Gf1675
author: Seitz,Ignaz

4

N 12 c5 11866454 02]
UIIIINIIINIIIIIII

08 Töbingen 4

—— — —..-— - —

QU£ AD NOTITIAM
SACRARUM SCRIPTURARUM .
TRADITIONUM, CONCILIORUM »
& HERESUM CONFUTATIONEM
CONDUCUNT.
AbD USUM.
THEOLOGI CANDIDATORUM
AGCCOMMODATE.
OPERA AC STUDIO

P. IGNATII SEI.8. J.
Ss. Theol. Doctoris, cjusdemque

in Univerſitate Wirceburgenſi Profeſſoris
Publici & Ordinarüj.

TRACTATUS DE ANGELIS.

Cum Permiſſu Superiorumiu.

—

S 2 =
WiIRCEBURGI,

Typis Jo. Chriſtoph. Kleyer, Univ. Typ. 1749.

dir Anmun dle
guktcnn,
eehunm minke
Uptierconiden
Emn, guun
Sueilleihi
E ſein ,
WOSODO üiſenn

4
4
l

TRACTATUS.
THEOLOGICO. DOGMATICUS

DE
ANGELIS.

ROſtquam D. Thomas 43. quæſtio-

nibus Deum, ut in ſe eſt, Unum
& Trinum conſideraſſet, a quæſtio-
ne 44. incipit expendere emana-
tionem ejus ad extra ad creaturas,
quarum aliæ ſunt merè ſpirituales, ut An-
geli, aliæ duntaxat corporeæ, ut pleræ-
que, quæ ſex dierum opere prodierunt,
aliæ demum mixtæ ex utraque ſubſtantia;,
ut homines; nos omiſſis iis, quæ omnino
Philoſophicæ conſiderationis ſunt, & plus
conjecturæ, quàm exploratæ habent ve-
ritatis, quæſtiones nobiliores, & Theologo
dignas ſelegimus, quas tribus diſputatio-
nibus abſolvemus.

A DIS-

De ANGEIIS.

DISPUTATIO I.

De natura, exiſtentia, & proprie-
tatibus Angelorum.

CAPUT I.
De natura, & exiſtentia Angelorum.

ARTICULUS I.
An, & quid ſinn Angeli?
Na I. Exiſtere Angelos negarunt Saddu-

cæi, quorum errorem deſeribit S. Lucas
Act. cap. 23.. his verbis: Sadduckxi dicunt
non eſſe reſurrectionem, neque Angelum, neque Spi-
ritum. Plures ex veteribus Philoſophis in eo-
dem errore verſati ſunt, ut obſervat S. Thomas
1. Part. quæſt. 50. art. I. Sadducæorum erro-
rem reſuſcitarunt Anabaptiſtæ, qui omnia Scri-
pturæ teſtimonia, in quibus aſſeritur Angelo-
rum cuſtodia, & dæmonum tentatio, de ſolis bo-
nis vel malis cogitationibus interpretantur.
MNota 2. Angelus græcè, ſi nomen ſpectes,
latinè Nuntius dicitur, quo nempe Deus uti-
tur apud homines, & tum hominibus ex Ma-
Nlach. c. 2. V. 7. Malachiæ 3. V. I. Iſai. C. 9. V. 6.
&c. tum ſpiritibus cœleſtibus ratione muneris
ac officii in ſacris literis tribuitur: hinc diſertè
docet S. Auguſtinus in Pfſal. 10. ſerm. I. n. 15.
Angelus officti nomen eſt, non naturg. Antono-
maſticè tamen ſpiritibus, iisque bonis præcipuè
ex uſu convenit, ut ait D. Dionyſius de cœle-
ſti Hierarchia c. 4. Quæritur proinde in præ-
ſenti

Dr.
„aelde
linb

ſec

Jol. Pkevun
le eun Eein

Dükem

1. , *
Uur Nded
l denn gun
e

Buümt Ahoe
Unlpenre pice
umnl henong
üquä

INGEII

ATIO

eni, E

ngelorum.
UTI.
lenmna 4,gin
ULUS 1.
ſin Aeh

8
Ugeſos hepanun
forem Gelerihis
Verdiss: ldtet
gleAgllun,
ebus Phiohopti
Uut Oblernerd I
1. Nddocronn⸗
Ptſe, gnl onmn
Ubus AWeritur 4
mn tentato, celit
bus imerpreumn
Ect, nenß
lo enpe Dünl
n omian
3 V1 IH
zbus mutone
fhuin:
1. 1o. Eermn 1l
nebons in⸗
Dooyſs eee⸗
n oigen

DE ANGELIS. 3
ſenti argumento de ſubſtantia aliqua intelligente,
quæ media ſit inter Deum & hominem.
Dico I. Fide tantùm divina conſtat dari An-
gelos; ſic enim definiit Concilium Lateranenſe
IV. Probatur I. ex Scriptura: Genes. I19. V. I.
duo Angeli veniunt ad Loth. Gen. 22. V. II.
prohibetur Abraham ab Angelo, ne filium ſa-
crificet &c. Matth. 4. v. I1I. Angeli Chriſto mi-
niſtrare dicuntur. S. Aug. in Pſal. 103. Angelos,
inquit, novimus ex fide, & multis apparuiſſe ſoriptum
legimus & tenemus; nec inde dubitare fas nobis.
Ratio vero naturalis duplex redditur, utraque
probabilis, neutra demonſtrativa. Prima ſu-
mitur ex perfectione mundi & gloria Dei, ex
illa quidem, quia;, ut ajunt, ad perfectionem
mundi requiritur, ut omnes gradus entis ſecun-
dùm, ſumma rerum genera, in ſe contineat, at
tria ſunt talia, nempe ſubſtantia pure, ſpiritua-
lis, ſubſtantia pure, corporea, & mixta ex fpi-
ritu & corpore. Ex gloria Dei autem, quia ad
majeſtatem Dei pertinet habere cœleſtes ſpiri-
tus, arcanorum divinorum conſcios, Nuntios
& adminiſtros. Altera ſumitur ab effectibus,
tum ex motu eœlorum & aſtrorum, ex quo ab
Ariſtotele, Platone, & aliis Philoſophis antiquis,
ut multis placet, Angeli ſeu intelligentiæ agni-
tæ fuerunt; tum maxime, ex iis, qui conſpiciun-
tur in maleficis, energumenis &c. omnemque
tum naturæ corporeæ, tum animæ humanæ
virtutem ſuperare videntur. Dixi: utraque pro-
babilis, neutra demonſtrativa; quia prima, quæ
eſt a priori vel quaſi priori, convenientiam tan-
A 2 tum

DE ANGEIIS.

tùm quandam arguit; Leus enim cum ſit liber-
rimus ad extra, quæcunque voluit, fecit, ſibi-
que ſoli eſt ſufficientiſſimus. Altera, quæ eſt
a poſteriori, etiam non convincit, cum hi effe-
ctus animabus a corpore ſeparatis peculiari vir-
tute a Deo accepta tribui poſſint, & ipſe Philo-
ſophus tantum ſuadet, non demonſtrat.
Dico II. Angelus rectè definiri poteſt, ſub-
ſtantia ereata; ſpiritualis, completa. Dicitur I.
Jubſtantia, quia eſt ens per ſe ſubſiſtens ut ma-
nifeſtè conſtabit ex varlis Angelorum proprie-
tatibus & operationibus infra recenſendis. Di-
cirur 2. ereata, ut diſtinguatur à Deo. Dicitur
3. ſpiritualis, ſeu omnis materiæ expers, quo
differt ab homine, qui eſt ſpiritualis ſimul &
corporeus. Dicitur 4. completa, in quo diſcre-
Pat ab anima rationali, quæ eſt ſubſtantia creata
omnino ſpiritualis, ſed incompleta, quia de ſe
eſt pars hominis.
Oljicies contra mum. Moyſes nullam fecit
mentionem naturæ angelicæ in opere ſex die-
rum; ergo. Confirmatur: quia variæ & mira-
biles operationes, quas experimur in maleficis
& energumenis, adſeribi poſſunt vel ipſi natu-
rK humanæ, ſeu humori melancholico homi-
nis, a quo ingenitæ animo rerum notiones ex-
citantur, v. g. quod Arreptitii linguis loquantur
ignotis vel animabus a corpore ſeparatis ſeu
bonis ſeu malis, prout ſunt operationes. Be.
N. C. quod creatio Angelorum a ſacro Hiſto-
riographo prætermiſſa ac deſcripta non fuerit,
xatio videtur fuiſſe, quod Deus rudi ac Knl⸗

Nr
tehs
e chor⸗
ee cönmn e
gonpklen

*
l

Keies
Oloc ENoes
1 .
ol 1
Chokoo ond ,

Wendde

DE ANGEIIS. 5

36 bilibus rebus addicto populo Hebræo nil niſi
Iſenſibile & corporeum proponi voluit. De-
„inde rectè etiam dici poteſt, quod Moyſes An-
gelos comprehenderit nomine ccœli aut lucis, ut
vult S. Auguſtinus lib. II. de Civ. C. 9.
Ntaetn Ad Confirmationem N. A. quoad partem pri-
mam. Lepidè ſanè ſupponuntur hujusmodi no-
tiones linguarum aut ſcientiarum homini eſſe
ingenitæ, quæ concuſſione humoris melancho-
lici in aliena idiomata aut ſcientias, quas/ nun-

leparats
poſſin,
oln demonſter
1d gebnri Potelee
npln. Der
erſe ubſiſen u

Peen
.

umnmn quam didicimus, erumpant; illud verum eſt,
n quod dæmones ab humore præſertim melan-
uunien M cholico multùm juventur in vexandis Arrepti-
e, tiis, eodemque purgato & expulſo minus tor-

queant, cujus ratio eſt, quia deæmones mate-
riam non immutant, niſi applicando activa paſ-
ſivis, & bilis atra furori concipiendo maximè
idonea eſt, unde etiam melancholia nidus dia-
boli vocatur. Ad alteram portem . N. tantam

Mols i talemque virtutem animabus a corpore ſepa-
e A& ratis ineſſe, movendi ſcilicet corpora, cogno-
u EA ſcendi actus internos aliorum imaginationis, cal-
Veimrimift lendi varia nationum idiomata &. ut in malefi-
Clum ſel cis & energumenis experimur. Neque a Deo

nelnckoles bon immediatè omnes iſti effectus proficiſci poſſunt,
partim quia ob malum ſœpius finem, fſcilicer
perniciem hominum, odium & injuriam ipſius
6 Dei fiunt; deinde quia ſæœpe blaſphemias contra
. Ortuene Deum ejusmodi Arreptitii evomunt.
me No H.
inmin

els mMie A 3 ARTI-

DE ANGELIS.
ARTICULUS II.

An Angeli ſint omnino incorporei, & quis fuerit
Jenſus Concilii Nicæni II. rca præſens argu-
mentum?

COta. Ab aliquibus Patribus, ut a S. Augus
ſtino epiſt. 28. corporeum impropriè ſu-
mitur in duplici ſenſu, nempe I. pro omni eo,
quod veram ac realem entitatem habet: quo
ſenſu omne ens exiſtens eſt aliquid corporeum;
2. pro omni eo, quod loco determinato & fi-
nito circumſeribitur, & mutationi obnoxium
eſt, quo ſenſu omnis & ſola creatura corporea
eſt. Corporeum verò propriè ſumptum, ut
hic ſumitur, eſt illud, quod habet molem, id
eſt, partes extra partes diverſis loci partibus re-
ſpondentes.
Dico I. Angeli ſunt omninò incorporei &
purè ſpirituales. Prob. ex Concilio Lateranen-
ſi C. Pirmiter. de Sum. Trin. ubi habetur: Deus
Jſua omnipotenti virtute ſimul initio temporis utram-
que de nibilo condidit creaturam, ſpiritualem & cor-
poralem, angelicam videlicet &i ́mundanam, ac de-
inde humanam quaſi communem ex ſpiritu & cor-
pore conſtitutam: quibus verbis nonnulli putant
hanc veritatem eſſe definitam, quod tamen alii
communiúùs negant, tenentes Côncilium id non
intendiſſe, & volentes, favente S. Thoma q.
17. de malo, a. I. ſolùm eſſe ita certum, ut non

Poſſit absque temeritate negari. Ratio conclu-

fionis eſt, quod nullum ſit fundamentum eis
eorpus quantumvis tenue ac ſubtile, ut vult Ca-
jeta-

Hrnſn n
7 ,6, ur

iſi

Diu I. C
net Werd

n

NCLIIS
ULUS

MMcorporei, de
oſdofei ⸗

anuefn

mum

Dinribg, :)
Nrporeum inorn
emnpe l ric
n entitatem k
Seſt iquidem
Uloco Geterinin
& mutarioni d
ſolh crearur
ſd propris fum
lod habet mi
Civerſs beipan

t omrind imcon-
ex Coneliolim
Nin ubi hbenn.
ul inmo tnn
turen, nmuen

Verbis nonmm ie
tiam, (M an
enes Conreimin
mene
ele t cenm

DE ANGEILIS. „

jetanus, affingendi; cum Scriptura ad Hebræos
I. v. 14. ſimpliciter vocet ſpiritus, ommes ſunt
adminiſtratorüi ſpiritus, & in aliis locis. Cui PP.
conſentiunt, S. Gregorius Thavmaturgus ſerm.
de S. Theoph. ait: Rex cœleſtis ad Joannem Præ-
curſorem ſuum accurrit, non Angelorum movens
caſtra, neque præcurſores ſibi præmittens incorpo-
reas poteſtateg. S. Athanaſius in collectione te-
ſtimoniorum Sacræ Scripturæ: Angelus animal
eſt rationale, expers materiæ, hymnis dicendis aptum,
immortale. Per animal autem ibi intelligit ſub-
ſtantiam cognoſcitivam.
Dico IV Concilium Nicænum II. non ap-
probavit ſententiam Joannis Epiſcopi Theſſalo-
nicenſis tenui corpore præditos eſſe Angelos,
& in proprio corpore aliquando viſos, licet
Taraſius Patriarcha Conſtantinopolitanus Con-
cilii Præſes ſic locutus fuerit: Oſtendit Pa-
ter (præfatus ſcilicet Joannes) etiam Angelos
oportere pingi, quonian circumſeripti ſunt, re-
ſponderitque univerſa Synodus, etiam Domine.
Ratio eſt I. ex ſcopo Concili: nempè de ſacrarum
imaginum uſu in ea Synodo agebatur adversùs
Iconomachos, & hoc unum contra ipſos inten-
debant PP. Nicæni, ſcilicet licitum eſſe Ange-
los pingere, ad ejus autem rei probationem va-
riæ proferebantur ſententiæ eatenus approbatæ,
quatenus ad ſtatuendum uſum ſaerarum imagi-
num valebant. II. Quia Concilium id tantùm
approbavit, quod ex Ebro Joannis Theſſaloni-
cenſis excerpſit & propoſuit Taraſius, at ille
Prætermiſſo errore de corporeitate (de qua tunc
A 4 non

8 DE ANGELIS.

non erat quæſtio) propoſuit tantùm Angelos
Poſſe depingi juxta ſententiam Joannis Theſſa-
lonicenſis, quibus auditis ſubjecit Synodus,
etiam Domine: approbatio proinde Concilii tan-
tùm cadit, quod Ppoſtint depingi, non ſuper
corporeitarem. III. Quia Concilium actione
4. refert & approbat ſententiam S. Athanaſii,
aſſerentis, Angelos eſſſe incorporeos, Concilium
igitur approbavit concluſionem, non autem ra-
tionem, unde concluſio deducta fuit.
Ohjic. I. IIllæ ſubſtantiæ ſunt corporeæ,
quibus tribuuntur functiones corporeæ: atqui
hæ Angelis tribuuntur. I. Genes. 6. dicitur 2
Poſtquam ingreſſi ſunt filii Dei ad Rilias hominum,
ilæque genuerunt, iſti ſunt botentes a ſæculo, Eiri
Jamoſt, ſcilicet Gigantes, quod de Angelis intel-
ligitur. 2. Angeli dicuntur ligati fuiſſe in Eu-
Prate „Apoc. 9. Angelus Raphael religavit Aſ-
modæum in deſerto, Tob. 8. 3. Dæmones de-
lectantur nidoribus & fumo „ teſte Delrio lib. 2.
diſq. mag. cùm illis fieri ſolent ſacrificia, item abi-
guntur & pelluntur, ut Tob. 6. expulſus fuit Aſ-
modæus fumo jecoris. 4. Torquentur igne in-
ferni, quæ omnia corporum propria ſunt. 5.
Omnis creatura certis ſuæ naturæ circumſori-
Pta eſt limitibus, circumſcribi autem Proprium
eſt corporum. B. a I. Per Angelos intelligi
debent filii Dei, hi autem, de quibus ho loqui-
tur Scriptura, ſunt filii Seth, dicti filii Dei a
Pietate paterna & recta inſtitutione: & filiæ
homunumn, duas acceperunt uxores, ſunt filiæ
Cain ſeu Cainitarum, ex quibus Gigantes pro-

gnati

Dr
n Iu
,,oglce,K
46neno nor
Penones Cln

Kcoporum N

Elendi,

Awerin

opoſii tantün ,
nentimn ſongen
ts libfeet
n Proidten
Fnr eping, n,
Ui Corefin
lententiamn 8
ncorporeds
uſonen, Mon
ö Gedhuchaſtit.
umir fünt an
kones Corpore
1. Cened 6,
ii Dei dd fin
oren⸗ ſen

o co Adhe⸗

Nrur orn fuſk
sNopheltele
b.. 5Denos

1

no, keſte
ſarſhonſee
lenrlacrife
Db6.eroi
Torhen

Kinrore 4 1
t iNores, M

U

DE ANGELIS. 9

gnati funt. Ita Auguſtinus & alii PP. commu-
niter. Ad 2. Angeli dicuntur ligati; D. pro-
Priè, Phyſicè, & Vinculo corporeo N. impro-
Priè vinculo morali ſeu Dei imperio C. Ad 3.
Dæmones delectantur nidoribus & fumo D.
ſenſibiliter N. ſolàm intelligibiliter, cum eis
placeant ſacrificia & oblationes ſacrilegæ, quia
Deum imitari cupiunt affectando ejus cultum C.
Virtus fumi de jecore piſcis Tob. 6. non natu-
ralis, ſed miraculoſa fuit. ₰d 4. Pariter ignis
infernalis virtus non naturalis, ſed ſupernatura-
lis eſt, ut dicetur infra. Ad 5. D. m. Omnis
creatura circumſeripta eſt limitibus eſſentialibus
C. localibus ſeu corporalibus, quod proprium
eſt corporum N.
COhyic. 2. Plures ex PP. antiquioribus do-
cuerunt Angelos eſſe corporeos, ut juſtinus,
Origenes, Ambroſius & alii. . I. IIli hanc
ſuam ſententiam non ex Scriptura & Traditio-
ne, ſed ex Philoſophia Platonica hauſerunt,
quibus nubem PP., & unanimem hodie Scho-
laſticorum ſententiam opponimus. H. 2. Pp.
Præcipuè vetuſtiores corporeum non in ſenſu
Proprio ſed improprio & lato, ac quandoque
latiffimo uſurparunt. Vide, quæ in initio con-
cluſionis diximus. Item Petavium Theol. dogm.
Tom. 3. lib. I. c. 2.
Ex dittis imellige r. Angelos non componi
ex forma & materia etiam non quanta nec cor-
Porea, ſed ſpirituali, ur voluerunt Alens. Ri-
chardus &c. non enim eſt neceſſitas „nec ratio
ſolida hæc tribuendi Angelis. 2. Angelos
A 5 i.

10 DE ANGEILIS.

aliquo vero ſenſu eſſe naturaliter immortales &
incorruptibiles, nempè in eo ſenſu, quod nul-
lum habeant corruptionis principium, nec ab
ullo agente creato corrumpi & deſtrui poſſunt;
in aliquo tamen etiam vero ſenſu non ſunt na-
turaliter immortales, quia cum ſint creaturæ;
& ex natura ſua non exigant infruſtrabiliter ex-
iſtere, ſed poſſunt annihilari a Deo, ſecluſo ſci-
licet præſenti libero decreto divino, eos in æter-
num conſervandi.

ARTICULUS III.
quo, quando, & ubi producti ſint Angeli „*

D* I. Angeli ſunt creati a Deo: eſt de fide.
Prob. Jobi 40. dicitur Behemor, qui dæ-
mon eſt, a Deo factus. Item Concilium
Nicæn. & Later. definiunt utramque creaturam
& ſpiritualem & corpoream fuiſſe creatam, &
quidem in tempore; hoc enim ſoli Sapientiæ
tribuitur, quod ſit primogenita ante omnem crea-
furam Eccl. 24.
Dico II. Angeli ſimul cum mundo creati
ſunt, non ante. Dicitur enim Deus Geneſ. I.
in principio creaſſe cœlum & terram, id eſt,
antequàm quidquam feciſſet, ubi ſub nomine
cœæli comprchendit Angelos; quod facilè pro-
batur ex Pfſal. 148. ubi Angeli inter cœleſtia col-
locantur, ac deinde additur, Ipſe dixit, facta

Junt; non etiam poſt, quia Angeli dicuntur Jobi

38. Deum laudaſſe, cum fundaret terram.
Non tamen eſt de fide, Angelos non fuiſſe

ante mundum, nam ubi Concilium Lateran. IV.
ait,

pum umm.
NA
utela /nn.
nchen,9

Nececo. d
1 0
Ceſt 61.

NMN.

enlls
uurelter inmng

ne kenll,n

cro ſenli nt,

in cum ſmrine
gant inftultrütr⸗
Pinria Do, ed:
etodlyino an

EUS II.
iroclci /i/
reni Deo:
ſur Behemon,e
§ lemm (Crt

caln fuiſle cen
e criin ſol Ge⸗
genife Are oMe 4

l aum mundh
enin Des en
n à ternun 16

ygeidaonn
ocurktetin
rloS NOY
i
Ncllum .

DE ANGELIS. ,—ii

ait, Deum utramque creaturam creaſſe ſimul;
hæc particula ſimul poteſt ſignificare pariter, con-
tra Manichæos, qui nonnullas creaturas a malo
Deo creatas eſſe dicebant; vel ſignificat ſimul-
tatem temporis non mathematicam, ſed mora-
lem. Scripturæ verèò loca non adeo aperta ſunr,
ut non explanari poſſint; imèò S. Auguſtinus
L. 4. de Geneſi ad literam c. 3. ait, hanc rem ita
eſſe profundam; ut generare poſſit plures ſen-
tentias a fide non aberrantes.
Dico IIIl. Angeli omnes in cœlo tantùm crea-
ti ſunt. Prob. Lucæ I0. dieitur dæmon ceci-
diſſe de cælo. Apoc. I2. dicitur factum fuiſſe
prælium magnum in cœlo. D. Thomas I. part.
quæſt. 61. art. 4. docet Angelos in cœlo empy-
reo, quod ſupremum eſt, creatos fuiſſe, quia
conventens fuit, quod Angeli in ſupremo corpore
erearentur, tanquam toti naturæ corporeæ præſi-
dentes. Ad illud autem Iſaiæ c. 14. in clum
conſeendam, ſuper aſtra Dei exaltabo ſolium
meum, dici poteſt his verbis metaphoricè ex-
primi ſuperbiam Luciferi, & S. Thomas expo-
nit hunc locum de cœlo SS. Trinitatis, non de
cœlo aliquo corporeo.
Ex dictis collige I. Angelorum numerum eſſe
maximum, ut conſtat ex illo Danielis c. 7. Mil-
lia millium miniſtrabant ei, &* decies millies cente-
na millia aſſiſtebant ei; ſed quantus hic ſir nu-
merus, incertum eſt, quia nullam de hoc habe-
mus revelationem. 2. Utrum Angeli ſpecie,
an ſolo numero differant, nec ex Scriptura, nec
traditione, nec ratione naturali certò conſtat:

qui

12 DE ANGEIIS.

qui ſunt diverſæ hierarchiæ probabiliter inter
ſe differunt ſpecie, cum ſint valde inæquales
dignitate & officiis. Probabile etiam eſt, quos-
dam ſolo numero differre, ut docent Noſtri
contra Thomiſtas, quia multiplicatio ſpecierum
& individuorum intra eandem ſpeciem facit ad
Perfectionem univerſi: ut rectè arguit S. Augu-
ſtinus lib. 19. de civitr. c. 13. Ordinem ſeu pulchri-
tudinem eſſe parium, diſpariumque congruam dis-
boſitionem.

CAPUT II.
De Proprietatibur Angelorum,
ARTICULUS I.

An Angeli ſint præditi facultate intelligendi,
. volendi?

Cta. Du'æ præſertim graduum naturæ im-
materialis ſive ſpiritualis, proprietates ſe-
quuntur, nempe intellectus & voluntas; intel-
lectus, qui ex ipſa differentia ſpecifica intelli-
gentiæ fluit, & voluntas, cui intellectus ad bo-
ni proſecutionem, & fugam mali prælucet.
Dico. Angelis ineſt facultas intelligendi ac
volendi. Eſt certa apud omnes. Prob. I. pars:
quia ſubſtantia ſpiritualis eſt vivens, cum ſub-
ſtantia vivens nobilior ſit non vivente; atqui
Angelus eſt ſubſtantia ſpiritualis, ut dictum ſu-
pra, ergo vivens, ergo vivit vità vel vegetati-
và, vel ſenſitiva, vel intellectuali, non vegeta-
tivàâ aut ſenſitivà, quæ rebus ſolùm corporeis
convenire poteſt, ergo intellectiva. Undeme-
ritò

NCNIIs,

hir bii

n ſin vilſe
Obehle eüimnek,
elre, Geen
multpicnoße,
nden Hertnt
r recte unntd
19. Orchyunſig
niungte

t Angebmm
IUSI.
ſaulve inle
?
grauum unn
s, Proprett
us & volaunwen

DE ANGELIS. 13

ritò virtus intellectiva Angeli a D. Gregorio
Nazianzeno dicitur primarius radius a Deo in
Angelum emanans, qui totus intelligentia eſt, 2*
totus intellectus. Prob. 2. pars. Quia ſuus cui-
que naturæ eſt appetitus, cum ſui conſerva-
trix ſit & ad propriam perfectionem tanquam
ad ſuum bonum inclinat, ergo etiam ſuus in-
eſt naturæ angelicæ appetitus, non alius, quàm
volitiva facultas. Hinc in Scriptura ſupponitur
ſæpius Angelos hac facultate eſſe præœditos, eis
tribuuntur peccatum, deſiderium, &c. I. Petr.
1. in quem deſiderant Angeli proſpicere, item An-
gelis peccantibus non pepercit.
Cuæres. An Angeli voluntas in electione ſe-
mel facta ſit inflexibilis ex conditione ſuæ natu-
Tr&½? H. N. Ita Scotus, Suarez contra Thomi-
ſtas. Ratio eſt, quia Angelus eft liber ad eli-
gendum, ut concedunt Thomiſtæ, ergo etiam
Poſt factam electionem, quia nihil eſt, quod
Poſt factam electionem Angelum neceſſitat,
quid enim eſt illud? Confirin. ex PP. S. Augu-
ſtinus lib. de corrept. & gratia c. II. ait: An-
gelis ommnibus datum a Deo auxilium, quo ſi vel-
lent, in juſtitia & amore perſeverare peſſent, ergo
poterant de ſe non perſeverare in amore, ſeu
mutare voluntatem. S. Damaſe. I. 2. QOuidquid
creutum eſt, mutationi ſubſit, neceſſe ſt.
Obj. S. Thomas hic q. 67. a. 2. in O, iſtam
differentiam aſſignat inter liberum arbitrium ho-
minis & Angeli, quod liberum hominis arbi-
trium flexibile eſt ad oppoſitum & ante electio-
nem & poſt: liberum autem arbitrium An-

geli

14 DE ANGELIS.

eli eſt flexibile ad utrumque oppoſitum ante
electionem, ſed non poſt; ergo. Confrm. quia
ut inquit ibidem S. Doctor, vis appetitiva in
omnibus proportionatur apprebenſivæ, aqua move-
tur. Differt autem apprebenſio Angeli ab appre-
henſione hominis in hoc; quod Angelus appreben-
dut immobiliter per intellectum: bomo verò pen
rationem apprehendat moliliter, unde & voluntas
bominis adbæret alicui mobiliter, quaſi potens ab eo
etiam diſcedere, & contrario adbærere, voluntas
autem Angeli adheæret fixè & immobiliter. H.
ad I. Liberum arbitrium Angeli non eſt flexi-
bile &c. comparative ad homines C. abſolutè N.
cum enim Angeli nobis perfpieaciores longè
ſunt, conceptum ſemel, ut ſubinde etiam ſa-
Pientioribus hominibus evenit, confilium ægriùs
deponunt, ideoque nobis haud parum ſtabilio-
res ſunt in ſua voluntate, ſeu ut ait S. Gregor.
Naz. orat. 38. non omnino immobiles, ſed ægrè
mobiles ſunt. Ad confirm. p. I. D. vis appeti-
tiva ſcil. voluntatis ut natura eſt, ſeu inſtinctus
naturalis a Deo naturæ impreſſus C. vis appeti-
tiva voluntatis moraliter operantis, ut liberum
arbitrium eſt, in omnibus proportionatur ap-
prehenſivæ, Subdiſt. in ſuppoſitione univerſali
accommoda, hoc eſt, excepto proprio unius-
cujusque potentiæ modo tendendi in objectum
C. in ſuppoſitione univerſali abſoluta N. vo-
luntas enim utpote potentia libera ex natura ſua
tendit in objectum cum indifferentia ad actus
oppoſitos, in quo differt ab intellectu, qui eſt
Botentia neceſſaria, & ad unum determinata.

Ad

5. d .
om IDerd
MR NOd
,

.

„ 1
ligma
ml oorotet

NCEIIS
dumge opplin

t; erpo. Cue

ttor, iin ge
Mehentn 4gli⸗
to, Agi,
Alechen: ſen
Mirer, mn n
Vite,, ſui ten
forin Adheerer, 4
irs & immlie
n Anpeli wnc
homnes C ed
s perſhieacion:
enihconſiling
8 haud parum7
ſen un ato
ho inmobilt, ,
n ,. 1. D Neg
tura eſt, ſen ln⸗
nprelis tug
openunig Ilden
nopontcnnn:
poltonelnfti
6. Prapro n
encencl in cheemn
i bohn N.
Ilbera e umn
fferemit Ad1
h meleck,

Unumn lemi

DE ANGEIIS. 15

Ad confirm. 2. partem iterum D. Angelus ap-
Prehendit immobiliter per intelleétum res evi-
dentes, & eas, quæ eſſentiam & proprietates
rerum naturalium ſpectant, ſicut homo appre-
hendit prima principia C. contingentes & ope-
rabiles ſeu eligibiles, circa quas verſatur liberum
arbitrium N. etiam in his & Angelus naturaliter
alli poteſt, & mutare judicium, & novæ ipſi
circumſtantiæ, cauſæ, & motiva Proponi poſ-
ſunt, ex quibus & judicium & voluntas mute-
tur; annon Angelus Perſiæ Cuſtos pugnans
cum Angelo Judæorum QCuſtode de permitten-
da eorum liberatione, conſilium ſuum cognitâ
Dei voluntate mutavit, ac conſenſit Dan. I.
Collige ex bis I. Angelos ratione ſtatůs, in
quô ſunt defacto, non autem ex ſe vel natura
ſua eſſe immobiles; boni quidem ex efficacia lu-
minis gloriæ & invincibili attractione objecti bea-
tifici, mali autem ex conſummata malitia ex vi
tormenrorum, & ex deſperatione concepta de
æterna ſua damnatione &c. 2. Immobilitatem
ſeu inflexibilitatem non pugnare quidem cum
libertate ut ſic, pugnare tamen cum libertate
creata, quia quidquid creatum eſt, inquit S. Da-
maſeenus ſupra, mutationi quoque ſubſit, neceſſe

.

ARTITICULUS II.
Ad quæ objecta ſe extendat cognitio Angeli?
D*“ J. Angelus cum ſolo Dei concurſu na-
turali cognoſcit intuitivè non ſolùm pro-

priam ſubſtantiam, & omnes actus ſuos natu-
rales,

7

16 DE ANGELIS.

rales, ſed etiam omnes alias ſubſtantias tum
materiales tum ſpitituales, quibus eſt intimè
Præſens, imò & alias omnes, quibuscum inten-
tionalem unionem habet per ſpeciem intelligi-
bilem, quantumvis illæ res ab eo diſtent. Hæc
enim objecta funt intelligibilia, proportionata
intellectui angelico, eique ſufficienter applicata
ad cognitionem intuitivam. Alia auter entia
cognoſcit vel in ſe, vel in ſpecie intelligibili; ſe
autem ipſum absque ſpecie intelligibili, quia ob-
jectum intelligibile eſt per ſeipſum intimè præ-
ſens.
Dico II. Angelus naturaliter cognoſcit, &
quidem evidenter ſed abſtractivè Dei exiſten-
tiam. Prob. Quia naturaliter comprehendit
ſuam ſubſtàntiam, ergo naturaliter debet co-
noſcere & quidem evidenter eſſentialem ſuam
Hepenelentian à Creatore, adeoque eſſentialem
exiſtentiæ ſuæ cum Dei Creatoris exiſtentia con-
nexionem; non tamen hanc cognofcit intuitivè,
quia Deus videri nequit a creatura intuitivè ſi-
ne lumine gloriæ.
Dico UI. Angelus cognoſcit futura neceſſa-
ria certèò & infallibiliter per ſpecies ſibi a Deo
initio ſuæ creationis infuſas, libera nonniſi pro-
babiliter & conjecturaliter. Prob. I. pars:
quia Angelus naturaliter cognoſcit omnes cau-
ſas naturales, quarum vim & efficientiam com-
Pprehendit; dicitur enim de Principe rebellium
Angelorum Ezech. 38. Zu ſignaculum ſimilitu-
dinis, plenus ſapientia; ergo habet ſufficiens me-
dium effectus ejusmodi neceſſarios cognoſcendi,
cum

DeCun
Een Ichen Grn
DWer eguumm

PNR Decn

SE

trtere

lemalbern

EIIS

A 6 ſlnnn DE ANGEIIS. 17

zzu Umn cùm neceſſariam habeant cum cauſa connexio-
. nem. Prob. 2. pars: quia non poſſunt certè
cognoſci futura contingentia libera, niſi certò
ogoſecrentur vel in cauſis ſuis ſecundùm D
ſumptis, vel in ſe ipſis, atqui Angeli non -
ſunt certò cognoſcere futura libera in cauſis Ii 3
quia hæ adhuc ſunt indifferentes, & indetermi
natæ; neque in ſe ipſis, quia nondum ſunt, ſed
eineligbl, aliquando modèò erunt; neque enim intellectui
eipl n Imn angelico utpote creato & limitato ſufficit ad cer-
tam notitiam objectum eſſe verum & intelligi-
nier cn bile, ut ſufficit divino intellectui infinito, ſed
lnehe De⸗ inſuper requiritur aliquod dererminativum ex
ralter conhifl parte objecti cum veritate infallibiliter conne-
umrälter αXum, quale non datur reſpectu futurorum ſtrictè
E contingemium ſeu liberorum.
1 Dico W. Angelus non poteſt naturaliter
Gms certoô cognoſcere ſecreta cordium, id eſt, libe-
r0S actus intellects & voluntatis hominis, vel
Angeli ſinè ejus conſenſu. Juxta Suarez & Va-
ſquez eſt de fide, juxta Martinon fidei proxi-
ma ſententia. Prob. I. Quia Scriptura Deo ſo-
Nli tribuit certam cognitionem ſecretorum cor-
dis independenter à conſenſu cogitantis, ut lib.
l. 1 3. Regum c. 8. Zu noſti ſolus cor onnium filiorum
ie 1 bominum. Jerem. c. 17. Ego Dominus ſorutans
uli menm. 60 &α‿probans renes; in quem locum S. Hieron.
Um Wullus, inquit, cogitationum ſecreta nat, niſt
Jolus Deus. Ambroſius, Cyrillus & alii apud
„Suarez hoc loco. Ratio eſt, quèòd naturæ in-
hcbel tellectuali connaturaliter debeatur dominium in
nogtin 1 ſuos actus internos liberos perfectum & hrhn
tum

“ P
eſißhcen
mn. Al⸗
Pecte in

wer rtſenmin in

Noerunm neel
er ſeces ſhie⸗
Meulck

18 DE ANGEIIS.

ditum ab omni impedimento non ſolùm phy-
ſico, ſed etiam morali, quale foret non exiguum,

ſi ejusmodi actus absque elicientis conſenſu aliis m
2

ità paterent, ut non poſſent occultari. Hinc ig

Deus ità exigente creaturà intellectuali, & ejus
rectà gubernatione ad iſtorum actuum cogni-

tionem concurſum non exhibet, niſi poſito eli- i

cientis conſenſu, ex quo ùt causàâ proximà ori-
tur, quòd non poſſint naturaliter cognoſci;
non verò ex eo, quèd ſint in profundo animæ,
ùt vult Richardus; neque ex eo, ùt volunt Ca-
jetanus, & alii, quèòd excedant vim intellects
creati, cùm enim ſint ordinis merè naturalis,
non eſt, unde petatur iſte exceſſus.
Objic. contra concluſ. UI. Angeli habent ſpe-
cies rerum omnium ſibi ab initio creationis à

Deo infuſas, ergo poſſunt naturaliter etiam fu-

tura libera cognoſcere, antequàm exiſtant.
Confirm. Conſtat enim experientià, dæmones
per ſe, vel per homines malos ab ipſis edoctos
multa liberè futura edicere, ut Regum ſeries,
ſucceſſiones ſummorum Pontificum, mutationes
Regnorum &c. . D. A. Angeli habent ſpe-
cies rerum omnium naturalium & neceſſaria-
rum ſibi à Deo ab initio creationis ſuæ infuſas
vel congenitas C. rerum ſtrictè contingentium

ſeu futurarum liberarum N. Hujusmodi enim

ſpecies non poſſunt intellectui creato eſſe con-
naturales. Ad Confirm. Si quid dæmones præ-
dicunt, vel illud à Deo accipiunt per ſpecies de
novo impreſſas, quomodo Prophetæ res futu-

ras aut præteritas naturaliter incognitas reve-
lant;

.
lu,

1 1
en tene Hol
Cccrunn per

er umr denet

Aecpnolin ¹
Vortd ſrmnltri
re crn e, en
Dunr tamen formal
2 Conotunt eyide
nlu anmprehen,
münmfornten,
Uüm er fürunet
Uolenen
Eemum el de fi
ectetinr
er bae el
le⸗ Cn M

NorIIS.

lmendo noninn

lleforetn⸗
be elceniger
Poflenr o⸗
Kruri inels
ftorum
1n exhiber
ln
lnt n

e, Megun e
Apetkem
mals
ele, r Ne
4 Ael Hae 6
Glaiom eeete
etons e i
ſrcke con
N. Hhjurod
Ectui creid En
S
Mpteed

Er Mois i
ler M M

DE ANGEIIS. 19
lant; neque enim Deus tantùm per Angelos
& homines bonos, ſed etiam malos multa re-
velat, uti per Balaam, Caipham, Sybillas olim
multa prædixit, imò ipſos dæmones alloquio
ſuo dignatur, ùt patet ex I. & 2. Jobi c. vel
ſciunt tales prædictiones à Deo factas homini-
bus, in eorum ſcriptis aut aliis ſignis obſervaà⸗
runt, ùt advertit Tertullianus in apol. C. 22:
item revelare poſſunt, quæ ipſimet facturi ſunt,
aut procuraturi per homines malos, ùt ait Au-
guſtinus l. 2. de Genes. ad lit. C. 17. vel denique
hæc futura ſolerter ex variis experientiis, indo-
le, propenſione, & circumſtantiis conjiciunt.
Collge ex his f. Angeli res entitativè ſuper-
naturales non poſſunt naturaliter cognoſcere;
naturæ enim angelicæ captum ſuperant; ſecus
ſupernaturalia quoad modum; v. g. viſionem
Cœco reſtitutam à Chriſto; ubi tamen modum
non cognoſcunt. 2. Angeli poſſunt diſcurrere
diſcurſu formaliter illativo unius cognitionis ex
alia re circa ea, quæ non cognoſcunt evidenter,
ùt ſunt ſuperniaturalia;, ſecreta cordium &: non
poſſunt tamen formaliter diſcurrere circa ea,
quæ cognoſcunt evidenter, quia uno ſimplici
intuitu illa comprehendunt, adeéque non per
diſeurſum formalem, qui requirit plüres actus,
ſed ſolùm per virtualem eodem actu unum ex
alio cognoſcentem. 3. Unum Angelum alteri

loqui certum eſt de fide, id enim exigit ſocietas

moralis; & teſtatur ſæpiùs Scriptura. Zacha-
riæ c. 2. Et ecce Angelus, qui loquebatur Et ex
epiſt. Judæ: Cum Michaël Archangelus cum dia-
B 2 bolo

20 DE ANGELIS.

bolo diſputans altercaretur . dixit, imperet tibi
Dominus. Locutio autem illa conſiſtit in eo;
quòd unus Angelus alteri ſuam intellectionem
vel volitionem manifeſtet per conſenſum, nem-
pe liberè volendo, ut illi pateat intellectio vel
volitio ſua, tunc enim deſinit eſſe naturaliter
ſecreta alteri Angelo, cui loquitur, & ſic alter
Angelus determinatur à Deo illi præbente ſuum
concurſum ad intuitivè cognoſcendam intelle-
ctionem vel volitionem Angeli loquentis. 4.
Illuminatio Angeli juxta S. Thomam nil aliud
eſt, quàm manifeſtatio veritatum à Deo revela-
tarum & ignotarum, quam Præſtant Angeli ſu-
periores erga inferiorem ex S. Dionyſio lib. de
cœleſt. hierar. Differt illuminatio Angeli à lo-
cutione, ſicut ſpecies à genere, omnis enim il-
luminatio locutio eſt, ſed non viciſſim.
Qucæres: Quid ſit cognitio Angelorum tum
matutina, tum veſpertina, cujus S. Thomas &
S. Auguſtinus toties faciunt mentionem? k.
Cognitio matutina vocatur ea, quà Angeli co-
gnoſcunt res in Verbo divino, ubi omnia cla-
riſſimè lucent tanquam in Sole æterno. Veſper-
tina dicitur, quâ res easdem cognoſcunt per
illarum ſpecies ſibi congenitas, quæ cognitio
factà comparatione ad eam, quà Verbum divi-
num videtur, & res in Verbo obſcurior eſt, &
ideirco dicitur veſpertina. Hæc autem diſtin-
ctio excogitata fuit à S. Auguſtino, ut caput I.
Geneſeos, in quo mundus ſex dierum ſpatio à
Deo creatus narratur, faciliùs exponeret. Cùm
enim quarto die Sol factus deſcribatur, difficilè
aPPa-

N4
„(1 mone
Gencion
0sGeruch
Tole he
deßrinaikue
Hreti nkon
asClel, u 4
ehrum, d
derihar

K.

4 4 R
eh Eerert.
1

N

ucdgoam ovn
mmerur orco e
mi, (ne elne
bel Deolbenn
em n,
Emmme otdinen
Neleytz nirer
emn Ouin non
eongened
Aoonklum ommn
Atorke Permitt
Eeltnit ce⸗
(Chniphez e⸗

Nenlg
. DE ANGEIIS. 21
apparet, quâ ratione ante diem quartum po-
tuerit eſſe diſtinctio inter manè & veſpere, &
ſeries illas dierum, qui Solis circuitu peragun-
tur. Unde ut ab hac difficultate ſe expediret,
de die ſpirituali ſeu cognitione angelica illud ex-
pPoſuit: ità ut ſicut ex manè & veſpere fit unus
dies conſuetus, ſic ex utraque notitia matutina
& veſpertina, unus dies angelicæ cognitionis
exurgat. Videri hac de re poteſt D. Angelicus
quæſſ. 8. de verit. art. 17.

CAPUT III.
De Actionibus Angelorum ad extra.

ARTICULUS I.

Quid Angeli poſſint in naturam purè corpoream,
in hominem 6
, cN.

D* J. Angeli nee boni, nec mali poſſunt
ciunt menort. quidquam, quod aut naturam ſuperet, aut
ur a, quo muratur ordo ſeu lex univerſi, imò nec
Hin, M omnia, quæ Angelus de ſe poſſet, prout nem-
eermo S& Pe ſubeſt Deo gubernanti. Ità D. Angelicus
Nen ogndent d.. 16. de malo, art. 8. Prob. I. bars, quia ne-
, α quit immutare ordinem naturæ, niſi Author na-
turæ, nec leges univerſi refigere, niſi qui fixit.
abocklmirthi Prob. 2, pars, quia non omnia, quæ poteſt An-
rmend“ gelus, à Deo regente & gubernante omnia ſe-
Glltro, ch cundàùm conſilium omnipotentiſſimæ ſuæ vo-
un un hen luntatis facere permittitur. Hinc S. Auguſt.
n lib. 3. de Trinit. c. 9. cauſam reddit, cur Magi
i in gyptiaci cyniphes efficere non potuerint: ne-
Elh⸗ g B 3 qu

1. Ari, inn, 4
ten Cllite,
teri ſum

i locbinr e

22 DE ANGEIIS.
que enim, inquit, oocurrit alia ratio, cur non po⸗=
tuerint facere minutiſſimas muſeas, qui ranas ſer-
pentesque fecerunt, niſi quia major aderat domina-
tio prohibendi per Spiritum & quod etiam ipfi Ma-
gi confeſſi ſunt dicentes: Migitus Dei eſt hic.
Pico II. Angeli poſſunt movere corpora.
Prob. ex Script., in qua dicuntur apparuiſſe
Abrahæ Cenes, 18. Loth. Gen. 19. & Gabriel
B. Virgini & quidem ſpecie viſibili; prætereàâ
Angelus tulit Habacuc in Babylonem uſque ad
lacum leonum: dæmon aſſumpſit Chriſtum, &
tranſtulit à deſerto uſque ad pinnaculum tem-
pli, & inde in montem excelſum. Probabiliùs
Angelus, ſi agat totâà ſuâà virtute & abſolutà po-⸗
tentià, poteſt corpora inſanæ molis localiter mo-
vere, ne tamen eorum potentiam ideò infinitam
putes, ſed ſuperioris tantùm ordinis.
Dico III. Angelus quoad ſtatum vitæ vege-
tantis in homine poteſt I. corpus nutrire, ſicut
eandem nutritionem impedire; imè etiam effi-
cere, ut homo nullo cibo per aliquod tempus
ſumpto vivat; poteſt enim vim caloris inhibere,
ac retundere, ità ut animal ad longum tempus
omnis cibi expers vitam proroget, vel appli-
cando frigida, vel humores viſcidos è& toto cor-
pore colligendo, qui deinde cedant calori in
pabulum. Ità Thyræus in appar. ſpirituum. 2.
Poteſt morbos mortémque conciliare, aut ſani-
tatem reſtituere, mortem differre. Ratio Tmi
eſt, quia Angelus poteſt temperiem corporis
cum locali humorum transpoſitione invertere,
tum adhibitis principiis corrumpentibus depra-
vare,

c,ummn
Net eren W
Derd mn

efn

Meni ⸗

omler ane i
Kpore, oht
eles 2. Mn
Ateprem meclat

Fitbwiaſcen
Noin, Oonoto
Dononncoin,
Küimnan pette
ec enm e
1n ſpen
e em h

NoNI
fit r in, inn
nnſen, gi,
iua nuiſt alrne,,
3 17
n 8. lhet

=

4

ſpect i
in Bor

anrimm ord
ond ſmmg
Er cerhonmi
npedie,
Cboper Agn
Nimvuncrd
UnelN Loopun
n Noroget, ien
res lelds etonn
Cehce celnn .
Gaper Pinm
ge Concline, A“
nfene
ſ enpene
Ngholtone
omnpent

DE ANGELIS. 23

vare, patet ex Lucæ 9. in dæmoniaco illo ma-
niã laborante, quæ ex valida cerebri temperie
oritur &c. Ratio 2di eſt, quia ſi arte medicâ
humores noxii poſſint educi, quantò magis An-
gelus, qui vim actionum & paſſionum apprimè
novit; his remediis ſanitatem reſtituere, mor-
témque arcere poterit. Quanquam, ut obſer-
vat S. Irenæus l. 2. contra hæret. ſanitas ope &
induſtrià malorum ſpirituum obtruſa, rurſus
cum magno auéctario amitti conſuevit.
Dico IV. Angelus quoad ſtatum vitæ ſenſi-
tivæ in homine poteſt I. deludere ſenſus exter-
nos, & immutare, mutando ſcilicet objectum
per celerem agitationem, occultationem, aut
alterius ſuppoſitionem, mutato medio, variatâ
potentià &c, indireétè verò mutando ipſam
phantaſiam, ſed tune temporis ſenſus non ſunt
omni ex parte vigiles, ſed in quadam velut ectaſi
& ſopore, ùt obſervat D. Thomas lib. 9. contra
gentes. 2. Poſſunt Angeli agere in ſenſus in-
ternos, hoc eſt, in imaginationem, & appetitum
ſentientem mediatè, nempe per ſenſus externos,
quos variè poſſunt afficere. Deinde immedia-
t&, commovendo ſpiritus animales & humores,
ipſasque adeò ſpecies in memoria ſuperſtites,
& ſpiritibus inſidentes excitando: hinc facilè in-
telligitur, quomodo memoriam Angelus juvare
poſſit, quomodo ingenii vim acuere? 3. Angelus
poteſt imitari perfectè voces brutorum & ho-
minis: hæc enim ex certa fractione aéris naſci-
tur, & non ſuperat facultatem Angeli, ſic in
ſerpente vocem hominis imitatus ſermonem
B 4 habuit

DErE ANGLLIS

habuit cum Eva, juxta mentem S. Cyrilli; vo-
cem tamen dæmonis à voce propria arreptitii
in hoc internoſèei putat Guiliel. Pariſienſis l. 2.
de Univ. C. I51. quèd voces dæmonis in dæ-
moôniaco loquentis ſubraucæ ſint, voces verò
ipſius arreptitii clariores, eoquèòd inſtrumentis
vocalibus aptiùs homo utatur, quàm dæmon,
imò & quèd amet dæmon voces obſeuras &
exiles edere, ne tam facilè ejus mendacia dete-
gantur Pſellus lib. de dæmon. ſub finem. Cha-
nevelle, Delrio &c.
Dico V. Angelus quoad ſtatum vitæ ratio-
nalis in homine poteſt I. intellectum movere
mediatè ſuâà virtute naturali, ſic poſſunt bonas
vel malas cogitationes immittere, cum hoc qui-
dem diſcrimine, quèòd bonæ à Deo principali-
ter, ab Angelis inſtrumentaliter oriantur, qua-
tenus diſponunt & excitant intellectum vel im-
Preſſione phantaimatum bonorum, vel impedi-
mentis extrinſecùs remotis; cogitationes autem
malæ, nec à Deo, nec ab Angelo, nec à dæmo-
ne principaliter, ſed à mala hominis voluntate
inordinatè agente ortum habent. Hinc diahbo-
lus adjutòr cogitationum malarum & incenſor, non
auctor eſſe poteſt, inquit Beda lib. 3. in Matth. 15.
2. Voluntatem hominis ab interiori immutare
non poteſt, quod ſoli Deo convenit; Cor Ke-
gis in manu Dei, quocunque voluerit, inclinalit
illud. Prov. 21. Poteſt tamen Angelus remotè
agere in voluntatem hominis, quia poteft obje-
ctum amabile vel odibile ſenſibus externis pro-
Ponere, quibus voluntatem alliciat inobjectum,

non

Dr
nobt
clech
t odetg i
ren ton otn

1

roſ ndefen
shem wan
r, Knd on
Kmnemumhri

e, Nen
el Mopris
et 6 Tume
Auäpnobendn

1

Cälepreyis
1ſenin

Menemd ,

Vo 7J,
1Re Prori⸗

1 Cuiidl Dy
Aoes ,
Nrdcr in

enlaikr onnn
Lant inelectune;
nbonorvn Wnt
Nis, N
b Angeo, erl
male homin

e lant iu
en Angelli

DE ANGELIS. 25
non tamen cogat ad aſſenſum; juxta D. Cyrilli
mentem catech. 4. liberum arbitrium babet anima,
& poteſt diabolus incitare, cogere autem præter vo-
luntatem non poteſt, ſubjicit tibi cogitationes forni-
cationis, ſi vis, probas, ſi nolis, improbas; ratio-
nem reddit S. Auguſt. ſerm. 197. non enim co-
gendo, ſed ſuadendo nocet, nec extorquet conſenſum,
Jed petit. Unde verè peccant, qui philtro ama-
torio vel malefico poculoò infecti, amoribus im-
Puris frœna laxant, quia libertas illis non aufer-
tur, niſi fort omnino in perfectam maniam
& amentiam abripiantur, quod contingere ſub-
inde ſolet.
Quæres: An Angelus poſſit verum edere
miraculum? k. Negativèé: nam miraculum
ſimpliciter dictum eſt opus potentiæ ſimpliciter
infinitæ, cui ad nutum creatura obedit; Angeli
autem non habent potentiam infinitam, nec ipſis
natura obedit ad nutum; ergo. Hinc Pſal. 135.
legitur: qui facit mirabilia magna ſolus, ubi vox
Jolus excludit conſortium cujuslibet cauſæ crea-
tæ in genere cauſæ principalis, juxta illud D.
Auguſtini: ipſe facit mirabilia ſolus: quoniam qui-
cunque faciunt, ipſe in eis operatur. Conferm. quia
ſi Angeli propriis viribus miracula vera ede-
rent, rueret argumentum, quod ex veris mi-
raculis ad probandam fidei Catholicæ veritatem
Eccleſia repetit.
Ni dicis: Magi ope malorum Angelorum
virgas aridas transformàrunt in ſerpentes Exod.
7. Ranas ſine præviis diſpoſitionibus eduxerunt,
Exod. 8. S. Auguſtinus lib. 19. de Civit. refert,
5 homi-

26 DE ANGELIS.

homines in jumenta fuiſſe transmutatos, & one-
ra in illa ſpecie detuliſſe, quæ homini prorſus ſunt
importabilia. N. S. Doctor I. quoad ranas lib.
3. de Trinit. Mec ideo putandum eſt, iſtis trans-
greſſoribus Angelis ad nutum ſervire hanc viſibi-
lum rerum materiam: omnium quippe rerum,
quæ corporaliter viſibiliterque naſeuntur, occulta
quædam ſemina in iſtis corporis mundi elementis la-
tent; ſicut ergo nec parentes dicimus ereatores ho-
minum, neo aoricolas frugum; itd non ſolum ma-
los, ſod nec bonos Angelos fas eſt putare creatores,
ſi pro ſubtilitate ſui ſensis & corporis, ſemina re-
rum iſtarum nobis occultiora noverunt, L ea per
congruas temperationes elementorum latenter ſpar-
gunt, atque itdà gignendarum rerum & acceleran-
Jorum inerementorum præbeat ocaſiones. H. 2.
loc. cit. S. Doctor vult, transformationes homi-
num, & aliorum animalium perfeétorum fieri
phantaſticè tantùm, ſicut nobis ſomniantibus
multa apparent, quæ revera non ſunt. Idem
reſpondendum de virgis Magorum Egyptia-
corum, ſcilicet vel fuiſſe ſerpentes phantaſticos,
vel veros aliunde adductos.
Collige. Quantacunque ſit Angelorum po-
tentia, eam ſemper ſubjici divinæ majeſtatis im-
perio, licèt ergo multa poſſint applicando acti-
va Paſſivis, non tamen omnia Deus eis permit-
tit, ſic Deus non permittet, ut dæmones cu-
jusvis hominis ſyngraphas perfectè imitentur,
integros exereitus ſomno ſopiant, excœcent,
deleant, & ſimilia, quæ cauſarent ingentes in

republica perturbationes. Vide de his plura
apud

De
,whün

ll eſin

u Me⸗
ere ele,
lee Cenes

Prahn tej

Clpoe Numn⸗
En ootorte

bPigtsitiefnn
ten ſern orp
n ſpenn don
Wnnt eſteere,

EI N humnni
N ſt Wat
Ue, Neenon l

ELIS.
bmmmnnie, DB ANGELIS. 27

Grhonmm apud Theophilum Raynaud. in ſua Theologia
Gorn h naturali.

tun ſrvn
Cnnniunn gutt in
egne mmen
rpons
ner d

An Angeli poſſint verè aſſumere corpus, & illud
viviſtcare
D“* J. Angelos in aſſumptis corporibus ap-
parere verè, & non ſolùm imaginariè,
conſtat ex Genes. 18. Apparuerunt ei (nempe
Abrahamo) tres Viri; quos Paulus ad Hebr.
13. docet eſſe Angelos; ſic Raphael Tob. 5. in
corpore aſſumpto conſtanter ab omnibus eo-
dem modo videbatur, adeôque verè non ima-
ginariè, quæ enim ſolùm videntur ſecundùm
Imaginationem, non videntur conſtanter eodem
modo, nec indifferenter ab omnibus. Suarez
& alii ex D. Thoma.
Dico W. Non tamen Angeli ordinariè aſſu-
munt corpora vera, ſeu verè talia, qualia appa-
rent, ſed ex aere permixto vaporibus, aliisque
corpuſculis ſubtilibus applicando activa paſſivis,
M AE& ab ipfis ità efformata, ut figurà externa repræ-
Epens ſentent vera corpora v. g. humana, hoc enim
6 non füuperat illorum virtutem naturalem, quâ
e Nt A poſſunt efficere, ut corpora ab ipfſis eftormata
cdtinen ſolida ſint & palpabilia, qualia erant corpora
lür pl Angelorum, quibus Abraham Cenes. 13. lavit

elemen
un
Alen

Ainm
cut nobs
Vera non n. N

meDases pedes, item ejus, cum quo Jacob Gen. 32. lu-
e Ctatus eſt. Quòd autem exhalationes tempe-
setfett rentur ad humani corporis colorem exhiben-
num, d dum, fit ex materiæ denſitate interveniente

linen raritate, nec non luminis naturàâ; ſicut Iris mil-
lt

tecebhlu le trahit varios adverſo ſole colores: ſimiliter

ſoli-

28 DE ANGEILIS.

ſoliditas horum corporum vel tribuenda aſſum-
ptioni partium ſolidarum in hanc compoſitio-
nem, vel nonniſi impropria ſoliditas eſt, An-
gelo impediente, ne corpora penetrentur, ſicut
etiam ambulantem detinere poteſt.
Dico WI. Angeli corporibus aſſumptis non
uniuntur I. informando, ùt patet; 2. non hy-
pPoſtaticè ſuſtentando, quia ſic eſſet aliquod my-

ſterium reſpondens Incarnationi contra Tertul-

lianum & Origenem, qui S. Joannem ſic verè
& realiter volebant eſſe Angelum ex aſſertione
Scripturæ, cùm tamen id nomen aliunde con-
venire poſſit; 3. non inhærendo, quia non ſunt
accidentia, item non ſimpliciter movendo, aliàs
dicerentur aſſumere cœlos, quos movent; ſed
ità movendo, ut à corporibus iſtis repræſenten-
tur; ità homo eàâ larvâà, ſub qua later, repræ-
ſentatur, unde & larvam aſſumere dicitur ho-
mo, quidni Angelus corpus? atque hæc eſt
Propria verbi aſſumere ſignificatio.
Dico IV. Angelus non poteſt per corpus
aſſumptum exercere operationes intrinſecè vi-
tales. Ratio eſt: quia actiones vitales requirunt
organum vitale, hoc potentiam vitalem, poten-
tia vitalis animam ordinatam ad corpus. Ab
Angelo proinde tantùm exteriores palpebræ
moventur, & ſi videant colorem in corporibus,
vident per intellectum, & ſi quid tangant, ta-
tus ille non eſt cum ſenſu. Poteſt tamen ex-
ercere operationes extrinſecè vitales quoad ſub-
ſtantiam licèt non quoad modum; ità Angeli in
Scripturis locuti ſunt Abraham & Loth, ità .
mede-

Dr

Ibwere
Ve, M ei
tüktüho
Zuel, mut,
(ger. 8 u⸗
Ir cte, (Ml
irencbuman
e,Nn fCuntun
aim Agehs nun
ierrorrt
Uenoorpacun n
iiorem Coinn .
rte Amme

„1
.

