS HUMANIS. 115 tione boni, partim ſub ratione mali, vel boni limitati aut ardui. B. 2. Subjectum denomi- nationis libertatis eſt omnis & ſola natura in- tellectualis nam omnis & ſola natura intellectua- lis cognoſcit finem ut finem, & media ut media, & ſic omnis & ſola poteſt unum præ alio eligere- Qucæres 2. Quodnam ſit objectum liberta- tis, ſive illud, circa quod voluntas verſari po- teſt per ſuam electionem, illud volendo, vel reſpuendo? N. Objectum libertatis noſtræ ſunt omnia bona particularia ſive vera, ſive ap= parentia tantùm: nam cum iſta nobis exhibean- tur cum admixtione alicujus mali veri, vel ap-= parentis tantùm, aut ſaltem ut finita, inſuffici- entia & defectibilia, poſſunt a nobis eligi vel reſpui pro arbitrio: hinc liberum arbitrium in homine viatore non verſatur circa ultimum fi- nem formaliter, hoc eſt, ſecundùm commu- nem rationem beatitudinis conſideratum, quia hanc ex naturali inſtinctu &impulſu appetimms, & non præcisè ex Propria electione, de quo D. Thomas à. part. quæſt. 19. art. 10. liberum tamen arbitrium verſari poteſt circa finem ul- timum materialiter ſumptum, hoc eſt, circa Deum, in quo re ipsà conſiſtit beatitudo no- ſtra. Quia ſœpe contingit homines deliberare, utrùm beatitudinem ſuam debeant in Deo, an in creaturis conſtituere, & re ipsà cum magna Creatoris ſui injuria in iis conſtituunt, quate- nus ſubinde nobis ultimus finis ſub arduitate & moleſtia ex hibetur. Qa 116 DE AcCTIBUS HUMANIS. Qucres 3. Utrùm poſſit dari omiſſio pura libera? B. Hanc quæſtionem eſſe merè phi- loſophicam. Id unum ad Theologiam perti- net, ſcilicet, quod ex hypotheſi, quod derur reſpectu actús præcepti, ſit verum peccatum imputabile. Quia omiſſio illa eſt virtuale & in- terpretativum libertatis exercitium. Nam ſi poſitis omnibus ad agendum requiſitis voluntas abſtinet ab omni actu, tunc libere non vult, liberè non agit, & perinde ſe habet in æſtima- tione prudenti & in ordine ad imputabiliratem, ac ſi poſitivè nollet, poſitive nollet non agere. Ac proinde tunc virtualiter & interpretativè li- bertatem ſuam exercet, virtualiter & interpre- tativè volendo non agere, ideoque peccat. ARTICULUS VI. Uerum libertas ſit actui intrinſeca & eſſentialis, an extrinſeca & accidentalis? Otu. Quæſtio hæc adeo variabiliter tracta- tur ab Auétoribus, ut nunquam in unum convenire poſſe videantur. Potiſſimùm autem de eo lis eſt, an actus liber ita ab intrinſeco, & ex eſſentia ſua differat a neceſſario, ut ſi princi- Pia ejus non eſſent indifferentia, ſed ad unum determinantia, non poneretur idem actus, ſed intrinſecè eſſentialiter & ſpecificè diverſus. Conſequenter ratio liberi non ſit tantùm de- nominatio merè extrinſeca & accidentalis (ut dici ſolet de veritate & falſitate deſumpta ab ob- jecti ſic ſe habentia vel non habentia) ſed ſit de intrin- Dr Aerin cNlimen uorumn ret wn Peit WC Hhlin DE AcTIBUS HUMANIS. 117 intrinſecis conſtitutivis & diſtinctivis actus li- beri, non tantùm reduplicativè ſumpti (de quo dubitari non poteſt) ſed etiam ſpecificativè ſumpti. Nos circa hanc rem adeò confusè propoſitam, & pluribus argumentis pro & con- tra accerrimè agitatam, paucis nos expediemus. Dico. Libertas eſt intrinſeca & eſſentialis actui libero moraliter conſiderato, non tamen eſt intrinſeca & eſſentialis actui libero ſpectato Præciſe ſecundùm eſſe ſuum abſolutum & phy- icum. Prob. I. pars. Quia in genere moris in ordine ad æſtimationem divinam & humanam eſt notabils in eo diverſitas, quæ nempe con- ducit ad laudem vel vituperium, ad præmium vel Pœnam. Irem eſt ſpeclalis modus tendendi in objeétum per determinationem propriam ab in- trinſeco, cum dominio & electione;, cum victo- ria obſtaculorum &c. quæ omnia in genere moris ſunt valde conſiderabilia, conſequenter ſi deſint, licet ponatur actus aliunde, certè non erit idem moraliter. Prob. 2. pars. Quia hâc ratione conſidera- tus nil dicit quàm vitalem occupationem & ten- dentiam voluntatis in hoc objeétum, & non in aliud, quæ poterit eſſe, licet operatio non fluat a principiis indifferentibus. Certè quantum ſpectat ad genus phyſicum, æque tendit in ob- jectum actus ex electione propria ſuſceptus, ac ex determinatione ad unum, unde demum pro- veniat. Eſſet proinde idem ſecundùm eſſe Phyſicum & abſolutum actus, ſive ſit liber, ſive Üit neceſlarius. Eſſe autem formale & reſpecti- Vumn 118 DE AGCTIBUS HUMANIS. vum libertatis vel neceſſitatis eſſet illi eatenus ac- cidentale, cum in ordine phyſico hoc non ita attendatur, quemadmodum in ordine morali. Atque hæc ſufficiant pro præſenti controverſia, ubi ſi ordo moralis & phyſicus bene ab invicem ſeparentur, argumentorum oppoſitorum ſolu- tio erit in promptu. Quæres. Quid circa imperium voluntatis ob- ſervandum? H. Imd. Voluntas non imperat tantùm actus aliarum potentiarum, ſed unus etiam actus voluntatis, alium ejusdem volunta- tis actum imperare poteſt, v. g. ego volo elice- re actum amoris. 24d0. Ex hujus imperii mora- li influxu procedens amoris actus dicitur im- peratus, quia imperium ſi ſit abſolutum & effi- Cax conſiſtens in ultima vel perfecta determina- tione voluntatis, neceſſariam habet connexio- nem cum imperato, propterea tamen non de- ficit ratio meriti in utroque actu, ſi bonus ſit, ad quod ſufficit in altero libertas mediata. 3tiò. Actus imperans indeterminatè tantùm confusè ac univerſaliter eſt verum imperium;, non qui- dem immediatum, ſed mediatum, per illum enim voluntas ad eliciendum actum movetur non immediatè, cum requiratur ulterior & ul= terior determinatio, ergo mediatè. erd Cls movennur, NuGa. M Nunps Dnlix orkine d therumfelumtid Clngs non inpen Cmimum, Eed unn ☛W ge, P elee. rord DE AcTIBUS HUMANIS. 119 CAP UT IV. De Moralitate Actunm humanorum. ARTICULUS I. Quid ſit moralitas actus humani? XTOtaæ I. Puffendorffius actus morales definit N eſſe actiones voluntarias cum imputatio- ne ſuorum effectuum in vita communi ſpectatas, ubi voluntarium malè confundit cum libero. Thomaſius non dubitavit ſcribere, com- munem eſſe errorem, quod homini adſtruatur unica tantùm voluntas, dum agit moraliter, cum habeat tres in pluribus ſibi invicem contra- rias, nempe ambitionem, avaritiam, volunta- tem. Voluntatem nunquam moveri ab intel- lectu, eandem nonniſi reſpectu intellectuùs eſſe liberam, coactam verèò reſpectu rerum omnium, a quibus moveatur. Wota a. Mos a quo morale dicitur, ſumi- tur latè & ſtrict?. Latè accipitur pro aſſuetu- dine, quæ vel ex inclinatione naturali ad aliquid, vel ex quibuscunque frequentatis actibus naſci- tur, & inclinat ad ſimiles actus exercendos. Sxrictè eſt conſuetudo operandi cum laude, vel vituperio, quæ ſoli convenit naturæ rationali, utpote quæ ſola libera eſt, adeoque laudis vel vituperii compos. Dico. Moralitas actus humani conſiſtit in reſpectu & ordine ad regulam morum, adeo- que rectè definitur reſpectus vel ordo ad regu- lam morum, quæ duplex eſt, altera Proxin, I alte- 120 DE ACTIBUS HUMANIS. altera remota, ut dicetur infra. Prob. Quia moralitas actůs humani conſiſtit in eo, a quo actus humanus dicitur formaliter & proximè laudabilis, vel vituperabilis, bonus aut malus, honefſtus vel inhoneſtus, atqui talis dicitur re- ſpectu ad regulam morum, cui conformis vel difformis eſt; ut enim artificiale ſe habet ad re- gulam artis, ita morale ſe habet ad regulam moris. Unde moralitas dividitur in bonitatem & malitiam, ſeu honeſtatem & inhoneſtatem. Ab actibus moraliter bonis dicitur homo bene, a malis malè moratus. Ab illis fit laude ac præ- mio dignus, ab his fit dignus vituperio & poœ- na. Honeſtas & inhoneſtas duplex eſt, forma- lis & objectiva, formalis conſiſtit in actu, ob- jectiva in objecto. Hæc rurſus ſubdividirur in ethicam, & Theologicam, ethica eſt conformi- tas vel ditformitas cum natura rationali ut tali, ſeu recta ratione. Theologica eſt conformitas vel difformitas cum voluntate Dei præcipientis vel prohibentis aliquid fieri in ordine ad finem ſup rnaruralem creaturæ intellectualis. Non tamen Moralitas actus humani idem eſt ac libertas. Quia poteſt dari libertas ſine moralitate, aut actus liber, qui non ſit mora- lis, ut patet in pueris, decrepitis, ſenibus &c. quibus ſufſiciens eſt uſus rationis ad libertatem Phyſicam ſcilicet, non tamen ad actum mora- lem; plus enim requiritur ad actum moralem, quàm liberum, cum actus liber tantùm requi- rat cognitionem indifferenter proponemem ob- jectum DE ACTIBUS HUMANIS. 121 jectum in ordine ad quemcunque finem, hoc eſt, quà unum bonum Phyſicum diſcernatur ab alio in ordine ad utilitatem, aut aliquam de- lectationem. Actus verò moralis ſuperaddit advertentiam rationis ad regulam honeſtatis, hoc eſt cognitionem, qua diſcernatur bonum honeſtum ab inhoneſto, quod utique quà al- tioris ordinis & magis remotum a ſenſibus, plus & difficilius eſt ac alterum. Obj. Eſſentia formalis moralitatis in eo ſta- tuenda, ex quo ſequuntur Proprietates, atqui hæ ſequuntur ex libertate: Proß,. min. Ideo enim ackus eſt dignus laude vel vituperio, Præmio aut pœna, quia liber eſt, ergo. H. N. min. Ideo ſoluùm dignitas laudis aut vituperii ac- cedit actui, quia eſt bonus vel malus „ conve- niens regulæ morum, aut ab ea diverſus. Ex quo ſequitur, dignitatem iſtam nequidem pro- Prietatem proximam eſſe ipſius moralitatis, ne- dum libertatis: nam libertas ſecundum ſe tan- tum pertinet ad ordinem phyſicum, hæc enim Ccreaturam rationalem ab irrationali diſcernit. ARTICULUS II. Unde bonitas vel malitia moralis in actum re- Jfundatur . Nve. Moralitas eſt quidem directivè a regu- la morum, quia regula morum eſt men- ſura honeſtatis; ſed eadem ſimul eſtab objecto, ubi objectum non tantùm materiale, & ſecun- dum ſe ſpectari debet, ſed etiam formale ſeu motivum & veſtitum ſuis circumſtantiis, imo 1 2 &£ 122 DE ACTIBUS HUMANIS. & cum fine, ob quem actus tendit in objectum, quæ omnia tranſeunt aliquo modo in objectum. Porrò bonitas iſta vel malitia ex objecto ſumpta dicitur prima & ſpecifica, qua actus ſpecificatur extrinſecè, vel ſpeciem ſuam accipit ab objecto, intrinſecè verò atendentia propria in objectum, in quod fertur. Dicitur etiam fundamentalis & radicalis, quia objectum eſt ſundamentum & radix, unde bonitas vel malitia refunditur in actum. Dico IL. Bonitas & malitia moralis actuum voluntatis ſæpe cauſantur per objecta, quæ ſe- cluſa omni lege aut prohibitione ex ſua natura intrinſecè bona ſunt vel mala. Ita definitum fuit in variis Conciliis, & aſſertum a SS. PP. aqui- bus latè rejectus eſt error eorum, qui dicebant, nihil natura ſua eſſe bonum aut turpe, ſed omnia talia reddi præcepto & prohibitione, vel ſola hominum opinione. Ita Epicurei affirma- bant, non eſſe vitium aut virtutem, ſed ſola opinione peccare homines. Quod refutatur optimè a S. Auguſtino apolog. 2. deinde Simon Magus, apud Irenæum lib. I. cap. 20. dicebat, nullas eſſe naturaliter operationes juſtas, ſed ex accidenti. Sic etiam poſtremi temporis hæretici delirant, omnia opera noſtra peccata eſſe. Con- tra hos probat. Cancluſio. Multa ſunt objecta, circa quæ voluntas nunquam verſatur cum cog- nitione vera & libertate, quin bene operetur; quædam objecta, circa quæ ſemper malè, ſi li- berè agimus & ſinè errore, ergo quædam ob- jecta ſunt intrinſecè mala, quædam intrinſecè bona. z . ien 0tes 9 ee n And Amdta re⸗ Undrn En norlls Qon Mchſech, det⸗ bron a ſmmn n l Me, Krdihnone we Iubyemamm. Iimnen, eih DE ACTIBUS HUMANIS 123 bona. Prob. Ant. Ex communi hominum ſen- ſu: quia quidam ſunt actus, qui apud omnes gentes laudantur tanquam boni, quidam vitu- Perantur & damnantur tanquam mali, ergo ſig- num eſt, quod naturaliter homines agnoſcant, voluntatem ſemper malè facere, quando ver- ſatur circa quædam objecta, bene autem agere, quando verſatur circa alia. Confirmatur: Quia actus vitalis phyſicè ſpectatus ſpeciem ſuam de- ſumit ab objecto, ut conſtat ex philoſophia, ergo etiam actus ſpectatus in genere moris, cum non ſit diſpar ratio. Dico Il. Circumſtantiæ aliquando novam addunt actui bonitatem aut malitiam ſpecificam, aliquando autem tantùm bonitatem & malitiam actûs circa eandem ſpeciem. Ratio eſt, quia Per illud cauſatur moralitas, per quod actus fit conveniens aut diſconveniens naturæ rationali, ſed per circumſtantias actus vel fit conveniens & diſconveniens, vel fit magis conveniens & diſconveniens. Ergo. Prob. min. Per illud actus fit conveniens nituræ rationali, & diſconve- niens, per quod habet medium a recta ratione ræſcriptum, vel eodem caret, ſed per circum- antias ſæpe actus eſt hujusmodi, malum enim eſt ex quolibet defectu, bonum autem ex inte- ga causâ: quoties itaque deerit aliqua circum- antia bona, vel aderit aliqua mala, malus erit actus. Deinde-quoties actus pertinet ad diver- ſam ſpecie virtutem, habet bonitatem ſpecie diverſam, & quoties opponitur diverſæ vir- tuti, vel diverſis bene agendi regulis alio & alio I 3 titu- 124 DE ACTIBUS HUMANIS. titalo vel exigentibus, vel prohibentibus, ha- bet malitiam ſpecie diverſam: ſed actus volun- tatis aliquando habet, quod pertineat ad diver- ſam virtutem, vel quod ei opponatur: aliquan- do autem habet tantùm, quod magis oppona- tur eidem virtuti, vel quod perfectius pertineat ad eandem virtutem, ergo circumſtantiæ ali- quando dant novam ſpeciem, aliquando augent tantùm eandem. Min. eſt evidens. Nam inter- ficiens hominem, quem novit eſſe Sacerdotem, Peccat peccato Sacrilegii & injuſtiti?. Dans eleemoſynam ex voto facit actum religionis & miſericordiæ. Dico UI. Intentio finis boni in ſe bona eſt, tribuitque bonitatem electioni medii vel boni vel indifferentis, non autem tribuit bonitatem ullam electioni medii mali. Sic econtrario in- tentio finis mali in ſe eſt mala, & tribuit ſpecia- lem malitiam electioni medii cujuscunque, quid- quid enim agitur ex intentione mala eſt malum-Et ita tanquam certum docent omnes Theologi poſt SS. PP. eôque referunt dictum illud Chriſti Do- mini Luc. II. v. 34. Lucerna corporis tui eſt oculus tuus; ſi oculus tuus ſimplex fuerit, totum corpus tuum lucidum erit. Prob. Concluſio. Quia tunc electio mediorum eſt actus bonus, quando ha- ber objectum bonum, a quo ſpecificatur, bo- nitas enim finis eſt objectum ultimò ſpecificans electionem mediorum, ergo electio medii non mali facta ex fine bono ſemper eſt bona. Ele- ctio autem mediorum, quæ ſunt mala, nun- quam eſt bona, etiamſi fiat ex intentione boni finis, 6 korelm DE ACTIBUS HOMANIS. 12 5 finis, aliàs illa electio eſſet ſimul bona & mala quod implicat. NWon enim ſunt factenda mala, ut eveniant bond. . Obj. contra Imum. Si bonitas ac malitia mo- ralis actuum humanorum deſumatur ab objecto, ergo vel materiali vel formali, ſi primum, nun- quam actus bonus poterit habere objectum ma- lum, aut actus malus objectum bonum, quod utrumque falſum eſt, quia odium objecti boni eſt malum, & odium objecti mali eſt bonum. & ſecundum, ergo ab operante debet directè per ſe, propter ſe intendi bonitas aut malitia ob- Jectiva, ut derivetur in actum, ſed hoc non, ergo. Confr. ex D. Thoma quæſt. I. a. 3. & quæſt. 18. art. 5. actus morales ſumunt ſpeciem a fine, atqui objectum diſtinguitur a fine, er- go non ſumunt ſpeciem ab objecto. B. Boni- tas & malitia moralis ſumitur tum ab objecto materiali, ſi habeat bonitatem vel malitiam ob- jectivam, ſi non: plurimùm ab objeéto for- mali ſeu motivo aut circumſtantiis & fine. Ad alterum . ſic nunquam actus bonus poterit ha- bere objectum malum ſecundùm ſe ſumptum N. ut amabile & proſequendum C. item actus malus nunquam potuit habere objectum bo- num ſecundum ſe ſumptum N. ut odioſum & deteſtandum C. Ad Confir. x. D. Objectum. diſtinguitur a fine extrinſeco ſive operantis C- a fine intrinſeco ſive operis N. qui peccata re dimit eleemoſynis, habet finem operis & in- ternum, honeſtam ſublevationem alienæ mi- I 4 ſe- 126 DE ACTIBUS HUMANIS. ſeriæ: finem autem operantis & externum ſatis- actionem pro peccatis. Inſt. Si ab operante debet intendi directè & per ſe ac propter ſe bonitas objectiva, ut in actum refundatur, ergo etiam pariter deberet intendi malitia objectiva, ut eadem refundere- tur in actum. H. N. ſequelem. Ad hoc enim, ut malitia objecti faciat actum inhoneſtum, ſut- ficit voluntarium indirectum & interpretati- vum, quia nullus intendere poteſt malum ut malum, ſed ſolùm intendere poteſt bonum, cui malum conjunctum eſt. Hinc ſi quis v. g. rem furatur, quam ſcit eſſe ſacram, talis contrahit malitiam ſacrilegi, etiamſi nollet rem furtivam eſſe ſacram, cum enim hæc malitia ſit cognita, ea non diſplicet efficaciter, ut diſplicere debe- ret, eoquod operans non obſtante ejusmodi turpitudine adhuc liberè tendat in objectum, cui malitia ſacrilegii eſt annexa. At econtra bo- nitas quà talis intendi poteſt & amari; unde ſi non intenditur, negligitur, ſed bonitas neglecta & quaſi contempta non reddit voluntatem aut actum laudabilem, quia alioqui laudabitur, aut laude dignus erit, qui v. g. juſtitiam exercet ob lucrum vel avaritiam. Deinde bonum debet eſſe ex integra cauſa, maliun autem ex quolibet defelctu Oliic. Il. contra 2. Circumſtantiæ ſe habent ut accidentia actůs moralis; atqui accidens non poteſt conſtituere ſpeciem, ergo eircumſtantia non poteſt conſtituere actum in certaſpecie bo- nitatis vel malitiæ. N. D. maj. Habent ſe ut ac- cidentia actûs moralis, quem in ſua ſpecie jam con- Dr Acr! uum koppont ngum Plinl uum N. V roltaeſtensel euſyik Mi Creuen ungun ulale Clentaommnm UEnmmen Arnen ehgnms. I 0. Te re, Oe ſen d Tomn Anm inemmm ii rer, ,auueun ücdenihan⸗ NnaMN 3 4 4 Fr Saum ln er mino d Aenohnm n Ainheſelt denm iekie , tgle n alontnn ohmman Dhumme * fmn DE AcTIBUS HUMANIS. 127 gumm conſtitutum ſupponunt C. acts moralis, quem a ipſæ tanquam Principales objecti conditiones Nmalirdh conſtituunr N. Diſt. etiam Conſ. Circumſtan- adkn tia prout accidens non Poteſt conſtituere actum in certa ſpecie morali C. circumſtantia quæ affi- cit objectum tanquam Principalis conditio N. Circumſtantia loci ſacri, ſi conſideratur intuitu ablationis rei alienæ eſt merum accidens, Ppro- Im& i ut autem ratio dictat loco ſacro non eſſe facien- er oetmmm dam injuriam, eadem circumſtantia addit ſpe- tepoetbanmma cialem repugnantiam ad ordinem rationis, con- Huiqiseem ſideraturque ur Principalis conditio objecti, ra- sG tioni repugnans. Ita S. Thomas quæſt. 19. art. Hdharmtmn 10. Inde apparer, quomodo explicanda ſint, r giliuſt am quæ idem S. Thomas quæſt. 19. art. 2. dicit, IrPi actum internum a ſolo objecto bonitatem de- lene ed ſumere, lôquitur enim de ſpecie moralitatis pri- in in heduan maria & efientiali, quæ in actu virtutis petitur Nn MeIN. ab eo, quod actus per ſe primèò reſpicit, quod tRmm el eſt ſolum objectum. . ſelbornu nri Inſt. I. Si circumſtantia quantitaris augeat Ur ſovnnrenen bonitatem vel malitiam moralem actionis, ergo uikretimn is, qui ex animo dicerer: volo dare Paupe- Kribus eleemoſynam infinitam, eliceret actum meriti infiniti. . N. ſequel. Sicut actus in- tellectús in hac hypotheſi objectum infinitum tantùm imperfectè, confusè & finitè repræſen- tat: ita actus voluntatis tendit ſolàm imperfe- Rè, confusè & inefficaciter in objectum infi- nitum, adeoque non habet infinitos bonitatis gradus. Econtra cum quis ſeriò intendit dare duos vel tres nummos pauperi, totidem etiam I 5 gra- 128 DE. ACTIBUS HUMANIS. gradus bonitatis habet actus, qui diſtinctè & efficaciter in objectum tendit. Inſt, 2. Habens votum caſtitatis, ſi alium induxit in fornicationem, non tenetur circum- ſtantiam voti confiteri, ſi ipſe nihil libidinis commiſerit: neque etiam opus eſt exponere circumſtantiam ignorantiæ vincibilis, quà com- miſſum eſt peccatum, neque etiam conſuetu- diriis, niſi quis interrogetur, neque etiam in ſimplici complacentia cogitationis venereœ re- fert, utrùm fuerit de perſona libera, aut ligata, quia hic non admittitur adulterium, inceſtus, aut ſacrilegium, ergo circumſtantiæ non ad- dunt actui ſpecialem malitiam. N. D. C. Quan- do non addunt novam oppoſitionem cum ra- tione & virtute C. ſecus N. Eodem modo circumſtantiæ genericæ, niſi ſpeciatim a pec- cante intendantur, habent ſe ſolùm per modum generis, ut quod peccatum ſit averſio a Deo, noxium animæ, inobedientia &c. ergo non poſſunt ſpecialem malitiam actui tribuere, cum ſint ſolùm voluntariæ per modum rationis ge- nericæ: nec etiam vi illarum oritur ſpecialis ob- ligatio ad vitandum actum, vel ita operandum, ſed ſufficit obligatio, quæ naſcitur ex objecto. Inſt. 3. Umius rei non ſunt plures eie⸗ atqui unius actûs ſunt plures circum antiæ, ergo circumſtantia non conſtituit actum mora- lem in ſpecie aliqua boni vel mali. . cum S. Thoma ſuprà citato, unius acts externi non ſunt plures ſpecies N. unius acts interni Subd. non ſunt plures ſpecies ex objecto C. ex objecto, cir- s Huugre 10 n leod DE ACTIBUS HUMANIS. 129 circumſtantiis, fine extrinſeco N. In actibus externis ſpecies moralis ſemper eſt accidentaria; unde nihil obſtat, quominus unus actus in eſſe naturæ, ſit in pluribus ſpeciebus in eſſe moris. Econtra in actibus internis ſpecies moralis eſſen- tialis provenit ab objecto, quod unicum tan- tùm eſſe poteſt, quamvis eidem ſpecies moralis accidentaria ex circumſtantiis & fine extrinſeco varia etiam poſſit advenire. Objic. III. contra 3. Intentio finis boni com- municat bonitatem electioni medii indifferentis, & addit bonitatem peculiarem electioni medii boni, ergo etiam communicabit bonitatem ſuam electioni medii mali. . N. C. Objectum in- differens aut ex ſe bonum ſunt capacia honeſta- tis: econtra objectum de ſe aut ex circumſtan- tiis malum eſt ſimpliciter prohibitum, ergo ejus electio ſemper manet mala, quocunque fine expetatur. Inſt. I. Matth. 6. dicit Chriſtus: & oculus tuus ſimplex fuerit, totum corpus tuum lucidum erit: licèt hic S. Chryſoſtomus homil. 25. per oculum intellectum interpretatur, cæteri tamen PP. intentionem finis nomine oculi accipiunt, ergo juxta doctrinam Chriſti, ſi intentio pura fuerit, tota actio erit bona, & conſequenter ele- ctio mala evadet bona. k*. Explico verba Chri- ſti, D. Ant. ita ut nomine oculi ſimplicis acci- Piatur intentio præcisè & ſecundùm ſe bona N. ut accipiatur intentio, ejusque puritas partici- Pata in electione C. ita S. Bonaventura, & D. Thomas. Eadem eſt reſponſio ad illud ar⸗ thœæi 130 Dr AcCTIBUS HUMANIS. thæi 7. Non poteſt arbor bona malos frulétus fa- cere, ubi S. Auguſtinus per arborem intentio- nem bonam intelligit, lib. I. de gratia Chriſti cap. 18. & 19. Inſt. 2. Obſtetrices E.gyptiæ mendacio uſæ ad ſervandam vitam infantium hebræorum præ- mium a Deo acceperunt Exodi 3. ergo bonus finis corrigit malitiam electionis, aut ſaltem ab electione mali medii non vitiatur intentio. E. N. I. Sequelam. Diſtincti enim adtus inter- ceſſerunt: prior erat per modum intentionis, ſeu voluntas liberandi proximum a morte, & hic quidem erat bonus & dignus præmio: po- ſterior erat per modum electionis, ſeu voluntas- mentiendi, quà nullum præmium meritæ ſunt obſtetrices, quamvis talis medii electio potuit eſſe inculpata propter ignorantiam vel inconſi- derantiam. Ad 2. &. D. C. Non vitiatur inten- tio, quæ præit realiter electionem C. quæ co- mitatur electionem malam N. ARTICULUS III. Utrùm idem actus voluntatis poſſit ſimul eſſe bonus malus Na. Non eſt hic quæſtio de bonitate & ma- litia, quæ actum abſolutè & ſimpliciter ta- liter denominet, ita ur bonus dicatur, qui ha- ber omnem debitam perfectionem, malus econ- tra, qui vel unicà careat; juxta illud S. Diony- ſuüi: Bonum ex integra cauſa, & malum ex quoli- bet defectu; evidens enim eſt, non poſſe eun- dem De Ac c Uher Ucti en nl An le teenohn KIA N DE ACTIBUS HUMANIS. 131 dem actum habere omnem perfectionem debi- ſi tam, & aliquà earum carere. Evidens item eſt, non poſſe actum eundem conformem ra- tioni eſſe & difformem. Solùm ergo hic di- ſputatur, an idem actus humanus ſimul habere poſſit bonitatem moralem conjunctam cum ali- qua malitia reſpectu diverſorum, quibus actus conſtituitur & efficitur. Nam reſpectu ejus- Hain e dem objecti hoc manifeſtè repugnare apparet, n Denini eoquod idem eodem reſpectu non poſſit con- e venire, & non convenire. Quæritur proinde, 6 utrùm actus aliquis ex objecto bonus eſſe poſſit, & ſimul ex circumſtantia objecti, aut ipſius acts malitiam contrahere. Dico. Idem actus voluntatis non poteſt eſſe ſimul bonus & malus. Prob. Quia actus eſt ſimpliciter malus, non bonus, hoc ipſo quod habet vel objectum malum, vel finem malum, vel circumſtantiam malam: nam hoc ipſo ten- dit in objectum modo dedecente naturam ratio- nalem, ideoque ſimpliciter dedecet naturam ra- tionalem, eique disconvenit. At verò aétus, qui ſub aliqua ratione naturam rationalem de- decet, hoc ipſo malus eſt, minimè bonus; & ſolus actus, qui ſic naturam rationalem decet, ut ſub nulla ratione illam dedeceat, bonus eſt. Ohyic. I. Actus, quo quis vult idem obje- Rtum ob duo motiva non ſubordinata, unum bonum, & alterum malum, ut actus, quo quis vult dare eleemoſynam propter motivum mi- ſericordiæ, & ſimul ob vanam gloriam, eſt bo- nus ex parte boni motivi, & malus ex parte mali5 — 22 ende. “ Epuucth 132 DE ACTIBUS HUMANIS. mali; ergo. . N. Ant. Nam hic actus eſt ſimpliciter malus, & nullatenus bonus, quam- vis malitiam ex unico motivo ſumat; quia per talem actum voluntas tendit in objectum modo naturam rationalem dedecente, & actus ille ſimpliciter dedecet naturam rationalem, quia dedecet naturam rationalem appetere bo- num propter malum, & ſic velle malum. Objic. 2. Qui fubvenit egeno in gravi ne- ceſſitate, implet præceptum, licet ex inani glo- ria id fecerit, ergo actus ex objecto bonus po- teſt contrahere malitiam ex fine & circumſtan- tiis. 2. Samſon ſe ipſum ruinà doms oppref- ſit, S. Virgines ſæpiùs ut hoſtes evaderent, aut pudori conſulerent, mortem ſibi conſciverunt, & nihilominus laudantur. 3. Poteſt in natura- libus idem ſubjectum quoad ſubſtantiam eſſe bonum, licet in aliqua parte haberet defectum, ſic poteſt quis haberè pulchram faciem, & den- tes deformes, idem patet in artefactis. N. ad 1. D. Conſ. Actus internus poteſt manere bo- nus & malitiam a circumſtantiis contrahere N. actus externus Subd. poteſt manere bonus ma- terialiter & in genere entis C. formaliter, & in ratione objecti formaliter ſpecificantis N. quod talis ſatisfaciat prœcepto, nihil refert. Nam ſunt multæ leges, quæ dantur de actibus huma- nis præcisè quoad ſubſtantiam & entitatem Phy- ſicam ſeu bonitatem objectivam materialem, non formalem, Alii autem actus; quibus dis- ponimur ad juſtitiam, & gratiam Dei meremur; circumſtantiam turpem nequaquam admittunt. Ad 61. Dr Acr NXope egerint, DE ACTIBUS HUMANIS. 133 Ad 2. N. N. Suppoſitum, quod cum circum- ſtantia mala egerint, nam peculiari S. Spiritũs inſtinétu herolcas has actiones ſuſceperunt. Ad 3. N. C. In naturalibus & artefactis malum unius Partis non inficit, aut deſtruit bonitatem alte- rius. In moralibus contra accidit, ubi juxta D. Angelicum virtutes connectuntur in una Ppru- dentia, nec poſſunt ſimpliciter exire in actum, niſi hac præeunte, & judicante hic & nunc eſſie conforme rationi, omnibus Penſatis actionem eſſe ſuſcipiendam. . Oliic. 3. Saltem poteſt actus diu protractus de bono tranſire in malum, & v viciſſim. H. D. Actus voluntatis elicitus & deliberatus N. actus voluntatis imperatus, aliusve potentiæ C. Or- dinariè actus voluntatis ſunt inſtantanei, ſicut actus intellectûs, a quibus pendent, ergo hy- Potheſis illa non habet locum in modo agendi ordinario, ſed in extraordinario, quo Deus utrumque intellectús & voluntatis actum Per plura inſtantia conſervaret. In quo caſu nihi- hilominus actus de bono in malum tranſire non poſſet: actus enim bonus eſt ratione ſui objecti & circumſtantiarum, quatenus tranſeunt in ra- tionem objecti, ſi ergo objectum non mutatur, nec mutabitur bonitas acts, quatenus eſt elhci- tus; ſi verò mutabitur objectum, mutabitur etiam actus. Aliter judicandum de actu Po- tentiæ externæ, aut de actu elicito voluntatis, ſi conſideretur ut imperatus, poteſt enim mu- tari intentio & imperium immutato actu impe- ratoO: quare cum actus voluntatis quatenus ſunt impe- 134 DE AcCTIBUS HUMANIS. imperati, ſe habeant ut actus exteriores, poſ- ſunt ſicut ii, eſſe boni & mali ſucceſſivè per de- nominationem ab actibus diverſis. ARTICULUS IV. An detur Actus humanus ſeu moralis indifferens in individuo, qui nec ſit bonus nec malus? Ota I. Certum eſt multos poſſe dari actus voluntatis indifferentes, qui neque boni ſint moraliter, neque mali; quia plurimi ſæpe actus fiunt absque advertentia & conſideratione, honeſtatis aut malitiæ, quà conſideratione defi- ciente nulla eſſe poteſt moralitas. Poſſunt ergo eſſe actus voluntatis indifferentes, ſed nullo modo morales. Tota ergo eſt difficultas de iis actibus, qui ſunt morales, & tamen indifferen- tes, id eſt neque boni neque mali. Notæ 2. Actus moralis dici poteſt dupliciter indifferens: I. ſecundùm ſpeciem, 2. in indi- viduo. Indifferens ſecundùm ſpeciem dicitur, qui ex objecto præcisè conſideratus non haber quod bonus, aut malus ſit, quamvis aliunde habere poſſit, quod ſit bonus, aut quod ſit ma- lus: v. g. comeſtio carnium eſt ſecundùm ſpe- ciem indifferens actus, quia ex objecto præœci- 8& nec bona, nec mala eſt, quamvis ex prohi- bitione poſſit eſſe mala, & ex bono honeſto fine poſſit eſſe bona. Quando itaque dicitur actus eſſe indifferens ſecundùm ſpeciem, non eſt ſic intelligendum, quod ex ſpecie ſua hoc habeat, quod ſit indifferens; ſic enim actus ſe- cun- Dr Aci ſeren lſte⸗ 7 Mue R - edlkwelhener Ve TLVUS. 1 gie 1 giu tnnt Kcolcernie GAcnilenatoet rals boſi Ifarmes, 1 veld Eumen ualteren. . daperkinlta nhertn uin dun eren don⸗ Gnlckeans vo 1 Ne n von hontt⸗ Co mne Cncnt en, N 4 ecke ſun e . Eeum 6 ſ la — DE AcTIBUVS HUMANIS. 135 cundum ſpeciem indifferens eſſet illa, cujus dif-= ferentia conſtitutiva eſſet indifferentia, ſive cui eſſet eſſentialis indifferentia. Dicitur ergo ſe- cundùm ſpeciem indifferens negativè, hoc eſt, qui præcisè non habet ex objecto, quod exi-⸗ gat bonitatem aut malitiam. Actus in indivi- duo indifferens eſt is, qui ſpectatis omnibus, quæ ad ipſum concurrunt; aut concurrere poſ- ſunf, nempe qui ſpectatis omnibus objecto for- mali aut materiali, extrinſecis omnibus circum- ſtantiis caret bonitate vel malitia formali. Hoc poſito, quæſtio eſt inter Theologos Scholaſti- coSs. An dentur actus aliqui voluntatis facti cum advertentia & libertate, qui nec mali ſunt, nec boni, non ſolùm ex objecto & ſecundàùm ſpeciem, ſed etiam in individuo, hoc eſt ſpe⸗ atis objecto & circumſtantiis. Dico. Nullus poteſt dari actus in individuoò indifferens. Prob. I. auctoritate D. Thomæ quæ. 18. art. 8. & 9. id clariſſimè docentis: S. Augu- ſtini lib. 2. de peceatorum meritis & remiſſione c. 18. ubi expreſsè dicit: Voluntatem non poſſs conſiſtere in medio, ſed vel eſſe bonam vel malam. Prob. 2. Innocentius X. damnavit has duas pro- poſitiones, ſeilicet 8. comedere & bibere us ue ad Jatietatem ob ſolam voluptatem non eſt peccatum, modo non olſit valenalini, quia licitè poteſt appe- titus naturalis ſuis atctilus frui. Deinde gnam. Opus Conjugii ob ſolam voluptatem exercitum oinni benitus caret culpa, ac defetctu veninli. Suppoſitâ dutem poſſibilitare actús indifferentis non debe- ret ſemper intendi Hquaonaſtas, & appetitus na⸗ 136 DE ACTIBUS HUMANIS. Juxta adverſarios vel non daretur verbum otio- ſum, vel non omne verbum otioſum eſſet ma- lum, cum proferretur licet non ob finem bo- num & honeſtum, ſaltem ob aliquam delecgtatio- nem naturæ gratam, adeoque maneret indif- ferens: atqui utrumque eſt fallum, & contra illud Chriſti D. Matth. 12. v. 36. Dico autem vo- bis, quoniam omne verbum otioſiun, quod locuti fuerint homines, reddent rationem de eo in die Ju- dicii. Ubi verbum otioſum ex communi In- terpretum non poteſt trahi ad calumniatorium & falſum: aliàs exprobratio Chriſti D. non eſ- ſet adeo energica. Prob. 4. Omnis homo agens moraliter debet intendere finem aliquem negativè ultimum, honeſtum ex ductu rectæ rationis, quæ in ipſo viget, non minuús ac omnia creata tendunt ad finem ſibi ab Auctore naturæ præfixum. Tria autem ſunt bona: ho- neſtum, utile; delectabile: utile non eſt finis, ſed tantum medium, & debet ulterius ordinari, neque poteſt in eo quieſcere voluntas: bonum delectabile non poteſt intendi. Ergo debet ſem- per intendi honeſium; maximè cum homo in actionibus debeat agere ſupra modum agendi brutorum; bona autem reliqua etiam intendunt bruta; ergo non eſt poſſibilis actus in indivi- duo indifferens. Confir. Quoties homo tollit Deo rationem finis ultimi, peccat: Sed quoties ho- mo agit deliberatè, nullam ſibi præfigens bonum finem, adimit Deo rationem finis ultimi, ad quem ommia diriguntur, nam-ille actus neque formaliter ne- De AcrI ftemii naturalis poſſet licitè frui ſuis actibus. Prob. 3. S Cvome pükaenten Aanpo in Gemmco e e . i. arcenun e monmien⸗ Ultifern lefkenng tone⸗ nehe R onn 1Gmrkhinet mmnincltm. GENbNnbo Caen ge, edde nunti nlt. tin, Kanm .6. Darmmenn ihon, ſtu ler inen in; Un er Cörmmik id dumninnnn ioCrik D. m 1 MdX Alore thonn br. Nnckins, DE ACTIBUS HUMANIS. 135 neque virtualiter ad Deum dirigitur. Ergo pec- cat. Prob. Quicunque juxta Adverſarios elicit actum indifferentem, hoc ipſo eum elicit, quia licet, ſed eoipſo jam agit honeſtè, ſcilicet ſe conformando legi permittenti, eigo nunquam indifferenter. Confir. I. Talis eit ita diſpoſi- tis, ut non ageret; ſi non liceret; ſed hoc eſt honeſtum, quia eſt revereri legem prohiben- tem, & ſe illi ſubmittere, ergo. Confirm. 2. Agere, quia licet, eſt habere licentiam Pro motivo, hoc autem motivum nec eſt utile, nec jucundum ergo eſt honeſtum. Unde pa- tet Adverſarios ex ipfſis ſuis principiis redargui. Chj. I. S. Hieronymus epiſt. 89. ait: Bo- nuim eſt continentia,; malum luxuria, inter utrum- que indifferens deambulave &&. hæc autem ſenten- tia non poteſt explicari de actibus indifferenti- bus ſecundùm ſpeciem, hoc eſt, de actibus, qui nec ſunt boni nec mali ratione objecti materia- lis: quia addit D. Doctor: ſive enim fecerig, ſive non feceris; nec juſtitiam habebis, nec injuſtitiam. Ergo infert Vaſquez ly feceris denotat exerci- tium actionis in individuo, ergo ſecundùm S. Hieronymum illi actus etiam in individuo ſunt indifferentes. E. N. C. Loquitur D. Doctor tantum de actu ſecundùm objectum ſpectato. Nam agit de natura objecti, & dicit; aliud eſt bonum;, ut continentia, aliud malum ut luxu- ria, aliud indifferens ut deambulatio. Quare ſenſus eſt, ſive feceris ſive non feceris, nec ju- ſtitiam habebis ratione objecti, quod non im- pedit, quominus actus ſit bonus vel malus ra⸗ tione finis. K 2 Ohji. 138 DE ACTIBUS HUMANIS. Ob,j. 2. Dantur actus indifferentes in ſpecie; ergo etiam in individuo. Confir. Nulla eſt ſpe- cies ſinè individuo, ergo ſi dantur actus indif- ferentes in ſpecie, dantur etiam in individuo. NW. ad I. N. C. diſp. eſt. Quia actus indifferen- tes in ſpecie ſunt actus, qui neque boni, neque mali ſunt ex objecto: adtus verò indifferentes in individuo ſunt actus, qui neque boni, ne- que mali ſunt ex omni parte, nempe ratione objecti, circumſtantiarum & finis. At ex eo, quod aliqui actus neque boni, neque mali ſint ex objecto, non ſequitur eos non eſſe bonos vel malos ex alia parte, nempe ratione finis, ergo eoipſo, quod homo debeat agere ob finem honeſtum, ſequitur non dari actum indifferentem in individuo, vel enim homo agit ob finem honeſtum, & ſic bonus eſt actus, ſi non ob finem honeſtum & ſic malus eſt. Ad Confir. D. Ant. Nulla eſt ſpecies logica ſeu pro- priè dicta quæ eſt gradus metaphyſicus ab indi- viduis abſtractus, ſine individuo C. mulla fpe- cies moralis ſeu impropriè dicta, quæ eſt de- nominatio actui conveniens præcisé ab objecto ſuo directo N. proinde quidquid convenit ſpe- ciei convenit etiam individuo ſecundùm ob- jectum ſpectato, non autem ſpectato ſecundum finem & circumſtantias. Ohyj. 3. Si opera neceſſitatis & delectationis naturalis v. g. fricare manus, ſpuere &c. eſſent bona, deberent pertinere ad aliquam virtutem: ſed ad quam! ſi eſſent mala, poſſent & debe- rent explicari in confeſſione: quis autem abſol- vVet DrAc oneloneß omonN, Sn o ſceken Col on umnnnitt, Gwcodtnenan lnbon, Urnlonun, Nu Gi erd gunte eer illie v Uiin de leigte eten I Nlcnr Auig. n Nindnid Wui Uüenn. unegredoi at Owne bal t EE = = —— E Me, enpe i 1fns Ae 0l, ſeqve ndl 1 don elle dan INe Mone n er e ur Nn n u , Ielanin Konn Elehoruvet tt REh eugn Gncto l t⸗ ck, r et e ethoben d ſent⸗ o koncm o. netno ſeuncm e DF AcCTIBUS HUMANIS. 139 vet in confeſſione præcisè accuſantem ſe de fri- ctu manuum, ſputo &c. ſinè præfixo bono fi- ne? imo ſequeretur, vix ullum fieri a nobis opus, quod non ſit peccatum veniale. W. IIIa opera minutiora, quæ fiunt ob ſolam naturæ commoditatem aut neceſſitatem, ſunt ut pluri- mum indeliberata, fiunt ex ſolo naturæ inſtin- ctu ac imaginatione, ſinè ulla advertentia ratio- nis, atque ita, cum non ſint moralia, non ſunt etiam bona vel mala. Si verò ſünt deliberata- ſunt etiam bona, quia ratio tunc dictat, gra- tificandum eſſe naturæ. Si autem non dictaret hoc recta ratio, eſſent illa tunc otioſa opera, & vitioſa, poſſentque in confeſſione explicari, ſicut otiola verba, quia eſſent merè peccata commiſſionis, hoc eſt opera poſitiva difformia rectæ rationi, non autem pPeccata omiſſionis, quæ ſunt meræ negationes actuum. Certe ho- mines virtutis amantes, ſicut de verbis otioſis, ita etiain de ejusmodi operibus in ſacro tribu- nali ſe accuſare ſolent, dicendo, v. g. plurima opera deliberatè poſui ſinè debita intentione boni & honeſti finis. Ad id verò quod quæritur, ad quam virtu- tem illa opera pertineant, quando ſunt bona, & ad quod vitium, quando ſunt mala. N. Quando ſunt bona, pertinent ad virturem fi- nium extrinſecorum, ad quos diriguntur, vel ad virtutem, cujus proprium eſt moderari cu- Tam corporis, quando ſunt mala, pertinent ad vitia oppoſita illis virtutibus. K 3 olj. 440 DE ACTIBUS HUMANIS. Obj. 4. Quando quis exercet actum miſeri- cordiæ, non cogitando de bonitate miſericor- diæ, nec intendendo propter ſe, non exer- cet opus bomim, utpote quod debet amari Propter ſuam honeſtatem neque tunc peccat; ut pater, ergo tunc exercet autem indifferen- tem. 2. Qui deambulat præcisè, quia deam- bulatio non eſt prohibita, facit actionem indif- fentein non tantum ex objeécto, ſed etiam ex fine. N. ad I1. Actus virtutum moralium v. g. reddere alienum: ſunt verè boni ex objecto & fine intrinſeco, quem recta ratio dictat, etiamſi non dirigantur ad ullum finem extrinſecum bonum; nam tunc ſolùm tenemur adhibere finem ex- trinſecum bonum, quando finis intrinſecus ſi- ve objectum eſt indifferens. Neque eſt ne- ceſſe ad actum, ut honeſtas appetatur propter ſe formaliter, ſed ſatis eſt, quod appetatur Ppr opter ſe virtualiter. Ad 2. N. N. Ant. Quia falſum ſupponit. Nam aſſignatur pro fine id, quod revera non eſt finis: quod enim res non prohibeatur, ſed ſit licita, non poteſt eſſe finis actionis, ſed dum- taxaât conditio removens impedimentum agen- di. Sic quando quis dicit: ego ambulo, quia vacant ſcholæ, vel quia habeo licentiam, va- catio & licentia non eſt finis, ſed tantum con- ditio removens impedimentum ambulandi. Qujus ratio eſt, quia omnis finis eſt bonum ho- neſtum vel jucundum. Poreſt quidem quis agere, quia lubet, quia placet; ſed illud mo- tivum eſt delectatio, proinde finis illicitus. np . nſt. DrAchI (Mor el en Eceetl elki lebls⸗ otlgen hel “ .. cham. enleklalnn o Eectbi UelunäAte Aorbemteget nizt nt ſun rutfwn,n 4 enlhetatd icenlannis,d ZB Ahooo Wmovobosyn mtencunob, N.A LYN Nhun: Kn Wan boeſun, Monan Rdhpetunie , Lnper eſe Mhmn nordlwmn Merobeechot Nepveel . Dpetnur goper wpenun . n kdun fpon⸗ ,d et Mohbennr, 6l n ger⸗ i cumdonnn bere fhen e fos nma . DE ACTIBUS HUMANIS. 141 Inſt. Auctor naturæ inſperſit rebus multis ſuavitatem & delectabiliratem, quam homo per- cipiat ex his rebus, ergo homo non pervertit rerum ordinem, agendo propter ſolam delecta- tionem de ſe licitam. N. D. Ant. Auctor natu- ræ inſperſit delectabiliratem quam homo perci- Pit, ut medium & referat ad finem honeſtum pu- ta ad honeſtam recreationem, qua melius diſpo- natur, ut munia ſua ritè obeat C. quem ſibi pro- Ponat ut finem, & in qua ſiſtat N. ſuavitas & de- lectabilitas inſperſa rebus eſt quidem ob delecta- tionem hominis, ſed qua utatur velut medio, non autem quam ſibi ut finem proponat. Ohyj. 5§. Si homo teneretur agere ſemper pro- pter finem honeſtum, non datur lex permittens, falſum Conſ. ergo. &c. 2. Si daretur præceptum agendi ſemper ob finem honeſtum, illud vel eſt naturale vel poſitivum. 3. Præceptum naturale eſt notum omnibus Viris piis & eruditis, hoc au- tem præceptums. Bonaventura, Scotus &alii mul- ti negant. H. ad I. non datur lex permittens circa finem non honeſtum C. circa objectum adts N. igitur extat lex permittens, ſed ſolùm circa quæ- Tm objecta, quæ ex ſe neque bona neque mala ſunt moraliter & quæ ad finem honeſtum referri poſſunt: at non datur lex permittens circa finem non honeſtum, cum detur lex præcipi- ens naturæ rationali finem honeſtum in omni- bus ſuis actibus deliberatis. H. ad 2. illud præ- ceptum eſſe naturale, quia ratio dictat, homi- nem teneri ſemper agere ob finem conſenta- neum naturæ ſuæ rationali, proindéque ob finem K 4 ho- 142² DE AcTIBUS HUMANIS. honeſtum. Hoc præceptum etiam eſt poſiti- vum, quia Chriſtus vetat omnem actionem otio- ſam moraliter, ideôque non honeſtam. Ad 3. B. Præceptum naturale debet eſſe omnibus no- tum, ſi ſit unum ex primis principiis, vel evi- denter aut facilè ex illis deducibile C. ſecus N. eſt quidem hoc præceptum univerſaliffimum, quatenus habet pro objeécto omnes actus deli- beratos: non autem in ratione principii, nam ab illo alia morum præcepta non derivantur. Inſt. illud præceptum ſi datur; vel eſt affir- mativum, vel negativum. E. illud præceptum eſſe affirmativum, quia obligat ad actum poſi- tivum, & eſt etiam æquivalenter negativum, nam æquivalet præcepto vetanti finem non ho- neſtum; obligat proinde ſemper pro ſemper ſo-⸗ lùm hypotheticè, nempe quoties in ejus mate- ria agimus. j. 6. Non eſt dubium, quod ſententia af⸗ firmans, dari actus indifferentes, ſit ſaltem pro- babilis: ſi quis igitur putat dari adtus indiffe- rentes, hic ſequendo ſententiam probabilem, non malè operabitur, & cum non intendat ho- neſtatem actůs, non operabitur etiam bene; ergo ponet adtum indifferentem. v. D. Conſ. Ponet actum indifferentem per accidens C. per ſe & ex natura ſua N. vel D. aliter: ponit talem actum ſpeculativè & ſignatè C. practicè & exer- citè N. Tales ergo excuſantur vel ob ignoran- tiam invincibilem, vel conſcientiam erroneam, vel probabilem. Sicut enim, ſi quis ignorat, ſe obligari ad reſtitutionem, non peccat illam Dr ActI gghor ſe tüin lemdciri 6coakfeen gere r E Pene g S 14 chel, G td „ onolen I Aneri DMct e N Ntrsin genene nns or alh 1 de lectacte . Anindivit Dkgemer O han Hug n ein in e Polt. kninenan Re E 0nh . rrii neble l one Urni, M 1ton cenyannn. nr, velelak⸗ Nd wronmn AA enn eyinnn ctani fhemnbo⸗ Npero ANerb⸗ lisz neigme. olſnenud R AAenpre 1 r As nfe nmn Nohehlen NTon urendt e bPin cun ber gen u0 (n Pala eic⸗ riecbignora⸗ nonemmn igs i⸗ I An erd 1 DEZ AcCTIBUS HUMANIS. 143 omittendo: ſic etiam qui errat, exiſtimando ſe non obligari ad dirigendos in bonum finem actus ex objecto indifferentes, non peccat, cum omit- tit dirigere. Obj. 7. Quando homo operatur ex fine in- differente v. g. ut exerceat ſuam libertatem, agit modo diſtinctivo ſuè à brutis, ergo verè eſt actus humanus & indifferens. 