R
NANAMνnCOM/NE

ſi⸗ Mhaller
ühummipe
Umel, &en
Ur ſe & hum
Armm artpe
omn ele a
lil en len,

Qrdm
InCnr umen ne
Uunguidan d
Wellbente

DE ANGEIIS. 29

medere & ambulare dicuntur &c. ſed tantùm
impropriè, non enim intelligitur comeſtio &
locutio, niſi ſit à potentia vitali. Unde Tob. 12.
Raphael, inquit, videbar quidem vobiscum man-
ducare & bibere.
Collige I. S. Auguſt. epiſt. 49. q. I. tantùm
vult dicere, quèòd ſicut Chriſtus poſt reſurre-
ctionem cibum non ex neceſſitate, ſed volunta-
te, non fictum tamen ſed verum ſumpfſit, ità
etiam Angelos manducaàſſe, non verò quèd vi-
taliter & propriè dicto ore. 2. Ad aſſumptio-
nem corporum in Angelis non requiri aliam
unionem quàm præſentiæ localis Angeli cum
corpore aſſumpto.

ARTICULUS III.
VUnde Drrei bonorum ſpirituum alb appari-

tionibus malorum ſive deæmonum ſunt diſcer-
nendæ

NaE. Difficulter in hoc negotio vires inge-
nii humani poſſe ſufficere; Satan enim cal-
lidiſſimus eſt, & ſicut in Angelum lucis ſe trans-
figurat, ſic & humanam formam induere, &
Sanctorum poteſt perſonam ſimulare. Opus
dæmonum eſſe, ait S. Auguſtinus lib. 3. contra
Vinc. quòd ſe in hæœreticos &ue, ut in lucis angelos
trangigurent.
Dico I. Quædam ſigna à Theologis ſolent
afferri, quæ tamen non uſquequaque certa ſunt:
I. Bonos quidam dicunt genios, qui humanà
ſe formà exhibent, eâque amabili, deinde qui
na

30 DE ANGELIS.
bona conſulunt aut bona agunt, aut in ſacris l6⸗
cis conſpiciuntur, aut de nocte ſe præbent vi-
dendos; aut piis aut ſanctis apparent; ſed hæc
ſigna valde eſſe æquivoca, examinanti facilè pa-
tebit; nam I. dæmones ſœæpe humanam induunt
formam, eâmque amabilem, ut decipiant 2.
Bona conſulunt, ſed non benè, & quamvis eo-
rum operationes quoad ſpeciem bonæ ſint, ta-
men ex fine, qui latet; ſunt peſſimiæ. Loci ſan-
ctitas non diſtinguit, nam dæmon etiam in pa-
radiſo terreſtri damnum primis intulit parenti-
bus. 3. Sunt dæmonia æ&qquè meridiana ac no-
Cturna; denique non ſemel mali ſpiritus ad ho-
mines ſceleratos acceſſerunt.
Dico I. Meliora ſigna deſumuntur ex ope-
ratione; oratione, cauſa & religione. I. Ex
operationum genere, ſi hoc genus ſit malum
& deteſtandum, arguit ſpiritus malos, hinc qui
in Deum evomunt blaſphemas voces, ſacris ab-
utuntur rebus &c. mali ſpiritus cenſendi ſunt;
item ſi perturbatum animum relinquant, licèt
Primo congreſſu amabiles, non ſunt boni ſpiri-
tus. 2. Ex Oratione, nam ſi ſermo faſtum &
arrogantiam & vanam animi oſtentationem præ-
ſeferat, falſa veris admiſceat, & mala perſuade-
re amet &c. malum prodit genium. 3. Ex
cauſa; v. g. ſi ſpiritus fingant ſe ab hominibus
coactos apparere, ſpiritibus malis ſunt annu-
merandi; non enim boni Angeli hac arte vo-
cari ſolent 4. Ex religione, quia ſignum cru-
cis, Dei invocatio, Sanctorumque reliquiæ fu-
gant malos ſpiritus, bonos verò retinent & dele-
Ctant. u&=-

(w

lal:
umien

olello,

Eugtre nd
SloMen

(eEeorun R

7.

Moll cemun
Eornu Dhmokun
9
Gehsemum

A!

Mud,1 A
n Gll fent
ullimnu

Ungve
b hle
Man Pre
Un qlam

runt.

nu Gein
te

,Non orh⸗
WE:
Moltentacon

DE ANGELIS. 31

Quæres: Quomodo ſpiritus damnatorum
hominum, à dæmonibus diſtingui poſſint? N.
1. Difficillimè diſtingui, quia quæ alios ſpiritus
diſtinguunt, vix fidem facere poſſunt; non H-
bera confeſſio, quia ſpiritus mendaces ſunt:
non oratio, quia de dictorum veritate ſemper
dubitare poſſumus: non forma exterior, quæ
utrisque communis: non operatio, quia tentant
utrique ſumma: non tumultus nocturnus, qui
à ſpiritibus humanis æquè ac ab ipſis deæmoni-
bus excitari poſſunt. Una itaque revelatio di-
ſtinguere poteſt; interdum etiam eorum con-
feſſio fidem facit, præſertim, ſi vi divinorum
verborum & exorciſinis extorta ſit: denique
produnt aliquando humanos ſpiritus, quæ de
ipſis ſumi cernuntur ſupplicia, uti dæmones pe-
regrina brutorum animantium forma: Vide
de his Petrum Thyræum & alios.

ARTICULUS IV.

An Samuel 1. Regum c. 28. ſuſeitatus, 8 appa-
rens Sauli fuerit verus bamuel, an lhantaſma
vel larva, quam dæmon aſſunpſit?6

Nve Utraque opinio eſt probabilis, quia
pro ſe habet authoritatem Sanctorum Pa-
trum. Nos in præſenti tenemus ſententiam S.
Auguſtini, qui authoritate Eccleſiaſtici impulſus,
verum Samuelem apparuiſſe Sauli Pythoniſſam
conſulenti afſerit in libro de octo Dulcitii quæ-
ſtionibus quæſt. 6.
Dico.

Dr/

32 DE ANGELIS. „
Dico. Non apparet ſufficiens ratio negandi, e⸗
veram Samuelis animam apparuiſſe Sauli in
corpore aſſumpto. Prob. I. Omnia, quæ Sau- lai
li à Samuele prædicta ſunt, revera contigerunt, ntr
4

proinde non illuſio quædam phantaſtica, ſed
vera prophetia, verumque oraculum erat, ergo
vaticinans reipsà fuit Samuel, non Phantaſina
vel larva, quam dæmon aſſumpſerat. Confirm.
ex ipſa rei geſtæ narratione citato capite, ubi
non alius, quàm Samuel nominatur, interroga-
tur, reſpondet, loquitur. Prob. 2. Eccleſ. 46.
v. ult. leguntur hæc verba de Samuele, & poſt
hoc dormivit, & notum fecit KRegi (Sauli) &σ oſten. W1H
dit illi finem vitæ ſuæ: ſed hæc verba contin-
gere verum Samuelem, nemo eſt, qui id auſit ün
negare: ergo verus Samuel poſt mortem ſuſci- ene⸗
tatus apparuit & prophetavit Sauli. Mem n
Objic. I. In hac ſententia Saul non fuiſſet dam: Wttid
natus, quæ tamen communis eſt opinio, ſed n (lemcn
perveniſiet ad limbum Patrum, quod inde de- fen, eln
ducitur, quia Samuel prædixit Sauli v. 19. cras umm Durllet
autem tu & fili tui mecum eritis: ſed Samuel nheganll
erat in limnbo Patrum; ergo illuc quoque per- rhpens re
veniſſet Saul cum ſuis filiis. N. Ly mecum eri Mlnt Im
tis, indicat generaliter & indeterminatè locum Cenminet
& ſtatum mortuorum, non determinatè hunce (md (udi
vel illum; unde Samuel duntaxat voluit inſinu’a- ugonmoh
re, Saulum cras moriturum, & ſecum inter in boozgiin
mortuos futurum eſſe. hn, (d i
Objic. II. Sic excitatus Samuel obediviſſer im menmin
voci Pythoniſſæ ac imperio dæmonis, quod 1 Elnpr
permiſiſſe Deum, difficillimè creditur. Confrm.
V. 15.

Enutinelln
emun mephen
1NC Der
u l enn Cl
nitcnon
leer fin maned
Ne 1 G

rllg

DE ANGEIIS. 343
ennuher V. 15. Samuel dixit Sauli; quare ie Re mne;
rn II ut ſuſcitarer“ ergo non a Deo, ſed a Saule per

Pythoniſſam eſt ſuſcitatus. . ad I. N. A. non
enim Pythoniſſa, ſed Deus ſuſcitavit Samuelem,
qui juſſu Dei prævenit magicas incantationes;
unde turbata eſt, cum vidit Samuelem nondum
vocatum jam apparere 1. Keg. 28. v. 12. Ad2.
W. N. C Dicit ſe inquietatum a Saule, tum
quia Saul erat occaſio, ut ſuſeitaretur a Deo;
tum quia commotus fuit, & indignatus Samuel
de modo, quo Saul conabatur eum ſuſcitare;
ſcilicet ritu magico- — .
Collige I. Opinionem illam, quæ diabolico
præſtigio factum hoc adſeribit, nihil habere ſo-
Nemo dEta lidi in S. Scriptura. Deus enim oceulto provi-
eloſtnmni⸗ dentiæ & ſapientiæ ſuæ conſilio poterat eo tem-
S.. Pris articulo ſtatuiſſe coram Rege Prophetam
Gnne,s Rullo habito ad demonem vel Pythoniſſam re-
ns l ectu, quemadmodum a. Balaamo Pſeudo-
Tum, Nodte⸗ Propheta; vel ipſo Rege Balac invito, vera fu⸗
IrtGGE urorum oracula exprefſſit. 2. Rejecit quidem
ce⸗ & Saulem Deus, conſultusque, nihil ſive per ſomnia,
, ſive Prophetas reſpondit, ſed quæ huæeuſque

nt, kerene
Edun ſbn
e Crucnl
Innel, mnn

lnomin
r. N
ba ded

Wöl iin „ denegaverat;, tum ſaltem poôtuit concedere, in
3 lu uo Quo non videtur inconvenlentia.
ernn —AQLucres I. Quid in præſenti materia circa lo-
1 Geterninde mn

eum Angelorum obſervandum? HN. I. Ange-
lus eſt in loco; quia eſt alicubi: præterea illud
eſt in loco, quod ita occupat ſpatium aliquod
kli finitum, ut extra illud nec ſit, nec eſſe poſſit na-
e turaliter, ſed Angelus occupat ſpatium finitum
nam finitam & limitatam extenſionem virtualem

6 habet,

Gnn olinle
n, Kan e

34 DE ANGELIS.

habet, cum extenſio virtualis illimitata ſoli Deo
conveniat. Sunt tamen, qui docent, Angelum
Pro libitu poſſe conſtituere ſe in loco minori,
quàm ſit locus ejus adæquatus, imò in minori
& minori in infinitum, & contrahere ſe ad pun-
ctum locale; quia cum ejus ſubſtantia ſit realiter
indiviſibilis, poteſt eſſe tota in puncto. Aliud
eſt de Deo, qui eſt eſſentialiter immenſus. .
2. Angelus ita eſt in loco, ut ſit totus in toto
loco, & totus in qualibet parte loci, quia cor-
reſpondet loco ſibi adæquato, ut nullatenus il-
lum excedat; deinde eſt totus in qualiber parte
loci: nam cum ſit ſimplex, non habet partes
realiter diſtinctas, quarum ſingulæ ſingulis par-
tibus loci correſpondeant. H. 3. Plures Angeli
poſſunt eſſe naturaliter in eodem loco, non enim
naturaliter ſe excludunt, quia non habent ex-
tenſionem formalem impenetrabilem ut corpo-
ra; unde anima noſtra eſt naturaliter in eodem
loco cum corpore.
Quæres IlI. Quid eirca motum Angelorum
tenendum? B. I. Angelus poteſt moveri lo-
caliter: patet ex Script. Luc. I. v. 26. Miſſus
eſt Angelus Gabriel a Deo ad Virginem, & inoreſſus
Angelus ad eam &c. quæ verba in propria ſigni-
ficatione accipi debent; cum nulla ſit ratio, ea
aliter accipiendi. 2. Angelus poteſt moveri
tam continuo motu, quàm diſcreto; & quidem
continuo, quia licet in ſe ſit indiviſibilis, ſpatium
tamen diviſibile eſt; deinde diſcreto, quia cum
indiviſibilis ſit, & totus in qualibet parte ſpatü,
quando acquirit etiam minimum ſpatium no-
vum;

D
“
cwetice ocd
vedom; gue
e Ee e n
an kuuns on
gdumz iemonn
Untolen eie
Tini noen e

prün
ncN
malgti

, nu,unmh,
MM, anlizu

ſe Tentten
um kaere e
Ihr ſminn, el
Uuinum, h
um Diniaen
Ultck nrone
ſummonns demo
unntemere, ſe
Homnen,
dhinmn
Andonm Ano
droicentn
lm dort

E

Norlig

DE ANGEILIS. 35
Urthalte ., . .1
maszilnain vum, jam ibi eſt totus. 3. Angelus non po-
es teſt moveri de loco in locum, niſi tranſeundo

per medium; quia moveri de loco in locum eſt
tranſire de loco in locum fluxu continuo; hic
autem fluxus non poteſt eſſe ſinè tranſitu per
medium; item cum hic fluxus aliquam tempo-
ris durationem exigat; Angelus non poteſt in
inſtanti moveri localiter. Conſule de his Phi-
loſophiam.

etotein
lentult

Un

CAPIIT IV.
De malignii operationibus malorum Ange-
lorum.

ARTICULUS I.

An omnis tentatio ſit à dæmone, & unde cognoſci
poſſit, an aliqua cogitatio ſit à bono vel malo
. Angelo immiſſa

Ota. Tentare ut ſic; eſt propriè experimen-
tum facere de aliquo; tentatio autem pro-

et unnan

u otnm A
Rnun ut hic ſumitur, eſt conatus dæmonis occultus
LEA in animam, quo ipſam ſollicitat & impellit ad
umat malum. Dixi occultum conatum, quia tentatio
/N occulta eſt ratione ſaltem Principii. Proprium
Ernlg⸗ autem munus dæmonis & miniſterium eſt ho-
umu⸗ ric⸗ minem tentare; ſic ſtatim ab initio mundi cepit
lenn M graſſari in hominem, unde Joan. 8. dicitur fuiſſ
ncictel Ponuide ab' initio. Dum autem dicimus miniſte-
züchiͤl uum rium malorum Angelorum eſſe hominem ten-
en rare, ad providentiam divinam ſaltem hac ra-
ANα tione ſpectare poteſt, quòd mala aliqua ſcilicet

4 W 1o⸗

C 2 pee-

36 DE ANGELIS.

pecceata permittat Deus, efficiat autem aut pro-
curet, ut ſunt mala pœnæ.
Dico I. Omnis tentatio ortum ducit a dæ-
mone tanquam causaà remotiſſimà, non tamen
dæmon eſt ſemper cauſa proxima, licèt plu-
rium tentationum ſit. Prob. I. pars: Dæmon
fuit in cauſa, cur primus homo laberetur, & ex
illo lapſu omnia peccata orta ſunt, omnesque
tentationes, quæ Pœna illius peccati dici poſſunt.
Prob. 2. pars: quia aliquis poteſt tentari a ſua
concupiſcentia, licet dæmon proximè non mo-
veat ipſam; deinde homo eſt ſuæ ſpontis; ergo
poteſt malè agere, ſi velit, licet a dæ'mone non
ſollicitetur. Demum primus Angelus ſinè ſug-
geſtione peccavit, ergo a pari homo ſinè ſug-
geſtione peccare poteſt. Probh. 3. pars: I. Dæ-
mon Evam proximè, & Chriſtum ipſum tenta-
vit. 2. Tentare proximè eſt immediatè appli-
care objectum, a quo tentatio incipit, quate-
nus phantaſiam commovet, deinde Phantaſia
in intellectu per ſpeciem cogitationem exeitat,
a qua tentatio incipit, inquit Suarez: at dæmon
id ſæpe præſtat, vel applicando per ſe ipſum
objectum ſenſibile, vel excitando phantaſiam
commotis humoribus & phantaſinatis ordinatis,
vel apparendo ſenſibus, & ſuadendo conſenſum
ſub ratione boni apparentis.
Dico W. Ad dignoſcendum, unde aliqua
cogitatio a maligno Angelo, vel bono immiſſa
ſit, inſervire poſſunt regulæ ſequentes, quas S.
Ignatius in libello exercitiorum de ſpirituum
diſeretione conſeripſit.
Pri-

meke
e oi e
ntnime
Tes ouen
icrentl
lone ſee
. Bins ek
erehhlecni
Vn Gemmrs,
Tmbmorem !
Erune, chlu,
Cüns, Cunde
ele Ononn

APonnd
Pad
Qurs
or io e
Gin bonn, ſe
Uup icem, n
Cenrione nuk
A vr il
. monze
nin d
elcenni

Edlls.

CKeit u
toenmane
emotfint, inne
la onn be
Phe. n
home
1or
liwpe⸗

entiri⸗
Vet, 6

cgitihrnein

ſel o!

le
nn efunmn

N

DB ANGEIIS. 37

Prima eſt: quod proprium eſt Deiac Angeli
cujusque boni, veram infundere ſpiritualem læ-
titiam animæ, cum ſpiritus malus econtrariò ſo-
Phiſticis argumentis quibusdam veri ſpeciem
Præſeferentibus ætitiam illam in anima receptam
oppugnare ſoleat.

II. Solius eſt Dei conſolari animam nullà
Præcedente conſolationis causà, cum ſit hoc pro-
prium Creatoris, ſuam ingredi creaturam, &
illam in amorem ſu totam convertere, trahere
& mutare; cauſam verò præcedere nullam tunc
dicimus, quando nec ſenſibus, nec intellectui,
neque voluntati noſtræ quidquam objectum eſt,
quod ejusmodi conſolationem cauſare ex ſe
poſſit.

III. Quoties præceſſit cauſa conſolationis,
author ejus poteſt exiſtere tam malus Angelus,
quàm bonus, ſed ad fines tendunt contrarios;
bonus quidem, ut anima in boni cognitione &
operatione magis proficiat; malus autem, ur
malè agat illa, & pereat.
IV. Id moris eſt ſpiritui maligno, ut in lucis
Angelum transfigurans ſe, cognitis piis animæ
votis primùm obſecundet, mox inde ad per-
Verſa ſua deſideria illam alliciat; ſimulat etenim
ab initio bonas ſanctasque hominis cogitationes
ſequi & fovere; ar deinde in occultas fallacia-
rum pedicas paulatim tractum illaqueat.
V. Sedulò & accuratè excutiendæ ſunt no-
ſtræ cogitationes circa principium, medium;
& finem ſuum, quæ tria ſi rectè ſe habeant, An-

C 3 geli

38 DE ANGEIIS.
geli boni argumentum eſt cogitationes illas ſug⸗
gerentis.

VI. Quoties contingit in aliqua ſuggeſtione
deprehendi hoſtem ex cauda ſua, id eſt, fine
malo, quem ſemper nobis inſinuare ſtudet, tunc
plurimùm juvat revolvere diſcurſum totum &
notare, quid ab initio pertexuerit bonæ cogi-
tationis, & quomodo Præcedentem ſpiritualis
guſtũs ſuavitatem, & animi ſerenitatem ſenſim
amovere ac venenum ſuum infundere tentarit,
ut per hujusmodi experimentum cognitæ illius
fraudes deinceps faciliùs caveantur.
VII. Eorum, qui promovent in bono ſa-
lutis, animis ſe inſinuat uterque ſpiritus diverſo
modo; bonus quidem leniter, placidè ac ſuavi=
ter, malus verò duriter, implacidè, ac violen-
ter, illis autem, qui indies tendunt in deterius,
oppoſitum prorſus uſuvenit.
VIII. Quoties ſinè prævia ulla cauſa conſo-
latio nobis adeſt, quamvis ei tanquam divinitus
immiſſæ nihil fallaciæ ſubeſſe poſſit, debemus
tamen attentè ac ſollicitè diſtinguere Præſens
conſolationis tempus a ſequenti, in quo anima
fervet adhuc, & divini favoris nuper accepti
ſentit reliquias; etiam poſteriore hoc tempore
frequenter accidit, ut vel ex habitu, diſcurſu,
& judicio proprio, vel ex boni aut mali ſpiritũs
inſtinctu aliqua ſentiamus vel deliberemus, quæ
cum ab ipſo Deo citra medium non emanent,
ſolerti indigent diſcuſſione, priusquàm recipiant
aſſenſum, vel in opus veniant.

Que.

. ,

Aumt CE

inmmselerene
, 10enon⸗
ge & Ws eie

um

en dend

Een, ubeehh
Policenr, 5
Ir II. Wi de
ti ſunnn
mremirum en
Mergtarbu
Dnphmbs.
u) Cbele
4, 1 tocend
crll: LYImn.
Anmm iinemar,
Ngorto i
mapihi⸗
Agr uhe

j

Crus.

kaginmif

Rtn ägu
Cnd u
D
1e lntn n,
Nreyhmt inen.

ümn ſe

tter
lenien,
es ecnm
eenit
eri W
fbeitun,
hele Polt⸗ (e
Clnpvere Nr⸗
n
wor per o
Terore oe enn
Ponin m n
celbernn

e .
. Mmel
on en

igunni

DE ANGELIS. 2829

Quxres: Quis finis tentationis? . alium a
Deo, aliuma dæmone intendi: a Deo intendi-
tur virtutis exercitatio, progreſſus in cultu pie-
tatis &c. a dæmone autem peccatum ipfſius ho-
minis & ſalutis excidium, juxta illud Ambroſii
lib. I. de Abraham c. 8. Aliter Deus tentat, ali-
ter diabolus; diabolus tentat ut ſubruat, Deus ten-
tat ut coronet.

ARTICULUS II.

Quid ſit olſeſſto && poſſeſſio deæmoniaca ⁵
Ota. Aliud eſſe obſeſſionem, aliud poſſeſſio-

nem dæmoniacam, quamvis ſæpe etiam
confundantur. Poſſe autem hominem a dæ-
mone obſideri, ut urbs v. g. obſiderur & infe-
ſtatur ab hoſte extraneo; ſed etiam verè poſſi-
deri, ut urbs ab hoſte vi armatà ingreſſo capi-
tur, poſſidetur, & ſua efficitur, de fide eſt ex
Lucæ II. ubi dæmon expulſus e corpore Ar-
reptitii aſfumit ſeptem alios ſpiritus ſecum, nequio-
res ſe, & ingreſſi habitant, & aliis locis. Nos
impræſentiarum ea afferemus, quæ ex proba-
tiſſimis Scriptoribus, Ritualibus & Agendis de-
prompſimus.
Dico I. Obſeſſio eſt operatio dæmonis ma-
nifeſta, ad nocendum homini. Triplex ejus
eſt effectus: I. Impedimentum quoddam facul-
tatum tum internarum tum externarum animæ,
ubi imaginatio ipſa quaſi ligari videtur, & cor
opprimi a principio externo ſive dæmone, qui
id unum agit, ut hominis naturales functiones
C4 obtuxr-

40 DE ANGELIS.
obturbet. I. Vexatio quædam poſitiva, ſen-

tiunt enim dolores interdum graves obſeſſi fa-
eultatibus internis & externis a dæmonibus in-
feſtantibus impreſſos, qui identidem extrinſecùs
obſtrepunt, verberant, partes extimas tangunt,
viſcera torquent, & dilaniant &c. III. Vehe-
mens quædam impulſio ad malum præſertim ad
luxuriam, invadendo utplurimùm partes cor-
Poris, quæ interdum adeo vehemens eſt, ut
vim quaſi inferre videatur: Deus tamen irà po-
tentiam dæmonis moderatur, ut libertatis uſum
non adimat; quin etiam dæmon in obſeffione
aliquando ſub ſpecie canis, lupi, felis aut ſer-
pentis alteriusve animalis apparet extrinſecùs,
inſidiatur, invadit &c.

Dico W. Poſſeſſio ſumpta in actu ſecunde
eſt imprefſio violenta, ſeu motus a dæmone
productus, five alteratio ſit, ſive impedimen-
tum alicujus potentiæ etiam liberæ, five ope-
ratio maligna dæmonis inhabitantis quà ita fa-
cultates hominis ſibi aſſerit, ut aliquando ratio-
nem & libertatem impediat, & ore Arreptiti
loqui & reſpondere videatur. Ex qua deſcri-
ptione patet

I. Dæmonem debere eſſe in homine tan-
quam in proprio domicilio. 2. Requiritur vis
& poteſtas utendi corpore & facultatibus ho-
minis, quæ modò major, modèòè minor eſt pro
gonceſſu permiſsuque Dei, ſic dæmones arre-
Pritiis maximos cruciatus inferre probat Scriptu-
Tra Marci c. 9. ubi arreptitius a dæmone in
aquam

ighengt

nen den
eetel
1, le en
in wnut e
glis elhen

o ven Mern
Uen, Cleneg
eniſrtn
eltpeeme
4 beuno .
npellen
Mnnromenn
kter ane,
Cent , C
monels, U⸗
Alli mper:
Niin. Ceoqde
Upeni, 3 .
MInernt (xmo
um lbennr;
Iumopran
Wlumror, ure
tont Dei.
l ihle
al hen,
e mil

er

rdamn der

dum Drarczee

gernis 1 an,:
ll.

biihemikenere,
Parrgerinn,
lumunt e .

unpe nAr
ſen non-
ſt, Ge
etuln lbere
heitn
li a
dint, & Gre A
un L

, e in kenmnk
0 1 Daumm
e Krd 4
god uer /
leeni .

Dr ANGEIIS. 41

aquam & ignem præceps agitur, terræ alliditur,
fœdè ſpumat, dentihus ſtridet & areſcit.
Prætereà poſſeſſio modò deſcripta non fi-
Ctitia, ſed vera eſt: eſt de fide; cum eandem
paſſim innuit Scriptura, ſic Lucæ II. dæmon
expulſus e corpore arreptitii aſſumit ſeptem alios
Ppiritus nequiores ſe, & ingreſſi habitant ibi.
Nec dicas. Ideo dæmones dici intrare cor-
pora, quòd illis poteſtas detur ad nocendum;
ejici verò ab iisdem, cum eadem poteſtas illis
adimitur. Sed contra et, quèòd hæc interpre-
tatio vim inferat verbis Chriſti, dum dæmo-
nem, qui energumenum invaſerat, ſic alloqui-
tur; exi ſpiritus immunde ab homine iſto. Dein-
de ſæpe dæmones loquuntur ore energumeni;
at locutio non poteſt fieri niſi a deæmone intra
corpus exiſtente, qui immediatè pulmonem &
alia inſtrumenta voci inſervientia moveat, & agi-
tet ex arte.,
Quæres I. Quæ ſit cauſa poſſeſſionis? H. alia
eſt moralis, alia phyſica, alia finalis. Moralis
cauſa triplex: I. peccatum, 2. defectus ba-
ptiſmi. ideoque exorciſini inter baptizandum
uſurpantur, 3. naturæ noſtræ conditio, quæ
cum fuerit dæmoni ſubdita, non ſtatim in inte-
grum liberatur; hinc interdum etiam ſinè cul-
pa tum propria tum aliena a deæmone homines
corripiuntur, ut obſervat S, Auguſtinus lib. 21.
de civit. Dei.
Cauſa phyſica itidem triplex eſt: I. ordi⸗
naria eſt Deus, qui dæmone utitur tanquam
juſtitiæ ſuæ miniſtro. 2. Viri ſancti, ſic Pau-
◻3 lus

42 . DE ANGELIS.

lus inceſtuoſum tradidit Satanæ in interitum'ſeu
afflictionem carnis I. Cor. 5. 3. Magi & ſagæ,
qui ex pacto inito deæmones immittunt in cor-
pora; Deo id permittente.
Cauſa finalis ſeu finis in vexatione corpo-
rum alius eſt a Deo, alius a diabolo. A Deo
intenditur 1. bonnm & emendatio Energume-
ni, ſi peccaverit, ſin autem innocens ſit, Deus
infligit hanc pœnam, ut exerceat ipſum, pro-
bétque. 2. Probatur exiſtentia ſpirituum in-
corporeorum; item Euchariſtiæ & aliorum Sa-
cramentorum; poteſtas Eccleſiæ in dæmones
&c. A dæmone autem intenditur I. ruina ſa-
lutis hominum, 2. odium, quo ardet in Deum,
in hominem tanquam in ipſius imaginem gau-
det effundere &.
Quæres I. Quæ ſint ſigna, quibus poſſeſſi
a dæmone auntur⸗ . Quædam pa-
riunt ſolùm ſuſpicionem, alia conjecturam ve-
hementiorem, alia denique nonnullam certitu-
dinem. Primi generis ſunt: mutatio ſubita in
mores ferinos & agreſtes, z. ſomnus gravis,
3. ſe conſecrâſſe de'moni, 4. invocatio diaboli
ut ſe arripiat, 5. furiæ; fallunt tamen ſæpe
hæc ſigna. Secundi generis ſunt: I. Barbaræ &
inſolitæ vociferationes & ululatus belluini, 2.
horribilis & truculentus vultus, 3. ſtupor mem-
brorum, 4. ingens inquietudo, 5. vires in
corpore humano facultatem hominis exceden-
tes, 6. ſi variè torqueatur & dejiciatur poſſeſſus,
nunc in ignem, nunc in aquam, nunc ex alto præ-
cipi-

*

D

ammme
ge Waln.
ſeti genen
uin tane
mrcnt ſ⸗
3 ebendhzc
Ite ndt Cl
laen ler

onined

Eriklelli
benn GGe
Ten lehin
guunck
Koonimn
6 Kol
Po,ardher,
tcine M
Doemcerotn
npnenes fon
m 4onohe,
en onnmiin
un li n
ini Cenn
Rihgelim
Elbyengin
polie.
Eon
leſtonen

1

8 Lolkle ,
minkad

ſgn, gbrni
r/ 1 Ch
le on
1, 4 MocnoCAN
Int unen ken

eld
nbominsen

DE ANGELIS. 43

cipitetur, nune laqueo vel aliis modis tenrat ſibi
adimere vitam.
Tertii generis ſunt: I. Peregrinarum lin-
guarum ſubitanea ſcientia extra ſulſpicionem di-
vini miraculi: idem judicium de ſcientia legen-
di, ſcribendi, cantandi artificiosè. 2. Si loquan-
tur de rebus ſublimibus, quas non didicerunt.
3. Si ſecreta revelent, quæ ſcire non potue-
runt homines, ſed dæmones; ut ſunt occulta
peccata: aut referant quædam, quæ locis fiunt
diſtantibus. Ut tamen hoc ſignum certum ſit,
debet abeſſe ſuſpicio pacti cum dæmone, quale
habent divinatores, qui ſimilia produnt, & ta-
men poſſeſſi non ſunt. 4. Si poſtquàm ceſſant
vexari, neſciant reſpondere de his occultis, de
quibus locuti ſunt: ſignum enim eſt, non tam
ipſos, quàm dæmones per ipſos fuiſſe locutos.
5§. Si omnino prohiberi nequeant, ne loquan-
tur. 6. Si juſſi invocare Dei nomen, nomen
IEſu, aut alicujus Sancti, id facere nequeant: ſi
recitare non poſſunt pſalmum aut orationem
aliquam devotam: ſi concutiantur, terreantur,
impatientes fiunt &c. adhibitis reliquiis Sancto-
rum, Agno Dei, cereo benedicto &c. aut in au-
rem pronuntiato verſiculo illo Cantici Moyſis:
Deum qui te genuit, dereliquiſti, &* oblitus es
Domini Creatoris tui: ſi exorciſmos non ferant,
ſi ad ingreſſum Eccleſiæ tumultuantur: deni-
que ſi Evangelium audire, divinis intereſſe vix
cogi poſſint.
Quæres III. Quæ ſint ſigna maleficii? H.
Hanc quæſtionem ſtudio hic Pertraclamhus, ut
ciat

44 DE ANGELIS.

ſciat Exorciſta unum ab altero diſcernere.
Majorem eſſe incertitudinem ſignorum malefi-
cii, quàm poſſeſſionis aut obſeſſionis: eſt opinio
Theologorum. Proinde cautè in hoc genere
procedendum eſt. Signa autem præcipua ex
Eruditorum ſententia ſtatuuntur:
I. Si periti Medici non cognoſcunt mor-
bum, vel malum, quo laborat afflictus.
2. Quòd morbus ſit valde inconſtans, & li-
cet periodorum naturam referat, rarò tamen
periodos ſervet.
3. Solent præterea veneficio læſi habere
oculos conſtrictos, totam cutem præcipuè fa-
ciem utplurimùm flavo ſeu einereo colore ſuffu-
ſam, virium imbecillitatem cum ſummo languo-
re. Omnia membra videntur habere ligata &
conſtricta, præſertim cor & os, extraordina-
rias inſtar acuum punctiones ſentiunt in corde
vel aliis Ppartibus.
4. Maleficiati præter naturam ſæpe toto
corpore extraordinariè extenuantur; habent
convulſiones; aliquando omnes partes capitis
tumefiunt.
5. Veneficio affecti ſæpe faciem Sacerdotis
vix aſpicere valent oculis ſaltem intentis, & al-
bum oculorum variis modis illis immutatur.
6. Prudenter & diſcretè Exorciſta deſumat
indicium veneficii ex ſigno, quod quidam tra-
dunt: nimirum quod quando venefica vel vene-
ficus ad viſendum ægrotum accedat, ſtatim in-
firmum ingenti moleſtia affici, terrore & tre-
more corripi: ſi puer ſit vel puella ſtatim plo-
rare,

Dr

Noe 10
,Nteronesl
i lin bon
etembizin
wben Cint,
lucertoe
. (Gjenn .

OCo

Cun)nl

AUnops ee
Euicorcle eere
yotmm am
er iben

1, i
nen ſein
Krconkntan⸗
ehm
emin.
Ndch
REanomoonmn

iren ononn
rChltlans ,,

Nde cal

donrehe

Lemcuntaome
cener Nb
cor /
koges entununt:
er Munun
etenoutu,
ANnes aie

õ

en entb, A?

DE ANGEIIS. 45

rare, oculosve ad fuſcum colorem mutare, vel
alias mutationes notabiles in ægrotis obſervari.
Siquando talia ſigna advertit, cavebit illa indi-
care parentibus aut aliis aſſiſtentibus, ne det oc-
caſionem ſcandali, ſuſpicionis &c. ipſe autem
pro ſua diſeretione uti illis poterit in ſuumfinem.
7. Advertat Exorciſta, non fore neceſla-
rium, ut omnia hæc ſigna in ægro inveniantur,
ſed ſufficere, ſi aliqua pro diverſitate maleficii
concurrant, quæ moralem aliquam certitudinem
vel magnam præbent probabilitatem; idem di-
cendum de ſignis, quibus Ppoſſeſſi a dæmone
cognoſcuntur.
Qucæres IV. Quæ ſint obſervanda Adjura-
tori d'monum? ..
I. Quicunque deſiderat habitâà licentià ab
Ordinario (ſinè hac nullus ejusmodi rem ag-
grediatur) facilè & ſinè periculo ſuæ & aliorum
ſalutis opus exorcizationis maximi meriti & mi-
ſericordiæ exercere; cogitare debet ſe habere
negotium cum antiquo & aſtuto hoſte; agno-
ſcat itaque propriam infirmitatem, & aſſumat
arma ſpiritualia.
2. Præcipua armatura, quam habere debet
Exorciſta, eſt viva fides cum fiducia in Deum
& Salvatorem Jefum; allaboret emundatam ha-
bere conſcientiam; ſtudeat veræ humilitati, cer-
tò ſciens, ſe ſolum inſtrumentum indignum eſſe,
quo Deus utitur.
3. Sit addictus orationi & jejunio, quia hoc
genus dæmoniorum non aliter ejicitur. Matth.
17.
4. Ca

46⁶ DE ANGLLIS

4. Caveat Exorciſta alias preces & ceremô-
nias, quantumcunquæ piæ & bonæ apparent,
quàm quæ in approbatis Ritualibus & Agendis
ræſeribuntur, adhibere, niſi obtentà venià &
conſulto Ordinario.
5. Non temerè aut facilè Exorciſta judica-
bit aliquem, etiamſi miris & extraordinariis ve-
xetur modis, eſſe energumenum aur malefica-
tum; ſed negotium ſeriò perpendet ex ſignis
& indiciis; de quibus ſupraà.
6. Exorcizatio ſemper vel ordinariè fiat in
Eccleſia, vel alio loco ſacro; niſi urgens cauſa
obſtet.
7. Arceantur curioſi, vani & mundani ho-
mines, in quantum fieri poterit exemplo Salva-
toris Marci 7. nihil tamen faciat ſinè teſtibus.
8. Ipſum Venerabile Sacramentum rariùs
a Ru applicabit, & nonniſi exigente neceſſitate,
vel evidenti utilitate, & tunc nonniſi cum ma-
xima reverentia. =
9. Abſtinebit Exorciſta a curioſis, levibus,
& ſuperfluis actionibus & interrogationibus;
ſolumque ea interrogabit, quæ putabit neceſſa-
ria. Poterit itaque inquirere, utrùm ſint mul-
ti dæmones, vel pauei; vel quot ſint in corpo-
re obſeſſo: ob quam cauſam fuerint ingreſſi,
ut contrarium remedium applicetur: ſi ſint ibi-
dem ex aliquo pacto vel maleficio; ſi aliquod
ſignum maleficii vel pacti ſit datum, vel alibi
poſitum, & ſimilia, quæ prudens Exorciſta vel
ex diſcretione ſua, vel aliorum peritorum con-

ſilio, judicabit expedire.
10. Poſt-

D
Lotgin

A, Mo lel
4 hrncee
rclins eMor
oesonrentol

Peitekbonncn
4 r.

el

Gndand N
rqhmegtd
Cpllien

Arehnio ken
Canole ſehen
len⸗

NILS
i Dreognn
Rrmnbes
e, ildten

4

Kid orr
ins &em
tgumenun
erid Pehetta i
Hraa
nper Wororitri

ſeero uü

vol, vn Ammn
rioe
en füctat nen
le Kecramermu
nii ergene
Auuc nonndanm

Clks arols kin
& memgto
t, e Mdl en⸗
irte, unimim.
e il in nann
MMin etur t
Plcenr. I nii
teico; 1 Ald
Iſtdum ei⸗
Incen Lri
Aunpenonmn

o

DE ANGEIIS. 47

10. Poſtquàm aliquam i ati
ſtineri Mo facilè eiſtar 3 eriainſt enzn i
euler eſondede ſed Proſequatur legitimis
r ds extorquere Nec putabit Exorciſta
a ve one aut affectuum ſuorum e
citattone vim exorciſmi conſiſtere, quibus
e fruſtra fatigant; cum in excitatione ſid 1,
Pei, charitatis „& devotionis in D .
puè ſit elaborandum. Eren Pigcr
dam Hgii wr wan Ac lelen Semes anbna
vexatorum in terram Jejecliore, rgar⸗ Uns
extinctione, vel tumore infolito partis ilius,
Per duun egreditur, recedente. Signa certiora
. i dæmonis ſunt, ſi nullum amplius ex ſi-
4. d Al ndiel ſunt ejus inhabitationis, in
Arte Tparter⸗ deinde ſi nullam amplius
mone ſe pati moleſtiam ſignificet, & qui-
dem per aliquot menlſes. .

DIS.

4⁸ DE ANGEIIS. Dogel onn

DISPUTATIO II.

Poerunt grar
De gratia, merito, lapſu, & ſup-
plicio Angelorum.
CAPUT I.
De Gratia & Moerito.
ARTICULUS I.
An Angeli ſint creati in gratia?
N I. In Angelis fuit beatitudo naturalis

in ipſa creatione: hœc enim in eo con-
ſiſtit, ut res conſtet omnibus partibus
ſuis & facultatibus, actusque ſuæ naturæ con-
gruentes eliciat, Deum cognoſcat, & amer;
quantùm fieri poteſt naturaliter; hoc autem in
ipſa creatione competebat Angelis, quamvis po-
ſtea mali ob voluntatis ſuæ perverſitatem Deum
amare deſierint.
NWota 2. Angeli ab inſtanti ſuæ creationis
non fuerunt beati beatitudine ſupernaturali, po-
tuerunt enim peccare, potuerunt mereri & de-
mereri, ut reipsà nonnulli peccaverunt, non-
nulli meriti ſunt, nonnulli demeriti; ex quibus
patet etiam Angelos bonos fuiſſe aliquanido in
via: qui ex ſeniù S. Auguſtini nunquam pere-
grinati ſunt peregrinatione a gratia, ſed tamen
peregrinatione a gloria: quare dum Scriptura
dicit de Lucifero, eum cecidiſſe de cœlo, fuiſſe de-
licium paradiſi, ſupponit quidem eum ibi crea-
tum, ſed nondum fuiſſe in ſtatu gloriæ.
Eico

“ DE ANGELIS. 49
Dico. Angeli omnes in Pring inſtanti crea-
tionis habuerunt gratiam ſanctificantem. Ita
NIIO ID. Thomas quæſt. 62. art. 3. in O. & cum eo
Ooinnes Scholaſtici communiter, qui contra Hu-
wo Hl, gonem Vict. tract. 2. Summæ Sententiar. C. 2.
gelorun. de Angelis ſic loquitur: Eos fulſſe bonos in pri-
011 mo erordio DTeattonis conſtare dJebet, id eſt, Ni, 6 vi-
io,; noß enim reator optimus, author mali po-
10 Min terat eſ”. Prob. I. Chriſtus Joan. 8. de diabolo
ULUS dicit, in veritate non ſterit „ergo ſemel in ea fuit.
Per veritatem autem intelligitur a PP. gratia, &
non ſtetiſſe idem ſignificat, ac eam Perdidiſſe:
8 futbernmhum- ſic enim ait S. Cyrillus lib. 6. Cap. 6. in Joann.
In veritate non ſtetit, duia prolapſus eſt a veritate,

Cyeni i nu

vulket ne- voluit manere in ſuc originis ſancitate; ergo
toele ſe etiam diabolus, adeoque multèò magis Angeli

onelr,t, boni habuerunt gratiam, & quidem in Primo
Curättzkermin inſtanti; nam in ſecundo Peccârunt; conſequen-
r Aanise Ter niſi in Pprim gratiam habuiſſent, eam am-
ſir enkfinln Plius habere non Potuiſſent. .Lorob. 2. Ezech.
5 24. ubi Propheta lapſum Regis Tyriorum de-
unt tecut ſeribit, intelligitur juxta communcm Interpre-
iſhn li tum ſub illo Rege Lucifer, qui etiam Cherub
aeſpenn vocatur, & dicitur ornatus variis gemmis, perfe-
onmminwet dtus decore, in deliciis baradiſi Dei: & additur:
i ercheln, in medio lapidum ignitorum ambulaſti, perfelctus in
, viis tais a die conditionis tu˖, donec inventa ſt
ũ flle n iniquitas in te: quem ornatum & perfectionem
in PP. plerique interpretantur de gratia. Acce-
lengenn n dunt SS. PP. inter quos Auguſtinus lib. 12. d
civit. Cap. 9. ait: ſimul in Angelis condens naruram
& largiens gratiam; item, ſimaul ut faäcti ſunt, ei
D a quo

Clicemenn,

Dr

50 DEB ANGELIS. 1. MnAng
a quo facti ſum » amore, cum quo facti, adbæſerunt. „Derll gin
Confirm. Adam ſtatim in ſua creatione accepit öillib

gratiam ſanctificantem, licet hanc brevi eſſet 9 ünhotie
amiflurus, ergo etiam probabiliùs Angeli eam Pneiintete
acceperunt; nec enim videtur erga nobiliores iminter I
creaturas Deus fuiſſe in prima conditione par- Dmntſeen
cior: quidquid ſit de ſtatu poſt lapſum. .öbemum un 0
Oliic. Joan. 8. dicitur de diabolo: Ile bomi- g18 Dionſin
cida erat ab initio, ergo nunquam habuit gra- l
tiam. Confirm. I. S. Gregorius lib. 23. Mora-
lium c. 8. ac alii PP. dicunt, Angelos malos non ha-
buiſſe charitatem, ergo nec gratiam. 2. S. Au-
guſtinus apud D. Thomam quæſt. 62. art. 3. ad ae ddole
1. docet, eos primò creutos Juiſſe informes, iwve Nans WI
productos in tenebris, deinde formatos. 3. Non Dummdne n
videtur decuiſſe Deum, ut infunderet gratiam
mox deſtruendam. G. ad I. Initium hic non
mathematicè pro primo inſtanti, ſed moraliter
ſumitur pro tempore propinquo ſeu proximo
creationi Angelorum; dæmon autem dicitur
homicida ab initio mundi, quia protoparentes
noſtros induxit in ruinam & mortem. Ad 2. H.
N. conſeq. SS. PP. explicandi ſunt de charitate
plena & perſeverante; S. Auguſtinus explica- ſliennch

tur a D. Angelico loco citato vel de formatione

per gloriam, quæ fuit tempore poſterior, vel
de formatione per gratiam, quæ tantùm fuit.
poſterior naturâ. Ad 3. N. Ant. Etiam Adam

citò perdidit juſtitiam originalem, & multi ali n Mau
t Theolooonn
Nfarurala nenn

Egrtümin

eretl prunmnn
ponere A i

l

gratiam in Sacramento Pcœnitentiæ acceptam
citò perdiderant.

un uo ſach ,

Alue

DE ANGEILIS. 51
Quæres: An Angeli in ſua creatione inæqua-

lem acceperint gratiam juxta inæqualitatem per-

fectionis naturalis ſingulorum. . Affirmativè:
ſaltem ſi authoritatem SS. PP. & T heologorum
ſpectemus: ita teſte Vaſquez Theologi plerique,
& ſumitur ex SS. PP. Baſilio lib. de Spiritu S. c.
16. Damaſceno lib. 2. fid. c. 3. & cæteris, hæe
verò Patrum tam conſtans doctrina exordium
duxit a S. Dionyſio lib. de cœleſt. hierarchia;
ubi, uti refeêrt Suarez, non tantùm docet Ange-
los perfectiores in natura propinquiores eſſe
Deo tum in officio tum in ſplendoribus gloriæ
& gratiæ; ſed etiam ait, a S. Paulo Præceptore
ſuo ſe didiciſſe. Dixi ſi authoritatem PP. ſpe-
ctemus, ac Theologorum, nam rationes etiam
in utramque partem militant, unde nihil certi
concludi poteſt. Ula autem perfectio naturalis
non habuit ſe per modum meriti ad collationem
gratiæ conducentis, ſed per modum occaſionis
&c. .
ARTICULUS II.

An Angeli meruerint per proprios actus primam
6. .
gratiam ſanéctifcantem6

Nuo certum eſſe, quod Angeli non potuerint
mereri primam gratiam actualem, neque
ſe diſponere ad illam moraliter; nam prima
Sratia actualis eſt principium meriti: principium
autem meriti non cadit ſub meritum, ut eſt com-
mune Theologorum axioma. Præterea per
Opera naturalia nemo poteſt ſe moraliter diſpo-
nere ad gratiam ſupernaturalem. Queæſtio igi⸗
2 tur

52 DE ANGELIS.
tur hie eſt: an Angeli pro priori ſigno naturæ
gratis a Deo acceperint illuſtrationes ſuperna- N
turales intellectus, & pias affectiones volunta- mi o mltn
tis, quibus cooperantes meruerint primam gra- Kalle
tiam juſtificantem, vel ſanctificantem.
Dico. Angeli meruerunt per proprios
actus I. gratiam ſanctificantem. Prob. quia ex
Auguſtino lib. 12. de civit. c. 9. Deus iltos orea-
vit cum amore caſto, quo illi primo inſtanti ſuæ
creationis adhæſerunt, ſed non eſt ratio, cur iſte
amor non fuerit ſupernaturalis, & ſufficiens diſ-
poſitio ad ſanctificationem; cum potuerit illo
ipſo inſtanti, quo collata eſt gratia ſanctificans,
vi ſupernaturalis auxilii tranſeuntis ita elici, ut
illa fuerit prior, ejusque cauſa meritoria non
quidem de condigno, ut varii Thomiſtæ docent,
ſed de congruo; de quo vide Tractatum de
gratia. Confirm. Quia homini adulto nunquam
datur gratia ſanctificans ſine prævia libera diſ-
poſitione né quidem per baptiſinum aut ſacra-
mentum pœnitentiæ, ut patet ex Trid. ſeſſ. 6.
de juſtif. c. 7. ſed Angeli primo inſtanti crea-
tionis fuerunt adulti, habentes plenum uſum ra-
tionis, ergo haâc divinàâ ordinatione etiam An-
geli fuerunt comprehenſi; cur aliàs Chriſtus
non contuliſſet hanc prærogativam etiam ba-
Pptiſino Adultorum, ſicut contulit reſpecétu In-
fantium, cum ſit ſacramentum regenerationis?
Neque enim Angelis utpote naturà ſua per- 1.D
ſpicaciſſimis neceſſaria fuit deliberatio per ali- uln ſbane,
quam temporis moram ad actus meritorios & Sne dimmn
demeritorios liberè eliciendos, unde potuerurf A A
reve-

4 DE ANGELIS. 53

revelationi illo inſtanti ſibi factæ eodem inſtanti
credere, & conſequenter ſperare, amare &c.
ſicut oportet.
Objic. PP. docent Angelos eſſe creatos in
gratia, ſanctitatem illis eſſe infuſam , inditam &c.
ergo ſe non diſpoſuerunt ad illam. Confirm. I.
S. Thomas quæſt. 16. de malo ait, Angelos pri-
mo inſtanti ſiuæ ereationis ſollum dilexiſſe Deum, ut
authorem naturæ, quæ dilectio non poteſt eſſe
diſpoſitio ad gratiam. 2. PP. plures, quos ci-
tat Suarez, dicunt, Angelos accepiſſe ſuam bea-
titudinem ſinè labore. 3. Ad actum charitatis,
quo ſe debuiſſent Angeli diſponere, Ppræſuppo-
nitur habitus, ſed hic non datur ante gratiam
habitualem. H. ad I. Etiam Tridentinum ſeff.
6. Cap. 7. ait: in juſtificatione accipi infuſam cha-
ritatem, non tamen id vult fieri absque prævia
diſpoſitione. PP. ergo per hoc non voluerunt
ſignificare, quod Angeli gratuitò acceperint
gratiam habitualem ſeu ſanclificantem in ſe ipſa,
ſed ſolàm, quod eam acceperint gratuitèò in ra-
dice, hoc eſt auxilio gratiæ actualis, per quod
elicuerant actum amoris, quo ſe diſpoſuere
ad gratiam habitualem. Ad 2. D. Thomas,
quod ibi ſcripſerat, hic quæſt. 63. art. 3. retra-
ctavit. Ad 3. D. acceperunt ſuam beatitudi-
nem ſinè labore, hoc eſt per actus ipſis non
ifficiles nec diuturnos C. hoc eſt absque meri-
tis N. Ad 4. Ad actum charitatis ſemper & ne-
ceſſariò præſupponitur habitus N. aliquando C.
Sæpiſſime peccatores eliciunt actum charitatis
ſinè ullo habitu, & tunc Deus ſupplet defectum
3 omni-

r nvlt eß

54 DE ANGEIIS.
omnipotentià extrinſecè applicatâ; quid ni id
ſemel factum ſit in Angelis?
Collige ex hig I. An Angeli acceperint gra-
tiam dependenter a meritis Chriſti; item an iis=
dem viatoribus revelatum fuerit myſterium In-
carnationis, dependet ex reſolutione quæſtio-
num occurrentium in Tractatu de Incarnatione.
2. Angelos & quidem bonos per actus fuper-
naturales ſcil. fidei, ſpei, & charitatis meruiſſe
augmentum gratiæ, quamdiu fuerunt adhuc in
via, & per merita demum ſuam beatitudinem
ſupernaturalem vitæ æternæ conſecutos eſſe non
minùs, quàm homines eam merentur, & con-
ſequuntur. Ita 8S. PP. & Theologi tanto con-
ſenſu docent, ut Valentia cenſeat contrarium
eſſe erroneum; nam tam pro Angelis, quàm
hominibus videtur dictum: non coronalitur, niſi
qui legitimè gertaverit. 2. Tim. 2. item: unus-
quisque ſuam propriam mercedem accipiet ſecundum
Juum laborem. I. Cor. 3. 3. Viam bonorum
Angelorum, quibus data eſt beatitudo in præ-
mium perſeverantiæ, duraſſe per aliquam mo-
ram noſtri temporis, quam eſſentialiter dicit
perſeverantia & ſimiliter malorum, ex illo Eze-
chielis c. 28. Ambuläſti perfectus in viis tuis 4 die

conditionis tuæ, donec inventa eſt in te iniquitas. Ai

Ubi ambulſti, in die, & donec indicant durationem
plusquam inſtantaneam; quamdiu autem hæc via
durarit, an per diem, ut vult S. Aug. l: II. de civ.
c. 9. eſt valde incertum. Rectè docet Martinon,
nullum eſſe in Scripturis & PP. fundamentum

dicendi, moram viæ malorum fuiſſe ita brevem,
ut

WONI. Kon
eenel

amn do goge

Dr

ülmiſtrt
Ch
ſenbus
1opermines

5

Alnn, ge

A.
orſtiearner
eriterucn

ten

DE ANGELIS. 55

ut uno ſolùm inſtanti fuerint in gratia, 2. in pec-
cato, 3. in damnatione; niſi iſtud intelligatur
de inſtantibus diſcretis, quæ non ſunt aliud,
quàm operationes Angelorum diſcretæ ſibi ſuc-
cedentes.

CAPUT II.

De Lapſu & Supplicio Angelorum.
ARTICULUS I.

An Angeli abſolutè potuerint peccare in primo in-
ſtanti ſuæ reattonis?

No I. Status ſeu tempus merendi aut de-
merendi Angelorum tum bonorum, tum
malorum, a Theologis in tria inſtantia ſolet di-
vidi: Imum inſtans Angelico Theologicum di-
citur, quo Angeli tum boni tum mali fuerunt
in gratia, ſive Deo adhæſerunt amore caſto.
2dum inſtans, quo Angeli boni in gratia- ſeu ve-
ritate perſtiterunt: mali ceciderunt & lapſi ſunt.
3tium, quo fuerunt in termino, boni ſcilicet
Iu beatitudinis ſupernaturalis, mali damnationis.
4 Wota 2. Theologi de facto communi-
ter docent, Angelos ſeu dæmones non pec-
caſſe in primo inſtanti ſuæ creationis, imò
juxta aliquos eſt de fide. Ratio eſt: quia in pri-
mo inſtanti creationis omnes Angeli ſe diſpo-
ſuerunt ad gratiam ſanctificantem, eamque a Deo
acceperunt, adeoque in eo inſtanti nullus Ange-
lus peccavit; accedit Scriptura Joan. 8. v. 44.
& alibi, quæ dicix de diabolo, in veritate non
Retit, ſi fuit in veritate, ergo illo inſtanti non
D 4 pec-

1 el benn

56 DE ANGELIS.

peccavit. Quod maximè confirmatur ex Con-
cilio Bracarenſi ſub Joanne III. anno 564. can. 7.
damnantis eum, qui dixerit, diabolum non fuiſſe
prius Angelum bonum a Deo fnöétum.
Dico Angelus phyſicè loquendo peccare
potuit primo inſtanti ſuæ creationis, non po-
tuit tamen moraliter & ſecundum leges di-
vinæ providentiæ conſentaneas. ta Su⸗ arez
de A nSeis & alii: fortè etiam ſic explicari Po-
teſt D. Thomas, ejus certè rationem ſic expo-
ni poſſe putat Suarez loc. cit Prob. 1. pars:
quia eo inſtanti fuit liber ad merendum, cum de
facto meruerit, ergo etiam ad demerendum .
quandoquidem par ſit utriusque ratio, nec
ullum apparet fundamentum id negandi. Prob.
2. pars: I. quia decuit, ut Deus crearet Angelum
in ſtatu recto, ipſum Haltem Pro primo inſtanti
Præſervando a peccato; ne alioqui ejus pecca-
tum ſaltem quoad apparentiarn Deo ejus natu-
ræ authori tribueretur. 2. Quia Angelo inerat
magna inclinatio ad bonum, naturæ ejus non
corruptæ maximè cçonnaturalis, magna attra-
Ctio ad graritudinern ob bona a Deo recenter
accepta, nec ullum præceptum difficile eo in-
ſtanti illi impoſitum.
Objic. I. Operatio incipiens cum re pro-
ducta tribuitur producenti, ergo fi Angeli ſta-
tim potuiſſent Peccare in primo inſtanti, pecca-
tum debuiſſet Deo tribui. Confirm. Motus na-
turalis Ppræcedlit liberum, ergo Angeli debue-
runt priüs habere actum naturalem, qui non
potuit eſſe peccatum (nam peccatum eſt contra
natu-

De:

0) ergo bon

“ Ele. .

Gni umſn el,

Arim i
losfoil ecun
Epecenndun.
ie lten, 54

Mrum ſi l—

DE ANGELIS. 57

naturam) ergo non potuerunt ſtatim peccare
in primo inſtanti. ad I. Talis operatio tri-
buitur aroducenti, ſi neceſſaria ſit, ut motus
ſurſum in igne C. ſi ſit libera N. alioqui Ange-
lus non potuiſſet mereri in primo inſtanti ſuæ
exiſtentiæ; adde quod operationes, quæ tribui
ſolent producenti, ei non ſolùm tribuantur pro
Primo inſtanti, ſed etiam pro quovis alio ſequen-
ti, ut patet ex motu gravium deorſum: unde
ſi argumentum iſtud valeret, deberet Deo tri-
bui peccatum Angeli quocunque inſtanti com-
miſſum. Ad Confirm. B. Motus naturalis præ-
cedit liberum duratione N. naturâà Trans. nam
admitti poteſt, quod amor boni in communi,
ex impreſſione Authoris naturæ, neceſſariò con-
veniat omni creaturæ liberæ priùs naturà, quàm
quidquam liberè eligat: unde tantùm pro prio-
ri naturæ datur cognitio, quæ eſt actus intelle-
cts non liber, vel aliqua volitio naturalis ten-
dens in bonum ſuum ſaltem apparens, non au-
tem pro priori temporis.
Cöllige ex his I. Cum natura ſemper inten-
dat optimum, & perfectiùs conſtituatur natura
Angelica, ſi ſit prædita libertate ad amorem Dei;
aut ejus omiſſionem; quia perfectius eſt habere
amorem Dei liberum ac meritorium, quàm ne-
ceſſarium, ideo dicendum, Angelos de facto
conditos fuiſſe cum libertate ad Deum amandum
vel peccandum. 2. Ex eo, quod S. Tho-
mas hic doceat, Angelum non potuiſſe pPeccare
Primo inſtanti ſuæ creationis, quia alioqui ejus
Peccçatum fuiſſet Deo attributum, infert Perrus
D 5 a S.

58 DE ANGLLIS Dr M
„ . . K
a S. Joſeph, & rectè, Doctorem Angelicum non 8
admiſiſſe prædeterminationem ad actum pecca- min 44
ti, quia a fortiori peccatum eſſet Deotribuen-
dum, tanquam ex ejus impreſſione factum.

ARTICULUS II.

Quodnam fuerit primum peocatum malorum
Angelorum“

Nue T. Multos ex Angelis a Deo cum amo-
re caſto creatis poſtea peccàſſe conſtat tum
ex Scriptura Jobi 4. v. 18. Ecce qui ſerviunt ei,
non ſunt ſtabiles, & in Angelis ſuis reperit pravi-
tatem, tum ex Traditione, cujus certiflimum
monumentum eſt unanimis conſenſus PP. de-
inde Luciferum Angelorum Principem primùm
Peccâſſe, & cæteros ad peccandum induxiſſe,
communis eſt PP. & Scholaſticorum opinio,
colligitur ex Apocalypſi cap. 12. v. 7. Michael
& Angeli ejus præliabantur cum dracone, & draco
pugnabat & Angeli eus. Porro Luciferum
fuiſſe ſupremum inter Angelos, deſumitur ex ſind WM
Iſaiæ c. 14. v. 12. Quomodo cœidiſti de &œlo Lu- hone
cifer; ubi ut Lucifer inter ſtellas, ita ille inter i
Angelos eminere dicitur. Dleele enue,
Wota 2. Tanquam falſa & obſoleta hic re. IUns N
pudianda nonnullorum ſententia, qui putabant, Qohncitnnt

Angelos, quibus corporeum quid affingebant, uun
peccaſſe fornicando cum mulieribus; inducti Kchnylcenta,
autem ſunt Angeli ad peccandum ſuggeſtione DClalhnn.
& ſollicitatione Lucifert: de quo D. Thomas 14 anim

quæſt. in Aiſir.

tone, an
nims
Drum Prue
Nholton

. 12 V

DE ANGELIS. 59

quæſt, 63. art. 8. ſic habet: Dicendum, quod
peccatum primi Angeli fuit aliis cauſa peccandi,
non quidem cogens, ſeéd quadam quaſi adbortatione
inducens. Hujus ſignum ex hoc apparet, quod
omnes dæmones lli ſüpremo ſubduntur, ut manufeſte
apparet per illud, quod dicit Dominus Matth. 25.
Iie maledicti in ignem æternum, qui paratus eſt
diabolo cν Angelis eJus. Habet enim hoc ordo di-
vinæ juſtitic, ut cujus ſuggeſtioni aliquis conſentit
in culpa, ejus poteſtatt ſubdatur in pœæna. Hæc
Angelicus.
Diio I. Mali Angeli primùm peccâruntpec-
cato ſuperbiæ. Ita S. Thomas, Suarez & cæte-
ri communiſſimè. Prob, ex Scriptura Tob. 4.
v. 14,. Superbiam nunquam in tuo ſenſu dominari
permittas, in ipſa enim initium ſiunpſit omnis per-
ditio. Accedunt SS. PP. S. Ambroſius lib. 4.
epiſt. 33. ad Demedriadem: Initium peccati ſu-
perlia eſt. Athanaſius quæſt. 10. ad Antioch. Con-
Mat diabolum cecidiſſe propter ſuperbiam.
Dico M. Aniggelicæ ſuperbiæ malitia non fuit
ſita in eo, quod appetierit æqualitatem cum
Deo in eſſentia. Prob. Ex eo, quia utpote ſpi-
ritus perſpicaciſſimus evidenter agnovit, impoſ-
ſibile eſſe creaturæ, ut revera ſir Deus, vel ut
ſint plures Dii. Neque juvat dicere eum ſal-
tem conditionatè id appetiiſſe, ſi ſcilicet eſſer
poſſibile; nam peccatum Luciferi non fuit ſim-
plex complacentia, aut deſiderium conditiona-
tum, ſed abſolutum: abſolutè enim dixit Iſaiæ
14. vV. 14. Aſcendam ſuper altitudinem nubium.
Similis ero Altiſſimo.
Neque

60 DE ANGELIS.

Neque in eo conſiſtebat illa ſuperbia, quod
unionem hypoſtaticam Lucifer vel alius Ange-
lus ambiverit, & inviderit humanitati Chriſti,
eique noluerit ſe ſubmittere. Ratio eſt, quia
Incarnatio, ex communiori S. Thomæ & alio-
rum ſententia, decreta fuit in remedium pecca-
ti ab Adamo commiſſi, adeoque ſit eo naturà
Poſterior, & conſequenter etiam peccato Ange-
h, cujus proinde non potuit eſſe occaſio. Con-
Virm. Quia, ut docent Gregor. Niſſen. Hieron.
Ambrofſius apud Vaſquez, verius eſt, Angelis
in via non fuiſſe revelatum hoc myſterium.
Dico UW. Primum peccatum ſuperbiæ dia-
boli viderur in eo conſiſtere, quod ex inordi-
nato affectu erga naturalem ſuam perfectionem
ac pulchritudinem, atque ex nimia ſui compla-
centia neglexerit beatitudinem fupernaturalem
ex gratiæ auxilio, per actus obedientiæ ſuo Crea-
torli exhibendæ obtinendam, fuis naturalibus
contentus, & dominatum in cæteras creaturas
ambiverit, ſubeſſe noluerit Deò per àctuale im-
perium eum gubernanti, atque hac ratione af-
fectaverit ſibi ſufficere, ſuum finem ultimum
in ſe conſtituerit, ſicque ſupremam quamdam
& maximè inordinatam celſitudinem appetive-
rit, & Altiſſimo ſimilis eſſe voluerit. Proh. I.
ex illo Iſaiæ c. 14. Similis ero Altiſſimo- & illo
Ezechielis c. 28. Elevatum eſt cor tuum in decore
zuo, quæ omnia de diabolo a PP. intelligun-
tur. Proh. 2. S. Auguſt. lib. 14. de civit. Dei
C. II. Superbus ille Angelus. .. per ſuperbiam a
Deo ad ſemetipfum converſus quodam quaſi Eyran-
1100

Uafuir Nern

Wamenh

DE ANGELIS. 61

nico fuſtu, gaudere ſubditig, qudm ſubditus oſſe eli-
gens, de ſpiritali paradiſo cecidit. S. Gregor. lib
34. moral. C. 17. Jus perverſc libertatis appetiit,
ut &α præeſſet cœteris, & nulli ſubeſſet, dcens:
aſcendam ſuper altitudinem nubium, & ſimilis ero
Altiſſino, Cijus eo ipſo ſimilitudinem perdidit,
quò eſſe ei ſuperbè ſimilis in celſitudine concupivit.
Confirm. Ex eo, quia quæſtio meri facti deci-
denda eſt ex Verbo Dei & PP., atqui ex Verbo Dei
& PP. interpretatione conſtat, ut modè oſten-
dimus, peccatum Luciferi præcipuum, fuiſſe ſu-
perbiam, quà omnibus præefle cupiebat, & re-
cuſabat imperium Dei; ergo.
Oliic. I. Apoſtolus ad Hebr. I. v. 6. ſic di-
Lit: Cum iterum introducit primogenitum in or-
bem terræ, adorent eum omnes Anveli eJjus; ergo
jam antecedenter fuit introduétus & propoſitus
Angelis; ergo peccatum ſuperbiæ Angelicæ in-
de ortum haber. E. N. conſeq. Nam 1I. pro-
babile eſt rò erum hic indicare nil aliud, quàm
iteratam citationem ſententiæ ex V. T. atque per
metatheſin in textum citatum interjeclum fuiſſe;
ita ut juxta ſenſum naturalem citata Pauli verba
ita ſonent: & iterum, ut introducit primoge-
nitum, ut revera reddunt Biblia Siriaca, Vata-
blus & alii. 2. S. Ambroſius, Chryſoſtomus
& ali in hunc locum ajunt, filium Dei primè
in mundum inductum fuiſſe, quando ſecundùm
æternam generationem omnia ſpatia hæc reple-
vit, in quibus deinde hæc rerum univerfitas
condita fuit. Iterum autem induéctum fuiſſe in
orbem, cum eum B. Virgo peperit. 3. Deni-
que

62 DE ANGELIS.
que alii interpretantur, eum primò inductum
fuiſſe in mundum, cum ex B. Virgine naſcere-
tur in carne paſſibili, iterum autem inductum
immortalem & glorioſum poſt reſurrectionem;
aut potius iterum introducendum in noviſſimo
die judicii.
Iiſt. 1. Iſaiæ 14. ait Lucifer: In cœlum conſcen-
dam, ſimulis ero Altiſſimo, Ezechielis 13. Deus
ego ſum; atqui non poterat appetere cœlum ma-
reriale, in quo jam erat, & ipſe probè noverat;
ſe non poſſe eſſe Deum naturà, ergo intellexit
unionem hypoſtaticam. E. N. conſegq. Appe-
tiit ſupremum dominatum in creaturam, quin
divino pareret imperio, & hoc ſenſu, in cœlum
conſcendere, ſuper aſtra Dei exaltare ſolium,
ſedere in monte teſtamenti, in lateribus aquilo-
nis, ſimilis Altiſſimo ac Deus eſſe volebat non
æqualitate naturæ, ſed analogià quâdam domi-
nationis;, ut tradunt citati ſuprà PP.
Inſt. 2. Peccatum diaboli fuit peccatum in-
vidiæ, ergo. Prob. Ant. S. Cyprianus lib. de
zZelo & livore ait: Poſtqudm hominem ad imagi-
nem Dei factum conſpexit, in zelum malevolo
livore prorupit, non prius alterum deſiciens in-
ſtinctu zeli; quàm ipſe zelo ante gJejectus. Be.
Opponendo S. Cypriano alios PP. & imprimis
S. Auguſtinum, qui diſertis verbis S. Cypriani
ſententiam refellit lib. I1. de geneſi ad literam
c. I4. ubi inter alia ſic habet: Wonnulli dicunt,
diabolum fuiſſe caſum a ſupernis ſedibus, quod in-
viderit homini facto ad imaginem Dei: porro hac
invidia ſequitur ſuperliam, non præcedit; non
enini

, Getiut⸗
inn.

D!

ie; olo⸗

hic

o woc
W mode

mammtanane

Aln el

DB ANGEIIS. 63

enim cauſa ſuperbiendi eſt invidentia, ſed cauſa in-
videndi ſuperbia. Hæc S. Doctor. Zelus igitur
fuit utrinque; ſed in primo peccato Zelus ſuper-
biæ, & ambitus indebitæ excellentiæ; in tenta-
tione poſtea & cauſata hominis prævaricatione
zZelus invidiæ; & hoc ſenſu etiam poteſt intelli-
gi S. Cyprianus.
Obhjic. 2. S. Thomas quæſt. 63. art. 3. ait,
quod peccaverit Angelus appetendo eſſe ut Deus,
non per &uualitatem, ſed appetendo ut ultimum fi-
nem, vel api etendo aſſequi beutitudinem propriis
viribus absque divinæ gratic auxilio; ergoò noſtræ
ſententiæ non favet D. Angelicus. E. ſine du-
bio finem ultimum & beatitudinem, & ſimul
ejusdem beatitudinis conſecutionem ac quietam
poſſeſſionem ſine indigentia & dependentia ad
Deum modo ſuprà explicato intendebat Ange-
lus, & hoc ipſum eſt, quod hic inſinuat D. An-
gelicus. Hæœc verò beatitudo ita conſequenda
ſita erat in anarchia & independentia a Deo non
circa ipſum eſſe, ſed circa imperium in creatu-
ras. Atque ita juxta S. Anſelmum lib. de caſu
diaboli c. 4. appetiit tud, ad quod berveniſſet,
Retiſſet. Similes enim ei erimas, quoniam videbi-
mus eum ficuti eſt. Joan. 3. v. 2. Perveniſſet,
inquam, ſuo modo per gratiam & viſionem
beatificam, non autem per dominium, indepen-
dentiam, excellentiam propriam Deo propin-
quaſſet.
Collige ex his I. Dæmonem non ex uno ſu-
perbiæ peccato, ſed ex multiplici ſaltem virtua-
liter diſtincto peccaàſſe; cum ſic faciliùs conct⸗
ien-

64 DE ANGEIIS.

lientur PP. ac DD. hac de re ſententiæ, & me=⸗
liùs intelligatur graviſſima diabolicæ ſuperbiæ

malitia, ut rectè obſervat Martinon. 2. Im- aimhun

moderatum Angelorum malorum amorem non
eſſe diſtinctum à ſuperbia, quis enim illum ſu-
Perbum neget, qui ſuam contemplans eminen-
tiam Deo, a quo habet, ſubeſſe non vult, quam-
vis nullum habeat ad alios reſpectum. 3. Im-
Propriè ejusmodi nimius amor ſui dicitur luxu-
ria: cur non pari modo nimius amor in cibes,
in luxum, pecuniam &c. Iluxuria eſt? 4. Ex
Angelis plures ſteterunt, quàm lapſi ſunt. Sie
in Apocalypſi c. 12. v. 3. legimus: Ecce draco
magnus 8. & cauda ejus trabebat tertiam bar-
tem ſtellarum cœlie ubi draconis nomine Luciſer
intelligitur, & conſequenter nemine ſtellarum
Angeli. Ceciderunt autem Angelorum aliqui
ex omnibus ordinibus, docet S. Thomas quæſt.
63. art. 9. ad 3tium. 5. Nulli egerunt pœniten-
tiam, & ſic omnes Angeli, qui peecaverunt,
fuerunt a Deo damnati juxta Scripturam in Apo-
calypfſi c. 12. v. 8. Michael &α Angeli jus brælia-
bamur, & Vraco pugnabat, & Angeli jus, & non
valuerunt, neque locus inventus eſt eorum amplius
in cœlo. Item 2. Petri 2. Deus Angelis peccanti-
bus non pepercit, ſed rudentibus inferni detratctos,
in tartarum tradidit eruciandos &. Ecce!Scri-
Pptura de condemnatione malorum Angelorum
loquitur ſinè exceptione, quæ a nobis apponi
non poteſt absque temeritate, cum illius appo-
nendæ nullum ſit ſufficiens fundamentum. Ka-
tio autem cur nulli Angelorum lapſorum pœni-
ten-

. m
,Aerll, M0
Vſon enm

nete Poimenn

Se Chehnlun t

eetn pontentun

d Codn
Grmm malmmmm
WNNREAN Nu
Iuefeto ctad inp
Aheleſolenm /

M.

An ehonun
0eco Whethir d
Onnbg fr Thucn
77

Mn

„ e⸗
1 Gr nnn in
1 Denones
Elgrſiingli
oinenob ſ

e

Fnum & mnik

. “ . DE ANGELIS. 6 5
lelirtii tentiam egerint, non fuit voluntatis eorum in-
R flexibilitas; ſicut enim a bono ad malum pro-
w lapſi, ita a malo ad bonum cum gratiæ adjuto-
rio reſurgere potuerunt; ſed ſeveritas divinæ
juſtitiæ, quæ nullum tempus & gratiæ auxilium
ad agendam pœnitentiam neceſſarium conceſſit,
cui occaſionem dedit, quia Angeli peccaverunt
ex malitia, non carnis fragilitate, quod in ho-
mine prævaricante pieratis & miſericordiæ Præ-
ſtat argumentum. Ita S. Gregorius lib. 9. mo-
ral. Cc. 28.
Quæres I. Quodnam fuerit peccatum reli-
quorum apoſtatarum Angelorum? g. Cæte-
rorum etiam peccatum fuüit ſuperbia, qua ſoli
"Lucifero quoad imperium & miniſteria actualia
ſubeſſe voluerunt. Prob. I. pars. Jobi c. 14. de
Lucifero dicitur: Ppſe t Rex ſuper univerſos tlios
luperliæ, hoc eſt, cætéros dæmones per elatio-
nem, qui a Deo ad Luciferum deſciverunt, ut
Paſſim exponunt PP. & Theologi, licet de
objecto fuperbiæ diverſimodè ſentiant. Pro
omnibus ſit Theodoretus in epitome divin.
decret. c. 8. ubi ſic loquitur: Diabolus & demo-
num caterva, qui erant cum aliis incorporeis (ſeil.
ſanctis Angelis) UMorum in Deum benevolentiam
non ſunt imitati: ſuperbicæ autem &* arrogantiæ
morbo correpti, ad id quod' eſt deterius, converſi
1ſunt, a priori ſorte exciderunt. Prob. 2.
Dæmones peecaverunt conſentiendo in
"Pravas ſuggeſtiones Luciferi, atqui hic ſuggeſſit,
ut divino imperio ſe ſubducerent, ſibique quo-
e ad imperium & miniſteria acktualia ſubeſſent;
ergo

2

66 DE ANGELIS. De9

ergo peccatum illorum erat ſuperbia, quà ſe mmunm
Deo ſubducere, & ſoli Lucifero ſubeſſe volue- anmns!

runt. Major conſtat ex Notabili 2. Minor eſt alnaihen
2. . Nalia lean
procul dubio S. Thomæ hic quæſt. 63. art. 8. ad ommmz
. . . ll,
2. & prob. quia ex D. Thoma loco cit. Angeli czr i⸗
ür nn nk⸗

apoſtatcæ pecoaverunt ex ſuggeſtione &* Loöllicitatio- ik
ne Luciferi, ergo peccarunt id volendo vel d
agendo, ad quod volendum & agendum eos D
Lucifer ſollicitavit, atqui ſuperbus ille, qui ſum- Gienbe
mum & abſolutum imperium affectabat, non
ad aliud veriſimiliter dici poteſt eos ſollicitàſſe,

uàm &c.

tornbodwinede

Sr dicis: di Angel apoſtatt peccaverunt vo- HGN
lendo potius ſubeſſe Lucifero, quàm Deo, pec- N! Nglinn
catum eorum non fuit ſuperbia. Prob. Pecca- lemn hett⸗ I

re ex ſuperbia eſt peccare ex inordinato amore
propriæ excellentiæ, atqui ex hac ratione non
Peccaſſent ex inordinato amore Propriæ excel- Un
lentiæ. H. N. min. Nam Angeli apoſtatæ po- Muſalhumm
tuerunt velle potius ſubeſſe Lucifero, quàm Deo, ln Uuch
vel ut ſub principatu Luciferi ſuam ultimam bea- ifſtinm n
titudinem ſolis viribus naturalibus conſequi poſ- 1 Id len
ſent, & ſic poſſent in ſe ipſis & non in Deo glo- benn werr
riari; vel ne regerentur per obſeuras revelatio- mh klinnrn
nes & in omnibus miniſteriis actualibus coge- Pneſhenmnii
rentur intellectum ſuum captivare & ſubmittere Cen, Anfop
fidei jugo. At utrovis ex motivo voluerint potius Nün bner

enon c4 r

ſubeſſe Lucifero, quàm Deo, non voluerunt niſi Ainmnn anie
ex inordinato amore propriæ excellentiæ. EAuuniumnmnae

Quæres 2. Quidnam Angeli perdiderint per Ni inhn
peccatum? H. I. Angeli mali per peccatum non hte Ulirexe
Toluàm perdiderunt gratiam ſanctificantem, ſed umin
etiam inm

W IIln
Ai de

DE ANGELIS. . 6 7
etiam habitus virtutum infuios & gratias actua-
les. Ita communis Theologorum. Proh. I.
quia gratia ſanctificans eſt incomponibilis cum
peccato mortali; ut dicemus in Tract. de grat.
Gum igitur Angeli peccaverint mortaliter, ami-
ſerunt gratiam ſanctificantem. Eatio 2. bartis
ℳ, quia Deus Angelos malos, cum Peccarint
ex plena advertentia & malitia, noluit amplius
ordinare ad pœnitentiam, ſed eos tertio inſtan-
ti ſuæ creationis damnavit, adeoque eoôs priva-
vit omnibus virtutibus ſupernaturalibus, & nul-
uü las eis amplius dedit gratias actuales.
. 2. Angeli maſi per peccatum non Perdi-
derunt ſpecies infuſas, & cognitionem rerum
naturalium, aut alias Perfectiones naturæ ſuæ
debitas. Ratio hujus eſt ex S. Dionyſio lib. de
div. nom. c. 4. guia quæ per naturam ſunt incor-
lur Wptibilia, per peccatum non orrumpuntur. Quan-
ngund 40 igitur Ezech. 28. de Lucifero dicitur: per-
Armamk Tdiſt, Japiemiam tuam in decore tuo: non eſt ſen-
uhgi ſus, quod intellectus angelicus fuerit poſitivè
uDas Obtenebratus per Privationem cognitionis na-
n turalis, ſed ſolum negativè per privationem ſa-
pientiæ ſupernaturalis.
Quæres 3. An Angeli ſemper ſint in pecea-
to? H. ſunt ſemper in eodem Peccato actuali,
quod primum admiſerunt, ſemper enim ha-
NE pent inordinatum appetitum propriæ excellen-
pirenet tie; hinc ita ſunt obſtinati in malo, ut quam-
l atni⸗ vis phyſicè poſſint exercere actus moraliter bo=
le ennn nOS, moraliter tamen non poſſint, quia eſt tan-
hen, ta eorum malitia, ut Poſità conſideratione ſuæ
E 2 dam-

6

Nonſoſeeinil
o, vonebetun

68 DE ANGELIS.

damnationis ad pœnas æternas, quas juſto Dei
judicio vehementiſſimè apprehendunt, & totali

divinorum auxiliorum ſubtractione moraliter

non poſſint ceſſare a perverſa voluntate Cum
hac tamen morali importentia ſtat poteſtas Phy-
ſica non peccandi; adeoque non ſunt neceſfita-
ti, ut vult (alvin. Janſen. inde perperam proban-
tes neceſſitatem non officere libertati ad peccan-
dum requiſitæ.

ARTICULUS II.

An Angeli mali torqueantur in inferno aà vero
igne corporeo && ſonſibili?

Ota 1. De fide eſt contra Calvinum lib. 3. In-
ſtitut. dari unum locum corporeum, qui
eſt velut locus exilii & carceris ad pœnam An-
gelorum & hominum peccantium deputatus, &

in Scripturis vocatur infernus, gebenna, &tarta- al

rus. Deinde aliquos dæmones in aere caligi-
noſo, id eſt, ſubjecto nebulæ, caligini, pluviis

&c. ſubſiſtere docet S. Auguſtinus lib. II. de ach

geneſi ad literam c. 2. idque ait pertinere ad fi-
dem apoſtolicam, conformiter ad Ephef. c. 2. v. 2.
ubi diabolus appellatur Princeps poteſtatis aeris
utjus; Permittuntur autem in his partibus pro
hominibus exercendis & impugnandis ad pro-
bationem, & augmentum meriti; ſicut autem
Angeli boni nunc manent in cœlo, nunc in mi-
niſterium mittuntur, ita ſimiliter alternationem
fieri in demonibus ex præſcripto Luciferi Deo
tia permittente probabiliter docet citatus S. Au-

guſti-

erone, umn

IThnengennn
nm Darte

DE ANGEIIS. 69

guſtinus lib. 3. de geneſi ad literam c. 10. cum
multis aliis. Qui autem verſantur in hoc aere,
non ſunt immunes a pœna ſensús, ſeu quaſi
ſenss aut ignis, ut certum habetur ex com-
muni PP. ac DD. unde dicitur in quadam gloſſa
relata apud S. Thom. p. T. q. 64. a. 3. ad 3. quod
bortent ſecum ignem gebennæ, quocunque vadant.
Wota 2. Igne ſenſibili torqueri demones ne-
gavit Philo lib. de congreſſu eruditionis; ubi
definit ignem inferni nihileſſe aliud, quàm ver-
mem conſcientiæ. Hunc errorem S. Hierony-
mus epiſt. 59. tribuit Origeni, & multis Nova-
toribus Jodocus Coccius lib. r. Theſauri c. 7.
inmôò ec Catholicis Catharinus lib. de præmio &
mCli ſupplicio &c. contendit ſcripturam eſſe intelli-
en H gendam de igne metaphorico, ſicut de verme
Nanetsen Marci 9. & de aquis nivium Job. 24.
Dico. Dæmones a vero igne corporeo &
ſenſibili in inferno patiuntur. Eſt nuncomnium
& adeo certa, ut quamvis Vaſquez ſentiat nec-
dum definitam, Suarez tamen dicat eſſe catho-
licam, Mairon de fide. Prob. I. ex Scriptura:

quæ, quoties ſermo eſt de pœnis inferni, toties
men Altele⸗ meminit ignis, rarô vermium; ac proinde,
rPinmr AAEα quamvis vox illa, vermis, ad metaphoramtraha-

Vem nöIH tur, ignis tamen non poteſt ſumi niſi in propria
Kinpgnnbil ſignificatione, nam metaphora continua non eſt
apud unum & ecundem Scriptorem, nedum
apud diverſos, qui diverſis temporibus ſcripſe-
re, quemadmodum ſacri Scriptores, qui con-

morrii Kn
rincrle eln

,Ueinrri IaCI
ige Iial ſtanter ignem æternum juſtam peccatorum poœ-
Klel, e . .
lrdrtdtnd nam referunt, Deuter. 23. Lnis Juccenſus eſt in
. E 3 Juro-

70 DE ANOGELIS.

furore meo, & ardebit uſque ad inferni noviſſima.,
Eccl. c. 21. Conſummatio itorum flamma ignis.
Marci 9. Lenis non extinguitur. Matth. 25. Viſ-
cedite malediéti in ignem zeternum: quis autem
credet, Judicem in hac ultima ſententia loqui
metaphoricè contra reos Pœnas decernentem?
Prob. 2. ex PP. S. Juſtinus apol. 2. aſſerit: ignem
æternum peceat ribus eſſe paratuin. S. Ambroſius
in Pfſal. I. I8. exhibet confeſſorem in Tormen-
tis, ogitantem illum ignem perpetuum, illud ſinè
Ene incendium perfi’dorum. Incorporeum quidem
vocat alibi cum S. Gregorio, ſed ex eo quia
Pabulo non indiget, ſicut noſter, tum quia for-
tè alià virtute torquet ſpiritus. S. Auguſtinus lib.
21I. de civit. c. 10. Cur enim non dicamus, quam-
vis miris, tamen veris modis etiam ſpiritus incorpo-
reos poſſe pœnd corporalis ignis affci. Quando
autem S. Auguſtinus lib. 10. de Civ. ait,
flammam, qua cruciabatur Epulo, talem eſſe,
quales oculi, lingua & digitus in animàâ ſinè cor-
pore, vult tantum, quæ de Lazaro & Epulone
referuntur, parabolicè eſſe dicta, cum animæ
ſeparatæ neque oculos, neque linguam, neque
digitos habeant. De veritate ergo non dubità-
runt PP., ſed de naturàâ ignis & modo, quo cru-
ciat ſpiritus.
Ohbyii. I. Ignis in Scripturâ frequenter ſumitur
metaphoricè, ur Matth. 5. lLpſe vos bapti-
zabit in ſpiritu & igni, ergo in hoc ſenſu etiam
ſumenda ſunt, quæ dicuntur de cruciatu dæ-
monum per ignem R. N. C. non eſt dubium,
quin ignis, ſicut alia multa ſumatur ſubinde me-
La-

on ne
er Eimn i
vluek olt
gcrufut
1

4
ACe)

N
cwuun, Uenh
Cmnderon
monm
r, Ynnn G/
Eltechonc-
Cnblinn te g
inr ee ſent
ter Cucen Ml
winpoyth
Ilem melet
anne nnn
xkeun Ntcun
Pheconmmend
DMoceleklimm
Unndet iopen⸗

E-

GWeoſinetro
Aünmrn ) 4
eſtone .
l eCem
Mnnen krr

hldelnrong
umd at
M An
Denong

DB ANGEIIS. 71

taphoricè, non tamen ideo licet ubique ac-
comodare ſenſum illi metaphoricum. Conſi-
derandus eſt pro ſenſu Scripturæ legitimo con-
textus, capacitas materiæ cum collatione aliorum
locorum, interpretatio præcipuè PP. ac DD.
Inſt. Cum Scriptura loquitur de verme da-
mnatorum, dalit ignem & vermem in carnes eo-
rum, ut uramur & ſentiant usque in ſempiternum.
Jud. 16. metaphoricè accipienda eſt, ergo etiam
cum loquitur de igne. N. C. Scriprura cum
loquitur de verme damnatorum, cominu-
niter quidem intelligitur a Scholaſticis de ver-
me impropriè hoc eſt de remorſu conſcientiæ;
at ſic eam intelligi neceſſe non eſt, poteſt etiam
intelligi de verme corporeo; quo cruciabuntur
corpora damnatorum hominum in inferno poſt
extremum judicium; quia neutra pars pro ſe
habet communem Scholaſticorum, ſimul ac PP.
& Eccleſiæ ſenſum, aliud eſt de igne; quo Scri-
ptura dicit Angelos & damnatas animas crucia-
ri, quæ veritas cum ſit omnium Catholicorum,
huic refragari temerarium eſſet.
Obj.2. Conſtans eſt SS. PP. opinio, dæmones
verſari in hoc aere caliginoſo, docétque S. Augu-
ſtinus loco ſupra citato, ergo in inferno defacto
non patiuntur . D. Ant. verſari in aere ex divina
conceſſione C. quemadmodum enim Paterfami-
lias noctu canem laxat ad cuſtodiendam domum,
&arcendos latrones; ſie Deus e carcere ſolvit dæ-
mones, tum ad excitandam Electorum ſollici-
tudinem, tum ad puniendam peccatorum ſo-
cordiam: Dæmones verſantur in aere tanquam
E 4 in

7²2 DE ANGELIS.

in loco ſuis ſuppliciis deſtinato N. nam de Luci-
fero legitur ſub parabola Regis Babylonis Iſai. 14.
ad infernum detraberis in profundum laci. An-
eli enim mali, ut primùm peccàrunt (ſicut con-
ar ex 2. Petr. 2.) ejecti ſunt de cœlo, & detru-
ſi in internum; ſexto poſtea die creatis pri-
mis hominibus Lucifer permiſſus eſt egredi, il-
losque tentare; poſt paſſionem Chriſti ligatus
eſt ad permanendum uſque ad tempus propin-
quum extremo judicio, quo ſolvetur, & per-
mittetur graviſſimè impugnare Eccleſiam & San-
ctos, de quo in Apoc. c. 20. V. 2.
Inſt. I. Licet fuerint damnati Angeli Apo-
ſtatæ ad poœnas infernales; conſtat tamen ex
Scriptura hujus ſententiæ executionem differri
ad diem judicii; nam Matth. 3. ſic apud Chri-
ſtum conqueruntur: Quid veniſti huc ante tem-
pus torquere nos. H. D. Ant. differtur ſententiæ
executio quoad nonnullas pœnas accidentales C.
quoad omnes & quidem præcipuas damnato-
rum ſtatui N. Superbi itaque ſpiritus, ſicut &
homines reprobi, jam ignibus æternis traditi
reſervantur ad ſolennem Chriſti Victoris trium-
phum: futuræ autem huic deæmonum ignomi-
niæ tum præludebat Chriſtus, cum eos palam
e corporibus ejiciebat, & inde torquebantur.
Inſt. z. Regnum paratum eſt Electis a con-
ſtitutione mundi, ſicut ignis diabolo & Angelis
ejus, atqui Electi non poſſederunt regnum a
conſtitutione mundi, ergo neque diabolus paſ-
ſus eſt pœnam ignis. . N. min. Nam An-
geli, qui ſteterunt ab initio, donati ſunt beai
tudi-

e
(Gem, Cowo
e Wem U

ter
CNcan, Goinen
bum, Cperpen
ſbicchen eme

eAone
Uescerhmn,
ERrinklate
ne modum

r⸗
r.
M.

Eumn unoun
eerariad tor

hegsbiin
innfudin b
mpecein
lim ceoro
)olen de ge,
Perinlins
Dahonend

.

en tennn

, Co ſcln
Puonnreecklent.

(. 20 e,
xVE

nir exeenn
Math 6 ſoe
Ouid veniſi
— 3dr .
Aot Ekferr
Uspemsen
lem prer,

biinagehn

n inbs e
mChi Chr⸗
Puecemonum n⸗
riko, cum e
inetorgretu⸗
nun et Dlnie
is Grboſo
lein e
gonele Ker
Non. N
to Con

—

DE ANGEIIS. 73

tudine: ergo & qui ceciderunt, ſtatim affecti
ſunt ſuppliciis. Dicitur autem ignis potiùs pa-
ratus diabolo & Angelis ejus, quàm hominibus
reprobis, tum quia ante homines peccaverunt,
& pro illis primariò accenſus eſt, tum quia Deus
omnes homines etiam peccato originali infectos
vult ſalvos fieri, niſi ſalutem neglexerint ad vota
dæmonum.
Quæres I. Quomodo dæmones igne cor-
poreo crucientur? . I. Super hac re difficili
variæ ſunt ſententi?. Multi cum S. Thoma
docent, dæmones torqueri igne corporeo
per ſolam alligationem ad ignem infernalem
tanquam carcerem eos detinentem, quæ alli-
gatio ſpiritibus ſuperbis & libertatis amantibus
moleſtiſſima eſt; cui addunt, dæmones, qui in
noſtro aere degunt, non minus infernali igne
cruciari, quàm eos, qui ſunt in inferno, quia
ſciunt, & perpetuò advertunt alligationem illam
ſibi deberi, eamque in æternum paſſuros in in-
ferno.
Alii cum Scotiſtis docent, deæmones cruciari
ab igne per actionem ejus in ipſos intentionalem,
ſcilicet cognitionis vel ſpeciei ab ipſo igne in dæ-
mones derivatam, quàâ cognitione cogantur de
ſola ſua infelicitate cogitare, & de ſolo igne ipſo.
Alii cum Suarez, qui primus in re tam cdiffi-
cili hunc modum excogitavit, tenent, ignem
corporeum tanquam inſtrumentum juſtitiæ di-
vinæ elevari ad torquendos dæmones, in illis
Phyſicè producendo qualitatem ſpiritualem do-
loriferam, ipſorum nempe naturæ ita diſcon-
E S venien-

74 DE ANGELIS

venientem, ut ſit objectum cauſativum doloris
in eorum voluntate acerbiſſimi.
W. 2. Nihil in hac re certum eſt, niſi quod
dæmones veris ſed miris modis ab igne infer-
nali torqueantur; cur enim non dicamus, quamvis
miris, tamen veris modis etiam ſpiritus incorporeos
poſſe pœnd orporalis ignis afftigi, inquit S. Augu-
ſtinus lib. 21. de civit. c. 10.
QOuæres 2. An ponæ dæmonum ſint æternæ?
Negavit id Origenes Teſtibus SS. Epiphanio
ep. ad Joannem Jeroſol. & Hieronymo ep. 55.
ad Pamachium. Sed

N. De fide eſt, pœnas de'monum & homi-
num damnatorum eſſe æternas. Conſtat r. ex
Scriptura Matth. 25.v. 19. Diſcedite ame maledicti
in ignem æternum: & infra: Ibunt hi mnſupplicium
æternum, juſti autem in vitam æternam: quæ po-
ſteriora verba demonſtrant pœnam non minùs
eſſe æternam, quàm ipſum ignem. Conſtat2.
ex traditione: S. Auguſtinus lib. de fide & ope-
ribus c. 15. ſic ſcribit: Weque illud dii hie pote-
rit, in See nonnulli ſe ipſos ſeducunt, ignem äter-
num dictum, non ipfam combuſtionem zternam...
ecum & boc prævidens Dominus ſententiam ſuam
concluſit ita dicens: ſic, ibunt illi in combuſtio-
nem æternam, juſti autem in vitam æternam,
erit ergo combuſtio æterna ſicut ignis. Adde, ſic-
ut & vita æterna in juſtis.
Denique Concilium generale V. ſub Vigilio
Summo Pontifice & Juſtiniano Imperatore dam-
navit Origenem, quod diceret omnium impio-
rum

tmn /
rrmn Heonf

Gt n Ccnr
Nceſnse
Eegnnbus, gudn
Drlcttuntm
Amd conmrun,
Aanm, Ce non

unn.

Ulch,

Eolponm N

.

e niebter,
. . .
cir ,
l t⸗

un

Wenn DE ANGEILIS. 75
Amald, rum hominum, ipſorum quoque dæmonum
eblin. tormenta finem habitura.
Quæres 3. An in inferno etiam ſit futurum
frigus juxta illud Jobi 24. v. 19. Ad nimium ca-
lorem tranſeat ab aquis nivium, & uſque adinferos
peccatum illiug * H. Hoc eſſe valde incertum.
Cæterùm S. Hieronymus in c, 10. Matth. ex-
plicans nomen gehennæ inquit: Duplicem eſſe
gebennam, nimni ignis & frigoris, in Job pleniſſi-
en Enè legimus. Idem inſinuat in c. 22. Matth. di-
Ieſts Khn cens : quod ſtridor dentium proveniat ex nimio
&Heopo frigore Econtra Sotus, Maldonatus negant in
inferno dari veram aquam aut nivem: & pro-
bant, quia de his nunquam fit ſufficiens mentio
in Scriptura, & per ignem damnati ſufficienter
Nful Poſſunt torqueri: unde dicunt, quod Job loc.
f 5 cit. non loquarur de hominibus jam damnatis,
ne ſed de obſtinatis Peccatoribus adhuc in hac vita
lch degentibus, quibus propheticè imprecatur ſeu
Prædicit tranſitum ab uno peccato contrario ad
aliud contrarium, & ab una tribulatione in
aliam, donec moriantur, & ad infernum mit-
tantur.
Quæres 4. In qua mundi parte ſit infernus?
. Internus eſt ſub terra in profundiſſimis par-
tibus & prope centrum. Ita communis PP. &
Theologorum. Nam Jobi II. Deus dicitur
profundior inferno. Ad Epheſ. 6. dicit Apoſto-
lus de Chriſto, deſcendit adinferiores partes terræ.
Neque his obſtat, quod S. Auguſtinus lib. 20.
de civ. Dei de igne inferni dicat: cujusmodi & in
gua mundi pParte futurus ſit, hominem ſcire arbitror
nemi-

76 DE ANGEILIS.

neminem, niſi fortè, cui divinus ſpiritus oſtendit.
nam in lib. retract. cap. 27. id retractat. Ratio
autem congruentiæ eſt, quia ſicut beati ſunt in
altiſſima parte mundi, ita decer, ut damnati ſint
ab eis remotiſſimi, & in profundiſſima parte.
Si de diſtantia inferni, ejus latitudine aut cir-
cumferentia plura ſcire cupis, conſule Platelium
hic c. 6. Part. 3. de limbo parvulorum ſinè ba-
Pptiſino decedentium dicetur in tract. de peccatis.

Quæres 5§. An dæmones poſſint ceſſare a
Pœnis, quas patiuntur, aut interdum habere
aliquam delectationem? N. ad I. Dæmones ne
per unicum inſtans poſſunt ceſſare a pœnis, quas
Patiuntur. Ratio eſt, quia ignis inferni vel per
ſe, vel per qualitatem a ſe productam continud „
producit & intendit apprehenſionem, triſtitiam
& dolorem de amiſſa beatitudine, ab hac autem
qualitate & actione dæmones ſe minimè liberare

Poſſunt.

Ionum keunddm.
H. ad 2. Dæmones probabiliùs non poſſunt Nonem wnwee
habere verum gaudium? Ratio eſt, quia triſti-· yl Me
tia & dolor de amiſſa beatitudine, non ſolùm eſt
continuus, ſed etiam valde intenſus, adeoque
ille in voluntate d'»monum nullum admittit lo-
cum alicui veræ delectationi circa alia objecta.
Quando igitur dæmones videntur delectari ob
ſeductionem, & peccata hominum, talis dele-
Ctatio non eſt vera, ſed potiùs aliqua paſſio ex
odio Dei procedens.

i

DIS.

DE ANGELIS. 77

DISPUTATIO III.
De Angelorum Officiis.

CAPUT I.
De Hierarchia.

ARTICULUS I.
Quid & quotuplex ſit ordo bierarchicus in Angelis

COta. Angelorum multitudinem omnem
N primus Dionyſius in certos deſcripfſit ac
definitos ordines, ac ſuos cuique gradus
& functiones appellationesque tribuit; quem a
Gregorio M. deinceps omnes Theologi ſunt
ſecuti. Hierarchia autem in genere, prout cœ-
leſti & terrenæ reipublicæ convenit, definitur
ſacer Principatus ſeu ordo inferiorum & ſupe-
riorum ſecundùm diverſos dignitatis gradus ſub
uno ſummo Principe ad ſacra miniſteria & Dei
gloriam promovendam inſtitutus.
Dico I. Novem diſtinguuntur Angelorum
ordines. Eſt contra Bezam, Eraſmum negan-
tes nomina varia, quæ tribuit Apoſtolus Ange-
lis, intelligenda eſſe de ordinibus. Prob. I. ex
Scriptura: Iſaiæ 6. Serapbim ſtabant, ſex alcæ
uni, & ſex alæ alteri. Ezech. 10. Cherubim au-
tem ſtabant a dextris domüs. I. Theſſ. 4. Quo-
niam ipſe Dominus in juſſu & in voce Archangeli
&c. Rom. 8. Certus ſum, quia... neque Angeli,
neque Principatus, neque Virtutes. Coloſſ. I.
sive Throni, ſive Dominationes, ſive Principatus,

ſive

78 DEz ANGELIS.

ſive Poteſtates. Sunt ergo ſeptem enumerati ab
Apoſtolo Angelorum ordines: quibus ſi addan-
tur Cherubim & Seraphim ex Prophetis; accu-
rata erit exercits cœleſtis diviſio in novem or-
dines. Prob. 2. ex conſtanti traditione PP.
S. Ignatius epiſt. ad Trallianos, S. Irenæus lib. 2.
cap. 54. S. Gregorius homil. 34. NWovem Ange-
lorum ordines diximus; quia videlicet eſſe, teſtante
ſacro eloquio, ſoimus Angelos, Archangelos, Virtu-
zes, Poteſtates, Principatus, Dominationes, Ihro-
nos, Cherubim atque Seraphim.
Dico W. Hi novem ordines in tres diſtri-
buuntur hierarchias. Prob. ex mirabili Patrum
& Theologorum poſt Authorem de ccœleſti hie-
rarchia conſenſu. In prima & ſuprema hierar-
chia ponuntur Seraphim, Cherubim, & Thro-
ni; in ſecunda Dominationes, Principatus, &

Poteſtates; in tertia Virtutes, Archangeli & An-

geli. Ethunc ordinem aſſignant SS. Gregorius,
D. Thomas, Magiſter Sententiarum, & alii.
Porrò variæ ſunt horum ordinum proprie-
tates, quæ petuntur tum ex diverſis perfectio-
nibus intrinſecis, quas enumerat S. Bernardus;
tum ex variis miniſteriis & functionibus, ut cen-
ſet S. Gregorius. Hinc Seraphim Deo maximè
conjuncti ſummãà ardent charitate, quam in alios
transfundunt; Cherubim mirà pollent ſcientià,
quäã & cæteros illuminant; Throni ſpeciales
ſunt ipſis inhabitantis Dei ſedes; Dominationes
mirà in res creatas potentià præeminent, atque
ad eos velut ad Principes inferiorum Angelo-
rum miniſteria referuntur; Poteſtates peculiari
gau-

ATr Auorigen
CDeimmmmun
nkttchan

D

Nlmi ninn
linos, Slrrn.
guia ilker ieee⸗
Eet, Aren G
u, Doninnine
plin.
n ordnes in i
Pfoh. rmitbie
Aumhorenceoret,
nimtpr
in Cherb.
tiones, N
tes Archind
Aloram
Clenniarun, di
Mrumorddnung
ner Getſs enten
umert 9 enmnd
donde,cc
Gerhunm Deonanm
chrrue, uun nus
nnt olen
Cr: Ton,

☛

Meenn
eronm 4ℳd.
r

DE ANGEIIS.

gaudent autoritate in deymones, eorumque mali-
tiam ad Dei nutum aut cohibent, aut diffundi per-
mittunt; Principatus Omnipotentis majeſtatem
ac dignitatem referunt, atque in divinorum man-
datorum executione Virtutibus principantur;
Virtutes in recipiendis Dei illuminationibus ma-
ximè ſunt conſtantes, atque per eos miracula
Patrantur; Archangeli ſublimium Dei arcano-
rum præ cæteris conſcii ſunt, eorumque nuntü;
Angeli verò minima nuntiant.
Objic. 1I. contra I. S. Hieronymus & alii
nonnulli pauciores enumerant Angelorum or-
dines; ergo &c. B. ex 8S. PP. nonnullos, ali-
quando non omnes enumeraſſe Angelorum or-
dines, quia nec ſcopus illorum talem exigebat
enumerationem. Verùm cæteros alibi recen-
ſent, aut ſaltem eos non excludunt.
Iuſt. De conſecratione diſtinct. I. cap. hi duo.
Leo X. decem Angelorum ordines videtur agno-
ſcere, cum dicit decimum ordinem per herhacen
corruiſſe. Hinc Gloſſa quædam ait: MWomen de-
cimi ordinis non habemus. N. Senſum eſſe, tan-
tum extitiſſe lapſorum numerum, ut potuiſſet
decimum conſtiruere ordinem, qui decimus or-
do dicitur ex hominibus repararl. Ad Gloſſam
autem reſpondet alia Gloſſa, his verbis: Mec
habere poſſumus, cum non fuerint niſi novem.
Qucres. An ordo ille hierarchicus etiam in dæ-
monibus perſeveret? . affirmativè: Patet I. ex
Scriptura; nam Matth. 9. diabolus Princeps dæmo-
niorum nominatur; & cap. 12. dicitur eſſe Belze-
bub, & Paulus ad Epheſ. 6. vocat Principes & Ze
ates

80 DE ANGELIS.

ſtates, av mundi Rectores tenebrarum harum, ergoô
ordo ille in deæmonibus reperitur, non ſacer
quidem, quia a forma illa ſupernaturali, quæ
ſuperioribus imperium & poteſtatem in inferio-
res conferebat, cecidéêre; ſed in perfectionibus
naturalibus conſiſtit, quibus alii alios ſuperant, &
in ordine providentiæ fundatur: Angeli quippe
inferiores ſuperiorum exempla ſecuti, & a Su-
premo in peccatum inducti, ejusdem poteſtati a
Deo ſunt traditi, non quidem ad ipſius bonum,
ſed potiùs in majus malum, nam malis & inma-
lis præeſſe miſerum eſt, ut ait D. Thomas quæſt.
109. art. 2. in fine. Itaque jure victoriæ cæte-
ris Princeps de'monum præeſt: Iniquum enim
erat, inquit Auguſtinus lib. 3. de libero arbitrio,
ut iis quos ceperat, non dominaretur. Certè in
exorciſinis ipſi dæmones fatentur, ſe viribus
eſſe inæquales, & Magi alii aliis potentiores
ſunt, qui cum dæmone potentiore pactum in-
ierunt. Porrò poſt finem mundi, cum non
amplius neceſſitas tentandi, & poteſtas futura
ſit, ceſſabit quoque illius imperii ordo quoad
functiones juxta illud Cor. I. cap. 24. Deinde
Zinis, cum tradiderit regnum Deo, & Patri, cum
evacuaverit omnem Principatum & Poteſtatem &
Lirtutem.

ARTICULUS II.

An Angeli ex omnibus ordinibus mittantur ad
bhomines?
Nue Tr. Miſſionem convenire Angelis do-
cet Scriptura multis in locis; ſic Exodi 33.
Mit-

6 1
otente mn

OmnSA

4poſ Do

Vgnonmnein

Elns DE ANGELIS. 8
euhnnin MWitiam præcurſorem tuum Angelum. Lucæ I.
teheii n , Miſus eſt Angelus Gabriel a Deo. Qui tamen
penm , ab Omnipotente mittuntur Angeli, ii miniſtri
DorhN gquidem ſunt, & ſervi Dei, non autem horninum,

☛S =

n- hinc Apoc. 19. & 22. Angelus ſe conſervum
lbealiz Joannis vocat, non ſervum; & qui Regnis præ-
denr 1 ſunt Angeli, eorum Principes, non ſervi aut
Nenphſn, miniſtri dicuntur, Daniel. 10 Princeps autent
di,eigennr RKegni Perſarum &c. Porrò Miſſio angelica eſt
bücemalpin duplex, alia viſibilis, quà miſſus eſt Gabriel
lun, nm Angelus ad B. Virginem, alia inviſibilis, qua

Angeli tutelares mittuntur ad hominum cuſto-
diam. Negat S. Thomas hic quœſt. T13. art. 2.
in Q. ex omnibus ordinibus Angelos mitti, &
citat pro ſe Dionyſium; ſed oppoſita ſententia
affirmans videtur eſſe tenenda, & explicandus
D. Angelicus de miſſione ordinaria.
Dico. Omnes Angelos a Deo mitti. Prob.
Hebr. cap. 1. Wonne omnes ſunt adminiſtratorii
Wiritus, in miniſterium miſſ propter eos, qui hære-
ditatem capiunt ſalutis“ iſte autem locus de om-
nibus intelligendus eſit, cum Apoſtolus tali ra-
tiocinio prober Chriſtum ſuperiorem atque ma-
jorem eſſe quibusliber Angelis. Hinc unus e
Seraphim, id eſt ex ſupremo Angelorum ordi-
ne mittitur Iſaiæ 6. ad Prophetam: Michaelor-
dinum Angelicorum Princeps miſſus probatur
tum ex Danielis r0., tum ex altercatione cum
diabolo pro corpore Moyſis, de qua S. Judas
in epiſtola. Nec deſunt CP. authoritates in hunc
locum, quorum teſtimonia brevitatis ſtudio præ-
termittimus.
F CA-

r in D Thomae⸗
Me e er
m prek:
El.,, elbenen
Aninmnmm.
les ſuegtur
i d s

s inpen onb
Cor 1

108 11

utonru

DE ANGELIS.
CAPUT II.
De Cuſtodia Angelorum.

ARTICULUS I.
An ſuus unicuique homini a Deo ſit delegatus
Angelus Cuſtos?

Ota. Calvinus lib. I. Inſtit. cap. 14. fatetur
Angelos invigilare hominum ſaluti: ſed
contendit incertum eſſe, an ſingulis ſinguli de-
utentur. Et in Pſalmum 90. longiùs progreſ-
ſus rejicit hanc ſententiam, tanquam falſum com-
mentum. Verùm quamvis non ita expreſsè ha-
beatur in Scripturis, nec ab Eccleſia fuerit defi-
nita, nihilominus tam unanimi Catholicorum
conſenſu recepta eſt, ut ab ea deflectere non
liceat.
Dico I. Homines a Deo in cuſtodiam San-
Rorum Angelorum aliquo modo traditi ſunt. Eſt
de fide, quia habetur revelata in ſacris literis.
Dicitur enim Geneſ. c. 48. Angelus qui eruit me
Je cunctisx malis, benedicat pueris iſtis. Pfal. 90.
Angelis ſuis mandavit de te, ut cuſtodiant te in
omnihus viis tuis &c. Matth. 18. Videte, ne
contemnatis unum ex bhis puſillis: Jico enim vobis,
quia Angeli eorum in cœlis ſemper vident faciem
Pairis mei, qui in cœlis eftt. Prob. 2. ex tradi-
tione. Origenes homil. 8. in Geneſin ait: An-
geli tenen curam animarum noſtrarum, &* eis ab
infantia tanquam tutoribus && curatoribus commit-
zuntur. S. Baſilius homil. 8. in Iſaiam: Angelis,
inquit, tanquam providis tutoribus pumani generis
curam demandavit Deus. pi
700

DI4
NeI Snguis

nni kn. Di
lus wonensen
Aert rtonen,
, fren Pfi
mn non detüüg
igiftmmmn
Eoladum,1

i am
Pni libe
ueoortodedde
Törrilhuvn
WNN d MN

ungüc B
ommum reveneo
bomaumen

Gooan

A umi, 4
enſſt ſin ten

Crs

TII

de DE ANEETYIS. 93
Dico II Singulis hominibus ſinguli Angeli
Ul. deputati ſunt. Prob. I. ex Script. Matth. 18.
unie Dr ſlr Chriſtus monens non contemnendos Parvulos,
(e hanc affert rationem, quia Angeli eorum. vi.-

1 lann. dent faciem Patriz: Uubi duo advertenda, Pri-

kimiu mum, non dicit ſingulariter, Angelus, ſed An-
dunpn geli, ſignificans non unum „ſed plures pluribus
ngo Præfici: ſecundum, non dicit ſimpliciter An-

geli, ſed Angeli eorum, hoc eſt, Angeli velut
Proprü, ſeu cuiliber adſeripti; ſic Act. 12. de
Angelo cuſtode S. Petri dicitur: Angelus ejus eſt.
Scripturæ ſuffragatur tracditio jam inde ab initio
muncli ad noſtra tempora deducta, unde-non
tantum Chriſtianorum, ſed etiam Hebræorum
Praditionem vocat Maldonatus in r 9. Cap. Matth.
Scripturæ & traditioni tum gentilium, tum SS.
P. auctoritas accedit. Gemtilium quidem, qui
geniis ſuis ea tribuunt omnia, quæ de Cuſtodi-
bus Angelis Chriſtiani Prædicant, & unicuique
hominum regendo & conſervando ſtatim ab il-
lius ortu comitem adjunxêre, ut Plato in apo-
log. pro Socrate, & Plutarchus tom. 2. lib. de
genio Socratis meminerunt. SS. PP. verò, Hie-
ronymus in 19. c. Matth. Magna, inquit, igni-
tas animarum; ut mnaguæague habeat ab ortu nati-
vitatis ſux Angelum delegatum. Hilarius in Pſal.
134. IHi igitur, ait, ſpiritus ad Jalutem bumani
generis emiſſi ſunt, emue infirmitas noſtra niſi datis
1 cuſtodtiam Angeli, 1ot tantisqne nequitiis obſi-
KReret. Conſule quoque D. Bernardum in Pial.
9 Quthabitat, ubi de Angelorum cuſtodia copiosè
fuséque diſputat, vVvocatque eos pæœdagogos, tu-
F 2 tores.

Mn,Hencamtlnt
myisvonitzenn
ee Lodeia fn
N omimt Cuhame
Ur) ascekecen

onodo l
erchtn n berd Nen
u euenurn

84 DFE ANGELIS.
tores, bajulos, actores & ductores. Probatur

ratione, quarum prima deſumitur ex fine homi-
nis, & providentia Dei; licet enim Deus per
ſe ipſum omnia a ſe creata regere poſſit, poſtu-
lat tamen divinæ providentiæ ratio, ut cauſis
ſecundis ad regimen mundi utatur, quia ſic
major ipſius ſapientia & bonitas elucet: ecunda
autem deſumitur ex imbecillitate hominis; na-
tura enim noſtra infirma in peccatum facilè pro-
labitur, ergo opus habet fida Angelorum cuſto-
dia, qui cadentem ſuſtineant, titubantem fir⸗
ment &c. Denique probatur a Simili: Deus
ronior eſt ad miſericordiam;, quàm ad vindi-
Ctam & pœnam; Deus ſinit cuilibet homini An-
elum malum adeſſe ad virtutis illius exercita-

Ronem, ergo etiam adeſſe bonum Angelum ad

cuſtodiam.
Objic. I. Angeli boni miſſi ſunt propter cos,.
qui hæreditatem capiunt ſalutis, ergo tantùm
propter eos, qui ſalvandi ſunt, adeoque repro-
bis non datus eſt Angelus Cuſtos. 2. Saltem
Antichriſto deerit Angelus Cuſtos, quia totus
oſſidetur a diabolo, ut legere eſt apud Augu-
ſtimum tom. 9. Denique ex Didymo apud Da-
maſcenum lip. I. Paral. Prohi ac nen Viri luci-
dos Angelos Cuſtodes habent, mali autem tenebro-
Jos. H. ad I. D. Ant. Miſſi ſunt propter eos,
qui hæreditatem capiunt ſalutis tanquam ob fi-
nem principalem C. tanquam minùs principa-
lem N. Duplex eſt 6nis cuſtodiæ angelicæ,
nempe ſalus electorum, & hic eſt primarius: ſe-

cundarius eſt ſuſſficiens auxilium etiam reprobis
datum,

De

, nn heſi⸗
Aoudocye

a DosAn

Hunen 4 No⸗
atocumerunn
3telbos ouns
rinen Don
ec Cenehn .
ns Mile id
Vintt s
Terumencleumn
Ehoont.
inpelenon
ſe,.

oninbusrepre

4r Mn 1 hkon
gesſen pol
Ceſen, weren
1 Honimes Kn
tſbe „d ln
ſocbe loe,

DE ANGEILIS. . .

datum, quo poſſunt uti, ſi velint; nam penes
Kre , ipſos eſt cuſtodiæ & tutelæ angelicæ cooperari.
deinumimrehin, Ad 2. Licet Antichriſtus peſſimus ſit futurus,
n latt en, non tamen id probat, nullum eidem Angelum
enn teger let. ad cuſtodiam affuturum; qui ipſum ab inferen-
dentie tr uh dis fidelibus multis malis ſaltem abducat. Ad
Uum, auctoritatem Didymi, fortè Angeli dicuntur
lucidi & tenebroſi ratione effectuum, quos in
bonis malisque producunt; nam bonos luce
perfundunt, malis offundunt tenebras; cum
hoc tamen diſcrimine, quod bonis lucem per
ſe procurent, malos autem obtenebrari ſinant,
non impediendo tenebras, cum poſſent.
Ohiic. 2. Cuſtodia Angelorum eſt inutilis
hominibus reprobis, ergo non omnibus homi-
nibus videntur deputari ad cuſtodiam. H. N.
lehorun 4ema Ant. Nam I. homines reprobi a Cuſtodibus
ne Angelis juvari poſſunt, & re ipsâ, niſi ſibi ipſi
deeſſent, juvarentur ad conſequendam ſalutem.
DeI 2- Homines reprobi juvantur ab Angelis Cu-
nn Ulrc, ſtodibus ad hoc, ut non tantum damnentur,
liſn, enrg quantum damnarentur, ſi Cuſtodum Angelo-
lo ſo eum rum providentia deſtituerentur: nam ur ait S.
geiei, „Fhomas, ab Angelis Cuſtodibus retrabumur, ab
nlege etinn I aliquibus malis, quibus ſili & aliis nocere poſſent;
gea n ſic impediuntur, ne tantum peccent, quantum
In eich m cuſtodid angelicd deſtituti peccarent. Vide S8. Tho-
u ae „mam hic q. 113. art. 5. ad I. M
Nliin bne Collige I. Ante nativitatem hominis ex S.

Nenns

mbecl
muinpeocmn
det c Anelomn

nirihümpepekes

,

n usnl Thoma quæſt. 1I3. art. 5. ad 3. Homo zan-
mum n gquam fructus pendens ab arbore per quandam colli-
4 m gationem eſt aliquid Matris; cuſtodia ergo ange-
„,aſtorMaI.
a eum

86⁶

lica Matris ad eundem ſe extendit. 2. Angeli
nunquam totaliter deſerunt in hac vita homines,
ad quorum cuſtodiam ſunt deputati; nam ad-
verſarius noſter diabolus tonquam leo vugiens cir-
cuit quærens, quem devoret I. Petri 5j. v. 8. er-
go multò magis boni Angeli nos ſemper cuſto-
diunt, quare apud Jeremiam c. 5I. v. 9. Baby-
lon & domus IHrael ab Angelis dicuntur dere-
licti hoc tantum ſenſu, quod Angeli Cuſtodes
non impediverint, quin tribulationibus ſupe-
rentur. Sic etiam ex ſenſu SS. PP. homines
peccando a ſe repellunt Cuſtodes Angelos, qua-
tenus in pœnam peccati commiſſi, aliquid de
Actualis cuſtodiæ exercitio remittunt, & quidem
ſecundùm divinorum judiciorum ordinem. 3.
Angelus etſi interdum derelinquat hominem
loco, non tamen derelinquit eum quantum ad
effectum cuſtodiæ: quia, cum ſit etiam in cœ-
lo, cognoſcit, quid circa hominem agatur, nec
indiget morà longâ temporis ad motum loca-
lem, ſed ſtatim poteſt adeſſe. 4. Ita ſuus cui-
libet homini Angelus Quſtos eſt addictus, ut
Quſtos præcedentis hominis non fiat cuſtos ſub-
ſequentis; conſtat ex Origene, qui explicans
locum illum Act. 12. Angelus ejus eſt, ſic con-
cludit: ergo intelligitur eſſe & alius Peuli Ange-
Ius, ſicut & Petri, & lius alterius Apoſtoli g*
ſingulorum per ordinem. Hæc autem tutehke ra-
tio Dei in nos munificentiam commendat & po-
tentiam magis, quàm ſi unus idemque Angelus
pluribus hominibus ſucceſſivè comes & cuſtos
adjungeretur. §. Quando ad terminum viæ
per-

DEz ANGELIS.