2. Amicus Dei non debet ſemper agere ex motivo ſupernaturali, ergo nec ur homo ſemper debet agere ex fine honeſto. 3. Datur adtus qui nec facit meritum nec demeritum, ergo etiam, qui nec ſit hone- ſtus, vel inhoneſtus, ergo datur actus indiffe- rens in individuo. B. acl 1. D. Ant. agit mo- do naturaliter diſtinctivo ſu à brutis ratione li- bertatis & cognitionis ſpiritualis C. modo mo- raliter diſtinctivo in ratione finis ultimi vel for- maliter vel virtualiter intenti N. Ad 2. N. Conſ. nee amicitia nec ordo füpernaturalis eſt regula honeſtatis in genere, ſive regula honeftatis pri- ma; unde licet actio non ſit ex fine alterutrius, tamen recta eſt, & eligibilis: at altera actio erit contra regulam primam, quæ jubet hominem agere ex fine ſuo. Ad 3. D. Ant. qui nec faeit me- ritum vel demeritum præmii ſupernaturalis C. laudis vel præœæmii naturalis N., illud requirit præ- ter opus ſupernaturale etiam promiſſionem di- vinam. Ad 2. Conſ. cum diſt. datur actus in- differens in individuo theologice & in ordine ad meritum & demeritum C. ethicè N. . Collige I. Quando Concilium Conſtantien- ſe damnavit hanc propoſitionem Huſs, nem- K 5 Pe * 144 DE ACTIBUS HUMANIS. pe quod omnia opera humana ſint vel virtuo- Ja vel vitioſa, damnavit eam tantuùm in ſenſu illius hæretici, qui dicebat, quidquid agit pec- cator, peccatum eſt, & quidquid agit homo virtuoſus virtutis opus eſt, ut patet conſide- ranti propoſitionem damnatam. 2. Non eſt hic quæſtio de omiſſione pura libera, quia rationes noſtræ ſententiæ non procedunt de purè omittente actum. Nam imprimis præce- ptum reſpiciendi finem honeſtum obligat homi- nem operantem tantum, non vero obligat non operantem, arqui purè omittens non operatur, adeoque non obligatur omiſſionem ſuam dirige- re in finem honeſtum; poteſt etiam aliquis, dum omittit v. g. auditionem ſacri, ad quam non tenetur, occupari in alia actione æque bo- na moraliter, ac fortaſſis meliore. ARTICULUS-V. An omnes actiones humanæ debeant dirigi ad Deum tanquam finem ſupernaturalem ultimum“? leco. Non debere dirigi. Ratio eſt, quia hæc obligatio eſſet nimis difficilis, & morali- ter impoffibilis maximè reſpectu infidelium;, qui fidei lumine imbuti non ſunt. Confr. Quia ſi eſſet ejusmodi obligatio, aut præceptum di- vinum poſitivum de ea extaret, aut ratio vellex naturalis illam exiſtere evinceret vel perſuade- ret. Atqui nullum dici poteſt, ergo. Obj. I. S. Anſelmus, S. Ambroſius & alii SS. PP. verba Apoſtoli ad Coloſſ. 3. v. 17. Omne, quodcunque facitislaut in verbo, aut in opere, omnia r ACTI y mun . en ſa k S ol frfi r.Cr 1o 6 MNsn en e lchhn Sgaum Deſprome Nrun .. Adibiz arhan iergrtei imgonden le Nonmetone, AAe r den rirecepi NKonn Cend DE ACTIBUS HUMANIs 145 omnia in nomine Domini noſtri JESU Cbriſti facite, item ſive ergo manducatis ſive bibitis, ſive aliud quod Jacitis, ommnia in gloriam Dei Jacite I. Cor. IO. v. 3I. explicant eſſe Præ- ceptum ſuas actiones ad Deum referendi. B. S. Anſelmus & alii PP. intelligendi ſunt de præcepto latè dicto, ſive quoad aptitudinem & habilitatem exponendi ſunt hujusmodi textus, hoc ſcilicer ſenſu: ita manducate & bibite, omniaque veſtra opera facite, ut apta & habilia ſint ad gloriam Dei promovendam, ſeu ut talia ſint, ex quibus glorificari poſſit Deus, nemo offen- di nec gloria Dei lædi, ut patet ex immediatè ſequentibus. Sins offenſione eſtote Judæis, &α n , gentibus, && Eccleſiæ Dei. v. 31: quia Oopponit ibi Badreee Apoſtolus gloriam Dei, gloriæ dæmonum, lore cui ſerviunt, qui idolothita comedunt in hono- 8 rem idoli, vel cum ſcandalo proximorum, cum mirichoan ecONtrario gloriæ Dei ſerviunt, qui ab idolo- thitis abſtinent, eaque non manducant & bibunt, n quo Dei honorem cultumque & ſalutem pro- dchgun ximorum juvant, & promovent. Hinc etiam &HNα. verba illa Apoſtoli, quæ ſecundùm ſe ſunt con- intd ſilii, negativè ſeu privativè ſumendo, de præ- Sα cepto explicari poſſunt, ſic ut ſenſus ſit: eNn Ne „ 1. 1 Wfomobiorbon enmd. omnino caveatis, ne quid faciatis, quod glo- uIefd ricæ Dei adverſatur, aut ſcandalum in idolothi- D Nlucke. torum comeſtione, què S. Paulus proprie col- o linmat, aut alia re derur, quo Deus vituperetur, Gni 8 quod eſt præcepti; licet enim ſit affirmativum I hoc dictum & conſilium Apoſtoli, tamen præ- uNo.. ceptum includit negativum. Inſt. 146 DE AcCTIBUS H UMANIS. Inſt. Liberum arbitrium ex natura ſua eſtor- dinatum ad aſſequendum finem ſuum ultimum, ergo quisquis illud ad finem alium adhibet, ab- utitur illo & peccat; imo quidquid homo vult ſemper fertur in finem fuum ultimum. N. D. Ant. eſt ordinatum ad aſſequendum finem ſuum ultimum naturalem C. ſupernaturalem N. libe- rum arbitrium non ex natura ſua, ſed ex gra- tuita diſpoſitione divina refertur ad finem ulti- mum ſupernaturalem, manlſiſſet enim illud in- trinſecè prorſus idem, ſi Deus hominem in ſtatu naturæ puræ reliquiſſet. Quod verò ſuperad- ditur, hominem ſemper & in omni actione fer- ri in finem ſuum ultimum, nec ad rem eſt, nec Adverſariis favet, quia aliàs nemo peccare Poſ- ſet, ac conſequenter nullus eſſe poſſet actus de- meritorius. Senſus ergo eſt, quod quidquid homo velit, illud refertur in finem ultimum confusè & genericè ſpectarum, non vero in finem ultimum ſpecificè & ex natura rei ſum- Pptum, multoque minùs in finem ultimum ſu- pernaturalem. Collige. Ex dictis ſequi, homo quamdiu eſt in hac vita, ſemper debet tendere ad finem ſuum ultimum negativè, hoc eſt nunquam receden- do, & ſe avertendo ab eo; non autem poſitivè ſemper ſe convertendo ad illum, & propter illum in omni actione operando, hæc enim ob- ligatio in Viatore eſſet valde difficilis. ARTI- G tern eſie⸗ 6 . li CMes As, MIet, X oment b⸗ Atim donius d lertn INtones DE ACTIBUS HUMANIS. 147 ARTICULUS VI. An abtus externi ſint boni vel mali moraliter ‿αue ac interni“ . Ota. Per adtus externos hic intelliguntur riknin, omnes illi actus, qui aliquo modo impe- EennANH rantur à voluntate; hujusmodi non tantum ſunt n iu, (tag actus facultatum externarum, ſed etiam ſen- EumIhene fſuum internorum, appetitus ſenlitivi & intel- Nlſtenn lectüs, imo & ipſius voluntatis, quæ ſuis acti- phontenni bus imperare poteſt, de quibus tamen Poſte- o rioribus cum ſint eliciti, hic non agimus. Præ- Bemidie terea actus illi imperati ſeu externi dupliciter i poſſunt ſpectari. I. Quatenus appetuntur & KArenn et, Ne Gtemdpece immperantur à voluntate. 2 Quatenus exercen- SdeptAH tur à ſuis potentiis, ut patet in exemplo: fic ex- , O/Gnds terna actio homicidii poteſt ſpectari dupliciter frem limmn I. Quatenus appetitur & imperatur à volunta- n WNin te, ſic eſt objectum voluntatis, 2. Quate- ANIIn hus exercetur ab homine per potentiam execu- nfrentümmg tivam, & ſic eſt adtus potentiæ executivæ. Primo modo ſpectatur, cum dico, Petrus vuir mouNHn d hominem occidere, poſteriori modo, cum di- Eedfrniin co: Petrus reipſa occidit hominen. m niilt Dico. Actus externi non ſunt æquè boni vel annime Wali moralitèr, ac ſunt actus interni. Prob-. n, Aher Bonitas enim & malitia formalis prius & imme- hranndb⸗ diatè convenit actibus internis voluntatis, ex- zu fernis vero Poſteriùs & dependenter ab illis. Deinde etiam bonitas & malitia moralis in eo conſiſtit, quod quis conformiter vel difformi- ter tendat in rationes objectivas boni vel mali Morali 148 DE ACTIBUS HUMANIS. moralis ex cognitione talium rationum & pote- ſtate libera, at hoc convenit primò & immedia- tè ſolis actibus internis voluntatis, externis au- tem ſolum mediante actu interno voluntatis, à quo reguntur, & quocum conſtituunt num moraliter, ergo. Confir. Mutato actu interno actus eatenus idem omnino manens poteſt fieri de bono non bonus;, de malo non malus & vi- cifſfſim. In eadem eleemoſyna data cum actu interno miſericordiæ eſt actus miſericordiæ, da- ta ſinè affectu illo, non eſt actus miſericordiæ &c. Similiter bonitas vel malitia actus externi immi- nuitur vel augetur per ſolam mutationem actus interni voluntatis, ſi enim v. g. ex maximo af- fectu des pauperi nummum, maximam habe- bit hæc eleemoſyna bonitatem, quodſi theſan- rum des ex affectu exiguo, exiguam pariter ha- bebit æſtimabilitatem formalem, ut patet ex Marc. 12. de Paupercula vidua; quæ duo tan- tüm obtulit minuta. Ergo primarièò & intrin- ſecè bonitas miſericordiæ conſiſtit in actu inter- nO voluntatis. Ohbj. Omnes actus humani ſumunt ſuam ſpe- ciem, ac conſequenter etiam bonitatem & ma- litiam moralem ab objectis ex dictis ſupra, at actus interior non eſt objectum actis exrerni, ergo actus externus non ſumit ſuam bonitatem vel malitiam ab actu interiore. Confirm. In illo actu principalius & primariò debet reponi bo- nitas vel malitia,; qui primariò eſt præceptus vel prohibitus, in eo autem ſecundariò & de- nominativè, qui eſt prohibitus ratione alterius, at . ☛ fel als doont nd e Kune AuoNer nor iekn otNNind tömiericrie , Tomierconled Veiternlimm mronen n ellaumn aniertr. len, Ar er el Ge Clo t- primed Eimrn⸗ CORrnainren⸗ ünuntumße DE ACTIBUS HUMANIS. 149 at actus externus homicidii v. g. primarièò eſt prohibitus, & ratione hujus voluntas occiden- di, unde & moralitas acts interni cauſatur ab actu externo tanquam a ſuo objecto. B. ad t. D. Ant. Sumunt ſuam ſpeciem vel bonitatem vel malitiam ab objectis vel mediatè, vel imme- diat? C. immediatè tantùm N. actus internus immediatè ſpeciem ſuam ſumit ab objeétis, actus verò externus ab objectis mediante actu interno, per quam dicitur ſeu denominatur actus bonus vel malus moraliter. Quodſi au- tem conſideretur bonitas vel malitia actuum ex- ternorum ut diſtinctorum ab actu voluntatis imperantis ſive ſecundùm ſe & ſinè reſpectu & ſubordinatione ad volunta em liberè operantem, hoc ſenſu poteſt dici imperfectè moralis, vel etiam radicalis & fundamentalis, quæ prius eſt in actu externo, & ex qua in actum internum voluntatis refunditur benitas vel malitia, non au- tem formalis, quia ut hæc contrahatur, actus debet verſari proſecutivè vel averſativè circa rationem honeſti, vel turpis in objectum. Ad Confirm. N. D. M. In illo actu principaliès & primariò conſiſtit honitas vel malitia ſeu mora- litas radicalis & fundamentalis C. formalis N. moralitas radicalis & fundamentalis prior eſt in actu externo v. g. homicidii, quàm in actu in- terno voluntatis occidendi, non autem forma- lis, quia propter moralitatem radicalem actus externus homicidii eſt primariò prohibitus, cum ſit contra jus naturæ & intrinſecè malus. ARTI.- 1560 DE ACTIBUS HUMANIS. ARTICULUS VII. An bonitas vel malitia actus externi aliquid ſu⸗ peraddat ad bonitatem vel malitiam actus . interni? POta. Alii ſic proponunt hane quæſtionem. An plus bonitatis aut malitiæ ſit in actu in- terno & externo ſimul ſumptis, quam in ſolo actu interno? item an actus internus & externus diſtinctas habeant malitias aut bonitates? anv. g. qui dat eleemoſynam ex voluntate honeſta plus Ponat bonitatis moralis in ordine ad plus præ- mii promerendum, quam ille, qui quidem ha-⸗ bet voluntatem de ſe efficacem dandi eleemoſy- nam, ex defeétu tamen pecuniæ dare nequit, & actum externum non poteſt ponere. Idem eſt de actu malo. Dico. I. Per ſe loquendo actus externus ſu⸗ pPeradditus interno non affert novum meritum, nec auget meritum actus interni. Ita S. Tho- mas. I. 2. J. 2. a. 4. in corpore. Prob. I. Eſt commune àxioma ex PP. quod apud Deum vo- luntas reputetur pro facto: hoc eſt, ſiquis effi⸗ caciter, quantum eſt in ſe, velit aliquid facere, non autem poſſit, Deus bonam voluntatem ta- lem acceptat, ſicut ſi opus in ſe ipſo fuiſſet fa- Rum: ergo totum meritum ſtat in actu inter-= no voluntatis, & actus externus nihil addit me- riti. Hinc S. Chryſoſtomus homilia 19. in Mat- thæum ſubinitium ſic ait de Deo: Won omnino indiſeretè factum ipfſium, ſed voluntatem aut coro⸗ vat aut punit. . non finis operis, ſed voluntati ope⸗ DrAcnii imunin a lais denhil Uehmnd, G ſnluedcint, (eunh . N ertdiſeemn Iun defticpelnii ivihleneflimn ralſo alonitl irunhillete Pizvinternnm rkur erto l P Gelleneponm. ninto bue reße Pleliknd, en Dbnnlaiu a⸗ lden olns l — Kon, borni m Unn oumlioden ehüelirpleter sal nnd ülhnblini rin Henn 6le Eibent En 8 Dldke VI. ienenn Aleni . Nlulnm 7 Cubt hae Nri nptt, n twimero n bonintes!ni, lurreforehne nondne N glunn Pelhie Ir N orlt urne Itn Fennorunmmertun- Snemn Iud IT DEz AcCTIBUS HUMA NIS. 151 m. I. ex ſacris Scripturis. Sic Geneſis 22. v. 16. de Abrahamo, qui tantùm voluit immola- re filium Iſaae, dicitur, quia feciſti hanc rem, &* non peperciſti &c. Matth. 19. v. 27. Apoſtoli dicuntur reliquiſſe omnia, cùm tamen nonniſi ſciſſum rete reliquerint: in quem locum D. Gre- gorius: Ia hac re affectum potius debemus penſare, qum cenſum. Marci 10. v. 43. vidua, quæ duo tantùm minuta erogavit, plus aliis omnibus in gazophilacium miſiſſe deprædicatur. Confir. 2. Ex oppoſito ſequeretur: quod homines poſſint nos privare merito ſupernaturali, cum poſſint impedire, ne ponatur opus externum v. g. pe- regrinatio, ſi huic reſpondeat meritum ſpeciale, ſequela eſt abſurda, ergo. Ex his tamen om- nibus non ſequitur, quod apud Deum valeat tantundem voluntas eliciendi contritionem, quantum ipſa contritio, aut voluntas eliciendi actus intenſiſſimos omnium Seraphinorum, quantum ipfi illi actus; cum a merè externis vel internis neceſſariis non teneat hic argumen- tum ad interna per ſe diſtincta, & ſpecialiter ſe- cundùm ſe libera ac bona, cum nova ſemper electione, ſuperatãâ arduitate ſuſcepta, & ſin- gularem promiſſionem habentia. Prob. 2. Si-= cut ſe habet ſimpliciter ad ſimpliciter, ita ſe ha- bet magis ad magis, ſed ratio laudabilitatis & meriti, vituperabilitatis & demeriti fundatur ſimpliciter in libertate actůs, ergo major lau- dabilitas, vel vituperabilitas, majus meritum vel demeritum fundatur in majori libertate, alqui ese mercedem damnumve decernit. Con- . 152 DE AcTIBUS HUMANIS. atqui actus externus nullo modo per ſe auget libertatem, cum hæc tota conſiſtat in actu in- terno, ergo tota ratio laudabilitatis & meriti, vel vituperabilitatis & demeriti conſiſtit in actu interno. . Dico M. Quamvis per ſe loquendo non mi- nus mereatur, aut demereatur homo, qui ſo- lùm ponit operationem internam bonam aut malam, ac alter homo, qui ponit internam ſi- mul & externam, nihilominus occaſionaliter & per accidens magis meretur Paulus, qui ope- rationi internæ ſuperaddit externam v. g pere- grinationem, quam alius, qui eam non ſuper- addit. Proh. Quia in executione operationis externæ conſurgit ſæpe occaſio, vel iterandi actus internos, vel ponendi illos intenſiores ac diuturniores ad ſuperandam difficultatem, quæ facilè occurrit in executione operis: atqui actus interni iterati, aut magis intenſi ac diuturni magis merentur; aut demerentur. Ergo ſal- tem per accidens majus meritum aut demeri- tum habertur in eo, qui actui interno ſuperad- dit externum. . Confirm. Duplex a Deo confertur gratia fa- cienti, nempe non tantùm excitans, ſed etiam comitans, & ſubſequens, una verò volenti fa- cere, bene obſervante S. Auguſtino ſerm. 2. de verbis Apoſtoli c. 10. ergo ad ponendam ope- rationem externam, ſicut requiritur ſpeciale auxilium, ita requiritur ſpecialis actus internus voluntatis ad ſuperandam ſpecialem difficulta- tem: ergo in executione operis per accidens & oc- eumnlrr eli (Csblemien cene lbe n r uchls dl mrnſcene i Hargne lem ne e un tollslenuu,8 enünhnim. GAIamien ne e übelne nmſn Fthi Nonnnvn 8 Wede Marden, Nü mmmrun ubi Oe Cnd ond glirlet ih gu⸗ elins, he inee⸗ he1. Olerad IAin Omnn nnen nuſerfümen olmfuie ego innp fe Ne Memm uumoun unamnu, iin uir ufun ui⸗ lun, apo , ln omin Enihlzzotntn Aleplken Maemnſn 411 u ) on t o ope 18 Huugt lbnte rſei Ckentir in A dluctlis HM Enemichltlitig rlkehanmtonnn hermn and, gi 0 inenun borme Cponi iſenmm Oninvocoſoneſtan knr hulns, gi⸗ tatemnyg ke elen non e eſktcnhhne openiin E Cctlo, ſe, ternt Nll Uos inenſore,e nlkutuen,gue Nechet: unlladne 6S Wetl K dmurt tennt. Lind nenum in tene n inerroſpern Cukemn gunt Nelelan, S ein n ſend men girtmi 0l wenmhe⸗ jtlinn Peril DE ACTIBUS HUMANIS. 153 & occaſionaliter creſcit meritum ratione hujus novi actús interni requiſiti. Unde patet, quod in volente ſubire martyrium, & in actu ſub- eunte per accidens non ſit æquale meritum; ſi- cut nec in volente audire plures & plures Miſ- ſas, erogare eleemoſynas &c. & in audiente, erogante &c. quia in executione operis major diſticultas ſuperatur, & ſic perfectior actus in- ternus requiritur. Quodſi æquales omnino eſſent actus interni in actu ſubeunte, & in vo- lente ſubeunte martyrium, meritum ex opere operantis eſſet omnino idem in utroque, quam- vis aureola martyrii, ſolùm conferatur ei, qui martyrium ſubit, quia illa confertur ex opere operato ſimul cum ingenti augmento gratiæ præter illud, quod confertur ex opere operantis, ſive ratione actůs meritorii interni. Objic. I. S Hier. ad 2dam ad Cor. c. 9. v. II. ait: Omnis enim boni operis finis eſt expectan- dus, quia ſicut factum inviti non eſt acceptum, ita voluntas infructuoſa eſt, habentibus eam ſine facto, ergo voluntas ſine opere externo non tantum meretur, quantum cumillo. Confirm. I. S. Au- guſtinus lib. 13. de Trinitate cap 5. ait: Mald enim voluntate vel ſold miſer quisque eſpcitur, ſed miſerior poteſtate, quà deſiderium malæ volunta- tis impletur; ergo major eſt culpa in ipſo ope- re, quàm in ſola voluntate. Confirm. 2. S. Ber- nardus in epiſt. 77. ad Hugonem ait: FPidem cum berfecta converſione ad Deum prodeſſe ad ſalutem, ſicut martyrium, non tamen ad enndem meriti cumulum. Ergo opus externum martyrii au- L 2 get 154 DE AcTIBUS HUMANIS. get meritum. HE. Juxta plures illa commenta- ria in omnes Pauli epiſtolas non ſunt S. Hiero- nonymi, ſed Pelagii hæretici, cujus auctoritas nos minimè movet. Hoc etiam permiſſo, D. Conſ. Non tantum meretur voluntas inefficax vel tantum velleitas C. quando voluntas in ſe eſt & verè fit efficax N. Talem velleitatem tantum ibidem intelligi, poteſt ex eo deſumi, quod ad verſum præcedentem a S. Doctore di- catur: Oſtendit Apoſtolus quosdam poſſe facere non volentes. Deinde etiam Adverſarli non poſſunt dicere, eſſe infructuoſam voluntatem efficacem absque opere, quod ex defectu pote- ſtatis omittitur. A4 I. Confirm. . Mens S. Au- guſtini circa præſentem quæſtionem clarè patet ex ejusdem I. 1. de lib. arbit. c. 3. ubi ſic habet: Si cui non contingat facultas concumbendi cum conjuge aliena, planum tamen aliquo modo ſit, id eum cupere, etſt poteſtas detur, facturum eſſe, non minus reus eſt, quàm ſi in ipſo facto deprehen- deretur: Quod attinet ad textum in objectione citatum N. C. Nam quin culpa ſit major per ſe, poteſt eſſe major per accidens, ſicut ordi- nariè eſt, quando quis addit opus, hinc talis or- dinariè eſt magis miſer. Poteſt etiam eſſe mi- ſerior ob poteſſatem, quia ſi habet poteſtatem, habet ordinariè efficaciorem, & frequentiorem; cum carentia poteſtatis valde avertat ab objecto appetendo. Denique poteſt talis etiam con- trahere habitus & obligationes plures ex actu externo, quæ ſunt magnæ miſeriæ, & magis impediunt a beatitudine, de qua ibi eſt rmo AuU⸗ DAcIS 4 Nn „ ſio⸗ 664,0n n dal, oo Gerun ftcn ete mentoen e n temn elt „Atveni ounn Pun, in lgifenn nun tcenelet . Auseemms LoNkle, 1 Vre inhenmmn Setee Cihasene Aihns wet imk in Cnsenerm e nitoren ſhun Eileroetie relenm ar Eynominton mme lin Neihlgun N Elnn inpe ddiſkn deinunen — = — 1 utgt lr lrconne ithemin Kit, nig gt N tünm eni) Enhrfcinns i unte honzi N. Tlhnmralet l,Porſt eren in leema Docort guuimn ge ſn elimm Adrerri n lunbrlen olonre Aatceteen CNN Mens gnelionenelnde. i 2Eiſe ur ananleuci aun hnen iſlh ain ſ em, fmmn / Sir efcrlnlk Crrun nobebin nauhi nzer Kalens, ſant ond Einn, hnentte, Melteimelen⸗ lbet uelten, m lahennten Eenmnithhhſid etuiseun os s er 4 ſie, Emn 1 Kieklen bce, DE ACTIBUS HUMANIS. 155 S. Auguſtino. Ad 2. Confærm. N. C. S. Bernar- dus ibi non dicit, quod habens fidem, habeat etiam deſiderium efficax martyrii, ſed tantùm quòd habeat intentionem ſuſcipiendi baptiſmi, quæ utique non tam eſt meritoria, quàm vo- luntas ſuſtinendi martyrium: quèd autem di- cat S. Bernardus, illam fidem eſſe idoneam martyrio, non ſignificat, id actu jam deſidera- ri, ſed tantùm fidem eſſe fortem & conſtantem. Inſt. I. Actus externus ſi gravis eſt, debet exponi in confeſſione, ergo auget peccatum. Confirm. Sæpe imponuntur cenſuræ & pœnæ eccleſiaſticæ actibus externis, quæ non impo- nuntur actibus merè internis, ergo. H. ad I. N. C. Actus externus eſt verè peccatum, quia a prohibitione in ipſum tendente denominatur materialiter & objectivè malus & peccamino- ſus: ab actu autem interno denominatur ma- lus formaliter, non in hoc ſenſu, quod habeat malitiam intrinſecam, vel augeat demeritum, ſed quod actus internus, tanquam forma ex- trinſeca immediat eum denominet malum. Chriſtus Dominus, ùt habetur ex Conciliis, uſu ac conſuetudine totius Eccleſiæ, præcepit in coônfeſſione exponi omnia peccata gravia interna, ac externa, cujus voluntas debet no- bis eſſe pro omni ratione, nam aliam a. Chri- ſto Domino de ipſius præcepto petere, eſſet utique valde indignum. Ad Confirm. k. N. C. Quandoque etiam imponuntur cenſuræ vel re- ſervationes, ſi peccata ſint publica, non verdè ſi occulta, quin tamen manifeſtatio per ſe, ſe- . L 2 poſi- 1576 Dr AGCTIBUS HUMANIS. poſito ſcandalo augeat malitiam. Ratio autem eſt, quia Eccleſiæ gubernatio potiſſimùm re- ſpicit externa, ex his colligendo interna: ſicut etiam in pliticis maximè puniuntur peccatajl ex- terna. Inſt. 2. In decalogo non tantùm actus in- terni, ſed etiam actus externi, & quidem dire- tè prohibentur, ſic in præcepto quinto, ſexto, ſeprimo & octavo prohibentur actus homici- dii, adulterii &c. ergo actus externi videntur habere ſpecialem malitiam. Confirm. I⸗ Hæc ſententia retardat ab executione bonorum ope- rum, & præbet anſam exequendi peccata ex- terna, ſi quis enim putat, ſolam volitionem bonam mereri aliquid apud Deum, facilè abſti- nebit ab opere, quod apud Deum nihil ſuper- addit: & qui ſibi perſuadet, malum actum ex- teriorem nihil addere demeriti, facilè in eum conſentiet. Confirm. 2. Sequeretur ex hac ſen- tentia eum, qui vellet efficaciter dare v. g. elee- moſynam infinitam vel infinitis pauperibus, tantundem illo actu mereri, quantum ſi quis re ipsâ illam daret, & viciſſim, ſi velit hominibus infinitis inferre mortem, tantum illo aftu de- mereri, quantum ſi re ipsà iis mortem inferret, adeoque mereri & demereri infinit, quæ om- nia valde ſunt abſurda. . ad Ir. D. Ant. Sed etiam actus externi prohibentur, prout ſubſtant interno conſenſui C. ſecundùm ſe præcisè N. Non enim prohibetur actus exterior ſe ſolo ſumptus, ſed ut humanus & liberè factus, ergo ut conjunctus cum actu interno. Rectè autem actus r derlit eni noe au ems e l eenns ,alger: n n Crmmt clen en ihiitt ſkennmizenn eundſin gd⸗ u l uthni, Kp Nomet Noir n NEMNRn 6 N : de 1 Annswpenhun Cen neme, ueil Uen rdun oohbi ntünfülnß Hurm Mäudkn n un cn Cbrerni onde ddmneieris EEnenidlen- npuminactb uulendd imern Penn Emmi n un o, Eerunkne inte 1ütmumconn z nmmii lanr wal We mod umnin i, lem Egucknin Dkeenoguino e. h enur Aelis hani Atw enemni icen im Cnfmn d E Cnigehengtunen nend eceni t, Enn polione D, eun, Kcleze DYumnhlpe⸗ muben Cbner. Merti, hcld ineun Renekehleldicſen. hekſet n ,gee⸗ üfunis ooetb Tiunmwnk nun nteiromni tmmmn i Ant⸗ 6önoneminene, iokane, ron 41. M. El orentiilin ereese N zwani ſ. betuanszen n Naku DE AcCTIBUS HUMANIS. 157 actus externi prohibentur, tum quia poteſtas humana de internis ſæpe judicare non poteſt, adeoque ab externis plerumque interna de- bet colligere: tum quia actus externi pluri- mùm turbant quietem atque felicitatem com- munem, & impeditis malis externis bonus or- do gubernationis externæ conſervatur. Pote- ſtas etiam divina prudentiſſimè prohibet actus externos, quia & ipſi ſunt objecta rationi na- turali difformia, reipublicæ humanæ nociva, & ſuo modo gloriæ divinæ, quod autem den- tur præcepta divina de externis & intgrnis acti- bus Katio eſt: quia homines rudes prohibitis externis poterant putare, adhuc licita eſſe deſi- deria interna, unde iſta debuere ſpecialiter pro- hiberi. Mec dicas: prohibitis actibus internis ſuffi cienter etiam fuiſſent prohibiti externi; nam ſi homines abſtinuiſſent internis, non peccaſſent per externos, ergo iſti non debuiſſent diſtin- Stis præceptis prohiberi. &. Hoc etiam ſol- vendum eſt Adverſariis, nam in oppoſita quo- que ſententia adſtruente malitiam vel demeri- tum proprium in actibus externis, ſi homines abſtinuiſſent ab internis, etiam evitaſſent illud augmentum demeriti proveniens ab externis; cùm etiam juxta ipſos, qui poſuit actum tan- tùm externum ſine interno, ſive ſine intentio- ne mala, tantùm committat malitiam materia- lem, & non imputabilem ad culpam aut pœ- nam. Videtur autem Deus ſe voluiſſe aliqua- liter conformare modo agendi humano, & ac- L4 com- 158 DE ACTIBUS HUMANIS. commodo ſenſibus noſtris; in quos quia vehe- menter incidunt objecta externa, voluit etiam ea prohibere, & ſic removere radices mali, a quibus tanquam objectis aliquo modo refundi- tur malitia in actus internos. Ad Confirm. I. B. N. ſequel. Nam qui po- teſt exequi, nec tamen exequitur opus exter- num, non habet voluntatem effieacem, ſed ſo- lam velleitatem inefficacem, ac fimplicem fſal- tem complacentiam, quà vult & non vult, adeoque nihil meretur, unde non ſequitur re- tardatio boni operis. Similiter non ſequitur ex hoc occaſio exequendi peccata externa, tum quia actus externus facit unum idemque pec- catum cum adctu interno, tum quia auger & continuat peccatum. Econtra noſtra ſententia conſolatur eos, qui non ex defectu voluntatis, ſed ex defectu ſolùm facultatis non operantur bene: ſi ita nimirum affecti ſunt, ut bene ope- rarentur, ſi non deeſſet facultas. Ad Confirm. 2. E. Præterquam quod non poſſit circa hoc objectum haberi volitio efficax, cum non poſſit apparere homini poſſibilis talis eleemoſyna. N. Ant. quòd ille, qui vellet dare infinitam elee- moſynam, haberet meritum infinitum, quia eſſet de objecto impoſſibili ex natura rei, quia talis voluntas utpote finita non poſſet attingere infinitatem. Objic. 2. Martyrium re ipsàâà ſuſeeptum eſt majoris meriti, quam ſola voluntas urcunque efficax ejus perferendi, ut patet exemplo mar- tyrum Innocentium infantium; ergo. Confirm. Le-= r Aenn. umur fll iunteffeiun at⸗ cen into N e ucvonet ,6hrandnnenen Zeno ren ruclhenin ummo' Dir ſr 1. Kimn nnenn hbenih õõ Cumn NC. Alg Mt lteinnicttn n ifenim, n Genmmnnte Hug 4 . Wbqlgllunc, eNene ro in noen ee les i, ino noe, H mno nl Nnan. Aeglilk oplgare Uen efleuen idl en Ioplon ul & wn te non ſglinrn irnonſime Pecenn eNterna, in un tenghe e 0 AN Oo Aer Onm lntmennt 1Cetektn ohneni, Munsnonopennnus Him uberop Nln. 41 fn won oolt ere Huncumponful tiekenolfn r öfnum ek⸗ dn ifninn gui al ulun i, . 7. n oltuigee üſchum 4 luns ucune 17 DEY ACTIBUS HUMANIS 159 Leges humanæ gravius puniunt delicta, quan- do ſortiuntur effectum, quam quando non ſor- tiuntur, ergo videtur major malitia in uno quam in altero. . ad 1., N. C. Hoc argu- mentum plus convincit, quam Adverſarii ve- lint, ſcilicet actum extern m eſſe meritorium ſind interno, ut contigit in martyrio Innocentium. Præter dicta ſuperiùs in concluſione ſecunda ad- verte de martyrio: Deum velle hoc ſpecialiter, ut martyrium conferat ſuum effectum quaſi ex opere operato, etiam infantibus nullum inter- num meritum habentibus; at hoc ipſum non licet extendere ad quascunque actiones. Ad Confirm. N. C. A legibus humanis nullum pa- riter argumentum duci poteſt comparatione faécta cum tribunali divino, illæ enim ſæœpe nul- lam pœnam ſtatuunt delicto non ſecuto effectu, quantumvis fuerit attentatus. Nam leges hu- manæ intendunt maxime cavere damna realia: licet igitur hujusmodi actiones non habeant propriam malitiam formalem, a malitia for- mali actús interni diſtinctam, tamen habent ali- quam indecentiam, & inhoneſtatem objeéti- vam, & externum reipublicæ regimen pertur- bant. Obj. 3. Damnata fuit hæc Petri Abaylardi propoſitio: Quod ſola voluntas a Deo æternaliter remuneretur, ſive ad bonum ſive ad malum, nec propter opera pejor vel melior effcitur homo, niſi Jorte, dum operatur in aliquo, ejus voluntas auge- tur. Ergo. N. N. Ant. Nec S. Bernardus, nec alii plures, qui de Abaylardi erroribus L S ſcripſe- 160 DE ACTIBUS HUMANIS. ſcripſerunt, hanc ejus aſſertionem damnatam exhibent, ut teſtatur Gregorius Ariminenſis, & ex eo Vaſquez. Sed Abaylardi propoſitio rejecta ſeu damnata fuit iſta: Quod propter ope- ra nec pejor, nec melior efciatur homo. Et qui- dem Abaylardum intellexiſſe opera conjuncta cum actu interno, rectè deducit Vaſquez ex ejusdem Abaylardi decimo nono errore, qui re- ferente Gregorio Ariminenſi erat iſte: Meque opus, neque voluntas, nec concupiſcentia, nec dele- ctatio, quæ movet eam, peccatum eſt, nec debemus illam extinguere. Collige ex his I. Laureola martyrii non re- ſpondet actuali perpeſſioni mortis tanquam me- rito, ſed tanquam conditioni ſine qua non. Nam parvuli innocentes pro Chriſto interfecti, eam adepti ſunt ſine merito. Imò ipſa perpeſſio mortis, ſive ipſa mors non poteſt dari in ſtatu viæ, nec eſſe actus patientis; ergo nec juxta Adverſarios poteſt afferre meritum. 2. Exci- tatio aliorum ad bonum, quæ cauſatur per actus Præcisè externos, eſt per accidens; nam poteſt quis ſic excitari per actum indifferentem, qui non meretur, & poteſt non excitari, imò etiam ſcandalizari per actum in ſe valde bonum. 3. Non auget actus externus ſatisfactionem pro- priè dictam, hæc enim ex communi eſt obſe- quium offenſo voluntariè exhibitum, quale non eſt actus externus, auget tamen ſatispaſſionem, quæ etiam eſt perpeſſio invita, pœnæ ob cul- pam, quia tamen ſatisfactioni ſœpe ſubſtituitur ſatis- Dr Acri (Co, mo lee ulein ninen iurk itiſi 54 PNyunnmi0 un UVTIC len all ſen e Nmin Aumenpor wn hhe ſonfnen Unen Eelin, aifandn ſübkkenekd srhmecki Vrd MuANIhNI Feolli I u Eme ſ tcgomd. lhie Ennrn Ane nnig iünn Teerii mn, l Culmnen l ele Cperl un. Pcecner l Venre gin⸗ Ell art ie Ni nnßſann, r mmn c5, er lhe tchmuyri mnn. Enonsungomee nidrgunn Nn io inenei en Imd ii pereſio rkeminſtm nd e n Wernm 2 e kclinreralt sackoren . mmncoll⸗ n glenon altiglobent, el Phſins ſi 1 DE AcCTIBUS HUMANIS. 161 ſatispaſſio, imo hæ duæ confunduntur ſæpe. hinc in ſenſu latiore poteſt dici, quod actus ex- ternus augeat ſatisfactionem. CAPUTV. De Regula remota &- provxima actuum hu- manorum. ARTICULUS I. Quænam ſit regula remota actuum humanorum? Ota. Regula in genere eſt quaſi menſura, N ad quam exploratur, an aliquid ſit rectum hoc eſt an habeat debitum ordinem ad ſuum finem. Unde regula moralitatis in ſpe- cie eſt illa, cui ſi conformes ſunt actus morales, hoc ipſo habentur recti ſive honeſti, ſi ſint dif- formes inhoneſti. Unde hic quæſtio eſt, quæ- nam ſit regula moralitatis, non qualiscunque, ſed prima objectiva, ac univerſalis, ſeu quæ ſit ratio primaria & objectiva, in quam conſcien- tia univerſaliter tendit, judicando eſſe actum illi conformem id eſt honeſtum, ſive difformem, ſeu inhoneſtum. Objectiva etiam regula & re- mota dicitur illa, quæ ut cognita dirigere nos debet ad bene operandum, formalis verò & proxima, eſt velut applicatio regulæ objectivæ, ſive advertentia ad iſtam, diciturque commu- niter conſcientia. Dico I. Regula moralitatis prima objectiva & univerſalis male ſtatuitur in natura rationali quà tali, eſt contra Suarez, Vaſquez, Oviedd & alios. 162 DE AcCTIBUS HUMANIS. alios. Ratio eſt I. Quia natura rationalis quà talis non eſt primò regulans efficaciter ac uni- verſaliter. Prob. I. (Quia natura rationalis a conſcientia proponitur ut regulata a natura na- turante, ſeu ut interpres regulæ primæ increa- tæ&, quam per ſua nobis dictamina promulgat. 2. Quia non regulat efzcaciter cum virtute ob- ligandi: cum obligatio inducatur per legem ſu- pPerioris, natura autem rationalis non ſit ſupe- rior ſe ipsà. 3. Quia non regulat cum virtute indefectibili & ſuprema, cum ſupponat divi- nam. Non cum virtute ſummè æſtimabili, quia finita; & conſequenter non eſt æſtimabi- lior omnibus bonis, malisve creatis. 4. Quia non regulat univerſaliter, cum non ſit ſuperior tota ſpecie naturæ rationalis. KRario et 20⁰. Quia nequit explicari, quid debeat intelligi per naturam rationalem quàâ ta- lem: Ant. prob. Nam ſi intelligitur præcisè natura ut potens operari ſimpliciter, blasphe- mia erit honeſta: ſi ut potens operari honeſtè, fit circulus. Rurſus vel per actum inhoneſtum intelligitur actus quomodocunque difformis naturæ rationali, & ſic inhoneſtum erit, ſi cogaris incedere veſte ut par eſt longiore &c. vel intelligitur actus difformis bono phyſico naturæ particularis, & ſic inhoneſtum erit mori pro patria: vel difformis bono phy- ſico reipublicxæ, & ſic honeſtum erit mentiri Ppro ſalute communi: vel denique intelligitur actus, qui avertit ab ultimo fine, & ſic regula erit u Girion 1 unmhonint Iu Noluß IkaNalinolel genai lelt Uadhen n eut gn n Förllr, ti F HMiigec ine Hlign uni Ainb ehher unram En irnr Nerkant ECdlsron trine. Mkenlit amn in onn ſponn We altmti ner elt Elme. nm nitlenm Olt elpleni, gui Armonden tr limtignn Merd- Unhirt, Depre wopenn Ueft TAtN IAMOneltun onive Cfformt i DE ACTIBUS HUMANIS. 163 erit natura divina ſub conceptu Legislatoris, non natura humana. Dico II. Regula prima & univerſalis ſalttem remota moralitatis ſeu honeſti ſeu inhoneſti eſt lex æterna Dei: intelligimus autem non tantùm legem præcipientem vel prohibentem, ſeu ſtrictè dictam, ſed etiam permittentem & ſuadentem ſive latiùs dictam. Ità D. Thomas I. 2. quæſt. 21. articulo I. in O. Prob. Concluſio r1. omnis actus eſt & cenſetur inhoneſtus, quia eſt contra le- gem Dei æternam, ergo omnis actus eſt ho- neſtus, quia eſt illi conformis: ergo hæc lex eſt prima, & univerſalis regula honeſti & in- honeſti ſeu moralitatis. Ant. Prob. Scriptura &ꝛ PP. dicunt, omne inhoneſtum ſeu pecca- tum eſſe contra legem Dei, ergo. Prob. Ant. Pſal. 118. v. I19. dicitur: Prævaricantes reputavi ommes peccatores terræ. In quem locumS. Augu- ſtinus in ſua enarratione in hunc Pſalmum conc. 25. citans illud ad Romanos 4. v. 15. ubi enim non eſt lex, nee prævaricatio: ait, nullum eſſe ſinè prævaricatione peccatum, adeoque omne pec- catum eſſe transgreſſionem legis non quidem moſaicæ, cum gentes ſine hac lege peccave- rint; ſed naturalis, hoc eſt divinæ neceſſariæ. Idem S. Auguſtinus lib. 22. contra Fauſtum c. 27. ſeribit: Ergo peccatum eſt, factum vel dictum, vel concupitum aliquid contra æternam legem. Prob. Concluſio 2. Regula moralitatis debet eſſe obli- gans univerſaliter, ergo debet eſſe lex æterna Dei. Ant. Prob. Si non obligaret, poſſet ſem- Per ab ea recedi ſinè culpa, aut inhoneſtate mO⸗ 164 DEz ACTIBUS HUMANIS. morali, quod admitti non poteſt: etſi non ob- ligaret univerſaliter, Poſſet ſaltem a pluribus, vel in pluribus caſibus ita ab ea recedi: Dein- de omnes homines, quandocunque advertunt ad honeſtatem vel inhoneſtatem actionis, ſem- per advertunt ſe obligari ad honeſte vel ſaltem non inhoneſtè agendum, ut experientià patet, ergo. Confir. Non eſt aſſignabilis ulla alia re- gula univerſaliter obligans, natura enim ratio- nalis præter dicta ſuperiùs eſt regulabilis per aliam regulam, ergo non eſt prima, ergo ſola lex æterna non regulabilis per aliam eſt prima regula. Olj. I. Regula quæ jam ſupponit aliqua eſ- ſe honeſta, non eſt prima regula moralitatis, at talis eſt lex æterna Dei, ergo. Min. prob. Deus præcipit aliqua, quia funt honeſta, qua- lia ſunt v. g. cultus Dei, pietas erga parenmes, alia prohibet, quia ſunt inhoneſta, ut ſunt blasphemia, odium Dei, ergo lex Dei ſuppo- nit aliqua honeſta, & alia inhoneſta. Ant. Prob. Commune eſt Theologorum axioma, aliqua eſſe prohibita, quia mala, alia mala, quia pro- hibita. . D. Maj. Regula illa non eſt prima, quæ jam ſupponit aliqua honeſta, vel inhone- ſta in genere moris formaliter C. quæ tantùm ſupponit talia radicaliter N. cultus Dei non eſt in genere moris formaliter honeſtus anteceden- ter ad legem Dei, nec odium Dei formaliter inhoneſtum, quia hæc formalis honeſtas vel in- honeſtas, eſt formaliter conformitas vel diffor- mitas cum lege; habet tamen cultus Dei ex ſua natu- Aerlt. , Teletenn 4 4Sboretolniie eut ſerehiiu enc A el n. Crifn hon lercdrnaner . AArkurt . nle WA NDr N mne ontue Tram, mdbe rttall, Al mur Den M., hmntan 1s Hougt nbut in ble Ilen Schen e, uncbonge Oelen iens, A bore n, mene doneblis tn W, Munn enin tn i e rellblip⸗ Nckprine, agol ise dumckit eininwatäigu⸗ im Eull wonit e, evo Nn e ſunhorſk, g Nes emn uens, Chonla, W l enokte inß⸗ inorela Auk n A0Ne, 1 ,n l, (lufn lmonetpynm , elion⸗ 10 GelI – ueſoeilteldr⸗ nde nwelte ölorik Gmnik guns Deiei- DE ACTIBUS HUMANIS. 165 natura honeſtatem radicalem vel fundamenta- lem, odium verò ſimilem inhoneſtatem; hoc eſt, ille exigit præcipi, iſtud vero prohiberi. Ad Prob. D. iterum Ant. Deus præcipit, vel prohibet aliqua, quia ſunt honeſta vel inhoneſta radica- liter C. quia ſunt jam honeſta vel inhoneſta for- maliter N. illud axioma Theologicum S. Tho- mas I. 2. J. 7I. a. 6. ad 4. ait intelligendum eſſe tantùm de prohibitis jure poſitivo, non autem eſſe intelligendum de jure, ſeu lege æterna Dei naturali, reſpectu enim hujus ait S. Doctor, omnia eſſe mala, quia prohibita. Si tamen velis, potes etiam ad explicandum hoc'axio- ma adhibere diſtinctionem inter malum radica- liter & formaliter. Inſt. I. Juxta hanc ſententiam omnis inho- neſtè agens ageret contra legem Dei, & conſe- quenter Deum agnoſcereèt, ergo non darentur Athei. . D. I. Sequelam, agnoſceret Deum ſub ratione confuſa Legislatoris ſupremi ad hanc vel illam actionem exercendam vel omittendam obligantis C. ſub ratione explicita Dei, entis a ſe, entis perfectiſſimi, neceſſarii N. N. 2. D. alteram ſequelam: non darentur Athei mente & animo Deum negantes C. vo- luntate & ore Deum negantes N. Athei ſibi ipſis contradicunt, dum Deum nolunteſſe, & eun- dem ore negant, & nihilominus malè agentes advertunt ſe in legem aliquam ſupremam im- Pingere. Differunt tamen Athei a blasphemis, quod hi fateantur Deum, & prædicatum ejus Proprium negant aut aliud indecens eidem ad- jiciunt, 166 DE ACTIBUS HUNW̃ctNIS8. jiciunt; dum Athei primum & prœcipuum ejus prædicatum puta exiſtentiam inficiantur. Inſt. I. Peccatur contra leges humanas; at- qui ejusmodi peccata non ſunt contra legem Dei æternam, nam leges humanæ ſunt varia- biles, lex æterna immobilis, ergo. H. N. aſſ. Lex æterna conſtanter ſtatuit Superiori juſta præcipienti obtemperandum, licet ergo leges humanæ civiles & eccleſiaſticeæ mutabiles ſint, quisquis tamen contra eas egerit, legem illam æternam transgreditur. Inſt. 3. Jam ante legem æternam intelle-= Qus divinus per ſcientiam ſimplicis intelligen- riæ cognoſcit odium Dei ex ſe contrarium ſum- mo bono, & creaturam avertere a ſuo fine; atqui quod eſt contrarium ſummo bono, & quod hominem a fuo fine avertit, neceſſariò eſt moraliter malum, ergo lex æterna præſumi; jam moralitatem in multis objectis, conſequen- ter non eſt prima regula moralitatis. B. D. min. eſt ante legem Dei malum fundamentaliter & radicaliter C. formaliter N. Deus cognoſcit odium Dei repugnare ſummæ perfectioni: quæ quidem repugnantia eſt radix & fundamentum, cur lege æterna ille odium prohibeat, ex qua prohibitione deinde naſcitur malitia formalis. Eodem modo mendacium repugnat divinæ ve- racitati, aliæ actiones aliis attributis Dei, atque ita hac ſua malitia fundamentali Deum movent; ut lege æterna velit eſſe interdictas, ex quo de- mum conſummatam & formalem habent ma- litiam. Dr Lerlbo canoi Gin. 9 Zemumg;d eriN kteteli, e Am Gi lobernd, Eoni mnumktnmdnn rnnd um Iaka gieneh⸗ Vlar ons kegs nzel, keher Aorcüne Cns hnn Cns üris ungum Dumwomnm Mbn TComonpunr Mnin el, m adin Dene 15 Hin n imnihen m kgeln, don Iln an i lunne Dle er 4... 8 4 F kuur Apenn i MWim, lot Etdoe Alce munbls eert, kgenl 0 AIenere? o n n mmd do, Gercky nrcelmdel AEemm relnn es nſelle Uoriits kD indhnemin N Dens cn Mrſentttol g. Afuccdamenne 1 Bsineigr⸗ eklecotrarumi. DE AcTIBUS HUMANIS. 167 Olj. 2. Voluntas divina Præſupponit dicta- men rationis divinæ, ergo voluntas divina non eſt regula prima. N. D. Conſ. Voluntas divi- na ſecundùm ſe C. prout comprehenditur in le- ge æterna N. lex æterna juxta D. Thomam quæft. 93. a. I. eſt ratio divinæ ſapientiæ exiſtens in Deo ab æterno, ſecundum quod eſt directiva. omnium actuum & motionum ſingularum crea- turarum ad bonum commune tôtius univerſi. Lex iſta eſt quidem eſſentialiter in actu intelle- ctus ſicut omnes leges, quarum præcipuum munus eſt, præcipere, imperare, regulare & menſurare actus humanos, quæ officia ſunt ſolius rationis tanquam primi principii actuum humanorum. Nihilominus præſuppoſitivè & ex connotato importat actum voluntatis: legis enim proprium eſt, movere ſubditos ad ali- quid agendum, quod intellectus absque volun- tate non poteſt. Deinde lex pertinet ad intel- lectum practicum, qui præſupponit actum vo- luntatis à quo moveatur, & efficaciam vimque movendi participet. Inſt. I. Non tenetur ſe homo conformare in omnibus divinæ voluntati; ergo hæc non eſt univerſalis regula actuum humanorum. Prob. Ant. Non licet homini velle mortem pa- rentis, aut ejus mortem in hæreſi & æternam damnationem, quæ tamen omnia Deus vult. W. D. Ant. Non tenetur ſe homo in omnibus conformare divinæ voluntati in voliro materiali C. in volito formali N. ita S. Thomas quæſt. 15. art. 10, ubi ait: Objectum voluntaris quaſi mate- M ria- Lernn 168 DE AcTIBUS HUMANIS. 1 riale eſſe ipſam rem volitam, formale ratio nem anle volendi, quæ eſt finis, hic autem eſt bonum a commune totius univerſi prout ad Deum & nlin “ ejus gloriam ordinatur. Ab hoc autem fine e. efaie non poteſt homo honeſtè & rationabiliter diſ- A mums crepare, quare ei ſaltem negativè ſe conforma- eeni re debet. Econtra in objecto materiali nec po- M NN teſt, nec tenetur ſe homo ſemper conformare (Jlmn gun divinæ voluntati, Deus enim ut cauſa & pro- Wni i nnn viſor univerſalis plura vult, quæ nobis non entff ine ſunt licita velle, ut peſtes, incendia, bella &c. Aometetncinum Tametſi iſta reſpectu ordinis univerſi & juſti- æl! Altns, tiæ divinæ bona ſint, mala tamen ſunt reſpectu iiſu, uetlenn noſtri, ad quos ordo communis & juſtitiæ di- l vinæ extenſio non ſpectat. Ita S. Thomas lo- MTI 1 co citato, & quæſt. 