Dr

ent en,
gbelt I
(eoben, ſ
Pun anegn
un ponenen, d

Pen, iehnli

encler eldl

Apummnr
olhe, gen po
ammnCrdo
n, ue
Keodlennd
heätiwen
0hninpgreonm
CNNS
neerkocn
üIiSaor

eun

kenentt 1le
uunefiin
unt e⸗ Nd
ufuan 1 W .
Ne eniiiie⸗
Emnum c I. .
els Gaume
OG nn
in ibun⸗
lennn D
1CNoes
i conniil, 41
t Knnnn
dcorum orcen
Grlgur unn
gut eum gunmmal
1 Cunſt einm inet.
Alomcen nr
pis A mmmb
Nele 4 ulnb
Culos el Mdt
ns n t alan
Nier, gi li
Hen et , 1 3
du, Pal
gig Aenun n
Her allenn lln
fun Onnei
, e We
viknle
ed nezl 1
& Emumm

DE ANGELIS. 87

pervenit homo, ſive poſt mortem, inquit S.
Thomas quæſt. 113. art. 4: non habebit Ange-
lum QCuſtodem, ſed habebit in regno cœlorum
Angelum conregnantem, aut in inferno Ange-
lum punientem; an autem in Purgatorio con-
ſolantem, ita multi exiſtimant, & videtur poſſe
concludi ex verbis D. Angelici.
Quæres I. An etiam Chriſtus habuerit An-
gelum Cuſtodem? H. N. tum quia cuſtodia
Angelorum datur ob indigentiam aut defectum
culpæ, quem poſſit quispiam incurrere: nul-
la autem in Chriſto fuit indiigentia aut culpæ de-
fectus, utpote qui jam erat comprehenſor,
adeoque nec in bonum Promoveri, nec a malo
impediri poterat: tum quia Chriſti humanitas
altiori cuſtodiæ, nempe Verbi Dei, cui unita
hypoſtaticè erat, & a quo perpetuò regebatur,
omni tempore commiſſa fuit: tum quia non de-
cebat Caput & Dominum Angelorum ab Ange-
lis regi & cuſtodiri; hinc in Scriptura Angeli
miniſtri & adoratores, non Cuſtodes appellan-
tur, ut Matth. 21. Ecce Angeli acceſſorunt, &α
miniſtrabant ei, & ad Hebr. 1. Et adorent eum
omnes Angeli ejus.
& dicis I. Dæmon dixit Chriſto „ dum eum
tentabat: Angelis ſuis mandavit de te. 2. Ange-
lus eum in agonia poſitum confortavit. 3. ex
D. Dionyſio lib. de cæleſt. hierar. Chriſtus per
ngelos paternis legibus ſubjectus fuit. 4. Chri-
ſto aſtitit Angelus malus, a quo tentaretur, ergo
& bonus, a quo Protegeretur. k. ad I. Verba
hæc de quolibet juſto eſſe dicta, non de Chriſto,
F 4 ſed

88 DE ANGELIS.

ſed a dæmone fallaciter uſurpata, ut probaret,
an Chriſtus foret verè Deus; deinde de mini-
ſterio Angelorum, non de cuſtodia explicari
poſſunt. Ad 2. Angelus Chriſtum conforta-
vit ut Miniſter, non ut Cuſtos, nec tam ratione
animæ, quà comprehenſor erat, quàm ratione
corporis patientis, quo viator erat. Ad 3.
Chriſtus dicitur per Angelos paternæ diſpoſi-
tioni ſubeſſe, non directe quidem & per ſe, ſed
indirectè & per accidens, ratione nempe paren-
tum, qui ab Angelis ea docebantur, quæ circa
Chriſtum infantem agenda eſſent. Ad 4. N.
conſeq. Ratio diſpar eſt, quod Angelus pius
ac ſalutaris homini potiſſimùm attribuatur ad'
ſublevandam infirmitatem, malus autem & no-
Xius ad virtutem impugnandam, adeoque ille

defectum ſupponit, qui nullus in Chriſto fuit,

hic verò virtutem, quæ 1 Chriſto maxima
erat, & quam dæmon aggreſſionibus ſuis ma-
gnis illuſtrat.

ARTICULUS II.
An Cuſtodia Angelorum ſe etiam extendat ad Ur-

hes, Provincias &&σ Regna 5
Nuar Angelos præeſſe mundo ejusque par-
tibus & earundem conſervationi invigilare
teſtatur Scriptura Sacra cap. 2. & 3. Deuter.
Quando dividebat Altiſſimus gemies, quando ſepa-

rabat filios Adam, conſtituit terminos populorum

Juxta numerum filiorum Irael, ubi Septuaginta
vertunt, zuxta numerum Angelorum Dei. Non mi-
nus

Dt

NCTII.

Nirpn, Uhre.
s Cilkeenii.
n e tolller
Cultos, Peclm
Clorertt
ndr en
ngelos pgene
Geguceni
8,ntone renpenn.
l CCechenun Irin
ends elent Atel
, G!
Mriſimum arbunt
Vn, Malgawendr
Onun,n, Alu
olin Cibfni
2 Cheffto muume
Agrclondn snn

.

1

NLSII

imerrnirl

DE ANGELIS. 89

nuùs Angelos elementis & ſingulis viventium ſpe-
ciebus cuſtodes apponi, probatur ex Apoc. 7.v. I.
ubi Angeli dicuntur ſtare ſuper quatuor angu-
los terræ, & cap. I4. v. I. Angelus dicitur ha-
bere poteſtatem ſuper ignem.
Dico. Regnis, Provinciis, urbibus, & com-
munitatibus ſui quoque non deſunt Angeli Cu-
ſtodes qui peculiarem earum curam & tutelam
habeant. Prob. Fx communi PP. conſenſu pro
Græcis PP. ſit Baſilius lib. 3. contra Eunom. ubi
ſic loquitur: Quod verò rurſus ſint quidem An-
geli univerſarum gentium præpoſiti Moſes nos per
canticum docuit . . . . Lo ſaptens Daniel in vi-
ſione Angeli audivit ipfum dicentein: quoniam
Princeps Regni Perſarum reſtitit mihit. .. O ecce
Michael unus de principibus primis venit in adu-
torium meum Gτ. Pro Latinis verò ſit S. Hie-
ronymus in comm. ad c. 10. Danielis. Koſtitit
autem Princeps, id eſt, Angelus Perſarum, fa-
ciens pro eredita ſili provincia, ne captivorum
ommic populus dimitteretur. S. Ambroſius lib. I.
in Lucam ſic ſeribit, non ſolim ad tuendisz gre-
gem Dominus Epiſcopos ordinavit, ſed etiam An-
gelos. Apocalypſeos quoque 2. & 3. c. S. Joan-
nes ſcribit ad Angelos ſeptem Eccleſiarum quæ
ſunt in Aſia: Angeli autem illi licet ad literam
ſint Epiſcopi, PP. tamen extendunt illos textus
ad Angelos iisdem Eccleſiis præpoſitos.
Quodlſi aurem particulares Eccleſiæ ſuos ha-
bent Angelos tutelares; a potiori dicendum eſt,
univerſalem Eccleſiam ſuum quoque tutelarem
Angelum habere. Hunc autem eſſe Michaelem
F 5 Ar-

70 DE ANGELIS.

Archangelum, quem etiam Synagogæ præfuif-
ſe docet vetus ſeriptura, communis eſt fide-
lium ſenſus, & probant I. variæ ejusdem Ar-
changeli viſiones, 2. plurimæ balſilicæ in toto
orbe terrarum in illius, ut Univertalis Eccleſiæ
principis & patroni, honorem ædificatæ.
Quæres I. Quæ ſint operationes cuſtodiæ An-
gelicæ? H. I. eſt excitare intellectum & volunta-
tem ad profecutionem boni & fugam mali, quod
tamen non faciunt Angeli per impreffionem
ſpecierum aut actuum vitalium in potentias,
quod ſolius Dei eſt proprium, ſed partim fignis
externis ſenſibilibus v. g. vocibus formatis in
aere, ut exempla habemus in Sacra Scriptura:
pPartim & communiùs immutando phantaſiam,
commovendo paſſiones per variam commotio-
nem humorum & ſpirituum &c.
II. Pericula avertere, cauſas ſcilicet tam ne-
ceſſarias, quàm liberas amoliendo &c.
III. Compeſcere de'mones, ne nimiùm
tentent, aut aliter noceant.
IV. Offerre Deo ſuorum clientum preces,
ut conſtat ex Tob. 12. hæc autem non faciunt
Deo eas exhibendo, cum per ſe pateant, ſed
ſuis precibus eſficaciores reddendo.
V. Suos clientes pœnà medicinali corripere
v. g. Per morbos, infortunia &c.
VI. Suorum clientum animas in purgatorio
conſolari, easque plenè purgatas inde ad cœlum
deducere, ut colligitur ex Lazaro Luc. 16.
Quæres 2. An quilibet homo habeat Ange-
lum malum ſibi peculiariter addictum? H. afzr-
mati-

Dr94

MEne
in Eenges
1on Ha
I obere

Detan

veltnancnl fmn
ſunm Rhnkss
lul ie U
üt A mWn

DE ANGEIIS. 91
mativè. Ita M. ſentent. in 2. diſt. 11. Cc. I. Sua-
rez lib. ult. de Angelis. c. ult. Prob. I. ex Scri-
Ptura Joan. 13. Et cœnd factä cum diabolus jam
miſiſſet in cor, ut traderet eum Judas. Quem locum
Oaſſianus interpretatur de Angelo malo, qui
Judæ aſſiſtebat, & 2. ad Corinth. 12. Datus ſt,
inquit Paulus, mihi ſtimulus Carnis znecg Ange-
lus Satanæ, qui me colaphizet. Quid eſt autem
Angelus Satanæ, niſi malus Angelus a Satana,
Paulo ad ipſius perniciem deputatus? eſt quip-
pe dæmon quaſi ſimia Dei, qui affectat princi-
patum in homines per Miniſtros, & ſatellites
Angelos ſuos, & ſingulos ſingulis hominibus
præficit ad ruinam. Scripturæ confentiunt

V.o.
.

Nanens Chryſoſtomus hom. 3. ad Col. Si ergo habemus
1400 H Angelos, modeſtè nos geramus, tanquam nobis ad-
6 Inmrancontutuz

a Lnt quidam padagogt; nam adeſt eniam dæmon.
Sbern Origenes lib. 3. Periarch. c. 2. ini Angeli quos-
nmnde e H comitantur, bonus viqelicet & ma-
e, auls inn ſus. Quæ verba citat ex libro antiquo dicto
Sinlencohe Paſtoris, ut annotant Amicus & Petavius. Ratio
3 2
Gemons, . D. Thomæ I. P. J. IIA. a. I. hæc eſt, quod
en Deus Angelos bonos tanquam ſuos Miniſtros
onm dhend ad hominum ſalutem deputer, ergo & prin-
en H Cceps dæmonum Divinæ Potentiæ æmulus, An-
amrEMH gelos malos ſuæ poteſſlati ſubjectos delegat ad
tentandum quemlibet hominem. Divinæ, in-
quit, poteſtatis Similitudinem uſurpat, deputando
5 ibi miniſtros ad hominum impugnationem. Quæ

doctrina ex D. Gregor. Niſſ, nititur occultà PP.
traditione.

DE ANGELIS.

Si dicis. Non decet Dei bonitatem hominmi
ræſertim imbecilli & ad omne malum propenſò
eculiarem attribuere dæmonein, qui ipſum ad
malum inſtiget; neque ab eo hominum imbe-
cillirati coniultum ſatis foret, cum diſpar ſit
certantium conditio, deæmon enim viribus longè
fuperior &c. N. ad I. N. a Deo aſſignari ſingu-

92

lis hominiibus dæmonem, ſed permittit dun-

taxat, ut quos velit Diabolos, cuſtodibus An-
elis objiciat, docet enim Greg. Niſſ. a dæmo-
num Principe tentandorum hominum partes
& officia diſtribui. Deinde Deus tantùm per-
mittit impugnationem ejusmodi ad exercitium
& profectum virtutis, in quo illius bonitas non

læditur.

Ad 2. N. Humanæ imbecillitati duplici ex

capite conſultum voluit Deus; ex parte gratiæ;
uam nobis copiosè ſuppeditat & ex parte Cu-
ſtodis Angeli, qui plus valet in defendendo,
quàm dæmon in aggrediendo.
Atque hic eſt Tractatus brevior de Angelis,
in quo colligendo & componendo Recentium
Theologorum methodum ſecuti ſumus. Si
ui de Angelis plura ſcire volent, easdem &
alias quæſtiones apud D. Thomam ejusque
interpretes fuſiùs tractatas facilè
reperier.

li
VOLO
N

L. Dennt
ſeutbis
CNTI. Nn
.
ncotis 1
..I. 4 4
aufun
Gten ngunen
.. . A e
Ant
Col Dr

(nMN.
Wl,
Aenel A/
ANem,

. A, A

Werl

– THEOLOGICO - DOGMATICI

echen .
m, mnir DISPUT. I. De natura, exiſtentia, & pro-
denonenaftirinor prietatibus Angelorum. D. 2.
1 ₰ . .
N e CAPUT I. De naturà & exiſtentia Ange-
eci NAeI. lorum. 2.
Dichole aktodb

achn Men ARTICULVUS I. An & quid ſint Angeli 2 2.
eunne Micm - -II. An Angeli ſint omnino incorporei 6
ionmn ſenmmm n⸗ & quis fuerit ſenſus Concilii Niceni Il. circa
Deitelegt præſens argumentum?

6.
=. III. A quo, quando, & ubi producti ſint

m eſenn
8,ncnin Angeli? 10.
„. CAP. II. Deproprietatibus Angelorum. 12.
e Mhecllun ad ARTIC. I. An Angeli ſint præditi facultate in-
1ug e egi telligendi & volendis 12.
Uräürdafan „ - -II. Ad quæ objecta ſe extendat cognitio
Main Etntenl Angelica? 15.
Kenden Cur CAP. III. De actionibur Angelorum adl
Emn hic⸗ Pu etra. . . 21.
cagedee AETIC. I. Quid Angeli poſſint in naturam pu-
Cun kunn ien P rè corporeÄam, &*in hominem9 21.
ſir nenn - - II. An Angeli poſſint verè aſzumere cor-
0 Tmen i pus & illud viviſicare? 27.
ſ mcrol⸗ - = - III. Undeapparitionesonorum ſpirituum,
Nlei ab apparitionibus malorum ſeu dæmonum di-
NRinguendæs 29.
6 „ - - IV. An Samuel I. Reg. c. 28. ſitſeitatus
1. . && apparens Sauli fuerit verus Samuel, an

phantaſina vel larva, quam dæmon aſumpſe-
rat ⁸ 31.

CAP.

CAEF. IWV. De malignir operationibur ma-⸗

lorum Angelorum. 35. 10
ARTIC. I. An omnis tentatio ſi a dæmone, &* 1 0
unde cognoſci poſſit, an aliqua cogitatid ſit N
a bono vel malo Angelo immiſſa6 35: IERR Ell
-— II. Quid ſit obſeſſio &boſſeſſto dæmoniaca? 39. 0
DISPVUT. II. De gratiã merito, lapſu & 1S
ſupplicio Angelorum. 48. 11

CAPUT I. De gratiä & merito. 48. (EHO P .
ARTIC. I. An Angeli ſint creuti in gratiä? 48. 0E
= - - II. An Angeli meruerint per proprios 4 n
actus primam gratiam ſanctificautem? 5§1. CNN
CAp. II. Delapſu & ſupplicio Angelorum.SS. (00NN
ART. I. An Angeli abſolutè potuerint peccare AMNN

in primo inſtanti ſuc creatianis 5 5. 60
- - - II. Quodnam fuerit peccatum primum 45
malorum Angelorum? 58. ſImotocte
ndol

- =- - III. An Angeli mali torqueantur in infer-
no a vero igne corporeo & ſenſibili 68. lercl
DISPVUT. III. De Angelorum Officiis. 77. 3tnt
CAPUT I. De Hierarchia. 7.
ARTIC. I. Quid & quotuplex ſit ordo bierar-
chicus in Angelis? . .
- - II. An Angeli ex omnibus ordinibus mit-
tantur ad bomines 80.
CAPUT II. De Cuſtodia Angelorum. 82.
ARTIC. I. An ſuus unicuique homini a Deo ſit
delegatus Cuſtos Angelicus 82.
= - - II. An Cuſtodia Angelorum ſe etiam ex-
tendat ad Urbes, Provincias & KRegna?“ 89.

TRA.

. INSTIIUTIONES
D TH EOLOGICAE

1 imnſ QUIBUS
ſl PRALETER I 5 EI DOGMATA
men, PROPUGNANTUR

Q„FA'T1ONES
anine 8SCHOLASIICE,
– QUE AD NOTITIAM
Nn/ I SACRARUM SCRIPTURARUM,
ipetuinng TRADITIONUM, CONCILIORUM,

Moluke de

Nnaun ang Se. IIERlSCN CONE HAATIONEANM

1 Mmn / m A Us M
tmkman THEOLOGIX CANDIDATORUM
ACCOMMODATE.
1ti. G.
Kake OPERA AC STUDIO

u " P. IGNATII SEIZ S. .

tus 8s. Theol. Doctoris, ejusdemque
ike ninu m. in Univerſitate Wirceburgenſi Profeſſoris
Publici & Ordinarii.
Gicheunn. 4 TRACTATUS DE BEATITUDINE
& ACTIBUS HUMANIS.

80
uiſe kunn⸗
— n. .
aig, er.

Typis Jo. Chriſtoph. Kleyer, Univ. Typ. 1749.

TOLC—

DATI
Nro⸗

NrCLTI
5CNCOX

Otgund
Anmme rr
ut Deum
tnatum ade
ferrogr
ohodo ceni
eboltſiene e
An , e bi
Uer Khls n

TR ACILATUS
THEOLOGIOO.DOGMATICUS

BEATIT UDINE,
ACTIBUS HUMANIS,

SIVE
PINE ULTIMO & MEDIIS
EUM CONSEOUENDIL.

POſtquam D. Thomas in I. Parte ſuæ
Summæ præmiltit ea, quæ concer-
nunt Deum, ejusque tum ad in-
tra tum ad extra proceſſiones, Po-
ſtea progreditur ad exponendum,
quo modo creatura ad Deum ſuum Pro
cujus poſſeſſione eſt condita, Pertingeret,
atque ita, quæ ab illo per creationem exi-
vit, per actus morales ad eundem redire
Poſſit. Id quod egregiè præſtat S. Do-
A Sor

DE BEATITUDINE.
unda; quæ cum iterum
viſa ſit, prior Prima Se-
Secunda Secundæ appel-
latur. Neque iſte Lractatus eſt uſque

2
Kor in parte ſec
in duas partes di
cundæ, poſterior

ut in Theologia Schola-
ſtica proprium ſibi non vendicet locum;
nam in eo non ſolum eſſentia actuum hu-
manorum & libertatis contra moderuos
Novatores debet penitius inſpici, ſed etiam
ea principia ſunt ſtabilienda, quibus Theo-
logiæ Candidati in reſolvendis caſibus con-
ſcientiæ dirigi poſtea poſſunt, & pro Pra-
xi & ſacro tribunali haurire do ctrinam.

plsPUTATIO I.
De Fine Ultimo, ſeu Beatitudine.
CAPUT I.
De Beatitudine Objectiva.
ARTICULUS I.
An Deus ſit ultimus finis Creaturæ rationalis?

hiloſophum eſt, cujusgra-

No Finis juxta Ph
tid cæœtera fiunt. Dividitur finis in finem

cui, finem qui, & finem quo. Finis cui e
ſubjectum, cui appetitur bonum; finis qui vel
objectivus eſt bonum, quod appetitur; finis quo
ſive formalis eſt actus, quo obtinetur vel poſſi-

detur finis qui. Dividitur deinde finis in ulti-
mum,

adeo practicus;

Or

Etho hin

AXuNtI A,

1

(Kron poope
ten eppenn
r toperäluk
Mn unmun.
Mror Eam Ch
ſetiselk ite, n
Tenerummt
Dens iet
Nt nnbos i
E OmcRN
NN
NMCrAmedt,
ris orinmi,
ne
Nn hauel
nbfliwd
un Nümmn
tzamaen
2 fnl lapekn
Femmepbeint

uh DE BEA4 TITUDINE. 3
3 In ann Fenmn mum, & non ultimum: Prior eſt, Propter quem
t, ir bimn . appetuntur alia, ipſe autem appetitur propter
e, & non Bropter aliud; Poſterior eſt, pro-
pter quem aPPetuntur alia, & ipſe etiam appe-

titur propter aliud. Dividitur Porro finis ulti-

verſalis eſt iſte, qui non eſt ordinabilis ulteriùs
ſaltem ex ſua natura & prudenter, & hic eſt ſo-
lus Deus; qui eſt bonum excellentiſſimum ac
Præ omnibus æſtimabile; ad quem proinde
alia omnia debent ordinari. Negativè ultimus
qui hic & nunc ita intenditur, ut ulteriùs

Dolun Klake non ordinetur, licet ex natura ſua Pprudenter ul-
unr h rerius Ordinari Poſſet; talis finis ſæpe ſunt crea-
turæ.
1101 Dico. Deus eſt finis per ſe & poſitivè ulti-
H mus ſui ipſius & creaturæ rationalis. Pryob. I.
eldernane⸗ bars. Deus nunquam in alio, quàm in ſe ultima-
to ſiſtit; Ommnia enim, etiam ſe ipſum amat Pro-
11 Pprerſe, & onrigde ultimò ordinat ad ſe. Brog.
Ceinu 2. Burs. Deus eſt prima cauſâ & origo omnium
& rerum, ergo etiam finis ultimmus juxta illud Apoc.

umtim C. I. v. 8. Ego ſum Alphäa &&* Omega, brincipium
bun „ D Enit. Deinde creatura rationalis non poteſt
in ullo alio loco ita ſiſtere, ut non Poſſit ratio-

hoc enim eſſet Deo aliud præferre 3
Per eſt illicitum, ergo nihil aliud po-
ne reſt eſſe finis illius Pofitivè ukimus.
I A 2 Objie.

Dr Di

DE BEATITUDINE. .
Objic. I. Creatura eſt finita & finitè tantum .
poteſt habere pro fine ctoN Eumnn

Derfeétibilis, ergo non
Peum infinirum. 2. Sl Deus eſſet finis creatu-
Træ rationalis eam Peatificans, ergo iſta ratio- .
nabiliter amaret Deum ut ſibi bonum, ſed hoc AIII
falſim eſt; nam amare aliquid ut bonum ſibi, bDuß hu
eſt habere ſe pro fine cui illius boni & Ppræfer-
re ſe illi. 3. D. Thomas I. 2. d. 26. art. 4. ait: Vn. eimo
Quod autem amatur atnore concupiſeentic, not ſim- Ne ſnmus
pliciter && ſocundum ſe amatur, ſod amatur alteri, kkenneſeneh
atqui eſt inhoneſtum Deum non amare ſimpli- NMeons obeeun
citer, ergoò Deus non poteſt amari ut nobis bo- nns Jen inn
nus, ſeu amore concupi

torqueo argumentum: ergo neque poteſt ha- Pwn N
bere cauſam productivam infinitam creatura; Een nd,gen
adeoque mundus non eſt a Deo creatus. Dein- dn dlal
de N. conſeq. Non eſt contra rationermn finiti umane r
referri ad inmnitum; imò cum ſit iſtud bonum Ium &ii
ſupremum, meritè ad ipſum referunrtur alia n, ſac inne
omnia. Ad 2. H. D. amare aliquid ut bonum liliunerl
ſibi, eſt habere ſe pro fine cui utilitatis & indi-
entiæ C. excellentiæ Ad 3. N. min. nam
Ron amare ſimpliciter eo loco nihil eſt aliud,
quàm non amare amnore amicitiæ, quod patet
ExX verbis ſtatim adjectis: ſed amatur alteri: non
autem eſt inhoneſtum, quod Deus non per
omnem adctum ametur amore amicitiæ, quis ee⸗
er hoc non præfert ſe poſitivè creatura Deo, ngs
led tantùm ſe reſpicit ut finem indigentiæ. Por-
. rò in hoc non eſſe contrarium D. Angelicum eed
atet ex eo, quia actum ſpei, qui haber totam illcs

hanc tendentiam, dicit alibi eſſe actum virtutis
& bo-⸗

V

am Ifhnan cem
Hs kocrelk D.

comtr tadon 0
hum Kütmnan d
nue Aldi n da
ecn IId K
20 o Ill
e Mette,

Somti, iii
ud Dens N
nCre Mn,
numh
ſhei, O NN

DE BEYATITUDINO. 5

& bonum. Qua de re videri etiam poſſunt
Propoſitiones damnatæ ab Alexandro VIII.
n. 10. & 13.

ARTICULUS II.
An Deus ſit Beatitudo olyectiva creaturæ ratio-
nalis?
Ctaα r. Beatitudo eſt duplex: alia objectiva,
alia formalis; objectiva eſt res poſſeſſa,
quæ beatum efficit: formalis eſt actio, per quam
poſfidemus objectum. Prima dicitur finis qui
ultimus; altera, finis quo ultimus. Status au-
tem quæſtionis hic non eſt de Beatirudine ob-
jectiva, quæ ſatiat appetitum hominis ſenſibi-
lem potius, quàm rationalem; ſed de Beatitu-
dine objectiva, ꝗquæ omne rationabile deſide-
rium explet. Hæc definitur aS. Auguſtino,
D. Thoma, & aliis, Bonum S ſah-
ciens, quod omne malum evelu it, α omne ratio-
nabile deſiderium e‿plet. Unde ad ſtatum perfe-
ct Beatitudinis objectivæ duo requiruntur: r.

¹ Ut omne malum, miſeriam, dolorem & anxie-

tatem excludat. 2. Ut omne bonum itainclu-
dat, urt poſſit omne rationabile deſiderium ex-
Pplere. .
Wota 2. Quod antiqui Philoſophi fidei lu-
mine deſtituti varias de Beatitudine objectiva
ominis, easque abſonas valde opiniones exco-
gitärint. Unde S. Auguſtinus lib. 19. de civ.
Dei c. I. ducentas octoginta octo diverſas hac
de re opiniones refert & refutat, quæ tamen
omnes ad tres claſſes reduci poſſunt, juxta tria
A 3 bono-

Dr Dr

6 DrE BEATITVUDINE. 2
bonorum genera. Alia enim bona ſunt extra güchn
animam, ut divitiæ, fortunæ, honores, fama, Zardt
poteſtas &c. Alia ſunt ecirca animam, nempe en eunin
bona corporis, ut valetudo, pulchritudo &c. mela Aii
Alia ſunt intra animam, ut ſcientiæ & virtutes. mmartien
. 2 Donn

Contra hos
Dico. Beatitudo objectiva hominis eſt ſolus
Deus, ejusque bonitas infinita & increata, &
quidem in ſtatu elevationis viſione beatificà Ppoſ-
ſidendus. Ita communis Theologorum cum imdm
D. Thoma p. 2. J. 3. a. I. dicente: Beatitudo. ik IIllg üfrn
bominis, quantum ad eJus cauſam & objectum, ℳ (Wonn INe e
aliquid inereatum. Prob. I. Gen. 14. V. I. Ego bu
ſum merces tua magna nimis, ubi Deus ſe ipſum
aſſerit Abrahæ mercedem fore ſeu Beatitudinem
objectivam. Exodi 33. V. 19. Deus Moyſi vi-⸗
ſionem ſuam promittens ait: Ego oſtendam omne
bonum tibi. Joan. 17. Haæc eſt vita æterna, ut
cogxnoſcant te Deum verum. S. Auguſt. lib. 1 9. de mnr bynm mn
civit. c. 26. Ut vita carnis anima eſt, ita beata Gen (yfm1.
vita hominis Deus eſt. Et lib. 4. confeſs. C. 5. Ser-
vas tu mihi in cœlis divitias immortales, ſeilicet te
ipſum. Prob. 2. ratione: Beatitudo objectiva
debet eſſe bonum perfectum & ſufficiens, quod
omne malum excludit, & omne deſiderium ra-
tionabile explet, atqui ſolus Deus eſt tale bo-
num. Min. prob. Bona creata ſunt limitata, im-
Perfecta, & defectibilia, ergo non excludunt
omne malum, nec poſſunt explere omne ra-
tionabile deſiderium. Prob. 3. Beatitudo ob-
jectiva hominis debet per ſuĩ poſſeſſionem ex-

gludere omnem miſeriam, dolorem, & anxie-
tatem,

Poban

1. 1. h..
nfti nlnne

N

in n ior ent

uenhe
o Wirn ⸗
1 Kene Aings
4 „

19 M⸗

in mmn ,,
okt
immmnil .
e Dennndo e
mfcedd
Lomne Celcetmn
Hrhurlunm,
exeln

!

Nel

DE BEATITUDINE. 7

tatem, atqui iſta nullum genus bonorum crea-
torum excludit. Major patet. Min. prob. I.
Bona creata extra animam, ut ſunt divitiæ, fa-
ma, poteſtas, & ſimilia, Poſſunt facilè aufferri,
ergo non excludunt omnem miſeriam, anxieta-
tem &c. 2. Bona circa animam ſeu corporis
ſunt corruptibilia, infirmitatibus, morti obno-
xia, voluptates carnales ſunt cum remorſu con-
ſcientiæ, & non poſſunt ſatiare appetitum ra-
tionalem. 3. Bonaintra animam, ut ſunt ſcien-
tiæ, virtutes difficulter comparantur, & ma-
gno cum labore retinentur &c. Diximus ta-
men ſuprà, & quidem in ſtatu elevationis viſione
beatificèâ poſſdendus, quem præcipuè ſpectat
Theologia.
Objic. I. Beatitudo juxta Boetium definitur
Natus olzzinm honorum agegrepatione perfectus, at-
qui De on complectitur omnia bona, cum
Præter bonum increatum multa dentur bona
creata. Confirm. I. Turpe eſt Deum ordinari
ad creaturam, ſed ſi Deus eſſer Beatitudo ob-
jectiva, ordinaretur ad creaturam. 2. Debet
eſſe proportio inter potentiam & objectum
Beatitudinis, nulla eſt inter Deum & creaturam
rationalem. 3. Summum viſibile v. g. Sol non
eſt ſummum bonum visũs, ergo nec ſummum
intelligile intellectůs. g. ad r. D. Beatitudo
objectiva integralis definitur ſtatus omnium bo-
norum aggregatione perfectus C. eſſentialis N.
Præterea dicitur ſtatus omnium bonorum non
abſolutè, ſed in ſenſu accommodo, hoc eſt
Oomnium, quæ ad ſatiandum appetitum ſunt ne-
A 4 ceſſa-

1

8⁸ DE BEATITUDINE.
ceſſaria, ita ut nihil anxiè amplius poſſit deſi-⸗
derari. Bona creata ſunt, quidem magis pro-
ortionata homini, & media ad finem, non au-
tern ſunt ipſe finis ultimus. Accedit, quod ipſe
Deus eminenter & virtualiter contineat omnes
perfectiones creatas, & beato, quantum deſi-
derare poteſt, neceſſariò communicet. Ad 2.
W. D. Turpe eſt ordinari Deum ad creaturam
intrinſecè & tanquam ad perfectivum C. ex-
trinſecè tanquam perfectivum ad perfectibile N.
ſic enim non Deus, ſed creatura perficitur. Ad
2. . D. Inter potentiam & objectum Beatitu-
dinis debet eſſe proportio habituchnis & ordi-
nis C. in ratione entis N. Proportio autem

habitudinis conlſiſtit in hoc, quod cum Deus ſit

ens ſumms intelligibile & amabile, omine
Sanoe amari poffit. Proinde ! intel-
lectus & voluntas ſint potentiæ finitæ ſubjecti-

vè, funt tamen infinitæ objectivè, nec repleri
poſſunt, niſi objecto infinito; non tamen Deus
eſt in intellectu Beatorum & voluntate ut acci-
dens in ſubjecto, ſed tantùm objectivè, quia ap-
prehendirur ab ipſorum intellectu, quem Bea-
titudo formalis intrinſecè afficit, perficitque.
His adde, licet Deus ſit extra beatum per im-
menſitatem, eſſe tamen totum intra illum, &
ita ſufficienter eſſe præſentem, ut ab illo poſſi-
deri queat. Ad 4. B. diſparem eſſe rationem,
quod ſummum viſibile lædat viſum lædendo or-
num; at ſummum intelligibile non lædit intel-
lectum „nec ſummum appetibile appetitum ra-
tionalem, imò perficiunt complentque.
Objic.

De

N : Fnisal
to Dei ergo⸗ P
cinde Deanitudo-
ormntis C. nn
neſlo Hie diin
E condieli de
Olenn en
Pomnninkunmn
Uenn Min l
Cards incvokone
iss ſyenmnndks
Nernnmnhium S
ele Mhere e
Dloremt a
ACelcls wune

Qenwnn a
Uenmcoo
Weſmecla
Ilueiam in io

riſſtene
(uöe Aprin
9 rmkbinken
mentonne
m donn.

Wt

V Mpnnd unn
e Wkannhal

mnde, .

eoreefnlel
Peccerr Nin
ito zDon nen Den

re I.
nahekti,e
Celecl gente

ena bennmn N
Cton imnn ln
gein, u 1 lnn
aen le inn⸗

DE BEATITUDINE. 9

Olj. 2. Finis actuum humanorum eſt contem-
Platio Dei, ergo Deus non eſt finis eorum, nec
Proinde Beatitudo objectiva. H. D. A. finis quo
& formalis C. finis qui & objectivus N. & de
hoc ſolo hic diſputatur, quia in hujus pofleſſio-
ne conquieſcit Beatus.
Qucæres. Quidnam efſſet Beatitudo objectiva
hominis in ſtatu naturæ puræ? ante reſponſio-
nem Mota, quod ſtatus naturæ Puræ foret ille
ſtatus, in quo homo non eſſet elevatus per gra-
tias ſupernaturales ad operationes virtutum ſu-
Pernaturalium, & conſequendam Dei viſionem,
neque haberet peccatum originale, ſed ſolùm
obligaretur a Deo per legem naturalem ad ex-
ercendas virtutes naturales. De poſſibilitate
hujus ſtats & varietate ſtatuum naturæ plura
dicemus in Tract. de gratia.
. Beatitudo objectiva hominis in ſtatu na-
turæ puræ eſſet ſolus Deus. Ratio hujus eſt 1.
quia etiam in illo ſtatu Deus ſé lus eſſet finis per
ſe ultimus, ſolumque poſſet appetitum hominis
Perfectè ſatiare. 2. Quia bona temporalia ap-
Petitum hominis in eo ſtatu tam Parum poſſent
Perfectè beare, quàm in moderno ob easdem
rationes ſuprà in Theſi allatas. Porrèò Beatitu-
do formalis in ſtatu naturæ puræ conſiſteret in
cognitione Dei abſtractiva, ꝗquæ haberetur per
ſpecies intentionales a Deo Poſt mortem animæ
rationali infuſas, & repræſentaret Deum ut Ami-
cum & Remuneratorem virtutis magnificum

ac ſummè bonum; item diceret ainorem Dei

4 natu-

10 DE BEATITUDINE.

naturalem, gaudiumque perfectiſſimum, quod
concernit beatitudinem animæ.
uod autem attinet beatitudinem corporis,
illa proportionaliter poſſet haberi eo modo,
quo per glorificationem corporis habetur in
moderna providentia.
Neque carentia viſionis Dei intuitivæ po-
tuiſſet in illo ſtatu cauſare aliquam triſtitiam;
nam homines in ſtatu naturæ puræ illius Poſſi-
bilitatem ignoràſſent; vel etſi illam probabiliter
cognoviſſent eſſe in alia providentia poſſibilem;
cum tamen in hoc ſtatu Deus illam non ordi-
nàſſet in præmium, de illius carentia non fuiſ-

ſent triſtati.

CAPUT II.
De Beatitudine formali.

ARTICULUS I.

In quo eſſentia Beatitudinit formalis debeat con-
. ſtitui?
Ota. Priusquam hæc quæſtio definiatur,
N ſeptem principia ſunt ſtatuenda.
I. Beatitudo formalis eſt actio, per quam
poſſidetur objectiva, fitque Deus nobis præ-
ſens.
II. Beatitudo formalis ſumi poteſt vel eſſen-
tialiter, vel integraliter, hoc eſt tam ſecundùm
partes eſſentiales, quàâm ſecundàùm proprietates
& accidentium complexionem, ex quibus ille
cumulus bonorum a Boetio deſcriptus coaleſcit.
I

9
loleloce

s ihreenl
Alrklem Ein
uommoczonm
V Trperpo
ordls & Ioeanone
Genn do Mnn
0knklne,u
lcdrcoonum,
Cuetemhclelen
E u Cdecum
Nreklin es
t, Winkeoonne
meledrs pen

1 IINe el⸗
Eene gichi
kimafn,
Nnk,g ad
Mckerconte
Uoenenn en P
Threſeren
nmh
lelothune ne,
N kemnale
NI N bend
ulthen Nr

= =

In

pgükünm,ao
Ime
entodn-

Uluscuener ant.

1.

,ſrnal.

1

081
ifmdiAkum
eli Eefnun
tſtnend- M
Mo, rn
ge Dens do

gimiſarete 1
Cren, er .
celrpnn 4

DE BEATITUDINE. 11I
III. Poſſeſſio definitur a Theologis & Juris-
conſultis apprehenſio ſeu detentio rei, quà ita
res eſt præſens & in Poteſtate poſſidentis, ut ex
ea commoda omnia percipere poſſit.

IV. Triplex poſſeſſio diſtinguenda: Phyſica,
Moralis & Intentionalis. Phyſicatunc eſt, cum
manu aut alio inſtrumento res ita a Prehendi-
tur, teneturque, ut ſit in noſtra poteſtate. Mo-
ralis addit dominium vi cujus vendere, alienare,
donare rem poſſeſſam quis poſſit. Iutentionalis
eſt, quà objectum cognoſcibile ita porentiæ
Præſens ſiſtitur, ejusque conſtituitur in Poteſta-
te, ut inde commoda omnia Percipere valeat,
ſic intellectus Percipit verum.

V. Ad poſſeſſionem perfectam tria requi-
runtur; nempe ut res poſſeſſa nobis uniatur
I. intimè, 2. perſeveranter, 3. Utiliter. Inti-
imns nempe phylicè, id eſt, unione reali, vel mo-
rali fundatur in jure, quod ad rem poſſeſſam ha-
bemus, v. g. ad bona externa, vel intentiona-
lia, id eſt per cognitionem. Perſeveranter quia
non cenſemur rem perfectè poſſidere „cum de
ea tantùm ad breve tempus diſponere poſſumus.
Denique utiliter, quia vi unionis illius omnia
prorſus commoda & utilitates „ quæ ex bono
Poſſeſſo fluunt, colligere debemi 6

VI. Nemo beatus eſt formaliter, niſi per
operationem. Ratio eſt, quia Beatitudo forma-
lis debet aliquid ponere intrinſecè in nobis »un-
de reddamur beati.
VII. Homo utpote intelligendi & Vaend
acul-

12 DE BEATITUDINE.

facultate præcitus, circa Deum verſari poteſt
triplici actu ſibi proprio, nempe viſione intel-
lects, amore & gaudio voluntatis. Qare hic
triplex actus vel pertinet ad eſſentiam Beatitudi-
nis, vel certè ad ejus integritatem. Thomiſtæ
eſſentiam Beatitudinis formalis in ſola viſione
conſtituunt: Scotiſtæ in ſolo amore: Suarez
in complexo ex viſione, amore & gaudio.
Dico Eſſentia metaphyſica Beatitudinis.
formalis patriæ non eſt poſita in viſione increa-
taà, quà Deus ſe ipſum videt, & quam creatu-
ris communicat. Prob. Intellectus creatus non
oteſt videre Deum, niſi per vitalem actionem,
quæ oritur a principio intrinſeco ipſi beato, &
in eo recipitur & manet: at viſio increata non,
poteſt oriri a principio intrinſeco ipſi beato, ſed
a Deo uno oritur; ergo beatus non poteſt vi-
dere Deum per viſionem increatamn.
Dico II. Non etiam eſt poſita Beatitudo for-
malis in unione, quam Deus habet cum homi-
ne per illapſum, ſeu per intimam præſentiam,
quà adeſt rebus creatis. Prob. I. Quia illapſus
ille non eſt actio vitalis animæ beatæ; at for-
malis Beatitudo hominis comprehenſoris eſt vita
ejusdem animæ, ſicut Beatitudo Dei eſt vita Dei.
2. Sic dæmofes forent beati, quia illis eſt in-
timè præſens per immenſitatem. 3. Beati ani-
ma patitur tantùm a Deo ejusmodi illapſum, at
beatus agere debet, non tantùm pati.
Dico UI. Eſſentia metaphyſica Beatitudinis
formalis conſiſtit in ſola Dei viſione intuitiva.
Ita D. Angelicus I. 2. quæſt. 3. art. 4. ubi dicit:

LQuan-

Dr B
vn AMil,

1. Ahorlin
lert, /tele

.

eanls o leli .
nctenmm.

DE BEATITUPINE. 13

Quantum ad id, quod eſt ſſentialiter Beatitudo,
npoſſzlile eſt, quod conſiſiat in alzu voluntatis.
Prob. I. authoritate Scripturæ. Joan. 3. Cum
apparuerit, ſimiles ei erimnus, quoniam viqebimus
eum, ſicuti eſt. Et c. 12. Haäc ſt vita æterna,
inquit Chriſtus, ut cognoſeant te Deum verum-
Prob. 2. authoritate SS. OP. D. Auguſt. conc. in
Pſal. 90. Quidquid laboras, ad boc laloras, ut vi-
deas; neſcto quid magzmm oſt, quod viſuri ſumus,
quando tota merces noſtra viſio ſt. S. Ambroſius
lib. 2. de officiis c. 2. Seriptura ſanécta vitam heq-
am in cognitione poſuit Trinitatis. Prob. 3. ra-
tione: In ea operatione eſt eſſemtia Beatitudi-
nis formalis, quæ eſt perfecta Dei Poſſeſſio, ſo⸗
la viſio intuitiva eſſentiæ divinæ eſt perfecta Dei
Poſſeſſio, ergo. Prob. min. Perte a Poſſeſſio
eſt, quà objectum ſiſtitur præſens Poſſidenti in-
timè, conſtanter & utiliter ex quimo Principio:
Per viſionem intuitivam Deus hoc modo ſiſtitur
Præſens. Prob. I. Deus ſiſtitur præſens, quia in-
tellectus quaſi manus animæ trahit ad ſe obje-
ctum, ſibique unit. 2. Intims, ꝗquia objectum
eſt maximè Proportionatum intellectui elevato.
jConſtanter, quia lumen gloriæ, quo unitur
eo, eſt indeficiens, ſicut objectum, a quo fluit,
& mens Beati quæ recipit. 4. Uiiliter, quia
viſio illa dat jus beato Percipiendi commoda
omnia, quæ ex tam excellenti objecto pro rata
meritorum portione pereipere poteſt, rapitur
in amorem Dei & quidem neceſſariò, deinde ex
viſione & amore immenſum conſequitur gau-
dium.

Con.

14 DE BE ATITUDINE.
Conferm. Non eſt operatio alia, per quam
Deus poteſt poſſideri. Prob. Si eſſet, vel eſſet
amor, vel gaudium: non amor, quia abſtrahit 4
rœæſentia & abſentia objecti; in hoc enim di-
Huinguitnr a deſiderio, eoquod deſiderium fer-
tur in bonum abſens; & a gaudio, quod eſt
circa bonum præſens, amor autem abſtrahit
ab utroque, poſſeſſio autem debet eſſe de re
Præſenti nobis unita, vel phyſicè, vel morali-
ter, vel intentionaliter. Non gaudiuim, quia
paudium eſt delectatio de bono poſſeſſo ex D.
homa: ergo ſupponit objectum præſens, non
facit; ergo ſolà vilione Deus poſſidetur à Bea-
tis. Hinc a D. Thoma vocatur intellectus, ma-
nus animæ, quia eo tanquam manu anima ob-
jectum ad ſe rapit, occupat, tenet, trahit; per
primam operationem, quæ ideo dicitur appre-
Penſio & imago formalis objecti. Cum econ-
tra voluntas feratur extra ſe ad objectum, foras
exeat, & in ipſum quodammodo ſetotum trans-
mutet non ſübſtantialiter, ſed accidentariò; hoc
eſt ſecundùm affectionem.
Obyic. 1I. Scriptura & PP. modòè viſioni;
modò fruitioni ſive amori, modò utrique ra-
tionem Beatitudinis tribuunt: viſioni quidem;
Matth. 5. Beati mundo corde, quoniam ipſi Deum
videbunt. Deinde amori,; Matth. 25. Intra in
gauqium Domini tui, cui conſonat illud Augu-
ſtini lib. 10. Conf. c. 22. Lſa eſt beata vita, gau-
dJere ad te, de te, propter te &c. Confirm. I. au-
thoritate Benedicti XII. in Extravug. Benedictus

Deus, ubi definivit,; quod animæ Juſtorum
hinc

Or Di.

Cecentes, in
enun elend
Gur,beeholn
in vere benr.
, Duhnn, bidl
1ekore, Efuin
111 Mnre, li
Gum futorenbend
er etkecle O con
gi dett

Ce krane, con ete

Cnpen Nlel
Gcendeekinonoed
N D MN N
(Won um munn
nmel. Mode
Dermdhns dr l
Men n monrt
10d Cnſehuunnr
ungee

e gul

kalnücimm
lenis, e d
a kyrn lin
Wimeorlarnn he
Ret
InncConntt

HKH
elincslle

nE DE BEATITUDINE. 15

rein hinc decedentes, ſi non egent purgatione, vi-
in dent divinam eſſentiam immediatè, eâque Per-
omm gir reh fruuntur, necé non, quod tali viſione & fruitio-
ne ſint verè beatæ. Et Concil. Vienn. in Cl-
iment. Dudum, ubi dicitur Beatitudo conſiſtere
in viſione, & fruitione ſeu amore Dei. Con-
m. 2., ratione, quia per ſolam viſionem aut
ſolam fruitionem Beatitudo objectiva non poſſi-
detur perfectè & completè ſub omni ratione,
ſub qua attingi poteſt a natura intellectuali, eam-
que ſatiare; cum ergo Beatitudo ſit Perfecta &
completa Poſſeſſio objectiva, formalis etiam
dicenda eſt in utroque actu conſiſtere.
N. D. Ant. Scriptura & PP. tribuunt tum
viſioni tum amori rationem Beatitudinis eſſen-
i tialiter ſumptæ N. integraliter & completivè
ndinnan. ſumptæ C. Ubi obſerva: inter partes integra-
ek n les Beatitudinis aliæ ſunt principales, quæ ſe
Eichüämim habent velut Proprietates Phyſicæ, & neceſſa-
Nr riò conſequuntur Beatitudinem effentialem,

NN
Mor aen
Wen Eibe
pſe, ſd nn

KW eamque complent; ut ſunt amor, gaudium &.
dattenkin de quibus proin Scriptura & PP. loquuntur
. 00 wr quaſi de ipſa eſſentia Beatitudinis, quia in quale
N md neceſſariò dicuntur; aliæ minùs principales ſeu

i; D accidentales, quæ ab eſſentiali Beatitudine ab-
mn nn eſſe & ſeparari poſſunt, quamvis ad ejus ple-
lyſunm i nam integritatem ſpectant, ſic in Chrilto Via-
nh 1. tore ſimul & Comprehenſore v. g. non fuerunt
CNont luin delectationes & oblectationes ſenſuum, quæ ex
Himi anima beata in corpus redundant; & hæ velut
1 l, in quale contingenter de Beatitudine dicuntur,
Hynm i ideoque non ita communiter enumerantur a PP.
ume IIn, Ad

16 DE BEATITUDTINE.
Ad Confirm. I. eodem modo D. Ant. & N. con-
ſeq. deinde CC. & Pb. ſe noluerunt immiſce-
re ſubtinitatibus ſcholaſticis. Ad Confrm. 2. ite- ſolmzel
rum diſtinguo ut ſuprà. Ad Beatitudinem eſ- Ars Itl. hn
ſentialiter ſumptam non requiritur, ut Beatitu- Ar elni N.
do objectiva perfecte & completè ſub omni r Ahan,
ratione, ſub qua poteſt, a natura intellectuali e Gnletlh el
attingatur; neque ut ſatiet omnes Ppotentias na- b nſil
turæ intellectualis; ſed ſufficit, ſi a ſolo intelle- qnmi MM1
Ctu attingatur ſub ratione objecti beatifici, eum- u
que plenè ac perfeetè ſatiet; alioquin ſi Beati-
tudo eſſentialis deberet ſatiare omnes potentias,
requirerentur prœter viſionem & amorem plu-
ra alia, ad ſatiandas potentias alias ab intellectu
& voluntate diſtinctas. . drresemn
Objic. 2. Eſſentia Beatitudinis eſt optima yr E
operatio optimæ facultatis, amor eſt optima p omnne i
operatio faculiatis optimæ; ergo. Confirm. Tr.
Pacultas libera eſt nobilior neceilarià, intelle- Imadne
Qus eſt facultas necefſaria, voluntas libera. 2. N. Cundbe
ueæ facultas verſäatur circa objectum ſuum, il- a
lud poſſidet; voluntas verſatur circa Deum ut
objectum ſuum, ergo illum poſſidet. 3. Amor
unit amantem rei amatæ, ergo eſt de eſſentia
Beatitudinis. H. I. ad I. D. Maj. optima ope-
ratio, quæ ſit poſſeſſio activa C. quæ ſit poſſeſſio
Paſſiva N. at afnor eſt tantùm poſſeſſio paſſiva,
intellectus autem activa. N. 2. N. min. tum
quia intellectus eſt regula & fax ipſius volunta- wihn
tis, quæ eſt potentia cœca, tumn quia viſio eſt i, iße⸗
expreſſa Dei ſimilitudo, quod amori & gaudiof 7) kllilt
non convenit; deinde viſio Deum ſiſtit præœſen- i⸗ Uira
tem, Mn

Dr B

Fenet Kan

InN

ohi ANot
E Mkmmrinmite.
Afn , fe.
A

Glöceen Ken
Netnis

Nuindins e dn
tö, Ar Cn
t todlti el⸗
1 WölNNe
tadheeunkumn
erliuns cra benn
un oltet i
ey eg t
10. o. Chmmn,
CinsCCueltke
mmm doſlon⸗
11 N M
cvol man ;,
oDenllift,

DE BEATITUDINE. 17

tem, & tenet, eſtque radix cæterorum actuum.
G. 3. D. Voluntas eſt melior intellectu in gene-
re moris Tranſ. nam eſt principium meriti: in
genere entis N. Ad 2. . D. Intellectus eſt fa-
cultas neceſſaria ſecundùm quid 6. ſimpliciter N.
deinde intellectus eſt ſaltem radicaliter liber,
quatenus motiva libertati ſufficit, quibus ſe de-

terminet. Ad 3. . D. quæ facultas verſatur

circa objectum illud præſens ſibi ſiſtendo C. non
præſens ſiſtendo, ſed ſupponendo factum præ-
ſens N. Ad 3, . D. unit unione affectivà ſeu
Paſſivà, quæ amantem faciat præſentem rei ama-
tæ C. unione reali & activà, quæ objectum fa-
ciat præſens amanti N.
Inſt. I. Beatitudo eſſentialis eſt ultima per-
fectio hominis, viſio non eſt ultima perfectio
hominis, ſed amor & gaudium. Be. D. Maj. eſt
ultima ordine intentionis C. ordine executionis
N. COlara Dei viſio eſt ultima ordine intentio-
nis, ad quam ur finem ultimum reliquæ opera-
Ciones ordinantur.
Inſt. 2. Viſio ordinatur ad amorem, non
amor ad viſionem. pe. D. Viſio ordinatur ad
amorem ut cauſa ad effectum C. ut medium
ad finem, aut pars ad partem eſſentialem N. ſic
ſubſtantia ordinatur ad ſuas operationes, licet
Perfectior ſit ſubſtantia in genere entis ſuis ope-
rationibus.
Ohjic. 3. Poſſeſſio Beatitudinis objectivæ eſt
tantùm metaphorica, quia conſiſtit in ſola ap-
Parentia & cognitione ei Præterea ls non
ici-

18 DE BEATITUDINE.

dicitur poſſidere aurum, qui illud tantùm co-
gnoſcit & videt. Confirm. I. Beatitudo forma-
lis datur in præmium, ſed præmium in patria
conſiſtit in actu voluntatis, præmium enim de-
bet reſpondere merito. 2. Lumen gloriæ ne-
quit aliquem reddere formaliter beatum, ergo
nec viſio. Conſeq. prob. Ideo nequit lumen
gloriæ formaliter reddere beatum, quia ſolùm
radicaliter explet appetitum rationalem, ſed
etiam hoc facit viſio Dei intuitiva, ergo. H. I.
D. Ant. eſt tantùm metaphorica quoad lineam
oſſeſſionis intentionalis N. reſpectivè ad poſ-
ſeſſionem phyſicam C. Deus eſt incapax poſ-
ſeſſionis phylicæ aut juridicæ, adeoque Beati-
tudo formalis debet ſolùm haberi per illius poſ-
ſeſſionem intentionalem. Ad id quod additur,
Diſparitas eſt, quia aurum dicitur poſſideri ſim-
pliciter per poſſeſſionem juridicam vel Phyſi-
cam, Deus autem per intentionalem; interim
tamen, ſi quis intuitivè cognoſceret aurum, di-
ceretur illud intentionaliter poſſidere.
Ad Conferm. 2. D. min. Præmium ſecunda-
rium & integrale conſiſtit in actu voluntatis C.
eſſentiale N. Ad Prob. D. Præmium debet
correſpondere merito quoad identitatem ſup-
oſiti C. quoad identitatem etiam formalem
ſubjecti, Subd. Præmium integrale C. eſſentia-
le N. Licet præmians debeat remunerare ſup-
poſitum, quod meruit, non tamen Præcisè
eandem potentiam. Præterea etiam intellectus
directivè concurrit ad meritum; cum ergo vo-
luntas

Dr DuI

Sn folt henul
Eis, Dens urnl
. Unenin net
. Uhnm: Ne i
ln Ktllle i
mum
1 Cfm 504.
ſeoprerst umengo⸗
Etſommler enm
Ewxlud ehet ie

md ien unſer e
tenmmiasodee
GCyrnluerdentnd
ErTINNN.
he UM
miin u,
Ce ,tisr
Korrlone,apoin
Wrbenmmdo trnn
Oitn ummen
Cooonar unme n
ChNlt 2 e
ſumek eib, an
mpeig el arent
Erecinr ülcre
Kretemchnrbin
Eonints enn⸗
ndbor Nued 4
1 eſnu⸗
n mmpre
upmtümem E

=-—

Meenon

Conoloraummn
r older.
1 Demunmnun

DE BEATITUDINE. ,

luntas non poſſit beari ſine prævia beatitudine
intellectůs, Deus utramque potentiam remu-
neratur. Interim inter meritum & præmium
eſt Diſparitas: quia illud debet eſſe formaliter
liberum, adeoque actus voluntatis, non verò
præmium.
Ad Confirm. 3. C. Ant. N. conſeq. Prob. D.
Ideo præcisè lumen gloriæ nequit aliquem red-
dere formaliter beatum, quia ſolùm radicaliter
& mediatè explet appetitum rationalem N. &
ſimul ideo, quia per ſe non eſt poſſeſſio forma-
lis beatitudinis objectivæ, & nullam potentiam
formaliter beatificat C. hinc eſt diſpar ratio in-
ter utrumque.
Objic. 3, Viſio reſpondet fidei, amor chari-
tati in via; ſed charitas viæ major eſt fide, ur
docet Apoſtolus I. Cor. 13. ergo amor eſt per-
fectior viſione, ergo in hoc, non in viſione con-
ſiſtit beatitudo formalis. Confirm. I. Beatitudo
opponitur ſummæ miſeriæ, atqui ſolus amor
opponitur ſummæ miſeriæ, ergo in hoc ſolo
conſiſtit. 2. Illud eſt perfectius, cujus oppo-
ſitum eſt pejus, atqui odium charitati oppoſi-
tum pejus eſt carentiâ viſionis, ergo amor eſt
Perfectior viſione. 3. Seraphini a charitate di-
cti præſtant Cherubinis a ſcientia vel cognitione
ita nominatis, ergo. 4. Natura ab imperfe-
ctioribus procedit ad perfectiora juxta illud axio-
ma: quod &ſt poſterius generatione, prius eſt berfe-
ctione; ſed natura procedit a viſione ad amorem
tanquam ultimum generatione, ergo.

2 N. ad

2⁰ DE BEATITUDINE.

. ad 1mum D. Viſio reſpondet fidei ſoli N.
etiam charitati C. Charitas viatorum ad per-
fectam Dei poſſeſſionem aſpirat, quæ poſſeſſio
in ſola viſione conſiſtit. Eſt proinde amor per-
fectior viſione in genere moris, non rei, aut
naturæ, ut docet D. Thomas I. p. q. 82. a. 3.
contra Scotum, & ratio eſt, quia habet obje-
Qum univerſalius, nam verum latiùs patet, quàâtn
bonum, deinde voluntas eſſentialiter in ope-

rando dependet ab intellectu, non tamen vVi-

ciſſim, cum nihil ſit volitum, quin præcogni-
tum. Solùm in obſcuris, non in evidentibus
intellectus ſubjacet voluntati.
Ad Confirm. I. E D. min. Opponitur pec-
cato, ut eſt ſumma miſeria phyſicè N. op-
ponitur peccato ſummæ miſeriæ morali, Tranſ.
nam viſio etiam beata opponitur peccato, tum
exigitivè, quia reddit verè filium Dei & hære-
dem: tum radicaliter, quia eſt cauſa neceſſaria
amoris.
Ad 2. B. D. Odium carentià viſionis pejus
eſt in genere phyſieo N. in linea moris, Tranſ.
Ad 3. H. N. conſeq. Nomen ſortiuntur a
charitate & ſcientia viæ; unde tantùm confici-
tur charitatem antecellere fidei in genere mo-
ris, minimè autem in patria viſioni intuitivæ,
cum autem ibi amor etiam ad genus naturæ
pertineat, in quo viſio ſine dubio præſtat.
Ad 4. . Explico axioma: quod eſt poſte-
rius generatione per modum formæ principa-
lis, eſt prius perfectione C. quod eſt poſterius
generatione per modum proprietatis N. Ca
ols-

4 ſ⸗ 4 1
Naslelnlins 1
„ellanl
mio Grions

en Fenmthm in
mnelenam kan.
etdAboerleud
endnodon eb
Gemulalpaimsm
Nocendl, W M
nsfe
incnguthre Deii

3Crde RN

Wr

Ennme nits n
unnelter cent
Wun ſurn ſir,
En bon,
Arn Aril
ie renn

IImn

Nnrni
llin, Ale
Ilenæ Mh,
ooltur eccti, an
flume her.
in d an tule

creni iMNopef
In resmord un
Men ſn

.
DE BEATITUDTNE. 2 ½
Collige ex his I. Beatitudo debet ſatiare for-
maliter appetilum hominis ſecundùm primam
ac præcipuam hominis potentiarn & inclinatio-
nem, non autem ſecundùm potentias & incli-

nationes ſecundarias niſi cauſaliter & radicaliter.

2. Si quis videns Deum impediatur ab amo-
re & gaudio divinitus, talis quidem non eſſet
beatus ſecundùm ſtatum, eſſet tamen ſecun-
dùm eſſentiam: ſicut Titius eſſet verus homo,
licet ab actibus ridendi & admirandi impediatur.
Quemadmodum ergo tota hominis & Angeli
eſſentia ſeu potius natura definitur per vim co-
gnoſcendi, vis autem appetendi ſunt tantùm

Paſſiones ex ea fluentes, ita tota hominis eſſen-

tia cognitione Dei intuitivà expletur, & actio-
nes cæteræ ſunt meræ proprietates vitæ beatæ,
quarum exercitio, ſi impediatur, eſſet duntaxat
iu ſtatu violento.
3. Quando SS. Pp. videntur præferre actum
amoris actui viſionis, ut S. Anſelmus lib. 2. Cur
Deus homo., loquuntur de actibus viæ & linea
meriti, in qua cognitio non eſt amabilis præ-
cisè propter ſe; non verò de actibus patriæ, &
linea præmii, in qua viſio intuitiva primariò eſt
propter ſe amabilis.
Quærés I. An poſſit Beatus videndo Deum
eſſe fummè triſtis? ꝑ. Abſolutè poſſe eſſe, non
connaturaliter; certè anima Chriſti videbat
Deum in ſtatu viæ, & tamen ſummaà triſtitiâà
preſſa eſt in horto.
uæres 2. An viſio Dei intuitiva eiſet bea-
tifica, licet per eam videretur ſola eſſentia abs-
B 3 que

22 DEz BEATITUDINE.

que perſonalitatibus? N. Affirm. Ratio eſt,
quia talis viſio, ſi cæteroquin eſſet perpetua;
excluderet omnem miſeriam, & ſatiaret omne
rationabile deſiderium, in ſe enim contineret
eminenter, aut ſaltem virtualiter involveret om-
nem perfectionem & bonitatem poſſibilem.
Quæres 3. An quis poſſit naturaliter appe-
tere viſionem Dei intuitivam? B. Affirm. Ra-
tio eſt, quia homo non ſolùm naturaliter po-
teſt cognoſcere Deum, ſed etiam quod ille con-
tineatur intra objectum ſpecificativum intelle-
tůs, & conſequenter quod per ſuam omni-
Potentiam poſſit hominem elevare ad viſionem
intuitivam; ergo ſaltem probabiliter poteſt co-
gnoſcere hanc eſſe poſſibilem, & conſequenter
appetere appetitu affectivè efficaci, ſeu efficaci
quantum eſt de ſe. Quod autem nulla creatura
habeat appetitum innatum ad beatitudinem ſu-
pernaturalem, nec poſſit eam viribus naturæ
conſequi, ſatis conſtat ex propoſitionibus Mi-
chaelis Baji a Pio V. & Gregorio XIII. damna-
tis &c. .