23. de veritate a. 8. ſimilia CENlMun habet S. Auguſtinus Enchyridii c. 101. M Iuſt. 2. Multi actus boni à Deo non præci- Dläencorkn Ahwckrrst piuntur, ſed tantùm ſuadentur, ergo hi non Ian ſunt conformes divinæ legi præcipienti, ergo uatgl lex æterna non eſt prima regula morum. H. D. A. qui non præcipiuntur ſecundùm ſubſtantiam C. ſecundàm modum N. non præcipit Deus vovere caſtitatem, amplecti ſtatum religioſum, ſed ſuadet tanquam actiones bonas; ſi tamen iſta ſemel elegimus, Præſcribit modum, quo ſunt obſervanda. Obj. 3. Actus Dei antequam concipiantur conformes legi Dei, jam concipiuntur honeſti, ra ergo etiam noſtri. Conſir. Si Deus mentiretur, vi lanra non ageret contra voluntatem ſuam, quia vel- i nn let mentiri, & tamen ageret inhoneſté, ergo Mrn . D. en muſlinen us Heng, un n hi en eti pon Ag Plemn l Nihnliri negtitegen dbeee Mrtiln Eperonlime enin l l D t gue Nii 8, Menci, beli 1 . Mtnen ſunnſee Mnsnmnerl Ait onmunt Mne s Ihenx- Ge enir , inni ncic vor utDeongre, Ken, hohl I Mehend, Egol mormm 6 11 4 Cunchmibeni um werhi hu Ebum kigoin 6s bons; Humen Cnirwcun, a. un Cnrßinidl Gtimmneſ Min, all lonſ 3 Dz AcrTIBUS HMANIO 169 B. D. Ant. Actus Dei concipiuntur honeſti, an- tequam concipiantur conformes legi ſtrictè tali tanquam à ſuperiore latæ, quam Deus non ha- bet C. antequam concipiantur conformes legi latè tali ſeu dictamini rationis æternæ N. Hæc enim conformitas imbibitur in ipſa ho- neſtate. Ad Confir. N. Ant. Ex una enim Chymæra ſequitur alia, Deus enim tunc vellet contraria: veller mentiri, ut ponitur, nollet etiam mentiri, quia neceſſariò non vult, ſeu odit omne deſtructivum auctoritatis ſuæ ſupre- mæ & infallibilitatis, adeoque deſtructivum ſui ipſius, quale eſſet mendacium. ARTICULUS II. Quæ ſit Regula Moralitatis proxima ? & quæ ejus diviſiones? Ota. Puffendorffius Auctor in Moralibus apud Proteſtantes famoſus, de conſcientia ſeu regula moralitatis ſic loquitur in opere de jure naturæ & gentium. Probe notanqum con- ſcientiæ nullo alio reſpeciu circa dirigendas hominis actiones locum aliquem tribui, quam quatenus le- gum cognitione imbuta eſt: unde ſi quis judicio pra- &ctico, aut conſeientiæ peculiarem vim dirigendi actiones tribuere velit, quæ d lege non proveniat, uibuslibet hommnum phantaſiis vim legum tribuit, & ſummam confuſionem negotiis hominum inducit. PFatendum eſt iſum vocabuli conſcientiæ ſenſum, nec in divinis literis, nec apud veteres Authores latinos, quantum mihi conſtat, occurrere, ſed rbolaſticis primò mioekelen ac nuperis ſecculit, 2 qui 1750 DEz AcCTIBUS HUMANIS. qui vocantur caſus conſcientiæ inventos 4à callidis Jacerdotibus, Hectendis ad fuam libidinem hominum animis. Hæc ille de conſcientia. Ubi Author ſuam prodit inſcitiam & malignitatem. Inſci- tiam quod dictamen practicum non imbutum lege directa, exiſtimet independens à lege Dei reflexa, hancque doctrinam dicit, ſeripturæ & antiquitati incognitam. Malignitatem, quod conſeientiæ caſus calliditati ſacerdotum tribuat ad flectendos pro ſua libidine hominum ani- mos, ubi ſacramentum pœnitentiæ more ſuo proteſtanties infamat. Dico I. Conſcientia eſt Regula moralitatis proxima, ſive dictamen rectæ rationis. Prob. 1. quia recta ratio eſt derivata à prima & prin- cipali regula omnium actionum humanarum ſcilicet lege divina & æterna, quæ ab Autho- re naturæ mentibus noſtris inſculpta eſt, actus honeſtos præcipiens, malos prohibens ex Pſalmo 4. v. 7. Signatum eſt ſuper nos lumen vultus tui Domine. Prob. 2. ex Epiſtol. ad Rom. 14. Quia omne, quod non eſt ex fide, pec- catum eſt, hoc eſt, ut à SS. PP. communiter explicatur, omne quod non eſt ſecundùm con- ſcientiam, peccatum eſt. Hinc etiam quis- quis contra conſcientiam fecerit, cenſetur de- liquiſſe; econtra habetur innoxius, qui ſecun- dùm conſcientiam egerit, ergo illa eſt regula morum ſeu actuum humanorum. Prob. 3. Quod ſit proxima, ſive formalis: quia eſt ap- Plicatio intentionalis, ſive cognitio primæ re- gulæ objectivæ ſeu legis æternæ. Dico D Lerun 1 01. uaD leint w Pehi in GI,A crenckikiun nnn minn 16 Dl KArendun rndont, rt Trim, Gmuns xdanr Mnnmun lanul, aun nin fmunn aa An enlumemonle GiN, GnimmN. INR, Nesnnd Vialt ugun n CNern eMwe . hinu ule ngg iren o ui Cnceren inMenich Nanmcnlternn uc, mr ucec Poon 6s Hrun ſimie inmn Cnſienir Ule, Kineheten DUõ inmn dt, inn n Maigunmn Uiniheetonmnt Pbidne homimum4 n nientie oei nel henn wonn ik nohs M nid/ Akünum umnm m, r 1 4ulo. Mldaet A ds Nalibens n g n mn 2 a Lik Ngaft,/ commumn Mmelkonmdmae nr eumn de DE AcTIBUS HUMANIS. 171 Dico IIl. Juxta D. Thomam 1I. parte quæſt. 79. art. 12. ſicut datur habitus primorum prin- cipiorum ſpeculabilium, qui à Philoſopho di- citur intellectus, ita datur habitus principio- rum practicorum, qui vocatur ſyntereſis. Hanc quidam confundunt cum conſcientia ha- bituali, alii verò diſtinguunt, dicuntque ſyn- tereſin eſſe habitum tantum principiorum uni- verſaliſſimorum v. g. bonum eſt faciendum, malum fugiendum &c. Deinde conſcientiam habitualem dicunt, eſſe habitum principiorum magis particularium. Sed hæc minoris mo- menti ſunt, quam ut iis immoremur. Conſcientia actualis, de qua hic ſermo, be- ne dicitur: Dictamen rationis practicum in agendis vel omittendis; quo cognoſeimus conformitatem vel difformitatem actus cum prima regula honeſtatis. Extendit autem ſe conſcientia ad actus tam præ- teritos, quàm futuros. Et quidem ad præte- ritos, vel eos accuſando, vel approbando: ſi eos accuſat tanquam malos, dicitur remorſus conſcientiæ, ſic Prov. 17. v. 18. quaſi gladio pun- Gerr conſcientia male agens. Si laudat tanquam onos, dicitur ex Apoſtolo r: ad Cor. I. v. 12. Zeſtimonium Conſcientiæ: ſcilicet bonæ. Con- ſcientia etiam conſideratur prout ſe extendit ad actus tam præteritos, quam futuros. Nos hic maximè eam conſideramus, prout ſe extendit ad actus futuros, quanquam ex occaſione etiam acturi ſimus de ea 2 Prout ſe extendit ad actus Præteritos. M 3 Dici- 172 Dz AcrTIBUS HUMANIS. Dicitur autem conſcientia dictamen rationis, ut indicetur, conſcientiam non eſſe ipfum in- tellectum, neque habitum quendam intellectua- lem, aut habitum voluntatis, nec actum vo- luntatis, ſed ſolius intellectus, cujus actuale quoddam judicium atque dictamen eſt con- ſcientia. Dicitur practicum, quia finis ipfius non eſt veritas, ſed actio mentis; bona qui- dem, ut fiat, mala, ut non fiat. Duplex nem- Pe dictamen eſt, quod agendorum, & omit- tendorum regula eſſe poteſt. Speculativum & Practicum. Prius eſt, quod univerſaliter & præ- ſcindendo a ſingularibus circumſtantiis affirmat, ac proponit, quid lieitum, vel illicitum ſit; velut judicium quod dictat, colendum eſſe Deum, amandum proximum. Unde non ex eo dicitur ſpeculativum, quod objeétum pra- cticum non exhibeat, ſed quod proximè ad ipſam operationem in particulari nondum di- rigat. Quodſi autem actionem in particulari hic & nunc eliciendam, licitam aut illicitam dictat, dicitur practicum. Hoc judicium practicum duplex eſt. Unum directum alterum reflexum. Derectum judicat de honeſtate aut inhoneſtate actionis hic & nunc ponendæ merè ſecundùm ſe; velut dictamen, quod directè judicat, honeſtum eſſe hic & nunc huic homini præbere ſtipem. Rgflexum eſt, quod non de objecto ſecundum ſe, ſed de illo ut ſubſtante præcedenti judicio practico pro- nuntiat. v. g. in dato caſu: honeſtum eſt, hic & nunc huic homini præbere ſtipem, ue exiſti- O1 AcrI ſbonaſce Gu mtehl eelektonen trets dcrne m e Aherein⸗ Cuinmplaril rd, Nonid I. (oſeienn riune Nenbi rmmenobeim eten Nuno h l annde Crscicke uecke mentemdorn Cmren A Ulkafafngenoen monktenn dann etmn ſeorbrar MAeNeietienin Gi (emode turcär ſun UDIIC Ezlin n Ihunrti ec ellge entcedom 8 Hhulse im nee tumqlenlnnin unti, i hckin, ain re dane e mir Dulrt Lenconun ANn f. Nenlgnn miefliein RK imn, Wilanmt Cr, ooencnnd ium Ce we hechun N. od goüne Wiolr uodun d Nomem n rnol d,leinm r Da I mdpelel Un n Dndm i melendue ntAc . Punni N itennel,d DEz AcTIBUS HUMANIS. 173 exiſtimatum bona fide tanquam honeſtè eroga- bilem: ut proinde hoc poſterius judicium affir- met, honeſtè actionem poni, quia anteceden- ter honeſta judicata eſt; prius verò, quia ſe- cundum ſe eſt honeſta. Hoc judicium refle- Xxum, quia immediatiùs actionem dirigir, di- citur ultimò, proximè & praécticè practicum, judicium autem directum propinquè practicum. Dico II. Conſcientia communiter dividi- tur in quinque membra, nempe in conſcien- tiam rectam, erroneam, probabilem, dubiam, & ſcrupuloſam. Ratio hujus diviſionis eſt: quia conſcientia nihil aliud eſt, quam judicium pra- cticum intellectus dictans, quid hic & nunc no- bis ſit agendum, vel non agendum juxta regu- las morum extrinſecas: atqui intellectus ſic ju- dicando quandoque eſt certus in ſuo judicio, & tunc conſcientia dicitur certa ſeu recta & vera. Quandoque errat, & dicitur conſcientia, erro- nea ſeu falſa: quandoque probabiliter judicat, & tunc conſcientia dicitur probabilis ſeu opinativa. Interdum verèò dubitat, & neutri parti determi- natè præ altera aſſentitur, eſtque tunc conſcientia dubian. Quandoque tandem ſcrupulis agitatur, & tunc dicitur conſceientia ſerupuloſa. ARTICULUS III. An & quale judicium requiratur ad quemvis actum moralem D'“ I. In materia conſcientiæ prima & in- dubitata regula eſt, quod nullus unquam actus poſſit eſſe bonus aut malus, niſi conſcien- M 4 tia 174 DE AcTIBVUS HOMANIS. tia, & ratio ſuperior cognoſcat & dictat, illum eſſe bonum aut malum vel certè periculoſum: eſt hec communis omnium Philoſophorum etiam gentilium, & Theologorum. Nempe ratio, authoritas PP. & ſcripturæ convincit, ni- hil eſſe honeſtum aut turpe ſine cognitione ho- neſtatis aut turpitudinis. Unde merito riden- di Novatores, qui fingunt, ignorantiam juris non excuſare a peccato; certè nemo peccat, niſi velit, & nemo vult, niſi cognoſcat. Dico II. Altera in materia conſcientiæ re- gula eſt, quod ut aliquis actus moraliter bo- nus & honeſtus ſit, requiratur judicium pra- cticè moraliter certum: ut ſit malus, ſufficiat dubium, vel ſuſpicio. Prima pars Regulæ ma- nifeſta eſt, quia ſi requireretur ad honeſtatem actus judicium ſpeculativè certum, cui ſub- eſſe non poſſit falſum, homo rariſſimè poſſet rectè operari, quia hujusmodi certitudo po- tentis animæ, & in rebus humanis utpote fal- lacibus eſt difficillima: requiritur ergo ad ho- neſtam operationem judicium practicè certum, ac moraliter, cui poteſt quidem ſubeſſe falſum, adhibita tamen eſt diligentia, qualem commu- niter ſapientes in ſuis negotiis adhibere ſolent. Nempe tenetur quilibet vitare peccandi peri- culum, quantùm poteſt; atqui ſi practicè non ſit certus, ſe male non operari, ſed dubitat, utrum malè operetur, annon, exponit ſe pe- riculo malè operandi, ergo malè operatur: ne- mo enim in ſuis negotiis operatur prudenter, niſi moralem adhibeat diligentiam: ergo ngque . en 9 lAemm ler Cperin unpeniel oomriiel n irehane Ans ol hes n ſeudr ahiu, d e Er, A Ebochmans. i 1 ſicdürrenonen n CEECdin tnn iß ell intuntbiod⸗ Mnthrele IImn: Unbd , Arinen oenin unnnbre, l, ee 2 d, gn Ee inon NLAI kuuhee ktck n. Ucnk inhln. in Mbkenn Gognmn Nen tronnmd t. Nnechgiünntr Unde merpit⸗ Iernoren. t hnonmim Cne heno ent lcgonole Ni colleientie A nonlte inmn dtmn. uIt , üfi inin,enlen- nr 40elaen num, ali b. O rtm valet On Erindd o. hummsnpeſl⸗ Mimn epo Ah. Npnckce cemum, Enibeleflm Itlemcomm AWibere ſe. 1e hani Nn hi Nrlhulln i, Edbtn, l Apnit D N lhermn:l vm rulen n. pn⸗ 1 DE AcCTIBUS HUMANIs. 175 benè moraliter operari poteſt, niſi eandem di- ligentiam adhibeat. Secunda etiam Regulæ pars ed manifeſta, quia exponere ſe voluntariè pe- riculo peccandi eſt peccare, ſed quisquis ope- ratur cum cognitione dubia, vel cum ſuſpicio- ne malitiæ exponit ſe periculo peccandi; ergo ad actum malum ſuffieit cognitio dubia malitiæ, vel ſuſpicio aliqua illius. Oly I. Ad actum malum non requiritur ja- dicium moraliter certum de inhoneſtate actus, imo nullum requiritur judicium, ut habet com- muniſſima & certa: quia ut inhoneſtè agam, ſufficit dubium de honeſtate vel inhoneſtate actionis, quod hic & nunc non deponitur: ut cum venator dubitat, an intra dumetum lateat homo vel fera, & ramen jaculatur ſagittam, illicit agit, ac peccat, ergo nec ad actum ho- neſtum requiritur judicium moraliter certum de honeſtate actus. B Conftr. I. Quia operans ex conſcientia in- vincibiliter erronea non peccat, ſed talis non operatur ex dictamine certo, cum illud ſit er- roneum. Confir. ex D. Thoma I. 2. q. 96. a. I. ubi poſtquam ſibi objeciſſet, quod lex utpote menſura debeat eſſe certiſſima, reſpondet ad tertium: in rebus contingentibus & humanis fufficere talem certitudinem, ut aliquid ſit ve- rum, ut in pluribus, licet interdum deficiat in paucioribus, hoc eſt, ſufficere, ut ſit proba- bilius; ſed hoc, quod dicitur de lege humana, æquè valet, imo magis de dictamine conſcien- tiæ, ergo. H. ad I. N. C. diſp. eſt, quod ad M y actum erhli, Afr⸗ 176 DE ACTIBUS HUMANIS. malum non requiratur, ut quis ampleétatur Aidnn, malum ut tale, ſed ſufficit, ſi ſcienter ample- aliere Ctatur malum quod tale, vel quod non agat ex onen motivo honeſtatis; at verò ad actum honeſtum ve rnoente n requiritur, ut quis amplectatur honeſtum ut umiif tale, ſive ut agat ex motivo honeſtatis; unde AM upr hic reputandum venit illud ſupra jam ſæpe in- narm ſinuatum: bonum ex integra cauſa, malumex rerc quolibet defectu. Ad Confir. I. D. min. talis Fin “ non operatur ex dictamine certo materialiter C. min e . formaliter S. D. remoto ac præſuppoſitive C. ANaünd proximo, reflexo ac immediatè directivo actus autmi clon im Whirme N. qui operatur ex conſcientia invincibiliter er- ronea, duplex habet judicium, ſcilicet remo- NeNN . tum unum, & alterum proximum ſive ulti- amiimmin mum. Remotum eſt, quo judicat v. g. lici-. uin Mentim tum eſt mentiri pro ſalute ac vita proximi, & (AoNen hoc fallum eſt. Proximum ſive ultimum eſt, mümmkenkaſd invincibiliter judicans, eſſe mentiendum pro Mumummdt ſalute ac vita proximi, non agit illicitẽ ſeu imniem m non peccat. At ego hic & nunc invincibili-: Mmnchgamm ter ſic judico, ergo mentiendo pro ſalute & (Auiniwonon vita proximi non ago illicit, ſeu non pecco, ndimon vel licit ago; quod ultimum judicium eſt cer. Mixßmiſn tum, ex quo proximè & immediatè operatio mea kn AeConi⸗ regula ur. Kiämn hn Ad Confer. 2. Aliud eſt, quid requiratur ad Aſmiqn legem, aliud quid ad operandum honeſtè ſe- czinkeu cundàùm legem requiratur. Ad ferendam le- Aihntehn gem humanam juxta S. Thomam loco citato, Naqo, ſufficit ex parte Legislatoris, ut lex probabilius gm *M enuntiet verum, cum legislator humanus poſſit aigbit falle- Hintus n lg me t, lites. Aöacdhni echn hant nno honetteis Ufpn imles r , muin U 1. minui cenonnateriäted 1 Nelppoſtint Necrecirec eniuimineibilere. eum, Klcer enn Moninm ſie ui ,lirg lai Hubn, l1e unmun et, e menendnm N n r lank l . meimindl. Nend e O e n n henn mgiciumehes Wetueopermon: anieil Cid eunt umdmmin. . . M fnn k. Thommtmnm , hindii, Dz AcrIBUS HUMANIS. 177 fallere ac falli, & proinde ipſam veritatem non ſemper aſſequatur, aut aſſequi teneatur. At verò ad licitẽ & honeſtè operandum ſecundàùm legem etiam humanam requiritur dictamen ul- timum conſcientiæ meæ, a quo operatio mea regulatur ac dirigitur, quod debet eſſe certum, ne me exponam periculo formaliter peccandi. Obj. 2. Non requiritur in ordine ad hone- ſtè agendum, ut excludatur etiam omnis levis formido, ergo non requiritur judicium mo- raliter certum. Confir. qui agit, quod ipſi ſpe- ctatis omnibus circumſtantiis videtur ſolida & firma probabilitate licitum, agit prudenter, ergo non peccat. Prob. Conſ. Omne enim pec- catum eſt imprudens. H. ad I. D. Ant. non re- quiritur, ut excludatur omnis formido impru- dens C. omnis prudens N. Cum formidine tan- tum imprudente ſtat judicium moraliter certum: judicium autem probabile ſtat etiam cum formi- dine prudente: nam licet mihi probabile ſit, ali- quid non eſſe peccatum, ſi tamen alii graves Viri ex rationibus non contemnendis dicant eſſe pec- catum, eſt formido prudens; Neque hæc poteſt deponi per principia directa, ſed debet deponi Per reflexa. Ad Confir. D). Ant. qui agit probabi- liter licitum, agit prudenter, ſi non adſit ſimul prudens formido oppoſiti, vel hæc deponatur per principia reflexa C. ſecus N. ubi obſerva. Ipſum antecedens confirmationis eſſe principium reflexum, ex quo, & altero, quod pruden- ter agens non peccat, itemque ex notitia ex- Perimentali, quod ipſi hic & nunc iſtud videntur Olr- 17 38 DE AcTIBUS HUMANIS. ſolideè probabile, poteſt quis inferre judicium, ſufficienter certum de liceitate actionis. De quo infra. Obj. 3. Non tenemur vitare omne prorſus periculum peccati: ergo ſufficit judicium pro- babile, vel probabilius. Prob. Ant. Si tene- remur vitare omne periculum peccati; nemo poſſet fieri miles, Mercator &c. Imo vix poſ- ſet eſſe quis in ſæculo: hoc eſt falſum, ergo. Maj. prob. in his enim ſtatibus eſt periculum vel occaſio ſatis propinqua peccandi, ergo ſi iſtud omne debemus vitare, nemo porerit hos ſtatus amplecti. . D. Ant. Non tenemur vi- tare omne periculum tantùm materiale, inde- terminatum peccandi, & quando eſt nimia dif- ficultas illud omne vitandi C. Non omne pe- riculum formale determinatum etiam peccati determinati, & quando non eſt difficultas ni- mia vitandi N. In illis ſtatibus eſt tantum pe- riculum materiale, indeterminatum, ſimulque moraliter non poteſt omne vitari: at in caſu noſtro eſt periculum formale determinatum in individuo peccandi ea actione, quæ præ mani- bus eſt: & inſuper nulla difficultas excludendi formidinem per principia reflexa. Inſt. in capit. Iaquiſitioni tuæ 14. de ſent. ex- com. dicitur: quod conjux habens conſcientiam ex credulitate levi ac temeraria de impedimen- to dirimente, poſſit exigere debitum, ſi ta- men ad paſtoris ſui conſilium vel aliter explo- dat credulitatem illam levem ac temerariam. Item C. per tuas. 35. de ſimonia habetur: Sun⸗ ia- gnmdde⸗ nsllilei Aib kis un rtanſen: d- namnkudih Tenollel c Ede len, d,tkr iam u don Gein. lecwer Cenn ie n ucneſiones ies: Alba etm dien Inllera E Huuge lacenfiim dons e rinanmii öterſohemn. 4 Aren. olum ren denn or. Toora twe l lm, en rbig et etannn endl, agt k, deno poert be . Nutenemnr. Wim murriae, ⸗ gncbenmnact O Mame e. n atun ecani Efenls . tbocktonm . mimmm, Inde e Niui: 4 nl e Ceminnum le, Guepre nn. Eens eicnend ten ensoandenn ticeneilter Eim, E nünt e enn Emetne Glhebedu DE AcCTIBUS HUMANIS. 179 diaconum non debere contra conſcientiam ad ſuperiores ordines aſcendere, licet ob conſcien- tiam nimis ſcrupuloſam in difficultatem hujus- modi ſit lapſus; quam utique non evadat, niſi deponat errorem: ergo debet omnis formido, etiam imprudens deponi, hoc autem non præ- ſtat dictamen moraliter certum. B. Credulitas & ſcrupulus in citatis capitulis non ſumitur, ut communiter accipitur, pro ſimplici tantum apprehenſione, vel ſuſpicione ex levi ſolùm ratione, ſed pro ſuperveniente judicio erro- neo, quo quis abſolutè ex principiis falſis, li- cet levibus judicat, adeſſe peccatum, ubi non eſt, & hoc judicium debet utique deponi: quia alioqui ageretur contra conſcientiam, & peccaretur. Patet ex eo, quod dicto capitu- lo inquiſitioni: dicatur, conjux non dubitare aut ſuſpicari, ſed credere, hoc eſt: poſitivè judicare: & quod capitulo per tuas: addatur ſer upuloſum illum non debere ad ſuperiores ordines aſcendere contra conſcientiam, hoc eſt contra judicium erroneum, quia illa conſcien- tia mox vocatur error, dum ſubjungitur non evaſurum eam difficultatem, niſi deponat erro- rem. Collige t. Cum in præſenti negotio ſufficiat ex parte intellectus excludi dubium practicum, inutile videtur hic movere cum nonnullis Au- Ctoribus quæſtiones potius philoſophicas, quam theologicas: An hoc dictamen debeat eſſe for- maliter actus judicativus, vel an ſufficiat judi- cium virtualiter aut æquivalenter tale, ſive ap- pre- * 180 DE AcCTIBUS HUMAMNIS. prehenſio ſimplex, ſed ſuaſivè proponens li- ceitatem actionis: item an debeat eſſe judicium abſolutum, ſive abſolutè enuntians hanc rem eſſe licitam; an ſufficiat judicium quod vocant modale, actionem eſſe licitam. Parum enim refert, an hac vel illa ratione dubium practi- cum excludatur, modè excludatur. 2. Generalis in omnibus neceſſitas dictami- nis evidentis de liceitate actionis, nec auctori- tate, nec ratione, nec experientiâà ſolidè pro- batur. Ilud enim dictamen requireret multas reflexiones: experientia autem potius probat, tot reflexiones non fieri: denique rudis v. g. ſi a parocho audit, aliquid eſſe licitum, id bo- na fide facit; quin reflexè hoc dictamen for- mat, quod Parochus mihi dicit eſſe licitum, evidenter mihi licet, ſed hoc mihi dicit eſſe li- citum, ergo. 3. Quando dicitur, quod liceat ſequi ſen- tentiam probabilem, ſive quod operans ſecun- dùm ſententiam, quam judicat eſſe probabi- lem vel etiam probabiliorem, non peccat, eo- quod nemo prudenter agendo peccare polſſit; id non intelligendum eſſe, quaſi operans cum dictamine ultimo tantùͤm probabili, vel pru- denter affirmabili, eoipſo prudenter agat, ac licit, & non peccet. Nam judicium etiam probabile vel probabilius eſt prudens, & pru- denter affirmabile, quia tamen ſtet cum pru- denti formidine vel dubio de oppoſito, non prudenter cum eo ſolo agitur, aut non pecca- tur antequam dubium practicum Neludatur: Se 7 A1 ECMiui WNrNo ulne iun Imuen, ckreſeicin ennegl n lhurn Mner in Unn tone Clbin d. ern. urraſis G. thns, der uahn. Mieni ſiien legireret nle en i otte teigl nit n ldhlenm, ibe e Chnen an. Gian ele onm nnit deralel. Uien biitr. Wtchenbſn. ler ele h. , on berel,e. erene olt l operaw un bebll, vel . Nener g,A Mdaun nun udens, . AKromm pro. eh, no Gn exedu G 4 DFE AcTIBUS HUMANIS. 181 Sed tantùm intelligendum eſſe, quod ſiquis pru- denter poſſit judicare ſententiam aliquam eſſe probabilem vel probabiliorem, facile ſibi poſ- ſet formare dictamen reflexum, quo exclu- dat omne dubium, & ſie prudenter agat, & non peccet. ARTICULELUS IV. An & quomodo conſeientia erronea obligat, ut eam ſequamur 5 Ota. Conſcientiæ certæ & rectè præci- pientis tanta eſt obligatio ad operandum non ſolum non difformiter, ſed etiam poſitivè conformiter, ut nec per divinam potentiam in eo poſſit diſpenſari. Poteſt quidem Deus in objecto legis naturæ diſpenſare impropriè & materialiter, quatenus facere poteſt, ut v. g. res, quæ aliena eſt, mihi non ſit amplius alie- na, adeote liceat eam accipere; non tamen poteſt propriè & formaliter diſpenſare ut liceat mihi rem aufferre manentem alienam Domino rationabiliter invito. Interim tamen agere con- tra obligationem conſcientiæ certæ, non indu- cit malitiam ſpecie diſtinctam ab ea, quæ con- trahitur ex objecto & circumſtantiis, niſi quis fortè operaretur ex contemptu formali talis dictaminis. Dico. Conſcientia invincibiliter erronea di- cCtans aliquid per modum præcepti, obligat ut eam ſequaris, ita ut, ſi contra facias, ſemper ſit peccatum. Conſcientia verò vincibiliter er- ronea, quando dictat aliquid eſſe præceptum, quod 182 DE AcCTIBUS HUMANIS. quod reipſa prohibitum, vel malum eſt, non obligat ſimpliciter, ut eam ſequamur, obligat tamen velut conditionat?, & ex hypotheſi, quod eam citra culpam non deponamus, aut hic & nunc moraliter deponere non poſſimus, ſic ut ſit peccatum, contra eam in ſenſu com- poſito agere. Prob. I. pars. Quia qui exercet actionem aliquam de ſe bonam, vel ſaltem in- differentem, putans illam eſſe malam, in æſti- matione prudenti cenſetur perinde velle mali- tiam, cum malum ſit ex quolibet defectu, unde qui operatur contra conſcientiam invincibiliter erroneam æquè formaliter peccat, atque is, qui operatur contra conſcientiam certam & rectam. Confirmatur ex Apoſtolo ad Roman. 14. v. 23. ubi quidam diſcernens inter cibos olim lege Moſaica prohibitos, & judicans de facto etiam lege gratiæ aliquos adhuc ſibi eſſe illicitos, & tamen manducans, peccare dicitur. Unde nonnulli Doctores ſententiam oppoſitam cen- ſent eſſe hæreticam. Prob. 2. pars ex D. Tho- ma I. 2. q. 19. a. 6. Quia hoc ipſo, quo con- ſcientia eſt vincibiliter ſeu culpabiliter erronea, homo tenetur eam deponere, præcipuè ſi ali- qualiter error advertatur. Diximus obligat ta- men velut conditionatè & ex hypotheſi: quia quivis tenetur ſe conformare ultimo dictami- ni conſcientiæ, quod hic & nunc habet, ut ſi quis operetur ex errore vincibili præterito, quem non amplius actualiter advertit, nec actu dubitat, ſed ex ſuppoſitione erroris vincibilis, habet dictamen adhæſivè certum; vel ſi adver- tat 6asirnicu AN Ann en „ AMcduhre 8 ie Anmn B Pornne in Achelun Kncklortad ckfamiie Ai ns Dean Ecponetenen Mn Nmannfkin. n Qudiern nm, el len i neſemihm, nzi penince vele n oſtercefech Cenimm intinebir ral, Ngeig i Uumcenm dteinn AMonn 1, er hox aln a anse hhetim iele lctos, e Gcnn. Und dmhplnmce. 2 mleld To. el, o e lochilter erone, . Ntehlel 4 Domecblort: Lgpotki: Innd Adum⸗ nun hhet, cbiirerernd, ent, beoin ents Vincdbi lict⸗ DE AcCTIBUS HUMANIS. 193 tat quidem, ſed urgente neceſſitate operandi errorem tam citò deponere non poteſt, etiam in hac hypotheſi ex conſcientia erronea vinci- bili fit invincibilis, ut obſervant hic AA. Objic. I. Si habens conſcientiam invincibili- ter erroneam obligaretur ad eam ſequendam, ad id obligaretur à Deo tanquam prima regula morum, ſed hoc non. Min. prob. I. Si homo obligaretur a Deo ad ſequendam conſcientiam invincibiliter erroneam, tunc poſſet obligari ad actus intrinſecè malos v. g. ad mendacium, Perjurium; ſed hoc repugnat, ergo. 2. Re- Pugnat ſanctitati & veracitati divinæ, ut Deus mentiatur & pejeret, ergo etiam repugnat, ut Deus hominem laborantem ignoranti invinci- bili obliget ad tale vitium. 3. Repugnat, ut Deus phyſicè prædeterminet ad materiale pec- cati, atqui in fali caſu præciperet materiale pec- cati, nempe actionem externam materialiter malam. 4. Sic Deus poſſet aliquem obligare ad odium ſui ſeu Dei, ſic judæus poſſet ex con- ſcientia erronea invincibili judicare myſterium 88. Trinitatis eſſe odio habendum. 5. Sic Deus Poſſet habere voluntates invicem contrarias. G. ad r. D. Tunc poſſet obligari ad actus in- trinſecè malos cognitos ur tales N. ut tales igno- raros, S. D. Poſſet obligari per accidens ex ſup- Poſitione ignorantiæ invincibilis C. per ſe N. Ratio hujus eſt, quia in tali caſu Deus directè & Per ſe ſolum obligat ad actum voluntatis inter- num, qui eſt formaliter bonus. Ad 2. . N. C. Diſp. eſt: quia Deus deberet directè velle N mali- 184 Dr AcriUs HUMANISs. malitiam mendacii, ſi ipſe mentiretur, econtra in caſu noſtro illam ſolùm vult indirectè. De- inde in priori caſu malitia actũs externi orire- tur a voluntate divina poſitivè per ſe & ex de- terminatione propria, econtra malitia materia- is actus externi in noſtro caſu ſolùm oriretur à voluntate divina permiſſivè, per accidens, & ex determinatione conſéientiæ erroneæ; nam Deus per ſe & directè ſolùm obligaret ad actum internum & externum, prout apparet intentio- naliter bonus. Ad 2. N. Diſp. eſt: nam ſi Deus ad materiale peccati, ſeu ad ſpeciem actũs mali determinaret phyſicè, eſſet per ſe cau- ſa malitiæ radicalis, ex qua per ſe ſequeretur malitia formalis; econtra in noſtro caſu Deus eſt cauſa malitiæ materialis ſolùm per accidens, quin ex ea ſequatur malitia formalis. Ad 4. N. Maj. & ſuppoſitum, quod poſſet dari judi- cium invincibiliter erroneum, dictans, Deum aut aliud prædicatum, quod ſeitur eidem iden- tificatum, eſſe ex præcepto divino odio ha- bendum. Proinde Judæus in tali caſu habe- ret duo judicia, unum verum, quo judicaret Deum dari, & alterum falſum, quo judicarer, Trinitatem perſonarum eſle chymæram a Deo diſtinétam, adeoque in hanc chymæram appa- rentem tenderet udæus ſuo odio, & non in Deum. Ad 5. N. quod in Deo dentur voli- tiones contrariæ, quia una prohiber v. g. men- dacium aut aliud malum ut malum cognitum, altera verò præcipit mendacium, ut bonum Puta- Nrdrinon 19,.144 Ade rtat. ohamitumrei h n Cn Uter Ge, er edenl knik armree in hmoblorttainn tn pprerimen. Di ete m Eradhhecenad , per ſe ar Nun ele ſecheten r aDen lin eremiln GCrNs A4. Nrler niil. n, GOnm Demm AGnretenider cind do r 1e Ual al h DE AcCTIEUS HMANITISL. 185 putatum, adeoque ſub diverſis circumſtantis & ratione diverſa. Inſt. Conſcientia etiam invincibiliter erro- nea eſt contra legem Dei, ſeu contrariatur legi Dei, cùm hæc præcipiat, non eſſe mentien- dum, illa dictat eſſe mentiendum &. ergo non poteſt obligare, ur eam ſequamar. Confirm. Magis enim tenemur obedire Deo, quàm con- ſcientiæ erranti, nam Act. 5. v. 29. a S. Petro dicitur: Obedire oportet Deo magis, qum homi- nibus: at Deus prohibet v. g. mendacium, ergo licet conſcientja invincibiliter dictet eſſe men- tiendum;, mentiri non debemus: unde S. Tho- mas I. 2. Q. 19. 4. 4. ait? ubi deficit humana ra- tio, oportet ad rationem æternam recurrere. H. ad I. DD. Ant. Contrariatur legi Dei mate- rialiter C. formaliter N. vel S. D. Legi divinæ primariæ, antecedenti & per ſe C. ſecundariæ ſeu velut conſequenti, ac per accidens N. Lex divina non prohibet mendacium abſolutè in omni caſu, ſed tantùm, quando conſcienitia recta & vera dictat, non eſſe mentiendum; quia enim Deus ſignavit ſuper nos lumen vul- tus ſui; ſanxit ſimul & voluit, ut immediatè ratione noſtra naturali;, ſive dictamine imtelle- ctus dirigeremur,; & conſequenter id fieret a nobis, quid conſcientia faciendum hic & nunc dictat, & ex hac lege Dei generali derivatur vis obligandi in hujusmodi dictamine erroneo, non verò ex lege Dei particulari præcipiente mendacium, qualis non extat niſi putativè., Ad confir. E. D. Magis tenemur obedire Deo, N 2 quàm 1986 DE AcCTIBUS HUMANIS. quàm conſcientiæ, ſi lex divina & error con- ſcientiæ nobis conſtet C. ſi non conſtet N. etiam nemo obligatur ad obediendum Deo, niſi quando, & quatenus dictat conſcientia, eſſe Deo obediendum, quia Deus nonniſi me- diante conſcientia præcipit, nec lex Dei eſt im- mediata, ſed mediata tantum regula actionum humanarum ex dictis ſupra. Quod attinet S. Thomam, is neutiquam vult, quod errante ratione humana, debeat voluntas noſtra im- mediatè regulari a voluntate divina, hoc enim eſt inpolliile „ cum ratio increata non poſſit actus noſtros regulare, niſi ut cognita per ra- tionem humanam immediatè regulantem: ſed ſolàm vult, quod ratio humana ſe ipsa ſubinde non poſſit discernere, ſitne objectum bonum vel malum, licitum vel illicitum &c. & tunc recurrendum ſit ad rationem divinam, hoc eſt, ut recte advertit Platelius ad Scripturam ſacram, Concilia & PP, ſi ex his ſciri poſſit, quid Deus, ſeu ratio divina de tali objecto præci- piat, vel prohibeat. Obj. 2. Si deberemus ſequi conſcientiam in- vincibiliter erroneam, opus ex tali conſcientia factum eſſet honeſtum, hoc non poteſt dici. Prob. Sequeretur enim I. quod tale opus poſ- ſet eſſe ſupernaturale & meritorium vitæ æter- næ, hoc repugnat, ergo & alrerum. 2. Se- queretur quod poſſet contrahi habitus bonus mentiendi, item quod notitia veritatis non ſit expetenda. 3. Deus non poteſt eſſe auctor alicujus mali moralis, aut falſi, ergo nec con- Kien⸗ Aer r anet, r ene, elk o Ar 7— eGmuene e Rnnle, Shung tukeen n nltt N. ainin e, Cr on Deumnnin. Nn NeDüdln. hnmelt Ain n (odarmad I, god ann oborss noltn n. 1e dimn, oeenn Ninrtn MO M tütagink HukEgimmen, munkilbi: PYdhirt AN Ctun d ane ninm hoeeh⸗ Niynmmdam ln gil el Checo er. Ni nſtemim d Bcd ki onſeknnd 1 n eſt da rium Ek. Dz AcrTIBUS HUMANIs 187 ſcientiæ erroneæ, ſed ſij non eſt author con- ſcientiæ erroneæ, eam non tenemur ſequi, in quantum eſt regula quædam a lege divina par- ticipata. N. D. Sequeretur, quod mendacium in ſe, & quoad actum externum poſſit eſſe ſu- pernaturale N. quoad actum internum volun- tatis C. Licet ergo mendacium in ſe non poſ- ſit eſſe ſupernaturale, voluntas tamen cui præ- cisè proponitur mendacium ut honeſtum, poſ- ſet eſſe ſupernaturalis, ſi fieret ex motivo ſuper- naturali. Ad 2. N. N. Ant. quoad utramque Partem. Nam imprimis habitus mentiendi maneret malus, & ſolùm habitus piæ affectio- nis, ſeu virtutis, ex cujus motivo fieret impe- rium voluntatis, eſſet honeſtus. Deinde igno- rantiam tenemur deponere, ſi poſſimus, & no- titia clara & verior, magis dirigit, & ſuadet bo- num, quàm ignorantia aut cognitio erronea. Ad 3. g. Origo talis erroris ſive cauſa non eſt Deus, neque enim Deus errorem ſeu habitum vitioſum infundere poteſt: ſed eſt vel infirmi- tas & conditio humanæ noſtræ naturæ, vel ut ſubinde etiam contingit, perverſitas ac ſeductio aliorum, per quos etiam absque culpa noſtra in errorem induci poſſumus. Ex hoc tamen non ſequitur, quod conſcientia erronea non poſſit eſſe regula actionum noſtrarum, quia licet non ſit conformis legi æternæ primariæ, ac per ſe & materialiter, eſt tamen conformis legi æternæ Dei ſecundariæ ac per accidens. Obyj. 3. contra ſecundum. Si conſcientia in- vincibiliter erronea obligaret velut conditiona- N 3 tèᷣ 188 DE AcCTIBUS HUMANIS. tè & ex hypotheſi, obligaretur quis ad pec- candum formaliter, qui enim agit ex conſcien- tia vincibiliter erronea, is peccat. Comirm. Obligare & non obligare ſunt contradictoria, at ſic conſeientia vincibiliter erronea obligaret & non obligaret, ergo. Ee. N. ſequel. Nam conſcientia vincibiliter erronea hoc caſu tranſir in invincibiliter erroneam, ut dictum in con- cluſione, ergo non facit peccatum formale, Ad Confirm. D. min. Obligare & non obligare ſunt contradictoria ſi cadunt ſupra idem eodem modo C. ſuper idem diverſo modo N. Con- ſcientia vincibiliter erronea non obligat ad ope- randum juxta ipfam per ſe abſolutè & antece- denter, quia juxta eam & cum ea operari non licet, ſed ipſam deponere debemus, ſi operari velimus; obligat autem velut conſequenter & ex hypotheſi, quod ejus vincibilitas non am- plius advertatur, aut error hic & nunc deponi non poſſit. . . Collige I. Conſcientiam invincibiliter erro⸗ neam non poſſe dici propriè morum regulam. 2. Qui ſe conformat conſcientiæ invincibiliter erroneæ, non propriè loquendo a conformita- te cum regula morum excuſabilis, aut etiam laudabilis eſt, ſed propter ſolum affectum non peccandi, & quod rectum atque honeſtum eſt, in operatione ſectandi, quantum eſt in ſe; qui affectus bonus eſt moraliter & honeſtus, ac pro- inde laude dignus. 3. Operari tam juxta con- ſcientiam vincibiliter erroneam, quàm etiam contra eandem, ſi nempe non deponatur, pec- catum Dr Ael nchehnen, e WCNN. IVTIH. 1 . mn annulin Ermeltonmis Goannulier i, unßeeften VAqugnh hena Aenteni obe Hüne N ee⸗ umenekanen. 8ot Snn em anmicen, erenne Ger Wnenhortn n Ir Acm nn. Peconum Cnd rece wondtign nmticenenen Monod N. C. Annchlot d. Ee Dne Amee⸗ un er enn nn eamg 1ern ir etlener4 Nehins nonmn. anetehn himcnebilter er⸗ enorun tgun enne⸗ minebii os cknir sblbs, An enn Gmtftlmnm Aleoelmneh un A nk; Rweſls, Kh Einm oc En Coin en S (de DE AcCTIBUS HUMANIS. 189 catum eſſe non quidem ſpeciale ab aliis diſtin- ctum, ſed ejusdem ſpeciei & gravitatis, quæ in Opere aut omiſſione contra conſcientiam ex ob- jecto & circumſtantüs apprehenditur. MWec di- cas. Si peccatum eſt ſequi conſcientiam vinci- biliter erroneam, & iterum peccatum eſt, ean- dem non ſequi, homo ſic errans conſtituetur in ſtatu perplexitatis vel neceſſitate peccandi. HN. Talis poteſt, ut ſupponitur, & debet iſtam conſcientiam deponere, atque ita ſe ab omni neceſſitate peccandi liberabit. Quodſi verò urgente neceſſitate operandi, eam non poſſit tam citò deponere, ex vincibili fiet hic & nunc invincibilis. . A RIICULUS IV. Quid & quotuplex ſit Opinio ſeu ſententia pro- balilis Ota. Quod opinio juxta D. Thomam I. p⸗ J. 79. art. 9. ad 4. & communem aliorum ſententiam ſit actus intellectus, qui fertur in unam bartem contradictionis cum formidine alterius, adeoque opinio non ſolùm eſt aſſenſus inevi- dens, ſed etiam formidoloſus, per quod differt a ſcientia & fide divina. Porrò de eſſentia opi- nionis non eſt formido actualis ſed ſolùm radi- calis, communiter jam docetur, eoquòd opi- nio non ſpecificetur a motivo fallibili qua falli- bili, ſed qua probabili & contingenter connexo cum ſic ſe habentia objecti. . Dico I. Sententia ſeu opinio ſpeculativa ſive metaphyſicè probabilis, eſt omnis illa, quæ ni- 4 titur 190 DE AcTIBUS HUMANIS. titur fundamento & motivo probabili. Prob. Actus ſpecificantur ab objecto formali, ergo omnis illa opinio eſt in ſpecie opinionis proba- bilis, quæ nititur motivo probabili, atqui non eſt probabilis ſemper practicè & moraliter, er- go ſaltem ſpeculativè: Min. conſtat ex prop. 3. ab Innocentio XI. damnata anno 1679. die 2. Martii: Generatim, dum probabilitate ſive intrin- Jeca, ſive extrinſeca, quantumvis tenui, modo a probabilitatis finibus non exeatur, confiſi, aliquid agimus, ſemper brudenter agimus. Confirm. Si Opinio tenuiter probabilis non eſſet ſpecula- tivè probabilis, tunc in prædicta propoſitione Pontifex ſolùm damnaſſet, licitum eſſe ſequi opi- nionem falſam: ſed hoc propoſitio non aſſerit, ergo Pontifex in illa nihil damnaſſet. Min. pa- tet ex ipſa propoſitione, quæ addit has particu- las exceptivas: modò a probabilitatis finibus non exeatur. Dico II. Opinio practicè & moraliter pro- babilis eſt, quæ nititur fundamento rationis & authoritatis, quod tam abſolutè, quàm compa- rativè meretur prudentem aſſenſum. Prob. Opinio ſpeculativè probabilis eſt, quæ nititur motivo probabili, ergo ſi illud motivum eſt tam abſolutè, quàm comparativè tanti momen- ti & ponderis, ut mereatur prudentem aſſen- ſum, talis opinio eſt etiam practicè probabilis. Ex quibus Obſerva I. Motivum aliquod poſſe duplici- ter eſſe grave, nempe abſolutè, vel etiam comparativè. Motivum abſolutè grave eſt, quod Or Ac pet morete curinn ley vol gntc Omotin ven oin coniſe 1 ocfet⸗ inelet 1 nt Opnie! Ven vebekiiut 6 hiblin Wnnteen h üs Abnmmm mm encton Ceenun Püftbtüde Gnu; Wan e nns,e r minn nipto gpol Etontsmnons ¹ Inni nr ain milſtins nu, A tidc UW mihin en Achbeninon Aühmins 0höretb ,hune h pobe eg nonſtenng; n nd ee muthmnſe in. 1. ni, mu, M nmn nfi, nil Gnm. Cfmng eſet en. rich ropolnnn enmn le in e Cpolto nonden, uit Mnr Eallirkpanir. ltrit inin nn meruerro. Camero ntonsd Hne,guunconpe. 6l, Cr aiin Ud mommume aite noäinom. Ancenen r õ NNe te⸗ , W en DE AcCTIBUS HUMANIS. 191 quod poteſt movere ad aſſenſum ſi conſidere- tur ſecundùm ſe, non autem ſi conſideretur comparativè ad motiva partis oppoſitæ. Mo- tivum autem comparativè grave, quod etiam in comparatione ad motiva partis oppoſitæ poteſt movere intellectum ad prudentem aſ- ſenſum. . . Olſerva 2. Opinio probabilis dividitur in probabilem probabilitate intrinſeca, & extrin- ſeca, & in probabilem utroque modo. Prima eſt: Cujus probabilitas deſumitur a ratione & natura intrinſeca objecti. Secunda, cujus Probabilitas deſumitur a teſtimonio & doctri- na Virorum eruditorum & piorum eandem opinionem aſſerentium. Tertia, cujus pro- babilitas deſumitur a ratione, & ſimul a tali authoritate, quod plerumque contingit in ſen- tentiis probabilibus Scholaſticorum. Ohſerva 2. Dirviditur opinio probabilis in magis, minus, & æque probabilem. Prima eſt, quæ nititur motivis majoris momenti, quam opinio oppoſita. Secunda, quæ niti- tur motivis minoris momenti, quam oppoſi- ta. Tertia, quæ nititur motivis æqualis mo- menti & ponderis. Ohſerva a. Alia opinio probabilis eſt ſpe- culativè, alis practicè probabilis. Illa eſt, quæ quidem ſuo non caret fundamento, in praxi tamen adhiberi non poteſt. Sic probabile eſt formam abſolutionis ſacramentalis eſſentialiter conſiſtere in his verbis: Abſolvo te. Et tamen nemo docet, hanc ſolam formam poſſe licitè N 5 in 192 DE ACTIBUS HUMANIS. in praxi adhiberi. Hæc vero, ſeu practicè probabilis eſt, quæ nititur fundamento gravi, & immediatè verſatur circa licentiam alicujus actionis. Obſerva f. Alia opinio eſt magis, alia mi- nùs rtuta. IIla eſt quæ ſtat pro obligatione & lege, adeoque excludit omne periculum pec- candi etiam materiale. Hæc vero eſt, quæ ſtat pro licentia, & libertate contra legem du- biam, adeoque habet annexum periculum ſal- tem peccandi materialiter. Unde ſententia tu- tior & probabilior non ſunt idem. Sic ſen- tentia quæ dicit intra ſacramentum pœniten- tiæ ad juſtificationem requiri amorem initialem eſt tutior, oppoſita tamen, quæ dicitur ſuf- ficere attritionem ſupernaturalem eſt proba- bilior. Quæres I. Quid ſit ſententia tenuiter proba- billis? . Quidam Rigidiores per ſententiam tenuiter probabilem, cujus uſum licirum dam- navit Innocentius XI. in propoſitione 3. intel- ligunt quamcunque opinionem minus proba= bilem, quos ſolidè refutat Cardenas in criſi Theologica ſuper propoſitiones ab Innocen- tio XI. damnatas Diſſer. 4. cap. 1. Alii per ſententiam tenuiter probabilem eam, quæ ſo- lum probabiliter eſt probabilis, quos pariter refutat idem Cardenas l. c. c. 3. per ſententiam igitur tenuiter probabilem intelligimus eam, quæ tam levia habet fundamenta, ut etiam de horum probabilitate reflexè cognita, meritèò dubitari poſſit. “ . . Quæ- Dr Aerin r Cillt ele) Nl en Sl, e h n E aum nl kntClbli A. Cud de⸗ Airunmnzsel nobebben. Hek eonn Nt, orclini,, pan Nplueemzen Podienn eneen ug ienis Al tntct onninen in, cnomier 5Aernco. nn ſfelnet dunm Eihlutenun Prgiamslin in itanmt eene (. A . Atamen nuupinnin, umNen gum Ronltenmnton Mines oor Wmmoonmon Aünfer P ufr ne mior Madeſs Huuge e en ur olne craleet cke eni, ilngi un. uo Dirrineh nne erllnke ke en el le onnkilgeni euun eirlun Unceſenenun miten. Reſt Gnmelun Nelitt Uuimunm mnin n e Cvinn i. Aumdtn el aune üenier obe s EMenin Sllunlammdr. Nnlian; ind Nen ninbſche 1CrGenns etl ine d Ioben 1a1. Mie en em, x- Rit, go Uier 1) bemin nelginn em en Aeilind Conin, hen DE ACTIBUS HUMANIS. 193 Quæres 2. Quid ſit ſententia vel opinio verè probabilis? N. I. Sententia vere & ſolidè pro- babilis eſt, quæ habet tam ſolida fundamen- ta, ut de horum probabilitate reflexè cogni⸗ ta, prudenter dubitari non poſſit. Ratio hu- jus eſt: Quia ſi aliqua ſententia habet tam ſo- lida fundamenta & motiva, ea ſententiam red- dunt vere probabilem. Porro tam diu de fun- damentis abſolute gravibus alicujus ſententiæ, ſive de eorum probabilitate non poteſt pru- denter dubitari, quam diu illa per fundamen- ta oppoſita certa, aut infallibilem authoritatem Eccleſiæ non enervantur. H. 2. Non ſtatim unius aut alterius Auctoris etiam impreſſi aſ- ſertio facit opinionem ab authoritate proba- bilem, conformiter ad illam propoſitionem. n. 27. ab Alexandro VIII. damnatam: Si liber ſit alicujus junioris & moderni, debet opinio cen- Jeri probabilis, dum non conſtet, rejectam eſſe a Jede Apoſtolica tanquam improbabilem. Neque Plures Auctores poſſunt facere ſententiam pro- babilem, ſi iſtorum ratio & auctoritas aliun- de elidatur. Si tamen unicus ſit etiam Auctor omni exceptione imajor, id eſt ejusmodi, qui af- ferat rationem, quam alii non conſiderarunt, vel conſideratam non ſatis ſolverunt, ipſe vero aliorum rationes commode ſolvat, quamvis docet contra communem, poterit reddere opi- nionem ſuam vere probabilem. Quæres 3. Quis ſit hic dicendus Auctor om- ni exceptione major? . De quo excipi non poteſt I. quod ejus opinio ſit contra princi- pium 194 DE ACTIBUS HUMANIS. pium aliquod certum. 2. Quod levi æqui- voco ac ſophiſtico fundamento nitatur. 3. Quod aliàs docuerit improbabilia & paſſim reprobata. 4. Quod ſit merus ſummiſta, qui ſententias utrinque non examinatas a ſe, tan- tum ab aliis exſcripſerit, quibus exceptio- nibus omnibus & ſingulis ſi careat, ſitque alio- qui vir probus, prudens & doctus, dicitur omni exceptione major Auctor, qui poſſit ſuam opinionem reddere probabilem. Circa tertiam rantum exceptionem notari poteſt. Nihil decedere de authoritate illius, fiqua ipſius ſententia poſtmodum ſit damnata, ſi ante damnationem a gravibus aliis Theologis fuerit habita tanquam verè probabilis. Tunc enim invincibiliter erravit, cum ejus moti- vum antecedenter, etiam ſecundùm aliorum prudens judicium fuerit grave, at dignum prudenti aſſenſu viſum. Circa quartam ex- ceptionem notatur, illos non eſſe meros ſum- miſtas, qui in parvas ſummas collegerunt ca- ſus poſt examinatas Authorum ſententias, & / Theologiam maximè Moralem doctam, quia illi collegerunt ſuam vel aliorum doctrinam bene expenſam in compendia pro commodi- tate legentium & utentium. Cujusmodi ſunt Navarrus, Toletus & alii. Queres 4. Quænam ſint principia veræ & practicæ probabilitatis? . Primum princi- pium eſt concordia legis cum alia lege, aut explicatio unius legis per aliam, aut explica- tio unius loci ſcripturæ per alium, nam hæc opti- Dr AcrIe , n CMrtll, HGa Vetun. „ Neumplot a Nd homnne;t el dru, ier mls K⸗ 4 ins,! WTICCU brtenndonn ymma legr i Mhima 8 Hhig . UNd lee .... Irprhlirdukn Gtnewimnihl Nelmitrutk n. etl, öbls enentn, beſaarn inlei es Cocs, cen Auchr, gn eobebien (n inen mrni el hmnne ins, in Ohun hr Gummm,1 Nbugtis Thaln eobdits In i, aum eis Mi. NlNCN Aou Ge, A Gnumn Cien umm er nelernsiin. mms colegennct Onn llellis, en Gochem, l. Uimn rin S (liurod i irhi er limmn hrier Gmit kger o/ A ani Mum, uNN n, a DE AcCTIBUS HUMANIS. 