ARTICULUS II.

Expenduntur proprietates Beatitudinis ex parte
animæ.

Ico I. Amor poſità Wſione Dei neceſſariò
ſluit a voluntate, neceſſitate tum ſpecifica-
tionis, tum exercitii: Specificationis quidem;
quia nullam rationem mali realis aut apparentis
in Deo Beati deregere poſſunt, ergo non poſ-
ſunt Deum odiſſe: Exercitii, quia purum bo-
num

0le⸗ MCNX n

Chnmun, Gde
hdom hrmm

DI MN

1

ſenn Anle
mD NNen
ENNrir,

Nn K

Mem, A
e fa, Auchen
ſamem Nleeramm
1A bennden h.
ean Vrbs dre
ANrhkimnt.
ronnn I Enm

1UN.

jBurinnderen
1

DE BEATITUDINE. 23

num quà tale non poteſt non amari a voluntate'
divina eſſentia objicitur voluntati ut purum
bonum, ergo non poteſt non amari. Itaque
ſtatim atque videt Beatus amat, nec ullum aſpe-
Gum inter & affectum dellberandi ſpatium re-
linquit illecebroſa ſupremi boni rapacitas. Eſt
autem amor ille non ſolùm actus amicitiæ affe-
Ctivæ, qualis poteſt dari inter dominum & ſer-
vum, ſed amicitiæ eftectivæ, qualis dari poteſt
inter filium adoptivum & patrem. Unde cum
ratione amicitiæ amicorum bona omnia ſint
communia, exinde Beati divinam felicitatem
tanquam propriam conſiderant.
Dico II. Amor Beatorum ferventiſſimus eſt.
Prob. I. Quia nulla ſunt impedimenta amoris
in Beatis, & cauſæ omnes ferventiſfimi amoris
& effectus adſunt. Prob. I. pars. Tria impe-
diunt vim amoris in via, ignorantia, concupi-
ſcentia & malitia. Ignorantia tollitur per cla-
ram Dei viſionem; concupiſcentia per uberta-
tem gratiæ; malitia per ſanctitatem perfectam.
Prob- 2. Ex parte Dei eſt ſumma pulchritudo
& bonitas; ex parte intellects Beati perfecta
cognitio, quæ ſummam Dei bonitatem præſen-
tem ſiſtit, & applicat voluntati: voluntas expe-
dita ad amandum, utpote charitate inſtruéta,
quæ proinde in ardentiſſimum amoris actum
non poteſt non erumpere; unde unio perfe-
Gtiſſima, exſtaſis, & Zelus in Beato ut effectus
oriuntur. Unio, quâà non exteriùs tantùm, ſed
intimè Deo jungitur, fitque unus ſpiritus cum
cO. Exſtaſis ita trahit in Deum, ut a ſe ipſo
B 4 quo-

24 DE BEATITUDINE.

quodammodo exeat, & ſibi quaſi mortuus Deo
uni vivat. Zelus gloriam externam Deo appe-
tit. Inde oritur, quod Beatus non poſſit ceſſa-
re in patria a viſione & amore Dei.
Dico Il. Gaudium ſequitur neceſſfarièò ex
viſione Dei, ut ex prima radice, & ex amore
ut ex proxima cauſa. Prob. Beati tantum
gaudent, quantum amant, tantum amant, quan-
tum vident: tantum porro vident, quantum
eſt lumen gloriæ: tantum eſt lumen gloriæ,
quanta fuit in via ſanctitas, & copia meritorum
in ipſo vitæ exitu. Dixi ex amore quaſi cauſa,
quia amor non eſt cauſa phyſica gaudii, ſicut
nec viſio cauſa phyſica amoris, ſed voluntas ea-
dem, dum amat, ſtatim gaudet de bono poſſeſſo
& adepto, & in eo ſuaviùs acquieſcit.
Dico W. Ex viſione & amore Dei ſequitur
connaturaliter impeccabilitas, non moralis tan-
tùm, ſed etiam phyſica. Prob. Quia vi viſio-
nis voluntas Beati neceſſariò determinatur ad
amorem actualem Dei ſuper omnia dilecti: ut
jam probatum; amor autem actualis Dei ſuper

S

omnia dilecti non orel ſtare cum peccato

actuali, quia eſt perfecta converſio ad Deum,
pPeccatum autem averſio a Deo; ſed converſio
actualis & averſio ſimul ſtare non poſſunt.
Confirm. Ut peccaret Beatus, deberet ceſſare ab
amore Dei: non poteſt ceſſare ab amore Dei,
quia hæc ceſſatio non eſt per ſe expetibilis, nec
aliunde occurrit rario, cur amorem ſuſpendat,
tum quia nihil habet incommodi, tum quia
nullum

un corte ulid
.
io V. n

Ale)

Di Al

Pon cten
epoltil

e Ge Or
.n de. Mer

Rolare non o
Cunnnonſbrenn
r nelmun

Mel done onnn
Ae rnni,
In mn enn
Mhitien.

1CtFetlo 1 Den

DE BEATITUPDINe. 25

nullum eſt bonum creatum, aut æquale, quod
amorem ad ſe poſſit allicere.
Nonnulli præterea Theologi impeccabilita-
tem ex dignitate & eminentia ſtatus Beatorum
ut ex cauſà morali petunt; eſt enim ſtatus filia-

tionis adoptivæ conſummatus: at omnis qui na-

tus eſt ex Deo, peccatum non facit ex S. Joanne:
rationem reddit, quoniam ſemen ipfius in eo ma-
net. Semen porro illud eſt gratia & charitas,
uam in corde luſti diffundit Spiritus Sanctus.
Dico V. Status Beatorum eſt æternus, id-
que quiliber eorum certèò & evidenter novit.
Prob. I. pars. Matth. 25. Wunt Juſti in vitam
æternam. 2. ad Corinth. 4. dicitur æternum

gloriæ pondus., Ratio a priori eſt, quod opera-

tiones potiſſimæ, quibus continetur beatitudo,
nec interrumpi, nec intermitti poſſunt, tum ex
Parte Beati, tum ex parte Dei, tum alterius cauſæ.
Non primum, Beatus enim a viſione Dei & amo-
re ceſſare non poteſt. Non ſecundum, Deus
enim non ſubtrahit donum ſupernaturale alicui
ſemel conceſſum niſi ob culpam, at culpam ſeu
pPeccatum Beatus non peteſt admittere, ergo.
Non tertium, vel enim hæc eſſet ex parte ſub-
jecti corruptibilis, ſed anima eſt immortalis:
non ex parte contrarii, quia nullum eſt, non
ex parte termini, in quo Beatus eſt poſt hane
vitam, nam terminus ex ſua natura importat
immutabilitatem.
Prob. 2. pars. Quia ſine certitudine bearitu-
dinis non habetur perfecta ſatietas appetitũs crea-
turæ rationalis ut talis: nimirum Angelus &
B § ani-

26 DE BEATITUDINE.

anima rationalis, ſicut ſunt entia naturaliter per-
petua, ita etiam appetunt perpetuô eſſe beata:
ergo niſi ſcirent, aſe æternam beatitudinem ha-
bendam, non carebunt anxietate, conſequenter
non eſſet poſſeſſio beatifica. Hinc S. Auguſti-
nus lib. I12. de civ. cap. 10. ait: Quomodo enim

vera beatitudo eſt, de cujus æternitate nunquam con-

fiditur, dum anima venturam miſeriam imperi-
tiſſimè in veritate neſcit, aut infeliciſſnè in bea-
titudine pertimeſcit? Accedit D. Thomas d. 5.
a. 4. poſtquam de beatitudine dixit, quod de-
beret deſiderium hominis quietare, & omne
malum excludere, paulèò poſt ſubjungit: KRequi-
ritur, quod homo certam habeat opinionem, bonum,
quod babet, nunquam ſe amiſſurum.
Obhjic. contra I. S. Thomas quæſt. 22. de
verit. a. 6. ait, ineſt libertas voluntati in quolibet
ſtatu reſpectu cujuslibet objecti, ergo eriam in
patria voluntas non neceſſitatur ad amandum.
Confirm. I, Nova neceſſitas agendi intrinſeca ſup-
onit in agente novum principium intrinſecum,
ſed ex eo, quod Beatus intuitivè videt Deumin
patria, non acquirit novum principium diligen-
di Deum, ergo non habet novam neceſſitatem
Deum diligendi. 2. Ille, qui Deum videt, poſ-
ſet ſcire ſe amiſſurum poſtea viſionem, & in
æternum damnatum iri; atqui tunc poſſet Deum
non amare, poſſet enim odio habere ſuam pœ-
nam, conſequenter illius Auctorem. 3. Sequitur
Beatum ſic neceſſitari ſemper ad faciendum opti-
mum, & id quod maximè Deo placet, quod pri-
mum nequidem de Chriſto Domino poteſt dici,
cujus

n

PUetonencuiton

II Cufn N
ee wpon
leeum
nC Neld
in dena den
In elemmm

chatwend

Auctgen /N

Gnun

DE BEATITUDINE. 27

cujus amor fuit liber libertate exercitii, licet ha-
buerit viſionem beatificam.
H. ad Obj. D. Voluntati ineſt libertas in quo-
libet ſtatu viæ C. patriæ Subd. reſpectu amoris
creaturarum C. reſpectu amoris divini N. In
patria enim objectum non proponitur cum in-
differentia ad ſui amorem, in via autem cum
cognitio ſit abſtractiva, conſequenter obſcura,
hinc non excludit omnia incommoda.
Ad I. Coufirm. B. D. Nova neceſſitas agen-
di intrinſeca ſupponit in agente novum princi-
Pium intrinſecum vel productivum vel directi-
vum C. neceſſariò productivum N. Licet igi-
tur in patria idem detur Prinepiun producti-
vum & elicitivum amoris, quod erat in via, da-
tur tamen novum principium directivum, nem-
pe viſio Dei intuitiva. Ad 2. H. Qui videret
Deum, & ſciret ſe poſtea damnatum iri, non
ceſſabit tamen ab amore, nec poteſt ab eo ceſſa-
rey quia illa infinita bonitas clarè viſa neceſſariò
ſemper voluntatem ad ſe raperer, poſſet qui-
dem tunc odiſſe ſuum malum, non tamen illius
mali auctorem, quem agnoſcit ſummè bonum.
Ad 3. N. N. Amor in Beatis non eſt optimus,
cum habeat ſuam limitationem, & poſſit eſſe
perfectior, ſicut & viſio, donec attingat com-
prehenſionem. Ad 2. partem . Amor a Chri-
ſto elicitus erat liber, D. amor qui regebatur a
ſcientia infuſa aut acquiſita C. a viſione Dei in-
tuitiva N. de quo vide Tract. de Incarn.
Objic. contra 4. Libertas eſt voluntati eſſen-
tialis, ergo non poteſt tolli per beatirudien.
. on-

28 DE BEATITUDINE.

Confirm. Malum phyſicum poteſt ſtare, v. g. do-
lor & triſtitia, cum beatitudine, ut patet in Chri-
ſto Domino, ergo etiam peccatum. Ad Objic. .
D. eſt eſſentialis voluntati libertas inadæquata C.
adæquata N. Libertas adæquata non eſt ſola
voluntas, ſed totus actus primus expeditus ad
utrumque, ſed beatitudo eſt impedimentum in-
aufferibile, ſimulque incompoſſibile cum judi-
cio indifferente, ſine quo non poteſt dari liber-
tas, quæ pro libitu agat vel omittat. Ad Confr.
N. conſeq. Malum morale dedecet ſtatum Bea-
ti, quia eſt macula & turpitudo difformis rectæ
rationi; non ita malum purè phyſicum, cum
agere & pati fortia non ita dedecent naturam ra-
tionalem, adeoque ad aliquod tempus abſolutè
ſimul ſtare poſſunt, non tamen pro longiori vel
omni tempore.
Collige ex hbis I. Quando dicitur perpetuita-
tem pertinere ad eſſentiam beatitudinis, loqui-
mur de eſſentia phyſica, ſive ſtatu beatitudiqis,
non metaphyſicà tanquam primo conſtitutivo,
ex quo reliqua prædicata fluunt. 2. In Tract.
de Incarn. ſufficienter traditur, quomodo Chri-
ſtus Dominus potuit eſſe beatus, & tamen in
appetitu ſenſitivo percepiſſe triſtitiam &c. 3.
Beatitudo quidem non eſt perpetua entitativè,
& ratione ſui præcisè, eſt tamen talis repræ-
ſentativè, & ratione decreti divini liberè volen-
tis eam in perpetuum conſervare.

DE BEATITUDINE. 29
ARTICULUsS III.

Expendunur affectiones Beatitudinis ex parte
corporis.

)* J. Corpora Beatorum aliquando beati-
tudine donabuntur. Prob. Homo totus
debet beari, qui rectè operatus eſt, ergo cor-
pus quod eſt pars hominis, quæ animæ inlſer-
vit ut inſtrumentum, ad conſequendam beatitu-
dinem, beatitudine ſuà carere non debet. Qua-
re D. Bernardus ſerm. 6. de adventu, corpus ad
animæ obſequium ita excitat: Woli Ocorpus, no-
li præœripere tempora, potes enim impedire animeæ
tuæ ſalutem, tuam ip us operari non potes. Om-
nia empus babent, patere, ut nune anima pro ſe
laboret, magis etiam collabora ei, quia ſi compate-
ris, conregnabis.
Dico IWI. Sicut aliquæ dotes animæ beatæ
communiùs aflignari ſolent a Theologis corre-
ſpondentes ſcilicet tribus Virtutibus Theologi-
cis, easque volunt conſiſtere in lumine gloriæ,
habitu charitatis, habitu ſpei, in quantum lo-
cum habet in Beatis, vel habitu elicitivo gaudii
de beatitudine jam poſſeſſa. Sic etiam quatuor
aſſignantur a Theologis corporis glorioſi dotes,
nempe impaſſibilitas, ſubtilitas, agilitas, & cla-
ritas.
Einpaſſibilita eſt, quæ immortalitatem & vi-
orem corporis primò & per ſe perpetuum in-
cludit, deinde immunitatem ab omni doloris
ſenſu & ægritudine, ita ut nulla cauſa naturalis
ſit, quæ corpus glorioſum vel leviter lædere
Polſſit.

30 DE BEATITUDINE.

Poſſit. Mors ultra non erit, neque lulctus, neqjtié
clamor, neque dolor erit ultra. Apoc. 21. v. 2.
Subtilitas, cujus præcipuus effectus erit cor-
pus glorioſum ab omni terrenæ labis concretio-
ne & craſſitie reddere liberum, ipſumque alio-
qui animale & terreſtre, efficere quaſi cœleſte
& ſpirituale.
Agilitay eſt virtus celerrimè ſe quocunque
movendi, ſive maxima faciliras, quà corpus

animæ ad nutum obedit, præſertim quantùm
ad motum localem, ut breviſſimo ſpatio inſtar

avium, ventorum, ſive ſcintillarum ſe transfe-
rat, unde Sap. 3. v. 7. dicitur: Fulgebunt Juſti,
& tanquam ſeintillæ in arundineto diſeurrent.
Claritas ſive luciditas, quà non ſolùm ſuper-
ficies, ſed etiam profunditas eluceſcet, ita ut
non minùs, quàm in criſtallo interior organi-
zatio corporum videri poſſit. Unde corpora
beata rectè comparantur Soli &ñ Stellis Matth.
13. v. 42. & Daniel. 12. v. 3.
Quatuor ejusmodi donorum naturam ex-
preſſit D. Paulus I. ad Cor. c. 15. Seminatur,
inquit, in corruptione, ſurget in incorruptione.
En impaſſibiliratem & immortalitatem! ſemina-
tur in ignobilitate, ſurget in gloria: en claritatem!
ſeminatur in infrmitate, ſurget in gloria. en agi-
litatem! ſeminatur corpus animale, ſurget corpus
ſpiritale: en ſubtilitatem! Dicuntur autem
dotes a Theologis, quia Deo animæ Beati tan-
quam ſponſæ tribuuntur inſtar dotis: at in cor-
Poribus damnatis erit paſſibiliras, gravitas deor-
ſum trahens; tarditas motus & opacitas. Hinc
ex

üfcerum mm
Remndo, De

nd kells,

ct, rekr

G Ceon in
Nolas elrelt, in
lalo inenr opr.
Nt Unte nhon
W Nls Mnn
1V.
Concrum nmnm .
ICor 1.
igr num
Imwontaltate

DE BEATITUDINE. 31

ex D. Paulo I. Cor. 15. Omnes quidem reſurge-
mus, ſed non omnes immutabimur. .
Dico III. Præter has quatuor dotes corpora
glorioſa habebunt etiam ſuaviſſimas ac puriſſi-
mas quasdam ſenſuum oblestationes ex cantu;
teſte S. Joanne in Apocal. collocutione, aſpectu
cœli einpyrei & beatorum corporum: item ex
odoribus gratiſſimis, tactu & guſtu rerum gra-
tifſimarum; quamvis enim non amplius ſtrictè
loquendo comedant & bibant, non eſurient, ne-
que ſitient amplius Apoc. 7. v. I6. cum non am-
plius nutriantur, aut corrumpantur, ſentient
tamen quandam admirabilem guſts dulcedi-
nem. Unde plurimi putant, Beatos probabi-
liùs non fore ſupra ſupremam cœli ſuperficiem,
ubi nullum amplius el corpus, ſed potius fore
in media quaſi condenſitate cœli empyrei, quod
ſpatium probabiliter impletur aurà cœleſti, aptà
transmittendi ſpecies ſenſibiles. Gaudium etiam
ineffabile erit ex mutuo & amœniſſimo San-
Cctorum conſortio.
Dico W. Ad beatitudinem accidentalem
Beatorum, referuntur Aureolæ, nihilque aliud
ſunt, quàm ſigna ſpecialia victoriæ Beatis con-
ceſſæ, ex D. Thomd in 4. diſt. 49. J. 5. triplex
eſt aureola, nempe Virginum, Martyrum, &
Doctorum, juxta tres præcipuos hoſtes animæ,
nempe carnem, mundum, & dæmonem, quos
in via vicerunt, nam Virgines de carne, Mar-
tyres de mundo, Doctores de dæmone trium-
Pharunt, dum doctrinam ſuam contra hæreſes

Propugnarunt.
Vir-

32 DE BEATITUDINE=

Virginitatis aureolam habebunt omnes; qui
nunquam opere contra caſtitatem per copu-⸗
lam carnalem, & voluntariam ſeminis effuſio-
nem peccaverunt, neque hanc virtutem in-
tra matrimmonium amiſerunt; qui verò caſtita-
tem ita amiſerunt, carebunt häc aureolà, nam
virginitas ſemel amiſſa eſt irrecuperabilis.
Martyrii aureolam habebunt omnes, qui
ſaltem implicitè pro Chriſto & fide ad illam aut
aliqua inſtituta chriſtiana tuenda violentè mor-
tui ſunt, aut tormentum aliquod naturà ſuàâ
mortis illativum fuſtinuerunt; licet defacto per
miraculum mortem evaſeèrint, ut S. Joannes E-
vangeliſta. Dixi ſaltem implicité, ut compre-
hendam Machabæos, quos Eccleſia tanquam
Martyres colit, quamvis explicitam fidem in
Chriſtum non habuerint. Interim tamen mili-
tes, qui pro fide Chriſtiana v. g. contra Turcas,
vel Hæreticos pugnant, & ab his oceiduntur,
non ſunt Martyres, neque habebunt hanc au-
reolam, quia non tam appetunt pro Chriſto
occidi, quàm occidere.
Doctorum aureolam habebunt omnes; qui
alios ad juſtitiam & pietatem verbo vel ſcriptis
inſtruunt, ut ſünt Theologi, Concionatores,
Confeſſarü; non verèò illi, qui nomine ſolùm
& gradu ſunt Doctores: neque illi, qui in re ſunt
Doctores Philoſophiæ, Juris, Medicinæ: nam hi
ſcientiam ſalutis, ad de'monem expugnandum
verbo vel ſcripto non profitentur.

ARTI-

1
Tamsmi
Ouentn. W
Gdns Engi
Cumenen E
DulxCuNitl
E enlin anm
A. M N
intfilynme
1 rcto wkenn
nes Dendseten
(n et mornms.
Der, onnugre
(pelann fum
Nen
Neinkaun
M kdommezke
Ceſt ber
CNI Teeh.
lahnrro in⸗
umeohhebt
N

DE BEATITUDINE. 33
AARTICUVLUS IVv.
Reſolvuntur aliquæ Quæſtiones de Reſurrectione

C.* orporum . .

QkEon 1. An ſolidà carne corpora Beato-

rum ſint conſtirura? N. Affirm. Quia
ſuum cuique corpus eſt reſtituendum ex
D. Paulo, qui ait quemlibet mercedem rece-
pturum, prout ſe geſſerit in corpore. Deinde
quia divinæ providentiæ eſt, idem corpus,
quod pœnarum & laborum fuit patiens, redde-
re particeps præmiorum.
Quæres 2. Quæ forma futura ſit cujusliber
corporis & magnitudo? . Quæ decet perfe-
Gam ætatem & ſtatum gloriæx. Hoc innuit D.
Paulus: dum ait ad Epheſ. 4. reformandosom-
nes in menſura ætatis plenirudinis Chriſti: Do-
nec occurramus omnes in unitatem fidei & agni-
tionis lii Dei, in menſuram ætatis plenitudinis Cbri-
NMi. Ex quo inferunt Theologi reſurrecturos
omnes Beatos eädem ætate, quàâ Chriſtus erat,
dum eſt mortuus. Hinc nemo erit ſenex aut
puer, omniaque corporis lineamenta propria,
& peculiarem formam detractis imperfecéctioni-
bus reſument. .—
Negque in futura reſurrectione erit mutatio
ſexs, ſed omnes reſurgent in propriis corpo-
ribus, quæ vel bene vel malè egerunt in vita⸗
Ita Chryſ. Theoph. Ambroſ. & ratio eſt, quia
idem numero relurget corpus, ergo etiam ea-
dem numero habebit accidentia.
NWec olſtat t. Quod dicit Apoſtolus ad Epheſ.
4. V. 13. donec ocurramus omnes in unitatem fidei,
, -

34 DE BEATITUDINE.
& agnitionis filii Dei invirum perfectum. Id enim
ſignificat, quod in Chriſti fide, agnitione &
amore non ſimus pro tunc futuri infantes &
Pueri, ſed viri, id eſt, provectà ætate, con-
ſtantes &c.
NWec obſtat 2. Apoſtolus dicit de omnibus,
donec occurramus omnes; certum autem eſt, non
Omnes, qui reſurgent, in agnitione fidei & amo-
re Chriſti fore perfectos & conſtantes, ergo
data expoſitio non ſubſiſtit. &. Contra eſt. Apo-
ſtolus hic ſolùm loquitur ad fideles, & eos, qui
fidelium numero erunt aggregandi, quos om-
nes ſaltem ſperat & optat beatos futuros.
Qucæres: Utrùm reſtituendi ſint ungues,
barbæ & capilli &c. N. Tantundem reſtituen-
dum, quantum ſat erit ad ſubſtantiam corporis
& integritatem. Quemadmodum;, inquit Au-
guſtinus, ſi eodem prorſus loco remanente,
Poculum aliquod malè compactum refigurare-
tur, & refingeretur perfectius. Non eſt proinde
macris pinguibusque metuendum. Nulla enim
erit difformitas in quolibet corpore, quam facit
incongruentia partium, ubi & quæ prava ſunt,
corrigentur, & quod minus eſt quàm decer,
unde novit Creator, inde ſupplebitur, & quod
Plus eſt, quàm decet, naturæ ſervat integrita-
te detrahetur. Ha & Augiſſtinus fere isdem verlir.

ARTI-

Pr Dill
1nTIC
,o trpentn
S ne aſcmn⸗

ifnei prtm

1Vi. Lotenun ⸗
Sen Menmcs 1

it ur lci ep
ers Aem und
UlxnCenelcsele
rhins Kl uin
arS ie uns,
mhemmm ſud
NaVNnen mi
Hicenoncad
noan ,afl
m enzetl Cant
hpamm eethrd
1CiDoniie
N) Mor
ldr Catur Don
, Nr Mdoct
En Eucdo dh
Munlmnandur
IId Mnzm lb 6,
tone & Ench
Mpinchm a
Amhnm Ienlin
im A
ußmüßn
NN .

MII

4
Nnun tg
) tmne d. lle 4
ide miu

nncl,

l.

Gmtonll nnan.
1 bensfnnms
Eünend in uns,
DAunen etner.
Riann
nochmn, uidr.
n kmmene,
npNuman.
ns. Nonckrante
Endun Mllenmn
toopore, un te
birepnatn
el guin at,
ppehum dn
enmimnr

ze
01

nlſeittunn

MI.

DF BEATITUDINE. 35
ARTICULUSV.

Uyrùm animæ corporibus ſolutæ, quibus nibil ex-

piandum ſupereſt, fruantur beatitudine formali,
Jeu viſione Dei intuitiva ante reſurrectionem

Naz Extiterunt Hæretici, quos Chiliaſtas,
ſeu Millenarios vocitarunt, qui negave-
runt ante judicii tempus Deum videndum a
Beatis: ajebant animas corporibus exutas certo
in loco detinendas eſſe uſque ad tempus reſur-
rectionis; poſt illud verò tempus moraturas in
terris mille annis, per quoôs dicebant duratu-
rum Regnum jeſu Chriſti, quibus confectis ad
Dei viſionem ſint admittendæ.
Huic errori dedit occaſionem mala interpre-
tatio cap. 20. Apocalypieoôs, de quo infrà. Ini-
tium verò dedit Cerinthus, illos mille annos in
voluptatum illecebris cConſumendos aſſerens, ut
ex Caji & Dionyſii teſtimonio ſcribit Euſebius
lib. 3, hiſtor. Cap. 8. Ejus tamen præcipuus
Auctor dicitur Papias Hierapolitanus Epiſco-
pus; vir mediocris admodum ingenii ex eo-
dem Euſebio lib. 3. hiſtoriar. ſed cum füuiſſet
quondam Auditor S. Joannis Apoſtoli, ut re-
fert S. Irenæus lib. 6. cap. 34. plurimos etiam
eruditione & ſanctitate viros conſpicuos in
ſuam opinionem adduxit, nempe S. Juſtinum,
S. Irenæum, Tertullianum, Lactantium, Seve-
rum Sulpitium, & aliquando S. Auguſtinum,
ut ipſe meliùs jam ſentiens fatetur lib. 20. de
civit. Dei cap. 7.

C2 Vigi⸗

36 DE BEATITUDINE.

annorum regnum rejecerit, negavit tamen ex
S. Hieronymo lib. quem contra eum ſoripfſit,
Sanctorũm animas ante reſurrectionem ad Dei
viſionem adtnitti, voluitque illas interim vel in
ſinu Abrahæ, vel in aliquo refrigeril loco, vel
ſubter aram Dei quieſcere.
Eundem errorem Armenis tribuit Quido
in Summa de Hæreticis, idemque fuit errot
Græcorum ex Concilio Florentino ſeſſ I. eum-
que quoad dilationem gloriæ arripuerunt ultro
alii recentiores Hæretici, ut Lutherus Præle-
ctione in Geneſin, & Calvinus lib. 4. Inſtit. c.
20. Par. 20. ubi dicit ſolum Chriſtum ingreſſum
eſſe in Sanctuarium Dei, reliquos reſidere in
atrio, & ibi exſpectare ad mundi conſumma-
tionem. Contra hos omnes errores ad Pro-
poſitam quæſtionem
Dicol. Figmentum eſt, & mera fabula illud
mille annorum regnum, quod Chiliaſtæ indu-
cunt. Prob I. ex Script. Matth. 22. v. 30. I re-
Jurrectione neque nulent, neque nubentur , ſed erunt
Racut Angeli Dei in cœlo. Luc. 5. v. 33. Kegni
ejus non erit finis; quas voces Concilium Con-
ſtantinopolitanum I. ſymbolo inſeruit adversùs
Apollinariſtas, qui cum Chiliaſtis regnum Chri-
ſti mille annorum ſpatio circumſeribebant. Ad
Rom. 14. v. I7. MWon eſt regnum Dei eſea & po-
Zus. Prob. 2. ex PP. Cajus Romanæ Eccleliæ
Presbyter Auctor inſignis ſecundi & tertii ſæcu-
li apud Euſebium lib. 3. Hiſt. c. 28. ſeripſit con-
tra Cerinthum: Fortenta, inquit, commentoque

Vigilantius quarto ſæculo, licet illud mille

. ſerrumerore
f Anc drtt
oſreſonmeel
enwrr omer
DD “
Etiü erlen
eſturinnncrn
aGon

Core
TNrentd .
rtoorum nen

gunl
Eüm Ertohn
n kl n) Eime
dom Cnräong
m Nodtek

ſ
El

D r i Kns
nmnr olui⸗
AMulurrint⸗
nir Drlmemn,
umin rit. Uhi
Eeninelgrh
AEEindten
Anderhkri
Rulimmii

ATIn

Dlr

DE BrATITUDINH. 37

nobis introducit, affrmans poſt reſurretctionem re-
gnum Chriſti in terris futurum. Similia habent
Origenes prologo in Cantica, ubi confutat com-
mentum regni millenarii. S. Dionyſius Alexan-
drinus, qui duos libros ſeripſit adversùs quen-
dam Epiſcopum Ægyptium nomine Nepotem,
qui millenarium errorem reſtituere auſus fuit.
Huc adduci debent, quæ in confirmatio-
nem noſtræ ſecundæ concluſionis producemus.
Dico U. De fide eſt, animas Juſtorum, qui-
bus nihil ſupereſt expiandum, ſimul ac corpo-
re ſolutæ ſunt, in cœlum admitti, ibique frui Dei
viſione. Ita definitum eſt in Concilio Generali
Florentino ſeſſ. 25. ex communi Latinorum &
Græcorum conſenſu. Præiverat anno 1274.
Concilium Lugdunenſe II. etiam Geneęrale in
formula fidei, quam Latini ſimul & Græci pro-
feſſi ſunt. Et hoc ſupponit Concilium Triden-
tinum ſeſſ. 25. de invocatione Sanctorum, quia
W unà cum Chriſto regnant: & ſuum ea de re
AmnIh ſenſum prodit Eccleſia in oratione de S. Grego-
rio: Deus qui animæ ſancti tui CGregorii æternæ
beatitudinis præmia contuliſti.
Prob. I. ex Sacra Scriptura: 2. Cor. 5. Ji-
mus, inquit Apoſtolus, quoniam ſi terreſtris do-
mus Iujus habitationis diſowatur, quod ædifcatio-
nem ex Deo habemus, domum non manufactam,
æternam in cœli. Ubi per domum æternam a0
cœleſtem intelligit haud dubiè Apoſtolus æter-
nam beatitudinem; vultque quod ſimul terre-
ſtris & caduca hæc domus diſſoluta fuerit, non
ſit nobis defutura alia domus longè præſtantior,
. C 2 ner

38 DE BrATITUDINE,

nempe cœleſtis & æterna: deeſſet autem & qui=
dem diu, ſi eà carendum eſſet, uſque ad extre-
mum diem judicii. Apoc. v. ait S. Ioannes: Vi.
di turbam magnam, quam dinumerare nemo vote-
TWat... Srantes ante tbronum, bhi ſunt, qui vene-
runt de tribulatione magna, && laverunt ſtolas ſuas,
&&W☛ HAdealbaverunt eas in Janguine Agni.
PFProbh, 2. ex Traditione, quam Hæretici con-
tendunt per tria Priora ſæcula pro Millenariis
militare, indeque contra Catholicos conficiunt
argumentum, ut ipſis quidem videtur inelucta-
bile, traditionem generatim ſumptam non poſſe
ſtatui pro regula fidei, cum ex ea non poſſint
Proferri niſi teſtimonia plerumque falſa, ur di-
cunt in eo, de quo agimus argumento. Qaa-
re operæ pretium duximus, ut ſolito accuratiùs
concluſionem noſtram traditione ſtabiliamus,
Præſertim verè trium priorum ſæculorum, qui-
bus præcipuè Adverfſarii affirmant „ errorem
Millenariorum prævaluiſſe, & Eccleſiam adhuc
ſanctam & immaculatam fuiſſe.

Afferumur Teſtimoniga PP. e bprimo wοlo.

Primo ſæculo S. Ignatius Epiſcopus & Mar-
tyr S. Petri diſcipulus, & in Sede Antiochena
Poſt Evodium Succeſſor in epiſtola ad Romanos,
martyrium ardentiſſimo amoris æſtu ſpirans,
dicebat: Sinite me ferarum eam fieri, per quas
licet Deum adipiſti: ſinte purum lumen haurere.
Meus Amor crucifixus eſt, & non eſt ignis amans
ullam aquam, ſed vivens & loquens in me: veni ad
FPattem. Ergo ſperabat fore, ut ſtatim a erte
eum

vretkren n
un s ur
Hemezn e
gl Ms .
Nrwtre 9Clened⸗
Niianbds ceehis
itetlis a⸗
ätofur enne
Cima ſend un
Girt. Gnnnn N
Cnrot Aot⸗

S
al

(Opjerposdn
anis Aoclci dl
Pelsmnlui
xrigte Apl
Honnumrfi

Pſcrc,

Lokladanwwen
UMbimkh .5!
nui ſeniimu,
n in umnſa
ltn
n um da
Pünenemſn
Kücherlri

Eül n Aan
Clhe me
cenſcem eng
Unlmnememgae
Gnalemn Ai
Nayumen (.
GA Ann
une lbng,
mlenlnmn q.
Wrmen, Anten
Ladstnch
le

1

lilaprdNr.
Ete Arätnn
Giuetnng
ns An hn
nn , 1
mniarunt
mifim
rrA: teN
künanot
7 n

DE BEATITUDINE. 39

Deum ladipiſceretur, & purum lumen conſpi-
ceret, venirerque ad Patrem.
Pariter Presbyteri ac Diaconi Eccleſiarum
Achajæ, qui acta Martyrii S. Andreæ Apoſtoli,
cui interfuerant anno Chr. 59.,; conſeripſerunt,
animam ejus ad Deum profectam affirmant.
Hermes in Opere apud Veteres celebratiſſi-
mo, quod Paſtoris nomine inſcribitur lib. 3. fi-
militudine 8. diſertè docet, omnes qui piè obeunt,
pœnitentibus exceptis, in cœlis ſtatim coronari.
Univerſalis ergo & conſtans primi ſæculi
traditio fuit nemine Catholicorum refragante,
animas plenè purgatas ad Dei conſpectum ad-
mitti: econtra verò Adverſariorum ſententia
omnino ab Apoſtolica traditione abhorret.

E ſcundo culo.

S. Polycarpus Smyrnenſis Epiſcopus beati
Joannis Apoſtoli diſcipulus in epiſtola ad Phi-
lippenſes apud Euſebium lib. 43. Hiſt. de S. Pau-
l1o cæterisque Apoſtolis ait: Pro certo habentes,
quod hi omnes non fruſtra cucurrerunt, ſed in fide
ac juſtitia ingreſſi, ad locum ſibi a Deo debitumper-
venerunt.
Eccleſia Smyrnenſis paulò poſt agnovit apud
Euſebium lib. 4. S. Polycarpum immortalitatis
corond eſſe redimitum, & iezmiun glorioſt certa-
minis ſine controverſia retuliſſe.
Neque S. Juſtinus favet Novatoribus. quem
quidem ſuum hac in parte faciunt Adverſariũ:
is enim mentem ſuam expoſuit, ut fateatur plu-
res ſibi adverſari. Sic enim habet in ſuo cum
C 4 Try-

40 Dz BEATITUDINE.
Tryphone catalogo: Confeſſus ſum tiki: an.

ge me quidem alios eadem mecumil ſentientes ar-
bitrari id(nempe regnum mille annorum) fu-
urum, multosque etiam, qui priſcæ piæque Chri-
Tonor ſant ſententiæ, hoc non agnoſeere Quem
ocum contra fidem omnium exemplarium cor-
rupit quidam Adverſariorum particul negante
inſertà, ita ut legat, qui non puræ ſunt Cbriſtia-
norum ſententig.

E tertio Sæculo.

S. Cyprianus lib. de exhortatione Martyrii
cap. ult. Quis non omnibus viribus elaboret, ut
cum Chriſto ſatim gaudeat, C. poſt tormenta ac
ſupplicia, æterna ad Ppræmia divina perveniat?.

Clauduntur oculi in perſecutiopibus terræ „Jedpatet
vælum.

Origenes S. Clementis olim Auditor, Hib. 6.
gontra Celſum ait: Poſt exactos labores us vitæ:
* «ertamina ſperamus nos in cœlum evaſurop. Scri-
Pfſit etiam alibi ex profeſſo contra Millenarios.

S. Merhodius Martyr apud Photium: Elu-

rähäc, inquit, brevique vita, habebimus adq Deum

habitationem ante reſurrelctionem.
Ex his perſpicuum eſt, Millenariorum opi-
nionem ſecundo duntaxat ſæculo tempore Pa-
Piæ Epifcopi Hierapolitani natam, non præ-
valuiſſe in tertio, nec impediiſſe, quò minùs
Apoſtolica traditio!
ſus diffunderet.

ucis ſuæ radios quaquaver-

Prob.

Dr bil
Altetone:
oncech
ürul in
lertoes
S,
ege htle
7, Tetle e

of
teln

o— Urian
IN M
6dornteteumn,
ien rlmm
epilt godnmn u
Cinmnn in ſ
atcinvemnit, h
cem.

Ne 1 adN

Doninvsviner kdll

Enreben d ire

EnNd Cpfn
nſacdeo adent h
lii mnr ui,
N1loltmntine nn
los 6, dan⸗
Nichnen nper

Wrunoniurn
V mrnn
roKendenr
Malkumn E
Dn gum genin

1
7

,„
ng

t
Iu Aeniren

Mma.
N

eu

hmtne UMn

in Mr ih.
Aulien ipute
Clntienn N
CoNn Mlanr
Iehum. .
Acehnnn
n
alorunek
un N.
lle, Oien
eatde⸗

DEz BEATITVUDINE. 41

Prob. ratione: Tum quia Deus ſtatim punit re-
probos, ut patet de divite Epulone Luc. 16. ergo
cum ſit pronior ad miſericordiam quàm ad vin-
dictam, miſerationes enim ejus ſuper omnia
opera ejus, prædeſtinatos, ſi nihil obſtat, ſta-
tim remunerare debet: ſi nihil, inquam, ob-
ſtat, ut ante Chriſti reſurrectionem obſtabat,
quod eo non glorificato nondum aperti eſſent
cœli. Tum quia ante Chriſti adventum mors
Sanctorum deflebatur, ut notat S. Baſilius ora-
tione in S. Barlaam, mortem enim, inquit, non
excipiebat gaudium heatitudinis, nune cum lætitia
celebramus diem mortis Sanétorum, quem &o eorum
natalem vocamus, quod ſeilicet naſcantur ad vitam
æternam.

Solvuntur Objectiones contra Dei viſionem ante
reſurrectionem.

Objic. I. ex S. Scriptura: Matth. 20. v. 8.
Dominus vineæ reddi jubet omnibus operariis
mercedem ad diei veſperam, quod ſignificat fi-
nem mundi. Confrm. I. Electi in extremo tan-
tùm judicio audient hæc Chriſti varba: Venite
benedicti Patris mei, poſſidete paratum vobis re-
gnum a conſtitutione mundi Matth. c. 25. Apo-
calypſeos 6. dicitur: Vidi ſultus altare animas
interfectorum propter verbum Dei, Frg animæ
Martyrum non ſunt in cœlo. H. ad olject. Ob-
ſervandus eſt inprimis ſcopus parabolæ, qui
fuit, ut oſtendatur Judæis, qui priores ad di-
vinum cultum acceſſerunt, non plus eſſe acce-

pturos, quàm gentiles Chriſtianos, licet tem-

C S pore

4² DE BEATITUDINE.

pore poſteriores, & in ultima mundi ætate Deo

ſervire inceperint, quia cœlum non fuit reſe-
ratum niſi in morte Chrifſti, clavis enim cœli
fuit ejus ſanguis. Deinde per veſperam intelli-
endus eſt poſtremus vitæ dies uniuscujusque
Ker iag Privati, niſi per denarium diurnum
ſignificetur integra merces retribuenda Electis;
tunc enim per veſperam intelligendus erit finis
mundi, ubi completa & animæ & corporis bea-
tirudo dabitur. Ad Confirm. I. . Cum hoc
dicet Chriſtus Electis, vel loquetur de conſum-
mata beatitudine, vel ſolùm intendit declarare
omnibus & confirmare ſententiam priùs latam
in inſtanti mortis: quod ultimum confirmat,
quia ly diſcedite a me maledicti, in ordine ad pœ-
nas eodem modo eſt accipiendum. Ad2. Con-
Sirm. B. N. conſeq. Tum quia altare, de quo
ſæpe fit mentio in Apocalypſi, in eœlo ſemper
viſum eſt, ergo & animæ Martyrum ſub illo
collocatæ; tum quia cap. 7. exdem animæ in
circuitu Throni laudem Deo concinunt cum
ſpiritibus cœleſtibus. Dicuntur autem ſub alta-
ri tanquam ſub Principe Chriſto, qui eſt ſupra
velut agnus occiſus. Dantur etiam ibidem ſin-
gulis Solæ allæ, ſeilicet incompleta felicitas
donec perfecto ſalvandorum numero, in reſur-
rectione compleram accipiant.
OVjie. 2. SS. PP. e Græcis S. Juſtinus ſive Au-
thor quæſt. ad orthodoxos ait: Meque enim ante
reſurrectionem unicuique eorum, e vita geſſit,
retributio contingit. S. Irenæus lib. 5. cap. 3.
Manifeſtum eſt, quia & diſcipulorum ejus, propter
4g1405

Dr. 519

emil 4 N.
cvlom ifni,

negimmmmti.
etcuon
cen m Snn
1) Ie

1 Putgomudd
mmrlemnin
ime tl hin
nm ,üt fe
Aei aGmnms
umni ſi n
amnain mn clidt
Wrnt, ſin murn
,mex. 9 Anr
untn
Uchnd Adlamenin
Hninn monen
leſune; mmm
1. Demmcust
Emit dmuntann
ronmyrbll, ke
mn beriwimee
3 AMnnidoce,
ele, Alorhere
ete ehnwun e
UDeinact ekene
Slonmhl
RKemrchhim
Cmmprortiin

-

rinlgaczktin
nE C
elnenceanin.
Cimimenlalnn⸗
Enrnin in
Nendm An.
Cli Aiae E r
hinoknper
Menpmn (h lo
7 Crten m n
Deo creonn an
Curaten b⸗
Aln, Cick
uretun Dtenl.
unhen Arts
ntunetoyien.
un.
e ntrir
dl: Merumene
n 4
elgliſ
4 pgeer

DE BEATITVUDINE. 43

os hæc operatus eſt Dominus, animæ abibunt in
Inwiſibilem locum definitum eis a Deo, && ibi uſque
ad reſurrectionem morabuntur. Origenes hom. 7.
in Leviticum, nondum, inquit, Sancti receperunt
lætitiam ſuam. Similia habent S. Chryſoſtomus
hom. 39. Theodoretus in cap. 15. epiſt. I. ad
Cor. Euthymius & alii.
E Latinis Tertullianus lib. 3. de teſtimonio
animæ c. 4. ſic loquitur: affirmamus animam
femanere poſt vitæ diſpuntctionem, expeétare diem
udicii. Lactantius lib. 7. c. 21. Mec quisquam
putet animas poſt mortem protinus zudicari, nam
omnes in una cuſtodia detinentur; donec tempus
adveniat, quo maximus Judex meritorum Jfaciat
examen. S. Ambroſius lib. 2. de Abel & Cain:
olvitur corpore anima, & poſt finem utjus adhbuc
futuri judicti ambiguaſuſpenditur. S. Auguſtinus
Enchirid. ad Laurentium c. 109. Zempus, quod
inter hominig mortem & ultimam reſurrectionem
interpoſitum eſt, animas in abditis receptaculis con-
tinet. S. Bernardus ſerm. 3. de omnibus San-
Ctis, tria admittit animæ loca: primum in cor-
pore corruptibili, ſecundum ſinè corpore, ter-
tium in beatitudine conſummat.
N, Admitti poſſe, PP. aliquos in illa ſenten-
tia fuiſſe, & ſinè hæreſeos nota, cum nihil tunc
ea de re definitum eſſet, opinionemque ſuam
ſinè pertinacia defenderent, parati eam relin-
quere, ſi contra ab Eccleſia judicatum fuiſſet.
Alii fuerunt dubii nunc in hanc, nunc in illam
ſententiam procliviores. Sed de ſingulis paucis

dicendum.
§. Ju-

44 DE BEATITUDINE.

S Juſtinus admittit animas Jußtorum quci in
paradiſum, ibi frui Angelorum & Chriſti conſpe-
tu & præſentes eſſe ad Dominum quæſt. 75. er- 43
go huic ſententiæ non contrariatur. Citato au- 1.
tem ſuprà loco dici poteſt ſolùm excludi com- 1
Pletam beatitudinem, quæ etiam ad corpus ex-
tenditur; quando etiam alibi negat animabus vi-

ſionem Dei, dum corpore ſolutæ ſunt, loqui- 50d

tur de comprehenſiva. viſio enim apud Græ⸗
cos ſignificat comprehenſionem.
S. Hencus a nonnullis defenditur, quare vo-
lunt eum citato & aliis locis ſolùm excludere
beatitudinem perfectam. Difficile tamen eſt ali-
quo modo, S. Irenæum eripere iſti ſententiæ,
tum quia Euſebius ſupràâ, & S. Hieronymus lib.
de Script. Eccleſ illum inter Papiæ ſequaces re-
Ponunt, imè ipfſe S. Irenæus id fatetur.
Origenes Bom. v. loquitur de completa bea-
titudine, ita etiam Chryſoſtomus, Theodore-
tus intelligendus eſt: Euthymius autem defendi
non poteſt; ſed ille admodum recens eſt, &
tum ſcripſit, cum jam Græœci deſciviſſent ad ma-
nifeſtum ſchiſima & hæreſin.
Tertullianum conatur abſolvere Pamelius 5
ubi obſervat aliquos PP., ut diſtinguerent ſta-
tum animarum ſine corpore, a ſtatu animarum
cum corporibus, priorem explicaſſe nominibus
ſins Abrahæ, quietis placidæ, ſub altari, & Pa-
radiſi, cum poſteriorem vocant cœleſtem, al-
tare ſuperius & cœleſtem portum: ſi quis ta-
men locus aptam interpretationem non Patitur,
eondonandum putat; quoniam Eccleſia nihil
adhuc

n Niner
lnn
Dn; 3
nning
Ncotr

Ikenim,
ibine
de
Weſ

meiy
enn
rAirlilan
Eleldrenn
Engenbe.
onns,Teodce
yoiwinen Ehnd
Codon tcend hd
Nteſceliienr.
in
Mrere
,nn
e ilme
englcn
1anl Ettnnt
n 1 Cs
porninpuinn
Gn agn

C

DE BEATITUDINE. 45

adhuc certi de hoc articulo ſtatuerat. Hinc
etiam S. Hieronymus Tertullianum, Lactan-
tium, Viétorinum Papiæ ſectatorem facit.
&. Ambpbroſius cit. lib. non vult animam eſſe
ambiguam judicii futuri, ut excludat certitudi-
nem ſalutis, aut animæ beatitudinem, ſed cer-
titudinem diei judicii. Porro cum S. Ambro-
ſius lib. de bono mortis c. 10. docet animas in
certis quibusdam habitaculis contineri uſque ad
diem judicii, ſtatim addit, has manſiones eſſe in
cœlum apud Patrem.
& Auguſtinus, ur ſuprà monuimus, verſatus
aliquando fuit in errore Millenariorum, ſed in
lib. 20. de civ. Dei cap. 7. retractat, & meliora
ſentit. Deinde in variis locis quoad ſpeciem
contrariis dubitavit quidem S. Doctor non tam
de beatitudine animæ, quàm de loco, quem a
cœlo diſtinctum' ponit; ut patet ex cap. 3. lib.
9. confeſſ. ubi Nebridium ponit in ſinu Abra-
hæ; deinde lib. 2. quæſt. Evangel. c. 38. ubi ſi-
num Abraheæ, in quo pauperes poſt hanc vi-
tam recipiuntur, innuit eſſe regnum cœlorum.
Antiqui igitur PP. ita diſtinxerunt inter vi-
ſionem Dei intuitivam, & beatitudinem perfe-
Gtam ac completam, ut illam ante reſurrecçtio-
nem conceflerint animabus ſanctis, hanc veròô
negaverint propter propenſionem animæ ad-
corpus. Et hæc obſervatio imprimis neceſſa-
ria eſt ad ſolvendas difficultates, quæ occurrunt
in lectione PP.
&.. Gernarqus excludit ſolùm animas a com-
pleta beatitudine, quod vocat eſſe in atriis:
nam

46 DE BEATITUDINk.

nam ut taceam alia loca, in quibus agnoſeit ari-
mas Juſtorum ſtatim aſſumi ad Dei viſionem, 4h
qualis eſt ſermo de S. Malachia: Quid tili, in-
quit, & terrenis exuviis, qui ad cœlum iturus

Kold gloriæ mox indui huber.
BDbjic. 3. In veteribus liturgiis Sanctorum
Marci, Baſilii, Chryſoſtomi & Ronrn Præſcri-
buntur preces pro omnibus defunctis etiam Pa-
triarchis, Apoſtolis, Martyribus; quin in La-
tina hodie fiunt orationes, ut Deus eruat ani-
mas de ore leonis, ne abſorbeat eas Tartarus,
quod ſignum eſt, ſortem animarum eſſe adhuc
ſuſpenſam, ergo. N. I. D. Ant. Præſeribun-
tur preces, ut iis proficiant ad memoriam & ho-
norem, & ad requiem completam C. incomple-=
tam & eſſentialem N. Nam ex S. Auguſt. ſerin
159. de verbis Apoſtoli, injuria eſt pro Marty-
ve orare, ctjus nos debemus orationibus commen-
dare. H. 2. In Liturgia Latinorum pro defun-
ctis, exhibet Eccleſia kKinetos, quaſi modo ani-
mas exhalarent: quemadmodum feſto Nativi-
tatis Chriſti exhibet eundem naſeentem, & in
Adventu quaſi naſciturum: Rorate cœli deſuper
e.
Objic. 4. Rationes aliquot. I. Anima non
meretur ſine corpore, ergo nec ſine hoc præ-
miatur. 2. Animam Chriſti ante reſurrectionem
non aſcendiſſe in cœlum. 3. Judicium extre-
mum bonorum & malorum futurum tantùm in
fine mundi, ergo. . ad I. Non meretur ani-
ma ſine corpore, quoniam ſolùm meriti eſt ca-

Pax,

teurmn; m.
oncti 1

NndoNen.
Hocun ae Kin
1r. ECenälen
hn tstart eten
NA En
On rtenm E n
1

Clam, gorfendmm
rum, Amorum

Ayriſpken
ons: Drnme
öm an Crdto
um gleonlen
Dnonbanin!
Mgrun Ud i
mn el n
MltmoCriäicl
uaiſen r

Alteey Inn
nnmnmnnleg

1

N

nnkumtimm
erdAtE

anmng Cnmn⸗
Eünmempmdan.
Gcsarulnodhnn⸗
nodon Ktd Nenn

I Mrm al i

NN 1i. Nom t
Onrelte a ⸗
rekeinemhnan
9 anene⸗
fnmmummin
Wvernr
ſüncent Na⸗
,

tanas juxta illud Joan. 11. nunc judicium eſt mun-

DE BEATITUDINE. 47

pax, dum eſt in via; at præmii ſine corpore
capax eſt, neque injuſtè ſecum agi queretur
corpus, tum quia pertinet ad idem ſuppoſitum,
malitque ſaltem alteram ſuppoſiti partem beari,
quàm neutram; tum quia anima principaliter
concurrit ad meritum, & proinde prior venire
debet ad coronam.
. ad 2. Eſto anima Chriſti non aſcenderit
in cœlum ante reſurreétionem, ſaltem priùs bea-
ta fuit: deſcendit autem ad inferos, non ut ani-
mabus juſtis foret exemplum, ſed ut illinc ani-
mas Juſtorum educeret.
G. ad 3. Erit quidem in fine mundi judi-
cium publicum & univerſale, ſed animabus e
corpore egredientibus eſt privatum & parficu-
lare. Neque publicum erit inutile, valebit
enim ad oſtendendam Dei juſtitiam & miſeri-
cordiam, glorificandum Chriſtum, & laudem
bonorum, & malorum ignominiam ad totum
hominem judicandum &c.

Solvuntur Objectiones Millenariorum.

CObhbjic. Apocalypſeos 20. fit mentio duplicis
Reſurrectionis: Prima eſt Juſtorum, qui re-
gnabunt cum Chriſto mille annis. Secunda
impiorum, quæ conſequetur illud temporis in-
tervallum, ergo Juſti reſumptis corporibus cum
Chriſto regnabúnt in terra. k.. N. conſeq.
Nam regnum illud mille annorum, de quo ci-
tato loco, eſt totum illud temporis ſpatium,
quod aprimo Chriſti adventu (in quo ligatus Sa-

di,

48 DE BEATITUDINE.
di, nunc princeps hujus mundi &jicietur fovat, ut
ſicut priùs graſſari nequeat) uſque ad ſecun-
dum protenditur Chriſti adventum. Reſurre-
ctio autem prima, eſt animarum juſtificatio, de
quo Apoſtolus ad Goloſſ. 3. & conſurrexiſtis cum
Chriſto &c. vel etiam per primam reſurreéctionem

Poteſt intelligi beatitudo animæ a corpore ſepara-
tæ ante judicium generale. Mille verò poſte-

riores anni in eadem Apocalypſi deſignant æter-
nitatem futuram poſt ultimum diem judicii.
Inſt. Matth. 26. ait Chriſtus: Won bibam
amodo de hoc genimine vitis uſque in diem illum,
cum illud bibam vobiscum novum in regno Patrit
mei, ergo, inquit Irenæus, promittuntur ₰ po-
ſtolis novæ deliciæ corporales in novo Chriſti
regno. B. N. conſeq. Nam alia eſt interpre-
tatio hujus loci, quæ non favet Millenariis, S.
Chryſoſtomus & alii intelligunt illud tempus,
quo Chriſtus cum Apoſtolis converſatus eſt,
bibens & manducans; alii communiùs dicunt
ea verba intelligenda in ſenſu metaphorico.

ARTICULUS VI.

Qucæ fuerit ſententia qoannis XXII. circa bræ-
Jextem controverſiam

JCta f. Odoricus Raynaldus Continuator

Annnalium Baronii ad ſœæculum 1I4. de hac
controverſia ita ſcribit: Agitari cepta eſt hoc
anno 1331I. in curia pontificia quæſtio de viſio-
ne animarum controverſa inter Theologos ejus
temporis. Et ſanè Joannes, dum fidei ortho-
dOX,

,I. ooNepteln!

Dr Drd

w Romand

UTs

erhrimunn
Cuie

ols omgennd ,
Ui hmmis dont

meuhrin

DE BFrATITUDINe. 49

doxæ, quam Romana profitertur Eccleſia, a Cle-
mente IV. conceptam formulam ad Armenos,
ad Perſas, ad Tartaros accolas transmiſerat, hæc
docuerat: Tenet & prædicat Sacroſancta Eccleſia
& infrà, Morum animas, qui poſt ſacrum baptiſma
Juſeeptum nullam omnino beccati maculam incurre-
runt, illas etiam, quæ poſt peccati contractam ma-
culam, vel in ſuis manentes corporibus, vel eisdem
Xνοιαι. ſünt purgatæ, in cœlum mox recipi. Hoc
fidei decretum nullatenus eſt in dubium
TrevScatum, ſed utrùm animæ illæ piorum, om-
nis labis expertes cœlo exceptæ, & empyreas
adeptæ ſedes, divinæ eſſentiæ viſione faciali,
clarà & intuitivà potirentur.

MWota2. In ea Theologorum contentione, cum
maxima ex PP. teſtimoniorum ſtrues & moles
argumentorum afferretur, pro ea parte, quæ
animas Sanctorum intueri Deum facie ad faciem
ante judicium affirmabat: & putaret Joannes
non ita diligenter excuti contraria argumenta,
quod teſtatur Benedictus Joannis XXII. ſucceſ-
ſor, ut erat ſacrarum literarum ſtudio addictiſſi-
mus, maximd ſollicitudine undique argumenta
Pro parte negante conquirere cepit, & varia ex
PP. teſtimonia, atque ea tanquam privatus Do-
tor in ſuis concionibus repetere, ut Præſules
Doctoresque ea argumenta diligentiùs diſcute-
rent.
Exinde a Bavarici ſchiſmatis ſequacibus, la-
niata calumniis eſt Pontificia exiſtimatio, uaſ
0 e-

50 DE BEATITUDINE.

decretoriè pronuntiatum fuiſſet a Joanne, non
videri ante judicium divinam eſſentiam.

Dico. Joannes XXII. fuit quidem aliquando
in illa ſententia, ea tamen ab eodem fuit retra-
Ctata, & nihil unquam pro illa definitum. Prob.
1. pars Quia idipfum faterur in epiftola, quam
ſcripſit ad Philppum Valeſium Francorum Re-
gem, teſte Odorico Raynaldo, ubi rogat Re-
gem, ut velit unicuique ſentiendi ac diſptgndi
circa caput iſtud liberam indulgere licentiam.
Conſtat præterea ex variis ſermonibus, ut in
Feſto omnium Sanctorum, & Dominicà III. Ad-
vents; & ſic ſentiebat abſque periculo hæreſfis,
quia tunc nihil adhuc erat definitum. Prob. 2.
pars. Eandem ſententiam loannem XXII. re-
tractàſſe, id manifeſtè teſtatur declaratio ipſius
ſub finem vitæ, ubi habetur: Fatemur ſiquidem &α
credimus, quod animæ ſeparatæ & purgatæ acorpo-
ribus ſint in cæœlo, &œlorum regno, & paradiſo cum
Cbriſio, inconſortio Angelorum congregatæ lit Deum
videant facie ad fagiem, & divinam eſſentiam clarèò
in quantum conditio & ſtatus animæ ſeparatæ pa-
titur: .. alids autem diéta vel ſeripta illa (ſci-
licet orthodoxæ fidei contraria) habemus & babe-
re volumus pro non dictis vel non ſoriptis, eaque re-
vocamus expreſßsè.

Et hanc quidem Joannis declarationem ſeu
proteſtationem promulgavit ejus ſucceſſor Be-
nedictus XII. apud Vincentium de Petra in con-
ſtit.

Dr N

ok ryune
Kemni Don

n ulet 1

F D

titgiri,

c

DE BEATITUDIN. 51
ſtit. Apoſt. Hujus meminerunt vel ipſi Joannis

hoſtes & æmuli, Bonagratia in ſuo Commen-
tario, & Prolemæus Lucenfſis in ſua Hiſtoria,
idem teſtatur Ulricus inſignis Doctor Germa-

nus, qui circa illam ætatem vixit.

Prob. 3. pars. Scilicer nunquam ab eo cir-
ca hanc ſententiam fuiſſe aliquid definitum. Ita
declarant Theologi Pariſienſes, qui anno 1332.
interrogati a Philippo Francorum Rege, ac
juſſi ſuam de beatitudine Sanctorum dicere ſen-
tentiam, ſic reſpondent apud Raynaldum:
Quia Princeps Sereniſſume, vos ut Donnnum no-
Rrum charißſimum Fuündatorem, & Guardiatorem
Pariſtenſis Studit, & noſtræ ibiqem 1bheologicæ Fa-
ultatis, Regemque pracellentem revereri tenemur,
W veſtris jüſſtonibus obedire, attendentes ſpeciali-
ter icd, quod ab ore veſtro ibidem audivimus, ſeilicet
quod nilil in haz materia quærebatis, quod tangere
poſſit Sanctiſſimum Patrem ac Dominum noſtrum
Joannem, oujus ſumus dervti ſervi fili guin-
2m ſicut ſilius ejus devotiſſamus honorem Jaum in
bis & aliis zelabatis, advertentesque quod multo-
rum fide dignorum relatione audivimus, quod quid-
quid in hac materia Smölitar Sua dixit, non aſſe-
rendo, ſeu opinando protulerit, ſod Jolummodo re-
citando. Nam vel ipie Ochamus adverſarius
Joannis infenſiſſimus, qui & ſe Ludovico Ba-
varo Imperatori ad vexandum Summum Ponti-
ficem addixerat, apertè profiterur apud Ray-
naldum ad annum 1334. n. 29. verba heec Jo-
D 2 annis

52 DE BEATITUDINE.

annis fuiſſe: Nunquam noſtræ intentionis ſuit di-
cere aliquid contra Edem, & ſi aliquid diximus,
totum ex nunc revocamus, quod non feciſſet,
ſi aliquid definiendo tradidiſſet. Deinde Villa-
nus in ſua Hiſtoria Florentina, quamvis parum
favens Joanni XXII. refert eundem in extremis
teſtatum fuiſſe, ſe nunquam, cum ea de re lo-
queretur, habuiſſe in animo quæſtionem defi-

nire, ſed tantùm diſſerere ad inveſtigandam ve-
ritatem.

Denique Benedictus XII. in epiſtola ſua,
quæ legitur Tom. 29. Conciliorum, ſcribit
Joannem coëgiſſe Conſ iſtorium ad quæſtionem
iſtam definiendam, eoque animo mandaſſe tum
Cardinalibus, e quorum numero erat ipſe Be-
nedictus, antea dictus Jacobus Toloſanus, tum
Prælatis & Magiſtris in Theologia, qui multi
aderant præſentes, ut ſuper materia de viſio-
ne prædicta, quando requirerentur, deliberatè
unusquisque diceret, quod ſentiret, eundem
verò præventum morte, perficere nequiviſſe.

Objlic. Joannes Pariſienſibus mandavit, ne
quis in Academia Pariſienſi gradum Magiſterii
conſequeretur, niſi priùs ſactamento ſe obſtrin-
xiſſet, ſe illud dogma defenſurum. Conßirm.
Idem refert Adrianus VI. in quartum Tract. de
Sacram. Confirm. H. ad I. Id tantùm ſolam
propenſionem in eam ſententiam oſtendit; con-

ſtat autem ex Odorico Raynaldo optaſſe S. Pon-
tifi-

Wn el, a

Dr DE4
Gru Prlens
4vorlonn 0l

em. Wdee
l, Cltenchr

Elll

DE BEATIT̃UDINE. 53

tificem, ut Pariſienſes iſtam quæſtionem in u-
tramque Partem agitarent, dum aliter per Se-
dem Apoſtolicam ordinatum fuerit; inſuper
Ochamus in hac re, qui iſtud objicit, audien-
dus non eſt, utpote infenſus hoſtis Joannis.
Vide quæ diximus in concluſione.

Ad Confirm. . Adrianus VI. qui ducentis
circiter poſt annis vixit, videtur dece Pptus ſcri
Ptis Ochami, falſis rumoribus & libellis de eo
diſſeminatis. Præcipuè cum loco citato ſeribit:
I rumore & fama cirecumlatum ſſé; natura verò
Jamcæ nota eſt omnibus, Jama nomen incerti, lo-
cum non habet, inquit Tertullianus Apologet, 7.

Mentitur alia Calvinus de Joanne, quod ne-
garit animæ immortalitatem: quod nullus Car-
dinalium ſe ejus ſententiæ oppoſuerit, quod
Rex Galliæ Philippus ſuis, communionem Jo-
annis interdixerit, quæ ſine Authore de Joanne
narrat. Nam Gerſon Cancellarius Pariſienſis,
quem citat in margine, nihil quidquam eorum
dicit, nec dicere Potuit; nempe ſi animæ ſal-
tem poſt judicium beandæ ſunt ex illa Joannis
ſententia, & ſuam quoque habent immortalita-
tem, & Benedicti XII. definitio, quæ Joannis
mortem proximè ſubſecuta eſt, & Cardinalium
conſilio edita, oſtendit & Benedictum ipſum,
& alios Cardinales non fuiſſe tacituros; ſi Jo-
annes voluiſſet definire pro ſua ſententia: & li-
cet Gerſon ſcribat, Regem Philippum magis
cre-

credidiſſe Pariſienſibus quàm Joanni, ſcilicet ur
Doctori particulari, ſive plasquàm Curiæ, pro-
hibitæ tamen cum Joanne communicationis nul-
lam facit mentionem. De hac difficultare plura
vide apud Odoricum Raynaldum ad ſæculum
decimum quartum, quem in hac controverſia
conſuluimus.
Collige. oannem XXII. circa præſens argu-
mentum multa excuſare. I. In Scripturis non
invenimus clarè animas purgatas ſtatim admitti
ad claram & intuitivam Dei viſionem. 2.
Traditio tunc temporis non erat ſatis explorata
circa hanc materiam propter hæſitationem &
diſſenſionem PP. inter ſe. 3. Eceleſia, cujus
eſt interpretari Scripturas & veras traditiones
a falſis diſcernere, nondum, quid de hac con-
troverſia ſentiendum eſſet, ſtatuerat. Potuit
ergo etiam Pontifex M. in re adhuc incerta in-
certus eſſe, nondum adhibitis mediis Eccleſiæ
& Summis Pontificibus a Deo præſfcriptis ad
controverſias fidei infallibiliter terminandas.

S (E N YS
D ,
D G N E ,
W D E E

5

DIS-

1 Aenms
NSCYH
Conshonn

i
Pru hiuut
n
MIICC
Mettembrud
ineſn

Clnhrt

I. Nſ

DE AcCTIBUS HUMANIS. 55

DISPUTATIO II.
De Actibus Humanis, ſive de Prin-
cipiis &' Fine URIS NATURE

circa Moralitatem.

CAPUT L 2*
De prima Proprietate Actur humani ſeu Vo-
luntario.

ARTICULES I.
Recenſentur Errores Scriptorum Proteſtantium
. circapræſentem materiam
naturæ occurrit Hugo Grotius, Delfi in Ba-
tavia natus 15 83. ex Calviniſte Arminianus,
vItam finiit Roſtochi 1645. eundem in nonmul-
lis in ſibro de Jure Belli & Pacis circa Jus Natu-
ræ benè meritum non diffitemur. Carpuntta-
men illum ridrn s Proteſtantici, ejusque
Collegæ Puiffen Ortli us, Hobbeſius, Conrin-

Pa qui ſcripſit inter Proteſtantes de Jure

1
gius & alii Penperuos eſſe errores theolo-
gicos Crotiquotiescunque diſlereret, de libero
arbitrio, de Inugine Dei, de duplici lege; pho-
tianismumque in ſuis libris induxiſſe. 2. Eſſe
erroneurs & neutquam auidiendum in interpre-
tatione ſacræ Scripudæ:. 3. Eſſe culpandum,
quod quorundam PP Ercorum ſententias eo-
rumque Recentiorun præferat melioribus com-
munibus, & PP. vetuſtioribus. 4. Eſie argu-
endum, quod Ethnicorum de originibus rerum
ſententias, correctionis & ſupplementi indigas,
ſecurè nimium arripugrit.
E 1zo-

56 DE ACTIBUS HUMANIS.
Thomas Hobbeſius Malmesburienſis Anglus,
natus 1588. manifeſtus Atheiſta & de Secta Epi-
curi, obüt 1679. Auctor inſuper Peſtilentiffi-

mus in Moralibus, cujus partus de Cive ac Le-

viathan inter Machiavellicos abortus meritò
ſunt relati, & decreto S. Congregationis Indicis
12. Marki 1703. jure proſcripti. Statuit I. vo-
luptatem ſolius Inperantis eſſe regulam boni &&
mali, juſti ac injuſti. Quo ex principio infer
tur I. ergo regula boni & mali ſunt mere ci-

viles, nec ante Imperium extitit juſtum & inju-

ſtum. 2. Ergo peccaium non eſt, niſi legis ci-
vilis transgreſſio, reliqua contra rectam ratio-
nem ſunt tantùm facta imprudentia, ut ipſe ait.
3. Ergo do&krina Chriſti abs que mandato Prin-
cipis vim obligandi addentis ſe habet per modum
meri confilii. Et quod Scri ptura ſacra ſit fidei
regula, effecere ſoli Chriſtiani Reges.

Statuit II. Wibhil injuſtu'n a Princiße mandari
poſſ, ejusque poteſtatem eſſe indefiätam. Ex quo
principio ipie Hobbeſius in citato upra libro
deduxit I. Regis mand ato qualescunque ſubdi-
torum actus indubiè juſtifican. 2. Ad man-
datum Regis licitum (ubdito ore ipſum Chri-
ſtum negare. 3. Si lex ciwlis jubeat invadere
aliorum bona & uxores, id non fore furtum &
adulterium.

III. ſtatuit a ſubditis deberi Inperantibus obe-
dientiam abſolutam. Ex quo intulit, finem legis
gis eſſe bonum præcipientis, adeeque Princi-

Pes in ſubditos non poſſeſſe injurios. Verbo:
ſum-

H
zAErum 4 Aunn
Ctis Inprhn igl
rnd Clgadcen
Ken eſorp
ptnikt 10
I Augenn alin
ltennnitne
. 9 lenadls
6Mlmrcltnp
ummmoabn et
n gelnere
ACtkvani

1
6

scunh

Wnen

DE ACTIBUS HUMANIS. 57
ſummam totius Religionis eſſe, Principum pa-
vere imperio ſive in ſacris ſwve in profanis.
Samuel Pußendorſßus proteſtanticis Seriptis
clariſſimus, natus in pago Flehenſi Pprope Che-
mnitium 1631. Grotli & Hobbeſii veſtigia ſecu-
tus. Primus ex Acatholicis Germanis ad Heidel-
bergenſem Academiam vocatus, inter Calvini-
ſtas Lutheranus firmum pedem figere non po-
tuit. Obiit. 1694. Hujus partus de Jure natu-
ræ & gentium eſt admodum defectuoſus & er-
roneus. Improbat ipſi 1. Leibnitius etiam Lu-
theranus, quòcl docuerit, ea, quæ intra pectus
latitant, nec foris prorumpunt „ ad Jus naturæ
nonpe'rtinere. . Quod diſeiplina Juris natu-
ræ Pla Merme actions externas attendat; finem
Jurisnaturalis non eſſe, ut in æternum ſalvi fia-
mus, ſecl t antùm ut in hac vita ſociabiles & beati
ſimus. 2. Idem abaliis proteſtanticis Scripto-
ribus Malchuw'ellifint poſtulatur, e cu jus placitis
ſequens cloctnna fuliu lelgionern ſtatui eſſe
accommo et pro hujus inſtrumento
habendam. . Interco mmenta ponit & exe-
cratur directè præmiium cœleſte, ut mercedem,
indirectè bona opera ut meritoria vitæ æternæ.
alibi ſub Catholici larà RLnzumlani tectus eas-
dem merces obtruclit- Videat ergo Juventus
Academica, annon peſtilentes hæ doctrinæ ſum-
màâ ope ſint fugiendæ.
Chriſtianus Thomaſius in ſtatera Catholica ejus-
dem eſt ponderis cum Puffendorſho natus Li-
pſiæ 1655. ibidem exulare cogitur, ad Halen-
ſem Academigm Ecceptus peſtifera dogmata ce-
E 2 pit

58 DE ACTIBUS HUMANIS.
pit ſpargere. Obiit 1728. Præter innumeros
errores, qui repugnant Juri naturæ, docuit I.
Credo, quod diſputationes de juſtitia commu-
tativa & diſtributiva &c. ſint grilli inutiles. 2.
Quod ex ratione naturali demonſtrari non poſ-
Gt, Deum externo cultu eſſe proſequendum. 3.
Quod falliloquio uti aliquando liceat, imò etiam
præceprum ſit. 4. Quod meris rationibus na-
turalibus non pofſſit demonſtrari omnem con-
cubitum libidinoſum etiam ad beſtialitatem, qui
pertineat, eſſe prohibitum. 5. Quod nullus in-
ceſtus Juri naturæ repuguet &c. De horum
erroribus vide plura apud Ignatium Schwartz
S. J. in Inſtit. Juris natur. & gent. item CQlariſſi-
mum D. Stapffium Profeſſorem Juris in UIniv-
Friburgenſi in opere catholico Juris naruræ &
gentium.
Atque hæc eſt in ſynopſi Proteſtantica
Eruditio, quæ noſtro hocævoô in co tota
eſt, ut diſciplinam Juris naturæ ab amtiquis PP.,
ſic illi quidem ſed fruſtra perſuadere volunt,
tantopere neglectam, à cholaſticiscorruptam &
confuſam ad uſum Academiaum reforment.
Verùm ſi res penitiè's inſpicatur, evaneſcet in
rande vacuum, uhi fundanenta Juris naturæ
ea ſtatuunt, quæ Evangelio, ſanæque rationi
omnino ſunt difformia, & id ſolum agunt, ut
ſub genuini politiciſmni fuco Proteſtantiſmmum
uventuti inſtillent. Horum proinde errores
in præſenti, & ſequenti diſputatione, quantum
e re noſtra erit, noſtrumque forum attingit,
incidenter refutabimus.
ARTI-

agt
tone vol
1 c

DE AGCTIBUS HUMANIS. 59

ARTICULUS II.
Quid & quotaplex ſit Voluntarium, & Involunta-
rium 5
Naz Acus qui ab homine fiunt, alii dicun-
tur actus hominis, alii actus naturales, &
alii actus humani. Actus hominis dicuntur ii,
qui procedunt ab homine ſine deliberatione,
advertentia & libertate. Actus naturales ſunt
actus merè corporei, qui neceſſariò fiunt, ut
reſpiratio &c. Actus humani, de quibus hic
quæſtio, dicuntur ii, qui fiunt ab homine libe-
rè agente, & cum aliqua ad regulas morum ad-
vertentia vel formali vel virtuali, & de his mo-
dò ex profeſſo agemus.
Dico I. Actus voluntarius ſeu Voluntarium
definitur à Philoſopho: cujus principium eſt in
avente. Alü legunt: quod eſt a principio intrin-
ſeco cognoſceme ſingula, in quibus eſt actus, hoc eſt,
a cognoicente ſingulas actionis circumſtantias,
finem, eaque quæ ad finem ducunt. Eadem
ferè haber S. Thomas I. 2. d. 6. art. 1: Hinc
ad voluntarium requiritur I. ut oriatur a prin-
cipio, intrinſeco, ſicut alia quævis actiovitalis,
hoc eſt, ut actus ille, qui dicitur voluntarius,
oriatur ab intrinſeca quadam tum inclinatione,
tum cooperatione voluntatis, per quod oppo-
nitur violento & coacto. 2. Ut ipfum agens
cognoſcat ſingula, in quibus eſt actus vel actio,
hoc eſt, ut procedat ex cognitione.
Dico W. Voluntarium multiplex eſt: I. Vo-
luntarium aliud eſt objectivè tantùm, aliud vo-
untarium cauſaliter & effectivè. Voluntarium
E 3 obje-

60 DE ACTIBUS HUMANIS.

objectivè tantim dieitur, quod eſt aliquo modo
vôlitum v. g. homicidium ei, qui neque fecit,
neque ullo modo concurrit, gaudet tamen ab alio
eſſe factum, & hoc voluntarium meliùs dici-
rur volitum. Voluntarium cuuſaliter & effectivè
tale eſt, quod eſt a voluntate tanquam cauſa &
principio alique modo efficiente, & ſupra de-
finitum.
II. Aliud eſt liberum, quod fit a voluntate
indifferente adagendum & non agendum; aliud
neceſſarium, quæ fit a voluntate, quæ nèòn po-
teſt non agere, licet non cogatur. Exemplum
prioris eſt amor Dei in via, poſterioris amor
Dei in patria. Beati enim voluntariè, ſed ta-
men neceffariò amant Deum, unde volunta-
rium latiùs patet quam liberum.
III. Aliud eſt directum ſeu poſitivum, quod
à voluntate ita pendet, ut hæc poſitivè illud in-
tendat, atque efficiat. Aliud indirectum & ne-
gativum, quod ita pendet a voluntate, ut illud
non impediat, cum poſſit & debeat, ideoque
voluntati attribuitur non ut cauſæ efficienti, ſed
ut permittenti.
IV. Aliud eſt formale, aliud virtuale. For-
male eſt, quod in ſè ipſo eſt volirtum; ut cum
quis vulr alterum occidere. Virtuale, quod
volitum eſt in ſua cauſa v. g. ſe inebriat aliquis,
ſciens ſecuturum ex ebrietate homicidium, is
virtualiter vult homicidium. Utrumque con-
funditur ab aliis cum voluntario directo & in-
directo.

V. Aliud

DE ACTIBUS HUMANIS. 61

V. Aliud eſt interpretativum, aliud ex-
preſſum & actuale. Interpretativum eſt, quod
Juxta prudens hominum judicium cenſetur eſſe
volitum, vel cum quis prudenter præſumitur
& judicatur ex circumſtantiis hoe vel illud vel-
le. Actuale & expreſſum eſt, quod actu & ex-
Preſsè eſt volitum, ut ſi quis dicat ſignatè, ſe
velle alterum occidere.
VI. Aliud eſt perfectum, aliud imperfectum.
Perfectum oritur ex cognitione perfecta. Im-
perfectum ex cognitione imperfecta; nam ali-
ter cognoſcimus vigilantes, aliter dormientes,
aliter pueri, aliter viri,
VII. Aliud eſt ſimplex, aliud mixtum. Sim-
plex eſt, cum voluntas ita fertur in objectum
actu profecutionis, ut illud non fugiat ſecundum
ullam rationem, ut eſt amor Beatorum. Mix-
tum, quod ſimul cum fuga habet actum proſe-
cutionis, ut plerumque ſunt ea, quæ fiunt ex
metu, v. . projectio mercium in mare ingruen-
te tempeſtate. Aliud ſimpliciter tale, allud ſe-
cundùm quid, & ferè idem eſt, quod volunta-
rium ſimplex & mixtum.
VIII. Aliud eſt elicitum, quod eſt actus a
voluntate phyſicè productus, ut amor, odium,
volitio, nolitio. Aliud imperatum, quod eſt
actus alterius facultatis ex nutu & imperio vo-
luntatis productus, ut motio manus &c. Acus
elicitus dicitur intrinſecè & formaliter volunta-
rius: imperatus verò extrinſecè tantàùm & de-
nominativè ab actu voluntatis imperante &c.

. E 4 Colli

llchen I
1 .

62 DE ACTIBUS HUMANIS.

Collige I. Sicut voluntarium eſt, quod eſt ab
intrinſeco agente ſecundùm inclinationem & ex
cognitione: ita involuntarium eſt, quod eſt ab
extrinſeco & contra inclinationem voluntatis,
aut citra cognitionem. Unde ex Philoſopho
vis & ignorantia voluntarium tollunt; vis, quia
repugnat voluntati, aut inclinationi, quæ eſt de
ratione voluntarü; ignorantia, quia auffert co-
gnitionem, quæ etiam eſt de ratione voluntarii.
II. Voluntas non poteſt pati violentiam ſeu
cogi poſitivè quoad actus elicitos; quia aliàs
idem actus eſſet voluntarius & non eſſet; eſſet
enim voluntarius, quia a principio intrinſeco ut-
pote a voluntate elicitus; & eſſet involuntarius,
quia foret a principio extrinſeco utpote violen-
tus. Poreſt tamen pati violentiam quoed actus

imperatos; poſſunt enim potentiæ executivæ
talis actus ab agente extrinſeéco impediri.

ARIICULUS III.

An ea, quæ fiunt ex metu &α concupiſeentia,
ſint voluntaria?“

Ota. Fieri aliquid ex metu, non idem eſt:
ac fieri cum metu. Definitur autem me-
tus ab Ulpiano: Mentis trepidatio inſtantis && fu-
turi periculi causd. Alius gravis, alius levis, de
quo in Tract. de Jure & Juſtitia. Concupiſcen-
tia autem hic ſumitur, pro quolibet motu appe-
titus ſenſitivi in bonum ſenſibile, alia antece-
dens, alia conſequens: Antecedens eſt, quæ
a voluntate non imperatur, ſed ab objecto ſen-
ſibi⸗

Nuun

ntaruns ,n, 3.
dünnten
Nrinn
incl

DE ACTIBUS HUMANIS. 63
fibihi excitatur. Conſequens eſt, quæ impera-
tur a voluntate.
Dico J. Metus non tollit voluntarium ſim-
pliciter. Katio eſt, quia nec tollir coghitionem
finis, objeéti & circumſtantiarum, nec inclina-
tionem vohuntatis; nam ille, qui ex metu agit,
liberè eligit ſibi aliquid difficile, ut evadat ma-
jus malum. Sunt tamen ea, quæ fiunt ex me-
tu, voluntaria ſecundùm quid, quia ſunt con-
tra aliquam inclinationem voluntatis ſaltem in-
efficacem; quamvis non oriantur ex tali nolei-
tate inefficaci, ſed potiùs ex voluntate majus ma-
lum evadendi.
Dico II. Nec concupiſcentia antecedens, nec
conſequens tolfit voluntarium. Katio eſt, quia
nec tollit cognitionem, nec inclinationem volun-
tatis, ſed potiùs inclinationem auget, ergo etiam
auget potiùs voluntarium, quatenus hoc dicit
inclinationem voluntatis.
Objic. I. contra I. Quod fit ex metu, fit
contra inclinationem voluntatis, ergo eſt in-

voluntarium. Conſirm. Si illud, quod fit ex
metu, eſt voluntarium, ergo etiam contra7ctus
ex metu initi ſunt voluntarii & validi; atqui hoc
non, quia ſunt in Jure irriti. . 4d 1I. D. maj.
Fit contra inclinationem efficacem N. ineffica-
cem C. Ad Confirm. . D. Sequel. Sunt validi
ſpectato Jure naturali: imèò & regulariter ſpe-
Garo etiam jure poſitivo, paucis tantùm exce-
hris⸗ ſcil. in ſuppoſitione accommoda C. ſuppo-
itione abſoluraà N. Quia non extat jus poſiti-
vum generahter irritans; conſequenter ſtandum
E 5§ Jure

64 DE ACTIBUS HUMANIS.
Jure naturali, exceptis, ut diximus, Paucis; li-
cet contractus metu gravi injuſtè incuſſo extorti
reſcindibiles ſunt & reſcindendi. Iura proinde
tales contractus irritant, quia volunt eos eſſe
perfectè voluntarios, quod requirere videtur
bonum publicum.
Objic. 2. contra 2. S. Auguſtinus ait pœna-
lem vitioſitatem „hoc eſt, concupifcentiam, ex
libertate feciſſe neceſſitatem, ergo concupiſcen-
tia tollit voluntarium. Confirm. I. Concupi-
ſcentia minuit liberum, ergo etiam volunta-
rium; quod enim minuit ſpeciem, minuit etiam
genus. 2. Merus minuit voluntarium, ergo
etiam concupiſcentia. E. D. Facit necefſita-
tem ponendi actus & motus indeliberatos &
materialiter peccaminoſos C. actus deliberatos,
& formaliter peccaminoſos N. Manet ergo

ſemper ſtante concupiſcentia libertas electionis,

nontamen æquilibrü. Ad Confirm. N. D. Quod
minuit ſpeciem genericè vel adæquatè accepftam
C. differentialiter tantàm ſumptam N. Con-
cupiſcentia minuit indifferentiam, hine minuit
libertatem, ſed non minuit voluntarium, quia
non minuit inclinationem. Ad 2. N. M. C.
Quod fit ex metu, fit contra inclinationem ali-
quam, hinc eſt involuntarium ſecundùm quid,
quod fit ex concupiſcentia, fit cum ſumma in-
clinatione.
Collige. Nec metum quantumvis gravem,
nec concupiſcentiam, ſi non aufferant uſum ra-
tionis, ut nonniſi rarifſimè contingit, ſemper
excuſare a peccato. Minuunt tamen ſemper
Pec-

urechignrana
MNSH

DEzE AcTIBUS HUMANIS. 6 5

Peccatum, quia metus minuit ranionem volun-
tarii ex parte inclinationis, concupiſcentia au-
tem ex parte cognitionis. Diximus non ſemper,
quia quæ fiunt ex metu gravi, aliquando excu-
ſant, cum præceptum eſt purè humanum ci-
vile vel eccleſiaſticumn. De quibus in Theolo-
giamorali.

CAPUT II.

Quomodo ignorantia ſ& babeat ad volun-
tarium

ARTICULVUS I.
Senſus Janſenii & modernorum anſeniſtarum' cir-
ca ignorantiam Juris naturæ && Juris poſitivi.
Anſenius in libro 2. de ſtatu naturæ lapſæ de
J ignorantia fcribit: Generale Sholaſticorum
Pronuntintum eſt, quod, giliqquid er invincilili fit
gnorantia, hoc ipſo culpä vacat. Huic tamen
communiſſimo Doctorum ſenſui audet ſe ipfe,
& quidam Belgæ opponere.
Inter ultimos fuit Auctor illius ſchediaſmma-
tis, quod prodiit in Hollandia: Brevis &&α ſolida
demonſtratio in Hollandia non eſe Janſeniſtas. In
quo ille aſſerit: &andaloſa juveniuti doctrina eſt,
dicere peccata eſſe ponderanda non ex ſcientia, quæ
poſtea acquiritur, ſod ex ea, quæ habetur tune, cum

ommittuntur. Quæ ſanè falſiſſima ſententia eſt,

ut poſt pauca videbimus.
Sicut & abſurdifſima altera eſt Joannis Op-
ſtrate in dictatis publicis tract. de pPeccatis: Si-
licet a puerix & puellis quærendum, an tather
inbo-

X*

.

66 DE ACTIBUS HUMANIS.

inhoneſtas quandoque habeant cogitatioues, & quam-
vis innocenter reſpondeant; adeo ut nequidem ſcire
videantur, quid ſint hujusmodi cogitationes; tamen
inquirendum ulierius, quundo Gα.. Quæ ſcili-
cet foret expeditiſſima praxis docendi peſſima
quæque.
Similia, ſi non fœdiora, Gummarus Huyg-
hens in Thefibus de caſtitate Lovanii defenſis
non ita pridem docuit luniores Eccleſiaſticos;
prorſus contraria Sanctiſſino Antiſtiti Carolo
Borromæo, qui longè aliter ſacrum Judicem
inſtituit.
His autem aſſertionibus viam fecit Janſenius,
dum contra unanimem Theologorum omnium
ut ipſe fatetur, ſententiam ſic ſcripſit: Ignoran-
tia etiam quæ neceſſitatis eſt, non voluntatis, boc eſt
invincibilis, non caret peccato, ut dogina ſidei ab-
Antiquis traditum. Sed qui fuerunt illi Anti-
qui? niſi Lutherus & Calvinus. Prior qui-
dem ait in cap. 10. Genes. tom. 6. edit. Witt.
Quisquis invincibilem ignoruntiam, excuſationem
mereri ſtatuit, evertit Seripturam ſaucram, & tollit
Chriſtum uſtitiæ Solem. alvinus autem in C.
12. Lucæ, ſic affatur Catholicos: Quaſi verò ad
repellendum Dei judicium ſufſiceret ignorantiæ &ly-
peus.
Hos igitur imitantur Janſeniſtæ poſt Bajum.
Nam ut promoveant duas præcipuè hæreſes Jan-
ſenii damnatas per Innocentium X. una de ob-
ligatione ad impoſſibilia; aliam de merito in
ſtatu naturæ lapiæ ſine libertate a neceſſitate; in
co inſiſtunt, quod ignorantia legis naturæ, ſeu
error

DE ACTIBUS HUMANIS. 6 5
error in illa, aut ſemper in lapſis vincibilis cen-
ſendus ſit ob voluntar etatem peccati originalis,
ex quo derivatur: aut quamvis invincibilis pro
nunc admittatur, non excuſet a peccato.
Arcana autem, ut jactant, Janſenii ratio, cur
hoc dicatur de ignorantia, vel errore circa le-
gem naturalem, & non ita circa leges poſitivas,
eſt, inquiunt, quia notitia legis naturalis eſt de-
bita honmnni ineocenti, illique non deneganda,
niſi in Pœnam lapsds; unde quod ex illa eſt, eſt
peccatum & quaſi voluntarium in cauſa, & libe-
rum in libertate peccati originalis.
ARTICULUS II.
Refutatur ſententia unſenii, usque Sequacium.
COta. Iguorantia alia eſt antecedens, alia con-
ſequens. Antecedens eſt, quæ antecedit
actum voluntatis. Conſequens, quæ ſequitur
eundem actum, eſtque directè vel indirectè vo-
lira; & cum antecedente coincidit ignorantia in-
vincibilis, cum conſequente ignorantia vincibi-
lis ſeu culpabilis. Invincibilis ignorantia alia eſt
juris, alia foéti. Ignorantia juris eſt, quà qnis
ignorat, quid leges præcipiant. Ignorantia facti,
quà ignoratur factum ipſum, ſive an jus cadat
in hanc vel illam materiam. Neſcèis, an die Ve-
neris liceat comedere carnes? en ignorantia ju-
ris! neſcis, an ſit dies Veneris, licet die Veneris
ſcias abſtinendum a carnibus? en ignorantia
facti!
Dico I. Ignorantia invincibilis tum facti tum
juris poſitivi excuſat a peccato. Ita Doctores
omnes.

68 DE ACTIBUS HUMANIS.

omnes. Prob. Nullum involuntarium eſt pee-
catum, omne quod fit ex ignorantia tum facti
tum juris poſitivi, eſt involuntarium, ergo. con-
ſentit huic doctrinæ ipſe janſenius c. 6. lib. 7. de
ſtatu naturæ lapſæ; ſed ex alio principio, eo-
quod ignorantia juris poſitivi non ſit pœna pee-
cati originalis.
Dico II. Ignorantia invincibilis Juris natura-
lis excuſat a toto peccato. Hæc propoſitio eſt
contra Janſenium, & Lutherum in c. 12. Gen.
ubi ait: Soholaſtici invincibilem ignorantiam dixe-
runt excuſubilem, quæ ſimpliciter a toto excuſet,
id eſt peccatum prorſus tollat, tanta cœcitas et in
Papeæ Srbolis & Eccleſis. Prob. Omnis culpa
debet eſſe voluntaria & libera; nullum factum

per ignorantiam invincibilem, quatenus invin- Innl

cibilis eſt, voluntarium eſt & liberum; ergo.
Maj. prob. Quia voluntas, dum liberè agit, agit
ſemper ex cognitione perfecta, ut dictum ſupra.
Quare ad min. probationem. Nullum factum
ex ignorantia invincibili ut tale eſt ex co-
gnitione; omne voluntarium & liberum eſt esx
cognitione; ergo nullum factum ex ignorantia
invincibili eſt voluntarium & liberum.
Prob. 2. authoritate Alexandri VIII. da-
mnantis hanc inter 31. propoſitiones, ſecun-
dam: Zumetſi detur ignorantia invincibilis Juris
naturæ, haæc in ſtatu natunæ lapſeæ operantem ex
ipſa, non excuſat a peccato formali. Ergo igno-
rantia juris naturalis excuſat; ſi autem iſta,
multèò magis ignorantia juris poſitivi, ut Ad-
verſarii facilè concedunt.
Prob.

Dr AciUL

, n wrhorian
Vctenins
imeror, 1 n
Mn thn
CMNRANN. N
„en deeth U⸗

0. 15

mele, dvol An
9 Inorutnmm Ersi
.

PN.,. Nioon

MuIN 4Pio V.npro

Uur ttinn emnnnitter
4 AM. 6nl. Alls
Uleſteprohbinm,
minebiis non en
lEchgemr omms
Niertl ignorun
le ummre, formn
6 lepeccinn
encs, einmn Coll
Neehvonoclen
N e E All

8 Hrugt
B iNönn
eignaminnt
Omrin ern

1e
.

Clninnh

dlteum ag-.
unlbettunt at
;mcmdrn
en. Wnn Mun
de d

in Alennek

Fionorunn

DE ACTIBUS HUMANIS 69

Prob. 3. authoritate S. Auguſtini, qui ab
Adverſariis Janſenianis ferè ſolus præ omnibus
PP. æſtimatur, ſic habet lib. 3. de libero arbi-
trio c. 19. MWon tibi deputatur ad culpam, quod in-
vitus ignoras, ſeéd quod negligis quærere, quodigno-
vas. Idem haber D. Angelicus I.]2. q. 76. ubi
pluribus articulis idem docet a. 3. in O. ſic ait:
Si verò ſit talis ignorantia, quæ ommino ſit invo-
luntaria: ſive quta eſt invincibilis, ſive quia eſt
ejus, quod quis ſeire non tenetur, talis ignorantia
omninoeouſat a peccato. Ex his ergo habetur,
falſum eſfe, quod Antiqui negârint univerſali-
ter, ignorantiam juris naturalis excuſare a pec-
cato.
Prob. 4. Si ignorantia invincibilis non ex-
cuſaret, ſæpe quis neceſſariò peccaret, quod
juxta oinnes rectè ſentientes eſt impoſſibile, &
damnatum al Pio V. in propoſit. Bajana 67. Ho-
mo peccat etiam damnuliliterin eo; quod neceſſario,
Jacit. Ant. prob. Si quis invincibiliter ignorat,
aliquid eſfe prohibitum, non poteſt ſe ab igno-
rantia illa liberare, unde ſi actionem eam facit,
neceſlariò Ppeccat. Confirm. I. Si enim talis igno-
rantia invincibilis non excufaret a peccato for-
mali, ſequeretur omnes PP. ac DD. Eccle-
ſiæ, qui ex tali ignorantia aliquid docuerunt
contra jus naturæ, formaliter peccâaſſe. Cum
enim conſtat eſſe peccatum formale ſcienter do-
cere errores, etiam conſtabit eſſe peccatum for-
male docere ejusmodi errores ex ignorantia in-
vincibili, quia æquè anſam præberet peccandi.

ℳ

70 DE AcCTIBUS HUMANIS.
V autem dicunt: Nihil poteſt invincibiliter
ignorari quod ſpectat ad jus naturæ. Si ita:
Viri ſanctiſfimi formaliter peccâàrunt, quoties
aſſertiones contradictorias in materia juris natu-
ralis tradiderunt, quod ſæpius factum; ſic S.
Bonaventura judicavit hominem ex lege natu-
rali charitatis teneri ſtatim poſt admiſſum grave

peccatum ad pœnitentiam; at S. Thomas id ne-

gavit, & tamen hæc controverſia jus naturale

concernit; jam verèò quis Viros hos doctiſfſimos in

Peccaſſe ſine injuria dicere poterit?
Confirm. 2. Sicut admittitur invineibilis igno-
rantia juris poſitivi, quia ſunt innumeræ ejus
Partes ſeu leges, ita debet admitti ignorantia
Juris naturalis, quia & hujus leges, mediatè ex
Primis principiis deductæ, funt etiam plurimæ,
& experientia eſt æqualis de utroque.
UVjic. I. Ignorantia juris naturalis eſt vinci-
Pilis & inexcuſabilis; ergo. Prob. Ant. Jus na-
turale eſt nobis a natura inſitum cum lumine na-
turali; ergo ejus ignorantia eſt vincibilis, con-
ſequenter culpabilis & inexcuſabilis. . D. A.
Eſt vincibilis quoad prima principia & imme-
diatè nota C. quoad concluſiones mediatè ex
illis deductes N. Quia hæ nonniſi magno ſtu-
dio a Sapientibus cognoſcuntur & deducuntur,
& ſic etiem debent explicari PP., quando di-

cunt legem Dei ſcriptam eſſe in cordibus no-
ſtris.
Inſt. Facienti quod eſt in ſe, Deus non de-
erit; ergo qui hoc facit v. g. orat, ejus ignoran-
tia non amplius eſt vincibilis, vel ſi non facit,
eO

Di Aerui
1 aenl
1
eMpdet, le
e nedi
eribshonoh⸗
Il J.

Ne d bs vohntn
Nenumn e
Coctur,melidi
ſguim düm mn

en

uſt ecamtnolid⸗
ernnligeleſon
den
1 Ipocns
opon
lin hnen
E
Wben

R

ouurdsetninc-.
NN An Tun.

es.

DE ACTIBUS HUMANIS. 71

eò ipſo eſt culpabilis. . D. Ant. Deus non
deerit quoad ea, quæ ſunt neceſſaria abſolutè ne-
ceſſitate medii C. quæ ita non ſunt neceſſaria,
& ſine quibus homo poteſt ſalvari N. Hoc ar-

gumentum retorquetur de Jure poſitivo. Por-

rò facit injuriam ſanctiſſimis Viris & innumeris
aliis, quaſi non piè oraſſent.
Obyic. 2. Ignorantia Juris naturalis eſt nobis
voluntaria, ergo. Paob. Illud eſt nobis volun-
tarium, cujus cauſa eſt nobis voluntaria; atqui
cauſa hujus ignorantiæ nempe peccatum origi-
nale eſt nobis voluntarium; ergo. G. I. Hoc
argumentum vocat Janſenius radicem areanæ
doctrinæ; meliùs dixiſſet falſe. . 2. Ex hoc
ſequitur etiam morbos, amentiam, cæcitatem
nobis eſſe voluntaria, quia proveniunt a pecca-
t0 originali, quod eſt volunterium. H. 3. D.
Cujus cauſa eſt nobis voluntaria, voluntarie-
tate perſonali C. alienà N. Damnata eſt hæc
propoſitio ab Alexandro VIII. E ſtatu nat uræ
lapſe ad peceatum mortale o*demeritum ſuffcit illæ
libertas, qud voluntacium ac liberum fuit in cauſoæ
Jua ſeu pecccato originali. Ut ignorantia juris na-
turæ ſit peccaminoſa & cauſa peccati perſonalis,
deberet nobis eſſe voluntaria voluntarietate pro-
Ppriâ, non alienà.
Objic. 3. Synodus Diospolitana damnavit
hanc Cæleſtü Propoſitionem: Oblivio & igno-
antia non ſubjacent peccato, quoniam non ſecun-
dum voluntatem eveniunt, ſod Jecundum neceſſita-
aaa; ergo contradictoria illius vera eſt, oblivio
&& ignorantia ſubjacent Pecento, H. I. 8yno⸗
us

22 DE ACTIBUS HUMANIS.

dus iſta agit contra Pelagianos, qui volebant
oblivionem & ignorantiam non provenire a pec-
cato originali tanquam effectus & pœna peccati,
ſed ab ipſa natura promanare, & conſequenter
nequidem eſſe peccatum improprieè & metony-
micè tale, quod rectè damnatum eſt. . 2. D.
Subjacent peccato, hòc eſt, ſunt effectus & pœ-
na peccati originalis, ac peccatum impropriè &
metonymicè tale C. propriè & formaliter tale N.
Sic etiam concupiſcentia, & motus primèò primi
ſubjacent peccato originali, tanquam effectus &
Pœna illius, nec propterea ſunt peccatum for-
male etiam juxta ipſum Janſenium. H. 3. Sy-
nodus illa etiam poteſt intelligi de ignorantia
vincibili juris poſitivi & facti.
Inſt. Hæc poſtrema verba: quoniam non ſe-
cundum voluntatem eveniunt, ſed ſecundum neceſſi-
tatem, non poſſunt intelligi de ignorantia vinci-
bili, quæ cum vincibilis ſit, non ſecundùm ne-
ceſſitatem evenit; ergo. E. D. Ant. Non poſ-
ſunt intelligi de ignorantia vincibili directè vo-
lita C. indirectè volita N.
Objic. 4. S. Auguſtinus variis in locis clarè
docet ignorantiam omnem juris naturæ non
excuſare a peccato. H. N. Ant. Quando enim
aſſerit peccari ex, vel cum ignorantia, ordina-
riè adducit exempla peccatorum ignorantiæ in
Davide, Paulo, vel Abimelecho admiſſa, ultimi
autem fuit ignorantia facti: non enim Abime-
lech e En, illicitum eſſe, uxorem alienam
ſibi aſſumere; ſed ignoravit, Saram eſſe uxo-

rem, quod erat res facti: unde cum ipſi adver-
ſarii

Dr Acrii
Wirun,, on
umtMeN
Uimnetpecclln
rokunti

2iocbli: e

l

rnabl, ſ
I1 Ceur tun,
en,d, 3
nuentut,

Huuge

Ar,

nngreKmn
Gnmm ſt
lümrckee
Pcuummnn

Donn.
.D N. Nom
Tnchhnekeſe

tuntonhenierde
Kinprn-n
Fonſeee

7*

DE ACTIBUS HUMANIS. 73

ſarii admittunt, ignorantiam facti excuſare a
culpa, ipſimet hanc objectionem debent ſolvere.
Quod attinet peccatum Davidis & Pauli, illi la-
borarunt ignorantiàâ juris divini poſitivi. Ex-
plicandus etiam cſt S. Doctor in aliis locis de
ignorantia vincibili: vel ſi loquitur de ignoran-
tia invincibili, loquitur de peccato impropriè
tali, ut lib. 3. de libero arbitrio ſe ipſum explicat;
ſicut ſubinde in ſenſu latiori concupiſcentia, non
quidem ea, quæ ſequitur voluntatem, ſed quæ
antecedit, vocatur peccatum.
Objic. 5§. Si datur ignorantia invincibilis ju-
ris naturalis, tunc præcepta taliter ignorata vel
obligant ignorantes, & ſunt impoſſibilia, vel non
obligant, & ſunt fruſtranea; neutrum poteſt
dici; ergo. N. N. maj. & dico, quod obligent
ſcientes, quibus non ſunt impoſſibilia; non au-
tem in actu ſecundo obligant ignaros. Necta-
men propterea ſunt fruſtranea, etfi non omnes
homines proximè obligentur. Hoc ipſum Ad-
verſarii debent reſpondere de pluribus legibus
Poſitivis.
iſt. Excœcatio non excuſat a peccato, ergo
nec ignorantia invincibilis. Prob. Ant. ex Au-
guſtino de natur. & grat. c. 22. & ſimul Conſ. Cœ-
Citas eſt invincibilis, ſicut ignorantia ex eodem
lib. c. 51. Cæcus puto, quod velit videre, ſed non
boteſt; i autem vult, & non poteſt, ineſt voluntas,
ſed amiſſa eſt poſſililitat. R. N. paritatem &
ejus probationem: quia excœcatio nonexclu
dit omne lumen practicum, ſed illud tan-
tùm, quod eſt efficax; at ignorantia exclude
F 2 omne

74 DE ACTIBUS HUMANIS.

omne lumen. Deinde neceſſitas orta ex cœcci-
tate eſt tantum conſequens, altera eſt antece-
dens. .
Collige eæ his I. Quæ objiciunt Janſeniſtæ ex
Scriptura, Conciliis & PP. intelligi & debere ex-
Plicari ferè omnia de ignorantia, quæ non
omnem mali cognitionem tollat, ſed tantùm
minuat, qualiter ignorans eſt omnis peccans.
2. Poſſunt etiam intelligi de peccatis commiſſis
ex vincibili ignotantia juris poſitivi & facti. 3.
Si loquantur de ignorantia invincibili, ſunt pec-
cata tantùm impropri?è & metonymicè talia,
quia ſunt pœna & effectus peccati originalis.

ARTICULUS III.

Quis fuerit Cornelius Janſenius, qui Author erat
refutati modò erroris?

Abunt veniam Eruditi, ſi notitiam brevem
quandam hiſtoricam de famoſo Iprenſi Epi-
ſcopo his noſtris Commentariis inſeramus;
quippe non Doctis, quibus ea res jam aliunde
nota eſt; ſed diſcipulis hæc ſcribimus. Eos enim
ſcire oportet, quales ſint ii Doctores, qui S. Au-
guſtinum nobis eripere modis omnibus per fas
& nefas volunt, exinde facilè erit ſtatuere, quan-
tum eorum authoritati ttibuendum, & quantum
eorum fidei.
Duos inter ſe diſcernere oportet Janſenios,
utrumque Cornelium, utrumque Lovanienſem
Doctorem. Unus Epiſcopus Gandavenſis mor-
tuus anno 1576. alter, de quo agimus, Epiſco-

pus Iprenſis, natus anno ejusdem ſæculi 85.
Pa-

Fnle Mi⸗
gt M
APbredueſ

Hiungt
detellzan cti
S

ee

Ennnmin nen
en ilr, Nd
n d ans e
Bice unmtanmi

DE ACTIBUS HUMANIS. 75

Patriam habuit locum exiguum in Batavia, Ac-
coy dictum, & non procul Leerdamo diſſitum.
Ultraject humanioribus literis excultus, Lova-
nii Philoſophiæ ac Theologiæ operam dedit,
Magiſtro Jacobo Janſonio Baji olim diſcipulo.
Pariſiis deinde nobilis cujusdam Adoleſcentis
aliquamdiu egit Moderatorem. Inde cum fa-
molſo illo Abbate Sancyrano, Joanne qu Verger,
in cujus amicitiam jam Lovanii ſeſe inſinuave-
rat, Bajonam ſeceſſit; duodecim annorum ſpa-
tio lectioni ac meditationi operum S. Auguſti-
ni ibidem aſſiduè intentus univerſos Auguſtini
libros decies, illos verò, quibus Pelagiana hæ-
reſis confutatur, facilè trigeſies Janſenium evol-
viſſe, teſtatur vita ejus operibus præfixa.
Lovanium reverſus anno 1617. Doctor
Theologiæ, & anno ejusdem ſæculi 30. a Phi-
lippo III. Hiſpaniarum Rege ſacræ Scripturæ
Profeſſor renuntiatur. Tandem ad Infulas
Iprenſes promotus, cum Diœceſi ſuæ haud am-
pliùs triennio præfuiſſet, lue, quæ urbem illam
invaſerat, extinctus eſt anno 1638.
Erat Janſenius, in rebus ſemel prudenter
ſuſceptis magnanimus & conſtans, ingenio pol-
lebat acerrimo, judicio graviſſimo, memoriaâ
capaciſſimâ, ſed & erat ſuperbiaâ incredibili, te-
ſte Abbate a S. Germano. In eo certè nimium
ſibi tribuebat, quod doctrinam & mentem S.
Auguſtini cæteris omnibus meliùs aſſecutus
fuiſſe ſibi videretur. .
Inde eſt,quod libro ſuo titulum dederit:
AUGUSTINUS, tanquam ipſe puram D. Au-
F 3 guſti⸗

76 DE ACTIBUS HUMANIS.

guſtini doctrinam per 5. ſæcula e ſcholis exu-
lantem revocâſſet. Conſtat hic liber uno gran-
diori volumine in tres Tomos diſtinécto. Pri-
mus O&ο libròs continet de hæreſi Pelagiana:
alter librum unum de ratione, & auctoritate in
rebus Theologicis: unum de gratia primi ho-
minis & Angelorum, quatuor libros de ſtatu
naturæ lapſæ: tres de ſtatu naturæ puræ. Ter-
tius Tomus complectitur libros decem de gra-
tia Chriſti Salvatoris, qui ſunt finis & ſcopus
totius operis, cui epilogum apponit, & librum
unum, quem vocat parallelum erroris Maſſilien-
ſium, & opinionis quorundam Recentiorum.
Toti operi conſeribendo viginti duos annos
impendit, & paulò ante mortem abſolvit; mo-
riens autem legavit ſuo Sacellano, eâ conditio-
ne ac lege. ut typis mandari curaret: quan-
quam verò ſibi perſuaſum haberet, eo in opere
vix aliquid poſſe mutari; ſi tamen, ajebat prope-
diem moriturus, Romana Sedes aliquid mutari
velit, ſuum obediens filius, & illius Eccleſiæ in qua
ſemper vixi, uſque ad hunc lectum mortis obedkens
Jſum. Fuerunt hæc poſtrema ferè Janſenii ver-
ba, quibus ſcripta ſua omnia judicio Eccleſiæ
ſubjecit. Credere fas eſt, ſubmiſſionem fuiſſe
ſinceram, licet nonnulli id in dubium revocent.
Cum Auguſtinus Janſenii excuderetur Lo-
vanii, ſingula folia recens impreſſa Romam ad
examen mittebantur. Inde factum; ut opus
vix editum in lucem ab Urbano VIII. per Con-
ſtitutionem In Eminenti anno 1641. prohibitum;
& ad tenebras damnatum fuerit, eoquod ner
iſte

Or Acun
1s corirtel
(Creoon
Uentle
gNeden
A
N
INTIC

uE Anun arnru

O„

Gin gafe

N I TIhhen
Tdogh en

ir: corkore
nre, eiinle
Eut clhne, d
i enemn Hhe dn
rltne, re inon
iroten Ad un
Mnio Amumelt
memmpolt. I
ulleng nl
Amnikmmen
bw ennm⸗
Dnloälce,

ickalech⸗

heeneren
gul,

En

Uune

an
elw, aumde.
ni annt dn.
Uerh oonet

1

DE ACTIBUS HUMANIS. 77

iſte multæs contineret Baji propoſitiones, jam a
Pio V. & Gregorio XIII. confixas. Hæc de
Janſenio prænotaſſe ſufficiet, cujus aliquos er-
rores in ſequenti Capite refutabimus.

CAPUT' III.
De Libertate.

A-RTICULUS I.

Quid ſit liberum arbitrium, & an detur in homine,
& in qua facultate animæs

D' J. Triplicem libertatem diſtinguunt
Theologi, nempe libertatem naturæ, quæ
ſolvit a coactione, & neceſſitate; libertatem
gratiæ, quæ ſolvit a peccato; libertatem gloriæ,
quæ ſolvit a miſeria. Libertas naturæ duplex,
altera a coactione, quâ voluntas ab omni vio-
lentia externa, ſive coactione immunis eſt; a
neceſſitate, quæ ſimplicem neceſſitatem ſeu de-
terminationem ad unum excludit. Porro de-
terminatio ad unum eſt ea, quàâà voluntas ita ad
unam partem alligatur, ut ſe ad alteram con-
vertere non poſſit. Libertas autem a neceſſita-
te dicitur libertas indifterentiæ, ſive electionis.
Hæc autem iterum duplex eſt: I. Contrarieta-
tis ſive ſpecificationis, quà poteſt voluntas ex
duobus actibus contraris alterutrum elicere;
v. g. amare vel odiſſe, dicitur libertas ſpecifica-
tionis, quia eſt ad actus diverſæ ſpeciei. 2. Con-
tradictionis ſive exercitii, quæ eſt poteſtas agen-
di vel non agendi, ſive poteſtas, quæ poſitis
4 omni-

78 DE AcCTIBUS HUMANIS.

omnibus ad agendum requiſitis poteſt agere vel
non agere.
Dico II. Liberum arbitrium datur in homi-
ne. Concluſio eſt, contra plures homini liber-

tatem negantes, vel cum Stoicis propter fato-

rum & divinæ præſcientiæ neceſſitatem, vel
cum Aſtrologis propter influxum ſyderum in-
declinabilem, vel cum Manichæis propter duo-
rum principiorum unius boni, alterius mali in
homine conſtitutorum alterutram prævalentiam
inevitabilem, vel cum Monachis Adrumetinis
Propter gratiæ victricis prædominantem effica-
ciam, quos ſecuti noſtrorum temporum Hæ-

retici, in effrœnis concupiſeentiæ impetus hanc

libertatis jacturam refundentes. Contra quos
Prob. I. hæc veritas ex S. Scriptura. Deurer.
30. v. 19. ait Moyſes: Zeſtes invoco hodie cœlum
2 terram: quod propoſuerim vobis vitam & mor-
gem, benedictionem &σ maledictionem: elige ergo.
Eeccleſiaſtici 15. v. 12. Veus ab initio conſtituit -
minem, && reliquit illum in manu conſilii ſui, adje-
cit mandata & præcepta ſua: ſi volueris mandata
ſervare, conſervabunt te... appoſuit tibi ignem &
aquam, ad quod volueris porrige manum tuam.
Hinc S. Auguſtinus lib. de gratia & libero arbi-
trio c. 2. ait; Ecce apertiſſimè videmus expreſum
Lberum voluntatis hu manæ arlitrium. Quid ülud?
uod tam multis locis omnia mandata ſua cuſtodiri
To fieri jubet Deus: quomodo jubet?“ ſi non eſt libe-
um arbitrium. Huc accedunt definitiones Con-
cilii Tridentini ſeſſ. 6. c. 4. & quis dixerit liberum

vominis arbitrium a Deo motum & excitatum 2

D AcI
cwn. Aſle

nn ſnln

Une, n

Kpenes
Drll 1benk
Mun rdh

.

nCernemra
Peic, Kan
rum atinumiue
Ae, ſtaum

1 , ſge
mon in

1s Hunge
eguliſedn⸗
egultipet Aen
TMHihinmrg e
mr nganiik
n nci nrt
4

DE ACTIBUS HUMANIS. 79
bil cooperari... u poſſe diſſentire, ſi velit: ſed
velut inanime quoddam nihil omnino agere, mereque
paſſwè ſe habere, anathema ſit. Item definitio
Concilii Senonenſis in Gallia ſub Clemente VI.
in decretis fidei, decreto 10. Katio etiam eſt
clara: utrique enim actus, tam purè civiles,
quàm etiam ſupernaturales prudenter, ur nemo
negat, præcipiuntur tum a Deo, quàm a ſupe-
rioribus creatis: præmiantur actus boni & pu-
niuntur mali &c. ſi autem utrinque neceſſitas,
quis laudi, merito, & præmio? quis vituperio,
culpæ & pœnæ locus erit?
Dico IIIl. Liberum arbitrium eſt ſolius vo-
luntatis. Hujus enim eſt eligere, id eſt, velle
unum præ alio, aut unum & idem potiùs velle
quàm nolle ſi autem eſſet alterius facultatis, er-
go intellects, atqui hoc non. Liberum enim
arbitrium eſt facultas actuum ſuorum domina,
cum determinetur ad actus ſuos vel ab eviden-
tia objecti, vel ab imperio voluntatis, Porro
liberum arbitrium ita eſt formaliter in ſola vo-
luntate, ut ſit etiam aliquo modo in intellectu,
nempe radicaliter; quia voluntas, ut poſſit Hi-
berè operari & eligere, præſupponit amplum
quendam & eminentem cognoſcendi modum,
quo intellectus propter ſuam in cognoſcendo
amplitudinem & eminentiam cdgnoſcit diverſa
eligibilia ut talia ſub diverſis rationibus, ſecun-
dùm quas poſſunt eligi vel non eligi. S
Ohiie. I. S. Paulus 2. ad Cor. 3. ſcribit: non
quod ſuſſcientes ſimus cogitare aliquid a nobis quafi
ex nolis, ergo non ſumus liberi. Confirm. I.
. F 5 Idem

86 DE ACTIBUS HUMANIS.

Idem Apoſtolus 1. ad Cor. 12. ait: Deus qui
operatur omnia in omnibus, ergo nos nihil
liberè agimus. Confirm. 2. I. Joan. 3. dicitur:
Ommis qui natus eſt e Deo, peccatum non facit,
uoniam ſemen ipfus in eolnanet, & non poteſt pec-
care, quoniam ex Deo natus eſt: ergo (infert Cal-
vinus) piorum corda ita efficaciter divinitus gu-
bernantur, ut inflexibili affectu ſequantur. B.
ad I. N. Conſ. Statim enim ad primum addit
Apoſtolus, ſed ſicfcientia noſtra ex Deo eſt. Li-
cet igitur non a nobis, aut a natura noſtra non
habeamus poteſtatem expeditam ad ſalutariter
agendum, habemus eam a Deo per gratiam,
quam ſufficientem ad præcepta divina implenda
Deus nemini negat, ut docet Senonenſe Conc.
ſuprà citatum. Ad Confirm. I. N. C. Deus
operatur, nos verò cooperamur, & quidem li-
berè. Ad 2. Confirm. N. C. lud: non poteſt
peccare: ſignificat tantùm non poſſe conjungere
peccatum grave cum gratia ſive dilectione Dei,
quæ eſt illud ſemen, & illa nativitas ex ſenſu
SS. PP. Hieron. & Auguſt.: at poteſt quis ab-
jicere ipſam gratiam, & ſic peccare.
Objic. 2. Ad Rom. 7. ait Apoſtolus. Won
enim quod volo bonum hoc facio, ſed quod nolo ma-
lum boc ago; & hic textus juxta SS. PP. eſt ac-
cipiendus de omni homine, ergo. k. N. C.
Apoſtolus hic agit de motibus indeliberatis con-
cupiſcentiæ, quas operatur eadem concupiſcen-
tia etiam in hominibus juſtis contra voluntatem
eorum; quia quando deliberatè agunt, iſtos
motus averſantur: hanc autem concupiſcentiam
vocat

D Acri
Dunns peoe
lefellopeccl

ltar cun
T. 41Cmn
Aceommnhonn

cel
elle do

Meiim Coeties

INTIC

Nteen
nu veet
4

emn

n,NON
Ut ſer ntt

4 *

DE ACTIBUS HUMANIS. 381

vocat S. Paulus peccatum per metonomyam;

quia eſt effectus peccati originalis; & cauſa Pec-
catorum actualium.
Objic. 3. S. Paulus ad Romanos 9. ait: Mon
eſt volentis, neque currentis, Jed miſerentis Dei,
nempe electio ad gloriam, vel ejus aſſecutio
ergo. Confirm. Jerem. 10. dicitur: Won eſt ho-
minis via edus. B. N. C. Textus hic eſt expo-
nendus vel de prima electione & ſeparatione a
maſſa perditionis, vel de gratia effcaci, quam
habere non eſt in noſtra poteſtate: interim eſt
in noſtra poteſtate, cum ſufficiente gratia coo-
Perari. Ad Confirm. B. Si textus ille intelligen-
dus eſt de omni homine. & non de ſolo Nabu-
chodonoſore, etiam explicandus eſt ut Prior.
Plures quidem ejusmodi textus coacervare ſo-
lent Adverſari; ſed nihil probant, quàâm vel
gratiam eſſe neceſſariam ad actus ſupernaturales,
quod Catholici conſtantiſſimè tenent: vel Deo
magis tribuenda eſſe bona opera, quàm nobis,
quod etiam docet fides noſtra: vel quod hanc
habere Præ alia gratia non ſit in noſtra poteſta-
te; ſed hæc libertati non obſunt; cum gratla
neceſſaria ſemper adſit, & Deus quidem plus
faciat in ordine ad actus ſalutares, nobis tamen
relinquat determinationem.

ARTICULUS II.
Quænam libertas neceſſaria ſit ad liberumarbi-
trium 5
LD. Ad liberum arbitrium non ſufficit li-
bertas a coactione, ſed requiritur lherias
a ſim-

82 DE ACTIBUS HUMANIS.

a ſimplici neceſſitate. Eſt contra Bajum, Janſe⸗
nium, Queſnellum &c. Prob. I. argumento
negativo, nempe ex refutatione ſententiæ Jan-
ſemi. Sententia enim quæ docet ſolam coactio-
nem libertati repugnare, non ſimplicem neceſſi-
tatem, eſt hæretica; ergo noſtra, quæ illi re-
pugnat, eſt catholica, adeoque tenenda.
Proh Ant. I. ex Bulla Innocentii XK. quam
Alexander VII. confirmavit, in qua 5. propolſi-
tiones damnat hæreſeos, quarum hæc eſt inor-
dine tertia: Ad merendum vel demerendum in ſta-
zu naturæ lapſfæ non requiritur libertas a neceſſi-
zate, ſed ſufhcit libertas a coactione. Huic pro-
oſitioni hanc cenſuram ſubjungit InnocentiusX.
æreticam declaramus, & uti talem damnamus.
Prob. 2. Sententia Janſenii eſt ſententia Cal-
vini, Chamieri, Petri Molinæi, ergo eſt hære-
tica. Prob. Ant. I. ex Calvino, qui lib. 2. in
Pighium ait: & coactioni opponitur libertas, libe-
rum eſſe arbitrium & fateor & conſtanter aſſevero.
Eadem habent alii Galviniſtæ.
Reſpondet Janſenius ſe in hac parte Hæreticis
conſentire, ſed non ideo eſſe hæreticum, quia non
ſunt hæretica omnia, quæ dixerunt Hæretici.
Contra. Illa doctrina eſt hæretica, quamte-
nent Hæretici, & per quam a Catholicis diſſen-
tiunt, atqui per hanc a Catholicis diſſentiunt,
ergo. Min. conſtat ex propoſitione damnata,
& ex eo prob. ulterius: Semper viſa eſt SS. PP.
difficilis concordia libertatis cum Dei præſcientia
ex Aug. de lib. arbit. c. 2. atqui facillima fuiſſet, ſi

ſola coactio repugnaret libertan. Nam reſpon-
. diſſent,

D Acrui

yN Feſien
Clvorae

ehen ten b⸗
a Mncgl Kl
66n oreninen

J., ..
ete n er

Hrhe

n.