195 optime nos docent, quid & quando ſit lici- tum, aut illicitum. Secundum eſt, conſuetu- do, quæ non ſolum eſt optima legum inter- pres, ſed etiam pro regula ſæpe habetur Un- de quando homines timorati & ſalutis ſtudioſi dicunt aliquem v. g. contractum eſſe licitum, Poteſt quilibet iis ſe conformare. Tertium eſt poſſeſſio, nam hæc non ſolum in materia juſtitiæ dubia, ſed etiam in aliis dubiis invin- cibilibus, meliorem facit conditionem poſſiden- tis, ut infra dicetur. Quartum ſunt rationes intrinſecæ alicujus actionis „Ut illius natura, Proprietates & finis; ſi enim hæc probabili- ter probabilitate vera ſunt honeſta, merentur Prudentem aſſenſum. Quintum eſt authoritas extrinſeca, de qua in præcedenti quæſtione. ARTICUI. US V. An Seriptores Societatis qESU, ſint Auctores Jententiæ benignæ, ut quidam Kigidiores objiciunt? Non hic in medium proferemus, quæ Puf- fendorffius, Immanuel Wiberus aliique Proteſtantes innato contra Societatem JESsU odio malevole in præſenti argumento objici- unt: Sed ea duntaxat confutare animus eſt, quæ Catholici quidam Scriptores amaro cala- moO Orbi literato obtrudere non verentur, So- cietatis IEso Scriptores, Auctores eſſe ſenten- tiæ benignæ, & per eos laxitatem in omnem morum diſciplinam inductam fuiſſe. In 196 DEF ACTIBUS HUMANIS. In Sæculis retroactis antequam Societas JIn- gu nata erat, vel in ipſo ortu quoad rem ipſam uſus opinionis benignæ univerſaliter jam re- putabatur licitus. Calumnia proinde eſt, quam nobis affingunt quidam etiam inter Scri- ptores Catholicos. Eρα—νανοτι Primum locum tenet pro benigna ſententia Navarrus in manuali c. 27. u. 291. Viguerius in Inſtitutionibus Theologicis c. 15. Par. I. n. 2. de legum interpretatione. Dominicus Soto in lib. 6. de Juſtitia & Jure quæſt. I. a. 6. prope finem. Franciſcus Victoria in ſua ſumma quefſt. 177. agens de Confeſſione. Sil veſter in ſua ſumma. V. opinio queæſt. I. Adrianus VI. ſummus pontifex; tract. de reſtitutione expreſsè nobiscum ſentit. Idem Joannes Major coævus Adriani. Joannes Tabiena V. opinio. n. 3. Item V. ſerupulus. Sæculo 15. Gabriel Biel in 4. diſtinctione 15. quæſt. 8. Baptiſta Tromarata in ſumma, quam vocat Roſellam, V. opinio. Dionyſius Carthuſianus in ſecundùm diſt. 39. quæſt. 3 ubi non minus pro ſe citat decre- tum facultatis Pariſienſis. S. Antoninus in parte prima ſummæ tit. 3. c. 10. par. 10. Panormitanus in Commentariis ad cap. 7. Capellanus de Feriis n. 6. Joan- Acri, s Meer i Ger, w Celio Cn ahio lnl de übnles nnnes 6Cumubnig gen i gnenli . nsbtpentin ſagis Aeuninenn Eemhocot idd e eeeni A ir iKen eb lnl,. WNDechmts 2 Mm,u ki lun tnn pre Edeſenpoonmn rſalgcnod enc umpree tan roded donde en Uu n WeſetgtkT Ra Z Wum ſã = Muur inepn Ning , vonndnin ennelir in r. Aumin minisd cdtmeimn krd. Gunkenet ro beigt Micenn Unbis Therboges htthrentioe Eeulitine n . n iu ummt gel , V ono gel wnniter, l Cun Lenti Ien fi iintsln). P ncioe bnmt, uum fl p Ecumdin oleclt imſomelt. 3. Nis 1n DE ACTIBUS HUMANIS. 197 Joannes Nyder in Conſolatorio timoratæ conſcientiæ. Joannes Gerſon Cancellarius Univerfitatis Pariſienſis in Tract. de præparatione ad miſ- ſam & aliis in locis. Saculo Ia. Joannes de Burgo Cancellarius Univerſitatis Cantabrigienſis in Tractat. de Poœnitentia in generali c. 3. de Confeſſione lit. aa. Thomas ab Argentina in 9. diſt. 16. art. 2. Gregorius Ariminenſis in 2. diſtinct. 38. quæſt. I. art. 2. Robertus Holcot in disquiſitione de impu- tabilitate peccati ad literam R. Er innumeri alii, qui videri poſſunt in fundamento totius Theologiæ P. Terilli, & in opuſculo de quæ- ſtione facti P. Dechamps. Utrum Theologo- rum Societatis propriæ ſint iſte duæ ſenten- tiæ: Prima, ex dquabus opinionibus probabilibus poſſumus ſequi minus tutam. Secunda: Ex dua- bus opinionibus probabilibus licitum eſt amplecti minus probabilem. In hac quæſtione non di- ſputat illius Auctor, utrum iſtæ ſententiæ ſint veræ, an falſæ, ſed præcisè intendit oſtendere non eſſe Theologorum Societatis Proprias & ab iis inventas, quod evidentiſſimè demonſtrat, & ſimul quamvis præter intentum efficaciſſimè probat eſſe certò probabiles, productis nempe tot illuſtribus illarum ſententiarum defenſori- bus, e quibus non pauci illas docuerunt prius, quam ullus Societatis Theologus de hac con- troverſia quidquam ſcripſiſſer. . X 198 DE ACTIBUS HUMANIS. Ex quibus conficitur & manifeſtum eſt: non potuiſſe absque inſigni calumnia Montal- tium, Wendrockium, Sinnickium, & alios ejus fermenti Scriptores iſtas ſententias tanquam Societatis proprias & ab ipfſius Alumnis re- center excuſas, calamo felle amaritudinis im- buto, convitiis acriùs quam ſolidis rationibus impetere. Audiatur Graveſonius in hiſtor. Eccleſiaſt. Tom. 8. Colloq. 4. Auctor cætero- quin Societatis JæsO non æ&què favens: ubi ita habet. Solidis quoque momentis propulſa- tam eſſe calumniam, quam jactitant nonnulli (Janſeniſtæ ac proteſtantes) qui doctrinæ de vaga probabilitate inventionem, Theologis So- cietatis IEsU acceptam referunt, aut ejus de- fenſionem Societatis IESU Scholæ falsò im- putare præſumunt. Audiatur Martinus Gran- din, Doctor Sorbonius: abſit, ait ille, ut cum quibusdam nebulonibus dicam ex officina PP. Societatis ItésO, abſurdos probabilismi exceſſus rimo prodiiſſe, & ab iisdem adhuc adoptari. Adducitque hujus argumenti plura teſtimonia in diſput. de act. humanis. Quare non vide- mus cur tam iniqua criſi & cenſura locutus fuerit Contenſonus lib. 2. diſſ. 2. c. 2. ſpec. 3. laxiſſimam Caſuiſtarum ſub ſpecie probabilita- tis licentiam e fontibus ſcientiæ mediæ proma- nare. Non eſt igitur nova hæœæc noſtra ſenten- tia benigna, quam quidem Theologi Socie- tatis Iysu propugnant, cum aliis viris erudi- tione clariffimis, ſed noviter tantum agitata, poſtquam ſententiarum probabilitas deflexit in rymmm eſr ummmt minn huienn im neſis Auimnan entt 1 Pobhhlien inhersdpie tmonptchemm, Cins Wrn Wn EWe Gumm. Do ulHonikn A ceco Ehrmm econ it . 1 DCenm Ergna ſa u Deimnnd enticihn 3 Huugn bur S Unſeſin e unichemellnn nnckin kAne⸗ unis Nn 1D Phn Aumnsn. flemnndtsn. Ovun ldsnuonde Ctnelnnsin ie 04 Aldtorcetr. Alefens Abie Noenis gropll. mn atnunt wonnll s en Cocine Iumem Ieoosde Eenmn, n oc , Khle A0 in ur unnsC. lt itile,ur mn amczohemd-. bblen ardis Cemichidthin. Ei Pon elime, (ve nol ie enln heuns Anc 1 ee hece gottlir ,rN. e mi N her uln ener. Alele Nk⸗ n isIns erl cumn gne⸗ lus eln 9 ern . E — DzE AcrTIBUS HUMANIS. 199 in laxitatem, & quorundam intempeſtivus ri- gor utramque confudit in unum. Limitata, quam propugnamus probabilitas, mediãâ ideo- que ſecuriſſimà viaà incedit ità ſuadente D. Bona- ventura: Cavenda eſt conſeientia nimis larga, α nimis ſtricta, nam prima generat præſumptionem, ſecunda deſperationem. liem prima dicit ſæpe bo- num malum, ſecunda contra malum bonum. lem prima ſcpe ſalvat damnandum, Jecunda vero da- innat ſalvundum. Obſequimur huic monito, imo ipſorum Adverſariorum principiis, dum ſequimur ſen- tentiam benignam, ceu ratione & multo magis auctoritate probabiliorem: quam a pluribus ſæculis, viri literis & pietate clariſſimi ſua praxi & doctrina comprobarunt, quam in omni gra- du, ſtatu, Religione, academiis undequaque celeberrimis doceri Summo Pontifice ſciente, tolerante cernimus. Docuit illam ex Sorbona Pariſienſi Iſambertus, & Gammachæus, ex Lova- nienſi oannes Malderus, ex Duacena Sylvius, ex Salmanticenſi Baſilius Poncius, Petrus Cor- nejo &c. ex Complutenſi Petrus de Lorca, ut hic plures in Germania academias prætereamus. E Schola Thomiſtarum innumeri teſte M. Gallego in Tract. de conſ. prob. dub. I. ubi ait: hanc ſententiam eſſe communiorem inter Tho- miſtas. Adducit præter alios plures Greg. Martinez, Didacum Alvarez, Lud. Lopez, Pet. de Arragonia, Joannem Malderum, Mar- cum Serram, Petrum de Tapia. Præter rela- tos ex D. Dominici familia Thomiſtas, pergit S refer- 20⁰ DE AcCTIBUS HUMANIS. referre ex D. Auguſtini Poncium, Michaelem Salonium, & Gibbon. Ex Carmelitis Cornejo, Joan. Baptis. de Lezana & alios. Ex D. Fran- ciſei familia ſubtili Doctori addicta Joſephum Angles, J. Poncium, Petrum Marchantium, Guilielmum Herincx. Ex Capucinis Eligium Baſſeum Ludovicum Caſpenſem. Ex Clericis Regularibus Zachariam Paſqualigum, Anto- nium Diana & alios. His præſuppoſitis quæ- ſtio eſt primo ARTICULUS VI. Anliceat ſequi opinionem probabilem extra concur- ſum probabilioris aut æque probabilis? Ota I. Quod opinio certè probabilis poſſit dari in concurſu opinionis oppoſitæ æque, magis, aut minus probabilis, vel extra talem concurſum. In concurſu datur, quando etiam oppoſita & contradictoria opinio ab aliis tradi- tur Theologis, aut etiam pro contradictorio habentur rationes probabiles v. g. an teneamur vel non teneamur confiteri circumſtantias merè aggravantes. Extra concurſum vero datur, quando ſententia oppoſita ab aliis non traditur, aut operans neſcit, ab aliis tradi oppoſitum, & nullas hic & nunc de oppoſito habet rationes probabiles. Quæſtio proinde hic ſolùm eſt de opinione probabili extra concurſum ſimplici- ter, & extra concurſum æque, aut magis pro- babilis. Quid enim ſentiendum fit de opinio- ne in concurſu alterius æque aut magis proba- bilis dicetur in articulo ſequenti. . MNota Aorn, ; Cul 4 ,Fecien ſie e ig, lr Mer id „c: tenhe un, eicn mel ücpnno r eke nem fom Drlentr Cr did D nmn Mrkmnin Ar (prens igi tn Csit Mun, n Preignliis e IVI. S5Z ehufnlati ns obihls elt mnoppalirene, e, ſe em aem 0r, goncoetam Dndthlnd. d anmEere Sgalkkhin Ckventteoris went Tüm wero Can-, Hdis non thecur, dl Opoinmncn ſo heber rile, hebknette Puthn inplr ungo N ntr te opne Ngsre DE AcCTIBUS HUMANIS. 201 Wota 2. Quod ſequens ſententiam verè & certè probabilem ſive extra, ſive intra concur- ſum æquè vel magis vel minus probabilis, tri- Pler Poſſit habere judicium, præſertim, ſi eſt omo doctus: nempe ſpeculativum directum, ſpeculativum reflexum & reflexum practicum. Primum judicium verſatur circa ipſam actio- nem externam, ejusque honeſtatem, & hoc judicium eſt ipſa opinio probabilis. Secundum judicium verſatur reflexè circa probabilitatem motivorum, quæ ſtant pro tali ſententia: & hoc judicium eſt certum, quando ſententia eſt certê probabilis. Tertium judicium verſatur circa honeſtatem formalem actionis internæ, Pprout hæc prudenter poteſt imperare priorem actionem externam, probabiliter licitam, & hoc judicium reflexum practicum non ſoluùm eſt prudens, ſed etiam moraliter certum. Et ratio hujus eſt, quia habet hunc ſenſum: qui in dubio invincibili ſequitur ſententiam certè Pprobabilem Virorum doctorum & piorum, Prudenter agit, ſed ego exercendo hanc actio- nem ſequor talem ſententiam, ergo prudenter & licitè ago. Dico. Licitum eſt ſequi ſententiam verè & ſolidè probabilem extra concurſum æquè vel magis probabilis. Eſt communis contra Tu- tioriſtas. Prob. I. authoritate. Si non eſſet li- citum ſequi opinionem verè & ſolidè Pprobabi- lem extra concurſum æquè vel magis probabi- lis, tunc neque licitum eſſet ſequi opinionem Probabiliſſimam, ſed hoc eſt falſum, ergo. 2 Min. babiliſſimam etſi minùs tutam, quia illa poteſt 202 DE AcCTIBUS HUMANIS. Min. patet, nam Alexander VIII. anno 1690. damnavit hanc propoſitionem ordine tertiam ex Synichio deſumptam, non licet ſequi opinio- nem vel inter probabiles probabiliſſimam. Maj. prob. Ideo non eſſet licitum ſequi opinionem verè probabilem extra concurſum modo dicto, quia illi poſſet reipsà ſubeſſe falſum, ſed etiam Opinioni inter probabiles probabiliſſimæ poteſt reipsà ſubeſſe falſum. Min. patet: nam ſæœpe falſa ſunt probabiliora veris, ùt docet Philoſo- phus. Confirm. Juxta commune axioma: Ex- ceptio firmat regulam in oppoſitum, atqui ſolùm eſt damnatum, quod liceat ſequi ſententiam te- nuiter probabilem, ut conſtat ex ſuprà dictis, ergo ſententiam verè & ſolidè probabilem præ- ſertim extra concurſum æquè aut magis pro- babilis eſt licitum ſequi. . Proh. 2. ratione: Licet aliqua ſententia ſit minus tuta, ſi tamen eſt vera, & ſolidè proba- bilis & extra concurſum æquè, aut magis pro- babilis, poteſt fundare dictamen prudentiæ moraliter certum de honeſtate formali actionis internæ, imperantis actionem externam, ergo licitum eſt ſequi opinionem verè probabilem extra concurſum. Ant. patet ex ſuprà dictis. Conſeq. prob. Actio interna ſpecificatur ab actio- ne externa, ut per dictamen ultimum & pra- Cticè practicum ſibi propoſita, atqui per hoc dictamen actio externa voluntati proponitur ut licita & prudenter eligibilis, ergo. Confirm. I. Ideo licet ſequi ſententiam inter probabiles pro- Per Dr AcrIS Eete ſon r Crmntl h r ehmen fef ,aete olet acbebl, ege⸗ neilenentum ,aonuftin, irsliut 1os xun Cetd eltuenn larpi Ans gurhi anſſeen um Tenden en eorun kele romm pobe Phwennrerüien hmries ommn aal Wenrk Unere, d Nurmngre Menmn . WOCnnd Dummtmen! 8 Hunn Giel tonn enin nüllakino. PNCäänn lu un Sangn N lun Cpölnen Nletllnm ſdtin Abcͤline t n zmg: nn roet hil mIne Mwionn. I. Gten, Tgni hin giſeneniamt. lneiſupri dc emedbblengre Or an Nbo. Ucnn kenentn ſt N Rck ohr. e ar n No Ckmen Mten Me ormal Ato Geikemmun, n 4 Rvers 1ſene 1 A er e giſmgontürit n Cfn ntkhlaß DE ACTIBUS HUMANIs. 203 er ſe excludere formidinem moralem de in- oneſtate formali actionis, vel ſaltem poteſt fundare dictamen reflexum, atqui tale dicta- men fundare poteſt omnis ſententia verè & ſo- lidè probabilis, ergo. Confrm. 2. Si non eſſet licitum ſequi ſententiam verè & ſolidè probabi- lem extra concurſum, tunc imprimis omnes Doctores, qui tradunt ſententias prohbabiliores & minus tutas tanquam in praxi ſecuras, erra- rent. Secundè errarent Auditores Rotæ Ro- manæ, Theologi & Juris-Conſulti, qui in ſacris reſolutionibus amplectuntur probabiliora etſi minus tuta. Tertiòô errarent rudes, qui am- plectuntur eorum ſententias, aut reſponſiones Confeſſariorum probabiles & minus tutas. Quartò hunc univerſalem errorem non adver- terent Pontifices Romani, ſed ſolùm pauci hu- jus communis ſententiæ Adverſarü; ſed iſta omnia ſunt valde abſona. Obhjic. I. cum Synichio: Chriſtus Joan. 14. v. 6. ait: Ego ſum veritas, & nullibi dicit: Ego ſum vobabilitas, ergo non licet ſequi ſententiam probabilem. Confirm. I. Chriſtus Matth. 7. v. 14. ait: Anguſta porta & arcta via eſt, quæ ducit ad vitam, atqui porta probabilitatis eſt valde laxa, ergo non ducit ad vitam. Confirm. 2. Hæ- retici ordinariè ſolent laxare viam ſalutis, SS. PP. eam reſtringere, ergo etiam nos debemus eam potius reſtringere quàm laxare. . ad I. N. C. Licet enim in Chriſto ſolùm fuerit veri- tas & plenitudo omnis ſcientiæ, non verò pro- babilitas, cum tamen nos non poſſimus ſem- 2 Per 204 Dkr AcCTIEUS HUMANIS. per ſcire veritatem, ſufficit, quod hæc nobis ſit verè & ſolidè probabilis. Cæterum argu- mentum poſſet variis modis retorqueri: Chri- ſtus neque dicit, ego ſum moralis, vel etiam phy- ſica certitudo, neque conſcientia invincibiliter erronea, aut ignorantia invincibilis, ſed abſolu- tè dicit, ego ſum veritas, ergo nec iſtas licet ſe- qui. Ad 2. B. D. min. Porta probabilitatis cu- juscunque etiam tenuis, dubiæ, aut ſolùm pro- babiliter probabilis C. porta probabilitatis veræ & ſolidè probabilis N. Porta igitur cœli etiam ſtante licentià de ſequenda opinmione verè pro- babili, manet ſatis anguſta. Ad id quod ex Prov. 14. Objiciunt Adverſarii: ſcilicet, eſt via, quæ videtur homini recta, noviſſima autem ejus du- cunt ad mortem, quodque hæc via ſit ipſa proba- bilitas juſtitiæ: reſpondetur per illam viam intelli- gi viam voluptatis & ambitionis, quæ homini car- nali videtur recta, id eſt conveniens ejus concu- Piſcentiæ, non verò rectæ rationi. Ad Confir. 2. N. T. Ant. D. Conſ. Ergo etiam nos debemus eam reſtringere ad limites prudentiæ & rectæ rationis C. ad nimium rigorem & majorem Perfectionem S. D. ſub conſilio C. præcepto N. Diximus Tianſeat: quia quæſtio eſſe poteſt, an plures fuerint hæretici alligantes onera, quàm ea levantes, ſic Montaniſteæ, Novatiani, Eu- cratitæ fuerunt ultra modum rigidi præcipuè Circa eſum carnium, jejunia, conjugium, divi- tias &c. Ohjic. 2. S. Auguſtinus in tribus libris con- tra Acadlemicos rejicit licitum uſum probabili- tatis, 3 uon lorm etrte Ace arerss Urprnenie ge r cent mi nobebi⸗ D lgrten opn n äummeri EIrhtünsr eodnone Konbehlen Rehlts 6 un lenn kan ⸗ onheti (. lufli ge ing nlemenini, hnmtrhie ſtten Um onziitit, nbir üinnn fepntkäküituſe ns iurcrlein cpnone een a WGid de Nni: let ,n, rul,. erllumtumeli. Crtomnier. enenseſbednen⸗ ton. Mf:: Eiem mcchemn nkenizäint Gen & Myoren C rrapn) Ghiheith is Olli, iin Wuin, lr. nodNeſe nuim, r S =— ho Irs⸗ ſum Nrobit O AnIN N. DE AcCTIBUS HUMANIS 205 tatis, præœſertim illam propoſitionem Hb. 3. c. 16. cum agit quisque, quod probabile videtur, non Peccat, nec errat. Confirm. S. Bernardus tract. de præcepto & diſpenſ. c. 14. ait: U imerior oculus verè ſimpilox ſit, duo illi arbitror eſſe neceſ- ape ſflſaria, charitatem in intentione, & in eleltione ve- Tlo hee fag ene 5 Ak. ritatem, ergo non licet ſequi ſententiam pro- babilem; nam ſequendo talem, neſcit, an ar- tingat veritatem. B. ad I. D. Ant. S. Auguſti- nus rejicit uſum licitum probabiliratis, quam aſſerebant Veteres Academici C. quam aſſerunt Theologi N. Veteres illi Academici pro uni- verſali habebant principio, ſapientem nulli rei aſſentiri debere ut certæ, & putabant omnia incerta & probabilia. Porrò per probabilita- tem non intelligebant opinionem verè & ſoli- dè probabilem de licentia, ſed quamcunque ſuppoſitionem temerariam licentiæ, etiam ſine Prævio judicio intellects, ut refert ipſe S. Au- guſtinus lI. c. Ad Confirm. N. C. NamS. Ber- nardus per oculum verè ſimplicem non intelli- git illum, qui tantùm evitat peccatum formale, ſed etiam qui evitat peccatum materiale, ut pa- tet ex ipſius textu. Cæterùm quod ſequens opinionem verè & ſolidè probabilem non pec- cet formaliter, etſi reipsà actio externa ſit ma- terialiter peccaminoſa, iatis clarè innuit idem Mellifluus l. c. Obj. 3. Probabilitas non eſt regula humanæ operationis, ergo non eſt licitum ſequi ſenten- tiam ſolum probabilem & minus tutam. Ant. Prob. Si probabilitas eſſet regula humanæ ope- 04 ratio- 206 DzE AcCTIBUS HUMANIS. rationis, non eſſet opus Deum rogare pro ve- ritate, ſed ſuſficeret eum rogare pro probabili- tate, hoc eſt falſum, ergo: præterea probabili- tas non eſt conformis regulæ morum Objecti- væ ſeu legi Dei æternæ. Confir. I. Conſcien- tia recta ſeu dictamen prudentiæ debet eſſe ju- dicium certum de honeſtate operationis, ſed operans ex conſcientia probabili non habet ju- dicium certum de honeſtate operationis, ergo non habet conſcientiam rectam. Min. Prob. Qui operatur cum formidine ne peccet, non habet judicium certum de honeſtate operatio- nis, ſed operans ex conſcientia probabili habet formidinem, ne peccet, ergo. Confir. 2. Qua- le eſt judicium ſpeculativum & directum de ali- qua actione & objecto, tale eſt etiam judicium Practicum & refſexum, niſi accedat nova cir- cumſtantia aut ratio, ſed judicium ſpeculativum & directum ſolum probabile ſtat cum formidine de oppoſito, ergo etiam practicum & reflexum ſtat cum tali formidine. H. ad r. D. Ant. Pro- babilitas non poteſt eſſe regula proxima & im- mediata ſecundum ſe ſpectata C. poſtquam ſu- per eam datur dictamen prudentiæ reflexum N. Ad prob. M. ſequel. Nam quando veritatem ha- bere poſſumus, tenemur eam indagare, & pro ea Deum rogare. Præterea argumentum ni- miùm probat: nam aliäs neque conſcientia in- vincibiliter erronea eſſet regula humanæ opera- tionis, vel ſufficeret pro ea Deum rogare. Ad id quod additur: D. probabilitas non eit confor- mis regulæ Dei æternæ ſtrictè ſumptæ & præ- M oghie nni 1h lteee Cio is radtzte ann e Meln gmimiet. emn bhet i Se ions ern Alle Koum Artert Ama urnio ſe urth N. Adro üm Ardenm un S Ccdhe Dre ms Amenleten Eratninchnme UIIo amtännen ai ur hkb Wllem Enmzt 3 aliſllihenr Unleni Gr P neſere Cpentons, 4 hrchhiimn e;, r rnnni n Eethn in n lne ne ert g ortne ghen, Cenupobeblite ano Cnfr 2 0. mACnhnei Ackeimininm nltanntrMadt. lcim teunium thuanfumidne Aiamn Enkemm 1A1 Dam br. worndAin 10 olnun ⸗ Cnne etenun , ſeriten kr ninlgne, n runenmn d. 5 . . ecoliunnt i hnnnr oher n Me. SMmetcon onge 7 * HOANIS. 207 Præceptivæ C. Minus ſtrictè dictæ & per- miſſivæ N. Ad Confir. I. k. D. min. Ope- rans ex conſcientia probabili non habet judi- cium certum ſpeculativum, directum, de ho- neſtate mareriali actionis externæ C. non ha- ber judicium certum, practicum, reflexum, & de honeſtate formali operationis internæ N- Ad Prob. DO. moj. Qui operatur cum formidine morali & practica ne peccet, non habet judi- cium certum de honeſtate operationis C. qui Operatur cum formidine ſolum logica & ſpecu- lativa S. D. non habet judicium certum de ho- neſtate operationis materiali C. formali & ſub- jectiva N. Ad Confr. 2. D. maj. Tale eſt judi- cium practicum & reflexum, niſi accedat nova Circumſtantia aut ratio vel directa vel reflexa C. ſolum directa N. Ad prob. D. Ant. Judicium Practicum & reflexum infertur ex ſpeculativo tanquam concluſio ex præmiſſis immediatis & Proximis N. præmiſſis remotis C. vel D. aliter infertur ex directo affirmato ut vero N. ut ob- jectivè præſuppoſito C. ARTICULUS VII. An liceat ſequi opinionem minus tutam æque aut minus probalilem in concurſu tutioris & pro- babilioris? COta I. In rebus mere opinabilibus, ubi nempe nihil determinatè aut præſcriptum aut definitum eſt, ſed utrumque extremum ut- Pote incertum pro & contra ex principiis di- rectis defendi ſuſtinetur, ſententiam ſolidè pro- ◻ 5 abi⸗ 208⁸ DE AGTIBUS HUMANIS. babilem licite in praxi ſequi poſſum, quia omnis ille, qui operatur ſecundum rationem firmam ſeu gravem nec levis momenti prudenter ope- ratur, nemo enim SS. PP. nec D. Thomas, nec Philoſophus ad prudentem operationem a nobis certitudinem & evidentiam formalem, aut objectivam rei veritatem requirunt, cum hæc in alis non ſemper, in rebus mere opina- bilibus vix unquam obtineri poſſunt. WNota 2. Probabilitatis ſic fundatæ uſus eſt multiplex I. eſt radiæ & fundamentum pruden- tiæ, cujus licet non ſit objectum formale & proximum, nihilominus eſt radix certæ regu- læ, juxta quam ſe poteſt dirigere hæc virtus. 2. Conſcientiam reckam fundare poteſt, ſi enim Principia objectivè falſa, ſeu mala & per ſolam ignorantiam invincibilem formaliter bona aut vera id poſſunt, quidni etiam principia pru- denter opinabilia rectæ rationi conformabunt. 3. Conſtituit in foro externo & politico bonam fidem, ubi nempe ſufficit titulus probabiliter tantum præſumptus. 4. Bonæ fidei poſſeſſor ex ſolo hujus probabilitatis privilegio maxima in foro in-& externo commoda reportat. 5§. Ex titulo folius probabilitatis tutò & ſecurè pro- cedit præſeriptio. 6. Ex communiori ſola pro- babilifas non minus, quam error communis ju- risdictionem tam in civilibus quam in Eccleſia- ſticis confert. Wota 3. Probabilitas unius opinionis non tollit probabilitatem alterius oppoſitæ: ſed hoc tantum ſequitur, non poſſe intellectum ativ& sfias, n bem. 1 Akiinumt eſaodaummmz, TERctarentum Pmena eRKm, rn e Ae Wüldrenom tid A ner eſt Uunmpm ele 1 n edinn nrNn tun Bid,geme enir, e ikni ſan 5 Heugt Nne . IMong Nehhmn enigen Kicnim imgn Agen khbingt mn Drtkusmerecgn. ialir leſndrr n nkmemnmpnt Cedun ſormne Anir cene en 8 d ngeeher im llre wel,lati, DMI, orl Imuler honn A n Mlani d. Cn rloraubont olodonmn iinns wodehlte. r ich lilr ilern naun diſtpont itenem romuuſt. mililtt nons en lr: ſe Cedwn e DE ACTIBUS HUMANIS. 209 lativè ſimul & ſemel utrique oppoſitæ opinioni Ppracticè conſentiri, & ad opus procedere, alias aſſenſus contradictorius ſtaret in eodem intel- lectu Deinde occurrente utriusque opinionis Pprobabilitate etiam oppoſita poteſt intellectus aſſentiri alterutri disjunctivè, & ſecundùm eam liberè operari, voluntate ſcilicet intellectum determinante ad unam potius partem quam al- teram, quia ubique habet rationem pruden- tem aſſentiendi. Wota 4. Quod ſententiæ oppoſitæ & pro- babiles, aliæ ſint in quæſtionibus Juris, & aliæ in quæſtionibus facti. Illæ dicuntur tales, quæ immediatè verſantur circa ipſam licentiam ali- cujus actionis, an nempe illa ſit licita, vel illi- cita. V. g. An licitum ſit die feſto pingere vel non? hæ vero dicuntur, quæ non verſantur immediatè circa licentiam alicujus actionis, ſed Potius circa ejus factum, naturam, aut ejus valorem. V. g. An hæc forma aut materia ſuf- ficiat ad valorem ſacramenti vel non? unde priores quæſtiones ab aliquibus vocantur practi- Cè probabiles, poſteriores verò ſpeculative pro- babiles. Unde ſequitur: inter quæſtiones Juris & facti, ſeu potius inter honeſtatem alicujus actionis, & inter ejus factum, naturam aut valorem magnum eſſe diſerimen: & ratio hu- jus eſt, quia rectitudo & honeſtas formalis operationis non tam deſumitur ex eo, quod a Parte rei eſt, quam ex boôna fide, & dictami- ne conſcientiæ, unde poteſt aliquis v. g. con- tractus uſurarius ſormaliter honeſtè fieri pro- pter 210 DE ACTIEBUS HUMANIS. pter bonam fidem aut ignorantiam invincibilem. Econtra valor ſacramenti, veritas alicujus facti, aut damni, & alia, quæ ex natura ipfſius rei ſe- quuntur, non deſumuntur ex bona fide, & dictamine conſcientiæ ſed ex natura rei aut vo- luntate inſtituentis: unde licet aliqua forma, vel materia probabilius videatur efſſe ſufficiens ad valorem ſacramenti, ſi tamen a parte rei non ſufficit, nullum conficitur ſacramentum; valor enim ſacramenti non pendet ab opinione, & bona fide Miniſtri, ſed ab inſtiturione & volun- tate Chriſti. Nota 5. Quod in quæſtione de licito uſu ſententiæ minus tutæ in concurſu æque proba- bilis aut probabilioris magis tutæ, tres potiſſi- mum ſint ſententię?. Prima eſt communior Thomiſtarum, quæ afſerit non eſſe licitum ſe- qui ſententiam minus tutam in concurſu tutio- ris, æque aut magis probabilis, adeoque non eſſe licitum ſequi ſententiam minus tutam, niſi hæc ſimul ſit probabilior, ita præcipue ſentiunt RR. PP. Dominicani, & Theatini. Secunda ſententia eſt plurimorum ex qualiber ſchola, quæ aſſerit, licitum eſſe ſequi ſententiam minus tutam, non ſolum æque, ſed etiam minus pro- babilem, dummodo in concurſu probabilioris ſibi oppoſitæ maneat vere & ſolide probabilis. Hæc ſententia benigna in numero doctorum adeo excedit ſententlam rigidam, ut P. Eſparza in appendice art. 2. n. 32. ex ipſorum adverſa- riorum ſupputatione concludit, fingulis Au- thoribus ſententiæ rigidioris decem alios re- ſpon- Ncrimd breni bele relliis Eice ele lann n Ale Probil N rent n Niltn “ 61 Mmms M W a6 Cod kner 1pi s Inl etunn n Knlte on zmum aunhortts emII. Ni mn enoninan ſe, Aanno Uewncen — ne Karem W Um 4 dslun W 4 Mrern lun⸗ Vnnr bon der Gulntin nke ler A n Enien elen mmeninn hctmennmn enlck dP Opiciore,, Pnlinnonen⸗ Deline geleſo nelhecleid Poue, M Ml⸗ we mmmunor Wwneleeium⸗ Nindoncrintuto. DIs, MWogle m n Miusimem, prerlneſenim etn. Ound ube ſtll iknennam mon aim innn. ani tohkiim Cce neiis mero Nrum 1Nbher Pnm Aett ngli l bl DE ACTIBVUV . 211 ſpondere ſententiæ benigniori patronos. Zer- tia demum ſententia eſt inter duas priores me- dia, aſſeritque eſſe licitum ſequi ſententiam mi- nus tutam æque probabilem, aut quaſi æque probabilem, non tamen norabiliter minus pro- babilem, ita P. Raſsler in norma Recti, & Re- centius P. Antonius Mayr Diſp. 2. q. 3. a. 14. & nonnulli alii. MWota 6. Quod ſententia pro qua ſtant plu- res Viri docti & pii, ſimulque rationes abſolu- te graves, tamdiu etiam maneat comparative, vere certè & ſolide probabilis, quamdiu ſimi- lium Virorum authoritas & pondus rationum non enervatur. Katio patet ex ſupra dictis: quia ſententia denominatur probabilis ab aucto- ritate extrinſeca, & a rationibus intrinſecis, er- go, quamdiu hæ non enervantur, & cognoſcun- tur non enervari, tamdiu ſententia eorum quo- ad noſtram innoteſcentiam manet verè proba- bilis. Porro tamdiu authoritas Virorum docto- rum & piorum, aut pondus rationum abſolutè gravium non enervatur, quamdin authoritas oppoſita & ratio non eft infallibilis & cerra. Quando igitur ſententia aliqua eſt metaphyſicè aut phyſicè certa propter authoritatem ſ(criptu- T&, Eccleſiæ, aut rationem neceſſariam & cla- re convincentem, tunc oppoſita ſententia eſt falſa: quando verò aliqua ſententia eſt morali- ter certa propter communem ſenſum PP. & Theologorum, rationemque moraliter certam, tunc oppoſita ſententia eſt tenuiter probabilis: quando demum una ſententia omni ex Parte eſt olum S8 HMANIS. ſolum probabilis, licet ſit probabilior reſpectu alterius, tuncoppoſita eſt vere & ſolidè proba- bilis, dummodo pro eo ſtet authoritas, & ra- tio abſolutè gravis. Mota . Judicio ultimo practico quod vo- cant reflexum, non neceſſariò antecedit aſſen- ſus judicii directi de veritate objecti: quia non datur lex obligans ad judicium incertum, ſed judicium directum probabile vel etiam proba- bilius eſt incertum, cum poſſit eſſe falſum: un- de ex ipſa ſententia Adverſariorum poſſumus ſequi ſententiam magis tutam, licet minus vel que probabilem, quin huic minus probabili aſſentiamur; ergo neceſſe non eſt propoſitio- nem probabilem directam affirmare ut veram: ſed ſufficit, quod operans reflexè tantùm judi- cet opinionem illam eſſe ſimpliciter probabilem. Confirm. Tum quia quidquid eſt in judicio di- recto probabili, eſt eminenter in judicio refle- Xxo certo de probabilitate; tum quia ſuppoſitâ ſolà probabilitate pro formando judicio ultimo practico ſuperveniunt rationes reflexæ, ex qui- bus certus ſum de honeſtate & licentia actionis, ergo fruſtra aſſenſus judicii directi prior requi- ritur. . Dico I. In materia facti, ſeu quando quæ- ſtio non eſt immediatè de licentia actionis, ſed de valore & natura phyſica rei, aut alia ejus conditione, non licet ſequi ſententiam minus tutam, & minus probabilem; ſed tenemur ſe- qui ſententiam probabiliorem & tutiorem. Ita communis. Prob. Quando quæſtio eſt de va- lore mn le Me , tlenr etite Amcr echentem oln (ihmen n ſnmmt s ſeulien in D udete br, ain m imnn 1 uncin nrg mr nleh, a Aen iusknperenn linie, gpoh WE Elbmeraun eliturein Uekſegaio tinnihhlen Emers emnne a Iick mniii ts wtkin iim Niin n melröanrit, enrcbetiſin dhenm emnn¹ ieſkenm n Tpoſkteleflimn ernunn Dolin Imm eet mume n hie nnns A ntdt lntii Arnrelr enn Gefeneamin i,. Nlleierndkten. dk in dcod. enein picoreke. tun us polt NNdodco lin eeferz,erdi EAlecnt Xtͦn idrti ror en er nche. Ar dr eſis tenum nünmn Grenemur 7Etmoren rlio len . 18. 213 lore ſacramenti aut natura phyſica alieujus rei, valor non dependet a bona fide, & conſcien- tia agentis, ſed ab inſtitutione & natura Pphy- ſica rei, ergo in his quæſtionibus non licet ſe- qui opinionem minus probabilem & minustu- tam. Conſ. patet, quia nullitas ſacramenti aut damnum reale hoc modo non evitatur, quod tamen tenemur evitare. Unde Innocentius XI. jure damnavit ſequentem propofitionem n. I. tanquam ſcandaloſam & in praxi pernitioſam: Won eſt illicitum in ſacramentis conferendis ſequi opinionem probabilem de valore ſacrumemi, relictä tutiore, niſi id vetet lex, conventio aut periculum gravis dammi incurrendi. Hinc ſementia probabili tantum utendum non eſt in collatione Baptiſmi, Or- dinis Sacerdotalis, aut EpiſoopalivL. Confirm. In his quæſtionibus ſemper datur lex certa religio- nis, charitatis aut juſtitiæ, quaà obligamur tale Periculum evitare, ergo hoc ipſo, quod quis in illis ſequatur opinionem minus probabilem, transgreditur tale præceptum & peccar. Plu- ra de hoc dicemus infrà, ubi ex profeſſo age- mus de Miniſtro Sacramentorum, Judice, Me- dico &c. Dico II. In marteria Juris, ſeu quando quæ- ſtio immediatè verſarur circa licentiam alicujus actionis, licitum eſt ſequi opinionem minus tu- tam, & minus probabilem in concurſu proba- bilioris & tutioris, dummodo illa ſit verè, cer- 18 & ſolidè probabilis. Prob. I. a priori. Opi- nio verè & ſolidè Probabilis etiam in concur- ſu probabilioris poteſt fundare judicium refle- Xxum a⸗ 6 HUMANIS. xum prudens, & moraliter certum de hone- ſtate formali operationis, ergo licitum eſt ſequi ſententiam verè probabilem, etiam in concurſu opinionis probabilioris & tutioris. Conſ. patet. Quia, qui habet judicium prudens & moraliter certum de honeſtate actionis formali non pec- cat, eo quod actio interna ſpecificetur ab actio- ne externa ut cognita & per dictamen conſcien- tiæ ultimum propoſita: item ex eo, quod pec- catum non poſſit prudenter fieri. Prob. major: Poſtquam homo habet judicium ſpeculativum de vera & ſolida probabilitate ſententiæ minus tutæ, & minus probabilis, poteſt ſibi formare hoc judicium reflexum practicum: Qui in du- bio invincibili morum ſequitur ſententiam V rorum Doctorum, & piorum verè probabilen, ſeu non enervatam, prudenter & licite agit, ſed ego, po- nendo hanc actionem, ſequor talem ſententiam, er- go prudenter & licite ago: Atqui hoc totum ju- dicium reflexum & practicum eſt prudens & moraliter certum. Maj. patet: Min. etiam con- ſtat: nam mjor videtur per ſe eſſe dictamen prudentiæ, & probatur ex eo, quod talis opi- nio mereatur prudentem aſſenſum. Comfr. ideo non eſſet licitum ſequi ſententiam minus tutam, & minus probabilem, in concurſu pro- babilioris & tutioris, quia motiva illius per mo- tiva ſententiæ tutioris & probabilioris enervan- tur, atqui hoc non: Min. Prob. motiva ſen- tentiæ minus probabilis non poſſunt enervari per motiva ſententiæ probabilioris, niſi hœæc ſint metaphyſicè, phyſicè & moraliter ern „ Dr ACTINS chkmeni nn C s Eten ld enn. M 3 . ,Ubienon late f21 ſenm. Sl unn mI, ſl zun reevolin Sien enoren, ,Kühn kllelt n nimun, 24 lne Elelt r elemn ,. Noi Pommices DAmaroſilent An kklſennn rem gli homni ükumnm bebent Man Ein 6 glen ur um unir omn Hiatet ie Wmbomnhk uim anbnem u commn ulglnin g⸗ Uinen NaA leus Ur enne n e Ginn lt ken cimninn tum n, Cmn mlen nnt, Ktond ſom n fem frehrenre Prcchnenconie, Nener eo, gotn⸗ Nerfeni id me bCcun eriuif. line Etemtir nin dls ork bifone n Cian: end ir inmnin /imn Ypligln, ,r rgn /1n,r 1 tihn bnemimn,e Argäbw um , Caum nden! en Mr titman rl ele m l Venlum (. Ll lentam nmns Ronmmin. PNR⸗ gtülimzertt⸗ 1M NN En un enis euns, 6tmmltet DE AcCTIBUS HUMANIS. 215 Sed motiva ſententiæ probabilioris non ſunt ita certa, quia alias ſententia oppoſita non eſſet Probabilis ſed certa: Major etiam conſtat: quia unum fallibile non poteſt enervare aliud fallibile. Prob. 2. a poſteriori. Si non eſſet licitum ſequi ſententiam minus, vere tamen probabilem, tunc noſtra præſens contineret univerſalem, & intolerabilem errorem, hoc dici nequit. Maj. atet: quia hæc ſententia poſt Medinam, qui Kripfi 1577. ita invaluit, ut uni Adverſario decem ex noſtræ ſententiæ Patronis opponi poſſunt: ut teſtatur P. Eſparza. Min. prob. Vel tot Romani Pontifices ex defectu aſſiſtentiæ Spirits S. non agnoviſſent hunc errorem, vel agnitum non rejeciſſent, neutrum poteſt dici. Non primum: quia Romani Pontifices in mate- ria fidei & morum habent infallibilem aſſiſten- tiam Spiritũs S. juxta illud Joan. 14. v. 6. Para- clitus autem Spiritus &. quem mittet Pater in no- mine meo, ille vos docebit omnia, quod poſt Apo- ſtolos maximè de Capite Eccleſiæ intelligen- dum eſt. Non ſecundum: quia de tot ſanctiſſi- mis & zeloſiſſimis Pontificibus dici nequit, quod agnitum hunc errorem univerſalem noluiſſent rejicere. Confirm. Juxra commune axioma Juris: Ex- ceptio firmat regulam in gaaſcum atqui damna- tum & exceptum eſt: I. ab Innocentio XI. quod Poſſimus ſequi ſententiam tenuiter probabilem, ut patet ex propoſitione 3. ab eodem damnata: Generatim dum probabilitate &. 2. Damnatum & exceptum eit ab Alexandro VIII. quod nen 216 DEzE AcCTIBUS HUMANIS. ſit licitum ſequi ſententiam ex probabilibus pro- babiliſſimam, ut patet ex propoſitione ab eo- dem n. 3. damnata. 3. Ab eodem Innocentio XI. damnatum & exceptum eſt, quod licitum ſit ſequi ſententiam probabilem de valore Sa- cramenti relicta tutiore, ergo in materia Juris, & quando quæſtio eſt de ſola honeſtate actionis, licitum eſt ſequi ſententiam verè & ſolidè pro- babilem, etiam relictà probabiliore & tutiore. Conſ. patet tum ex axiomate, tum a ratione, quia aliàs noſtra ſententia eſſet error magis uni- verſalis, magisque ſcandaloſa, adeoque a for- tiori exigeret damnari. Conferm. 2. Si non eſſet licitum ſequi ſenten- tiam minus probabilem in concurſu tutioris & probabilioris, tune erraſſent & peccaſſent plu- res Romani Pontifices, ut Alexander III. Ho- norius II. Clemens II. diſpenſando in voto ſo- lenni caſtitatis cum Monachis, & aliis in matri- monio rato & nondum conſummato, atqui hoc durè dicitur, ergo. Min. patet: quia licet Pontifices ibi non fuerint locuti de cathedra, ſeu nihil definierint, egerunt tamen quà Ponti- ſices ſecundùm poteſtatem clavium, adeoque præſumuntur habuiſſe aliquam aſſiſtentiam Spi- ritůs S. Maj. prob. Quando primus ex his Pontificibus diſpenſavit in his materiis, egit contra longe communiorem & probabiliorem, ergo. Nec ſufficit dicere: quod his Pontificibus ſententia de poteſtate diſpenſandi fuerit viſa pro- Dabiliter; nam imprimis primus Pontifex ſci- Vit Acrui gimmſleliin o nhechhen talmnihen vumſad, lenn rErutke Nuh. cinnonel A mb anfincen Embx, Ar Arn e kron WnNRr Mrum wene MnNGekN Ne kinnme, Akmianknt lähnij m MINN * Hrugg maiin er Uplitkien Cdehlere Nin lnd. nmutiſti Nkhoneſnr⸗ D NNenAl. Mhiine nnnn e, uume mi Kearormngötn. , Neolen n. ainnſegiſnnn Muni, mini Pyuſen o. AunerI Ho- RNNN. Ktisnmmnt mao, ugttee utt gli l i atheenn Mengli on. ümag nnm er mleni, t Giettim blurtſa! 1 DE ACTIBUS HUMANIS. 217 vit oppoſitam ſententiam tunc fuiſſe communio- rem, imò reſpectivè communem,; ergo alte- ram non potuit judicare probabiliorem proba- bilitate extrinſecà; deinde Pontifex probabiids judicare debuit ſe non poſſe diſpenſare in jure divino & ſimul naturali, atqui matrimonium ratum & contractum ad dies vitæ etiam de jure naturali probabilius ei videbatur indiſſolubile, ergo. 5 Confirm. 3. Si daretur obligatio ſequencli ſententiam probabiliorem, deberet hæc obliga tio oriri ex jure & lege naturali, atqui ex hae non oritur. Maj. patet: quia lex humana aur divina poſitiva non eſt aſſignabilis. Min, prob. Lex naturalis, cum fundetur in lumine naturæ, debet omnibus, aut ſaltem potiori parti inno- teſcere, præſertim eorum, qui eam ſedulèò in- quirunt, ſed hæc lex non innoteſcit Probabili⸗ ſtis, quorum longè major eſt numerus, quàm Adverſariorum. Præterea homo tam diu ma- net in poſſeſſione ſuæ libertatis moralis, quam- diu ille poſt ſufficientem indagationem legis non habet certitudinem de lege ſuam libentatem re- ſtringente, & limitante; atqui homo non ha- bet certitudinem de legereſtringente ſuam liber⸗ tatem ad ſequendam ſententiam probabiliorem. Dico Ill. In materia juris licitum efſt etiam ſequi ſemtentiam minùs tutam, & noôtabiliter minds probabilem, dummodo hæe in concur- ſu probabilioris & tutioris maneat verè & certè robabilis. Ita longè communior & probabi-⸗ ior Probabiliſtarum contra Ohriſtophorum P 2 Raſs- 218 Dr AcCrTIBUS HUMANIS. Raisler in Morma retcti,; & Antonium Mayer, & nonnullos quos ipſi citant. Prob. I. a pari. Licitum eſt ſequi ſententiam minùs tutam æquè, aut quaſi æquè, & non adeò minus probabilem, ergo etiam licitum eſt ſequi ſententiam minùs tutam, & notabiliter minũs probabilem, dum- mnodo hæc reflexè cognita maneat verè & cert& robabilis. Antec. admittunt Adverſarii: Conf. ob. Ideo licitum eſt ſequi ſententiam minds tutam æquè aut quaſi æquè probabilem, quia talis ſententia poteſt mihi fundare judicium re- flexum, prudens & moraliter certum de hone- ſtate formali operationis, ſed etiam hoc facere poteſt ſententia minus tuta, & notabiliter minùs probabilis. Min. prob. quia hoc judicium re- Hexum eſt idem, quod ſuprà fuit expoſitum, nempe: qui in dubio morum, ſequitur ſententiam Virorum &c. Confirm. I. Ideò ſententia minus tuta, & non adeò notabiliter minùs probabilis poteſt fundare hoc utrumque judicium refle- xum, quia illius motiva non enervantur per motiva ſententiæ tutioris, & aliqualiter proba- bilioris, ſed etiam motiva ſententiæ notabiliter minùs probabilis non enervantur per motiva ſententiæ notabiliter probabilioris, quando illa in concurſu manet vera & certè probabilis. Conferm. 2. Hæc ſententia Adverſariorum nullum habet ſpeciale, aut clarum fundamen- tum, ergo non eſt aſſerenda. Prob. Vel hæc ſententia pro fundamento judieii practici & mo- raliter certi de honeſtate formali operationis, ſtatuit ſententiam verè & certè prohabilem, vel 1 . . * qua⸗ i e n nühni enro emmen MWwenn i e oruter zanlmel ne⸗ rüm imdm⸗ iemn et ſellennn int te PNmuun 1.D. nKi ende Prn ilüet inn Man Omn e niim, dun ſoncanlenm n Clen Auororlupr⸗ (EImnhonn Ahnmigin Hrucg Kiemimn, eum g 1 Fen il WNE inb iin hix5rcbhienin. Eukr rtgi r 4cſertniee i Knemnan Nin H rebien, N Mre iNiein . Kommn Cebor keim heker Arotbilernind tor itkimr. 6ur pou, ſumnerenim Memenmnmind nnsptehhi eſ lenm eke. 1 eninnn Aulerprche. Enit otbiitt Nnr er MMN e m erohlis MMetiorum tun undamen- Vel hx inttcin opernin Kiunne DEz AcrIBUS HüMANIs 219 æqualitatem probabilitatis, vel certos gradus veræ probabilitatis, atqui nullo modo habet ſpeciale aut clarum fundamentum, ergo. Min. rob. Sententiam verè & certè probabilem pro fundamento talis judicii reflexi ſtatuunt omnes Probabiliſtæ, ergo hoc non eſt fundamentum ſpeciale: deinde æqualitas probabilitatis quà ta- lis de utroque membro contradictionis potiùs eſt fundamentum dubii practici, quàm ſimulis judicii reflexi moraliter certi, ergo æqualitas quà talis nullum eſt fundamentum ad forman- dum tale judicium: demum gradus quà tales pariter non ſunt fundamentum, & nequit cla- rè& explicari, quinam gradus minoris probabili- tatis reddant ex ſententia practicè probabili & licita, improbabilem & illicitam. Ohyjectiones petitæ ab Auctoritate. Obj. 1. contra concl I. Datur præceptum divi- num poſitivum generale & reflexum ſequendi ſententiam probabiliorem & tutiorem, ergo non licet ſequi ſententiam minus probabilem, & minùs tutam. Ant, prob. I. Apoſtolus I. ad Theſſ. 5. dicit: Omnia autem probate, quod bo- num eſt tenete, ab omni Terie mali alſtinete voꝗ, ſed quod probabilius eſt illicirum, eſt potiùs il- licitum quàm licitum, ergo malum. 2. Nos debemus Deum diligere ſuper omnia, ſed ſe- quens ſententiam minùs tutam & minùs pro- babilem in concurſu probabilioris & tutioris non diligit Deum ſuper omnia, ergo. 3. Plſal. 118. dicitur: Zu mandaſti mandata tua cuſtodiri nimis, id eſt, quantum quis ſcit & poteſt, ut commu- * P 3 niter 2²⁰⁸ Dz Acrnus HUMANIS. niter exponunt Theologi, ſed ſequens ſenten- tiam minuũs tutam, & minùs probabilem in con- curſu tutioris & probabilioris, non cuſtodit mandata divina, quantum ſcit & poteſt, ergo. . ad object. N. Ant. Nam hæc lex reflexa in dubio morum invincibili non eſt alia lex, quàm lex naturalis prudenter agendi aut omit- tendi: hæc autem lex obfervatur etiam ab eo, qui ſequitur opinionem minùs tutam & minùs probabilem. Ad prob. H. I. textum a nonnul- lIis Adverſariis malè citari: nam Apoſtolus non ait: ob omni ſpecie mali, ſed: ab ommi ſpecie mala. Præterea argumentum, ſicut & duæ confirma- tiones poſſunt retorqueri de ſequente fenten- tiam minùs tutam, etiam probabiliorem. N. 2. D. maj. ab omni ſpecie mala formali abſtinen- dum C. etiam materiali S. D. quando hæc eſt certa, aut quando dubium eſt vincibile, vel po- teſt prudenter deponi C. quando eſt invincibile & non poteſt deponi N. Ad Confrm. I. D. maj. nos tenemur Deum diligere fuper omnia intenſivè N appretiativè C. Licet igi- tur teneamur Deum diligere ſuper omnia ap- Pretiativè, id eſt ita, ut priùs vellemus omnia amittere, quàùm Deum per peccatum mortale offendere, aut ei aliquid prepomere „non ta- men tenemur Deum diligere ſuper omnia in- tenſivè, aut per omnes actus, nam hoc utrum- que eſt moraliter impoſſibile. Ad Confirm. 2. N. min. Nam in dubio morum invincibili non Obligat alia lex, quàm lex naturalis prudenter sgendi, aut prudenter omittendi: hanc legem Vero mupet hon womntN¹ loulins mnom 4 4 gamet,uin umed— lammcdun Gaihnmdh 8 I EAbguike Ancools Cann Pete nd tRar cofm:. ebeene hatn. tclonn 42 unn Alien Uunch ker e uhle,N N.. Gmerchl 41 Cucm 1. Cier ie 'lug perommi ſlemns oom atun nont Cdete, Mn ir In heurum Picbin ar 48 Preent beukr l — Dz AcrTIEUS HUMANISs. 22 verò obſervat etiam ſequens ſententiam minùs tutam & minus probabilem. Oljic. 2. SS. PP. communiter docent, nos ſemper debere ſequi tutiorem, aut probabilio- rem, ſic ab Adverſariis citatur S. Chryſoſtomus in opere imperf. hom. 44. in Matthæum: item S. Bonaventura tom. 2. opuſc. de proceſſu Re- ligionis: S. Auguſtinus lib. 1I. de baptiſino con- tra Donatiſtas. H. I. SS. PP. hanc quæſtionem nullibi ex inſtituto tractarunt, adeoque nec pro, nec contra illam aliquid diſertis verbis pronun- tiarunt. Ad authoritatem S. Chryſoſtomi H. valde dubium eſt, quisnam ſit author illius ope- ris imperfecti, & certè liber ille fuit corruptus ab aliquo hæretico; nam hom. 4. habet multas propoſitiones Arianas, de quo videatur Bellar- minus in lib. de Script. Eccleſiaſt. de S. Chryſo- ſtomo. Deinde ali PP. loquuntur de dubio vincibili & interpretatione præcepti certè exi- ſtentis, adeoque de caſu, ubi lex eſt in poſſeſ- ſione. S. Auguſtinus l. c. agit de eo, qui a Do- natiſtis, aut allis hæreticis extra caſum neceſſi- tatis vellet accipere baptiſinum, etſi ſciret eum à Catholicis rite accipi, & dubitarer, eum rite accipi a Donatiſtis: adeoque agit de caſu, in quo eſt quæſtio de valore Sacramenti, & in quo nulla datur ſententia probabilis de honeſtate actionis: nam apud omnes Catholicos certum eſt, quod extra caſum neceſſitatis non liceat ac- cipere baptiſinum ab aliquo hæretico. Oljic. 3. S. Thomas expreſsè docet, non eſſe licitum ſequi ſententiam minùs mutam, & P 4 minuùs 22² DE AcrTIBUS HUMANIS. minùs probabilem in concurſu probabilioris & tutioris, ergo. Ant. prob. S. Doctor 2. 2. q. 43. a. 5. in argum. Sed contra, inquit, ad pruden- tiam pertinet præferre majus bonum minus bono: ergo deſiſtere a meliori pertinet ad imprudentiam; atqui ſequens ſententiam minùs tutam & minùs pProbabilem in concurſu probabilioris & rtutio- ris, liberè deſiſtit a meliori, ergo imprudenter agit & peccat. H. I. de hac quæſtione S. Tho- mas nullibi ex profeſſo egit, neque ex illo po- teſt afferri ullus textus, in quo clarè faveret ſen- tentiæ oppoſitæ; unde mens illius circa hanc quæſtionem eſt ignora. M. 2. ad prob. retor- quetur hoc argumentum de ſequente ſenten- tiam minus tutam etiam probabiliorem, nam etiam talis deſiſtit a majori bono, inducitur in quandam dubitationem, & poteſt re ipsâ agere contra præceptum naturale. Deinde argumen- tum nimium probat: nam ſic etiam impruden- ter quis ageret, deſiſtendoa meliori bono, quod eſt ſolùm de conſilio, ſicque peccaret, quod nec Adverſarii admittunt. Objic. 4. SS. PP. nullibi docuerunt noſtram ſententiam, ergo non eſt ipſis conformis. Con- Vrm. I. Tota antiquitas ſenſit, nos debere ſe- qui ſententiam aut tutiorem aut probabiliorem, atqui non poteſt dici, quod Deus per tot ſæcu- la permiſerit tam univerſalem errorem, ergo. Min. prob. Si Deus permiſiſſet hunc errorem, tunc permiſiſſet errorem, qui fuiſſet cauſa mul- torum peccatorum formalium, econtra ſi Deus Permittat errorem ſententiæ benignioris, per- mittit Lernns clen, 4 meümm, l 6enmint enren ynen eſe⸗ Docpore toe⸗ Ehenll , Eermnr N Adle rhann, o gun enn- mochm Enper N Atoi aerünsAtors mm deſement uni er oe nmektiſtcon EaNnopole N in lens Ihe nm denenter, hne meuit. Klektende WDrnconenm ) emm 5nn ſol Eurtnen fut ſuts Aen chans Eemimtolde de mi Theo Galnoe Aginpolt rmmmnſronk . Ufſdeen n Ui vant ſnere ln Ag ren iar 1 d gel kor elgene lan. loren, N , ichrinri Ar n Robengnmer. GumtIde. Ahrhen eern, goll Cerunt noſtnm Ortorms A . s ehere⸗ tobthünen Vprule loren, etgd. Uloe etroren, letenudamin. ONraD noruorss, R 4 DE AcTIBUS HUMANIS. 223 mittit errorem, qui eſt cauſa peccatorum ſo- lùm materialium; atqui aptiùs dicitur, quod Deus permittat errorem poſteriorem, quàm quèòd priorem & pejorem permiſerit, ergo. Confirm. 2. Doctores antiqui non ſunt uſi alià methodo regendi conſcientias, niſi illa, quam viderunt & audierunt a ſuis Majoribus fuiſſe practicatam, ergo cum ſemper adhibue- rint eam, quam vocamus rigidam, ſignum eſt, illam methodum ſemper ulſitatam fuiſſe in Ec- cleſia Dei, & ab Apoſtolis derivatam in SS. PP, & ab his in alios. Paſtores. N. ad I. Retorqueo argumentum de ſententia etiam oppoſita, quam 88. PP. nullibi ex profeſſo docuerunt. x. 2. D. Conſ. non eſt ipſis conformis poſitivè C. ne- gativè ſeu non oppoſita N. Ad Confirm. N. N. maj. Nam uſque ad Theologiam Scholaſticam & Magiſtrum Sententiarum vix aliquis PP. de hac quæſtione tractavit, uti nec poſt ipſum D. Thomas: & licet deinde oppoſita ſententia uſ- que ad Bartholomæum Medinam, qui ſcripſit circa annum 1577. forſan fuerit communior, à nemine tamen fuit ſatis enucleatè pertractata: Poſtquam autem citatus Theologus benignio- rem ſententiam ſolidè determinavit, eidem tot alii præſtantiſſimi Theologi acceſſerunt, ut de- cem, uni Adverſario poſſint opponi. Sed Tranſ- maj. N. min. & ſuppoſitum, quòd iſte error vi- guerit per multa ſæcula. Nam poſtquam hæc quæſtio ex profeſſo cepit tractari, benigna ſen- tentia ſtatim habuit plures Patronos. Præterea licet ex ſententia rigida per accidens ſecuta fue- P 5 rint 224 DE AcCTIBUS HUMANIS. rint aliqua peccata formalia, ex illa tamen per ſe ſequebantur plura bona opera: econtra ex noſtra ſententia, ſi eſſet erronea, per ſe ſeque- rentur peccata materialia: adeoque potiùs di- cendum, quod Deus priorem aliqualem erro- rem, quàm poſteriorem, tam univerſalem per- miſerir. Ad Conferm. 2. N. Ant. & ſuppoſ. quod ri- gida ſententia antiquitus fuerit apud omnes in uſu, tanquam de præcepto, ſed erat in uſu tu- tior, tanquam de conſilio. Accedit, quod Deus ſucceſſivè magis ſoleat ſuam Eccleſiam illuſtra- re, ut patet de Immaculata Conceptione B. V. M. & ſimilibus. Imò ex antiquis Scholaſticis rigi- dis ſuam ſententiam plerique fundarunt in eo; quod putarint ignorantiam invincibilem non excuſare a peccato; quem tamen errorem Deus detexit, poſtquam Alexander VIII. eundem da- mnavit. Unde in dubiis quæſtionibus juris na- turalis potius dicendum eſt, quod erraverint quidam antiqui, qui illas non uſque adeo enu- cleatè tractarunt, quàm quod errent moderni Theologi, qui easdem ex fundamento exami- nare ſolent. Interim etiam verum eſt, quod Deus plura dubia diſputationi hominum, & cu- jusque propriæ conſcientiæ reliquerit, quin illa velit per authoritatem Pontificum in ſua Eccle- ſia determinare. Si dicis: Etiamſi verum eſſet, quod pluri- mi Doctores ſtent pro noſtra ſententia, ex hoc tamen non ſequitur, quod illa ſit vera. Con- JFirm. Ex eo, quod plures homines ſequantur Maho- re kfeftil r cfhiin uolre ſenrentee Mn endconn innsnig Usüneomnin Aldosyedern irmeponer. un eciene Moeblits En KAü UInrann ſeinuen Ehpngere d A ano ei Cperns ſen knnencke G n Noon inel i EnkeoNen demrinnin. edl, godhen lekllam üur. nchionel V Erlturg Andnmrin o, Ninchien wvn gektolenhens Wencend. ünbems. ,r rhemn ule KAoen. anen modeni Gonenno ertn: mumn et, u umunmn n Cent gui mmil ck. Enra, exnn ſt Vera. nes ſegnnn — Dz AcIIBVUS HVUMANIS. 225 Mahometaniſinum, Lutheraniſimum, aut alias Sectas laxas, non ſequitur, quod hæ ſint veræ, ergo etiam ex eo, quod plures Theologi am- plectantur ſententiam benigniorem, non ſequi- tur hanc eſſe veram, aut probabiliorem. Hk. D. Am.. Ex hoc non ſequitur, quod illa ſit ve- ra certè C. quod ſit vera probabiliùs S. D. ex hoc ſolo C. & ſimul ex rationibus fundamen- talibus, quas hi Doctores afferunt N. Ad Con- Erm. N. C. Diſparitas eſt: quia ejusmodi Sectæ ſunt contrariæ revelationibus divinis, adeoque non retinent probabilitatem comparativam & veram, ſecus eſt de noſtra ſententia benigna. Deinde tales Sectarii ſuas ſectas non amplectun- tur veritatis, ſed propriæ commoditatis gratiâ: econtra noſtræ ſententiæ Patroni eam tradunt veritatis, non verò commoditatis propriæ gra- tiâ; nam plures Viri religioſiſſimi eam tradlide- runt, quin ipfſi ſententiam hanc fuiſſent ſecuti. Neque de illis ſine maxima injuria præſumi po- teſt, quod alios voluerint decipere, aut eos pe- riculo ſalutis exponere. Solvuntur Oljectiones petitæ a Ratione. Oliic. I. Probabilitas eſt æqualiter indiffe- rens ad verum & falſum, ergo qui eam ſequi- tur, non curat veritatem, & æquivalenter di- cit, v. g. volo pingere die ſsſto Dye ſit ſervile, ſive non &c. ergo re ipsâà affectu ſaltem peccat. Confirm. I. Operans ſecundùm ſententiam mi- nùs probabilem non eſt certus ſe eligere rem - citam, ergo non eſt certus ſe licitè operari. Comirm. 2. Nemo poteſt eſſe certus, quod non Pec-⸗ 26 DE AcTIBUS HOMANIS. 2 eccet hoc faciendo, niſi ſit certus, quod per Roe non agat contra voluntatem & legem Dei, ſed ſequens minùs probabilem non eſt de hoc certus, ac conſequenter dicit: etſi probabiliùs fit, quod Deus nolit hoc a me fieri, ego tamen volo facere. B. I. Hoc iterum probare contra probabi- lioriſmum, quia etiam probabilioritas atque ignorantia invincibilis ſunt æquè exercitè & in ſe indifferentes ad verum & falſum: nec juvat major apparentia, aut illa certitudinem addir, quia ſæœpe cum falſitate conjuncta eſt. H. 2. N. C. Nam qui in veritatem, ut oportet ſeriò inquiſivit, quam hic & nunc moraliter impoſſi- bile eſt reperire: proprer utrinque probabiles ſententias & oppoſitas rationes ſolidas, ex pro- babilitate judicii directi format ſibi judicium re- flexum certum, quo non dicitur, ut habet ob- jectio, volo v. g. pingere die feſto ſive illud ſit ſer- vile ſive non; ſed quo ſic dicit: volo pingere, qJuia neſcio quod ſit ſervile, & probabiliter judico, non eſe ſervile, ideoque me reſolvo, non eſſe legem, quæ zxe obligat ad non pingendum &c. Ad Confirm. I. . D. non eſt certus ſe eligere rem ſecundùm ſe & materialiter licitam C. formaliter licitam S.D. ex vi judicii tantùm directi probabilis C. judicii reflexi N. Ilud primum autem non re- quiritur, quia ubi utrinque eſt vera probabilitas, hoc reſcire impoſſibile eſt. Ad Confirm. 2. N. non eſt quidem certum, quod non agat contra legem Dei primariam ac per ſe, certum tamen eſt, quod non agat contra legem Dei ſecunda- riam D1 AcrI S Mil iu umn lut, unel, e W Ken aictigtal s Wo hee . Dunidtole lo ale , Diis Wn ci mhlnid A le Nhher SEenlamn hhids Pwrurli pod re e iein ndcu g0 AAN le Amreleen,we Elen ſhenden Ilyfm,1 Hon n penket d tor idek Imlmi er cid Ktarineoe fm dionen ic e rei Im wolnnts Ee ackenn uunlret het h, Gn mhl Pn, Hluet E DE AcCTIBUS HUMANIS. 227 neli riam ſaltem per accidens permiſſivam. Hinc di Air talis ſic dicit: quamvis probabilius ſit, quod r h Deus id nolit, tamen, quia etiam probabile eſt, heninen quod velit, vel ſaltem permittat, & quia me 4 Deus nullibi obligat ad ſequendum id, quod eſt dent. probabilius, volo hoc facere, non facturus, ſi mthiimin A ſicirem, Deum id nolle. Alererit d Objic. 2. Ideo poſſet quis prudenter ſequi n ein ſententiam mins tutam, & minus probabilem mnmnn d, in concurfſu probabilioris & tutioris, quia in tali hct : concurſu poſſet habere judicium reflexum & nh Practicum de honeſtate ſuæ operationis, ſed ſe- mIid quens ſententiam minùs tutam & mins proba- Tu N6 bilem in concurſu probabilioris & tutioris ne- ln. quit habere tale judicium, ergo. Min. prob. Giicdin. Hæc duo judicia v. g. contractus A. eſt hcitus, uhdd. contractus A. non eſ licitus, non poſſunt ſtare uidſt. in eodem intellectu, utpote contradictoria, ſed unngtu ſequens talem ſententiam habet hoc judicium, Gir ,ͤn ergo. Confirm. I. Honeſtas & inhoneſtas actiô- A num non dependet ab opinionibus humanis, AICfn ergo ſi actio re ipsà eſt inhoneſta, operans non Ien keudin poteſt excuſari per dictamen directum, aut re- aler an Hlexum de hôneſtate operationis. Præterea vo- tâ“ luntas fertur in actionem externam, & objectum uenI.. Prout eſt a parte rei, ergo ſi hoc aà parrte rei eſt iehhlii inhoneſtum, voluntas ab illo ſpecificatur. Con- Cm. 2. Erm. 2. Ideo judicium reflexum de honeſtate negkr COI formali excuſaret operantem, etiamſi actio ipſa cer em eſſet inhoneſta, quia tale judicium æquivaleret nDaEn ignorantiæ invincibili; ſed huic non ε uivalet. rob. min. Ille non ignorat legem, qui poteſt 4 Pru- 228 DE AcTIBUS HUMANIS. prudenter judicare, hanc dari, ſed ſequens hane ſententiam poteſt prudenter judicare dari le- gem, ergo. H. ad I. Hæc duo judicia ſunt contradicto- ria, quando utrumque eſt directum, & verſa- rtur circa honeſtatem materialem actionis C. quando unum eſt directum & verſatur circa ho- neſtatem materialem, alterum verò reflexum, & verſatur circa honeſtatem ſolùm formalem N. Ad Confrm. I. retorq. argumentum: ergo ne- que opinio probabilior, probabiliſſima, aut ignorantia invincibilis excuſat a peccato formali. In forma D. Ant. Honeſtas & inhoneſtas actio- num externarum & materialis non dependet ab opinionibus humanis C. honeſtas & inhoneſtas actionum internarum formalis N. Ad id quod additur, N. Ant. quia licet vo- luntas feratur in objectum rei, non tamen prout illud eſt a parte rei, ſed prout illi ab intellectu roponitur: unde D. Thomas hic q. 16. art. 5. inquit: In bonum non fertur voluntas, niſi ſecun- dum quod a ratione proponitur: & ratio eſt, quia voluntas eſt potentia cœca, adeoque licet fera- tur in objectum reale, ſequitur tamen ductum rationis. Ad Confirm. 2. D. cauſal. maj. Ideo hoc ju- dicium reflexum excuſaret operantem, quia æquivaleret ignorantiæ invincibili poſitivæ T. quia æquivaleret ignorantiæ invincibili negativæ N. Ad prob. D. maj. Ille non ignorat legem ignorantiâà invincibili negativà, qui poteſt pru- enter judicare, illam dari C. non ignorat le- gem Eloentinnn hiistlm 5 gleret lenien 45 muihor 4 1 w ennd n d Urnd ine mn Wenme hon renlkawclen Kiskahſbans Ekguſnenrenm Cien, mne gn ntblechenlen i And oonn I Mrerei tielncnean fggere Emmn he⸗ Rcdid, unl 1aucbiorremn Renkchliorn, DE AcTIBUS HUMANIS. 229 Nenr gen ignorantiâà invincibili poſitivà S. D. ſi du- ni bium non poteſt vincere N. ſecus C. Igitur aine tale judicium in concurſu duplicis ſententiæ Ve. 8 dcng re probabilis non æ&ι quivalet ignorantiæ invinci- Wüi md bili purè negativæ, bene tamen ignorantie in- ndnnt. vincibili poſitivæ. Dictum fuit Tvanſ. maj. quia uinh ratio primaria, ob quam tale judicium reflexum nnei em excuiat a peccato, eſt, quia illud eſt prudens; Nüünimn O in tali caſu dubii poſitivi invincibilis non ob- Immumm ebs ligat alia lex, niſi lex naturalis prudenter agen- liutla, u dli aut omittendi. , Nrrnd Objic. 3. Si liceret in materia morum ſequi Gknesdn Tententiam minus tutam, & minuùs probabilem, Nemchh tunc etiam liceret talem ſententiam ſequi im ma- lsdthng reria fidei, atqui hoc eſt fallum, ergo. Maj. N prob. Homo errando in materia morum non n auleno. minus errat ab ultimo fine, quâm in materia ummen fidei, ergo. Præterea honeſtas formalis fidei unhiumdn etiam dependet a prudenti dictamine, ſicut ho- SN N, neſtas alterius alicujus actůs. Confirm. I. Si li- lni, e citum eſſet ſequi ſententiam minùs tutam & mi- Erno,u nus probabilem, tunc quandocunque eſt pro- Gnelcter. babilis opinio de diſpenſatione, aut excuſatione rumendmn licitè quis ageret contra legem, ſed hoc dici non poteſt. Præterea certus de lege, & du- IN bius de diſpenſatione aut exceptione debet ſer- rnen daa vare legem, ſeu agere tutiùs; ergo etiam cer- Nimne. tus de ege v. g. non laborandi ſerviliter diebus irbitngie feſtivis, & dubius, an labor ſit ſervilis, debet nern e obſervare legem, & omittere laborem. Confirm. D n 2. Ideo non obligaremur ad ſequendam tutio- migunt rem aut probabiliorem, quia hoc eſſet nimis . NAeruns 230 DEz AcTIBUS HUMANIS. 1. N6 Cfmn I. N difficile, atqui hoc non; ergo. Nein. prob. aud Cihen⸗ Non requiritur, ut quis ſequatur, quod abſo- umnim lheoig jutè eſt probabilius, ſed quod poſt ſufficientem afn voſcht diligentiam operanti eſt probabilius, atqui hoc SGindinnbiopre non eſt nimis difficile, ergo. wrin ie N. ad I. D. ſequel. maj. Tunc etiam lice- e ed obel ret talem ſententiam ſequi in materia fidei quo- lalim,0 ad religionem in communi ſumptam, aut quoad enan e ropolitiones particulares clarè revelàtas vel ab lenohamin ccleſia deciſas N. quoad propoſitiones parti- d culares ſolùm confusè revelatas, & ab Eccleſia Nertin nondum deciſas C. Sola Religio Catholica præ ſe omnibus aliis eſt evidenter credibilis & creden- A Ndh ier da, adeoque de vera Religione non datur du- lal in 6 bium poſitivum invincibile, neque de alia Reli- A e, gione poteſt dari ſententia comparativè, cert, verè probabilis: unde nullus poteſt perma- mi Naalt nere in hæreſi, quando ei Religio Catholica aignmt lſgt apparet probabilior, ſed tenetur indagare ve- u Mälarn, ritatem, & videbit, quod ſola Religio Catholi- N ittolennce caſit evidenter credibilis & credenda. De pro- udh arndlii poſitione particulari clarè revelata, aut ab Ec- Am Mmoren cleſia definita, pariter nequit dari opinio oppo- uihhndo heten ſira comparativ, verè & certè probabilis, eo- llce quod Eceleſiæ & Scripturæ authoritas ſit infal- Ubilis. Quod autem concernit propoſitiones is puin ticulares ſolùm obſcurè revelatas, & ab Ec. Wnnn go cleſia nondum definitas, de illis poſſunt dari uifdhm opiniones contrariæ verè probabiles, ſicqque &Mdnm ven ante deciſionem Eccleſiæ licitum eſt alterutram entr enn amplecti. Ad id, quod additur, eadem eſt re- pdor n ſponlſio. „ Wellk kan DE AcTIBUS HUMANIS. 231 i KH Ad Confirm. I. N. ſequel. Nam certus de a uis lege, & dubius de diſpenſatione juxta commu- 8 Hin nem ſententiam Theologorum obligatur lege: ndinie eoquod lex ſit in poſſeſſione. Neque factum 0 diſpenſationis in dubio præſumitur, ſed demon- I ſtrari debet; unde in hoc caſu non datur ſen- Innifi, kentia verè & certè probabilis. ünn eriu Ad id, quod additur, C. A. N. C. Diſp. eſt: mesis quia in priori caſu lex eſt in Poſſeſſione, in po- Ppoltonss ſteriori verò libertas hominis, & ratio eſt, quia A,Geleih licet lex diebus feſtivis non operandi ſerviliter enCtrlane ſit certa, dubium tamen eſt, an illa etiam pro- tndhisSen hibeat opera probabiliter non ſervilia, vel ſo- Foenn e d. lüùm certè ſervilia, cum igitur de licentia Pi- Irki/d Cturæ in diebus feſtivis detur ſententia verè & Onnne, Lertè probabilis, licitum eſt hanc ſequi. eel om. . Ad Confirm. 2. D. cauſal. maj. Icdeò prima- Mnn tnin riò non obligaremur ad ſequendam ſententiam enNe. Ktutiorem aut probabiliorem, quia hoc eſſet ni- NMndi mis difficile N. ideo ſecundariò C. Ratio pro- went Nehr inde Prima eſt, cur in dubio non teneamur ſe- n l qui ſententiam turiorem aurt probabiliorem, ie iam Juia etiam ſequendo ſententiam minus tutam mtlß e & tamen verè & ſolidè probabilem prudenter Ctottslill obecrr. . itates: T. Imprudenter ” Nic. 4. varias pParitates: I. Imprudenter gobe. quis biberet vinum, quod probabiliùs judicat um elſſe veneno infectum, quamvis probabile eſſet, e id non eſſe infectum veneno. 2. Imperator bllt, d ageret imprudenter ineundo bellum, in quo nihen Probabiliùs udicaret ſe vincendum, quamvis eatendl etiam probabile eſſet ſe non eſſe Jiacenchdr. R ‚R – 232 DE AcTIBUS HUMANIS. 3. Imprudenter viator eligeret viam, quam ju- dicaret probabilius eſſe leonibus & latronibus infeſtam, quamvis eriam probabile eſſet, illam non eſſe talem. 4. Judex imprudenter, imò injuſtè judicaret, & ſententiam ferret pro par- te minùs probabili. 5. Pater aut Dominus me- ritò offenderetur, ſi filius aut ſervus in re du- bia id ageret, quod probabiliùs judicat patri ac domino non eſſe acceptum, ergo a pari. H. ad tres primas inſtantias N. C. Diſparitas eſt, I. quia in his quæſtionibus facti eſt dubium & pe- riculum de damno reali, quod ſequitur ex na- tura rei phyſica, & non evitatur per judcium oppoſitum prudens: econtra in quæſtionibus juris eſt dubium & periculum de damno ſpiri- tuali, quod evitatur per judicium prudens & moraliter certum de honeſtate formali opera- tionis. 2. Quia in his caſibus datur præce- ptum certum Pprohibens talem actionem, non Verò in dubio morum invincibili, de quo agit noſtra ſententia. Ad 4. . N. C. Diſp. eſt: quia Judex ex juſtitia, officio & contractu im- plicito tenetur ferre ſententiam juxta meritum cauſæ probabilioris: non verò datur obligatio juſtitiæ, ut quis in dubio invincibili morumeli- gat, quod eſt probabilius & tutius. Ad 5. N. Conſ. & ſuppoſitum, quod ſe- quens ſententiam minus tutam & minus proba- bilem, judicet ſe hic & nunc probabiliùs Deum offenſurum, nam vi judicii reflexi & practici de oppoſito eſt moraliter certus. Præterea Pater & Dominus terrenus attendit ad ſuum. utile, „2 Auen Cpern ca e, Dabnon k Eam Cuthin nd otabüiter AIwnbiier ob⸗ 8 Jercete lupi ſs tno ſti Ruumm, A n l, Oyem ämmm, ort anmͤl eni dleſlin, i mſerdͦ eale ſu 16 Dicenti Imchlonm nobali- 2 le er Unthltas mn po Aenlpatantne! imn s Mn mnm, & enen Dmmne notebün ni nbehiiors Aeiopinonen An & e uiminref⸗ erde mon difli⸗ Gunn Eunebet,o . . lc Giiinorni ero nug Tickchkinng 1. lkgirer . fum eringaim min gretonbr n ck mm hin Rummnden eundi er⸗. Enn Nre. nWhen 1n di, En XCDbc Ccomranin. ne Neriun Hanmn oblorin ctiinonnel. i n Enmsode⸗ cisDenm irn 1 Prcten DE AcCTIBUS HUMANIS. 233 utile, & actionem externam, adeoque ſi hæc reipsà eſt offenſiva, aut alicujus damni illativa, ille fit offenſus. Econtra Deus attendit ad men- tem & voluntatem operantis, adeoque ſi hæc eſt prudens, Deus non offenditur. SB Ohjic. 5. contra Concluſionem tertiam. Opinio mins tuta & notabiliter minus probabilis in concurſu notabiliter probabilioris non manet ampliùs vere & certe ſeu practice & theologice probabilis, ergo non eſt licirum ſequi ſenten- tiam minùs tutam, & notabiliter minus proba- bilem. Ant. prob. Operans ſecundùm opinio- nem minus tutam, & notabiliter minùs proba- bilem cognitam ut talem, illam longè probabi- liùs judicat eſſe falſam, quàm veram, ergo illa non manet vere & certe ſeu theologicè proba- bilis. Ant. prob. Evidentia veritatis non po- teſt componi cum probabilitate vera & certa ſententiæ oppoſitæ, ergo etiam evidentia ma- joris probabilitatis non poteſt componi cum vera & certa probabilitate ſententiæ oppoſitæ. Confirm. a pari. Pars notabiliter levior in bi- lance extenuatur, & enervatur, ergo etiam motiva ſententiæ notabiliter minũs probabilis in concurſu probabilioris. . ad prob. N. C. Aliud enim eſt opinionem eſſe veram, autpro- babiliùs falſam, & aliud eam eſſe probabilem, nam veritas deſumitur a ſic ſe habentia objecti- EroeoPilkras verò a motivis ſuadentibus ſic ſe habentiam objecti: quamvis verò objectum re, ipsà ſic ſe non habeat, poteſt tamen intentiona- liter apparere ſic ſe Halede, ut patet in Prona⸗ 2 0- 234 DrE AcCTIBUS HUMANIS. bilioribus vel æquè probabilibus. G. ad prob. 2. N. C. Diſp. eſt: quia evidentia veritatis ener- vat motiva oppoſita, & demonſtrat illa eſſe falſa, evidentia verò probabilitatis non enervat probabilitatem ſententiæ oppoſitæ, ut conſtat in opinionibus æquè probabilibus: cujus ratio eſt, quia objectum nequit a parte rei ſic ſe ha- bere, & ſimul ſic ſe non habere, adeoque hoc ipſo, quod veritas unius propoſitionis ſit certa & evidens, altera certè & evidenter apparet falſa: econtra licet una propoſitio ſit evidenter probabilis, poteſt tamen etiam oppoſita eſſe vera & certè probabilis, eoquod etiam pro op- oſita poſſint ſtare motiva verè & certè pro- abilia. Accedit, quod effectus formalis ſecunda- rius evidentiæ & certitudinis ſit excludere pro- babilitatem de oppoſito, non autem evidentiæ & certitudinis ſolum de probabilitate. Ad pa- ritatem N. Ant. Nam licet unus centenarius re- ſpectu duorum ſit notabiliter & evidenter le- vior, ille tamen non extenuatur, ſed manetab- ſolutè & ſimpliciter gravis, adeoque hæc pari- tas eſt potius pro nabis. Objic. 6. Lex revera exiſtens obligat omnes ſubditos, niſi habeant illius ignorantlam invin- cibilem aut dubium invincibile, quod moraliter æquivalet ignorantiæ invincibili, atqui in caſu Probalilitzij⸗ notabiliter majoris de exiſtentia egis neutrum habetur, ergo. Min. prob. In caſu probabilitatis notabiliter majoris de exiſten- tia legis habetur tanta notitia legis, quanta in 8 mmO- AANMH Nelelliln ano lege folun üter mnnns , nobehliorsno rn Editen flee in ba Ago. AImun. bjec rrumen i hor . A EONNetun po vr nuis uln in con obel tem immrmn in Itinmiwineddi Uoeg Demordier ulfli keend N ſera & W e Cem opünn Umm ſal ell ncthelene Atelene⸗ Woognolte 65 Hungg Pchie lartr 14 1 A eſe obltinn N Eoprle dan Cnitlde a peneiebh blrer, Koei poſtinsſtonn Ceniener gen Oſtoſteſteme — tn ppodn ſe CMnim . 1len d cnd N Anma kantr. ltenciterne. en ccknne Drm. Ahr. Wncenenmiore er eieneer e. , Em. Ktogle kehen. ucblaromns rorentum ir ,ANCAAter C nn anincn Ei E eiſtent DE ACTIBUS HUMANIS. 235 moralibus communiter ſolet haberi, atqui hæc notitia de exiſtentia legis non eſt ignorantia in- vincibilis legis, aut dubium æquivalens igno- rantiæ invincibili. Confirm. Si aliqua opinio minus tuta eſt ſimul notabiliter minùs probabi- lis, tunc intellectus ei non poteſt prudenter aſ- ſentiri, ergo neque voluntas poteſt eam pru- denter ſequi. Probh. Ant. Quando aliqua opi- nio eſt notabiliter minùs probabilis, tunc in concurſu probabilioris notabiliter magis apparet falſa, quàm vera, ſed intellectus opinioni nota- biliter magis falſæ quàm veræ nequit pruden- ter aſſentiri, ergo. Be. I. ad I mum. Objectio hæc ſupponit le- gem, quæ tamen in hoc caſu eſt in quæſtione. Præterea argumentum poteſt retorqueri de opinione minùs tuta in concurſu æquè proba- bilis aut aliqualiter probabilioris & tutioris, ut Adverſarii admittunt. B. 2. N. min. Nam intali caſu habetur ignorantia invincibilis poſitiva, & dubium poſitivum invincibile, æquivalens mora- liter ignorantiæ poſitivæ invincibili, & ratio eſt, quia exiſtentia legis, de qua controvertitur, non ſupponitur eſſe moraliter certa, ſed dubia; ſe- cus enim opinio negans illius exiſtentiam non eſſet amplius vera & certa, ſed ſolàùm tenuiter Probabilis, qualem opinionem etiam nos dici- mus eſſe illicitam ſequi. Ad Confirm. B. D. ſequel. Tunc ei intelle- Ctus non poteſt prudenter aſſentiri, ſi illam re- flexè cognoſcit eſſe verè & certè probabilem N. ſi illam reflexè cognoſcit aum tenuiter o⸗ 3 abi- 236 Dr AcCTIBUS HUMANIS. babilem C. Ad prob. z. T. M. D. m. ſed intellectus opinioni notabiliter magis falſæ quàm veræ, ne- quit prudenter aſſentiri, ſi eam reflexè non co- gnoſcit eſſe verè & certè probabilem C. ſecùs N. Objic. 7. Si licitum eſſet ſequi ſententiam minùs tutam, & notabiliter minùs probabilem in concurſu ſententiæ oppoſitæ notabiliter pro- babilioris, tunc diſciplina morum nimiùm la- xaretur, & magnus numerus legum reſpectu plurimorum eſlet inutilis, ſed hoc admitti ne- quit. Maj. prob. In Theologia morali plurimæ occurrunt quæſtiones etiam circa leges divinas, quæ habent in utramque partem patronos, & in quibus ſententia negans obligationem eſt ſal- tem minùs probabilis, ergo. Confirm. Legis- latores humani non poſſunt prævidere omnia dubia, quæ oritura ſunt circa ſuas leges, adeo- que non poſſunt velle non obligare, ſi tantùm aliquod dubium notabilirer mins probabile oriatur, ergo quando ſententia eſt minùs tuta, & notabiliter minus probabilis, legislatores vo- lunt ſubditos obligare. E. ad I. D. ſequel. maj. Si licitum eſt ſequi ſententiam minùs tutam, & notabiliter minus probabilem etiam in caſu, quo illa reflexè cognoſcitur eſſe ſolùm tenuiter probabilis, tunc &c. C. ſi licitum eſt ſequi ta- lem ſententiam in caſu, quo illa reflexè cogno- ſcitur eſſe verè & certè probabilis S. D. tunc multæ leges quæ ſunt certæ & ſatis promulga- tæ eſſent inutiles N. quæ ſunt dubiæ & non ſa- tis promulgatæ Tranſ. ℳd prob. D. Ant. In Theologia morali plurimæ occurrunt quæſtio- nes menes ggs miumm i miü gt nn Külmimre zde mn Obgre uſlomtenute Eren godti⸗ ameliminebie, ürgenerobig WNE l, M rlelkwknennin gr Ininbion Atnrice mo 11 Kleen Min, Eummimsthran Efnce More Attd inti MnnEnenn ſe ülelkelerui Wmnſr hernln dmümefr ANüamam, Aongpni ohm unint. Eoun eſe. bſgnn niel ve Gninn. ktonininie akgezCiinn, men garono, lornenelA. Cßmn læs. Nidre Mi inlee Ar. Gne,Auntin nns Nohdle ddonistun, Eganoneſo. 1 DEgm inistwem, ciun in ah, eobatenner A CAe tefenec. isd0 tme opionmigr. beEron⸗ .D. M munt e⸗ DE ACTIBUS HUMANIS. 237 nes etiam circa leges divinas certas & ſatis pro- mulgatas quæ &c. N. circa leges divinas, invin- cibiliter dubias & non ſatis promulgatas C. Ne- que tamen Deus has leges, quæ forſan in actu primo reipsàâ dantur, non ſatis promulgando improvidè egit, nam in tali dubio ob nimiam difficultarem & infirmitatem homines noluit in actu ſecundo eſſe obligatos. Dictum fuit: Tranſ. min. quia ſi alicui lex dubia appareret moraliter certa, talis ab hac in actu ſecundo & efficaciter obligaretur. Ad Confirm. B. D. 2. partem: Adeoque non Poſſunt velle non obligare, ſi tale dubium eſt vincibile, aut ſolùm tenuiter probabile C. ſi eſt invincibile & verè probabile N. Quando igi- tur dubium eſt invincibile, legislatores non poſ- ſunt ſubditos prudenter obligare ad aliud, quàm ut prudenter agant, aut prudenter omittant: cum igitur ſequens ſententiam vere & certe pro- babilem agat, in tali dubio non peccat, ſeu non cenſetur in æſtimatione morali eſſe prævarica- tor legis. Qucres I. An liceat Miniſtro Sacramenti ſe- qui ſententiam minus tutam relictâà tutiori, quan- do eſt quæſtio de valore Sacramenti. . Ex- tra caſum neceſſitatis in tali quæſtione Miniſter Sacramentorum tenetur ſequi ſententiam tutio- rem, vel in Eccleſiæ praxi receptam, licet ſen- tentia contraria ſit ſpeculativè probabilior. Ita communis omnium poſt propoſitionem I. ab In- nocentio XI. damnatam, quam vide in conclu- ſione prima paragraphi antecedentis. Ratio Q◻4 hujus 238 DE AcTIBUS HUMANIS. hujus eſt primò: quia datur certum præceptum religionis, quo obligantur Miniſtri Sacramen- torum operari ſecundùm inſtitutionem Chriſti, ac proinde cavere periculum, effectum fruſtran- di, quod fieret, ſi adhibentur materia aut for- ma dubia. Secundè: quia datur certum præ- ceptum charitatis, quo tenemur vitare ſpiritua- le damnum proximi, quod ſequeretur ex in- Validitate Sacramenti. YZertiò: quia datur ſpe- ciale præceptum Eccleſiæ de ſervandis ritibus receptis, & ab Eccleſia approbatis, quod inno- vatum fuit in Tridentino ſeſſ. 7. can. 15. Quartò: quia valor Sacramenti non dependet a bona fide Miniſtri, ſicut honeſtas actionis a bona fide ope- rantis, adeoque licet in materia juris licirum ſit ſequi ſententiam minùs tutam, non tamen in materia facti. Dictum I. Extra caſum neceſſitatis; nam in extrema neceſſitate debent adminiſtrari Sacra- menta Baptiſmi & Pœnitentiæ (de aliis enim non datur extrema neceſſitas) in materia dubia, aut ſtante dubio de valore Abſolutionis. Ra- tio hujus eſt, quia Sacramentum eſt propter hominem, ejusque ſalutem, tanquam medium propter finem, ergo potiùs Sacramentum in tali extrema necefſſitate eſt exponendum peri- culo nullitatis, quàm homo periculo ſuæ ſalu- tis. Præterea ſi in tali caſu forma baptiſini aut abſolutionis conferatur ſub conditione, Sacra- mentum nulli exponitur irreverentiæ, adeoque in illo charitas proximi obligat ad illud confe- rendum, non verò religio ad denegandum. . i- Neris on2. 15 etie s ieeracet misil on A kortnen lpoltt Gge A Amni ceninn Cunnen Dol - – π 2 *DD Hundem, AeAntonen, dbe Domen auenl ſegli ſene 2 Cnnd ſol wobthüler de⸗ t u ler imic 1chien ſue alme wn baeb locin hpe Ar, guriniimo Niwerernol RIEokhenb N1 lcen hiktial in wobedi ugmt: A! Awdbin, Qoomwuns. Wnrtns n hüni, an tüperinin idumgi n N, C Cnmn Fhriinfin Ehlenenn ern. 6 guckn h, Enmn õ hni, 0odinn⸗ l, nnd ktont⸗ idon ike. irs launt: , N ANeN ſan e. ſengz amin Nnlkni eN. dsein nmnrructb ülnins V. n e Noeer Cgunmnlin Gekuncarun i Cenlun a r tub ri. nberiniem Crune, Rerr⸗ A Uod cone Andumn ” DrE AcTIBUS HüMAN².CN 239 Dictum 2. Vel in Eccleſiæ praxi receptam: nam Eccleſiæ praxis ſacit ſententiam nimis tu- tam, abſolutè & Practicè tutam ac moraliter cer- tam, quamvis illa comparativè ſpectata minds accedat ad ſecuritatem Sacramenti, quàm ſen- tentia oppoſita. Sic actualis intentio Miniſtri, vel contritio perfecta pœnitentis haud dubie magis accedit ad certitudinem valoris Sacra- menti, quia tamen Eccleſia etiam approbat in- tentionem virtualem, & Concilium Trident. ſeſſ. 14 C. 4. attritionem, hinc illà lieirè utitur Miniſter, & häc Pœnitens. Utrùm verò Mi- niſter teneatur ſequi ſententiam probabilem & tutiorem, quando eſt ſolùm quæſtio de juris- dictione, probabiliter negant Sanchez & alii. Ratio eſt, quia licet jurisdictio requiratur ad valorem, ſi quis tamen habet titulum colora- tum & probabilem ſuæ jurisdictionis, tunc etiamſi a parte rei non haberet jurisdictionem, tamen pro illo caſu ſupplerur ab Eccleſia, ſicut in civilibus, quæ ſimili modo fiunt a judice pu- tatitio, in foro externo ſupplentur Per legem Barbarvius, ff. de officio Prætoris. Quzæres 2. Quid liceat Medico aut Chirur- go? N. Hlos obligari ad applicanda remedia cer- ta relictis ſolùm probabilibus, ſi illa adſint aut poſſint comparari: & ſi deſunt certa, ob- ligantur ad probabiliora, relictis minus proba- bilibus. Ita communis. Ratio hujus eſt primò, quia lege charitatis tenentur vitare damnum corporale proximi, cum igitur hoc non depen- det a probabili perſuaſione Medici aut Chirur 4 ſe 240 DE AcTIBUS HUMANIS. ſed a natura phyſica remedii, tenetur ad id, per quod periculum certò aut ſaltem probabi- lius evitatur. Secund) ad id obligantur ex offi- cio & implicito contractu, nam æger eâ con- ditione præſumitur petere Medicum, ut omni meliori modo ſuæ valetudini conſulat. Quod- ſi tamen caſus eſſet, quo nullum daretur cer- tum, aut probabilius remedium, & æger abs- que omni remedio certè eſſet moriturus, poſ- ſet adhiberi medicamentum etiam dubium, nam ſalus probabilis eſt præferenda certæ morti. Quæres 3. Quid liceat Judici in magis & minus probabilibus? Ante reſponſionem Olſerva: Quod opiniones magis & minùs probabiles poſſint circa diverſa verſari 1. igi- tur aliæ ſunt opiniones probabiles, quæ ver- ſantur circa jurisdictionem, & aliæ, quæ ver- ſantur circa ipſam cauſam inter litigantes deci- dendam. 2. Aliæ ſunt, quæ verſantur circa ipſam cauſam criminalem: & aliæ, quæ verſan- tur circa cauſam civilem. 3. Aliæ ſunt, quæ verſantur circa factum, v. g. an delictum ſit ſufficienter probatum, aliæ circa jus, v. g. an teſtamentum tempore peſtis conditum valeat cum minori numero teſtium. H. I. In opinionibus, quæ verſantur circa ipſam jurisdictionem, licer Judici ſequi ſenten- tiam minùs probabilem faventem jurisdictioni. Ita Probabiliſtæ communiter. Ratio eſt, quia in tali dubio Judex neque ex officio, neque ex juſtitia, aut charitate tenetur ſequi ſententiam magis probabilem, nam in tali caſu Judex ſaer ide- d Acruls l henin alus ufrin „ 17 Lictumn l. grnummminuhißB 8eanodhiunctin wmnsllci, riee ken In rghu ,,fnn Gelumiu es ll bebenn, ee eninusſin Cnmdo rbin emeril korn, edlhim, ℳe⸗ trin Alhhehli, nin NJhtehli, eo hujse irr allum in tce ere cn rI 1 uu ncgiid gio l 4 Amei ondinon Aangopruum , Cuma in a n Michnmarn nen gro mni⸗ Lerno dtel antnetur ſib tan, E Juas Aoprlh neti⸗ Hiugg RK” DE AcCTIBUS HUMANIS. 241 6 rdi ſideratur, ut habens jus privatum reſpectu al- n terius Judicis aui perſonez. * . H. 2. Licitum eſt Judici in criminalibus ſe- lti KD qui ſententiam minùs probabilem faventem reo: Riand m imd quando dubium oritur ex defectu ſufficien- . tis probationis delicti, Judex per ſe loquendo, n tenetur favere reo. Prima pars reſponſionis in ri deſumitur ex regula 2. Juris in 6, ubi dicitur: enonmnm In dubio reo potius eſt favendunn, qum actori Se- mdtinm cunda verò pars deſumitur ex l. 2. ff. de Proba- Lanenmi tionibus, ubi habetur, delitctum & defectius non in præſumitur, ſed demonſtrari debet. Appniocden N. 3. Quando probabilitas verſatur circa SMsGImh Jus, & oritur ex ipſa legum interpretatione & Meli . opinionibus dubium, Judex tenetur procedere e juxta ſententiam probabiliorem, quando hæc e e. eſt notabiliter probabilior, nam aliàs habetur iems.. pro æquali. Ratio hujus eſt 1I. quia officium Vehuma Judicis eſt dicere cauſam juxta jura: adeoque ieriein ex officio deber dicere cauſam, in quam jura AMelm a r magis inclinant. 2. quia Judex ad hoc tenetur Cmn ex pacto implicito, quo Reſpublica eum con- en ſtituit Judicem eâ conditione, ut cauſas non di- dmm dn cat ſecundùm proprium placitum, ſed ſecun- Qdum jura certa aut in caſu dubii juxta probabi- etlum an liora. Unde qui contrarium admittunt, dicun- tnhee. tur facere caſum pro amico, qui tamen meliùs mnclign. diceretur caſus pro diabolo; imò hæc ſententia Noct, du Probabiliùs continetur ſub prop. 2. ab Innocen- eee ti0 XI. damnata, de qua mox plura. iſemenmu . 4. Quando probabilitas eſt in civilibus, nulen & verſatur circa quæſtionem facti, & major 24² DEz AcTIBUS HUMANIS. robabilitas oritur ex efficacioribus probationi- us juridicis v. g. teſtium, inſtrumentorum &c. Judex non poreſt pro libitu ferre ſententiam juxta opinionem & probationem minùs proba- bilem, ſed tenetur procedere juxta merita cau- ſæ. Ita omnes poſt propoſitionem damnatam 2. ab Innocentio XI. quæ ita habet: Probabiliter exiſtimo, Judicem poſſe judicare juxta opinionem etiam minus probabilem. Porrò judex neque in cauſis æqualibus poteſt cauſam uni parti adju- dicare, tum quia non eſt dominus, ſed tantùm declarator juris, tum quia mentiretur dicendo, hanc partem eſſe victricem, cum tamen non eſſet. Si igitur non adeſſet titulus certus poſ- ſeſſionis aut præſcriptionis, debet judex com- parare compoſitionem, transactionem, aut di- viſionem rei, ſi hæc eſt diviſibilis. Quæres 4. Quid liceat Advocato? N. Po- teſt Advocatus ſuſcipere & defendere cauſam non ſolùm æquè, ſed etiam minùs probabilem, dummodo illa ſit verè probabilis, aut non ma- nifeſtè falla. Neque Advocatus tenetur ad probabiliorem ex officio, juſtitia, & charitate, adeoque dummodo cauſa ipſi non ſit manifeſtè injuſta, poteſt illius patrocinium acceptare. Te- netur tamen Advocatus ante omnia diligenter inſpicere cauſam, ejus probabilitatem & &εα ui- tatem examinare, & ſi repererit injuſtam, non oteſt patrocinari, peccat enim, qui ſcienter efendi cauſam injuſtam. Plura de his vide apud Moraliſtas. ARTI- evS AcruS H UIZ imim Winj 7 weemu dnbi, Vel io meleckis, n Ir otmdckionis reluehert nerbo os, wennan Poln Gen bticur in heellnifmn ! Krk. DAnmn do imeleltoriu ne miones ppare⸗ nlects ſßenſo Enteludn ro une wecvilter in ur Nedts node leru bin. Dihun ſe Amonyeturarcirerts omn Ccbito, un h Ten ctet dtonen rhendon cronn ln genere rdio NInh e r Künm nonett n abe wni un verd oſchie Eiamekilnd nminumeck Kaßonnihd 8 Huur fanit une ſuntr g Cdher er on Achiſen a 4, hii⸗ 4 2 GN. N. do- ekeher crlam nsrobhien, Pls, u ndr , enns kenet 4 , lin, ce onſthnnnlethd nunetſiut l Conin hrener. Uiaen anr ttnßſem,on A Cenie Pn Ee nisN Ulbtont Gndſrer eare ln loen al⸗ hmnng, Ed tunnn Nelixur doenc an kmen o nmns ceng . DEz AcTIBUS HUMANIS 243 ARTICULUS ULTIMVUS. Quid circa Conſcientiam dubiam olſervandum ſit COta. Conſcientia dubia, vel potiùs dubium Nelſt ſuſpenſio intellectůs, non valentis pro alterutra parte contradictionis ſe determinare: unde quaſi medius hæret inter bonitatem & ma- litiam actionis, neutram poſitivè judicando. Deinde dubium ſubdividitur in negativum & poſlitivum, in ſpeculativum & practicum, in dubium juris & facti. Dubium negativum eſt, cum ſuſpenſio intellectus oritur ex eo. quod Ppro neutra parte rationes appareant; Poſitivum verò, cum intellectús ſuſpenſio oritur ex eo, quod appareant æqualia pro utraque parte mo- menta, quibus æqualiter in utramque partem trahitur intellectus, unde inter utramque hæret velut in æquilibrio. Dubium ſpeculativum dici- tur, quod vel non verſatur direct circa actionem humanam, ut cum dubito, an hæc res ſit mea, aut ſolùm verſatur circa actionem humanam ge- neraliter, abſtrahendo a circumſtantiis Particu- laribus, ut ſi in genere dubito, utrum liceat mihi vendere rem, de qua dubito, utrum ſit mea: quod dubium non eſt practicum, niſi ſe- cundùm quid, & ſolet vocari ſpeculativo-pra- cticum. Dubium verò practicum ſimpliciter, ſive practicè practicum eſt illud, quod verſatur circa bonitatem & malitiam actionis hic & nunc exercendæ ſpectatis omnibus circumſtantiis par- ticu- 244 DE ACTIBUS HUMANIS. ticularibus. Dubium Juris eſt illud, quod ver- ſatur circa jus aliquod, ut cum dubito, an hæc actio mihi licita ſit, an illicita. Dubium verò facti eſt illud, quod verſatur circa aliquod fa- Rum. ut cum dubito, utrum hoc fecerim, an non? Tutius dicitur in præſenti materia illud, quod eſt remotius a periculo peccandi; minus tutum, quod minus eſt remotum ab eo pericu- lo, quodque faciens eſtin periculo majori com- mittendi ſaltem peccatum materiale. Patet in ſententia D. Bonaventuræ de obligatione ſtatim poſt eommiſſum peccatum pœnitendi, & in al- tera oppoſita D. Thomæ, quarum prior eſt tu- tior, licet poſterior videatur probabilior, & fir- mioribus nixa rationibus. Dino I. Agere vel omittere aliquid cum du- bio ſtrictè practico eſt peccatum, & quidem grave, ſi dubitatur, an ſit grave peccatum. Proh. I. ex illo S. Pauli ad Rom. 14. Omne autem, quodnon eſt exfde, peccatum eſt, unde Innocentius III. cap. literas. de reſtit. ſpoliator. ait: quidquid fit contra conſcientiam, ædifcat adgebennam: quod juxta communiſſimam expoſitionem ſignificat id, quod non fit cum determinato dictamine in- rellectus judicantis licitum eſſe, eſt peccatum. Prob. 2. Dubitans practicè de honeſtate actio- nis, & tamen agens, eſt ita conſtitutus, ut ſive ſit licitum, ſive non, ſive Deo placeat, ſive diſ- pliceat, tamen velit agere. Sed hic affectus eſt manifeſtè inhoneſtus, & virtualis contemptus legis divine. Unde ex hac obligatione non agen- Aenms Hon ginbio altchile Aendimon Algen ſerincs, Ganm Doonnmun igurt, heech. Uher Drineſpir mer Alim: e elitnis, inuo, e etti nunpolit l eurumglepoltten gen lbenmnen ad , n Cdbi ecico Ech, inin ſne lunpbelimt pentenn loclbict, n leite t, Al omnitere, con o ponyiir, u onm, ſed ſe e⸗ 1Nd, Gvod iphume Dndnhio ſlum ſoe Hiid otelt Eepon mriicumn, & dke formal achon Men tutioremm un RPrrcipiatur: ade n Allio tutinr n TEconliio, gunn uine, In Eubio ümmu glcujne Ulſione conme tn- nllnio ltrir U Pe Huue D I ene licn taran al Imnlaſzen, reeni mri woern Uuun 5 60 Perir ginminan. enne Drerg. eillanoneſtin Mlenl, Gnd Unmn Mroren. beklir,. Audam. mn Ciden NNe onnn 114 Oemautn Uelvocegg or it lihil glemm: en ſonia todckmnien. , teunm, oelre AMio. iuns, u e et,Ne c Rene 1S conten⸗ ügeuonet 5 Man DE AcTIBUS HUMANIS. 