DE ACTIBUS HUMANIS. 83

diſſent, licet præſcientia neceſſitatem ſimplicem
imponat, & voluntatem ad unum determinet,
non tamen ideo tollere libertatem: quia præ-
ſcientia non cogit, ſed neceſſitat. Contra ve-
rò aliam rationem inierunt conciliandæ Deipræ-
ſcientiæ cum libertate, nempe quod effectus
liber ſit cauſa præſcientiæ, vel quod præſcien-
tia præſupponat actum jam liberè poſitum.
Prob. 3. ex Sacra Scriptura: Ppræter dictain
Articulo I. conſtat hæc veritas ex lib. Gen. c. 4.
v. 6. & 7. ubi Deus Cainum ita alloquitur:
Quare iratus es, & cur concidit fucies tua?“ nonne
ſi bene egeris, recipies? ſin autem malsé: ſtatim in
foribus peccatum tuum aderit: ſed ſub te erit appeti-
tus eus, nimirum ad peccatum allicientis; ergo
in Caino dabatur libertas tum contrarieta-
tis, poterat ſiquidem bene & malè agere, tum
contradictionis, nempe dominium ſupra appe-
titum. Item ECcleſ. 15. quem textum jam ſu-
prà adduximus, Deus ab initio conſtituit hominem,
&& reliquit eum in manu conſilii ſut, ſi ergo eſt in
manu conſilii ſui; haud dubiè habet poteſtatem
utriusque partis.
Keſpondet Janſenius, hunc locum de primo
parente ante lapſum debere intelligi. Contra
1. Hæc eſt Calvini interpretatio, cui refragan-
tur Concilii Tridentini Interpretes. 2. Hunc
locum adhibet S. Auguſtinus, lib. de grat. & li-
bero arbitrio contra Monachos Adrumetinos,
ut liberum arbitrium etiam poſt lapſum Adæ
in nobis non eſſe extinctum probet.

84 DE AcCTIBUS HUMANIS.

Conſentiunt Scripturæ Concilia, quibus da-
mnati ſunt Marcionitæ, Manichæi, aliique fati
propugnatores. Maximè autem Concilium Tri-
dent. quod can. §5. ſeſſ. 6. ſic ait, & quis liberum
hominis arbitrium poſt Adæ peccatum amiſſum &
extinttum eſſe dixerit, aut rem eſſe de ſolo titulo,
imò titulum ſine re. anathema ſit. Conſtat item
ex can. 4. ejusdem ſeſſionis ſuprà in Art. I. n. 78.
hujus capitis adducto. Contra quem canonem
multiplex confingit effugium janſenius. Con-
cilium, inquit, non loquitur abſolutè, ſed hy-
pPotheticè, nempe ſi homo velit, poteſt diſſen-
tiri; deinde hanc hypotheſin ſic explicat, quaſi
homo non poſſit abſolutè gratiæ excitanti diſſen-
tire: ſed quia velle diſſentire gratiæ, & diſſen-
tire ſunt idem; ſi vellet diſſentire, diſſentiret,

ideoque bene dicitur poſſe diſſentire, ſi velit;

id eſt, ſi diſſentiat; at quia non poteſt ſimplici-
ter id velle, propterea non poteſt diſſentire ſim-
pliciter.
Contra I. Hic canon contra Lutherum &
Calvinum conditus eſt: ergo Concilium eo ca-
none id ipſum aſſerit, quod ambo negabant:
at non negabant hominem poſſe diſſentire, ſi
diſſentiat, ſed re ipsâ abſolutè poſſe diſſentire:
ergo Concilium oppoſitum aſſerit.
2. Hæc explicatio ridiculam facit Concilii
definitionem. Sic enim pari jure dici poſſet
Beatum quemlibert, imò & Deum poſſe pecca-

re, ſi velint, lapidem poſſe peccare, ſi velit,

quia ſi vellent peccare, peccarent; at quia non

poſ-

f .

dende
utrin

ca os

nlkren
äterm

DEz ACTIBUS HUMANIS 35

poſſunt velle, ideo non poſſunt peccare. Quæ
omnia, quàm abſurda ſint, quis non videt?
Probh. 3. ex Conſtitutionibus S. Pii V. &
Gregorii XIII. ab Eccleſia receptis, quibus da-
mnati ſunt hæ Baji propoſitiones n. 39. Quod
voluntaris ſit, etiunſi neceſſariò fiat, hherò tamen
Kt. n. 66. Sola violentia repugnat libertati lominis
naturali. .
Prob. 4. ex PP. Pro omnibus ſint Grego-
rius Naz. in apologia, ubi air: Arbitrii libertas
in utramque partem motum halet. S. Ambrofius
lib. 2. de fide: Pro voluntatis arlitrio, non pro
neceſſnatis ohſequio, ubi liberum arbitrium oppo-
nitur neceſſitati. S. Auguſtinus infrà citandus.
His adde S. Thomam lib. I. contra Gentes c. 68.
Dominium quod habet voluntas ſuper ſuos actus,
per quod inl us eſt poteſtate velle vel non velle, ex-
cludit determinationem virtutis ad unum, &vio-
lentiam cauſæ exteriùs agentis.
Probh. 5: ratione: Quidquid repugnat ele-
ctioni, repugnat libero arbitrio, quod definitur
Viß oed atqui antecedens neceſſitas repu-
gnat electioni, electio enim non eſt præcisè ac-
ceptio unius præ alio; ſed acceptio unius præ
alio ſine antecedente neceſſitate & determina-
tione ad unum intrinſecum. Confirm. Libe-
rum arbitrium dicit eſſentialiter dominium in
actus illos, circa quos verſatur, atqui domi-
nium in actum ſtare non poteſt cum anteceden-
ti neceſſitate & determinatione intrinſeca ad il-
lum; voluntas enim exterius dominatur in
actum ſuum, quatenus poteſt de illo pro arbi-
trio

86 DE AGCTIBUS HUMANIS.
trio diſponere, h. e. illum pro arbitrio produ-
cere vel non producere, aut productum depo-
nere, quod eſſe non poteſt cum antecedente
deterrninatione ad unum intrinſecàâ; ergo. Præ-
terea liberum arbitrium & voluntarium ſtrictè
differunt, ſed non differunt, niſi quod liberum
ſuperaddat voluntario immunitatem ab omni
neceſſitate ſimplici; ergo.

Solvuntur O bjectiones petitæ ex Sacra Scriptura
Conciliis
Oljic. I. Proverb. 21. v. 1. Cor Regis inma-
nu Domini, quocunque voluerit, inclinabit illud;
ergo in ſtatu naturæ lapſi non eſt libertas in-
differentiæ. 2. Iſaiæ c. 16. Domine... omnia
opera noſtra operatus es in nobig. 3. Chriſtus D.
Matth. C. 7. dicit: Non poteſt arbor bona malos
fructus facere, neque arbor mala bonos fructus fa-
cere. 4. Ad Rom. c. 7. Apoſtolus ait: Won
uod volo bonum, hoc ago, ſed quod ode malum, il-
facio. Eodem capite dicitur Video autem
aliam legem in membris meis ret ugnantem legi men-
tis meæ: & captivantem me in lege peccati, quæ
eſt in membris meis. H. ad I. Deus inclinare po-
teſt voluntates hominum tribus modis: I. phy-
ſic? prædeterminando, 2. per internam ſuaſio-
nem talem, ut ei non poſſit reſiſti, 3. per in-
ternam ſuaſionem repudiabilem, ſed ita volun-
tati attemperatam, ut voluntas ſequatur, quam-
vis etiam poſſet moraliter non ſequi. Brimus
& ſecandus modus repugnat libertati indifferen-
næ; ſed Deus iis non utitur ſaltem rggulariter
. in

1r Acm
4 Nink, Iune
gelere gen t
Innot
A mn nlne
sgiikn niſeil
Unli aln

⸗

ed Nin
ems1Uutrerontd,
Wentra
ſrembsnorära
1e Clleit unen
0unr,Ctomcto ⸗
nporet artti
oin Juct e
4I ſie an .
1bb Gen nolr
urn temimton
INr
unsefen, ucoe
Acl on deben
I, undn Uen
Pter lbontn
En n
Mimnh,

egun,qu
li Ninr
n icifen⸗

„

DE ACTIBUS HUMANIS. 97

in inclinandis hominum voluntatibus; etſi
quando utitur, tunc voluntas ex anteceden-
ti neceſſitate agens nec laudis, nec meriti ca-
Pax eſt. Tertio modo utitur Deus tum in na-
turalibus, tum in ſupernaturalibus; in natura-
libus quidem immittendo cogitationes congruas
ordinis naturalis, & quibus ita ſuadetur volun-
tati, ut ſequatur, & quanquam ita ſequitur, ut
poſſet etiam non ſequi, ſequatur tamen infalli-
bilirer, quatenus cogitationes illæ immittuntur
ſub directione ſcientiæ infallibilis. In ſuperna-
turalibus verò per actuales gratias, hoc eſt per
internas illuſtrationes, & motiones indelibera-
tas ſupernaturales, quas ſcilicet Deus in nobis
ſine nobis moraliter cooperantibus operatur, &
quibus ita excitatur voluntas, ut conſentiat; &
quanquam ita conſentit, ut poſſet non conſen-
tire, conſentiat tamen infallibiliter, quatenus
excitatur, quomodo Deus, cujus ſcientia falli
non poteſt, novit ei congruere ut conſentiat,
de quo in Tract. de Gratia.
Ad Iaiæ locum B. Deus operatur quidem
in nobis opera noſtra, ſed non ſine nobis ex
propria determinatione & electione operanti-
bus. Ad 3. B. Per arborem hic intelligitur
voluntas efficax, ut docet S. Auguſtinus, & ſen-
ſus eſt: homo habens bonam voluntatem effi-
cacem, quamdiu illam habet, non poteſt ma-
lum agere: ſed bonam illam voluntatem liberè
habuit ex auxilio gratiæ, & poteſt illam amitte-
re diſſentiendo gratiæ. Similiter homo habens
malam voluntatem, quamdiu illam habet;, non
GW poreſt

88 DE AcTIBUS HUMANIS.

poteſt bonum agere; ſed illam liberè habet, &
poteſt cum auxilio gratiæ habere aliam bonam,
& haberet, ſi conſentiret grati?́. Ad 4. H.
Apoſtolus loquitur de indeliberatis concupiſcen-
tiæ motibus ad peccatum inclinantibus, quos
quidem neceiſariò experimur. Quare ſubjicit:
S& autem quod nolo, illud facio, conſentio legi, quo-
niam bona eſt; nunc autem jam non 40 operor
illud, ſed quod habitat in me peccatum, id eſt con-
cupiſcentia. Senſus igitur textús objecti eſt,
non ſentio inclinationem ad bonum, quam vel-
lem habere: ſed econtra experior inclinationem
ſeu propenſionem indeliberatam ad malum,
quam nollem ſentire.
Ad illud quod ex eodem cap. Apoſtoli di-
citur, ꝶ. Homo captivatur in lege peccati
impropriè dicti, non autem propriè dicti. Pec-
catum propriè dictum eſt actus liberè factus vel
omiſſus contra legem Dei. Peccatum impro-
priè dictum eſt concupiſcentia, quæ ideo dici-
tur peccatum, quia oritur a peccato Adami
& ad peccatum inclinat. Per peccatum au-
tem, in cujus lege captivamur, intelligit Apo-
ſtolus concupiſcentiam, quæ eſt habitualis pro-
penſio ad malum: cujus enim motus neceſſariò
experimur, & ſic captivamur, ſed ipfſis non
neceſſariò obſequimur, & ſic non neceſſariò
peccamus; unde quamvis non ſimus liberi circa
motus concupiſcentiæ quoad ſenſum, ſumus
tamen quoad conſenſum.
Obiic. 2. Concilium Arauſicanum II. can. 13.
ſic habet: Arbitrium hominis in primo homie
. uhr⸗.

r Acnm.
Am Per 8

aumn . Ccu
ev n pent
cocünmlocuin
llekkoununn
ArMAn fret

uet, ilteiſo
m, (d. Cnrun
aite et dfft
loegom, Deo

. Mnn AOemmn
IN Meit e o
oroo rene gent
Nlterom me
Tſn
d Unen nege

Eel Horo s ne

frr ner
n N n en
femmmn Ktk.
Burtmigcheti,
nübenm,ng.
Leperoriclnnonn
Ctauml mun,

Mema Aelni

Ir 4gr oruan
nngnnectk kk.
Aibere Worel
. Mommmih-.
an,Geltnt.
n 1 ecend Men
Uer Pegmm
nr, elgt
rekt kohludsfr.
mnoonsterilal
mr, bD ni
le von heeln
Gnbmmsleiere
d Enn, ſmmun

,164
Aluml

DE ACTIBUS HUMANIS. 89
infirmatum, niſi per gratiam baptiſmi non po-
reſt reparari &c. & can. 2. dicit: neminem ha-
bere de ſuo, niſi mendacium & peccatum. H.
ad I. Concilium loquitur de libero arbitrio non
præcisè ut eſt facultas naturalis, quæ poſitis omni-
bus ad agendum prærequiſitis poteſt agere vel
non agere, ſed ut eſt potentia inſtructa iis omni-
bus, quæ connaturaliter neceſſaria ſunt ad ope-
randum ſupernaturaliter, & ſicut oportet ad ſa-
lutem, quæque conferuntur nobis in prima ju-
ſtificatione per baptiſmum ſcilicet in re vel in
voto ſuſceptum, Deo infundente gratiam ſan-
Ctificantem & habitus ſupernaturales cum jure
ad gratias actuales pro loco & tempore accipien-
das, ad agendam vitam Chriſtianam neceſſarias.
Ad 2. N. Juxta mentem Concili, homo,;
quantum ad æternam ſalutem attinet, non ha-
bet de ſuo niſi mendacium, & peccatum, hoc
eſt, non poteſt de ſuo niſi demereri; quia ſine
adjutorio divino gratiæ nihil poteſt operari;,
quod ſit ex omni parte bonum, & aliquo mo-
do ad ſalutem conſequendam conferre poſſit.
Unde ſi homo ſolis naturæ viribus relinqua-
tur, non poteſt aliquid in ordine ad ſalutem
operari. Per hoc autem damnat quidem Se-
mipelagianos, qui admittunt quædam ſalutis
initia ex ſolis naturæ viribus profecta At ne
leviter quidem perſtringit libertatem indifferen-
tiæ, quam homini lapſo tribuimus circa bonum;
ſicur nolimus eam ad bonum faciendum vel ma-
lum vitandum ſalutariter valere poſſe ſine adju-
. . Ci 2 torio

90 DE ACTIBUS HUMANIS.

torio gratiæ interioris voluntatem prævenien-
tis, excitantis, & corroborantis.
Concilium Arauſicanum apertè favet nobis

can. 5. ubi ita habet: Hoc ſecundum fidem Catho-

licam credimus, quod acceptâ per baptiſinum gra-
tid, omnia quæ ad ſalutem pertinent, poſſint & de-
beant, ſi fideliter laborare voluerint, inplere. Et
Concilium Conſtantienſe, quod ſeſſ. 18. damna-
vit articulum Wiccleffi, quo aſſerebat omnia de
neceſſitate evenire. Per neceſſitatem intellige-
bat ſimplicem ſeu voluntariam, quam a præ-
ſcientia Dei repetebat, in quo ſolo a Janſenio
& Calvino diſcrepat.

Solvuntur Objectiones petitæ al authoritate.

Obyic. S. Damaſcenus lib. 2. orthodoxæ fi-
dei multa docet, ex quibus colligitur ad eſſen-
tiam liberi arbitrii ſufficere immunitatem a coa-
tione. I. dicit c. 12. Meque virtutis nomen ob-
tinere poteſt, quod quis per vim atque invitus facit.
2. C. 20. Id eſſe in noſtra poteſtate, quod ultro &α
ſponte fit. 3. c. 27. dicit lilertatem nil aliud eſſe
qudm voluntatem. R. ad I. ibi & invitum latè
ſumit, per vim intelligendo quamcunque ne-
ceſſitatem, & per vocem invitus intelligendo ne-
ceſſitatem quàcunque neceſſitate. Unde non
opponit libero ſolum coactum ſtrictè dictum.
ſed coactum latè ſumptum, nempe pro neceſſi-
tate quacunque neceſſitate antecedente. Ad 2.
. Per rſponte intelligit liberé; nam ut exc. 24.
conſtat, ſpontaneum duplex admittit, unum im-
perfectum, quod nullam ſupponit deliberatio-
nem,

Dr Aenn
“ Epeinke
eSme

l1geninn ae
mlenn, n t
ldli gi
Goerhranu
Neligenindh
um qumen
n llot n

ie A aſlonnt
GAO antade!
Cloiur , ler.
nnhntaemtcdr.
kunut unnd.
nuteintl fei
ne, unn
Henwenni tr
di iminn
1o uanerolte
tuinelpenenn
lne. Iol
Crn Krik den
lenhe ſ en
tttelt 4
et omntle/
ponn elben

0
S

DY ACTIBUS HUMANIS. 9 ½

nem, nec proinde eſt ex electione, vocarur ta-
men ſpontaneum, quia voluptatem affert: at
alterum perfectum, quod ſupponit deliberatio-
nem, & eſt a principio ſe determinante per ele-
ctionem. Ad 3. H. voluntatem ibi ſumit pro
facultate agendi & non agendi, ſeu pro poten-
tia ſui ipſius per electionem determinativa.
Obj. 2. S. Anſelmus lib. 8. cur Deus homo
c. 10. ſic ait: Impropriè dicitur neceſſitas, ubi nec
coactio ulla eſt, nec prohibitio, Ergo ex S. Do-
ctore neceſſitas ſimplex ſeu non violenta non eſt
propriè neceſſitas, nec proinde tollit libertatem
arbitrii. B. N. C. quia per coactionem & pro-
hibitionem intelligit omnem neceſlitatem ante-
cedentem, ut patet ex lib. de concord. q. I. ubi
dicit: actus imperatos voluntatis eſſe necoſſarios,
quia voluntas cogit potentias, a quthbus eliciuntur.
Præterea S. Anſelmus eàdem quæſtione hæc ait:
Poteſt (voluntas) non velle, antequam velit, quia
libera eſt, & cum vult, non poteſt non velle, ſed
eam velle neceſſe eſt, quoniam impoſſibile illi eſt id-
ipſum ſumul & velle, & non velle &c. Opus vero
voluntatis, eui datum eſt, ut, quod vult, ſit, &
quod non vult, non ſit, voluntarium ſive ſpouta-
neum eſt, quoniam ſpontanea voluntate fit, & bi-
farium eſt neceſſarium, quia & voluntate cogitur
Nieri, & quod fit, non poteſt ſimul non fieri. ed
has neceſſitatet facit voluntatis libertas, quæ prius-
quam ſint, eas cavere poteſt.
Pro ſolutione variarum egtonm ⁶ o. PP.
obſervandum.
Multi PP. atque etiam Theologi, qui ante
G 3 eXOr-

92 DE AcCTIBUS HUMANIS.
exortos Baji & Janſeni errores ſcripſerunt,
has voces: neceſſitatem & coactionem, volunta-
rium ac ſpontaneum & lilerum, cogi & neceſſitari,
liberum & non coactum ſæpe conn um, & pro
eodem ſumunt, quia eas in ſenſu latiori acci-
Ppiunt. Sed tunc per coactionem intelligunt
gquamcunque necefſſita em etiam non violentam,
per ει cogi intelligunt necefſſitari ſive violentè,
ſive non violentè: per voluntarium & ſponta-
neum intelligunt liberum, ſive id, quod eſt per
voluntatem ſui ipſius determinativam per ele-
ctionem. Quare voces iſtæ pro ſubjecta ma-
teria ad illorum mentem exponendæ ſunt: nunc
autem Theologi eàsdem voces accuratius diſtin-
Xerunt, & ſtrictiùs ſumunt, ut Novatorum ca-
villationes confutent.
Ohjic. 3. S. Thomam in variis locis: quæſt.
10. de potent. art. 2. ad 5. naturalis neceſſitas, ſe-
cunduim quam voluntas aliquid e neceſſitate velle
dicitur, ut felicitatem, libertati voluntatis non re-
pugnat, ut Auguſt. docet in lib. 5. de civ. libertas
enim voluntatiy violentiæ vel coactioni opponitur.
unde voluntas liberè appetit felicitatem, licet neceſ-
Jariò appetat illam &&... ſic autem & Deus ſud vo-
luntate liberè amat ſe ipfum. Liberè ergo piritus
S§. procedit a Patre. non tamen poßibiliter, ſed ex
neceſſitate. En Achillem Adverſariorum! ſic
enim arguunt: Deus Pater producit SpiritumS.
ſe ipſum amando liberè, & tamen neceſſariò
producit. Item voluntas amat felicitatem liberè,
& tamen necefſſariò: ergo poteſt ſtare libertas
cum ſimplici necefſitate. H. D. Deus Pater
pro-

Dt Aorn
Pbere Yn
1K poonnend
zlen lolle 1
uen cmranchon

Men atecke:
0onrs ndſelett
Smlellene Unkel
en gieleke
1 (kremnartus
GmCrih Huine
ancelberne e
e n
Adr. IMhenen n
Vim nf⸗ ero 6
Uezcrtone,
celiarckimu
10 Alenm himn
onporttndin
MmIOANNNC
Kpidenm N nen
Elih lunc
NII, Our oponin
Efrirnvinnnta
Pilefenn.
nk,n ee ſonn
uirä y
mmin benm r
. enim
en ſie
len

“S
e Mn, 4

N

X, 1
narl gevicene,
mmim bon
eilialek,⸗
monnan re.
en bech .
Nne
NANKNNRRlun.

ir Notonmna.

n, urſ
u ſ 1
lntee lin
hlen 1.
erironm k
det nnmd
Een Eelil
,(Ceitenldere,

⸗

0kne lbel

DE ACTIBUS HUMANIS 93

Produeie liberè Spiritum S. libertate, quæ ſit
ubentia & fſpontaneitas C. quæ ſit liberum ar-
bitrium ſeu facultas indifferens N. ER. 2. Li-
bertatem contradictionis circa finem poſſe ver-
ſari ſaltem indirectè; quatenus eſt in poteſtate
voluntatis removere cogitationem felicitatis, &
conſequenter illam non amare, ſicut ille liberè
calefit, qui poteſt a ſe calorem repellere, ſi ve-
lit. Quare amor finis ultimi eſt liber indirectè
non directè; loquitur ergo D. Thomes in citato
textu de libertate latè dicta.
Objic. 4. S. Thomam in 2. diſt. 21. art. 4. &
alibi ait: Liberum arbitrium dici ex eo, quod co-
gi non poteſt: ergo libertas poſita eſt in immuni-
tate a coactione; quia quod fit ex ſimplici ne-
ceſſitate eſt immune a coactione, ergo liberum.
B. D. Liberum arbitrium dicitur ex eo quod
cogi non poteſt coactione latà, & quæ ſit deter-
minatio ad unum C. coactione ſtrictà, quæ idem
ſit ac violentia N. nempe duplex coactio, lata
& ſtricta. Lata eſt ſimplex determinatio ad
unum, quæ opponitur electioni: ſtricta, quæ
eſt a principio intrinſeco, renitente paſſo, idem-
que eſt ac violentia. De prima intelligendus S.
Thomas, non de ſecunda. Et verò ſe ipſum
explicat in 2. diſt. 25 quæſt. I. art 2. ubi quæ-
rit, utràùm liberum arbitrium poſſit cogi, & ſic
reſpondet: Dicendum qaod eſt duplex coactio,
quædam ſufficiens, quæ compulſio vocatur, quædam
verò inſificiens, quæ vocatur impulſio. iendum
eſt igitur, Sas in partibus anim& quædam ſunt,
Juæ compelli poſſunt, ſed dupliciter: quædam enim
G 4 com-

94 Dir AcTmUS HUMANIS.

compelluntur ex ſubjecto, ſicut illæ vires, quæ ſunt
organis affixæ&: cum enim H organis operationes
haberi non poßint, compulſis organis ipſee virtutes
prolibentur, vel compelluntur earum actibus vio-
lenter extortis. Quxdam verò ſunt, quæc quidem
Jſul'jecio non compelluntur, quia organis affva non
ſunt, compelluntur tamen objecto ſicut intellectus ρ.
qui demonſtrationis vi rogitur. Voluntas autem
neque ſubjetcto cogi poteſt, cum non ſit organo affxa,
neque objecto: quantumcunque enim aliquid oſten-
datur eſſè bonum, in poteſtate ejus vemanet eligere
illud, vel non eligere Hæc ille. Vides intelle-
ctum cogi vi demonſtrationis ex D. Thoma,
non cozétione ſtrictà, quia non aſſentitur per
violentiam, ergo lata, hoc eſt, ſimplici neceſſi-
tate ad aſſenſum determinante. Rurſus negat
cogi voluntatem ab objecto, ut cogitur intelle-
tus, ergo libertatem voluntatis ponit in im-
munitate a ſimplici neceſſitate, quia ut ſubdir
D. Thomas, voluntas poteſt eligere vel non eligere.

Solvuntur Objectiones petitæ ex libertate Dei.

Obhjic. Datur libertas perfectiſſima in Deo,
atqui hæc eſt ſine indifferentia; ergo. Prob.
min. In Deo non eſt indifferentia contrarietatis,
quæ eſt ad bene vel malè agendum; deinde non
contradictionis: ſi enim eam haberet Deus, ma-
ximè id pateret circa produétionem mundi; at
non habuit indifferentiam contradictionis circa
productionem mundi, quia ab æterno fuit de-
ferminatus ad eandem: nullumque inſtans fuit,
in quo non fuerit determinatus. N. D. probat.
. Miit.

Dr Aer
pbiit ert

eunn Cundti

ccolegenil 6

6kele üe
t. WNN in

CFerioknostanon

Fermin ineo
wi nnre, A
olg o fovon
n penniins
Densſt Cermnne
OEemn, WM
rieitcucen,
rCbit, Edne⸗
u nlleh, a
Menn utlind
umm, Anen
Nelatid ennn

1 Mer⸗
Ge Ad

Eunr Dendle,
4 . na .
Uünpmrrmin

☛
S=
S=SS

Hüuc

r Ler
. inn e ſ,
enr
Nini igmmn
rn en

nunſton
Ne Mnn gud aer.
ell ſenmnn ,len
ie. Ws oe.
nsa Thon,
n un denn
el, inplannee.
. Anirayt
opiurinele.
uuns dontn n.
n, Jn ihit
drAm lgn

eer enme
etittlim inlen

nu, epe⸗ NN

o
klennt Conmread

egum, Cel
Nkeek , A.
Gudl,

n

Cmndkins n⸗

s Ctd
. 1,

DEz AcTIBUS HUMANIS. 95

min. Deus fuit determinatus ab æterno ad pro-
ductionem mundi determinatione antecedenti
N. conſequenti C. Confirm. D Nullum fuit
inſtans reale, in quo Deus non fuerit determi-
natus C. nullum inſtans naturæ ac rationis N.
Sufficit inſtans rationis & naturæ ad libertatis in-
differentiam in eo poſitum, quod nihil ſir in
priori naturæ, aut concipi poſſit in priori ra-
tionis, quo voluntas poſitis omnibus ad agen-
dum prærequiſitis neceſſariò & antecedenter
ad agendum determinetur. Porrò licet
Deus ſit determinatus ad creandum mundum
ab æterno, non deſinit eſſe indifferens, non
privativè quidem, quia quidquid vult, ab æter-
no voluit, ſed negativè ad volendum mundum,
quia nihil eſt, aut concipi poteſt antecedens,
quod eam neceſſariò inferat.
Inſt. I. Actus ille, quo Deus vult creare
mundum, eſt neceſſarius, quia idern eſt ac ipſe
Deus, ergo non poteſt eſſe liber. . D. A. Eſt
neceſſarius entitative & in eſſendo C. relativè
& in agendo N. poteſt enim ſumi actus ille vel
entitative & ut eſt in Deo, vel relativè & ter-
minativè ad creaturas. Entitativè non diſtin-
guitur ab amore, quo Deus neceſſariò ſe amar.
At ſumptus terminativè & relativè ad creaturas,
quas infert, cum poſſet non inferre, aut non
infert, cum poſſet inferre, eſt liber.
Inſt. 2. Dum voluntas Dei de indeterminata
intelligitur fieri determinata, mutatur. E. D.
Extrinſecè C. intrinſecè N. nam ut activè ſe de-
terminat voluntas Dei, non mutatur, ſed mu-
G F tat

96 DE AcTIBUS HUMANIS.

tat, quia agens ut agens non mutatur, ſed mu-
tat. At ut determinatur formaliter, non mu-
tatur intrinſecè ſed extrinſecè tantùm, ſeu in
eftectu, quia determinatio formalis extra Deum
Ponitur.
lLiſt. 3. Determinatio Dei eſt prior effectu,
ergo rion petitur ab effectu. . D. Ant. Deter-
minatio activa, trans. formalis N. porro ad-
verte hoc circa libertatem Divinam.
I. Quidquid perfectionis in libertate creata,
divinæ tribuendum eſt, demptis imperfectio-
nibus.
2. Tres perfectiones libertatis creatæ ſunt
I. quod ſit indifferens ad agendum vel non
agendum. 2. Quod activè ſe determinet per
ſe ipſam circa quæ eſt libera absque ullo inter-
medio.
3. Quod adtivè ſe determinando, non mu-
tetur, ſed mutet in extrinſeco. Gaudet autem
voluntas divina tribus his dotibus:
I. Eſt indifferens ad ponendum vel non
Ponendum effectum a ſe diſtinctum.
2. Per ſeipſam activè determinat.
3. Dum ſe determinat activè ad productio-
nem mundi, non mutatur, ſed mutat.
Tres imperfectiones voluntatis creatæ ſunt.
Prima, eſt indifferens ad actus internos voli-
tionis, aut nolitionis ſecundàùm ſubſtantiam
ſumptos; reſpicit enim ſuum objectum me-
diante actu realiter a ſe diſtinécto, quia eſt limi-
tatæ virtutis. Secunda, cum actus, quem ex-
ercet, ex ſe ſit objecto certo addictus, deher
eli-

r Acr

un ohecton
Wun IuKN,
8 Gnmin

Uintoſkenor,

0 e Anid i
fenacho untileee
rad odeen

Itmn dle, Mol
Setnm, d

Golek.

Dd Cn
Ehpnemmmcuctſe

Ng ele.,

gigol
Hüielinrcuyi,
ucitshunpe
G1 Criku⸗
rhur menit
htarn

I

Huuge

Gnmmn l “
ni WI.
S im Cun
m nenn
Delrnchn
1 A r.
s N umnd
eihan.
tnlbentecne,
nhs petfecto

Denrs gere inn

Genlun Ne NN.

eEe kemiet
1ale lo ne

nmdo, nmn.
. Canigten
cdus
enlm d
ncon
NIn
Ghead gtoändt⸗
dmunt
nusenrii
Cn inens l
in btneum

nöin m.

o, Alm⸗
n, Cenel
cens, e⸗

DEz AcTIBUS HUMANIS. 67

elicere actum diſtinctum ab alio pro diſtinctione
variorum objectorum. Tertia, in ſe ipſa re-
cipit actum ſuum, pPer quem mutatur intrin-
ſecè, & determinatur formaliter, non quod
mutetur præcisè, ut activè ſe determinet, ſed
quod in poſteriori determinationis active in ſe
recipiat actum ſuum.
Divina caret ſingulis. Hinc actus ſecun-
dus liber in Deo non differt ab actu neceſ-
ſario per aliquid intrinſecum reale, ſed eſt
idem actus intrinſecè, qui dicitur liber prout
terminatur ad objectum, quod ita eſt, ut poſ-
ſit non eſſe; neceſſarius vero prout terminatur

ad objectum, quod non poteſt non eſſe id,
quod eſt.

Diluuntur objecta ex libertate Chriſti, & Peato-
rium petita.
Duplex ex Chriſti libertare, & Beatorum
argumentum ducit Janſenius lib. de gratia Chri-
ſti c. 6. quod libertati beatorum totum impen-
it, & c. 9. in quo libertatem Chriſti cum ſim-
Plici neceſſitate conjunctam magnitficè oſtentat;
Juxta cujus principia
Obj. I. Chriſtus acceptavit mortem liberè,
quia per hanc meruit ſalutem hominum: Chri-
ſtus non acceptavit mortem ex libertate quæ fit
indifferentia, ſeu quæ ſit immmmitas a ſimplici
neceſſitate; ergo ex libertate quæ ſit immuni-
tas a coactione. Prob. min. Chriſtus determi-
natus fuit ad mortem autecedenter, ergo non
acce-

98 DEY AcCTIBUS HUMANIS.

acceptavit mortem liberè eâ libertate, quæ ſit
indifferentia. Prob. Ant. Chriſtus accepit præ-
ceptum moriendi a Patre, cui non potuit non
obedire, erat enim phyſicè impeccabilis ob unio-
nem hypoſtaticam: ergo fuit determinatus ad
mortem antecedenter. Multiplex eſt ad hoc
argumentum reſponſio
Prima eſt, mandatum illud quod Pater filio
injunxit, non præceptum rigidum & propriè
dictum fuiſſe, ſed nutum duntaxat, tacitam-
que paternæ voluntatis ſignificationem, cui
Chriſtus utpote in omnem Patris voluntatem
intentus, filiusque obſequentiſſimus ultro ſe
ſubmiſit, unde laus major illius obedientiæ ex-
titit, quod nutum patris ſequi maluerit, quam
præceptum.
Secunda docet imperatam quidem a Patre
filio mortem, ſed præcepto duntaxat conditio-
nato, nempe ſi genus humanum vellet redemp-
tum, utique moriendum. Huic ſententiæ ſuf-
fragatur S. Anſelmus lib. 4. cur Deus homo, &
Theodoretus ad c. 12. epiſt. ad Hebr.
Tertia contendit præceptum illud fuiſſe ab-
ſolutum; ſed Chriſtum diſpenſationem potuiſſe
petere, atque adeo vim præcepti ſe amoliri.
Id verba Chriſti videntur innuere Matth. 26.
An putas, quia non poſſiun rogare Patrem meum,
co exhibebit mihi modoò plusquam duodecim legiones
Angelorum.
Quarta ſententia duo diſtinguit in morte
Chriſti, ſubſtantiam & modum. Subſtantia
eſt ſejunctio animæ a corpore: modus adjuncta
com-

De Acri

PbKinnm
m ee bin
ilckrnlinid
emend ſhltn
VrNls, ille l

caun ons,

4

(Aun cumlann

Nerimaore
dcnen. Ohrſn
Ten mesdenter

encce Wog an⸗
CTrlukndte. Iine

Penmummn
Hlrhe
Kalm, n

1

d dburtn
lroncam ron
nanat, kcben.

Ggatcatonen, el
n Duns wounnren
Cons Dnok
nCelenir er.
Egnimlen,, gun

n Mcene e
nuarndto.
Cm Waien--
ückmemeik.
ar Deb n D
A Hebr

n. Jobſtan

W—

DE ACTIEBUS HUMANIS. 99

complectitur, nempe quod mors illa fuerit tur-
Pitudinis & infamiæ pleniſſima, non ſinè gra-
viſſimo, eoque diuturno doloris ſenſu, deni-
que a ſceleratiſſimis hominibus inflicta. Dicit
deinde mortis ſubſtantiam filio a Patre impera-
tam, circumſtamias verò ejus liberæ voluntati
Permiſſas, itaque nihil meritum circa ſub-
ſtantiam mortis, quam non poterat omittere,
ſed circa circumſtantias commeritum, quippe
qui propoſito ſibi gaudio crucem ſuſtinuit confuſione
contemptäů. Quare juxta hanc ſententiam
Negatà minore primi ſyllogismi D. ejus pro-
bationem. Chriſtus determinatus eſt ad mor-
tem antecedenter ſi ſpectetur ſecundùm ſub-
ſtantiam C. ſi ſpectetur ſecundàùm circumſtantias
& modum N. unde ſecundum circumſtantias
mortis quas ipſe elegit, aſſeruit ſalutem noſtram,
Patremque nobis antea infenſum placavit, re-
conciliavitque. Hinc facilis & expedita ſolutio
illius inſtantiæ, quæ petitur ex legis naturalis
obſervantia, ad cujus ſubſtantiam Chriſtus non
habuit libertatem indifferentiæ, habuit autem
ad circumſtantias pleniſſimam: potuit enim pro
libitu ex hoc aut illo motivo, actu magis vel
minùs intenſo majori aut minori diuturnitate
temporis obſervare; ex qua indifferentia ratio
meriti profluxit. Sed de hoc in Traéct. de Incar.
COyj. 2. Ex D. Thoma in 3. diſt. 18. qu. r.
art. 2. ad 5. liberum arbitrium Chriſti Domini, ſs
ſſet determinatum ad unum numero, ſicut ad dili-
gendum Deum, quod non facere non poteſt, tamen
eg

100 DE AcCTIBUS HUMANIS.

ex hboc non amittit libertatem, neque rationem lau-
dis ſive meriti; quia in illud non coactè, ſed ſponte
tendit, & ita eſt altus ſui Dominus. Ex quo
loco ſic arguunt Janſeniſtæ, Chriſtus ex D. Tho-
ma licet determinatus ſfit antecedenter ad dili-
gendum Deum, tamen liberè agit, & ideo
meritori, quia non coactè ſed ſponte agit:
ergo ſpontaneitas & ſimplex neceſſitas ad unum
poteſt ſtare cum merito. &. D. Thomam ibi lo-
qui de Chriſto ut erat determinatus ad bonum
in genere, vel in ſpecie, aut etiam ad hoc
unum numero ex parte objecti, ut tamen ha-
buerit indifferentiam ex parte actůs. Quare D.
Chriſtus determinatus eſt ad unum numero ſi-
cut ad diligendum Deum ex parte objecti C. ex
parte actus N. ſeilicet potuit Chriſtus, licet ne-

ceſſitaretur ad amorem Dei, tamen ex multis

actibus quos habebat in poteſtate, eligere hunc
vel iſtum, quo vellet Deo vel bona tontum ex-
trinſeca, vel cum intrinſecis extrinſeca hæc illa.
Denique D. Thomas innumeris locis libertatem
indifferentiæ in Chriſto agnoſcit. Nam qu. 29.
de ver. art. 6. ad I. docet, licet Cbriſti anima eſ-
Jet determinata adunum ſecundiun genus mortis ſeil.
ad bonum, non tamen fuiſſe determinatum ad unum
ſimpliciter, quia Porener hoc vel ilud facere & non
Jucere, G' ideo libertatem in eo remanſiſſe, quæ re-
Alliritur ad meritum.
Obj. 3. Beati libere amant Deum & tamen
neceſſariò, ergo poteſt ſtare libertas cum ſim-
plici neceſſitate ad unum determinante. H. D.
Ant. Beati amant Deum liberè amore amicitiæ
N. amo-

/Aeru⸗

re eneroente⸗

ieſblur eo

cucen ben ſect
tuluminkn
=
Ee M AMli,
lan Deochn
le
uuntn
An uummmm
inetlbenm, er
üIIfCünhrihe
mnie n Nl
Kanctpmrete
welenmekinmu
Nmn Mmüb
ce o ulunnso⸗
ote A i As
na n mni
Ulcklhenm, aot⸗
WMnC Mmecthe)
l emnem
eh Mxbdt ſnnl
imn Apenm in
A Eiet el
Annekeneralil
Menten
I 4 benn,
UN ſt CN
Ac⸗

Mulge

h eſrinn i.
Giend
nn N
. Nre
eChrlue)

.lho.
Meetenttüdl.
tagt i

Gkc ſnr
Atrrellk Anen
eD Thomamb.
drminns d donrn
1 W eäian Ad hor
In tumen he.
unmn nuNeol⸗
r une Melten
CMnis, Merr.
MMen er nulss
eeigreine

Serale

enn

ef
Hnmdle nie

n

DE AcTIBUS HUMANIS. 101

N. amore benevolentiæ C. amore quippe be-
nevolentiæ volunt Deo bona extrinſeca hœc vel
illa, & quidem perfectiori modo, quam veli-
mus in via, quia minus habent impedimenti, ut-
pote nulli cupiditatibus abrepti: at non amant
libere amore amicitiæ, quo ipſi volunt bona
intrinſeca, quia Deo clarè viſo adhærent im-
mobiliter.
Solvuntur Objectiones Reliquæ.
Ohj. I. Voluntarium omne quamvis neceſ-
ſarium eſt liberum, ergo ad eſſentiam liberi ar-
bitrii non requiritur libertas ob omni neceſſita-
te ſimplici, prob. Ant. Ilud eſt liberum, quod
eſt in noſtra poreſtate, ſed omne voluntarium et-
ſi neceſſarium eſt in noſtra poteſtate ergo. . r.
N. min. Nam illud ſolum eſt in noſtra poteſta-
te, de quo poſſumus pro arbitrio diſponere: ac
proinde illi ſoli actus ſunt in poteſtate, quos
poſſumus pro arbitrio elicere. H. 2. D. maj.
Illud eſt liberum, quod eſt in noſtra poreſtate
electiva C. non electiva N. poreſtas electiva eſt
potentia ſe determinandi per electionem, quæ
Potentia includit ſimul potentiam ponendi
actum, & potentiam illum non ponendi. Po-
teſtas non electiva eſt potentia producendi
actum antecedenter ad illum determinata, ideo-
que excludens potentiam illum omittendi.
Inſt. Illud eſt liberum, quod fit cum volu-

mus, quod non fit cum nolumus, nec fit, niſi

quia nolumus. At quod eſt in noſtra poreſtate
non electiva fit cum volumus, non fit cum no-
lumus, nec fit, niſ quia volumus, ergo illucd
eſt

102 DE AcCTIBUS HUMANIS.

eſt liberum. . D. maj. Quod fit cum volu-
mus ſinè neceſſitate antecedenti intrinſeca vo-
lendi, & non fit cum nolumus ſine neceſſitate
antecedente non volendi C. ſecus N. ut aliquid
ſit liberum non ſufficit, ut illud fiat cum volu-
mus, nec fiat, niſi quia volumus, nec fieret ſi
nollemus; alioqui Dei amor beatificus eſſet pro-
priè liber; ſed inſuper requiritur ut habeamus
Potentiam illud non volendi cum volumus, &
pôtentiam volendi, cum nolumus.
Obj. 2. Si libertas arbitrii conſiſteret in in-
differentia agendi, habitus boni vel mali tollerent
libertatem, quia tollunt indifferentiam. H. D.
maj. Si libertas conſiſteret in indifferentia pro-
penſionis C. ſi in indifferentia activa, quæ eſt
facultas ſe determinandi per electionem ad
utrumlibet ex duobus oppoſitis ut reipſa con-
ſiſtit, N. De quo
Obſerva triplicem diſtingui indifferentiam,
activam, paſſivam, & propenſionis. Indiffe-
rentia activa eſt facultas ſe determinandi per
electionem ad utrumlibet ex duobus oppoſitis
ſeu incompoſſibilibus. Indifferentia paſſiva eſt
capacitas recipiendi vel non recipiendi aliquid,
quod nondum habetur. Hæc duplex eſt
alia: merè paſſiva, quæ eſt capacitas reci-
piendi vel non recipiendi aliquid neceſſariò,
non ex propria determinatione: & alia non
merè paſſiva, quæ eſt capacitas recipiendi
vel non recipiendi aliquid, ſed ex propria de-
terminatione: ſic homo neque amans neque
odio habens Deum, eſt indifferens ad an⸗
u

Hone
Citan ot
l ilen o.
nn leeſinr
eben Nuigic
IUlfgan,an.

gunturn em
Wlum roinn
WhN.
i cnlleret ni⸗
oritelmdltoleren
Edtwentam )
terinnuſknnupr
gents Ant, letl
rr ehihunn 4
lis r tegl .

rmunifkienmmn,
rins Nüf⸗
8E Neurmumnd N
er ob
Hümreni int
0n Kepern ini
1 Nx en
est nals l
dnand prlni,
nuum. EAr N
4chris
Sa royrn
e

E
Z5-
S

mand Nene no,
Einckmnns 4 poterit ſervire peccato, quæ W ure erat & homini,

DE ACTIBUS HUMANIS. 103
dum vel odio habendum Deum, quia poteſt
ex propria determinatione in ſe recipere amo-
rem vel odium Dei. Quare indifferentia non
merè paſſiva eſt indifferentia ſimul activa &
Paſſiva. Indifferentia propenſionis eſt æquali-
tas propenſionis ad plura, ut ſiquis æqualiter
propendeat ad amorem & odium: ſive conlſi-
ſtit in æquilibrio voluntaris non magis in unam
Partem quàâm in aliam propendentis: quæ in-
differentia non requiritur ad eſſentiam liberi
arbitrü, ſed illi accidentalis eſt.
Obj. 3. Si eſſentia libertatis conſiſtit in im-
munitate ab omni necefſitate ſimplici, tota eſ-⸗
ſentia libertatis eſt in libertate contradictionis.
Falſum conſequens, ergo. W. N. min. Reve-
ra tota eſſentia liberi arbitrii eſt in libertate con-
tradictionis. Nam tota eſſentia liberi arbitrii
conſiſtit in eo præcisè, quod ſit facultas eligen-
di hoc vel illud, aut neutrum volendi, quod
ſit facultas agendi vel non agendi, quod ſit fa⸗=
cultas, quæ poſitis omnibus ad agendum præ-
requiſitis poteſt agere; & poteſt non agere.
Porro libertas contrarietatis includit libertatem
contradictionis, & ei ſuperaddit potentiam fa-
ciendi actum poſitivum contrarium. Nam
actus malus eſt tum negatio actůs boni, tum
actus poſitivus ei contrarius.
Qucres. utrùm potentia peccandi ſit de ra=
tione liberi arbitrii? HG. N. Prob. I. ex S. Au-
guſtino hb. de correptione & gratia c. II. ubi
ait: Quid erit liberius libero arbitrio? quando non

Nicus

104 DE ACTIBUS HUMANIS.

ſicut facta eſt && Angehs ſanctis merces meriti?
rima libertas voluntatis erat, poſſe non peccare;
noviſſima erit multò mojor, non poſſe peccare. 2.
ex alis PP. docentibus liberum arbitrium eſſe
eximiam illam perfectionem, ſecundùm quam
homo ad imaginem Dei conditus eſt, ſed homo
non eſt conditus ſecundum potentiam peccandi
ad imaginem Dei. Quia Deus habet totam eſ-
ſentiam liberi arbitrü, cum liberum arbitrium
erfectiſſimum habeat, & tamen caret poteſtate
pPeccandi. 4. Quia tota eſſentia liberi arbitrii
conſiſtit in completa & expedita facultate agen-
di & non agendl.
& dicis 1. PP. aliquando deſcribunt liberum
arbitrium per indifferentiam activam ad bonum
vel malum. B. Tunc liberum arbitrium de-
ſceribunt non per id quod ei eſt eſſentiale, ſed
per merum ſtatum ei accidentarium, quem ha-
bet in hominibus viatoribus.
S& dicis 2. Potentia peccandi eſt aliqua per-
fectio, quia eſt aliqua virtus. H-. Potentia pec-
candi neque eſt perfectio, neque virtus aliqua,
ſed eſt ſolùm defectibilitas alicujus virtutis nem-
Pe liberi arbitrii, ejus perfectioni eſſentiali ac-
cidentalis, quæ autem in ſe nil eſt aliud, quàm
aliquid purè negativum.

ARTICULUS IV.
Quæ fuerit mens & dectrina & Auguſtini circa li-
berum arbitrium in ſtatu naturæ lapſe?
Ota. Quamvis Hæretici antiquiores, ut re-
fert S. Hieronymus, Auguſtinum averſen-
tur,

Huulrt

1mn, iſi,,

Iin Ain

e Ed

DE ACTIBUS HUMANIS. 105

tur, tamen poſteriores Sectarii eum a ſuis ſtare
Partibus, vi ſummà contendunt. Sic Lutherus,
quamvis in libro contra Regem Angliæ ambitio-
ne prorſus intolerabili ſcribat: ſe non magni fa-
ceêre mille Cyprianos, mille Auguſtinos, tamen
cum alibi doctrinam ſuam de gratia & libero ar-
bitrio affert, omnibus aliis contrariam, ſolius
Auguſtini authoritate ſufficienter firmatam exi-
ſtimat, ſcribens lib. de ſervo arbitrio: Eſ ſecun-
dum Auguſtinum. && ontra omnes, &α Auguſtinus,
guem præteris, totus meus t. Præcipuè verè
ii, qui ſe novos S. hujus Doctoris diſeipulos
jactant; hi, inquam, nimium quantum S. Au-
guſtinum extollunt, ut adeo nihil aliud ipfſis vi-
deatur eſſe in ore, quàùm ſemper cleſtis doctrina
d. Auguſtini. Diſpiciendum proinde in præ-
ſenti, an S. Doctor cum his pſeudo- diſcipulis
in materia de libero arbitrio conveniat.
Dico I. S. Auguſtinus per liberum arbitrium
hominis etiam lapſi intellexit libertatem ab omni
neceſſitate intrinſeca etiam voluntaria. Eſt con-
tra Janſenium. Prob. Nam I. L. 2. contra Fau-
ſtum ſic ait: Et nos quidem ſub' fato ſtellarum nul-
lius hominis geneſin ponimus, ut liberum arlirrium
voluntatis, quo bene vel male vivitur, propter j' ſtum
Judicium Dei ab omni neceſſitatis vinculo vind'cemus.
2. L. de gratia & libero arbitrio, c. 2. poſtquam
retulit verba Eccleſiaſtici c. I5. quibus deſeribi-
tur liberum arbitrium hominis lapſi ut immune
ab omni neceſſitate. Poſtea proſequitur S. Do-
Kor: Ecce aperrtiflimè videmus exp. ſſum li-
H z berum

106 DE AcCTIBUS HUMANIS.

berum humanæ voluntatis arbitrium, ergo S.
Auguſtinus per liberum arbitrium intellexit eam
facultatem, quam Eccleſiaſticus attribuit homi-
ni viatori lapſio, atqui Eccleſiaſticus attribuit
homini lapſo facultatem agendi bonum vel ma-
lum pro arbitrio, & absque ulla neceſſitate an-
tecedente intrinſeca, ut patet ex ejus verbis jam
ſuprà citatis, quæ diriguntur ad hominem, qui
ea llegit, ideoque ad hominem lapſum, ergo-
3. L. 2. de nuptiis & concupiſcentia c. 3. infra
citando teſtatur ſe admittere ſecundùm fidem
Catholicam liberum arbitrium in hominibus la-
pſis ſicut ipſi Pelagiani, idque eſſe commune a-
tholicis & Pelagianis dogma; ſed Pelagiani per
liberum arbitrium intelligebant facultatem agen-
di completam & expeditam, ac immunem ab
omni necefſitate ſimplici, ut conſtat apud
omnes, ergo.
Objic. I. S. Auguſtinus in pluribus locis do-
cet, quod liberum arbitrium per peccatum Ada-
mi factum ſit ſervum & captivum, ſubjectum
dominatui concupiſcentiæ, obnoxium ſervituti
dæmonis; ergo. Nà. S. Doétor tantùm vult
per primum inſinuare magnam illam propen-
fionem ad malum ex peccato originali ortum-
2. Hominis quamdiu eſt in ſtatu peccati, & de-
ſtitutus ſupernis auxiliis, ſubjectionem ad mo-
tus concupiſcentiæ magis importunos. magis-
que vehementes, quibus utplurimum obſequa-
tur. Denique per 3. docet. eundem ſic a dæ-
monis tyrannide graviores & frequentiores Pati
inſultus, nulla autem inde ſequitur necefſitas.
Licet

menn ernn⸗
Dorat, ye

Dr Aer
gerummenen!
ennus inm

e⸗

(oombormle

4udke r
nd
1. ſoundo 1

ð Gpiert

40

Aulene
— 8

Ur ller Ad

1 t ed.

Netſimnn ANr

DE ACTIBUS HUMANIS. 107

Licet verum maneat, quod homo in ſtatu ſuæ
concupiſcentialis infirmitatis egeat gratià ſanan-
te, & corroborante; conſequenter hoc ſenſu
potentiore, quàm quondam firmus & robuſtus.
Sufficere enim poterat in illo ſtatu integritatis
Prævia gratla illuſtrationis ex parte intellectús,
ubi modè requiritur etiam inſpiratio divina ex
parte voluntatis absque tamen efficacia præde-
terminativa.
Inſt. I. S. Auguſtinus lib. 83. quæſt. q. 66.
diſtinguit quatuor actiones ſive ſtatus hominis,
& tandem ſic concludit: In prima igitur actio-
ne, quæ eſt ante legem, cum peccatum igno-
ramus, & ſequimur carnales concupiſcentias,
nulla pugna eſt cum voluptatibus hujus ſæculi.
In ſecunda, quæ ſub lege eſt, cum jam prohi-
bemur a peccato, ſed ſine fide & gratia ſumus,
pugnamus, ſed vincimur. In tertia, quando
fide & gratià juvamur, pugnamus & vincimus.
In quarta, cum ſumus in pace &. beatitudine,
non pugnamus, ſed perfectà & æterna pace re-
quieſcimus. Ergo S. Doctor ſaltem a duobus
Prioribus actionibus excludit liberratem ad bo-
num & malum, nullamque poteſtatem admit-
tit ad reſiſtendum concupiſcentiæ. E. S. Do-
ctor tantùm vult, quod homo in primo ſtatu
vincatur a concupiſcentia ſine pugna, hoc eſt
eidem cedit ſine repugnantia propter ignoran-
tiam, quà laborat, ſive quia boni & mali noti-
tiam non habet niſi valde imperfectam & con-
fuſam. In ſecundo non vincitur ſine pugna,
hoc eſt, concupiſcentia non cedit ſine repugnan-
H 3 tia

108 DE ACTIBUS HUMANIS.

tia propter diſtinctam & perfectam boni mali-
que cognitionem. In tertio autem adjutus fide
vivà per gratiam vincat, licet nondum ſine pu-
gna utpote concupiſcentià adhuc vigente & re-
ſiſtente. In quarto denique repreſsà carnis re-
bellione ceſſat pugna, ſequitur pax perpetua &
æterna. Ex quibus omnibus pater, quod S.
Doctor non velit hominem in primo vel ſe-
cundo ſtatu culpabiliter cedere concupiſcentiæ,
ſi ſupponatur, quod non poſſit eidem reſiſtere,
de quo tamen eſt quæſtio.
Inſt. 2. Idem S. Doctor lib. 1. Operis im-
perfecti reſtringit libertatem indifferentiæ ad
ſolum peccatum Adami, in ſtatu autem naturæ
lapſæ peccatorum neceſſitatem adſtruit. . Re-
ſtringit S. Doctor loco citato datam in lib. de 2.
animabus peccati definitionem (quoad mentio-
nem ſtrictæ libertatis) ad peccatum Adami,
quod tantummodo peccatum fuit, non etiam
pœna peccati, quia in præſenti ſtatu liberum
nobis non eſt aliquibus carere, quæ ita peccata
ſunt, ut ſint pœna peccati illius, quod absque
omni omnino necefſſitate admiſit Adam, & a
quo liberum fuit Adamo abſtinere. Ejusmodi
autem peccatorum, quæ ſimul peccata ſunt &
poœnà peccati, exemplum habemus juxtaS. Do-
torem: I. in motibus inordinatis concupiſcen-
tiæ: 2. in iis, quæ malè fiunt per ignorantiam:
3. in ipſa labe originali. Nempe ſic oppugnat
Pelagianos, docentes contra Scripturam in-
voluntarios concupiſcentiæ motus nullo ſenſu
dici poſſe peccata: ſolam ignorantiam affecta-
2 tam

Dr Ac
ne roptte

Nhuſtuuinre

Mlmtim N

Hhden

1'Oyeisin.
ferenik 1
ukmmem unne
nadrmi 1N.
Cnid 2
n CoNend.
onnn Aeni,
W, W eram
Lenn Nn enn
r, Minſedl

DE ACTIBUS HUMANIS. 109

tam eſſe culpabilem, adeoque nulla dari peccata
ignorantiæ propriè ſic dicta. Infantes nullam
ab Adamo maculam contrahere, quàâ reddan-
tur Deo odioſi, eosque non aliter naſci, quàm
conditus fuerit primus homo &c.
Objic. 2. S. Auguſtinus multis in locis do-
cet, amiſſum fuiſſe per peccatum primi Paren-
tis liberum arbitrium. Lib. de perſectione Juſtit.
C. I4.: ait: Victa vitio, in quod cecidit voluntate,
caruit libertate natura. Enchirid. c. 30. Libero
arbitrio malè utens homo & ſe perdidit & ipfum.
In epiſt. ad Vital. Liberum arbitrium ad diligen-
dum Deum primi peccati granditate perdidimus,
quibus ſimilia tradit lib. 14. de civ. Dei, aliisque
locis ſæpe affirmat, liberum arbitrium peccato
Adæ perditum, non poſſe niſi cum Chriſti gra-
tia recuperari. B. I. Hæc fruſtra a Janſenianis
opponi, tum quia contendunt illi etiam nunc
remanere in homine lapſo liberum arbitrium,
licet in ejus aſſignanda natura multum aberrent,
tum quia tot aliis in locis hoc idem liberum ar-
bitrium agnoſcit S. Auguſtinus, ut ſi ſtet obje-
ctio, neceſſe ſit fateri eum in apertam incidiſſe
contradictionem, ut patet ex locis ſuprà in con-
cluſione citatis. B. D. Amiſſum fuit per pec-
catum primi parentis liberum arbitrium ſeu li-
bertas a ſervitute peccati, a miſeriis aliisque in-
firmitatibus hujus ſtats, quibus caruit ætas in-
nocens C. a neceſſitate N. vel Subdiſt. quoad
modum illum perfectionis, quem habebat in
Paradiſo ſeu ſtatu integritatis C. ſimpliciter &
quoad ſubſtantiam N. Ut totam doctrinam S.
H 4 Augu-

110 DE AcTIBUS HUMANIS.

Auguſtini de libertate facilè penetres, adverte,
quod duo diſtinguar in libero arbitrio: Primum
eſt illa voluntatis facultas, quæ e duobùs utrum-
vis poteſt eligere. Alterum eſt ſtatus illius fa-
cultatis nec Peccato, nec effreni concupiſcentiâ
irretitæ, qualis erat in primo Parente ante pec-
catum. Primum illud eſt ipſa libertas a neceffi-
te, quæ remanſit poſt peccatum, de qua loqui-
tur Concilium Tridentinum ſeſſ. ſuprà citatà.
Poſtremum eſt illa, quæ per peccatum amiſſa
eſt arbitrii felicitas, ſeu libertas a lege peccati,
& concupiſcentiæ dominantis, de cujus liberta-
tis jactura conqueritur S. Auguſtinus.
Iukt. Inter Pelagianos & S. Auguſtinum agi-
tabatur contentio: an per peccatum Adæ libe-
rum arbitrium ſeu libertas a neceſſitate perierit,
ſive extincta & amiſſa ſit, negant Pelagiani,
affirmat S. Auguſtinus, ergo mens S. Auguſtini
perſpicua eft, ſcilicet liberum arbitrium in ſtatu
naturæ lapſæ perüſſe & extinctum eſſe. E. N.
Ant. Nulla inter Pelagium & Auguſtinum lis
erat, an eſſet in nobis naturalis illa voluntatis
facultas, ſive libertas, tota diſſenſio erat de illius
integritate & viribus, quas Pelagius ſanas & ſuf-
ficientes ad ſalutariter operandum, & ad ipſam
impeccantiam eſſe aſſerebat, donec pravà con-
ſuetudine corrumperentur. S. Auguſtinus ve-
rò ita fractas & debilitatas eſſe oſtendebat, ut
ſibi relicteæ bonum facere non poſſent, aut vi-
tare omne malum, niſi per gratiam Chriſti,
ſauciata ſanantem, & infirma confortantem.
Aliqua igitur per peccatum primi Parentis juxta
Augu-

DEY ACTIBUS HUMANIS. 111

Auguſtinum libertas amiſſa eſt, ſeilicet immuni-
tas a Peccato &ñ concupiſcentia, non autem pe-
rüt libertas indifferentiæ, ſeu ingenita illa eli-
gendi facultas, quam ipſi admittebant Pelagiani,
teſte eodem Auguſtino 2. de nuptiis & concu-
Ppiſcentiis c. 3.