245 agendi cum dubio practico infertur altera obli- gatio, inquirendi morali diligentia in obligatio- nes, & leges ſervändas, quam etiam aſſerunt PP. & ſenſus communis. (QQuare ſi quis non debito modo inquirit, peccat: ſi autem inqui- rit, tunc vel per principia directa aut refexa poterit deponere dubium: vel dabitur caſus aliquis perplexitatis, in quo, ſi eligat minùs ma- lum, non peccat: ſi non poſſit diſcernere, quid ſit minus, nec utrumque poſſit evitare, non ha- bebit ſufficientem libertatem ad peccandum. Dico Il. In dubio practico ſemper tutior pars eſt eligenda, ita ut ſemper peccet, qui in tali dubio amplectitur partem minùs tutam. Prob. quia talisdubitat, an licitè poſſit illud hic & nunc facere, aut omittere, conſequenter ita dubitans, operando non vitar, quantum mora- lirer pofteſt peccatum, ſed ſe exponit morali Periculo peccandi, quod ipſum eſt peccatum. Dico II. In dubio ſolùm ſpeculativo & re- moto, quando illud poteſt deponi per aliud ju- dicium reflexum practicum, & moraliter cer- tum de honeſtate formali actionis, non tene- mur eligere partem tutiorem, niſi in caſu „quo hoc ſpecialiter præcipiatur: adeoque axioma Qanoniſtarum: in dulio tutior pars eſt eligenda, quandoque eſt de conſilio, quandoque de Præ- cepto. Prob. ratione, In dubio ſpeculativo & invincibili de licentia alicujus actionis libertas ſœpius eſt in poſſeſſione contra legem dubiam, atqui in dubio melior et conditio poſſidentis etiam extra materiam juſtitiæ, ut patebit infrà. Prob maj. Aeruns ir ciubus wn n 246 DE ACTIBUS HUMANIS. maj. In dubio ſpeculativo & invincibili de li- a linven centia alicujus actionis, ſœæpius dubium eſt de éniene exiſtentia legis, ſeu de illius latione aut promul- rmenh aiſel gatione, atqui hæc utpote factum non præſu- alnn els muntur, ſed demonſtrari debent, ergo quan- emns CNim do hæc non demonſtrantur, ut ſaltem ſint mo- aſet, len raliter certa, libertas eſt in poſſeſſione. an Oninn Obſervandum ic: Quod prædictum axioma dm Juris canonici, in dubio tutior pars eſt eligenda, le an * ſæœpius ſit de præcepto, & quidem I. in dubio eihu practico; 2. in dubio ſpeculativo, quando ad unt 1 Hlud vincendum & deponendum debitadiligen- Abrunm namle⸗ tia nondum fuit adhibita; 3. quando non adeſt Mis, eommm ſufficiens ratio conſcientiam dubiam prudenter Wrtiniſeige & practicè deponendi; 4. quando electio par- tend u: guis tis tutioris in caſu particulari expreſsè a Jure nal ckln inen Præcipitur; 5. quando in dubio poſſeſſio ſtat Grr Men Polin i pro lege, & non pro libertate dubia; quando agiafce emmid autem poſſeſſio ſtat pro libertate, illud axioma zml Dugenins eſt ſolùm de conſilio, in tali enim caſu dubium ide marimonium ſpeculativum poteſt prudenter deponi per ju- mmtenm conſohn dicium reflexum practicum. Anmens Pris Objic. I. In Jure canonico præſcribitur, ut dt ntonen in dubio partem tutiorem eligamus. Prob. I. udlia ſunt 4 c. ad audientiam 12. de homicid, cum dubitatum eug 4 fuerit, an ex vulnere, quod Presbyter cuidam iget de ſua familia fortuitò inflixerat, mors illius ſe- a. Angen⸗ cuta ſit, an verò ex accidente morbo, atque a un, ideo Presbyter irregularitatem incurrerit, Cle- r k, hu uſun mens III. ad caſum reſpondit, cum in dubiis nratzf ſemitam debeamus eligere tutiorem, vos num, al dun convenit injungere Presbytero memorato, ut ſmnt q/ en⸗ . 3Hiune nd Ginirci ltee driaminn n Gen bl d. 1 upuſhenirnn In polellone Nrelchmehn nin inn c Aenc llen L incltn umo, gunchd Emcehnuclge ado onts im pncenr unhekckynn. ennce i d olelloſ edis nd e, Ud mioen enim ain chun Cepon der Urelrbinn, u n ll Cun Cnbinum chnr un Nnin ſ. rbo, Aq⸗ runert, 0 vn in Ci tiorem, in mmummn conſcientiæ pary ſecurior oſt Zeterdh c. DE AcCTIUS HOMANIS. 247 in ſacris ordinibus non miniſtret. 2. In Capit. Illud Dominus. 5. de Clerico excommunic. ait In- nocentius III. ſe miſericordiam facere cum Epi- ſcopo Hildesheimenſi, qui per Epiſcopum Mag- deburgenſem tanquam Sedis Apoſtolicæ Lega- tum excommunicatus divina celebraſſet, & co- ram ſe celebrari feciſſet, licet is diceret, Mag- deburgenſem, ſuum Ordinarium non eſſe, adeo- que ſe credidiſſe, quod non præmiſſa trina mo- nitione, quæ facta non fuerat, contra ſe dele- gatà poteſtate procedi non poſſe, ergo tacite innuit, eum pœnam incurriſſe, quam Canones aliàs infligunt iis, qui excommunicati divina ce- lebrant, vel celebrationi ſe ingerunt. Rationem autem ſuæ ſententiæ dat: quia in dubiis via eſt tutior eligenda, etſi de lata in eum ſententia du- bitaret, Pberet tamen potius abſtinere, quàm Sacramenta eccleſiaſticè pertractare. 3. In Cap. Juvenis. tit. de Cen Eugenius Pontifex decla- rat, nullum eſſe matrimonium, quod Juvenis quidam contraxit cum conſobrina alicujus puel- læ, quam idem Juvenis priùs duxerat necdum ſeptennem; & addit rationem his verbis: Li- tur in his, quæ dubia ſunt, quod certius exiſtima- mus, tenere debemus. 4. In Clement. Exivit. de V. F§. Clemens V. interrogatus de variis dubiis circa Regulam FF. Minorum, eaque reſolvens ſic ait: Mos itaque, qui in ſinceris horum conſcien- tiis delectamur, attendentes, quod in hir, quæ ani- wuæ ſalutem reſpiciunt, ad vitandos graves morſus Con- 248 DE ACTIBUS HUMANIS. . Confirm. Quia omnes Antiqui concordi voce docent, quod in dubio tutior pars eſt eli- genda, adeo ut Vaſquez in I. 2. diip. 63. Ppro- nuntiet, ſe neminem ex Scriptoribus inveniſſe, qui oppoſitum doceat, atqui in re tanti mo- menti recedere a communi Antiquorum ſen- tentia temerarium eſt. à. Hoc axioma eſt in- telligendum, vel quando ſententia oppoſita eſt tantum dubia, hoc eſt dubie & non vere pro- babilis, vel quando manet dubium practicum, vel de iis tantum caſibus & materiis, in quibus jura aliter ſtatuunt, aut periculum formale pec- cati aut incommodi alterius per dictamen pra- Cticum removeri non poteſt, vel denique, ut ſu- pra dictum, de conſilio, non de præcepto. Hinc ad 1mum H. Ibi jure poſitivo ſtatui- tur irregularitas in homicidas, ſive lex ſpecialis circa dubium patrati homicidii, ut hoc caſu ir- regularitas incurratur ex hoc quidem funda- mento, quod in dubiis ſemitam debeamus eli- gere tutiorem; non vero ut affumpto tanquam Principio univerſaliter obligante, ſed duntaxat ut cauſa compulſiva & congruentiæ: nam ut docte advertunt Suarez & Sanchez, Pontifex non declarat, non eſſe neceſſarium ex natura rei, negque adfert iſtud principium tanquam Præceptum naturale per ſe obligans, ſed tan- tum ut generale conſilium, quo inductus eſt ad ita decernendum in hoc caſu particulari ob ſpe- cialem reverentiam miniſterii altaris. Præterea in prædicto caſu factum prineipale erat Lerrund & ſo⸗ Dr Acriiss mn elſlimn rum prelnnen Dümmm prälu reſnnmini, „ Aummnit,in I. RN Dobinn 1 s Crmrmmiel 1lcts, uun ber APgiächiöfenl imcnknt, 6 gi Pornfes, hice cermmeminctgne imcniſet,guod cetinmminohe eler oororuun, ne DnOclten, n IIII H. Hehcoron BeX,enecebemmg, Urimen Klenrhoel ,Ctodeknmms, o ucemttnsaundtte EEn l And quiur Kenhoccher egii AdNuirts er nredade Dmpnnum prblcein emimm Impedeh Mohhinguneb Ingudum. nmelinmt me Gin e Acphlan, nce 8 Huuige eg ln on homor Maltel ken 1 e Khnigin 4 n inR ummiAmung N HMNn. 6 Kneni Ctlucl be n er⸗ n Etdbinm män mnueis Gqil eihimn mi Ner. Eckmen Nr. lleie,ri un Eegrann iue ſolimo Nmn s hekr heins NMNeNr. AWW giden in Konnm (emd Uithmptotmdr lyne, una CNenennt han Grder, Ponifi eetlirinm er ann neivium tnun ahen elin. to enetdel Uuin dle ns Prælerei ale erat cenmm n N. DE ACTIBUS HUMANIS. 249 & ſolum acceſſorium erat dubium, adeoque hoc ultimum præſumebatur juxta illud: Factum in dubio præſumitur, quando de jure faciendum erat, aut communiter fieri ſolet. Ad II. . Dubium illud fuit vincibile, in quo omnes dicunt tutius eſſe eligendum, ut con- ſtat ex dictis; nam per famam;, ut ipſe Hildes- heimenſis Epiſcopus faterur cit. cap. excommu- nicatio innotuerat, & quidem lata authoritate & juſſu Pontificis, hinc debuiſſet abſtinere a ſa- cris, & veritatem indagare, quodſi feciſſet, fa- cilè ipſi innotuiſſet, quod excommunicatus fue- rit ex ſpeciali mandato Pontificis, qui, eoquod factum eſſet notorium, non voluerit præmitti trinam monitionem, quam vocant canonicam. Ad III. z. Hoc loco non tutius ſed certius ait Pontifex, tenere debemus, inter quæ magnum eſt diſcrimen, & licet hoc loco certius ſubſtituat Pro eo, quod eſt tutius, loquitur de ſe ipſo ut ju- dice, atque ut talis mandat eos ſeparari. Unde ex hoc caſu nil aliud ſequitur, quam quod Judex in judicando debeat ſequi tutius ac certius, non aurem quod quivis alius in quovis dubio id ſe- qui debeat. In prædicto caſu ſaltem datum fuit impedimentum publicæ honeſtatis, quando an- te Tridentinum impediebat valorem matrimo- nii cum conſanguineis ſponſi & ſponſæ uſque ad quartum gradum. Ratio autem cur in illo caſu ſolum adfuerit impedimentum publicæ ho- neſtatis, eſt: quia Juvenis cum ea dicebatur tentaſſe copulam, unde Pontifex fapponit in R 2 Ppuel- 250 DE ACTIBUS HUMANIS. puella malitiam ſuppleviſſe ætatem, & conſe- quenter illum ſaltem habuiſſe ſponſalia, ſi non matrimonium ratum. Igitur in hoc caſu lex Eceleſiæ de impedimento publicæ honeſtatis erat in poſſeſſione contra libertatem Juvenis, & contra ſecundum illius matrimonium cum conſobrina puellæ. Ad IV. M. In his verbis Clementis V. non non continetur univerſale præceptum, ſed ad ſummum conſilium, niſi velimus dicere, ſer- monem ibi eſſe dubio practico, quo videntur laboraſſe multi FF. Min. quia addit Pontifex: ad evitandos graves morſus conſcientic. Si enim eſſet præceptum in omnibus etiam remotis & ſpeculativis dubiis amplecti tutius, cur idipſum Clemens in eadem conſtitutione non præſcri- bit? deinde Pontifex in hoc dubio non obliga- vit FF. Min. ad omnia, quæ fuerunt tutiora; nam quæſtio fuit: an prædicti FF. ad omnia illa obligarentur ſub præcepto, quæ in regula proponuntur per verba modi imperativi, & ta- men Pontifex negativè reſpondit, & ſolum ob- ligavit ad illa, quæ aliunde æquipollebant ver- bis præceptivis. Unde Pontifex per hoc ſatis declaravit, quod in dubio non ſemper detur obligatio eligendi partem tutiorem. Ad Confirm. Multi Antiquorum imo pluri- mi nec attingunt hanc quæſtionem, & qui eam attingunt, non dicunt ex præcepto ſemper ſe- quendum tutius, niſit dum de dubio practico intelliguntur. Deinde P. Vaſquez non Viderut legiſ- 4 Hihläomonn krin ltnie nel E, eN I 2„ ) rTes C ſene ſno n6 uain we⸗ 6 her orti Ilbennn en; Ohnnonun I 6Ckwenin Nertonin Nd n Ceere, d. r cenn e inadtbonnr. ſimie. Aein eim kenot ip aritnin 1e M eln. bomnoblr. Mnnn Mne. IHL.N In n npennſAr GtAKbno. nholeban er. A e iii enpe ten en.. wun opini. n) Aliein vobrhet . n ieu DEY AcCTIBUS HUMANIS. 251 legiſſe omnes Antiquos: nam S. Antoninus, qui utique fuit inter antiquos Doctores Theolo- giæ, I. P. tit. 3. c. 10. docet: eligere viam tutio- rem conſilii eſt, non præcepti. Hinc in forma re- ſponderi etiam poteſt: in dubio tutior pars eſt eligenda, ſi poſſeſſio ſtat pro lege C. quando ubnun eſt ſolum ſpeculativum, & poſſeſſio ſtat pro libertate N. Quæres I. An in dubio melior ſit conditio Poſſidentis non ſolum in materia juſtitiæ, ſed etiam in aliis dubiis moralibus? E. I. In ma- teria juſtitiæ dubia melior eſt conditio poſſiden- tis, adeoque legitima poſſeſſio in materia juſti- tiæ eſt ſufficiens titulus & ratio deponendi con- ſcientiam dubiam, ac retinendi rem, de cujus dominio proprietatis dubitatur. Prob. I. au- thoritate Regulæ Juris in 6. ubi expreſſe dici- tur; in pari delicto & cauſa melior eſt conditio poſ- ſidentis. Confirm. Quoties Jus civile & forum externum non innititur falſæ præſumptioni, to- ties poſſumus nos eidem conformare in foro conſeientiæ interno, ergo cum leges civiles in dubio rem adjudicant poſſeſſori, poſſumus nos eidem conformare etiam in foro conſcientiæ interno. Conſ. patet: quia hæ leges non inni- tuntur falſe, ſed prudenti præſumptioni. H. 2. In dubio morum invincibili etiam ex- tra materiam juſtitiæ melior eſt conditio poſſi- dentis, adeoque quando in dubio morum invin- cibili poſſeſſio ſtat pro libertate, non tenemur eligere partem tutiorem, ſecus verò quando R 3 poſ- 252 Df/ AcTIBUS HUMANIS. nloahite poſſeſſio ſtat pro lege cæteroquin certa. Prob. a authoritate. Gloſſa communiter recepta in cap. mü uun, cum ſunt. de Regulis Juris in 6. expreſſe habet: mn Gokni Ca incerta non parit certum effectum: ſed hoc aſemlane ſu ipſo, quod libertas hominis ſit in poſſeſſione, Aolehond & dubium invincibile ſit de exiſtentia legis, lex N endl eſt cauſa incerta, ergo non parit certum effe- N M tum, & obligationem paſſivam. Confirm. In Jure canonico in regula 57. de regulis juris in 6. dicitur: contra eum, qui legem potuit dicere aper- tius, eſt interpretatio facienda, ergo quando du- bium eſt invincibile de exiſtentia, latione aut promulgatione alicujus legis, quam legislator aperte dicere potuit, & ſub dubio reliquit, in- terpretandum eſt, quod eam ferre noluerit. Olj. 1. contra 1I. reſponſ. Quando ad eandem rem duo habent æqualem prætenſionem Juris, res eſt potius dividenda, quam uni præ altero adſcribenda, ſed licet adſit poſſeſſio ex parte unius, in dubio tamen duo ſæpius habent æqua- lem prætenſionem Juris. 2. Qui agit comtrale- gem Dei dubiam exponit ſe periculo peccandi, ſed hoc ipſum eſt peccatum. Confirm. Qui explo- dit ſclopetum adverſus id, de quo dubitat, an ſit homo vel fera, peccat, quia ſe expoſuit pe- riculo, ergo etiam, qui ſe exponit periculo of- fendendi Deum. 3. Si in dubio melior eſſet con- ditio poſſidentis, tunc conjux dubitans de mor- mhenn er Ohln Eldu, Ed det ocihons N te prioris mariti pofſet uti matrimonio ſecundo, Aeemmnd Cedte non ſolum reddendo, ſed etiam petendo debirum; umm t atqui hoc ultimum eſt contra Capit. Dominus, ANron 4 tit. D M.D Eetalitinin fmun en n co unc 4 ene, fonean gen krge Chonlut n Ene Nlen . dhcdencen Eninen Ns, NiNre dere aE Pe Dnähhenel Qngtonme Nnlo Necdnd fen Qiene eochitt i eeroht Cnt Netand. jeloreletonn Cbinscenor nmmOkann rrmlenn 1 Cyi. Domm DkE ACTIBUS HUMANIS. 253 tit. de ſecundis nuptiis, ergo. &. ad r. D. Quan- do ad eandem rem duo habent æqualem Præ- tenſionem juris tum proprietatis tum poſſeſſio- nis res eſt potius dividenda C. quando habent æqualem prætenſionem juris ſolum proprieta- tis, non tamen poſſeſſionis N. Ad 2. H. D. ſe exponit periculo peccandi materialiter C. for- maliter peccandi N. Aliud eſt periculum agen- di injuſte, ut ait Ariſtoteles, ſeu formaliter ma- lum; aliud periculum injuſtum ſeu materialiter malum. Ad Confirm. N. C. Diſp. eſt: quia in primo caſu non tantum eſt periculum peccati materialis, ſed etiam gravis damni alterius, quod non removetur per opinionem probabilem; imo non eſt dubia, ſed certa lex non jaculandi cum periculo occiſionis hominis. Deinde ipſa occiſio hominis eſt offtenſa Dei & quidem for- malis, cum in caſu noſtro ſit tantum periculum pPeccati, ſeu offenſa Dei materialiter. Ad 3. &. D. maj. Conjux poſſet petere debitum, ſi ſe- cundum matrimonium bonaà fide contraxiſſet, ſicque eſſet in poſſeſſione illius legitima C. ſi hoc malà fide, & ſtante dubio N. In citato capitulo eſt ſermo de matrimonio contracto nondum habità certitudine de morte prioris ma- riti, adeoque de muliere ab initio deſtituta bonàâ fide, ſine qua non dàtur legitima poſſeſſio. Porro licet Capit. Inquiſitioni in eodem titulo de non petendo debito indiſtinctè loquatur, ratio tamen nos cogit diſtinguere, ne bonæ fi- dei poſſeſſor ab uſu rei poſſeſſæ in perpetuum abſtinere cogatur. R4 Oljie 254 DE AcrTmUS HUMANIS. Objic. 2. contra 2. reſponſ. Deuteronomii 17. Deus præcepit, debere homines recurrere in dubiis ad Judices &c. ergo oportet ſemper at- tingere veritatem, aut ſequi partem tutiorem. 2. In materia juftitiæ lis eſt inter æquales, hinc favor eſt pro pofſſidente, ſed in materia alia- rum virtutum lis eſt inter legem Dei & homi- nem, ergo merito favendum eſt Deo, ficut in dubio favetur Eccleſiæ, cauſæ piæ, doti, matri- monio &c. 3. Lex naturalis & divina eſt æterna, adeoque antecedit libertatem noſtram, ergo li- bertas noſtra non poteſt eſſe in poſſeſſione con- tra leges illas. B, ad I. D. Conſ. Ergo ſemper debemus attingere veritatem aut ſequi partem tutiorem, quando dubium eſt vincibile C. in- vincibile S. D. ſi poſſeſſio ſtat pro lege C. ſi ſtat pro libertate N. Sermo itaque eſt de dubio pra- ctico hominum rudium & vincibili per recur- ſum ad Sacerdotem ſummum vel Judicem. Ad 2. . quod in dubio faveatur Eccleſiæ &c. na- ſcitur a lege poſitiva id ſtatuente, qualis non eſt, quando dubitatur de lege Dei, de quo præ- ſumimus, quod pro benignitate ſua in caſu du- bio legis obligare nolit. Unde nihil ad rem hic facit inæqualitas perfectionis Deum inter & ho- minem. Ad 3. . Lex naturalis & divina, de qua dubitatur, vel datur, vel non datur: ſi non datur, patet, quod non antecedat noſtram li- bertatem: ſi datur, cum ſit dubia & invincibi- liter ignoretur, non habet proximè rationem legis defectu ſufficientis applicationis vel pro- mulgationis. anſa e lg 1twinchhureo irior ela on thin de Küll Snſe e eumg aün Muhe 1C beuſn 7 Aal Cnchhin i nſtend une gcimnedin DE AcTIBUS HUMANIS. 25 5 . “ — Obhjic. 3. L. Titia 38. ff. de auro C argento, l.⸗, h aliisqué legatis par. Seja. refertur, quod Seja oS // nieg verit ſtatnam a ſe faciendam, vel ſi ipſa no rennn Poſſet, obligaverit hæredes ad ponendam ſta- ne, 1 tuam librarum centum in certo templo: cum ud autem in eo templo non eſſent alia ſigna, quàm Senbign. xrea & argentea, quæſitum fuit, an ſtatua de- n leo inn beret fieri ex auro, vel argento, vel ære, & eneGé reſponſum, illam debere fieri ex argento, ergo Gndem in dubio circa vota vel legata debemus ſequi tu- ulnm e rius, atqui iſta dubia revocantur ad jus divinum Nolelinen. vel naturale, ergo. Confirm. I. Si in dubio in- Abp vincibili melior eſſet conditio poſſidentis, tunc ntiuann maritus dubius de valore matrimonii, quod Hinbeen Prius bona fide contraxerat, non ſolùm poſſet eA“ licite reddere, ſed etiam petere debitum, etiam cednen. ante adhibitam diligentiam de inquirenda veri- Hüt ..tate, aut ſaltem eo tempore, quo illam adhibet, Aem. A S& hanc inquirit, atqui hoc eſt contra Cap. Do- lale ed i. minus, & Cap. Inquiſitioni de ſecundis nuptiis. lie, Mlsnen Confirm. 2. Si in dubio invincibili melior eſſet eeee. conditio poſſidentis, tunc ille, qui eſt invinci- Nuin n beiliter dubius, de impedimento dirimente matri- +– monium, poſſet illud licite contrahere, ſaltem minerdb. ſi dubium non poteſt vinci, ſed hoc eſt contra in e Ccitatum capitulum Dominus. nn nen N. ad I. Citatam legem non ab omnibus eo- rdmd. dem modo legi; nam aliqui loco vocis ærea le- Kininedi. gunt aurea: unde ſuppoſità hâc lectione nihil mn morn contra nos ſequitur. Deinde cum lectio ſit du- s e beia, cx illa nihil certi cometa nos poteſt inleri. 7 * 256 DE AcCTIBUS HUMANIS. g. 2. D. Conſ- Ergo in dubio circa legata pia & £ι vota debemus ſequi tutius, quando id ſpeciali lege ſtatuitur in favorem tertii C. univerſaliter N. P. Layman lib. 4. tract. 4. cap. 3. n. 4. oſtendit ex Jure canonico Cap. Ex parte. de cenſibus, ubi habetur, in dubio, de qua menſura majo- rene, an minore, vota edita ſint, volentes ſol- vere ad minorem, cogendos non eſſe, ut ad ma- jorem perſolvant, quoniam cum hujusmodi vo- ta gratuita fuerint ab initio, benignius ſunt ali- ris Eccleſiafticis exigenda. Ad Conhrm. I. N. maj. quod nempe poſſit debitum petere ante adhibi- tam diligentiam, aut eo tempore, quo verita- tem inquirit; quamdiu enim dubium apparet vincibile, non poteſt quis uti titulo poſſeſſionis. Ad Confirm. B. N. ſequel. maj. Nam in tali du- bio non eſt in poſſeſſione libertas, ſed potius lex certa de non contrahendo matrimonio cum impedimento illud dirimente, quia non conſtat de morte conjugis. Ut autem hæc materia de conſcientia dubia in particulari magis innote- ſcat, quædam regulæ obſervandeæ ſunt circa hanc materiam. Obſerva t. Certus de lege & dubius ſolum de diſpenſatione, ceſſatione, abrogatione, Pri- vilegio aut excuſatione ab illa obſervanda: item dubius, an legem poſitivam & Cèrtam jâm im- pleverit, tenetur ad tutius & legem obſervare. Ratio eſt, quia in his omnibus dubiis lex certa eſt in poſſeſſione: nam diſpenſatio, ceſſatio, ab- rogatio legis & his ſimilia ſunt factum aut gur⸗ am WI . Eenetur DNe: ſe 6 Holt atene 1 edin n in orentiam 6Hrun nbioctabe, nckahen 3 Jond, eg 9 Aninniet 3 n Ar te eal u nmin . in ſin aun / Nnele,naän unkhiumnin uinulſmro. umr NN Mere Me hb,. Ne, O ertr. übum Pyre inlopoleſions = MuAEEA. E trinoniocmn Gunmonoorſ er mueiade n nps imr. nie inn cne Erhisſon rogtione, lerunck, ien Chnm ,min. en Cbennare. iisk cen 0,elito, Cum unge 62 . DE AcCTIBUS HUMANIS. 257 dam ſpecies facti: factum autem principale in. dubio non præſumitur, ſed demonſtrari debet. Ohſerva 2. Dubius an lex exiſtat, debet ve- ritatem inquirere, quantum moraliter conve- nit pro rei gravitate, & ille moraliter poteſt: interim autem tenetur adtionem minuùs tutam ſuſpendere: vel ſi nolit inquirere veritatem, debet eligere partem tutiorem, ſeu legem etiam dubiam ſervare. Ratio eſt: quia taliter dubi- tans ante debitam inquiſitionem veritatis de exiſtentia legis nondum eſt in poſſeſſione liber- tatis moralis, nam lex pro tunc non poteſt pru- denter præſumi non exiſtere, adeoque lex na- turalis prudentiæ eum obligat, vel ad eligendum tutius, vel ad indagandam veritatem. Ohſerva 3. Invincibiliter dubius de exiſten- tia alicujus legis etiam poſt ſufficientem inquiſi- tionem veritatis, non tenetur eam ſervare ſive lex ſit humana, ſive divina poſitiva, ſive natu- ralis. Ratio eſt: quia in tali dubio invincibili de exiſtentia legis voluntas eſt in poſſeſſione li- bertatis moralis, ergo non tenetur ſervare le- gem, de cujus exiſtentia datur dubium invinci- bile. Præterea, qui in dubio morum invinci- bili ſequitur ſententiam Theologorum vere & certe probabilem prudenter & licite agit, atqui ſententia Probabiliſtarum aſſerens, nos in dubio invincibili de exiſtentia non obligari ad eam ſervandam, eſt vere & certe probabilis: imo longe probabilior qui in tali dubio non ſervat legem dubiam, reflectendo ad hanc ſen- 258 DE AcTIBUS HUMANIS. ſententiam Probabiliſtarum, prudenter & licite agit. Olſerva 4. Quod par ſit ratio, ſive dubite- tur, an lex omnino ſit lata, ſive an fit univerſa- lis, ſeu aliquem caſum comprehendat. Ratio hujus eſt: quia hoc ipſo, quod invincibiliter dubitetur, an talis lex per ſe ſit univerſalis, & aliquem caſum comprehendat, hoc dubium eſt de ſubſtantia ſeu latione & promulgatione legis, adeoque lex quà univerſalis comprehendens hanc materiam aut actionem in tali dubio non debet præſumi, ſed in partem benigniorem eſt interpretanda. Secus tamen eſt, quando lex per ſe eſt univerſalis, & comprehendit aliquem caſum, ita ut dubium ſolum ſit, an quis per accidens excuſatur; nam tùnc lex de ſe certa eſt in poſſeſſione contra dubiam excuſationem. Olſerva 5. Quodſi conſtat hominem aliquid egiſſe v. g. Deo voviſſe, matrimonium contra- Xiſſe, rem alienaſſe., aut aliquem alium cele- braſſe contractum &c. & dubium tantùm ſit de acceſſoriis jure debitis, vel fieri ſolitis, ex me- rito facta præſumuntur. Porro hoc ſolum pro- cedit de dubiis, in quibus factum principale & ſpecificum eſt certum, nam ubi de facto aut actu ſpecifico prudenter & invincibiliter dubi- tatur, pars benignior eſt præſumenda. Unde ſi conſtat, te aliquid mente decreviſſe, dubitas autem invincibiliter, an nude propoſueris, vel vero voveris, tiſeris animo te obligan- di, & omnibus ce atis nulla pro voto Bra ah. un oir ho mn eln 22 Umkuhin Cmnos Eer Etanmcedimm munre ml wamAcubu, ummncon tmür e, anr (her . Am dehnor, Kit d Hrnine Gn, Pucener lle⸗ ltnid i lenſtne hnckendr ol ininilie erumnen 1, twechhind fnnlenanrie; chhgetenteg ln Aho w bengnormet 4, rco kr Ctnitaiden n eeliticen Nendidttd WünmNN. n Aum de. mummnitce Giis am. rlnn. un riee ice ſichan cbiler Ani e le, bins gers, 7 wreodlgr 10 vtO. N — DE AcCTIBUS HUMANISs. 259 ſumptio appareat, quod apud homines rudio- res frequentiſſimum eſt, non teneris obligatio- ne voti. Ratio hujus eſt: quia in his caſibus eſt dubium de facto ſpeculativo, quod non præſumitur, ſed demonſtrari debet. Totum hoc exprimitur C. Quidquid, de verb. obligat. Obligatio voti, juramenti, promiſſionis, adſtruen- da non eſt, niſi liquido cognoſcutur. Olſerva 6. Quod certus de præcedente ob- ligatione & invincibiliter dubius de ſolutione, aut ſatisfactione tenetur ſatisfacere; nam ſolu- tio & ſatisfactio pro obligatione eſt factum, quod in dubio non præſumitur, ſed demon- ſtrari debet. Unde dubitans an Veſperas, vel alias Horas Canonicas perſolverit: an ſuum votum, juramentum, aut promiſſionem im- pleverit: an certum debitum ſolverit &c. tene- tur ad ſatisfaciendum; nam debitum certum non extinguitur per ſolutionem incertam. Ex- cipe tamen cum aliquibus, niſi probabilem ha- beat conjecturam in contrarium. Unde ſi Cle- ricus ſcit, ſe Breviarium in manibus habuiſſe, Horam incepiſſe, & dubitat, an illam recitarit, Præſumitur illam abſolviſſe, præſertim ſi Ho- ras alias rite abſolverc ſolet. Præterea ſi in de- biro juſtitiæ tam debitor, quam creditor eſt in dubio invincibili de fac le, Tannerus debitorem abſolvit ebito ſolu- tionis: Layman tamen cenſet, de- bitorem eile obligatum ac idam partem debiti ſecundum proportionem dubii. 4 Ob. 260 DE ACTIBUS HUMANIS. W. Obſerva 7. Quod invincibiliter dubitans, an aſ 0 annum 2I. ætatis compleverit, teneatur a ſa- . cris ordinibus ſuſcipiendis abſtinere, non ta- NC men jejunium obſervare. Item invincibiliter PI dubitans, an die ſabathi vel vigiliæ jam ſonue- M 10 rit hora noctis duodecima, teneatur a carnibus n . abſtinere. Ratio horum eſt: quia completio 00 N ſimilis temporis eſt quoddam factum, quod in dubio non præſumitur, ſed demonſtrari debet; N 10l cum igitur in dubio non demonſtretur, in uno 1 40) caſu poſſeſſio & præſumptio ſtat pro lege prius Gn certèò obligante, in altero caſu verò pro liber- SMNCNR tate prius certò exiſtente. Unde in ſimilibus oN qubüs de tempore non incongrue poſſet dari NNN 6 illa regula juris: Prior tempore eſt potior jure. PSra lupereſſent hic Wciclendn, W ta- N men facilè ex principiis hucuſque poſitis dedu- 11 ci poſſunt. . Uunden 0 FINIS TRACTATUS DE ACTIBUSGS HUMANS. DTENA 4 M ICiniir N Dabni crXTL Cen Dan n hpleren⸗ tli, Nüsain inete, “ le ſen ininit önn t feemrzamn net une Een Kahmant enonlrnck enonfrenn,inn lker Apro En Alend nle ode in indbu tune lolt nr, Me. Nenl, e e uliöed. n, N MNNWS 6 INSTITUTIONES THEOLOGICE£ IN QUIBUS. PRETER NIBS EI DOGMATA PROPUGNANTUR QUÆSTIONES SCHOLASTIC E, QOE AD NOTITIAM SACRARUM SCRIPTURARUM,l TRADITIONCUM, CONCILIORCM, & HERESUM CONFUTATIONEM CONDUCUNT. AD UsSUOM THEOLOGIIA CANDIDATORUM ACCOMMODATE. OPERA AC STUDIO P. IGNATII SEIZS. . Ss. Theol. Doctoris, ejusdemque in Univerſitate Wirceburgenli Profeſſoris Publici & Ordinarii. TRACTATUS PE LEGIBUS. Cum Permiſſi 1 Superiorum. W IRCEBURGI, Typis Jo. Chriſtoph. Kleyer, Univ. Typ. 1749. ſniri Tndrn n Mopeleun ekionen 10 Snin Ie; D t ge Arnd Se Me Cenin aAbwe Ginn, u n enn de NNT ae ner (AD! De Lur WTIC D i uer Eemmd Arilgmne i ſgee! rdei⸗ VEYEEEE TEYE YEYEEE 4 M è 2òðð TRACTATUS LEGIBUS. N præſenti Tractatu Ducem ſequimur Do- ctorem Angelicum a quæſtione 90. uſque ad quæſtionem 108. Partimur autem eundem in tres Diſputationes: in Prima agetur de lege æterna & naturali, ubi etiam materia de jure Gentium pertractabitur 3 in ſecunda de lege divina, Moſaica ſcilicet & E- vangelica; in tertia de lege humana, eccleſia- ſtica & civili. DISPUTATIO ILI De Lege æterna & naturali. C AP UT I. De Lege æterna. ARTICULUS I. Quid & quotuplex ſit Lerx? Ota. Lex juxta D. Thomam I. 2. q. 90. a. I. dicitur a ligando, quia proprius ejus effe- ctus eſt ligare ſeu obligare ſubditos; ab aliis lex dicitur ab eligendo, ab Iſidoro a legen- A 2 do, „ DE LEGIBUS. do, quia lex debet eſſe ſcripta, conſequenter legenda. Lex improprie ſumpta eſt regula & menſura, ſecundum quam res quælibet induci- tur ad operandum, vel ab operando retrahitur juxta D Thomam loc. cit. Secundum hanc le- gis acceptionem omnia ſive rationalia ſive irra- Honalia & inanimata, artes queque illicitæ ſuas habent leges, quibusdam enim regulis dirigun- tur: hoc ſenſu dicuntur leges grammaticæ, mi- litiæ, mundi &c. Sic ad Rom. 7. fomes pec- cati & inordinatus appetitus vocantur lex pec- cati, lex membrorum. Dico lL. Lex bene dicitur Ordinatio rationis ad honum commune ab eo, qui curam babet commu- nitatis, promulgata, qua ſcilicet ſancitur aliquid permanenter, vel præcipiendo ut ſiat, aut prohi- bendone fiat, vel ſtatuendo, ut poſſit heite aut im- pune feri vel omitti, aut decernendo, ut validum inp⸗ , U ell lo ,Wordun aut invalidum, ratim vel irritum ſit, aut ut tale ans vel tale ſit, ſive tali quopiam modo morali ſe habeat. Hæc non indigent probatione, cum conveniant omni, ſoli & ſemper. Dicitur proinde lex I. Ordinatio rationis promulgata, id eſt judicium practicum Legislatoris de eo, quod præcipit aut conſtituit, præter actum intellectus requiritur etiam actus voluntatis, quo legislator jure ſuo uritur, & poteſtate præcipiendi aut conſtituen- di, vultque ſervari id, quod decernit: deinde debet eſie promulgata, ſive intimata; ſine qua reliqui actus non habent vim completam aut ſufficienter applicatam obligandi, aut regendi humano more; adeoque non ſunt lex integre & per- DE LEGIBVUS. & perfecte conſtituta. 2. Dicitur Lex ſancire permanenter, id eſt in perpetuum, vel ad tem- pus valde longum ſaltem eo modo & intentio- ne, qua ſtatuitur, alioquin non dicitur lex ſed Præceptum, vel ordinatio ſimplex ex commu- ni ſenſu Doctorum; triplici autem modo lex dicitur perpetua: nimirum reſpectu ferentis, quia durat illo licet amoto & mortuo: reſpectu eorum quibus imponitur, quia non ſolum præ- U ſentes obligat, ſed etiam quotquot erunt impo- NHK. ſterum partesillius communitatis: reſpectu ipfſius legis, debent enim leges eſſe de ſe ſtabiles, ut ſint convenientes humanæ gubernationi communi- tatis, quæ poſtulat ſtabiliratem & uniformita- tem, ut utiliter adminiſtretur. Per accidens igitur eſt, quod poſtea occurrat ratio mutandi vel abrogandi; ſufficit enim per ſe latam eſſe legem, animo obligandi ſtabiliter. 3. Per reli- quas particulas indicantur tres cauſæ extrinſecæ legis: I. ſubjectiva, ſive cui imponitur, & eſt tota communitas: 2. finalis, ſive propter quam fertur, & eſt communis utilitas: 3. efficiens, ſive quæ dat legem, & eſt habens poteſtatem juridicam ad obligandum & cogendum. Dico Il. Tot poſſunt legis diviſiones aſſi- gnari, quot ſunt illa, quæ in ipſa lege inveniun- tur, vel ad eam requiruntur. Sic igitur I. ra- tione durationis lex alia eſt, & dicitur æterna, quæ ſeilicet, cum ſit decretum mentis divinæ, & ex ſenſu D. Thomæ, Katio divina gulernati- va totius univerſi, ab æterno eſt in mente divi- na; alia eſt temporalis, quæ in tempore con- A 3 ſtitui- / Cne, e Mto fetionn 6⁶ DE LEGISUS. ſtituitur. 2. Ratione modi, quo lex innote- ſeit, alia eſt naturalis, quæ ab ipſo naturali lu- mine evidenter intimatur, adeoque ab ipſomet Auctore naturæ Deo humanæ menti naturaliter inſita eſt; alia poſitiva, quæ cum arbitraria qua- dam ſanctione Dei vel hominis conſtituta ſit, ex ipſo lumine naturali præciſe non innoteſcit evidenter. 3. Pro ratione diverſæ authorita- tis, qua lata eſt, lex alia eſt humana, quæ ab homine, alia divina, quæ a Deo ſancita eſt, ſive ſive hæc ſit naturalis, ſive poſitiva. 4. Pro di- verſitate materiæ & finis, lex alia dicitur natu- ralis, alia ſupernaturalis. Naturalis hoc loco prout opponitur ſupernaturali, eſt illa, cujus principium, objectum & finis, naturæ limites non excedit, ſupernaturalis econtra, quæ ex Parte principii & auctoritatis, qua fertur, item- que objecti ſaltem formalis, & finis, limites na- turæ excedit, cujusmodi ſunt præcepta fidei, & Sacramentorum, atque ſuo modo etiam Ec- cleſiæ præcepta, quatenus ad finem ſupernatu- ralem ordinantur. 5. Pro diverſitate materiæ, in quantum eſt bona, vel mala, lex alia eſt af- firmativa, cum certam quandam actionem cer- to, non omni tempore exequendam præſeribat, ſemper quidem obligare dicatur, quæ ſcilicet vim obligandi ſemper retinet, ſed non pro ſem- per, hoc eſt non pro omni, ſed ſolum pro cer- to quodam tempore, quo ſcilicet actio præce- Pta executioni mandanda eſt Oppoſitum ha- betur in lege vel præcepto negativo, atque hæ funt diviſiones legis primariæ. Obiic. ahli D lu 2 an ten Arwnuiin- „Ptaani Cüfin erne r in e ümemm nt glebretumenhen! Sr laiſahffli ieru ed An penis 8 ne gn Aplitt amn i n ſ yirnk Hoeſ 1ulde lerel eKnnr, Ett tecet. Ipeu,quuhe rma vmni anin . tle minnct echet Ahern. Humm 1 ( 5 Nulnt el,re 6in 4oc. tindemmnn. nls dor ben 0 Nlre iolts nnn gle EKnnt, ien- s,Amisn. rdepa de, Oeiem . en penmN. enitne mteni, Er in ela. Cioren an. An grtti e liet Conpnkrr unmgocer Aore. Cwoinn bh. met DE LEGIBVUS. 7 Objic. I. Prohibitio comedendi fructus fuit vera lex reſpectu Adami, atqui illa lex non fuit communis, non enim ad communitatem, ſed ſingularem perſonam directa eſt, ergo defini- tio legis non ſubſiſtit. . N. min, Præcepta enim Adæ impoſita tunc tantum fuerunt veri nominis leges, cum eidem non ut alicui priva- to, ſed ut humani totius generis capiti fuere im- poſita, quo ſenſu non 4 unum hominem, ſed ad omnes, qui futuri erant, actu extendebantur; atque hinc etiam eſt, quod licet præceptum Adæ ſoli indictum fuerit, priusquam forma- retur Eva, hæc tamen per illud obligata erat, ut Patet éx c. 3. Genes. . Objic. 2. Lex vetus fuit vera lex, nec tamen fuit perpetua, ergo ad rationem legis non re- quiritur perpetuitas. N. D. Lex vetus non fuit perpetua poſitive C. negative N. Lex dicitur perpetua poſitive, cum natura ſua vel per ex- preſſa verba fertur, ut ſemper duret, nec un- quam revocetur. Hoc ſenſu perpetua eſt lex Evangelica, quæ uſque ad finem mundi mu- tari non debet. Lex eſt perpetua negative, cum indefinite fertur, & tamdiu duratura eſt, donec aut per ſe ceſſat, factà rerum mutatione, aut poſitive revocetur. Lex Moſaica hoc ſen- ſu fuit perpetua, quia poſita eſt, donec veniret Chriſtus. H ARTICULUS II. Quid ſit, & an detur Lex æterna“ Uta. Nomen legis æternæ duobus modis ſumitur: I. pro omni lege, quæ fuit ab A 4 &ter- 8 DE LEGIBUS. æterno, ſive præſcribat aliquem modum ne- ceſſarium ſive liberum. 2. Pro ea tantum le- ge, quæ Præſeribit modum neceſſarium, & quem rei cujusque natura poſtulat. Sumitur autem a nobis poſteriori modo: nam priore lex divina poſitiva poteſt dici æterna, cum Deus ab æterno decreverit, quidquid præcepit in tempore, & tamen legem divinam ab æterna diſtinguimus. Sumitur autem lex æterna, vel effective, & ſic nihil eſt præter ordinem rerum a divinæ mentis & voluntatis diſpoſitione pen- dentem, vel formaliter pro ipſismet actibus mentis & voluntatis, in quibus lex æterna con- ſiſtit. Dico I. Lex æterna definitur a S. Auguſti- no lib. 22. contra Fauſtum c. 27. ipſa ratio vel voluntas Dei ordinem naturalem conſervari ju- bens, perturbari vetans. Seu quod in idem recidit, actus divinæ mentis dictans, quid ſe qui aut fugere debeat creatura. Hæc de- finitio I. explicat id, quod lex æterna cum aliis legibus habet commune, nempe quod ſit actus rectæ rationi conformis; 2. diſtinguit legem &ternam ab aliis legibus. Primò enim diſtin- guitur a lege naturali, quæ ſoli creaturæ ratio- nali competit, cum lex æterna ad creaturas etiam irrationales extendatur. 2. A lege poſitiva ditf- fert, quia lex iſta multa præcipit, quæ ex ſe neceſſaria non ſunt, ut circumciſionem apud Judæos &c., imò multa prohibet, quæ in ſenil mali continent, ut certam alimentorum ſpeciem apud Hebræos &c. Lex autem æterna id ſolum præ- Peirngbeſtin in, Mannei Agearminla A, d Mlf A ende mbommomcor 1 Demronekn lapnt hee Uuem acdt et⸗ Apr Pluker, ſol ſh Ad L Dre Bolthit ſ A ulere Nuſtohlen er leen N A Cien . Ann mker gern e Foidenxnn Cilinn⸗ Hen⸗ Monet Atbrg hermon. :8 Aac. , Gna Afnmn W Niben rn, ſ Hce. Eermncun Ni eglodſraat lnent kpen MMenin ltr. Ceamnt un - lgenmgein g Mlin l. 1 ee l Nüinen WMl leinſen munſperet Geroaid ſin — DE LECGIBVUsS. 9 præcipit, quod ex ſe & neceſſario bonum eſt, nec prohibet; niſi quod intrinſece malum. 3. Lex æterna omnino immutabilis eſt, lex autem Poſitiva nonniſi ex Dei voluntate habet, quod non mutetur. Dico Il. Exiſtit lex æterna. Prob. I. Quia ejus mentio fit in Scriptura, ut Sap. 3. dicitur: Supientia attingens a fine ad finem fortiter, & diſ- ponens omnia ſuaviter. Hinc Boéêtius Deum ſic alloquitur: O qui perpetua mundum ratione guber- nas. Prob. 2. Si non daretur in Deo lex æter- na, nunquam conſtare nobis poſſet de bonitate legum humanarum. Prob. Ut de legis ex ſe de- fectibilis bonitate conſtet, debet hæc cum regu- la & menſura, quæ ſit indefectibilis, comparari, ut videatur, an cum ea quadret, nec ne: atqui ſublatà lege æternà nulla præſto eſſet regula in- defectibilis, imò nulla foret lex naturalis, quia eadem lex, quæ in Deo eſt æterna, naturalis di- citur, cum hominum cordibus inſcribitur, ergo. Objic. De ratione legis eſt promulgatio, ſed nulla lex potuit ab æterno promulgari, ergo. 2: Lex æterna cadit etiam ſuper creaturas irra- tionales, ſed lex proprie dicta non poteſt ſu- per eas cadere, ſed ſolum ſuper entia utentia ratione. N. ad I. Promulgatio, ut ex infra dicendis conſtabit, ſolum eſt conditio neceſſa- riò requiſita, ut lex obliget in actu ſecundo, non verò ut ſit obligativa in actu primo. Un- de hoc argumentum tantum probat, creaturam ab æterno ea lege non fuiſſe obligatam, non vero quod lex ab æterno non fuerit. Promul- . A 5 gatur 10 DE LEGIBUS. gatur autem lex iſta in tempore creaturis intel- lectualibus per quandam impreſſionem luminis in intellectu, ſeu per cognitionem & judicium, juxta illud Pſalm. 4. Signatum eſt ſuper nos lumen vultus tui Domine; creaturis vero ratione caren- tibus per impreſſionem inclinationis & inſtin- ctus. Ad 2. B. Hinc ſolum ſequi legem æter- nam, quatenus reſpicit creaturas irrationales eſſe improprie & metaphorice legem, non vero quatenus alias creaturas rationales reſpicit, ſic enim obtinet rationem veræ legis, ſola enim creatura rationalis eſt capax obligationis mora- lis, ſecundum quam ſit obnoxia vel peccato, vel ſaltem pœnæ, ſi contra legem faciat. CAPUT II. De Lege Naturali. ARTICULUS I. Quid ſit Lex naturalis? NIOta. Lex naturalis objective ſpectata non diſtinguitur a lege æterna, ſubjective ta- men ſpectata ab eadem differt. Certum au- tem eſt exiſtere legem naturalem ex ſacra Scri- ptura Pſ. 4. Quis oſtendit nobis bona? ſignatum eſt ſuper nos lumen vultus tui Domine, quæ verba accipiuntur de naturali lumine nobis divinitus indito, in quo eſt lex naturalis. Item ad Rom. 2. Gentes quæ legem, ſcilicet ſcriptam, non ha- bent, naturaliter S legis ſunt, faciunt, ujus- modi legem non habentes, ipſi ſibi ſunt lex, baben- ves opus legis ſeriptum in cordibus ſuis. H Dico riilll l Gmeieleker un⸗ mim cVetin Iuricdllſtert uNereck leronune ehehtuſhe rpeln ime e, id Nonneen m Laeen amle di im en Cebe Ken egs Kinmtam e Urnahreni Orthint,n ence nnr: Elns . 1 . . npritnen Gtneng itn unfſennie Eenminan, Ninintgiſe. Wpimnthnisel⸗ gemn, von ver les ſh ſt Ggo, N enn Mondns nar. n el ern, Antaet „ eheltn n Ihelknetr Caruum ar- lon ſung lent P Anse enadonn. n n le. n, ku⸗ lt, M DE LEGIBUS. 1II Dico I. Lex naturalis non eſt ipſa natura ra- tionalis contra Vaſquez. Prob. I. quia de ratio- ne legis ut ſic, ac proinde naturalis eſt, ut ſit actus intellectus practici, aut aliquid per ipſum conſtitutum, ſed natura rationalis non eſt talis. 2. Lex debet diſtingui ab eo, cui imponitur, ſicut id, quod obligat, ab eo quod obligatur, ſed natura rationalis, cum ſit ipia eſſentia & na- tura hominis, non diſtinguitur ab homine, ergo non poteſt eſſe lex naturalis reſpectu illius. 3. Ideo ſecundum Adverſarios lex naturalis in na- tura rationali conſiſteret, quia ipſa natura ratio- nalis eſt fundamentum & menſaura legis natura- lis, hæc ratio non ſubſiſtit. Prob. min. Quod enim eſt menſura & fundamentum legis non eſt propterea lex: nam v. g. felicitas publica eſt menſura & fundamentum legum humanarum, nec tamen propterea eſt lex, ergo. Dico II. Lex naturalis in actu primo ac ve- lut in genere habitũs ſpectata eſt vis a Deo men- ti creatæ impreſſa imperative dictans, ſeu po- tius nata dictare, quid ſit faciendum vel omit- tendum, vel conſentaneum vel diſſentaneum legi æternæ. Eadem vero lex in actu ſecundo ſpectata, eſt actuale dictamen præcipiens, quid hic & nunc fieri debeat aut omitti &c. Prob. quia ſic eſſentia legis naturalis aptiſſimè per ge- nus & differentiam éxprimitur. Per hanc enim definitionem convenit cum cæœteris legibus, quæ etiam præœcipiunt, quid faciendum aut fugien- dum, & per eandem hæc ipſa lex ab alis le- gibus diſtinguitur; I. a lege æterna, quæ Deo in- 12 DEz LEGIBUS. inexiſtit, lex naturalis autem eſt tantum parti- cipatio legis æternæ, & diſtinguirur ab ea ut effectus a cauſa. 2. Diſtinguitur a legibus po- ſitivis ſive Dei ſive hominum, tum quia hujus- modi leges non ſunt menti inditæ a natura, ſed quaſi adventitiæ & extrinſecæ &c. Objic. I. Multa tribuuntur legi naturali, quæ dictamini mentis non conveniunt, ut quod nobis ſit inſita, aut ſcripta in cordibus noſtris, quod Deus ſit author legis naturalis &c. Ne. Legem naturalem eo modo nobis dici inſitam, quomodo cognitio Dei nobis inſita dicitur, hæc vero non eſt inſita, quaſi formaliter ſtatim at- dque naſcimur, ſit in nobis, ſed quod ex in- clinatione naturæ ſine alio præceptore ac ma- giſtro in Dei cognitionem ducamur. Eſt etiam nobis inſita lex naturalis non ipſa per ſe forma- liter, ſed ratione propenſionis, quæ ineſt cui- que noſtrûm ad ferendum judicium, in quo formaliter lex naturalis ſita eſt. Oblic. 2. Lex naturalis debet eſſe quid per- manens & diuturnum, cum ſit naturæ conge- nitum & immutabile, ſed dictamen intelleatus non eſt permanens, ſed tranfiens, ergo. E. D. lex naturalis debet eſſe quid permanens for- maliter N. radicaliter C. Dictamen autem in- tellectus eſt permanens ſaltem radicaliter ratio- ne intellectus ſcilicet, cui Deus per impreſſio- nem ſui luminis talem virtutem indidit, ut data occaſione tale & non contrarium dictamen eli- Cciat. Oliic. N— ſecn irins in “ boekele N Nretptun 1r N Mroptn iAim, Ae n Paniukgictemn MNe, Nelli Eirapmmind leidrtntvos AErurmis,&h don ſip mii echit. Inmm & nu Anumnten ſenn AUrecoonok Ahemmanle nck! 1 gicke e e n llſeunnn in ulemem ene lin nn 1 b De nouin Pthegbe nn Nn nm un lading nr Uun, Cnheniun mod Hanthigirc unnis bsäittiim, nnncctr, er der kiim . der i tegore X . I Elaten Lperbume. r iekon. Güm in in Nclequdper umme ange. men ihelechts , eo. 6 ſemmenfn⸗ henaummi⸗ dolertno⸗ rinpreo. thin udnn nhnmen e⸗ DE LEGIBUS. 13 Olyic. 3. Si lex naturalis verum includat præceptum, vel præceptum illud erit hominis ad alium hominem, vel hominis ejusdem ad ſe ipſum, vel Dei ad hominem, atqui nullum ex his dici poteſt. Non primum: quia præ- ceptum hominis ad hominem eſt lex humana, non naturalis. Non ſecundum: quia præce- ptum eſt ſuperioris ad ſubditum, idem autem reſpectu ſui non poteſt eſſe ſuperior & inferior. Non tertium, præceptum enim Dei ad nomi- nem pertineret ad legem æternam, lex autem æterna diſtinguitur a lege naturali. . I. N. min. Ad 2. . Præceptum, quod in lege na- turali includitur, eſſe præceptum, quo Deus dictat homini ut legi æternæ ſe conformet v g. colendo parentes, nemini damnum inferendo &c. unde præceptum illud ex parte Dei eſt lex æterna, & ſe habet ut quod, ex parte vero ho- minis eſt lex naturalis, & habet ſe ut quo, non quidem quo homo ſibi præcipit, ſed ut quo Deus homini præcipit. Unde duo ſequuntur: I legem æternam & naturalem a ſe diſtingui: 2. legem naturalem ſenſu legitimo dici poſſe præceptivam. Quæres. Unde cognoſci poſſit hoc vel illud objectum lege naturali licitum, præceptum, vel prohibitum eſſe? B. Diverſi diverſas aſſignant regulas. Sunt I. qui dicunt: quod regula digno- ſcendi ea, quæ jure naturæ præcepta ſunt, aut vetita ſit ſocialitas, ita ut quidquid naturæ ſo- cietatis repugnat, hoc jure narurali prohibi- tum, quidquid autem ad pacem & tranquillira- tem 14 DE LEGIBUS. tem ejus facit, præceptum eſſe dicant. Ita plu- res ex Crtis Proteſtanticis. Verùm hoc prin- cipium non eſt univerſale, cum in eo officia hominis erga Deum, & ſe ipſum ſaltem directè erui non poſſunt, ſufficere tamen videntur ad colligenda illa officia, quæ homini erga alios homines incumbunt. . 2. Alii objecta legis naturalis ex decalogo dignoſcenda volunt: quidquid enim in decalo- go præcipitur, vel prohibetur, evidentem, ne- ceſſariam & immutabilem continet veritatem honeſtatis vel malitiæ, excepta ſola circumſtan- tiã Sabbathi, quæ legi poſitivæ determinatio- nem ſuam refert in acceptis: tametſi enim re- Qa ratio dictet, Deum authorem naturæ eſſe co- lendum, tempus autem & diem, quo colendus ſit, non determinat. Acpræterquam, quod hoc principium non a priori, ſed a poſteriori tan- tum demonſtret, quænam objecta lege naturali præcepta, vel prohibita ſint, inſuper non ſer- vit omnibus, ſed illis duntaxat, qui decalogum agnoſcunt, ejusque præcepta a Deo promul- gata fuiſſe credunt: cum autem jus & lex natu- ralis univverſo humano generi communis ſit, neceſſariò ad aliud principium omnibus, & qui- dem ex vi ſolius rationis natum, recurrendum erit. Deinde non poterit ſervire hominibus ante promulgatum decalogum, ergo non eſt ac- commodatum omni tempori. 3. D. Balthaſar Werner olim Profeſſor Wit- tenbergenſis in Clement. Jur. nat. & gent. c. 5. duas allignat regulas, unam pro Pkceplis af- rma- 1 10 hemmn gio Sintanſen unmiiim5 (W n n u mumi ENK l cir mmnil vieinicninst klnogit Aus unn h blc, i hi s Hoſerorant imbonen gui A ejenn 1uchile felinſ n cum em nn der NNnen emdn Uae sain. Agan hane ſanegin Hatlſhlerer aſennm, te orn uliame D mßzulimm, 1n Mkimlen ng ßntim N. Ntde encenkan DE LEGIBUS. 13 firmativis, alteram pro negativis. Prior eſt Hning hæc: Quidquid ita comparatum eſt, ut ſi ab omni- einne. bus bominibus omitteretur, generi humano pereun- nen ſtan dum eſſet, illud per legem naturæ a Deo præceptum mni ſt. Poſterior vero hæc: Quidquid ita compara- A zum eſt ut ſi ab-hominibus fieret, generi humano M pereundum eſſet, illud naturaliter a Deo eſt probi⸗ . R bitum. At prior regula Deo diſplicet „ quia ex ihm A ea ſequeretur, matrimonium ſingulis eſſe præ- irt ceprum: ſi enim homines omnes matrimonium ee nmen omitterent, neceſſario generi humano eſſet per- Wücunn, eundum, cujus tamen ſequelæ falſitatem non eEtnini. modo Catholici, ſed ipſi Acatholici Scriptores mell eninke agnoſcunt. Poſterior autem regula ideo vide- nuuet tur eſſe improbanda, quia ex ea ſequerentur AeIH zulta delicta, quæ jure naturæ certò prohibita nde ſunt, non eo jure vetita: tametſi enim quis vi- Elenmr. vente uxore, cum ſoluta peccaret, & omnes ita Neum facerent, propterea tamen generi humano non t wnſ. eſſet pereundum. Unde Ras regulas nonniſi Jiclenn Pro ſpuriis agnoſcimus. 1D o. 3. Alii aflignant hanc regulam: Illud omne iokrnun Susre jure naturæ eſt lieitum. præceptum vel pro- wmmmsh bibitum, quod ſimpliciter & neceſſario expedit eſſe mnbeAgl. licitum, præceptum, vel prohibitum ad felicem ſia- teummin gzum naturæ bhumanæ. Et quidem illud graviter velonnun eſt prohibitum, quod ſimpliciter & neceſſario expe- Ponnett dit graviter eſſe prolibitum, illud vero leviter eſt prohibitum, quod ſimpliciter & neceſſario expedit elordt Zeviter tantum eſe probilitum, quæ ſententia etiam Eyne nobis probatur. Ratio eſt: quia jus naturæ eſt rt? Vera lex, & quidem lata univerſo generi huma- 10, 16 DE LEGIBUS. no, ergo pro fine ſuo habet felicem ſtatum te- tius generis humani, quia ommis lex per ſèere- ſpicere debet bonum communitatis, cui fertur, ac proinde cum jus naturæ latum ſit univerſo eneri humano, per ſe reſpicere debet felicem Karum totius generis humani, ergo ſpectato jure naturæ illud debet eſſe licitum, præceptum vel prohibitum, quod ſimpliciter & neceſſario expedit eſſe licitum, præceptum, vel prohibi- tum ad felicem ſtatum generis humani, &ũ qui. Mun dem quod neceſſario expedit graviter eſſe pro- hibitum, etiam graviter erit prohibitum, quod autem expedit leviter tantùm eſſe prohibitum, leviter etiam erit prohibitum. Illud autem expedir eſſe licitum, præceptum, vel probhibitum ad felicem ſtatum naturæ huma- næ, in cujus licentiam, præceptum vel prohi- bitionem homines in ſtatu poſſibilitatis conſti- tuti, & de ſua futura conditione, ac caſibus fortuitis adhuc incerti conſenſiſſent, ſi ab Au- thore naturæ fuiſſent conſulti, ut de licentia, præcepto, vel prohibitione actionis facerent ſuffragium. Confer. P. Haunold Thel. Spec. lib. 2. tr. I. Cc. y. D. Gletle, P. Schmier, P. Schmalzgruber & alii. Quæres. Qucnam fit forma & effectus le- gis naturalis? W. ad I. Forma juris naturalis ſeu legis duplex eſt, intrinſeca & extrinſeca. Mi- trinſeca conſiſtit in differentia ſpecifica, quæ di- ſtinguitur a conſcientia, & hæc ſita eſt in eo, quod jus naturale ſit regula univerſalis de iis, quæ creaturæ rationali qua tali ſunt conſenta- nea zalalis teietüuml in Cnikte IAAts e ol NeiWmen Haun tni Acncnnnectumn ; Cenm A Büm ek manmen den ewreelrun ünnielasvel muaI Limmomn DMedlund ucnnen ks t. IImnael nleikr dtkeſit nhnn ſe ni, Küunn, legnirlen kgrokbrun go n eontöinm, uin tratpen, uue une. Mun jelononi. blarscni . idn, A. N Alent de A. i,un E looni e Mons foener ol Thel 0. Khnien! nAsl⸗ njns unls Kumſer Ir Pelen Elu cel intr etllse, Aiun one⸗ DE LEGIBUS. 17 nea vel diſſentanea; conſcientia vero eſt dicta- men practicum de iis, quæ hic & nunc in par- ticulari agenda ſunt, ac proinde per conſcien- tiam jus naturæ potius promulgatur & appli- catur. Extrinſeca ſtat in ejus prômulgatione, promulgatur autem jus naturæ per dictamen rectæ rationis. . ad 2. Effectus legis naturalis eſt vel ge- neralis vel ſpecialis. Generalis eſt obligatio con- ſcientiæ ponendi actionem præceptam, vel omit- tendi actionem prohibiram. Specialis vero, quod actus aliquis contra legis prohibitionem poſitus non tantum illicirus, ſed aliquando etiam invalidus ſit. Dicirur aliquando: non enim eo ipſo, quod actus aliquis jure naturæ ſit prohi- bitus, hoc jure etiam ſtatim eſt irrirus. Sic ma- trimonium contrahere poſt emiſſum votum ſimplex caſtitatis, aut poſt promiſſionem ſpon- ſalium alteri factam jure naturæ prohibitum eſt, & tamen cum ejusmodi impedimento impedi- ente defacto contractum valet. Qucres 3. Quænam ſint proprietates legis naturalis? B. Prima eſt rectitudo ejus intrin- ſeca, cum enim ea demum præcipiat vel pro- hibeat, quæ neceſſariam & eſſentialem habent veritatem honeſtatis vel malitiæ, non poteſt non intrinſecam continere certitudinem. Socunda quod ſit norma omnium cæterarum legum, ita ut ſi ab hac æquitatis regula lex poſitiva defle- cCtat, jam nomen legis non mereatur, ſed cor- ruptela ſit. Tertia eſt univerſalitas, cum enim fundamentum habeat in Fech ratione, omnes 602 18 DE LEGIEUsS. eos obligat, in quos cadit recta ratio. Hine in can. 7. diſt. I. dicitur eſſe commune ommum nationum. Quarta eſt uniformitas, ubique enim idem eſt, & eandem vim habet, nec ex diver- ſitate locorum variationem recipit, ſicut leges humanæ. Quina: quod omnibus ita nota ſit, ut non poſſit invincibiliter ignorari, quod ve- rum eſt, ſi loquamur de univertfaliſſimis prin- cipiis practicis, quæ, ſi modo intelligamus termi- nos, aſſenſum etiam ab invito extorquent. Confer. P. Suarez & D. Gletle, & ea, quæ di- ximus in Tractatu de actibus humanis. UWlrima Proprietas eſt immutabilitas, quæ enim divind quadam providentiä conſtituta ſiint, ſemper firma ac inconcuſſa permanent, ut ait Imperator in part. II. Inſt. de J. N. G. & C. ubi tamen primo mutatio legis proprie dicta & formalis ſeparari debet a mutatione impropria & materiali, de quo mox. ARTICULUS II. An lex naturalis poſſit pati mutationem aut diſpen- Jationem per poteſtatem humanam? Ota. Plura ſunt exempla, quibus videtur ſuaderi, defacto per legem humanam fuiſſe mutatam legem naturalem ſaltem quoad aliqua Præcepta. Primum eſt de diviſione rerum, jure enim naturæ omnia erant communia, & ta- men eorum diviſio approbata & facta eſt ab Ec- cleſia. Secundum eſt de libertate, quæ etiam Jure naturæ competit omnibus hominibus, & tamen lgni, guu S Nudg SrNlr Ndo frn Stmi bperles 4 nmd I Ibrruüm gnann oerin Alidl u; Mhu Dienuri 1. Mormuſale l Goden 11 UMhenen n ttogtiene N Nnir lnms kg Iunod Man d iaoke Nede en rng — N „. Welcht., n ui la ndwnnd nn Gun. Mmenifnuni, nelonnwrm. nd ammen e, ge d. ummd Clina lie enn Auint in ihn mn MEi Enen nne nmAee i & Il nan Ubos nicenr nmumfil u An enenm, nnnin, Ctr. Melcb e. e einnn 1Me DE LEGIBUS. 19 tamen jure civili introducta eſt ſervitus. Zer- tium eſt de poſſeſſione rerum, nam de jure na- turæ quisque poſſidet quod ſuum eſt, & tamen per leges civiles introducta eſt præſcriptio & uſucapio, ita ut ſi res aliena poſſideatur ab ali- quo per certum tempus, & cum quibusdam circumſtantiis fiat ipſius poſſidentis. Mota 2. Mutationem legis poſſe dupliciter intelligi: roie, quando lex ipſa mutatur in ſe, ut quando ad tempus lata eſt, quo finito ceſſat, vel quia abrogatur a ſuperiore, vel quia reſtringitur per diſpenſationem. Deinde im- amu⸗ quando fit mutatio ex parte materiæ egis, per quam ipfa deſinit materia legis, & ceſſat ſubjacere legis obligationi: ſic lex aut vo- tum de jurejurando mutatur impropriè, quan- do ob periculum gravis infirmitatis aut mortis homo amplius ad illud non obligatur. Mota 3. Duobus modis intelligitur lex na- turalis poſſe mutari: I. per additionem, 2. per ſubtractionem, ut ſcilicet aliquid deſinit eſſe de lege naturali, quod antea lege naturali jubeba- tur aut prohibebatur. Wota 4. Diſpenſationemlegis differre ab ir- ritatione, abrogatione, derogatione, & inter- pretatione. Nam irritatio eſt abolitio ſeu ab- latio obligationis legis ab aliquo, antequam inceperit unquam obligare illum; ſic vota filio- rum impuberum, dum non approbantur a pa- rentibus, irritari dicuntur. Abrogatio vero eſt totalis ablatio legis, quæ actu jam obligave- rat. Derogatio eſt kegis etiam obligantis aboli- 2 ti0, 20 DE LEGIBUS. tio, ſed partialis ſeu quoad aliquam ejus partem. Declaratio vero ſeu interpretatio/eſt manifeſta- tio, quod non obliget lex in aliquo caſu Di- ſpenſatio, ſi ſtrict & rigorosè ſumatur, eſt ex- emptio alicujus ab obligatione legis ſtante eàdem legis materià & circumſtants. His prænotatis Dico I. Lex naturalis non patitur mutatio- nem proprie dictam, ſtante natura humana in ſua conditione naturali, id eſt cum uſu rationis & libertatis ac fragilitate conjuncta cum pec- candi occaſionibus. Katio eſt: quia lex natura- lis non poteſt per ſe ipſam deſinere, cum non ſit lata ad tempus, ſed ſine termino: neque po- teſt de juſta fieri injuſta, cum nihil præcipiat, quod non ſit intrinſece & ex natura rei bonum, nihil prohibeat, quod non ſit intrinſece & ex natura rei malum, neque enim bonum aut ma- lum facit, ſed oſtendit; non poteſt etiam lex naturalis a Deo abrogari, quia Deus non po- teſt non præcipere aut non prohibere ea, quæ jure naturali neceſſaria vel illicira ſunt. Con- ſuerudo etiam non pPræſeribit contra jus natu- rale, cum jus naturale prævaleat poſitivo hu- mano. Additum autem fuit in Concluſione: ſtante natura rationali cum uſu rationis & liberta- is; cum enim lex naturalis conſiſtat ex parte in denuntiatione facta per lumen naturale, & dictamen conſcientiæ, deſineret eſſe lex natu- ralis, ſi deſineret natura rationalis vel uſus ra- tionis & libertatis. Adcditur præterea: ſtante natura humana in ſua conditione naturali & fra- gili; nam ſi illa condiitio mutatur in aliam bea- tam Seinenel WNNen ulti⸗ int guu ll trmohsll JNONl, A ti, nen ue . eumdi Mn Neel Gigokantun öm no goſondm n 1 Meim Ni Elkeni ſgohr kinilae, EErNms Ne Pimnlex nu Auilente Kn unntclenlti tMäükerd nn Nürmti Atii efion Achkrinnil Püirlin olny Cadeloben tner Eindek e r inct, onge n i onekeſee nng nmn Pon ati nnen ennm Annn Akoumhli tmn inck an dr. rnulkronm. Alere, an Non nd bece o. nl rne, umenitunn, ünnntecker Gonumarme. Nek eim E es . hbere,e Gnüm (n. onmiumr. er oltii hu. 1Corhone: imnim. Mlrern . n uumt, & elelkum. Eſeluis dr. Eutl: n DE LEGIBUS. 21 tam ac impeccabilem, non repugnat legem na- turalem mutari & deſinere Dico II. Nulla poteſtas neque humana ne- que divina poteſt diſpenſare proprie in lege na- turali. Katio eſt: quia duplicitêr poteſt intelli- gi, quod fiat diſpenſatio in lege naturali; Im0: manente illicito actu, in quo diſpenſatur, & ceſſante tantum prohibitione divina circa illum; 2d: deſinente illo actu eſſe contra rationem naturalem, & deſinente omni illiceitate, ira ur diſpenſatio omnem malitiam illi adimar. Pri- mum dici nequit: quia ſi Deus non poteſt ut Au- Ctor naturæ rationalis non præcipere, quæ ſunt neceſſaria moraliter, aut non prohibere illicita jure naturali, non poteſt hoc modo diſpenſare in lege naturali non præcipiendo aliquid in eo caſu, in quo ſecundum rationem naturalem eſt neceſſarium: aut non prohibendo aliquid in eo caſu, in quo ſecundum naturam rationalem eſt illicitum. Mec etiam dici poteſt ſecundum: quia Præcepta negativa legis prohibent tantum actio- nes per ſe intrinſece, & ex natura ſua malas, ſive diſſentaneas naturæ rationali, res autem per ſe & intrinſece mala non poteſt non eſſe mala, quia eſſentiæ rerum ſunt invariabiles, er- go non poteſt diſpenſatio efficere ut non ſit ma- la, ita ut ei aufferat naturalem malitiam. Præ- cepta vero affirmativa legis naturalis obligant tantum in illis occaſionibus, in quibus omiſſio talis actis eſſet intrinſece & per ſe mala, ergo hæc omiſſio non poteſt non eſſe mala, & fieri ne- quit, ut per diſpenſationem adimatur illi malitia. B 3 Objic. 22 DE LEGIBUS. Objice I. Lex naturalis relaxatur in multis per humanam poteſtatem: nam per civilem poteſtatem derogatur juri naturali contrahendi, quando per leges humanas requiritur certa ſo- lennitas, certus numerus teſtium & ſimilia, ſine quibus contractus ſunt invalidi, qui alioquin Valerent jure naturali. Item per eandem pote- ſtatem civilem ſtatuentem præſcriptiones dero- gatur legi naturali prohibenti, ne quis retineat alienum: per poteſtatem vero eccleſiaſticam di- ſpenſatur in votis & juramentis, in matrimo- nio rato, in reſidentia Epiſcoporum & quibus- dam aliis, quorum obligatio eſt de jure naturali. . in his caſibus non diſpenſatur proprie in le- ge naturali, ſed in primo caſu additur tantum aliquid juri „quod lex naturalis non prohibet addi, licet neque præcipiat: & fit aliqua muta- tio materiæ per poteſtatem ſuperiorem, cui ſubeſt, quando perſona redditur impotens & inhabilis ad contrahendum, niſi tales conditio- nes obſervet. In caſu ſecundo & in reliquis fit mutatio materiæ legi antea ſubjectæe. Nam per præſcriptionem transfertur dominium a Principe, qui præeſt communitati, & poteſt de bonis privatorum diſponere, ſicut neceſſe eſt ad honum communitatis: ubi inſuper ille, a quo transfertur bonorum præſcriptorum dominium non eſtrationabiliter invitus. Lex autem naturalis Prohibet tantum, ne retineatur alienum domi- no rationabiliter invito: in diſpenſatione voti & juramenti relaxatur promiſſio a Deo, cui facta eſt, per Vicarium ſuum & Oeconomum. Simi- hli „b. C g .MN, C A 140 nuta 1 e ns lſe githulenn mil öloni Mitau iiir „ummn eütl . Palwim pimmn ergt bl Aann Eehene lenküim An unbi, q SnEſlchin, in benm kicopt inlen Mund Trotunmder uikumme, dole Ipekgenipen aſbtr umhn mun umCil: Mi uno ImümemCt Enn Aoppnn MrAmlere AIn Iunn GnMMren Anrongeen e l ine ð g in mmino. umnct nie teimenmni roprenk. Gimrenmn nlftt Paumm. Aren, C rimpden & scondto. in kignsſt lr. Nn CGomiium i poeſte t Melle l Merleagl umcCommnuin Menbnnis ennn doni. Cltone i 14 Deo, Oeconoone DE LEGIBVUS. 23 Simili modo, quo quivis alius poteſt cedere promiſſioni ſibi factæ vel per ſe vel per alium, cui vices ſuas commiſit: diſpenſatio verò in ma- trimonio rato mutat pariter materiam legis, tollendo vinculum & reſcindendo matrimoni contractum, qui ſubeſt poteſtati Dei tanquam naturæ Auctoris, taciteque illam conditionem includit & dependentiam a Deo, qui in hoc ſuas vices commiſit S. Pontifici. Diſpenſatio deni- que in Reſidentia Epiſcoporum non eſt contra jus naturale, quod tantum obligat ad reſiden- dum, quantum exigit contractus initus inter Epiſcopum & Eccleſiam, cui præeſt, qui con- tractus ſolum exigit, ut reſideat, quantum eſt neceſſe & cum dependentia a S. Pontifice, cui tanquam ſupremo Paſtori cura illius Eccleſiæ & reliquarum incumbit, qui ſi curem illius pecu- liarem in ſe ſuſeipiat, aur per alium illi provi- deat, liberatur Epiſcopus ab onere reſidendi. Generatim autem notandum eſt in iis obligatio- nibus, quæ oriuntur ex contractu & libera ho- minum voluntate, poſſe facile mutationem fie- ri per poteſtatem ſuperiorem civilem & eccle- ſiaſticam, cui ſubſunt contrahentes quoad to- tum contractum, multoque magis per divinam. Objie. contra Concl. 2. Deus diſpenſavit in le- ge natürali, quando præcepit Abrahæ, ut fi-⸗ Rum innocentem occideret Gen. 22. filiis Iſrael ut ſpoliarent Ægyptum Exod. 12. Oſeæ Pro- Phetæ, ut ad mulierem fornicariam accederet. Oſeæ I. Item quando permiſit Iſraelitis du- cere aliam uxorem vivente prima, aut habere B 4 plu- 24 DE LEcIBUS. plures ſimul uxores, ut apparet ex Geneſi & Exodo, ergo datur diſpenſatio in lege naturali. N. In his exemplis Deus tanquam ſupremus Do- minus vitæ & necis dedit jus Abrahæ in vitam Innocentis, vel eo tanquam miniſtro & execu- tore uti voluit. Lex autem naturalis non pro- hibet homicidium Innocentis in tali caſu. Ad 2. E. Quod Deus tanquam ſupremus Domi- nus bonorum omnium, habens in manu ſua do- minia creaturarum, tranſtulit dominium .gy- Ptiorum in Iſraelitas, vel iſtis reddidit merce- dem laborum ſuorum, qua fuerunt fraudati ab ar ptis, ut loquitur Scriptura Sap. 14. v. 17. Ad 3. 2. cum D. Thoma, QOſee, inquit D. An- gelicus q. 100. a. 8. accedens ad uxorem fornica- viam vel mulierem adulteram, non eſt mechatus vel Jornicatus, quia acceſſit ad eam, qucæ ſua erat ſe- cundum mandatum divinum, qui erat Auäctor in- Ntitutionis matrimonii. Alio modo S. Auguſti- nus lib. contra Secundianum c. 21. factum Oſeæ excuſat, ſeribens, Prophetam mulierem illam fornicariam in uxorem duxiſſe: quid inimicum Edei cbriſtianæ, inquit, ſimeretriæ relitta Jornica- tione in caſtum conjugium commutetur? Nec re- fert: quod filii ex illo connubio progeniti vo- centur filii fornicationis, ſic enim appellantur, quia nati ſunt ex matre, quæ prius fuerat for- nicaria, & filii ob matris opprobrium vocantur fili fornicationum. Ad 4. H. Deus tanquam Author naturæ, cui ſubjacent matrimonii jura in ordine ad naturæ Propagationem & com- mune bonum totius ſpeciei naturaliter inſtituta, & tan- che uumten Itmimdum chenentle g mNöle egen an mrcn b l linali Cb „le Snuniad denn M mdn mrlnrohi Akmic h uüt genm poln Aumnn Enon Einc E cn. 4 Cmo it nerlir kann mnnen- Kbaunb nns Ppret 4 lron eel DE LEGCIBVUS. 2 5 & tanquam ſupremus Dominus corporum ir- nunien ritavit prioris matrimonii vinculum permittens . G . ae ne nmmitro Nhhmmibnnng. Vin ti ai 4 iprnn Dn. ulnn ſiue Oninum Ar. lich mere. un finltiph Aen Mo A. uumn ,mi,. inmimnn u. , Aller n. 08 Malti. Abmee Mlietem Uam ſut immnun lalt inne. d Mr n. hgenii . Arlum, enrſio- m odnN G Unddann imooin urn en E Conn. er din, Ku. libellum repudii, vel priorem contractum re- ſtrinxit, & dominium corporis ab una in plu- res diviſit, quando plures ſimul uxores habere permiſit; iraque fuit ſolum mutatio materiæ, non autem legis naturalis diſpenſatio, quia lex naturalis nunquam obligavit, ut non fieret ma- trimonium unius viri cum pluribus. Inſt. Præceptum obſervandi Sabbathi ad le- gem pertinet naturalem, cum in prima decalo- gi tabula tertium locum obtineat, atqui præce- Pptum illud adveniente lege evangelica mutatum eſt, ergo lex naturalis non eſt immutabilis. H-. D. maj. Ad legem naturalem pertinet ſub ali- quo reſpectu C. ſub omni N. In præcepto itaque obſervandi Sabbathi duo ſunt ſpectanda; nempe res ipſa, quæ præcipitur, & tempus, quo executioni eſt demandanda. Præcipitur I. ut homo aliquamdiu vacet rebus divinis & & prõpriæ ſaluti proſpiciat, deinde determina- tur tempus, quo id præſtare debeat, ſcilicet ſe- ptima die cujuslibet hebdomadæ, primum eſt naturale præceptum, alterum ceremoniale per- tinens ad legem poſitivam, ſcilicet, quod per diem integrum & non per interpolatas hebdo- madæ horas, & quod certis ſpiritualibus exer- citiis vacandum. Oljic. 3. Quando proprie diſpenſatur in le- ge aliqua, fit neceſſariò mutatio materiæ, ergo Ticet mutetur materia, fit tamen proprie di- ſpenſatio; quando lex circa illam relaxatur, & . B 5 re- 26 DE LEGIBUS. reſtringitur ad alias, ergo. K. Diſpenſatio proprie dicta in eo conſiſtit, quod legislator ut legislator reſtringat legem eadem poreſtate, qua tulit, & ſubducat ſolum perſonam ejus ob- ligationi, non immutando materiam præcepti, aut prohibitionis, adjungendo poteſtatem do- minativam, per quam res ipſas immutet, ſed ita, ut utendo ſola legislatoris jurisdictione re- bus iisdem manentibus, faciat hic licere, quod antea non licebat, neque jam huic liceret, niſi legem circa illum reſtringeret. Pro quo Obſerva circa Deum. Eſt legislator, unde habet, ut poſſit nova & varia præcepta impo- nere: eſt ſupremus Dominus, qui poteſt do- minia mutare vel tribuere creaturis: eſt item ſupremus judex, qui poteſt punire, & unicui- que reddere, quod ei debetur. Tali autem po- teſtate domini vel judicis ſupremi Deus uſus eſt in allatis ſupra exemplis, non autem ſola pote- ſtate legislatoris: ideoque non fuit proprie di- ſpenſatio legis, ſed materiæ immutatio, atque hinc etiam fit, ut quando materia præcepti ta- lis eſt, ut ejus honeſtas vel turpitudo non pen- deat a dominio divino, non poſſet Deus ne im- proprie quidem diſpenſare per mutationem ma- teriæ. Inſt. I. Quilibet legislator poteſt in ſua lege diſpenſare, ſed Deus eſt author naturæ, ergo in ea poteſt diſpenſare. Deinde ſi Deus non poſſet diſpenſare in lege naturæ, vellet neceſſa- rio aliquid extra ſe, nempe non oceidere, non, furari &c. ſed hoc dici nequit, cum alia a ſe Deus cchielin in lammem lu Aeigi et 1 ekſunn anls nume i lckmenvenien elrmid 2 Iarlägugre lulee, nüi 1 Doel Dens Aeenie, mnd glbi 4N. in Pimtundahn Amnebet. Nn. Anin Nid eni Meri * n rinn, gimnn c. dinglctorn, efelere,n ninelen, Il odo lmn, i⸗ MEeehe in. liporet annd ien ur, Amia. Ninen. Desncd nenſh wor. it roprect mio adte N Mertlitr⸗ wononpen⸗ leubenspein. UtstoremN. lintulge e, ergo⸗ elDens non ſelet necel⸗ elete, un An 1 D DE LEGIBUS. 27 Deus libere velit. H. ad I. Quod licet quilibet legislator poſſit diſpenſare in lege a libera ejus voluntate poſita, non tamen in ea, quæ obli- gat antecedenter ad ejus liberam voluntatem, cujusmodi eſt lex naturæ, quæ obligat etiam an- tecedenter ad Dei voluntatem propter neceſſa- riam connexionem talium objectorum cum fine, quam ex hypotheſi conditæ creaturæ rationalis non poteſt non velle, conſequenter & media ad eum neceſſaria, quæ ſunt leges, & præcepta na- turæ. Ad 2. K. N. min. Nam poſito, quod Deus velit creare mundum, non poteſt non habere providentiam illius, & quidem perfe- Gam & conſentaneam ſuæ ſapientiæ & bonitati: hæc autem exigit, ut ea homini præcipiat & prohibeat, quæ requiruntur ad hoc, ut crea- tura rationalis maximè ſuum finem aſſequatur. Neque id eſt inconveniens, Deum ex hypotheſi alicujus neceffitari ad aliquid ad extra: ſicut enim ſi ſemel aliquid promiſit, non poteſt non illud adimplere, ita ſimiliter in præſenti dici Poteſt. Iuſt. 2. Poteſt Deus tot motivis intellectum hominis prævenire, ut inculpabiliter judicet mendacium v. g. ſibi eſfe licirum, ergo etiam poteſt diſpenſare in lege de non mentiendo. H. T. Ant. N. C. Quia ad diſpenſationem requiri- tur legis notitia ut obligativæ in diſpenſato, quæ notitialhic non eſſet. . Quæres. An in legem naturæ cadere poſſit interpretatio vel cpiehez. Ante reſpoſionem Ob- 28 DE LECGIEBUS. Ohſerva. Per interpretationem intelligitur explicatio illius in rebus obſcuris & dubiis: epi- cheja vero vel ut alii epikia, ex Philoſopho 5. Ethic. 10. ℳ emendatio legis, ubi deficit propter univerſale, ſeu ut clarius definiam, virtus, qua legem aliquid univerſaliter præcipientem, in ali- quo caſu particulari corrigo & emendo, pru- denter judicans hic & nunc contrarium eſſe fa- ciendum. His prænotatis g. I. Super legem naturalem cadere qui- dem interpretationem, non tamen epichejam. Prima pars conſtat: cum enim non omnia legis naturæ præcepta ſint æquè nota, maximè ea, quæ ex primis principiis per longum diſcurſum deducuntur, quædam exillis aliqua interpreta- tione indigent ad hoc, ut verus eorum ſenſus haberi poſſit; & ſic interpretamur legem natu- ralem de ſervando ſecreto nonobligare in caſu, quo ſilentium cederet in malum reipublicæ, item legem de non occidendo non intelligi de occidente cum moderamine inculpatæ tutelæ. cunda vero prob. tum quia, ut dictum, epi- cheja eſt emendatio legis, ſed lex naturalis ut- Pote ipſa recta ratio non eſt capax emendatio- nis, ergo. Tum etiam, quia ex eo ſupra legem poſitivam poteſt cadere epicheja, quia lex po- ſitiva non reſpicit omnes caſus particulares caſu contingentes, ſed ſolum eos, qui urplurimùm eveniunt; ſed lex naturalis ad omnes caſus ex- tenditur; quidquid enim præcipit aut prohi- bet, eſt cum omnibus circumſtantiis, quæ ac- cidere poſſunt. ℳ Dr L10l 1l oKrirt 9 fiam Eimmm snt, 0s Ponibi, bnpertihel mimne kyoh A mure, rkturmm codoblgere increnfun s Egstnors, c Onhaino el Pinnd, Mon ue Ne mnmm non 6citenmnole, Wicort em Cemun PoCenrum m lremutat,, ruutmmſcaummn n onmn Kom eo du id nodes a Wmere dan kütkgenpen WNNuNtel mm. 2 N. Teneg kepienten n .g, Mr. nmmminelet en dkr gi. enegſein Mohni y⸗ 1 warNRe , Gumclintnmn uinennen. nn eals genmn. Wnenel, Kpler, ninelgi de Pre mete. chm, en⸗ MMuuelsu. enegci. Gondlgen Guuk N. Culrsan phimun Gcllis ex⸗ Iprodi⸗ e r 6 DE LEGIBUS. 29 Si dicis: Lex poſitiva recipit in ſe epiche- jam, ergo etiam lex naturalis. N. N. C. Diſp. eſt: quia jus naturæ, cum unum & univerſale ſit in omnibus hominibus, unam eandemque obligationem ſemper habet, & quidem non ſo- lum ex intentione legislatoris, ſed etiam ex ne- ceſſitate quaſi naturæ, & exigentia materiæ, unde non poteſt formari prudens præſumptio in ullo caſu, quod obligare non velit. At verò lex poſitiva fundamentum & vim habet ex in- tentione ſolius legislatoris, qui ſi humanus ſit, nequit omnes omnino caſus in particulari pro- videre; ſi divinus, non videtur ſemper velle ob- ligare. Unde mirum non eſt, quod deficien- te legislatoris intentione, ipſa etiam lex incipiat deficere. ARTICULVUS III. Quid de Jure Gentium obſervandum? D' L. Jus Gentium multis Authoribus di- citur conventio tacita, qua gentes ut tales ob- ligatione mutua conſociantur in ordine ad ea, qucæ ud conmunem ipſarum felicitatem pertinent. Ita Grotius, & cum eo alii Jurisconſulti, quæ ta- men deſcriptio nobis non probatur, I. quia obligatio concomitans neque ſufficit, neque pa- rit legem, niſi mere naturalem, & reſpectus al- ter non efficit legem gentium, ſed civilem, quæ- & ipſa nonnunquam reſpicit bonum commune etiam exterorum. 2. Non adſtruit obligationem univerſalem, ſed particularem pacti extenſam in ſolos conſentientes. Melius videtur nobi de⸗ ini⸗ 30 DE LEGIEBUS. finiri vel potius deſcribi: quod ſit ordinatio ra- tionis diuturnis gentium moribus ad communem utilitatem gentium qua talium conſtituta, & ſum- mi politiarum Principis conſenſu approbata. Ita Ca- noniſtæ Recentiores. Declaratur 1I. per ordina- tionem rationis genus indicant, & quidem uni- vocum reſpectu juris naturalis & civilis; inſu- per indicant jus gentium non uſu qualicunque arbitrario, ſed in ratione fundato eſſe inductum. 2. Per ordinationem diuturnis gentium moribus conſtitutam innuunt conſtitutivum juris gen- tium proprium ac formale, non eſſe conventio- nem ſeu pactionem, ſed ipſum uſum & conſue- tudinem;, ex qua velut tacita conſenſus mutui profeſſione introducitur ordinatio inter gentes. 3. Per ordinationem ſupremi humanarum politia- rum Principis conſenſu roboratam ſignificant pote- ſtatem ſupremam ferendæ legi neceſſariam, non eſſe a gentium collectione, ſed poteſtatem ſupremam & virtutem legislativam in gentes haberi a Deo non tanquam Authore naturæ, ſed tanquam Authore ſocietatis humanæ, & ſu- premo politiarum humanarum Principe, ut lo- quitur P. Schmier, & cum eo P. Schmalzgru- ber. Dico II. Exoleta eſt diviſio Juris Gentium in primarium, quod naturalis ratio inter homi- nes conſtituit, & ſecundarium, quod uſu & ne- ceſſitatibus exigentibus introductum eſt. Katio eſt: quia nititur falſo ſuppoſito uſtiniani de du- plici jure naturæ, & Jus gentium confundit cum naturali. Nulla etiam eſt diviſio Juris gen- De Li nneſi lin ale gelleh, Ei cmes ſolum Munt gonnfinctun mvon erline kmmmriſil irmimdun is aunmun ſoei perluzetmm e mn, ſeuenpre Eer ikenmn 4 blea, in no 1, conin loipum t P eilu padt d us e nice Cwiſde beco eber po eaptrur, V. Nyrnun, Gv A, ſe o 1ntes ven Uemmtoproſe uuNNIIII Anneeln men nſan, o. Argmeh Srhitm inlveleithiin mn ini n nelemmeni⸗ Imnun Neunie. izanenfsnnn ubinren nunnnti. Snintgge. Idim, Ei wehten WGmm in gems Abore unne, blumne,Al⸗ lurpe, u b. 5 Khmagn. sCenn 1oimrhon. eine. met Kno Hu Cedhr umn colkun dilo i, N DE LEGIBUS. 31 gentium in univerſale ſeu commune, quo plures vel pleræque gentes, & in particulare, quo duæ vel tres gentes ſolum utuntur. KRatio eſt: quia Jus gentium confundit cum jure eivili. & dicis Jus gentium non ex numero, ſed ex fine æſti mandum. At negatur ſuppoſitum, quod finis ejus ſit particularis gentium duarum, triumve utilitas, & non potius communis ſocietatis humanæ feli- citas. Superflua etiam eſt diviſio Juris gen- tium in ſeriptum, ſeu expreſſo gentium conſen- ſu ſtabilitum per fœderum & pacificationum inſtrumenta publica, & in nonſeriptum, ſeu con- ſenſu tacito, uſu ac conſuetudine ſtabilitum. Sed hoc jus ſcriptum eſt potius effeéctus juris gentium, per ſpecialia pacta ſicut ad finem par- ticularem, ita & ad jus particulare referendus. Legitima proinde diviſio eſt, in afirmativum, quod pro objecto habet poſitionem actus, ſeu quo aliquid præcipitur, v. E. admiſſio legato- rum; & in negativum, quod pro objecto habet omiſſionem actus, ſeu quo aliquid prohibetur, v. g. ne arma & fontes veneno inficiantur, II- lud in actu ſecundo pro ſemper non obſtringit propter humanarum virium limitatam virtutem; hoc obligat ſemper pro ſemper, eoquod omiſ- ſio actus non excedat menſuram humanæ po- tentiæ. Reductive etiam & improprie dividi ſolet in permiſſivum, quod non præcipir, nec prohibet, ſed negative ſe habet. Dilo IIl. Jus gentium differt a Jure naturæ, 1. ex ſine. Prob. Jus gentium pro fine formali & adæquato reſpicit utilitatem genmtium, ku ſe⸗ lci⸗ 32 DE LEGIBUS. licitatem ſocietatis humanæ mere externam hu- jus vitæ; econtra jus naturæ pro fine primario reſpicit felicitatem homini ſubſtantialiter pro- priam ſive internam etiam ultra fara extenſam, formando hominem in ordine ad ſe ipſum & meielti o Deum. 2. Differt in objectis. Prob. jus gen- aiAlpöuun tium reſpicit objecta non fundata in abſoluta er neceſſitate, ſed fluit ex opinione gentium in or- Aunrod c dine ad majora ſocietatis humanæ commoda, Tieinnin qualia objecta ſunt immunitas legatorum, jus commerciorum &c. econrra jus naturæ reſpi- gu Cn cit objecta fundata in abſoluta neceſſitate in or- ur, end dine ad felicitatem homini propriam, ſimplici- n ter debitam, & fluit ex evidentia naturali. 3. wen Differt in conſtitutivis. Prob. Jus gentium eit Fn jus vel pactione tacita, vel uſu & diuturnis gen- i * lente tium moribus introductum, earumque conſen-“ 4thach ſu conditum; econtra jus naturæ eit jus ſeri- ererin ptum in hominum cordibus, ex convenientia ken cum ratione prognatum, & ſine hominum vo- m mc⸗ luntate ſancitum. Differt 4. in cauſis. Prob. lle ol Nam cauſa efficiens juris gentium eſt voluntas Krilgen gentium qua talium, a Deo gubernatore gen- tium roborata, Juris naturæ eſt Deus, ut au- thor naturæ. Cauſa impulſiva Juris naturæ eſt felicitas, naturæ humanæ ſimpliciter propria ac neceſſaria, juris gentium eſt felicitas ſocie- tati humanæ congrua, vel nonniſi moraliter neceſſaria. Differt denique 5. in proprietatibus. Nam us naturæ eſt immutabile, contra Jjus in gentium eſt abſolute mutabile, quatenus vel l Hummn ex hominum conſenſu, vel arbitraria tantum dras! con⸗ aN inar er mune beſkeſtenn 1 wurenine uniſitenin mumnn nere nordien i pneggnimnin ME Iumnz omnd nnig onnn 5 umſbumnnh ntkeellengr. lnin, imis. Dtknümrmel. 35 ,enun e Ncumdgr. AUNeaner. unet i. A Onpenienn lnebommm ſ. Aiat. O. enimn AN ob hhenunte en. l Dens a rſnsnmnesk Unplcier Nn Elcis ſce. cmii ollts sninnit, t unn . Crid rina 4 4 DE LEGIBUS. conſuetudine dependet. 2. Jus naturale loquen do per ſe eſt univerſale, ſicque obſtringit omnes; econtra Jus gentium non eſt commune omni- bus ſemper, ſed regulariter & fere omnibus, hoc eſt plerisque vel ſaltem moratioribus, unde absque errore alicubi poteſt non obſervari. 3. Effectus juris & legis naruralis eſt obligatio legis, effectus juris gentium, ſi conſiſtar in pactione eſt obligatio rigoroſa juſtitiæ, ſed non legalis, ſi conſiſtat in conſuetudine eſt obligatio legalis ſed poſitiva. Obj. I. contra IUII. Concl. Societas inter gen- tes eſt juris naturæ, ergo & leges gentium tan- quam neceſſaria media ſunt de jure naturæ. 2. Jjus gentium eſt perpetuum, & immutabile, atqui etiam tale eſt jus & lex naturæ, ergo inter ſe non differunt. 3. Pleraque quæ tribuuntur ju- ri gentium, pertinent etiam ad jus naturæ, ſic diviſio regnorum, bellum ut eſt defenſio pub- lica, legatorum admiſſio & ſecuritas, fœdera & pacta, repreſſaliæ, jus ſepulturæ, hæc omnia etiam pertinent ad legem naturæ. . ad I. Societas inter gentes eſt juris natu- ræ originaliter hoc eſt à jure naturæ conceſſivo, tanquam principio ad ſocietatem ut ſibi con- gruam inclinante C. eſt juris naruræ formaliter, ſive eſt a jure naturæ præceptivo tanquam prin- cipio ad ſocietatem obligante N. ergo & leges pro gentibus ſunt juris naturæ, ſi ſint media ad felicſtatem naturæ humanæ propriam ſimplici- ter neceſſaria C. ſi tantum ſint media neceſſaria ad melius eſſe, quales An leges ex uſu gen- tium 34 DE LEGIBUS. tium ad capienda ex ſocietate commoda intro-= ductæ. N. Ad 2. . Immutabilitas ſufficit pro ſecuritate gentium in neceſſariis abſolute ad fe- licitatem humanam: ſecus argumentum proba- ret etiam Jus civile debere eſſe perpetuum & im- mutabile, quod nemo dicet: conſtat autem de jure gentium, quod mutari poſſit, hinc jus gentium reſpectu ſervitutis mutatum novimus. Ad3. H. D. Nleraque capita Juris gentium redu- ci poſſunt ad jus naturæ juxta ſyſtema illius pro- prium ac genuinum N. juxta ſyſtema Puffen- dorffi de faciendis iis, quæ neceſſariò conve- niunt cum vita hominis ſociali T. nam ſi ly ne- ceſſariò ſtrictè ſumatur, etiam Puffendorffius ni- hil probat. In ſpecie ad ſingula H. 1I. Diviſio Regnorum eſt neceſſitatis ab- ſolutæ præcipuè in tot Regna & quo admodum N. neceſſitatis moralis Tr. ad z. Bellum quà ſolenne ſecundum conditiones eſt ex arbitrio gentium: Denuntiatio non eſt abſolute neceſſaria, multo minus abſtinentia a veneno. Ad 3. E. Legatorum admiſſio, commercia &c. non ſunt media ad felicitatem vitæ neceſſaria abſolutè & determinatè. Ad 4. Fœdera, etſi rationabili- ter petita, ſunt quidem de æquitate, non ta- men de abſoluta neceſſitate. Ad 5. Repreſſaliæ reſpectu ſubditi laceſſiti ob culpam alterius, non ſunt juris naturalis ſed gentium. Ad 6. Jus ſe- Pulturæ, etſi fundatur in æquitate aliqua na- turali, abſolutæ tamen neceſſitatis non eſ⸗ etſi Ant;, Nu Le okculumn ſn A ued gA 11 nmmnl th 7,1 Codnmi Deelobeciun doetielen ern gnun in 1Ann iwo dewenl commere 2 Myeſiiege 4toorcdan Em ltlor mer l 6enunnr. Cnnmltek ellelis kan midcolltenta irts awen -⸗ Ulorunenbane Weenenum ob⸗ ummmöhpreno imn ſen emolun Ar oollenſun Ae. Kiwer mmos Unhre,ſuege Almhmnpe Acle Enigee cechn lo Kmmemnnnt. 62 niffemilum hlen Mekelrdeme. Käluhn. nnafiut. nn⸗ Alareſirish. GcroaUnochm Ur Mm B a udiro Dlnemoleig erid 13 ri e wnlun tlrn on ell muntl. line, ir , Nelle mtenis,nod 1 oſ. Cine lgnn in e,d DE LEGIBUS. 35 ſint, qui ad officia humanitatis vel ad Jus gen- tium referant: illud paradoxum hic, quod Tho- maſius in diſput. 12. defendit: ſepeliri mortuos in templis juri naturali repugnat. Qucær. I. Quodnam ſit ohjectum Juris gen- tium k. in genere objectum conſtituunt ea, quæ Pertinent ad convenientem ſocietatem & com- municationem gentium inter ſe. In ſpecie huc ſpectant admiſſio & inviolabilitas Legatorum, libertas exercendi commercia cum exteris, Jus ſepulturæ, Repreſſaliæ &c. ex adverſo, quæ ad Pacem, concordiam & tranquillitatem Civium alicujus Reipublicæ inter ſe pertinent, illa ad jus civile referuntur. Quær. 2. Quinam ſit effectus Juris gentium? H. I. Effectus eſt legalis, ſeu obligatio obedien- tiæ ſtringens in conſcientia, qua gentes com- munibus ſancitis morem genere tenentur. Ex his deduces Imò. Obligationem hanc in ipſa ſumma Or- bis capita eſſe extenſam ob authoritatem Dei ſo- cietatem humanam ſupremo dominio gubernan- tis, ob finem ſeu emolumentum commune, cujus intuitu per conſenſum gentium immedia- te oborta eſt. 2. Lites inter ſummos Principes ex jure naturæ vel gentium decidendas eſſe, eoquod jure civili ſuperiores, jure gentium inferiores ſint. 3. Bella inter Principes ſummos ſecundùm Jus gentium eſſe dirigenda. . H. 2. Ad effectum Juris gentium revocari Poteſt ejus interpretatio. Hæc in dubio non 4 lie 36 DE LEGIBUsS. 4, C ſer l male petitur ex ſcriptoribus probatis, in ſcripto- gen rum autem diſſidio præferendum judicium Re- (ea le⸗ centiorum, eoquod per uſum contrarium jus ascelggen iſtud in ſe mutabile, abrogatum præſumi poſſit. zGim, Ahu. In dubio de actibus ad introductionem hujus Juris requiſitis ajunt, reſpectu plerarumque MNIC entium requiri plures: reſpectu ſingularum fbr dum Tifficere unum, ne difficilior fiat ejus probatio Pmenlegsch cum non modico Rerumpublicarumdetrimento. Wonon h H. 3. Ad effectum Juris gentium reduci po- ißs Niigins teſt perſeverantia, quæ per mutatiorum abo- An,CoNrra,n leri poteſt, quia eſt ſpecies juris arbitrarü & po. Pamttkeli ſitivi. Wec refert I. Quod ex rationis diétami- 8 Nmn nibus profluat: non enim profluit per dedu- nn luire Gionem neceſſariam ac evidentem, ergo muta- ua cen . tis circumſtantiis abſolute mutari poteſt. Mec mud 38 . Eeu onn 2 refert 2. Quod à Deo firmatum ſit, trahatque ene decli obligationem a poteſtate hominibus ſuperiore: l me lir nam non trahit obligationem a Deo abſolutè ut M jus divinum, adeoque ſicut Deus obligationem an⸗ ga . ſuo conſenſu non roborat, niſi præſuppoſita hnemile geminen voluntate, ita ultra eandem voluntatem 3 rmare jus gentiumnon intendit. lileeler ledht Ang De Lege Divina Moſaica ſcilicet & aun Evangelica. leat Aen kee d CAPUTI. KZ De Lege Divina Moſaica. E lege poſitiva generatim non agimus, quia ſi cognoſcamus ejus rationem eſſe, ut præ- cepta olns hu lti i fernin S r umammn gimnein Inmtlione lrrfreir nie⸗ mn Gemünmtti,. Eumnonmm d. hmirmikn. Aninis chn. Ntnr r Nn lengon. et Ar, ſ mnae öetae : DoNNe Cigticen Urinpole tenmfehunnren D. 1üad Dr LEGIBUS. 37 cepta tradat, quæ per ſe non habent intrinſe- cam neceſſitatem, ſed pendeant ab extrinſeca voluntate, de ea nihil explicari poteſt, quin vel conſtat ex dictis de lege in genere, vel ex dicen- dis de lege divina, & humana. ARTICULUS I. Quid ſit lex divina quotuplex. Ota. Nomen legis divinæ ſumitur I. latis, quomodo non ſola præcepta a Deo tradita, ſed etiam totius Religionis ſummam, promiſ- ſionibus, cultu, doctrina, inſtitutis, officiorum- que gradibus comprehenſam ſignificat. Sic ac- cipitur Matth. 5. Wonveni ſolvere legem ſed adim- plere, ad Kom. 10. Finis enim legis eſt Cbriſtus. Deinde ſumitur etiam lex divina pro lege æterna, de qua ſupra 2. Sumitur proprie pro lege complectente peculiaria præcepta ad fi- nem ſupernaturalem ſpectantia: quomodo ſu- mitur Lev. 18. Cuſtodite leges meas atque judicia. Iaiæ 2. De Son exibit Lex, & Verbum Domin de geruſalem. Dico I. Exiſtere legem divinam multis ra- tionibus oſtendit D. Angelicus q. 91. n. 4. I. Quia homo ordinatur ad finem beatitudinis ſu- pernaturalem, ideoque neceſſarium fuit, ut ſu- Ppra legem humanam & naturalem dirigeretur ad ſuum finem lege divinitus data. 2. Lex humana non poteſt cohibere & ordinare ſuffi- cienter interiores actus, quoniam ea ſolum or- dinare poteſt, de quibus poteſt judicare, ideo neceſſiaria fuit lex divina, quæ etiam actus inter- C 3 nos 38 DE LEGIBusS. nos dirigeret. 3. Quia lex humana non poteſt omnia, quæ malè fiunt, prohibere vel punire: requiritur ergo lex divina, per quam omnia Peccata prohibeantur. Dico z. Definitur lex divina judicium divi- næ mentis de agendis aut fugiendis ad obtinen- dum finem ſupernaturalem cum voluntate ho- mines obligandi. Dicitur I. judicium divinæ mentis ut oſtendatur non eam in creatura ratio- nali reſidere ſolum, ſed etiam in Deo. Lici- tur 2. ad finem ſupernaturalem, ut diſtinguatur lex divina, quam Deus tulit, tum a lege divi- na, quæ daretur, ſi Deus poſito ordine natu- rali vellet homines in finem ſolum nauralem di- rigere, tum a lege æterna ea parte, qua bru- ta animantia imo & creaturas rationales in fines naturales dirigit. L Dico III. Lex divina dividitur in veterem ſeu Moſaicam, & novam ſive evangelicam. Illam Moyſes populo Iſrael promulgavit; Hæc a Chri- ſto legislatore de Sion primè juxta divina vati- cinia, deinde per Apoſtolos in univerſo mun- do promulgata eſt. Hæc autem diviſio fit non tanquam in ſpecies diverſas, ſed tanquam in perfectum & imperfectum in una ſpecie, ut docet D. Thomas q. 91. a. 5. ex Apoſto- lo ad Galatas 3. comparante ſtatum legis ve- teris ſtatui pueri exiſtentis ſub pœædagogo, & ſtatum novæ ſtatui Viri perfecti, qui jam non eſt ſub pædagogo. Poſſet etiam aſſignari lex divi- na reſpondens tempori, quod anteceſſit tem- Pora Moilis: nam Deus Genelis 2. prohibet Ada- D1 11 „ooeii⸗ wpemn iipuif ar, Aun ini Abonn alolan gu akrcrtnolid ri f elübsfond gie Ehen. 5. MC ler Vuf 1 (npci 2 1. imhlctere AANon c o, 1, mi un uler Moli RErynpeien Nn trans Aor, ige RGrmmpron lenode n leunntetre rlrcioni Vie, äcene Enm mdon, en Uvima, Der n; . cin tins figenie, lenann plnne, E , illenm Meningtannnt eim n n N Eem urcten kgitt. oln oncnenn. Pbünunen. 4 nte, rn. Nels I Nn veteten Eglomm Dan Vniklerzchr. unchinn v. ulnero mun. Ciohrnon , Sd unquun in n ſeet⸗ olr. tun kel ſe. rlo, l,Cſnm don nrlexini eeſt en “ 662. Prorbe DE LEGIBUS. 39 Adamo, ne comedat de ligno ſcientiæ boni & mali, & c. 9. prohibet Noemo ejusque filiis, ne carnem cum ſanguine comedant. Non nu- meratur tamen, quia non imponitur lex niſi communitati. At non imponebantur Præcepta fidelibus in illo ſtatu, quaſi convenirent in unum Populum & a cæteris diſcernerentur, aut Sacra- mentorum aut Sacrificiorum determinata unita- te, quibus viſibilibus ſignis in unum corpus fide- les convenire debent. S. Auguſtin. lib. 8. con- Fauſtum. ARTICULUS II. An Lexr Vetus fuerit bona? Cta I. Quadruplici nomine vocatur lex vetus. I. ſimpliciter & abſolute lex, utin Epiſtola ad Rom. & c. 10. Joannis lex per Moy- ſen data ot, gratia & veritas per Jeſum Cbriſtum Jacta eſt: 2. Lex Moſaica, quia per Moyſen fuit promulgata. 3. Lex vetus, ut diſtingua- tur a nova ſeu Evangelica. 4. Vetus Teſtamen- tum ſive pactum & fœdus, quia per eam Deus cum Judæis pepigit, ipſos fore ſibi peculiarem Populum, & terram promiſſam in hæreditatem Poſſeſſuros, ſi legem obſervarent. Nota 2. Legem veterem fuiſſe bonam & di- vinam negarunt Marcionitæ, deinde Manichæi & Priſcillianiſtæ, dicentes: duo eſſe Rerum Principia, alterum malum, quod fuit Author legis veteris; & ideo malæ , alterum bonum, a quo lex evangelica prodiit. Contra priores imprimis ſcripfſit Tertullianus, & contra poſte- riores S. Auguſtinus. C 4 Dico. 40 DrrE LEGIBUS. Dico. Lex vetus fuit bona. Prob. 1. ex ſcript. ad Rom. 7. Lex ſanéta & mandatum ſanéctum ju- Rum & bonum. I. ad Thimoth. 10. Scimus au- tem, quia bona eſt lex, ſi quis ea legitimèò utatur. Plſal. 19. Lex Domini immaculata convertens ani- mar. Prob. 2. Illa lex eſt bona, cui Chriſtus Parere voluit: ſed Chriſtus legi veteri parere voluit: nam voluit circumcidi, obſervavit Sa- bathum, celebravit Paſcha & leproſos a ſe mun- daros remiſit ad Sacerdotes, quorum erat judi- care inter lepram. Et generatim de lege habet Matth. 5. Mon veni ſolvere legem, ſed adimplere. Prob. 3. ratione: illa lex eſt bona quæ non præ- cipit niſi bonum, nec prohibet niſi malum, id- que in honeſtum & debitum finem, atqui lex vetus nonniſi bonum præcipit, ut patet vel ex illo præcepto Deut. 6. in quo cætera continen- tur, diliges Domirum Deum tuum ex toto corde tuo. Et omne malum prohibet, dum ait, non concupiſces, idque in honeſtum & debitum fi- nem, remotum quidem vitam æternam, pro- ximum vero Chriſtum juxta illud ad Rom. 10. finis enim legis Chriſtus ad juſtitiam oimi eredenti. Obj. I. Ezech. 20. dicitur: Eso dedi eis præ- cepta non bona &α Judicia in quibus non vivent. N. I. Præcepta ſcilicet ceremonialia, de quibus infra, dici non bona, quia eorum executio gra- tiam non conferebat, cum tamen Iſraelitæ ſe per ceremonias peccatores oſtenderent. Ita S. Auguſtinus in epiſt. 19. ad Hyeron. k. 2. Præ- cepta illa non bona vel eſſe ipſa deſideria Iſrae- litarum, quibus Deus eos permiſit, quod Dei legem l Iunſenell, egesnonen D Ots tnon er Abiiel 6a Akolns e, ßn vummim, ſo AAn C 7. (en rons mn ancheitonen interenum ſtiüneinendk, 10edione, non ahminge eea⸗ Tüktumnknper Wrümr nCennceg betivem der UKW Ediwoccbi in M por MEnenn ine in on Ammmenumt ne eglit, euuuhone 8 ln,gon hit enn Ii C cun lolnys, munlemn lis, inokt n gialating, nmulinanne; len , * Efn i rnen nech, Gnnig. itnigzenn. onnentind. 4 Heller 4 Wannr. Waden. erti mim, fimn amlier , rNuetſtſer Nen nnnen. n in mn t, dun it, m 1Sint. Eemnm, b. Nlad on o Auni nlnri Lraleipre mm ten jeleenio . alirimn ſ. Pen Iud n En e. Eütein Er. ſt, lol N e l — DE LEGIBVUsS. 41 legem non ſervarent, ita S. Hieron. in eum lo- cum, vel leges non tam Tyrannorum quam Deo- rum aut potius de'monum, quibus Deus eos Permittebat, ubi videtur Deus reſpicere ad le- es & præcepta Moloch, cui infantuli macta- antur. Obj. 2. Apoſtolus I. ad Cor. c. 3. dicit de lege veteri, quod ſit miniſtratio mortis, &&mi- niſtratio damnationir, ſicut & lex mortis dicitur in epiſt. ad Rom. c. 7. . Legem Moſaicam dici legem mortis non per ſe, quaſi mala im- peret, cupiditati fomenta ex inſtituto Ppræbeat, & homines in terrenum ſolum amorem flectere atque inclinare intendat, ſed occaſionaliter, ſci- licet ex occaſione, non quam lex daret, ſed quam homines ex lege acciperent. Sive quia ni- timur in vetitum ſemper, & præcepta ſuperio- rum transgredimur: ſive quia cum legi Mo- ſaicæ non debita eſſet gratia, contingebat ho- mines adverſus eam peccare, & prævaricatores fieri. Obj. 3. Illa lex non eſt bona, quæ ſalvare nequit & eſt impoſſibilis moraliter, atqui lex vetus ſalvare non poterat, erat enim tale ju- gum, quod neque Patres noſßiri, inquit S. Petrus Act. I15. neque nos portare potuimus., H. I. Re- torqueo argumentum: ipſa lex naturalis homines per ſe ſalvare nequit, & eſt jugum, quod nul- lus ſine gratia portare poſſit, ergo lex natura- lis non eſt bona, quo nihil eſt abfurdius. H. 2. Lex vetus ſalvare nequit & eſt jugum intolera- bile ſine gratia C. curn grdria N. nam plures in 5 lege 42 2 DE LEGIBVUS. lege V. ſalvati ſunt, & juſti erant incedentes in omnibus juſtificationibus & mandatis, ut de Zacharia & Eliſabeth dicitur Luc. I. Sed iſta adſcribenda erant fidei in Chriſtum venturum, & gratiæ novi Teſtamenti, quæ ex S. Auguſti- no in Teſtamento V. occultabatur, ſicut fru- mentum in palea. Porro S. Petrus loquitur de lege veteri ſe- cundùm ſe ſpectata, quæ ut ſic innumera præ- ceptorum multitudine obruebat, eos præſertim, qui promulgato jam evangelio legem neceſſa- riam eſſe contendebant, nam ex Apoſtolo ad Galat. 5. a Gratia Chriſti exciderant, evacuati S. a Cbriſto qui in lege juſtificamini, a gratia exci- diſtis Inſ. Lex vetus ad Gal. 3. eſt ordinata per An- gelos in manu Mediatoris id eſt Moyſis, qui de ſe ipſo ſic ait Deuter. 5. ego ſequeſter & medius fui inter dominum && vos & Joſ. 7. Wonne Moyſes dedit vobis legem. Ergo lex vetus non eſt a Deo, & conſequenter non bona. E. D. Ant. Per An- gelos tanquam Dei Miniſtros, & ejus nomine agentes & loquentes, per Moyſen vero tan- quam legis promulgatorem C. per Angelos & Moyſen tanquam legis Authores N. nonnulli etiam ex Veteribus crediderunt, ipſum Verbum Divinum in corpore ad tempus aſſumpto Moyſi apparuiſſe in monte Sinai, & cum eo fuiſſe lo- cutum. Collige alia argumenta, quæ objiciunt Ad- verſarii, oftendere tantum, legem Moſaicam fuiſſe imperfectam, quod ultro fatemur, nibil enim Dr m allun l Gien nn. fene dn grn, Srdi hen , ifetuirher ,,Ainbn, tecz loe epl e1 Conple rülgeſere erponilt, ) NlsDener onnnie g' l MMr. Tre⸗ mn Cleplan, iubusteuls N ſe bhbKnpteren ii alum 0 Ppnmhkononmn iapoltor Wum. No lchnims. Aminpleit tepho fiſe bhm ſne is n I hurun Wn lii ſiernit 8 8 Uur lie 8 1 een d deſo Cauk, aunc ugnuers. unyrt N i 1 6 mnci lnr Me Nneltieo⸗ n berdn. stomine Nero inn. Anpele N vonmuli mVebun o i ileo. ſüm A. ohien ar, ii Chrihnn n DE LEGIBVUsS. 43 ad perfectum adduxit ler ad Heb. 7. ideoque di- citur c. 8. culpa non vacare, quia deficiebat in hoc, quod ſanctificare non poſſet. Neque vero ne- ceſſe eſt legem, quæ eſt a. Deo, omnino eſſe Perfectam ob illud Deuter. 32. Dei perfecta ſunt opera, ſufficit ut ſit perfecta ratione ſtatus ho- minum, quibus datur, quomodo lex Molſaica fuit perfecta, hoc explicat S. Thomas 9. 98. a. 2. ad I. Quær. I. Quotuplicis generis præcepta nu- merantur in lege veteri g. triplicis, nempe mo- ralia, ceremonialia, & judicialia. Sic enim lo- quitur Moyſes Deuter. c. 6. v. I. Hæc ſunt præ- cepta, ceremoniæ && judicia, quæ mandavit Do- nmuinus Deus veſter. Præcepta moralia pertinent ad morum diſciplinam, digito Dei deſcripta ſunt in duabus tabulis Exodi 20. ſolentque dici decalogus, eoquod ſint numero decem. In prima tabula ſcripta erant Præcepta, quæ Deum reſpiciunt, & in ſecunda, quæ proximum. Ceremonialia cultum Dei ſpectant, ut ſacrifi- ciorum & purificationum leges. Judicialia ſunt leges civiles & politicæ, juxta quas Judæorum ſocietas regulatur. Non tamen inde ſequitur, quaſi in lege Moſaica nulla fuerint præcepta fi- dei, ſpei & charitatis. Nam hæc & alia conti- nentur ſaltem implicitè in decalogo. In primo quidem præcepto fides, ſpes, charitas & Pœ- nitentia, cum ſine iis Deus veraciter coli non poſſit, tum quia harum virtutum actus paſſim commendantur in ſcriptura. Quaær. 44 DE LEGIBUS. Quær. 2. Quare Deus legem naturalem in tabulis ſcribi voluit, cum in cordibus hominum ita ſit indita, ut deleri non poſſit. E. S. Au- uſtinus in enarrat. in Pſal. 57. Seriptum eſt inta- Vai , quod in corde non legebant, non enim ſeri- ptum non habebant, ſed legere nolebant, oppoſita eſt oculis eorunnquod inconſcientia legere cogerentur &. Adde: quod concupiſcentia, paſſiones inor- dinatæ & habitus vitioſi, etſi legem naturalem omnino delere non poſſint, illam valde obſcu- rant, rationemque ita perturbant, ut facile ho- mo malum tanquam bonum apprehendat. Qucær. 3. An lex vetus omnes homines obli- garit. . Solos Judæos obligabat quoad præce- Ppta ceremonialia, & judicialia: nam Gentiles præcepta moralia, quæ pertinent ad legem na- turalem ſervare tenebantur, non tamen vi le- gis ſcriptæ, nec proinde ſubjiciebantur pœnis temporalibus lege latis contra Prævaricatores puta idololatras, blaſphemos &c. ARTICULUS III. Quandonam obligare deſierit lex vetus Nae- Supponendum eſt ante Chriſti adven- tum non fuiſſe mortuam, ſeu non deſiſſſe obligare legem veterem, quia data fuit, donec veniret ſemen. ad Galat. S. Difficultas eſt, utrum obligare deſierit ante Chriſti mortem, vel in ejus morte; vel aliquando poſt mortem. Dico I. Lex vetus non defſit obligare ante mortem Chriſti. Prob. I. Ex iis (cripturæ lo- cis, quibus conſtat Chriſtum & ſervaſſe legem, & Srmpnte noltn Cri anmmit uf , AMn nk, N Lr en⸗ PCrfi, wotam Alkenckevon n kwokol ne iar cwonk lgre l Onnhubereo E els. en⸗ keen u; incorchuſer, kan olt i ſr hn ,, 7 Pn ℳ Cmn, ranf nenlſmm gge nillenngnung cikeenum 1, lnateblr. inn akia Ninntendt mslamnzedt. rcsd we⸗ aen Cenie? edken. N ANen i. Bruntas Drepaicnores Ee I lru eChrktimher. eu oancelle ufi, n sehunm nottenn, n Uocrdrn tgre n ingume Ewlleken — — DE LEGIBVUVS. 3 & ejus obligationem præcepiſſe. Lucæ 2. cir- cumciditur Chriſtus. Matth. 26. paſcha mandu- cat. Matth 23. Super Cathedram Moyfi ſederunt Seribæ & Phariſei, quccunque dixerint volis, fa- cite. Prob. 2. Non ante obligare deſiit lex ve- tus, quam novum teſtamentumfuerit inſtitutum, uia ſcriptura innuit prius per poſterius fuiſ- 4 reſciſſum c. 8. ad Hebræos, novum veteravit prius &. at novum teſtamentum inſtitutum non eſt ante mortem Chriſti, quia ubi teſtamentum eſt, mors neceſſe eſt intercedat Teſtatoris, teſtamen- tum enim in mortuis confrmatum eſt; alioqui non- dum valet, dum vivit, qui teſtatus eſt, ex ejus- dem epiſt. ad Heb. c. 7. Ergo Dico IIl. Lex vetus ſecundum ſe deſüt in morte Chrifti, non tamen quoad operationem, ſeu quod idem eſt quoad obligationem. Prob. I. ex loco Apoſtoli modo citato ex Epiſt. ad Heb. c. 7. ex quo conficitur hoc argumentum: tunc deſiit obligare teſtamentum vetus, quan- do novum vim habere cepit, ſed in morte Chri- ſti novum teſtamentum vim habere cepit, ergo teſtamentum vetus obligare deſiit in morte Chri- ſti. Prob. 2. Ex iis quæ contigerunt in morte Chriſti, ex quibus PP. & S. Thomas tanquam ex ſignis colligunt deſüſſe tunc legem veterem & novam. Brimum eſt, quod dixerit Chriſtus, Coſummatum eſt. Secundum eſt, quod velum templi ſeiſſum fuerit &c. Prob. 3. Tunc ceſſa- vit lex vetus quando ceſſavit Sacriſicium Aaro- nicum juxta illud ad Hebr. 7. Trunclato Sacer- dotio neceſſe ſt, ut & legir translatio fiat. Sed a. * 46⁶ DE LEGIBUS. Sacerdotium Aaronicum ceſſavit in morte Chri- ſti, quia Chriſtus fuit complete Sacerdos, in quantum non ſolum habuit poteſtatem ſacer- dotalem ſed in quantum obtulit ſe ipſum tan- quam victimam Patri æterno, unaque oblatione conſummavit in æternum ſanctificatos, ut loqui- tur Apoſtolus c. 10. cit. epiſt. Poſterior pars quæ dicit, non deſiſſe legem veterem quoad operationem eſt S. Bonaventu- ræ & aliorum, & oſtenditur I. ex SS. Augu- ſtino & Hieron. S. Auguſtinus epiſt 8. & 87. quæ ſunt ad Hieron. Poſi paſſonem, inquit, &re- ſurretctionem Chriſti dato ac manifeſtato Sacramen- to gratiæ ſecundum ordinem Melchifedech adbuc pu- tabant vetera ſaueramenta non ex conſuetudine ſolen- nitatis, ſed ex neceſſitate ſalutit eſſe celebranda. Quibus verbis S. Auguſtinus videtur ſuppone- re, tamdiu, quamvis non ultra fuiſſe celebran- da ex neceſſitate ſalutis vetera Sacramenta, quam- diu nondum eſt manifeſtatum ſacramentum gratiæ contra Judæos, qui putabant etiam ma- nifeſtato ſacramento gratiæ, eſſe adhuc ex ne- ceſſitate ſalutis celebranda ſacramenta legis vete- ris. Et S. Hieron. epiſt. 89. definit, tantum oſt Chriſti evangelium legem veterem deſiiſſe obligare. Prob. 2. Non ante lex Vetus ceſſavit quoad operationem, quam lex evangelica obli- gare cœperit, ſed non obligavit lex evangelica in morte Chriſti, ergo nec lex vetus ceſſavit quoad operationem: Major patet ex Apoſtolo hæc duo ceu reciproca conjungente, ſciſicet ceſſationem legis veteris & introductionem novæ ad Hebr. 7. Min. ! t ginant 2 idgenner l e ommdloni alenſcf , lohwin en e rli ihe 1 1 Wnbic TiN gen, Cuck rinur cun l Hodel õ e l,er miſmn a ürmineikn tro wonn Eonwco romn sednm A hokoiet I Lyorim Ahent guit Atis u ml n Gd wn Uriiimmker Mnporet A Kand I1 Dene A n l Kkandon .5 bumcunſ Aummn = — Ende eluitinng uninkn DotrnA nohnlktin germ, uni, ſalim, Uint. cl r, m Gleen nek nnan. n 1 AN Ar Him elt A⸗ Pam ingut l. Unfimnimm. iihalen. G,Gelcn Cenrippore. 1ice cdebrn. Cnnenizqlan. n Keumennun Ntbentenumon. eadke er de⸗ nenkegs vel⸗ Cehnt, imnun eerencelle ſens h englu Henian Peeſaiftcou cſooheec Peceltiont S N DE LEGIBUS. 47 Min. prob. quia non ante lex nova cepit Oobligare quam ſufficienter ſit promulgata, ſed non fuf- ficienter Ppromulgata fuit in morte Chriſti, cum tantum in Pentecoſte fuerit promulgata. Mec dicas: Apoſtolus in epiſt. ad Rom. c. 7. innuit, in morte Chriſti liberatos eſſe judæos a jugo legis. H. Solùm ibi Apoſtolum dicere, Judæos non eſſe amplius obſtrictos legi eà mortuàâ, com- Parat enim legem, quæ Græcis maſeulino no- mine exprimitur cum Viro, & homines legis ſubditos ſeu Synagogam cum muliere; innuit autem mortuam eſſe Judais legem per corpus Chriſti, hoc eſt, per hoc, quod Judæi Chriſto incorporati ſint, at Chriſto incorporati ſunt Ju- dæi non ſtatim in ejus morte, ſed eo tempore, quo Evangelio promulgato credere ceperunt. Deinde quomodo promulgatio potuit fieri Ju- dæis, vel ipſis etiam Apoſtolis in morte Chri- ſti, cum Apoſtoli tunc temporis diſperſi eſſent juxta illud: Percutiam paſtorem, C* diſpergentur over: declaraverat quidem Chriſtus ante mor- tem Apoſtolis ſua myſteria, ſed iſta ſufficiens Promulgatio dici non poteſt, quia aliàs ante mortem Chriſti jam lex obligaſſet. Objic. Non poteſt intelligi, legem veterem exticclatn eſſe ſecundum ſe, & tamen adhuc obligaſſe. . I. Bene intelligitur extincta eſſe ſecundum ſe, quia lex vetus erat prius teſta- mentiim, ſed prius teſtamentum deſinit, ubi Poſterius ſecundum ſe incipit, incipit autem Poſterius ſecundum ſe in morte teſtatoris. H. 2. Non deſiit tamen quoad operationem, quia tamdiu 4⁸ DE LEGIBUS. tamdiu operari debet prius teſtamentum, quam- diu nondum operatur poſterius, & poſterius non ſtatim incipit operari in morte, ſed tan- tum operatur, quando aperiri incipir, incipit autem aperiri, quando fit ejus promulgatio. ARTICULUS IV. An & quando ita ceſſaverit lex Moſaica, ut eſſet mortifera? N Ota I. Certum eſt, legem Moſaicam defa- co eſſe mortuam & abrogatam, & qui- dem non ſolum quoad præcepta ceremonialia ac judicialia, ſed etiam quoad moralia ipſius de- zalogi non quidem abſolute & ſecundum ſe ſpectata, ſed in quantum præciſe a Moyſe tradi- ta & promulgata erant, & ex ejus promulgatio- ne vim habebant. Si enim ex communi docto- rum etiam ante Chriſtum, lege Moſaica qua tali aliæ gentes extra Synagogam Judæorum non ob- ligabantur, imo præcepta nonnulla v. g. circum- cilionis ad ſolos Abrahamitas per Iſaac & Jacob propagatos tanquam peculiarem Dei populum pertinebant;, quomodo poſt Chriſtum novite- ſtamenti Condirorem ad Eccleſiam Chriſtianam, legis Moſaicæ obligationem extendemus? Dico I. Obligatio legis Moſaicæ ut conſtat expræcedente ar grapho non ceſſavit præciſe in ipſa morte Chriſti quoad obligationem, ne- que in Reſurrectione, ſed paulò poſt ſimul ac lex evangelica ſufficienter fuit promulgata Ju- dæis, quod partim contigit in die Pentecoſtes in urbe Regia Hieroſolymitana, Partim dein- ceps 1 1 Pelte N t 1thnanm euu ſunn ahrnpnio e ente ’Eurll emmmocro, a , AMüffrenteri, Herauem umenecriti itdiopuin id A⸗ aeſuteſdenn 11 legnim n CMniti Aen lur tornie i M.1. immnpnklegl VpahminaAc oneneg ert, Mere Mdi Smerenur, 1 mlumt eken WNNſatin Artrin Qtmmm. I (vonlcer Pmlgrtonsl Donit Wdenet us Neept pu Nd Lonv Nunkemenm, kbalerin nin non, e cPerti innt n tteſe Dnlhe ULU è ile Acgun, 4 . NEege otnandl Wut niuce eHandum li tencdh Hoirngn nmmunch. eMolictanrl lemmnonor. nlrg wan. Nlir&lun en Deſponuum Chrähumtoyite. nChrikimm Nencemns/ ſice ond elint ere lonicen, de⸗ oh ond nmner de leneolis u 4 DE LEGIBVs. 49 eeps ſucceſſive per prædicationem Apoſtolo⸗ rum & Diſcipulorum in variis mundi regioni- bus, per quas Judæi erant diſperſi. Et ratio eſt, quia abrogatio legis Moſaicæ facta eſt ſine dubio prudenter & utiliter, modoque homini- bus accommodato, ergo non fuit prius revo- cata, quam ſufficienter innoteſceret Judæis illius abrogatio. Hæc autem non innotuit ſuffici n-⸗ ter in ipſa morte Chriſti aut Reſurrectione, ciimm Apoſtoli ipſi & Diſcipuli poſt mortem & reſur- rectionem, imo & aliquando poſt Pentecoſten ignoraverint ejus revocationem, ut Patet ex Act. 10. V. 4=.. Dico II. Legalium obſervatio non ſtatim poſt mortem Chriſti & ante ſufficientem pro- mulgationem fuit mortifera, id eſt reatus mor- talis inductiva. Prob. I. Quia ipſi Apoſtoli an- te prædictum tempus le alia leguntur obſervaſſe, ut habemus paſſim in A is Apoſtolorum. Prob. 2. Quia conveniens erat, ut Judæis ſui ritus, quibus tantopere addicti erant, non continuò & manibus i perentur „ſed paulatim, ſicque ynagoga cum honore Jopeliretur. Pari modo ho- mines mortui non ſtatim a vivis deſeruntur, ſed cum honore tantiſper domi ſervantur, dum ad ſepulturam deferuntur. Dico WI. Quoad determinatum tempus ſuf- ficientis promujgationis Evangelii, ex quo le- galia univerſim mortifera eſſe ceperunt, nihil quidem certi hac de re affirmari poteſt: proba- bilis tamen & ſatis recepta inter Theologos eſt ſententia, tempus illud incidiſte in excidium Hlero- 50 DE LEGIBUS. Hieroſolimitanum, adeoque in annum 40. poſt Chriſti paſſionem, completis tunc 70. hebdo- madis Danielis & prædicatione Evangelii in to- to mundo per Apoſtolos & Diſcipulos abſoluta, tempore Veſpaſiani & Titi, quo templum fuit deſtructum Solymæ. Quando autem hic S. Auguſtinus dicit epiſt. 78: nondum eſt Prædi- catum Evangelium in univerſo orbe, ſed hoc facto veniet conſummatio mundi; S. Doctor loquitur de prædicatione Evangelii cum pleno effectu, ita ut ſit unus Paſtor & unum ovile. Oljic. I. Fides in Chriſtum eſt novi teſta- menti præceptum, atqui fides ante Pentecoſten obligavit, udæi enim tenebantur credere ſer- monibus Chriſti, ergo lex nova ante mortem Chriſti jam obligavit. N. D. maj. Fides eſt no- vi teſtamenti & veteris ſimul præceptum C. eſt novi teſtamenti præceptum proprium N. Nam Patriarchæ & Prophetæ credebant ea omnia futura, quæ Chriſtiani credunt impleta. Mu- tata ſunt tempora, non fides, quæ eadem ſem- per fuit. Inf. Præceptum Baptiſimi fuit promulga- tum Joan. 3. his verbis: Miſi quis renatus fuerit ex aqua & Spiritu &., non poteſtintroirein Kegnum Dei: & exinde Apoſtoli baptiſmum publicèad- miniſtrarunt, atqui baptiſmme initiati omnibus legis Evangelicæ præceptis adſtringuntur, ergo lex Evangelica ante paſſionem Chriſti obligavit, & circumciſionem ſeu quodvis remedium prius contra peccatum originale inſtitutum evacuavit. . N. maj. nam, ut ait S. Bernardus in locum cita- phadhbere, o en h Anno, lomae mNelum ehe Ecdentum e Emedum une guünneld r n tknmmmnie Kyomupmmm TAltsaApol (untlni ſin b dnem e ge Aiain un ilennt Ebiachts Abomcdun, 1) henen iet Finlbtone Is Genmmn Nün Norhagi Diizti Uigu enointt unbanni 8 mminiin. ibade Kn mud, KDoder Uunglan gen 1Gunmone ndA irlr Sne Penhelen mnr gecere l. Orle Me i Mtel. zehune tum N. Nn Conn er omin tinpen NMr. Tr afenſen ſut goni unifn utnem nſllii ünn ommbus mvonn, ene Molgven mcönmptii un eveet Gis nen 64 DE LEGIEUS. 51 citatum, Chriſtus in privato & familiari collo- quio Nicodemum docuit, non quod tunc exi- geret, ſed quod ſuo tempore prædicandum erat ſuper tecta: ſic præceptum illud: niſi man- ducaveritis carnem ſilii hominix, & biberitit ejus Junguinem, non habebitis vitam in vobir Joan. 9. non præſens tempus, ſed futurum denotabat: cum Chriſtus nondum carnem ſuam in Sacra- mento exhiberet, ſed tantum promitteret. Ba- ptiſmus quidem ab initio prædicationis Chriſti fuit inſtitutus, illumque Apoſtoli contulerunt tanquam medium efficax, ſed nondum neceſſa- rium ad eluendum peccatum originale, quia aliud remedium tunc temporis ſuppetebat, nen circumciſio, vel profeſſio fidei in Chri- zum. Objic. 2. Illa lex non deſiit, quam Apoſtoli adhuc obſervarunt ſaltem in quibusdam capiti- bus poſt promulgatum Evangelium, atqui hoc conſtat ex Actis Apoſtolorum c. 15. Abſtinea- tis vos ab immolatis ſimulacrorum, && ſanguine &* ſuſfocato & fornicatione. . D. maj. quam ob- ſervarunt ex lege Moſaica N. lege nova Apo- ſtolica & Eccleſiaſtica C. Igitur non Moyles, ſed Apoſtoli juſſerant novos Chriſtianos abſti- nere I. ab idolothytis, hoc eſt a cibis, qui ido- lis immolati ſunt, & quidem ad virandum Ju- dæorum ſcandalum, quibus talis eſus idolola- tria videbatur. 2. A ſanguine, ſive liquido ac potabili, ſive in carne ſuffocara a contento ut Judæi (qui ab ejusmodi eſu urpote a tempore diluvii prohibito maxime abhorrebant) aeilin 2 52 DE LEGIBUS. ad gentilium converſationem, & familiarem uſum pellicerentur. 3. A fornicatione, quam gentiles crimen non opinabantur, quamvis jure naturali ſit prohibita. Quod autem hæc Apoſtolica Conſtitutio quoad duo priora capita ſit lata duntaxat ad vi- tandum Judæorum ſcandalum, patet tum ex cap. 14. ad Rom. tum ex cap. 10. 1. ad Corin- thios, ubi Apoſtolus hujusmodi cibis uti per- mittit, quando id fieri poteſt ſine aliorum ſcan- dalo. Conſtat tamen ex Conciliis Gangrenſi, Aurelianenſi & Wormatienſi, legem ſuffocato- rum diu poſt Apoſtolos viguiſſe quibusdam in locis, quin etiam nunc obſervatur apud Græ- cos. Quæres: Quare ergo Apoſtoli adhuc variis legalibus utebantur poſt Pentecoſten & pro- mulgatum jam Hieroſolymæ Evangelium? , Erant hæc legalia licita non ex neceſſitate ſalu- tis, ſed ex conſuetudine ſolennitatis. Ita S. Au- guſtinus. uare autem Apoſtoli legalia uſur- pärint, ratio fuit 1. ut Judæos ſuis ritibus val- de addictos facilius adducerent ad Evangelium: 2. ut amputarent occaſionem hæreticis, do- cendi legem veterem fuiſſe malam: 3. ut ho- norifice ſepeliretur Synagoga, nec videretur tanquam cadaver hominis damnati & inglorii Projicienda. . Ul De M 5 ſn a Abbert aunils E Enobann ne Pbrebg II. lulhifn 3 1 Uyre A Ennne⸗ nen un l 4 D Polce Cli⸗ ſtuenmtt: n,MN o,ACn mutdhiig hmäumnin MelsCrne, geniten. leuihnclmen NenGe. i alve ri Alen o. ngdimn . aeltae ſln. s l A uel⸗ i. ustrbur⸗ Dingskun reich, n h⸗ N Ulernl mis i DE LzciBs. 53 CAPUT II. De Lege Evangelica. Egem Evangelicam eſſe legem divinam, & L habere Chriſtum Auctorem, nullatenus verò Joannem Baptiſtam certum eſt: Ba- ptiſinus enim, quem inſtituit oannes, non erat Sacramentum, ſed diſpoſitio ad Baptiſinum Chriſti. Deinde judæi tenebantur Chriſto cre- dere prædicanti & per varia ſigna conteſtanti ſe a Patre miſſum, neminem ſalvatum iri, niſi renaſceretur ex aqua & Spiritu S., vitamque æternam habiturum, niſi manducaret carnem fili hominis, & biberet ejus ſanguinem &c. Ra- tio enim naturalis dictat credendum vera di- centi, & probanti, nec ad id requiritur pro- mulgatio. His præſuppoſitis ſit ARTICULUS I. Quid ſit Lex Evangelica? Nve Multis nominibus appellatur Lex Evan- gelica; nam dicitur Lex ſidei ad Rom. 3. Lex ſpiritus vitæ ad Rom. 8. Lex gratiæ veletiam gratia juxta illud Joan. 1. Lex per Moyſen data ſ, gratia & veritas per Jeſum E&briſtum facta eſt. Lex libertatis, Jacob. 1. Uli Spiritus Dei, 1bi libertas. Lex nova Joan. 13, mandatum novum do vobis, Lex Chriſii, eoquod a Chriſto ſancita eſt. Diro. Lex Evangelica deſcribi poteſt gra- tia per Spiritum S. cordibus indita, qua “D 54 DE LEGIB US. duntur & amantur, quæ Chriſtus verbo tradi- dit. Dicitur r1. Gratia; de ea enim ſic cecinit Zacharias c. 10. v. 10. Effundam ſuper domum David, & ſuper habitatores Jeruſalem Spiritum gratiæ & precum. Quod impletum eſſe die Pen- tecoſtes, quo promulgata eſt Lex Evangelica, docent S. Hieronymus & alii. Dicitur 2 Cor- dibus indita, ſic enim de ea habetur c. 31. quem locum Apoſtolus c. I. ad Hebræos laudat: Da- bo legem meam in viſceribus eorum, & in corde eo- rum ſeribam eam. Dicitur 3. Per Spiritum &: ut lex Evangelica diſtinguatur etiam a lege na- turali, quæ ita eſt indita, ut ſit innata, Huens. que adinſtar radii a principiis naturæ rationalis, quia cum ſit per peccatum originale vitiata, & debilitata, lex ab ipſa emanans infirma ſit ne- ceſſe eſt; at lex Evangelica eſt naturæ rationali ſuperaddita, & cordibus inſcripta per Spiri- tum S.; deinde obſcuratam legem illuſtrat, & debilitatas naturæ vires reparat. Dicitur 4. quaα ecreduntur & amantur- quibus vocibus ſignifi- catur, legem novam non ſolum oſtendere, quæ credenda, amanda, & fugienda, ſed etiam da- re, ut illa credantur; amentur, & fugiantur. Dicitur 5. quæ Chriſtus verbo tradidit: ut oſten- datur, materiam, circa quam verſatur lex Evan- gelica, eſſe ea omnia, quæ Chriſtus verbo do- cuit, & Apoſtoli poſtea magna ex parte ſcri- PftO tradiderunt. Oueret: Lex Evangelica an ſit lex propriè dicta? . Affirm. nam lex Evangelica vere eſt Præceptiva, ut patet ex variis Scripturæ en Oan. D1 Nnlum gadell g Tage eet hlin lur lat Aljbiclelben tets go, 10 4 Wn kr⸗ 41 en, c⸗ belel . dee verde m etplen n Lmm n ſlgrdm mn an br Ummmn mumn / Aeim nlege AbCr non utn, Nekt e Aui l e ru, ent: aniſi ntet der . K1 E ben lce Mecnn unmmins Atortne 631 Cen inin nn Fianta. 5yhim1, ramilen Kinn irs Ne Oos, Gle it, lrte. Aenmionll uer Sn.. nling Donnr , u ſochos tond. Olener, ur deum , ttunenu t le ſrlalr. Nofetoc. NK Kproe S —W . DE LEGIBVUS. 55 Joan. 3. Mandatum novum do vobis. Item c. 14. NHoc ſt præceptum meum, ut diligatis invicem. Ergo nihil deeſt legi Evangelicæ ad rationem propriæ legis. Si dici. Ubi Spiritus Dei, ibi libertas; ſed in lege nova eſt Spiritus Dei ſcilicet gratia, jux- ta illud Joan. r. Lex per Moyſen data eſt, gratia ν veritasper Chriſtum facta eſi. BN. Ubi eit Spi- ritus Dei, ibi eſſe libertatem vel a peccato, vel a jugo veteris legis, non tamen ab omni præ- cepto. Quod in lege Evangelica debeat eſſe libertas a peccato, quæ alias obligationes non excludat, patet ex c. 5. ad Galatas, ubi Apo- ſtolus poſt hæc verba: Vos in libertatem vocati ſtis fratres: explicat modum libertatis noſtræ his verbis: Zuntum ne libertatem in ocafionem detis carnis, ſed per charitatem ſpiritus ſervite in- vicem, omnis enim lex in uno ſermone impletur, diliges proximum tuum ſicut te ipfum. Quod etiam in lege nova ſit libertas a jugo veteris legis, quæ non excludat aliam legem & obligationem, patet ex eodem Apoſtolo ad Rom. 6. ubi poſt hæc verba: non eſtis ſub lege, Jed ſub gratia, quærit: quid ergo?“ peccabimus, guoniam non ſumus ſub lege, ſed gratia, & de- inde reſpondet: alſit. Quæres 2. Quotuplicis generis ſunt præ- cepta legis Evangelicæ? . Triplicis: alia ſunt fidei, ut præceptum credendi myſterium Tri- nitatis, Incarnationis &c. alia moralia, ut ea, quæ continentur in decalogo, quæque Chri- ſtus ſua authoritate confirmavit & explicavit D 4 Matth. 56 DEz LEGIBUS. Matth. 5. Alia ceremonialia, quæ ſpectant uſum Sacrificii & Sacramentorum. S& dicis: fuere præcepta judicialia in lege veteri, quibus politicè adminiſtrabatur Judæo- rum ſocietas, ergo ſimiliter in kne Evangelica ne och Ppræcepta debuere inſtitui. E. N. Sonf, quia cum Deus Judæorum Rempubli- cam prius ita inſtituiſſet, ut non haberent alium Præter ſe Regem, ut conſtat ex lib. I. Regum c. 8. v. 7. Moyſi ſigillatim Ppræſeripſit, quid- quid pertineret ad Regimen civile: at Chriſtus ſibi temporale regnum non aſſumpſit, ait enim Joan. 10. Regnum meum non eſt de hoc mundo. Quamobrem Principibus temporalibus liberum reliquit ſtatuere ea, quæ viderentur aptiora ad publicam tranquillitatem, quæ eſt finis tempo- ralis eorum regiminis, modo tamen ea non pu- gnarent contra leges fidei & morum, quas ipſe ſanxit. Deinde lex vetus fuit impofita ſoli fa- miliæ Jacob, quæ ut ſat anguſtis terminis fue- rat incluſa, eadem ſpirituali diſciplina facilè con- tineri potuit. Econtra lex Evangelica ſeſe ex- tendit ad omnes nationes, quarum conſuetu- dines, mores & ingenia plane ſunt diverſa, un- de eas diverſis inſtitutionibus regi oportuit. ARTICULUS II. Urrùm Lex Evangelica ſit aliena d veteri? Nlo. Non differt ſecundum ſubſtantiam Lex Evangelica a lege Moſaica, ſed tantum in accidentalibus tanquam perfectum ab umperfe. 0. Iushomg airptun) , Nenſi. aulerie , e hbe ilen e⸗ Sknonhten E1 Mrinen a0Yn Irwg nin Erunmn, hen Einmninem, n Clcet i⸗ lcefce duku nnn ametd aürennt fl fuumflnn Epgonſen aprn, ,be 2 Uhiknlen i! Kuüs Eiln, pver 1 Cloanm non ee ineloe whinnr, u Kübmib Mkecech An, Kl unlumme iiln, de nn Ke ch,, ninftier 4 ge Nr lni enmn DnI. entüemnan, treril 1Ron Melnt, gin ake aChr Aunſit uein G,e md. Mbslbenn nr Mon insrn. = maN. umn us ⸗ nein hik. Cumus . Niuhal. gie EeaA. run coliden⸗ tchere, gcvonin Il utm Sötrnamlen A ummNI nc ne DE LEGIBVUS. „ Sto. Ita S. Thomas q.. 7. a. I. & ſeqq. Prob. 1. FPars ex Scriptura Matth. 5. Monveni ſolvere le- gem, ſed adimplere. Prob. 2, ratione: Illæ leges non ſunt diverſæ quantum ad eſſentiam & ſub- ſtantiam, quæ habent eundem Legislatorem, eundem finem, & eadem præcepta; atqui lex vetus & nova habent eundem Legislatorem, ad Hebr r1. Multifariam, multisque modis olim lo- uens Deus Patribus in Prophetis, noviſſumè diebus Mtis locutus eſt nobis in filio. 2. Eundem finem: tum proximum, nempe verum Dei cultum, mentis integritatem, & cordis puritatem: tum remotum, ſcilicet vitam æternam. 3. Eadem Præcepta, ſcilicet fidei & charitatis, nam Matth. 22. In his duobus mandatis univerſa Lex pendet, Prophetæ. Prob. 2. Pars ex Scriptura ad Galat. 3. Prius autem, qudm veniret fides, ſub' lege cuſtodiebamur concluſi in eam fidem, quæ revelanda erat. Eaque Lex, pædagogus noſter fuit in Cbriſto. Et c. 4. Cum AIemus parvuli, ſub elementis mundi eramus ſer- vientes. Ubi ſenſus eſt interprete D. Angelico q. 107. 3. I. & aliis. Lex vetus erat velut ru- dior diſeiplina, puerorum imbecillitati accom- modata, qui cum non alliciantur virtutis hone- ſtate, neque intelligant nobiles fructus, qui ex illa percipiuntur, urgendi ſunt pœnarum ti- more, & infantilibus quibusdam præmiſſis. Lex quippe eadem myſteria, quæ nunc explicitè credimus, obſeurè & ſub figurarum velamine commendabat, & carnales judæos tum pœna- rum temporalium metu, tum terrenæ felicitatis D 5 polli- 58 DE LEGIBVUS. pollicitatione impellebat ad ea, quæ virtutis ſunt. At ubi venit plenitudo temporis, & ſplendidior effulſit lux Evangelicæ prædicationis, jam non Jſumus ſub pæœdagogo, ait Apoſtolus ad Galar. 3. Oljic. IIlæ leges ſunt planè diverſæ, quæ ſe invicem excludunt, atque ita ſe habent lex ve- tus & lex nova Evangelica. Evacuati eſtis a Chriſto, qui in lege juſlificamini., ad Galatas §. Zrvanslato enim Sacerdotio, neceſſe eſt, ut & legis translatio fiat, ad Hebr. 7. Ergo. H. D. min. Lex nova excludit veterem quoad ceremonias & obſervantias legales C. quoad præcepta fidei & morum N. Enimvero legalia illa præfigura- bant & promittebant, quæ implenda erant in Chriſto, ergo debuerant deſinere eo ipſo, quo promiſſum fuit adimpletum. Inſt. I. Etiam lex Evangelica excludit vete- rem quoad eſſentialia. Prob. Eſſentiale eſt le- gi vereri præœfigurare & promittere Chriſtum, ac Religionis noſtræ myſteria, atqui lex Evan- gelica excludit illas figuras & promiſſiones, ergo- HR. D. prob. Eſt eſſentiale legi veteri præfigura- re & promittere Chriſtum, ſi lex ſpectetur ut vetus & præcedens adventum Chriſti C. ſi ſpe- Gtetur ſecundùm ſe præcisè N. Quemadmo- dum enim duo in homine ſpectari poſſunt: pri- mum, quod homo ſit: ſecundum, quod ſit puer aut adultus. Primum ad ejus eſſentiam pertinet, ſecundum ad circumſtantias tempo- ris, quæ ſe invicem excludunt, ætas quippe adulta excludit ætatem puerilem, ſed in utra- que manet idem homo ſecundum ſubſtantiam; ſimi- grwomum oble Iu larengt nu gsſettb omra V. rnimn ieñnn gen IMons, tcicr. 200 uns wn dei ünum mun 1num, (oaute Uutilimum etl wine,conon tN,Ie AKerdern Wamwimenn Auh Miner IIn Dn a Dann Neſeren IEuamehnum Am, Epre Amn, rt DE LEGIBUsS. 6 5 int ſimiliter ſunt duæ legis ætates, alia præcedit Nohißet adventum Chriſti, alia ſubſequitur; in priori tiin lex per legalia præfigurat & promittit Chriſtum D futurum: in poſteriori verò prædicat Chriſtum ee veniſſe. Porro ejusmodi circumſtantiæ tem- kkkarie. poris ſeſe excludunt, ſed ipſa lex ſecundum 4 bni fubſtantiam ſpectata manet eadem. Fides in ,A. Chriſtum eſt eadem, idem Deus colitur eadem Sr o fide, eadem ſpe, & charitate, eadem præce- im prorum moralium obſervatione. rnel Inſt. 2. Lex Evangelica ſuſtulit vel correxit Aertti moralia legis vereris præcepta utpote vero Dei Areiem. cultui contraria. Prob. Ant. Chriſtus I. ſuſtu- Ween lit polygamiam, repudium uxoris, juramentum, reh uſuras, legem Talionis, quæ permittebat appe- titum vindictæ. 2. Correxit, quod dictum fue- erbchetete. rat Antiquis, non occides, non mœchaberis, ſonde etle. diliges proximum tuum, & odio habebis ini- Genimn micum tuum, docuitque omnem hominem gikben. etiam infenſiſſimum eſſe noſtrum proximum, inns, en inordinatos iræ, concupiſcentiæ & odii motus ei nim. eſſe coercendos, utpote legitimo Dei cultui con- Nheell trarios, ergo. H. I. Chriſtus non ipſam le- liCllr. em, ſed falſas Scribarum & Phariſæorum tra- e. itiones circa juramentum & dilectionem pro- rln n ximi ſuſtulit, IIli interpretabantur, & trade- bant I. tum ſolùm aſſumi nomen Domini in chemm vanum, cum pejeretur: Chriſtus econtra do- cet, omne juramentum eſſe vanum, niſi fuerit nis enx.. 7 Gihr neceſſarium. 2. Inimicum non eſſe pro pro- A nun x/imo habendum, as proinde a benevolentia no- ſbkuuan Ktra excludendum, quod eſt contra expreſſum D legis 60 DE LEGIBVUVS. legis decretum Levit. 19. Non quæres ultionem, nec memor eris injuriæ civium tuorum. Quid di- cendum de uſuris, patet ex iis, quæ diximus, quomodo lex naturalis mutari poſſit. Quod concernit poligamiam & repudium uxoris, ſive Deus toleraverit, ſive ex utili diſpenſatione in- dulſerit, ſatis eſt ad præſentem difficulratem, ſi dicatur nonnulla tolerari in pueris, aut etiam permitti, quæ Majoribus prohibentur. Ex quo ſequitur legem Evangelicam differre accidenta- lirer a veteri, ſicut perfectum ab imperfecto; Judæis v. g. tanquam pueris præſcripta eſt lex Talionis: oculum pro oculo, dentem pro dente: quæ eſt primus juſtitiæ gradus, & pacisinchoa- tiO,, ſcilicet ut injuriam acceptam vindicta non tranſeat; vix enim invenitur, qui irà turbatus ob acceptum pugnum, vel auditum verbum conviti, plures pugnos aut graviora convitia rependere non appetat: immoderatum autem illum animi impetum lex ita refrænat, ut quod ſupereſt, inordinatum in appetitu vindictæ non approbet, ſed illud Chriſto, ad quem dedu- cit, eradicandum dimittat. Quæres I. Utràùm Chriſtus veteri legi nova præcepta addiderit? N. I. Loco legalium, quæ abrogavit tanquam umbras futurorum, inſti- tuit nova præcepta ceremonialia; præcepit enim novum offerri ſacrificium, & alia ce- lebrari ſacramenta. . 2. Addidit nova fidei Præcepta, namque explicita fides myſterii Tri- nitatis, quæ eſt in præcepto apud Chriſtianos, Judæis præcepta non fuit, cum illud myſterium in he 4 Ker mnt⸗ Irfts u ſapunmnii, nni. Cum AA hern 20enounpn xihs, leupe 1 Mobos pee Aitetut, in upetee Clne wrrrdün etuum cte Gcoris i Cnrikte ENe,Clpenn Nftam Eterm⸗ NEgsm Kconequim dlan ki 1 Mum N tpumus A tm AIDnn! Al, gleſt NGraN. hrepunn ernaturt woiſd nun Aflei & pri ui Mbenn Hon kenemin. nbiet Nerin Ann Hdpröice . idd Inarm um ferton 0n Cnrii nmmeen unt v lGndicheen Gen del er ggime un aOg Cnun ⸗ 1 c firi, Nketüft⸗ (riſtanos Unylein 1 DE LEGIBUS. 6 in lege veteri non fuerit niſi implicitè revelatum. e. 3. Chriſtus nulla Præcepta moralia addidit, ſed ea accuratius, quàùm Moyſes explicavit, & confirmavit. Cum enim Judæi velut pueri ſpi- ritualia non caperent, nec cordis intentiones diſcutere & explorare valerent, legem natura- lem ipſis expoſuit præſertim in ordine ad actus exteriores, utpote qui ſenſibus Percipiuntur. At Chriſtus, ſicur per gratiam ſuam lumen na- turale ſordibus peccati obſcuratum priſtino ſplendori reſtituit, ita er cœleſtem ſuam do- Gtrinam plene ac dilucide explanavit, quidquid recta ratio præſcribit non ſolum circa opera ex- teriora, ſed etiam circa cogitationes mentis & affectiones cordis. Si dicis. Chriſtus ea dedit mandata, quæ ſi ſervaverimus, diligemur a Patre, & certò con- ſequemur vitam æternam, atqui per ſolam ob- ligationem legis naturalis non meremur diligi a Patre, nec conſequimur vitam æternam, ergo Chriſtus addidit legi naturali nova præcepta moralia. Min. prob. Naturalia ſunt ſingula præ- cepta legis naturalis, atqui per præcepta natu- ralia non poſſumus aſſequi finem ſupernatura- lem, nempe vitam æternam, quæ nobis pro- mittitur. . D. min. Per ſolam obſervationem legis naturalis, quæ ſit ſine fide & gratia C. quæ ſit ex fide & gratia N. D. ſimiliter Confirm. min. Per præcepta naturalia non poſſumus aſſe- qui finem ſupernaturalem, ſi ad ea moveamur lumine & motivo naturali C. ſi ad ea movea- mur lumine fidei, & inſtinctu Spiritus . N. 62 DE LEGIBUS. Namque Beati in ceœlo fruuntur Deo per amo- rem, qui pertinet ad legem naturalem. Quæres 2. Utrùm Lex Evangelica ſit veteri gravior? H. I. Si ratio præcise habeatur acto- rum exteriorum, certum eſt legem veterem longe eſſe graviorem lege Evangelica, de ea ita loquitur Princeps Apoſtolorum Act. 15. v. 10. Nuanc ergo quid tentatis Deum imponere ju- gum ſuper cervices diſcipulorum, quod neque Pa- tres noſtri, neque nos portare potuims. Si dicis: Præceptum confeſſionis ſacramen- talis & prohibitio poligamiæ, ac libelli repudii in lege Evangelica, ſunt onera adeo gravia, ut propterea multi infideles a noſtra Religione ab- ſterreantur; quin & Apoſtoli perculſi arctiſſimo matrimonii vinculo per Chriſtum induéto, di- Xerint, S ita eſt cauſa hominis cum uxore, non expedit nubere. Ergo lex Evangelica reſpectu exteriorum operum eſt gravior veteri. D. C. ſecundum quid Tranſ. abſolutè & ſimpliciter N. Pondus enim legis non expenditur ex uno aut altero præcepto, ſed ex tota præceptorum col- lectione. Deinde Confeſſio ſacramentalis pœ- nitentibus magno eſt ſolatio, nec ſenſus pudo- ris, qui eam comitatur, comparandus eſt dolo- ri, quem inurebat circumciſio. Poligamia verè & libellus repudii erat indulgentia ad tempus infirmis conceſſa. H. 2. Doctrina & litera legis Evangelicæ, quatenus ſe extendit ad actus interiores & exte- riores longe eſt gravior lege veteri. Ita S. Th. art. 4. q. 170. Nam abnegare ſe ipſum, Deum dili- e Nekeegihn rmhnan 1 Ler beno inaun m Almne, ubAgetk, l nleclenman Alade, armmu unr e (ol Emlfende Ubegem ven Almn noncebe nn oondhon Eieanmdhen atil Eüer en⸗ n en/ ,n Alchih n Wmngtuk Anczfl tapimmn iſtn NAden Dentabe tis Ren, An ge bei b Wunn an, Dn n/ 1, lr t V . Klinunnean EHI tDe hehpori uiacte ndeb,. , ulft, ſot ia teen ei 0,0 hnptoie rn Ghomunc. enns e lnſer Awekc⸗ una a 5 Atencos Unaer u8 1 impleres & juſtus fieres. Dz LEGIEBUsS. 63 diligere uſque ad contemptum ſui, uti hoc mundo, tanquam non utamur, motus iræ, ſu- Perbiæ, voluptatis nos continuo laceſſentes com- peſcere, quemadmodum litera docet non ſo- lum difficile eſt ſine ſpiritu vivificante, ſed etiam impoſſibile. Unde Apoſtolus 2. Cor. 3. ſcri- bere non dubitavit, Litera oceidit: quia multi- tudine præceptorum exiſtit carnalibus occaſio Peccati, & mortis æternæ. k. 3. Lex Evangelica, ſi ſpectetur, ut ſpe- ctari debet, ſecundum quod in ea eſt præci- puum & eſſentiale, hoc eſt, quatenus eſt lex Spiritus & gratiæ, non eſt onus premens por- tantem ſe, quemadmodum lex vetus, ſed levans, reficiens & delectans. Prob. ex Script. Matth. T. Jugum meum ſuave eſt, & onus meum leve. Quæres 3. Quo ſenſu verum ſit legem ve- terem non juſtificaſſe, cum multi in ea fuerint juſti? B. Legem veterem non juſtificaſſe, quia gratia, qua juſti fiehant homines in lege veteri, eidem ſtatui non debebatur, debita tantum erat novæ, quia conditor novæ, Chriſtus auctor gratiæ eſt, eamque meruit nobis; unde qui ju- ſtificati ſunt ante Chriſtum, non per legem ve- terem, ſed per legem fidei juſtificati dicuntur ad Rom. 3. Uli eſt gloriatio tua “ excluſa eſt, per quam legem * factorum? non, ſed per legem Rdei. Id eſt, tibi judæe ſublata eſt occaſio glo- riandi, non quia legem ſeriptam Reoepilti, & e eruditus es, ſed quia cum ea accepiſti legem fidei, ſeu ſpiritum gratiæ, quo præcepta legis ARTI- 64 DE LEGIBVUS. ARTICULUS III. An in Jure divino poſitivo poſſit diſpenſari? Ota I. Non quæritur hic de Deo; clarum enim eſt, poſſe in lege ſua diſpenſare pro ſuo arbitrio etiam ſine cauſa;, nam ſi hoc po- teſt Legislator humanus in ſua lege, multo ma- gis Deus: imèò licet homo non recçte aut licite id faciat ſine cauſa, ſi tamen Deus id faceret, honeſtiſſimè & rectiſſimè id faceret, tum quia eſt ſupremus Dominus, tum quia ejus volun- tas eſt ſuprema regula bonitatis. Mota 2. Pariter certum eſt, hanc poteſta- tem non eſſe conceſſam Regibus & aliis ſæœæcu- laribus Principibus, quia his non eſt conceſſa alia poteſtas, quàm temporalis, hæc enim ſuffi- cit ad gubernationem politicam: hæc autem Poteitas, de qua quæſtio procedit, eſt ſpiritua- is & ſupernaturalis, urpote circa ſpiritualia & ſupernaturalia. Neque Epiſcopis, Patriarchis, aut quibuscunque Prælatis inferioribus Ponti- fice ea poteſtas tribuenda eſt, tum quia cauſæ majores Eccleſiæ & a fortiori graviſſimæ, qui- bus haud dubiè cenſetur hæc poteſtas, Sedi Apoſtolicæ reſervatæ ſunt C. Majores de Baptiſ. tum quia inferioribus Prælatis non eſt neceſſa- ria hæc poteſtas ob uſum rariſſimum illius, ideo- e neque legitur illis conceſſa, ergo ſolum quæ- tio moveri poteſt de Pontifice, an diſpenſare poſſit in jure divino poſitivo? Dico. Non competit Summo Pomtifici po- teſtas propriè diſpenſandi in quodam præcepto Veré e ESI. n pſr lie ur e ele n 8 ſi nt oNN WRüq ult men hauke Mt lſtan mn m Aetſi tni Nek iur o. uble Gn unt W ker Alen , 1 ,EDrru. ufinmdid Nns tuunchs Sin Don. un ⸗ naan irpihnn i. ntz N N Nime: l l- mumn n e. önche ,0 e PLoorta f v — ——— — INSTIIUTIONES THEOLOGICA IN QUIBUS FIDEI DOGMATAES TRNEIERIHN ANTUR QU.S.TIONES E SCHOLAS QE ADD NOTI TIAM SACRARUM SCRIPTURARUM. – TRADITIONUM, CONCIIORUM, E & HERESUM CONFUTATIONEME GONDUCUNT. E AD USUM 19 20 21 EEIEIIII IIN TIGC T 17 18 16 ◻ — — THEOLOGIIA CANDIDATORUEEZ ACCOMMODAT. OPERA A C STUDIO P. IGNATII SEIZ. S. J. TII Ss. Theol. Doctoris, ejusdemqu =- f in Univerſitate Wirceburgenſi Profeſſor= Publici & Ordinarii. TRACTATUS DE ANGELIS.= NXNTESEe 2 S nnnuunnen 1 2 3 4 5 6 7 8 — — — V en O◻ 10 QN rin 4 7 6 5 4 3 2 1 £ E S£ 7 85 2 7 . E S £ S5 = 5 3 E E C E J.ℳ. Copyright 4/71999 VXMaster GmbH wwWw. Xymaster. com „ —