ARTICULUS V.

Qucæ indifferemia requiratur ad eſſentiam liber-
tatis ?

Nc Duplex indifferentia conſiderari po-
teſt, ſcilicet activa, objectiva, & paſſiva.
Activa eſt, per quam voluntas ſe determinat
activè ex dominio in actum, unde dicitur po-
tentia agendi, & non agendi. Ohjectiva ſe te-
net ex pParte intellectûs, quaâ per judicium re-
præſentatur voluntati objectum indifferenter,
hoc eſt, & ut bonum, & ut malum, eligendum
& non eligendum. Paſſiva ex triplici lenſu ſu-
mitur: I. pro capacitate ſubjecti ad recipien-
dam formam hanc vel illam, ad quam ab ex-
trinſeco neceſſariò determinatur, non ab intrin-
ſeco, & per ſe, talis eſt indifferentia paſſiva ma-
teriæ ad formas recipiendas. 2. Pro vi, quà
voluntas poſitis duobus objectis reſiſtat uni, non
alteri, hàc tamen ratione, ut objecta vim ſuam
exerant, voluntas verò ſine ulla actione, per-
mittendo ſe uni objecto, patiatur illius in ſe
actionem recipi, non adtionem alterius, aut ſi
unicum ſit objectum, admittat ejus actionem,
Perinde ac ſi quis ab alio impulſus, vel refiſtat
impulſui ſtando tamen firmiter, vel cedat reci-

H 5 piendo

7

112 DE ACTIBUS HUMANIS.

piendo ejus in ſe motum. 3. Ab aliis ſic acci⸗
pitur, ut dicant voluntatem agere mediatè, puta
mecdiante gratià in actibus ſupernaturalibus, non
verò immediatè; ſicut in ſententia Thomiſtarum
anima rationalis non agit immediatè in actus vi=-
tales, ſed mediante potentià v. g. intellectu.
Dico. Ad libertatem requiritur indifferentia
activa, quæ ſit poteſtas agendi & non agendi,
& quidem immediata. Prob. Ad libertatem
requiritur aliqua indifferentia ex dictis (uprà;
ergo vel objectiva, vel purè paſſiva, vel adctiva
mediatè vel immediatè. Primo autem non
ſuſſicit objectiva, ſive ex parte judicii, quia hæ-
retici, de quibus ſuprà, admisére omnes illam
indifferentiam, & tamen damnati ſunt. Secundò
non purè paſſiva primo modo ſumpta, quia
hæc opinio damnata eſt in Luthero, qui vo-
luntatem cum gratia præveniente ſe habere ut
aliquid inanimum & paſſivum volebat, ut con-
ſtat ex Tridentino ſeſſ. 6. can. 4. tum quia de
conceptu cauſæ liberæ eſt, eligere; at eligere
dicit actionem, non puram receptionem. Nec
Paſſiva ſecundo modo, quà nempe voluntas ſe
ſinat duci ab objecto, & non reſiſtat uni obje-
cto, dum reſiſtit alteri; nam etiam dum reſiſtit
vel aliquid agit, vel non: ſi aliquidagit, ergo
per indifferentiam activam agit; ſi non agit,
ergo tantùm patitur, quod dici non poteſt.
Tertiò non activa mediatè, quia cauſa libera de-
bet habere dominium in ſuos actus; at domi-
nium illud non poteſt eſſe a gratia, quæ ex na-
tura ſua non modèòèò non cohibet actum, ſed ad
illum

r Acrh
uenceten
eo⸗ Und.
Det 1Ontat.

3e,wordlter;
r

Ume mnd

Hiuen

DE ACTIBUS HUMANIS 113

illum aliquatenus determinat, licet poſſit abſo-
lutè reſiſti, ergo illud dominium in actus im-
mediatè eſt a voluntate. Ad hæc de ratione
actus vitalis eſt, ut a potentia vitali immediatè
producatur, ſed gratia non eſt potentia vitalis.
Igitur his rejectis ſententiis ſequitur, quod ad
libertatem requiratur indifferentia immediatè
activa.
Obj. Efficacia actuum ſupernaturalium a
Deo tota eſt, ergo voluntas nihil agit in acti-
bus ſupernaturalibus. Confirm. I. Actualis ſu-
ſceptio gratiæ ſanctificantis eſt voluntati libera.
Confirm. 2. Pura omiſſio acts eſt libera, licet
ad eam non concurrat vis adctiva voluntatis,
ergo. H. D. A. Tota eſt a Deo totaliter N. a
Deo ſimul & a libero arbirrio C. ſic enim Deus
agit, ut ſimul coagamus, quamvis honeſtas
actionis ſupernaturalis & meritum præcipuè tri-
buatur Deo, quia Deus, ut operamur: tum præ-

venit tum adjuvat gratià ſud. N. ad Confir. I.

D. eſt libera voluntati objectivè, quia anima
Pper actus ſupernaturales ſic ſe diſponit ad gra-
tiam ſanctificantem C. libera elicitivè N. etiam
Sari ſanétificans vel habitualis infunditur a
eo, non a voluntate elicitur. Ad Confirm.
Partem 2. N. D. Non concurrit ad eam volun-
tas Phyſicè C. moraliter & interpretativè N.
Collige. Hanc indifferentiam activam, ſeu
Potentiam agendi & non agendi in actu primo re-
moto eſſe quidem ipſam voluntatem ſecundùm ſe
ſpectatam, & non in actu primo proximo, nam
ſic præter entitatem voluntatis, quam importat
. in

1I14 DE ACTIBUS HUMANIS.

in recto, etiam in obliquo debet importare
omnia principia & requiſita ex parte cauſæ, ut
Poſſit agere, vel non agere, deinde concurſum
Dei paratum, judicium practicum, & alia, quæ
Propriam voluntatis determinationem antece-
dunt; horum ſi aliquid deſit, tamdiu non eſt
potentia agendi, aut non agendi proxima. Præ-
terea in definitione liberæ voluntatis duplex de-
terminatio diſtinguenda eſt. Altera eſt activa,
qua voluntas creata per ſeipſam ſeu entitatem
ſuam absque ulla neceſſitate ſe activè determi-
nat, quia omnis potentia libera debet eſſe de-
terminativa ſui, adeoque ſuam determinatio-
nem producere. Altera eſt formalis, qua actio-
nem ſeu volitionem ſuam recipit, atque ita for-
maliter per ipſos actus ſuos proprios ſeu voli-
tionem in ſe receptam determinatur, ideoque
libertas creata eſt potentia activa ſimul & paſſiva;
activa, quatenus ſe determinat ad actum, paſ-
ſiva, quatenus actum in ſe recipit.
Quæret I. Quodnam ſit ſubjectum liberta-
tis. E. I. Subjectum libertatis immediatum eſt
ſola voluntas; quia in ſola voluntate reſidet for-
maliter libertas; nam libertas eſt vis electiva,
ſed vis electiva eſt in ſola voluntate; quia ſola
voluntas poteſt eligere. Libertas tamen arbi-
trüi ſic eſt formaliter in voluntate, ut etiamali-
quomodo fſcilicet radicaliter ſit in intellectu,
quatenus voluntas non eſt libera, niſi depen-
denter ab intellectu, nam voluntas non poteſt
eligere unum præ alio niſi dependenter ab in-
sellectu proponente objectum partim ſub ra-
tione

nen f

Ccnntiere,

(anc

Cemeonenlinm
e

eechi;

1

DEz AcTIBUS HUMANIS. 115

tione boni, partim ſub ratione mali, vel boni
limitati aut ardui. B. 2. Subjectum denomi-
nationis libertatis eſt omnis & ſola natura in-
tellectualis nam omnis & ſola natura intellectua-
lis cognoſcit finem ut finem, & media ut media,
& ſic omnis & ſola poteſt unum præ alio eligere-
Qucæres 2. Quodnam ſit objectum liberta-
tis, ſive illud, circa quod voluntas verſari po-
teſt per ſuam electionem, illud volendo, vel
reſpuendo? N. Objectum libertatis noſtræ
ſunt omnia bona particularia ſive vera, ſive ap=
parentia tantùm: nam cum iſta nobis exhibean-
tur cum admixtione alicujus mali veri, vel ap-=
parentis tantùm, aut ſaltem ut finita, inſuffici-
entia & defectibilia, poſſunt a nobis eligi vel
reſpui pro arbitrio: hinc liberum arbitrium in
homine viatore non verſatur circa ultimum fi-
nem formaliter, hoc eſt, ſecundùm commu-
nem rationem beatitudinis conſideratum, quia
hanc ex naturali inſtinctu &impulſu appetimms,
& non præcisè ex Propria electione, de quo
D. Thomas à. part. quæſt. 19. art. 10. liberum
tamen arbitrium verſari poteſt circa finem ul-
timum materialiter ſumptum, hoc eſt, circa
Deum, in quo re ipsà conſiſtit beatitudo no-
ſtra. Quia ſœpe contingit homines deliberare,
utrùm beatitudinem ſuam debeant in Deo, an
in creaturis conſtituere, & re ipsà cum magna
Creatoris ſui injuria in iis conſtituunt, quate-
nus ſubinde nobis ultimus finis ſub arduitate &
moleſtia ex hibetur.

Qa

116 DE AcCTIBUS HUMANIS.

Qucres 3. Utrùm poſſit dari omiſſio pura

libera? B. Hanc quæſtionem eſſe merè phi-
loſophicam. Id unum ad Theologiam perti-
net, ſcilicet, quod ex hypotheſi, quod derur
reſpectu actús præcepti, ſit verum peccatum
imputabile. Quia omiſſio illa eſt virtuale & in-
terpretativum libertatis exercitium. Nam ſi
poſitis omnibus ad agendum requiſitis voluntas
abſtinet ab omni actu, tunc libere non vult,
liberè non agit, & perinde ſe habet in æſtima-
tione prudenti & in ordine ad imputabiliratem,
ac ſi poſitivè nollet, poſitive nollet non agere.
Ac proinde tunc virtualiter & interpretativè li-
bertatem ſuam exercet, virtualiter & interpre-
tativè volendo non agere, ideoque peccat.

ARTICULUS VI.

Uerum libertas ſit actui intrinſeca & eſſentialis,
an extrinſeca & accidentalis?

Otu. Quæſtio hæc adeo variabiliter tracta-
tur ab Auétoribus, ut nunquam in unum
convenire poſſe videantur. Potiſſimùm autem
de eo lis eſt, an actus liber ita ab intrinſeco, &
ex eſſentia ſua differat a neceſſario, ut ſi princi-
Pia ejus non eſſent indifferentia, ſed ad unum
determinantia, non poneretur idem actus, ſed
intrinſecè eſſentialiter & ſpecificè diverſus.
Conſequenter ratio liberi non ſit tantùm de-
nominatio merè extrinſeca & accidentalis (ut
dici ſolet de veritate & falſitate deſumpta ab ob-
jecti ſic ſe habentia vel non habentia) ſed ſit de
intrin-

Dr Aerin
cNlimen
uorumn ret

wn Peit

WC

Hhlin

DE AcTIBUS HUMANIS. 117

intrinſecis conſtitutivis & diſtinctivis actus li-
beri, non tantùm reduplicativè ſumpti (de quo
dubitari non poteſt) ſed etiam ſpecificativè
ſumpti. Nos circa hanc rem adeò confusè
propoſitam, & pluribus argumentis pro & con-
tra accerrimè agitatam, paucis nos expediemus.
Dico. Libertas eſt intrinſeca & eſſentialis
actui libero moraliter conſiderato, non tamen
eſt intrinſeca & eſſentialis actui libero ſpectato
Præciſe ſecundùm eſſe ſuum abſolutum & phy-
icum. Prob. I. pars. Quia in genere moris in
ordine ad æſtimationem divinam & humanam
eſt notabils in eo diverſitas, quæ nempe con-
ducit ad laudem vel vituperium, ad præmium vel
Pœnam. Irem eſt ſpeclalis modus tendendi in
objeétum per determinationem propriam ab in-
trinſeco, cum dominio & electione;, cum victo-

ria obſtaculorum &c. quæ omnia in genere

moris ſunt valde conſiderabilia, conſequenter ſi
deſint, licet ponatur actus aliunde, certè non
erit idem moraliter.
Prob. 2. pars. Quia hâc ratione conſidera-
tus nil dicit quàm vitalem occupationem & ten-
dentiam voluntatis in hoc objeétum, & non in
aliud, quæ poterit eſſe, licet operatio non fluat
a principiis indifferentibus. Certè quantum
ſpectat ad genus phyſicum, æque tendit in ob-
jectum actus ex electione propria ſuſceptus, ac
ex determinatione ad unum, unde demum pro-
veniat. Eſſet proinde idem ſecundùm eſſe

Phyſicum & abſolutum actus, ſive ſit liber, ſive
Üit neceſlarius. Eſſe autem formale & reſpecti-

Vumn

118 DE AGCTIBUS HUMANIS.

vum libertatis vel neceſſitatis eſſet illi eatenus ac-
cidentale, cum in ordine phyſico hoc non ita
attendatur, quemadmodum in ordine morali.
Atque hæc ſufficiant pro præſenti controverſia,
ubi ſi ordo moralis & phyſicus bene ab invicem
ſeparentur, argumentorum oppoſitorum ſolu-
tio erit in promptu.
Quæres. Quid circa imperium voluntatis ob-
ſervandum? H. Imd. Voluntas non imperat
tantùm actus aliarum potentiarum, ſed unus
etiam actus voluntatis, alium ejusdem volunta-
tis actum imperare poteſt, v. g. ego volo elice-
re actum amoris. 24d0. Ex hujus imperii mora-
li influxu procedens amoris actus dicitur im-
peratus, quia imperium ſi ſit abſolutum & effi-
Cax conſiſtens in ultima vel perfecta determina-
tione voluntatis, neceſſariam habet connexio-
nem cum imperato, propterea tamen non de-
ficit ratio meriti in utroque actu, ſi bonus ſit,
ad quod ſufficit in altero libertas mediata. 3tiò.
Actus imperans indeterminatè tantùm confusè
ac univerſaliter eſt verum imperium;, non qui-
dem immediatum, ſed mediatum, per illum
enim voluntas ad eliciendum actum movetur
non immediatè, cum requiratur ulterior & ul=
terior determinatio, ergo mediatè.

erd
Cls movennur,

NuGa. M

Nunps
Dnlix

orkine d

therumfelumtid
Clngs non inpen
Cmimum, Eed unn
☛W

ge, P elee.

rord

DE AcTIBUS HUMANIS. 119
CAP UT IV.
De Moralitate Actunm humanorum.

ARTICULUS I.
Quid ſit moralitas actus humani?

XTOtaæ I. Puffendorffius actus morales definit
N eſſe actiones voluntarias cum imputatio-
ne ſuorum effectuum in vita communi
ſpectatas, ubi voluntarium malè confundit cum
libero. Thomaſius non dubitavit ſcribere, com-
munem eſſe errorem, quod homini adſtruatur
unica tantùm voluntas, dum agit moraliter,
cum habeat tres in pluribus ſibi invicem contra-
rias, nempe ambitionem, avaritiam, volunta-
tem. Voluntatem nunquam moveri ab intel-
lectu, eandem nonniſi reſpectu intellectuùs eſſe
liberam, coactam verèò reſpectu rerum omnium,

a quibus moveatur.

Wota a. Mos a quo morale dicitur, ſumi-
tur latè & ſtrict?. Latè accipitur pro aſſuetu-
dine, quæ vel ex inclinatione naturali ad aliquid,
vel ex quibuscunque frequentatis actibus naſci-
tur, & inclinat ad ſimiles actus exercendos.
Sxrictè eſt conſuetudo operandi cum laude, vel
vituperio, quæ ſoli convenit naturæ rationali,
utpote quæ ſola libera eſt, adeoque laudis vel
vituperii compos.
Dico. Moralitas actus humani conſiſtit in
reſpectu & ordine ad regulam morum, adeo-
que rectè definitur reſpectus vel ordo ad regu-
lam morum, quæ duplex eſt, altera Proxin,
I alte-

120 DE ACTIBUS HUMANIS.

altera remota, ut dicetur infra. Prob. Quia
moralitas actůs humani conſiſtit in eo, a quo
actus humanus dicitur formaliter & proximè
laudabilis, vel vituperabilis, bonus aut malus,
honefſtus vel inhoneſtus, atqui talis dicitur re-
ſpectu ad regulam morum, cui conformis vel
difformis eſt; ut enim artificiale ſe habet ad re-
gulam artis, ita morale ſe habet ad regulam
moris.
Unde moralitas dividitur in bonitatem &
malitiam, ſeu honeſtatem & inhoneſtatem. Ab
actibus moraliter bonis dicitur homo bene, a
malis malè moratus. Ab illis fit laude ac præ-
mio dignus, ab his fit dignus vituperio & poœ-
na. Honeſtas & inhoneſtas duplex eſt, forma-
lis & objectiva, formalis conſiſtit in actu, ob-
jectiva in objecto. Hæc rurſus ſubdividirur in
ethicam, & Theologicam, ethica eſt conformi-
tas vel ditformitas cum natura rationali ut tali,
ſeu recta ratione. Theologica eſt conformitas
vel difformitas cum voluntate Dei præcipientis
vel prohibentis aliquid fieri in ordine ad finem
ſup rnaruralem creaturæ intellectualis.
Non tamen Moralitas actus humani idem
eſt ac libertas. Quia poteſt dari libertas ſine
moralitate, aut actus liber, qui non ſit mora-
lis, ut patet in pueris, decrepitis, ſenibus &c.
quibus ſufſiciens eſt uſus rationis ad libertatem
Phyſicam ſcilicet, non tamen ad actum mora-
lem; plus enim requiritur ad actum moralem,
quàm liberum, cum actus liber tantùm requi-
rat cognitionem indifferenter proponemem ob-
jectum

DE ACTIBUS HUMANIS. 121

jectum in ordine ad quemcunque finem, hoc
eſt, quà unum bonum Phyſicum diſcernatur
ab alio in ordine ad utilitatem, aut aliquam de-
lectationem. Actus verò moralis ſuperaddit
advertentiam rationis ad regulam honeſtatis,
hoc eſt cognitionem, qua diſcernatur bonum
honeſtum ab inhoneſto, quod utique quà al-
tioris ordinis & magis remotum a ſenſibus, plus
& difficilius eſt ac alterum.
Obj. Eſſentia formalis moralitatis in eo ſta-
tuenda, ex quo ſequuntur Proprietates,
atqui hæ ſequuntur ex libertate: Proß,. min.
Ideo enim ackus eſt dignus laude vel vituperio,
Præmio aut pœna, quia liber eſt, ergo. H. N.
min. Ideo ſoluùm dignitas laudis aut vituperii ac-
cedit actui, quia eſt bonus vel malus „ conve-
niens regulæ morum, aut ab ea diverſus. Ex
quo ſequitur, dignitatem iſtam nequidem pro-
Prietatem proximam eſſe ipſius moralitatis, ne-
dum libertatis: nam libertas ſecundum ſe tan-
tum pertinet ad ordinem phyſicum, hæc enim
Ccreaturam rationalem ab irrationali diſcernit.

ARTICULUS II.

Unde bonitas vel malitia moralis in actum re-
Jfundatur .
Nve. Moralitas eſt quidem directivè a regu-
la morum, quia regula morum eſt men-
ſura honeſtatis; ſed eadem ſimul eſtab objecto,
ubi objectum non tantùm materiale, & ſecun-
dum ſe ſpectari debet, ſed etiam formale ſeu
motivum & veſtitum ſuis circumſtantiis, imo

1 2 &£

122 DE ACTIBUS HUMANIS.

& cum fine, ob quem actus tendit in objectum,
quæ omnia tranſeunt aliquo modo in objectum.
Porrò bonitas iſta vel malitia ex objecto ſumpta
dicitur prima & ſpecifica, qua actus ſpecificatur
extrinſecè, vel ſpeciem ſuam accipit ab objecto,
intrinſecè verò atendentia propria in objectum,
in quod fertur. Dicitur etiam fundamentalis
& radicalis, quia objectum eſt ſundamentum
& radix, unde bonitas vel malitia refunditur
in actum.
Dico IL. Bonitas & malitia moralis actuum
voluntatis ſæpe cauſantur per objecta, quæ ſe-
cluſa omni lege aut prohibitione ex ſua natura
intrinſecè bona ſunt vel mala. Ita definitum
fuit in variis Conciliis, & aſſertum a SS. PP. aqui-
bus latè rejectus eſt error eorum, qui dicebant,
nihil natura ſua eſſe bonum aut turpe, ſed
omnia talia reddi præcepto & prohibitione, vel
ſola hominum opinione. Ita Epicurei affirma-
bant, non eſſe vitium aut virtutem, ſed ſola
opinione peccare homines. Quod refutatur
optimè a S. Auguſtino apolog. 2. deinde Simon
Magus, apud Irenæum lib. I. cap. 20. dicebat,
nullas eſſe naturaliter operationes juſtas, ſed ex
accidenti. Sic etiam poſtremi temporis hæretici
delirant, omnia opera noſtra peccata eſſe. Con-
tra hos probat. Cancluſio. Multa ſunt objecta,
circa quæ voluntas nunquam verſatur cum cog-
nitione vera & libertate, quin bene operetur;
quædam objecta, circa quæ ſemper malè, ſi li-
berè agimus & ſinè errore, ergo quædam ob-

jecta ſunt intrinſecè mala, quædam intrinſecè
bona.

z . ien

0tes

9
ee

n And
Amdta re⸗

Undrn

En norlls Qon
Mchſech, det⸗
bron a ſmmn

n l Me,
Krdihnone we
Iubyemamm.

Iimnen, eih

DE ACTIBUS HUMANIS 123

bona. Prob. Ant. Ex communi hominum ſen-
ſu: quia quidam ſunt actus, qui apud omnes
gentes laudantur tanquam boni, quidam vitu-
Perantur & damnantur tanquam mali, ergo ſig-
num eſt, quod naturaliter homines agnoſcant,
voluntatem ſemper malè facere, quando ver-
ſatur circa quædam objecta, bene autem agere,
quando verſatur circa alia. Confirmatur: Quia
actus vitalis phyſicè ſpectatus ſpeciem ſuam de-
ſumit ab objecto, ut conſtat ex philoſophia,
ergo etiam actus ſpectatus in genere moris,
cum non ſit diſpar ratio.
Dico Il. Circumſtantiæ aliquando novam
addunt actui bonitatem aut malitiam ſpecificam,
aliquando autem tantùm bonitatem & malitiam
actûs circa eandem ſpeciem. Ratio eſt, quia
Per illud cauſatur moralitas, per quod actus fit
conveniens aut diſconveniens naturæ rationali,
ſed per circumſtantias actus vel fit conveniens
& diſconveniens, vel fit magis conveniens &
diſconveniens. Ergo. Prob. min. Per illud actus
fit conveniens nituræ rationali, & diſconve-
niens, per quod habet medium a recta ratione
ræſcriptum, vel eodem caret, ſed per circum-
antias ſæpe actus eſt hujusmodi, malum enim
eſt ex quolibet defectu, bonum autem ex inte-
ga causâ: quoties itaque deerit aliqua circum-
antia bona, vel aderit aliqua mala, malus erit
actus. Deinde-quoties actus pertinet ad diver-
ſam ſpecie virtutem, habet bonitatem ſpecie
diverſam, & quoties opponitur diverſæ vir-
tuti, vel diverſis bene agendi regulis alio & alio
I 3 titu-

124 DE ACTIBUS HUMANIS.

titalo vel exigentibus, vel prohibentibus, ha-
bet malitiam ſpecie diverſam: ſed actus volun-
tatis aliquando habet, quod pertineat ad diver-
ſam virtutem, vel quod ei opponatur: aliquan-
do autem habet tantùm, quod magis oppona-
tur eidem virtuti, vel quod perfectius pertineat
ad eandem virtutem, ergo circumſtantiæ ali-
quando dant novam ſpeciem, aliquando augent
tantùm eandem. Min. eſt evidens. Nam inter-
ficiens hominem, quem novit eſſe Sacerdotem,
Peccat peccato Sacrilegii & injuſtiti?. Dans
eleemoſynam ex voto facit actum religionis &
miſericordiæ.
Dico UI. Intentio finis boni in ſe bona eſt,
tribuitque bonitatem electioni medii vel boni
vel indifferentis, non autem tribuit bonitatem
ullam electioni medii mali. Sic econtrario in-
tentio finis mali in ſe eſt mala, & tribuit ſpecia-
lem malitiam electioni medii cujuscunque, quid-
quid enim agitur ex intentione mala eſt malum-Et
ita tanquam certum docent omnes Theologi poſt
SS. PP. eôque referunt dictum illud Chriſti Do-
mini Luc. II. v. 34. Lucerna corporis tui eſt oculus
tuus; ſi oculus tuus ſimplex fuerit, totum corpus
tuum lucidum erit. Prob. Concluſio. Quia tunc
electio mediorum eſt actus bonus, quando ha-
ber objectum bonum, a quo ſpecificatur, bo-
nitas enim finis eſt objectum ultimò ſpecificans
electionem mediorum, ergo electio medii non
mali facta ex fine bono ſemper eſt bona. Ele-
ctio autem mediorum, quæ ſunt mala, nun-
quam eſt bona, etiamſi fiat ex intentione boni
finis,

6 korelm

DE ACTIBUS HOMANIS. 12 5
finis, aliàs illa electio eſſet ſimul bona & mala
quod implicat. NWon enim ſunt factenda mala, ut
eveniant bond. .
Obj. contra Imum. Si bonitas ac malitia mo-
ralis actuum humanorum deſumatur ab objecto,
ergo vel materiali vel formali, ſi primum, nun-
quam actus bonus poterit habere objectum ma-
lum, aut actus malus objectum bonum, quod
utrumque falſum eſt, quia odium objecti boni
eſt malum, & odium objecti mali eſt bonum.
& ſecundum, ergo ab operante debet directè
per ſe, propter ſe intendi bonitas aut malitia ob-
Jectiva, ut derivetur in actum, ſed hoc non,
ergo. Confr. ex D. Thoma quæſt. I. a. 3. &
quæſt. 18. art. 5. actus morales ſumunt ſpeciem
a fine, atqui objectum diſtinguitur a fine, er-
go non ſumunt ſpeciem ab objecto. B. Boni-
tas & malitia moralis ſumitur tum ab objecto
materiali, ſi habeat bonitatem vel malitiam ob-
jectivam, ſi non: plurimùm ab objeéto for-
mali ſeu motivo aut circumſtantiis & fine. Ad
alterum . ſic nunquam actus bonus poterit ha-
bere objectum malum ſecundùm ſe ſumptum
N. ut amabile & proſequendum C. item actus
malus nunquam potuit habere objectum bo-
num ſecundum ſe ſumptum N. ut odioſum
& deteſtandum C. Ad Confir. x. D. Objectum.
diſtinguitur a fine extrinſeco ſive operantis C-
a fine intrinſeco ſive operis N. qui peccata re
dimit eleemoſynis, habet finem operis & in-
ternum, honeſtam ſublevationem alienæ mi-
I 4 ſe-

126 DE ACTIBUS HUMANIS.

ſeriæ: finem autem operantis & externum ſatis-
actionem pro peccatis.
Inſt. Si ab operante debet intendi directè &
per ſe ac propter ſe bonitas objectiva, ut in
actum refundatur, ergo etiam pariter deberet
intendi malitia objectiva, ut eadem refundere-
tur in actum. H. N. ſequelem. Ad hoc enim,
ut malitia objecti faciat actum inhoneſtum, ſut-
ficit voluntarium indirectum & interpretati-
vum, quia nullus intendere poteſt malum ut
malum, ſed ſolùm intendere poteſt bonum, cui

malum conjunctum eſt. Hinc ſi quis v. g. rem

furatur, quam ſcit eſſe ſacram, talis contrahit
malitiam ſacrilegi, etiamſi nollet rem furtivam
eſſe ſacram, cum enim hæc malitia ſit cognita,
ea non diſplicet efficaciter, ut diſplicere debe-
ret, eoquod operans non obſtante ejusmodi
turpitudine adhuc liberè tendat in objectum,
cui malitia ſacrilegii eſt annexa. At econtra bo-
nitas quà talis intendi poteſt & amari; unde ſi
non intenditur, negligitur, ſed bonitas neglecta
& quaſi contempta non reddit voluntatem aut
actum laudabilem, quia alioqui laudabitur, aut
laude dignus erit, qui v. g. juſtitiam exercet ob
lucrum vel avaritiam. Deinde bonum debet eſſe
ex integra cauſa, maliun autem ex quolibet defelctu
Oliic. Il. contra 2. Circumſtantiæ ſe habent
ut accidentia actůs moralis; atqui accidens non
poteſt conſtituere ſpeciem, ergo eircumſtantia
non poteſt conſtituere actum in certaſpecie bo-
nitatis vel malitiæ. N. D. maj. Habent ſe ut ac-
cidentia actûs moralis, quem in ſua ſpecie jam
con-

Dr Acr!

uum koppont
ngum Plinl
uum N. V
roltaeſtensel
euſyik Mi
Creuen ungun
ulale

Clentaommnm
UEnmmen Arnen
ehgnms. I
0. Te re,
Oe ſen d Tomn
Anm inemmm ii
rer, ,auueun
ücdenihan⸗
NnaMN

3
4

4

Fr Saum

ln er mino d
Aenohnm n

Ainheſelt
denm
iekie
, tgle n
alontnn
ohmman
Dhumme

*
fmn DE AcTIBUS HUMANIS. 127
gumm conſtitutum ſupponunt C. acts moralis, quem
a ipſæ tanquam Principales objecti conditiones
Nmalirdh conſtituunr N. Diſt. etiam Conſ. Circumſtan-
adkn tia prout accidens non Poteſt conſtituere actum
in certa ſpecie morali C. circumſtantia quæ affi-
cit objectum tanquam Principalis conditio N.
Circumſtantia loci ſacri, ſi conſideratur intuitu
ablationis rei alienæ eſt merum accidens, Ppro-

Im& i ut autem ratio dictat loco ſacro non eſſe facien-
er oetmmm dam injuriam, eadem circumſtantia addit ſpe-
tepoetbanmma cialem repugnantiam ad ordinem rationis, con-

Huiqiseem ſideraturque ur Principalis conditio objecti, ra-
sG tioni repugnans. Ita S. Thomas quæſt. 19. art.
Hdharmtmn 10. Inde apparer, quomodo explicanda ſint,
r giliuſt am quæ idem S. Thomas quæſt. 19. art. 2. dicit,
IrPi actum internum a ſolo objecto bonitatem de-
lene ed ſumere, lôquitur enim de ſpecie moralitatis pri-
in in heduan maria & efientiali, quæ in actu virtutis petitur
Nn MeIN. ab eo, quod actus per ſe primèò reſpicit, quod
tRmm el eſt ſolum objectum. .
ſelbornu nri Inſt. I. Si circumſtantia quantitaris augeat
Ur ſovnnrenen bonitatem vel malitiam moralem actionis, ergo
uikretimn is, qui ex animo dicerer: volo dare Paupe-
Kribus eleemoſynam infinitam, eliceret actum
meriti infiniti. . N. ſequel. Sicut actus in-
tellectús in hac hypotheſi objectum infinitum
tantùm imperfectè, confusè & finitè repræſen-
tat: ita actus voluntatis tendit ſolàm imperfe-
Rè, confusè & inefficaciter in objectum infi-
nitum, adeoque non habet infinitos bonitatis
gradus. Econtra cum quis ſeriò intendit dare
duos vel tres nummos pauperi, totidem etiam

I 5 gra-

128 DE. ACTIBUS HUMANIS.

gradus bonitatis habet actus, qui diſtinctè &
efficaciter in objectum tendit.
Inſt, 2. Habens votum caſtitatis, ſi alium
induxit in fornicationem, non tenetur circum-
ſtantiam voti confiteri, ſi ipſe nihil libidinis
commiſerit: neque etiam opus eſt exponere
circumſtantiam ignorantiæ vincibilis, quà com-
miſſum eſt peccatum, neque etiam conſuetu-
diriis, niſi quis interrogetur, neque etiam in
ſimplici complacentia cogitationis venereœ re-
fert, utrùm fuerit de perſona libera, aut ligata,
quia hic non admittitur adulterium, inceſtus,
aut ſacrilegium, ergo circumſtantiæ non ad-
dunt actui ſpecialem malitiam. N. D. C. Quan-
do non addunt novam oppoſitionem cum ra-
tione & virtute C. ſecus N. Eodem modo
circumſtantiæ genericæ, niſi ſpeciatim a pec-
cante intendantur, habent ſe ſolùm per modum
generis, ut quod peccatum ſit averſio a Deo,
noxium animæ, inobedientia &c. ergo non
poſſunt ſpecialem malitiam actui tribuere, cum
ſint ſolùm voluntariæ per modum rationis ge-
nericæ: nec etiam vi illarum oritur ſpecialis ob-
ligatio ad vitandum actum, vel ita operandum,
ſed ſufficit obligatio, quæ naſcitur ex objecto.
Inſt. 3. Umius rei non ſunt plures eie⸗
atqui unius actûs ſunt plures circum antiæ,
ergo circumſtantia non conſtituit actum mora-
lem in ſpecie aliqua boni vel mali. . cum S.
Thoma ſuprà citato, unius acts externi non
ſunt plures ſpecies N. unius acts interni Subd.

non ſunt plures ſpecies ex objecto C. ex objecto,
cir-

s Huugre

10
n leod

DE ACTIBUS HUMANIS. 129

circumſtantiis, fine extrinſeco N. In actibus
externis ſpecies moralis ſemper eſt accidentaria;
unde nihil obſtat, quominus unus actus in eſſe
naturæ, ſit in pluribus ſpeciebus in eſſe moris.
Econtra in actibus internis ſpecies moralis eſſen-
tialis provenit ab objecto, quod unicum tan-
tùm eſſe poteſt, quamvis eidem ſpecies moralis
accidentaria ex circumſtantiis & fine extrinſeco
varia etiam poſſit advenire.
Objic. III. contra 3. Intentio finis boni com-
municat bonitatem electioni medii indifferentis,
& addit bonitatem peculiarem electioni medii
boni, ergo etiam communicabit bonitatem ſuam
electioni medii mali. . N. C. Objectum in-
differens aut ex ſe bonum ſunt capacia honeſta-
tis: econtra objectum de ſe aut ex circumſtan-
tiis malum eſt ſimpliciter prohibitum, ergo ejus
electio ſemper manet mala, quocunque fine
expetatur.
Inſt. I. Matth. 6. dicit Chriſtus: & oculus
tuus ſimplex fuerit, totum corpus tuum lucidum
erit: licèt hic S. Chryſoſtomus homil. 25. per
oculum intellectum interpretatur, cæteri tamen
PP. intentionem finis nomine oculi accipiunt,
ergo juxta doctrinam Chriſti, ſi intentio pura
fuerit, tota actio erit bona, & conſequenter ele-
ctio mala evadet bona. k*. Explico verba Chri-
ſti, D. Ant. ita ut nomine oculi ſimplicis acci-
Piatur intentio præcisè & ſecundùm ſe bona N.
ut accipiatur intentio, ejusque puritas partici-
Pata in electione C. ita S. Bonaventura, & D.
Thomas. Eadem eſt reſponſio ad illud ar⸗
thœæi

130 Dr AcCTIBUS HUMANIS.

thæi 7. Non poteſt arbor bona malos frulétus fa-
cere, ubi S. Auguſtinus per arborem intentio-
nem bonam intelligit, lib. I. de gratia Chriſti
cap. 18. & 19.
Inſt. 2. Obſtetrices E.gyptiæ mendacio uſæ
ad ſervandam vitam infantium hebræorum præ-
mium a Deo acceperunt Exodi 3. ergo bonus
finis corrigit malitiam electionis, aut ſaltem ab
electione mali medii non vitiatur intentio. E.
N. I. Sequelam. Diſtincti enim adtus inter-
ceſſerunt: prior erat per modum intentionis,
ſeu voluntas liberandi proximum a morte, &
hic quidem erat bonus & dignus præmio: po-
ſterior erat per modum electionis, ſeu voluntas-
mentiendi, quà nullum præmium meritæ ſunt
obſtetrices, quamvis talis medii electio potuit
eſſe inculpata propter ignorantiam vel inconſi-
derantiam. Ad 2. &. D. C. Non vitiatur inten-
tio, quæ præit realiter electionem C. quæ co-
mitatur electionem malam N.

ARTICULUS III.

Utrùm idem actus voluntatis poſſit ſimul eſſe bonus
malus

Na. Non eſt hic quæſtio de bonitate & ma-
litia, quæ actum abſolutè & ſimpliciter ta-
liter denominet, ita ur bonus dicatur, qui ha-
ber omnem debitam perfectionem, malus econ-
tra, qui vel unicà careat; juxta illud S. Diony-
ſuüi: Bonum ex integra cauſa, & malum ex quoli-

bet defectu; evidens enim eſt, non poſſe eun-
dem

De Ac

c Uher

Ucti en
nl An

le
teenohn
KIA

N

DE ACTIBUS HUMANIS. 131

dem actum habere omnem perfectionem debi-
ſi tam, & aliquà earum carere. Evidens item
eſt, non poſſe actum eundem conformem ra-
tioni eſſe & difformem. Solùm ergo hic di-
ſputatur, an idem actus humanus ſimul habere
poſſit bonitatem moralem conjunctam cum ali-
qua malitia reſpectu diverſorum, quibus actus
conſtituitur & efficitur. Nam reſpectu ejus-
Hain e dem objecti hoc manifeſtè repugnare apparet,
n Denini eoquod idem eodem reſpectu non poſſit con-
e venire, & non convenire. Quæritur proinde,
6 utrùm actus aliquis ex objecto bonus eſſe poſſit,
& ſimul ex circumſtantia objecti, aut ipſius acts
malitiam contrahere.
Dico. Idem actus voluntatis non poteſt eſſe
ſimul bonus & malus. Prob. Quia actus eſt
ſimpliciter malus, non bonus, hoc ipſo quod
habet vel objectum malum, vel finem malum,
vel circumſtantiam malam: nam hoc ipſo ten-
dit in objectum modo dedecente naturam ratio-
nalem, ideoque ſimpliciter dedecet naturam ra-
tionalem, eique disconvenit. At verò aétus,
qui ſub aliqua ratione naturam rationalem de-
decet, hoc ipſo malus eſt, minimè bonus; &
ſolus actus, qui ſic naturam rationalem decet,
ut ſub nulla ratione illam dedeceat, bonus eſt.
Ohyic. I. Actus, quo quis vult idem obje-
Rtum ob duo motiva non ſubordinata, unum
bonum, & alterum malum, ut actus, quo quis
vult dare eleemoſynam propter motivum mi-
ſericordiæ, & ſimul ob vanam gloriam, eſt bo-

nus ex parte boni motivi, & malus ex parte
mali5
— 22

ende.
“ Epuucth

132 DE ACTIBUS HUMANIS.

mali; ergo. . N. Ant. Nam hic actus eſt
ſimpliciter malus, & nullatenus bonus, quam-
vis malitiam ex unico motivo ſumat; quia
per talem actum voluntas tendit in objectum
modo naturam rationalem dedecente, & actus
ille ſimpliciter dedecet naturam rationalem,
quia dedecet naturam rationalem appetere bo-
num propter malum, & ſic velle malum.
Objic. 2. Qui fubvenit egeno in gravi ne-
ceſſitate, implet præceptum, licet ex inani glo-
ria id fecerit, ergo actus ex objecto bonus po-
teſt contrahere malitiam ex fine & circumſtan-
tiis. 2. Samſon ſe ipſum ruinà doms oppref-
ſit, S. Virgines ſæpiùs ut hoſtes evaderent, aut
pudori conſulerent, mortem ſibi conſciverunt,
& nihilominus laudantur. 3. Poteſt in natura-
libus idem ſubjectum quoad ſubſtantiam eſſe
bonum, licet in aliqua parte haberet defectum,
ſic poteſt quis haberè pulchram faciem, & den-
tes deformes, idem patet in artefactis. N. ad
1. D. Conſ. Actus internus poteſt manere bo-
nus & malitiam a circumſtantiis contrahere N.
actus externus Subd. poteſt manere bonus ma-
terialiter & in genere entis C. formaliter, & in
ratione objecti formaliter ſpecificantis N. quod
talis ſatisfaciat prœcepto, nihil refert. Nam
ſunt multæ leges, quæ dantur de actibus huma-
nis præcisè quoad ſubſtantiam & entitatem Phy-
ſicam ſeu bonitatem objectivam materialem,
non formalem, Alii autem actus; quibus dis-
ponimur ad juſtitiam, & gratiam Dei meremur;

circumſtantiam turpem nequaquam admittunt.
Ad

61.

Dr Acr
NXope
egerint,

DE ACTIBUS HUMANIS. 133
Ad 2. N. N. Suppoſitum, quod cum circum-
ſtantia mala egerint, nam peculiari S. Spiritũs
inſtinétu herolcas has actiones ſuſceperunt. Ad
3. N. C. In naturalibus & artefactis malum unius
Partis non inficit, aut deſtruit bonitatem alte-
rius. In moralibus contra accidit, ubi juxta D.
Angelicum virtutes connectuntur in una Ppru-
dentia, nec poſſunt ſimpliciter exire in actum,
niſi hac præeunte, & judicante hic & nunc eſſie
conforme rationi, omnibus Penſatis actionem
eſſe ſuſcipiendam. .
Oliic. 3. Saltem poteſt actus diu protractus
de bono tranſire in malum, & v viciſſim. H. D.
Actus voluntatis elicitus & deliberatus N. actus
voluntatis imperatus, aliusve potentiæ C. Or-
dinariè actus voluntatis ſunt inſtantanei, ſicut
actus intellectûs, a quibus pendent, ergo hy-
Potheſis illa non habet locum in modo agendi
ordinario, ſed in extraordinario, quo Deus
utrumque intellectús & voluntatis actum Per
plura inſtantia conſervaret. In quo caſu nihi-
hilominus actus de bono in malum tranſire non
poſſet: actus enim bonus eſt ratione ſui objecti
& circumſtantiarum, quatenus tranſeunt in ra-
tionem objecti, ſi ergo objectum non mutatur,
nec mutabitur bonitas acts, quatenus eſt elhci-
tus; ſi verò mutabitur objectum, mutabitur
etiam actus. Aliter judicandum de actu Po-
tentiæ externæ, aut de actu elicito voluntatis,

ſi conſideretur ut imperatus, poteſt enim mu-
tari intentio & imperium immutato actu impe-
ratoO: quare cum actus voluntatis quatenus ſunt
impe-

134 DE AcCTIBUS HUMANIS.

imperati, ſe habeant ut actus exteriores, poſ-
ſunt ſicut ii, eſſe boni & mali ſucceſſivè per de-
nominationem ab actibus diverſis.

ARTICULUS IV.

An detur Actus humanus ſeu moralis indifferens
in individuo, qui nec ſit bonus nec malus?

Ota I. Certum eſt multos poſſe dari actus
voluntatis indifferentes, qui neque boni
ſint moraliter, neque mali; quia plurimi ſæpe
actus fiunt absque advertentia & conſideratione,
honeſtatis aut malitiæ, quà conſideratione defi-
ciente nulla eſſe poteſt moralitas. Poſſunt ergo
eſſe actus voluntatis indifferentes, ſed nullo
modo morales. Tota ergo eſt difficultas de iis
actibus, qui ſunt morales, & tamen indifferen-
tes, id eſt neque boni neque mali.
Notæ 2. Actus moralis dici poteſt dupliciter
indifferens: I. ſecundùm ſpeciem, 2. in indi-
viduo. Indifferens ſecundùm ſpeciem dicitur,
qui ex objecto præcisè conſideratus non haber
quod bonus, aut malus ſit, quamvis aliunde
habere poſſit, quod ſit bonus, aut quod ſit ma-
lus: v. g. comeſtio carnium eſt ſecundùm ſpe-
ciem indifferens actus, quia ex objecto præœci-
8& nec bona, nec mala eſt, quamvis ex prohi-
bitione poſſit eſſe mala, & ex bono honeſto
fine poſſit eſſe bona. Quando itaque dicitur
actus eſſe indifferens ſecundùm ſpeciem, non
eſt ſic intelligendum, quod ex ſpecie ſua hoc

habeat, quod ſit indifferens; ſic enim actus ſe-
cun-

Dr Aci

ſeren

lſte⸗

7

Mue
R -
edlkwelhener

Ve

TLVUS.

1 gie
1 giu
tnnt Kcolcernie
GAcnilenatoet
rals boſi
Ifarmes, 1
veld
Eumen ualteren.
.
daperkinlta
nhertn uin
dun eren don⸗
Gnlckeans vo
1

Ne
n von hontt⸗
Co mne Cncnt
en, N
4 ecke ſun
e .
Eeum 6

ſ

la

—

DE AcTIBUVS HUMANIS. 135
cundum ſpeciem indifferens eſſet illa, cujus dif-=
ferentia conſtitutiva eſſet indifferentia, ſive cui
eſſet eſſentialis indifferentia. Dicitur ergo ſe-
cundùm ſpeciem indifferens negativè, hoc eſt,
qui præcisè non habet ex objecto, quod exi-⸗
gat bonitatem aut malitiam. Actus in indivi-
duo indifferens eſt is, qui ſpectatis omnibus,
quæ ad ipſum concurrunt; aut concurrere poſ-
ſunf, nempe qui ſpectatis omnibus objecto for-
mali aut materiali, extrinſecis omnibus circum-
ſtantiis caret bonitate vel malitia formali. Hoc
poſito, quæſtio eſt inter Theologos Scholaſti-
coSs. An dentur actus aliqui voluntatis facti
cum advertentia & libertate, qui nec mali ſunt,
nec boni, non ſolùm ex objecto & ſecundàùm
ſpeciem, ſed etiam in individuo, hoc eſt ſpe⸗
atis objecto & circumſtantiis.
Dico. Nullus poteſt dari actus in individuoò
indifferens. Prob. I. auctoritate D. Thomæ quæ.
18. art. 8. & 9. id clariſſimè docentis: S. Augu-
ſtini lib. 2. de peceatorum meritis & remiſſione
c. 18. ubi expreſsè dicit: Voluntatem non poſſs
conſiſtere in medio, ſed vel eſſe bonam vel malam.
Prob. 2. Innocentius X. damnavit has duas pro-
poſitiones, ſeilicet 8. comedere & bibere us ue ad
Jatietatem ob ſolam voluptatem non eſt peccatum,
modo non olſit valenalini, quia licitè poteſt appe-
titus naturalis ſuis atctilus frui. Deinde gnam.
Opus Conjugii ob ſolam voluptatem exercitum oinni
benitus caret culpa, ac defetctu veninli. Suppoſitâ
dutem poſſibilitare actús indifferentis non debe-
ret ſemper intendi Hquaonaſtas, & appetitus
na⸗

136 DE ACTIBUS HUMANIS.

Juxta adverſarios vel non daretur verbum otio-
ſum, vel non omne verbum otioſum eſſet ma-
lum, cum proferretur licet non ob finem bo-
num & honeſtum, ſaltem ob aliquam delecgtatio-
nem naturæ gratam, adeoque maneret indif-
ferens: atqui utrumque eſt fallum, & contra
illud Chriſti D. Matth. 12. v. 36. Dico autem vo-
bis, quoniam omne verbum otioſiun, quod locuti
fuerint homines, reddent rationem de eo in die Ju-
dicii. Ubi verbum otioſum ex communi In-
terpretum non poteſt trahi ad calumniatorium
& falſum: aliàs exprobratio Chriſti D. non eſ-
ſet adeo energica. Prob. 4. Omnis homo
agens moraliter debet intendere finem aliquem
negativè ultimum, honeſtum ex ductu rectæ
rationis, quæ in ipſo viget, non minuús ac
omnia creata tendunt ad finem ſibi ab Auctore
naturæ præfixum. Tria autem ſunt bona: ho-
neſtum, utile; delectabile: utile non eſt finis, ſed
tantum medium, & debet ulterius ordinari,
neque poteſt in eo quieſcere voluntas: bonum
delectabile non poteſt intendi. Ergo debet ſem-
per intendi honeſium; maximè cum homo in
actionibus debeat agere ſupra modum agendi
brutorum; bona autem reliqua etiam intendunt
bruta; ergo non eſt poſſibilis actus in indivi-
duo indifferens. Confir. Quoties homo tollit
Deo rationem finis ultimi, peccat: Sed quoties ho-
mo agit deliberatè, nullam ſibi præfigens bonum
finem, adimit Deo rationem finis ultimi, ad quem
ommia diriguntur, nam-ille actus neque formaliter
ne-

De AcrI

ftemii
naturalis poſſet licitè frui ſuis actibus. Prob. 3.

S Cvome
pükaenten
Aanpo in
Gemmco e e
. i.

arcenun e
monmien⸗
Ultifern
lefkenng
tone⸗
nehe

R

onn

1Gmrkhinet
mmnincltm.
GENbNnbo
Caen ge,
edde nunti nlt.
tin, Kanm
.6. Darmmenn
ihon, ſtu ler
inen in;
Un er Cörmmik
id dumninnnn

ioCrik D. m

1 MdX
Alore
thonn br.
Nnckins,

DE ACTIBUS HUMANIS. 135
neque virtualiter ad Deum dirigitur. Ergo pec-

cat. Prob. Quicunque juxta Adverſarios elicit

actum indifferentem, hoc ipſo eum elicit, quia
licet, ſed eoipſo jam agit honeſtè, ſcilicet ſe
conformando legi permittenti, eigo nunquam
indifferenter. Confir. I. Talis eit ita diſpoſi-
tis, ut non ageret; ſi non liceret; ſed hoc eſt
honeſtum, quia eſt revereri legem prohiben-
tem, & ſe illi ſubmittere, ergo. Confirm. 2.
Agere, quia licet, eſt habere licentiam Pro
motivo, hoc autem motivum nec eſt utile,
nec jucundum ergo eſt honeſtum. Unde pa-
tet Adverſarios ex ipfſis ſuis principiis redargui.
Chj. I. S. Hieronymus epiſt. 89. ait: Bo-
nuim eſt continentia,; malum luxuria, inter utrum-
que indifferens deambulave &&. hæc autem ſenten-
tia non poteſt explicari de actibus indifferenti-
bus ſecundùm ſpeciem, hoc eſt, de actibus, qui
nec ſunt boni nec mali ratione objecti materia-
lis: quia addit D. Doctor: ſive enim fecerig, ſive
non feceris; nec juſtitiam habebis, nec injuſtitiam.
Ergo infert Vaſquez ly feceris denotat exerci-
tium actionis in individuo, ergo ſecundùm S.
Hieronymum illi actus etiam in individuo ſunt
indifferentes. E. N. C. Loquitur D. Doctor
tantum de actu ſecundùm objectum ſpectato.
Nam agit de natura objecti, & dicit; aliud eſt
bonum;, ut continentia, aliud malum ut luxu-
ria, aliud indifferens ut deambulatio. Quare
ſenſus eſt, ſive feceris ſive non feceris, nec ju-
ſtitiam habebis ratione objecti, quod non im-
pedit, quominus actus ſit bonus vel malus ra⸗
tione finis. K 2 Ohji.

138 DE ACTIBUS HUMANIS.

Ob,j. 2. Dantur actus indifferentes in ſpecie;
ergo etiam in individuo. Confir. Nulla eſt ſpe-
cies ſinè individuo, ergo ſi dantur actus indif-
ferentes in ſpecie, dantur etiam in individuo.
NW. ad I. N. C. diſp. eſt. Quia actus indifferen-
tes in ſpecie ſunt actus, qui neque boni, neque
mali ſunt ex objecto: adtus verò indifferentes
in individuo ſunt actus, qui neque boni, ne-
que mali ſunt ex omni parte, nempe ratione
objecti, circumſtantiarum & finis. At ex eo,
quod aliqui actus neque boni, neque mali ſint
ex objecto, non ſequitur eos non eſſe bonos
vel malos ex alia parte, nempe ratione finis,
ergo eoipſo, quod homo debeat agere ob
finem honeſtum, ſequitur non dari actum
indifferentem in individuo, vel enim homo
agit ob finem honeſtum, & ſic bonus eſt actus,
ſi non ob finem honeſtum & ſic malus eſt. Ad
Confir. D. Ant. Nulla eſt ſpecies logica ſeu pro-
priè dicta quæ eſt gradus metaphyſicus ab indi-
viduis abſtractus, ſine individuo C. mulla fpe-
cies moralis ſeu impropriè dicta, quæ eſt de-
nominatio actui conveniens præcisé ab objecto
ſuo directo N. proinde quidquid convenit ſpe-
ciei convenit etiam individuo ſecundùm ob-
jectum ſpectato, non autem ſpectato ſecundum
finem & circumſtantias.
Ohyj. 3. Si opera neceſſitatis & delectationis
naturalis v. g. fricare manus, ſpuere &c. eſſent
bona, deberent pertinere ad aliquam virtutem:
ſed ad quam! ſi eſſent mala, poſſent & debe-
rent explicari in confeſſione: quis autem abſol-
vVet

DrAc

oneloneß

omonN, Sn
o ſceken
Col on

umnnnitt,
Gwcodtnenan

lnbon,
Urnlonun,
Nu Gi
erd gunte
eer illie v
Uiin

de

leigte
eten I

Nlcnr Auig.
n Nindnid
Wui Uüenn.
unegredoi at

Owne bal t

EE
= = ——
E

Me, enpe i

1fns Ae
0l, ſeqve ndl
1 don elle dan
INe Mone n
er e
ur Nn n u
, Ielanin Konn
Elehoruvet tt

REh
eugn
Gncto l t⸗
ck, r et e
ethoben
d ſent⸗
o koncm o.
netno ſeuncm

e

DF AcCTIBUS HUMANIS. 139

vet in confeſſione præcisè accuſantem ſe de fri-
ctu manuum, ſputo &c. ſinè præfixo bono fi-
ne? imo ſequeretur, vix ullum fieri a nobis
opus, quod non ſit peccatum veniale. W. IIIa
opera minutiora, quæ fiunt ob ſolam naturæ
commoditatem aut neceſſitatem, ſunt ut pluri-
mum indeliberata, fiunt ex ſolo naturæ inſtin-
ctu ac imaginatione, ſinè ulla advertentia ratio-
nis, atque ita, cum non ſint moralia, non ſunt
etiam bona vel mala. Si verò ſünt deliberata-
ſunt etiam bona, quia ratio tunc dictat, gra-
tificandum eſſe naturæ. Si autem non dictaret
hoc recta ratio, eſſent illa tunc otioſa opera, &
vitioſa, poſſentque in confeſſione explicari,
ſicut otiola verba, quia eſſent merè peccata
commiſſionis, hoc eſt opera poſitiva difformia
rectæ rationi, non autem pPeccata omiſſionis,
quæ ſunt meræ negationes actuum. Certe ho-
mines virtutis amantes, ſicut de verbis otioſis,
ita etiain de ejusmodi operibus in ſacro tribu-
nali ſe accuſare ſolent, dicendo, v. g. plurima
opera deliberatè poſui ſinè debita intentione
boni & honeſti finis.
Ad id verò quod quæritur, ad quam virtu-
tem illa opera pertineant, quando ſunt bona,
& ad quod vitium, quando ſunt mala. N.
Quando ſunt bona, pertinent ad virturem fi-
nium extrinſecorum, ad quos diriguntur, vel
ad virtutem, cujus proprium eſt moderari cu-
Tam corporis, quando ſunt mala, pertinent ad
vitia oppoſita illis virtutibus.

K 3 olj.

440 DE ACTIBUS HUMANIS.

Obj. 4. Quando quis exercet actum miſeri-
cordiæ, non cogitando de bonitate miſericor-
diæ, nec intendendo propter ſe, non exer-
cet opus bomim, utpote quod debet amari
Propter ſuam honeſtatem neque tunc peccat;
ut pater, ergo tunc exercet autem indifferen-
tem. 2. Qui deambulat præcisè, quia deam-
bulatio non eſt prohibita, facit actionem indif-
fentein non tantum ex objeécto, ſed etiam ex
fine. N. ad I1. Actus virtutum moralium v. g.
reddere alienum: ſunt verè boni ex objecto & fine
intrinſeco, quem recta ratio dictat, etiamſi non
dirigantur ad ullum finem extrinſecum bonum;
nam tunc ſolùm tenemur adhibere finem ex-
trinſecum bonum, quando finis intrinſecus ſi-
ve objectum eſt indifferens. Neque eſt ne-
ceſſe ad actum, ut honeſtas appetatur propter
ſe formaliter, ſed ſatis eſt, quod appetatur
Ppr opter ſe virtualiter.
Ad 2. N. N. Ant. Quia falſum ſupponit.
Nam aſſignatur pro fine id, quod revera non
eſt finis: quod enim res non prohibeatur, ſed
ſit licita, non poteſt eſſe finis actionis, ſed dum-
taxaât conditio removens impedimentum agen-
di. Sic quando quis dicit: ego ambulo, quia
vacant ſcholæ, vel quia habeo licentiam, va-
catio & licentia non eſt finis, ſed tantum con-
ditio removens impedimentum ambulandi.
Qujus ratio eſt, quia omnis finis eſt bonum ho-
neſtum vel jucundum. Poreſt quidem quis
agere, quia lubet, quia placet; ſed illud mo-
tivum eſt delectatio, proinde finis illicitus. np
. nſt.

DrAchI

(Mor el
en Eceetl
elki lebls⸗

otlgen hel

“ ..
cham.
enleklalnn

o Eectbi
UelunäAte
Aorbemteget
nizt nt ſun
rutfwn,n

4

enlhetatd
icenlannis,d
ZB
Ahooo

Wmovobosyn
mtencunob,
N.A LYN

Nhun: Kn
Wan boeſun,
Monan
Rdhpetunie
, Lnper

eſe

Mhmn nordlwmn

Merobeechot

Nepveel .
Dpetnur goper
wpenun

.

n kdun fpon⸗

,d et

Mohbennr, 6l

n ger⸗
i

cumdonnn
bere fhen e
fos nma .

DE ACTIBUS HUMANIS. 141

Inſt. Auctor naturæ inſperſit rebus multis
ſuavitatem & delectabiliratem, quam homo per-
cipiat ex his rebus, ergo homo non pervertit
rerum ordinem, agendo propter ſolam delecta-
tionem de ſe licitam. N. D. Ant. Auctor natu-
ræ inſperſit delectabiliratem quam homo perci-
Pit, ut medium & referat ad finem honeſtum pu-
ta ad honeſtam recreationem, qua melius diſpo-
natur, ut munia ſua ritè obeat C. quem ſibi pro-
Ponat ut finem, & in qua ſiſtat N. ſuavitas & de-
lectabilitas inſperſa rebus eſt quidem ob delecta-
tionem hominis, ſed qua utatur velut medio,
non autem quam ſibi ut finem proponat.
Ohyj. 5§. Si homo teneretur agere ſemper pro-
pter finem honeſtum, non datur lex permittens,
falſum Conſ. ergo. &c. 2. Si daretur præceptum
agendi ſemper ob finem honeſtum, illud vel eſt
naturale vel poſitivum. 3. Præceptum naturale
eſt notum omnibus Viris piis & eruditis, hoc au-
tem præceptums. Bonaventura, Scotus &alii mul-
ti negant. H. ad I. non datur lex permittens circa
finem non honeſtum C. circa objectum adts N.
igitur extat lex permittens, ſed ſolùm circa quæ-
Tm objecta, quæ ex ſe neque bona neque
mala ſunt moraliter & quæ ad finem honeſtum
referri poſſunt: at non datur lex permittens circa
finem non honeſtum, cum detur lex præcipi-
ens naturæ rationali finem honeſtum in omni-
bus ſuis actibus deliberatis. H. ad 2. illud præ-
ceptum eſſe naturale, quia ratio dictat, homi-
nem teneri ſemper agere ob finem conſenta-
neum naturæ ſuæ rationali, proindéque ob finem
K 4 ho-

142² DE AcTIBUS HUMANIS.

honeſtum. Hoc præceptum etiam eſt poſiti-
vum, quia Chriſtus vetat omnem actionem otio-
ſam moraliter, ideôque non honeſtam. Ad 3.
B. Præceptum naturale debet eſſe omnibus no-
tum, ſi ſit unum ex primis principiis, vel evi-
denter aut facilè ex illis deducibile C. ſecus N.
eſt quidem hoc præceptum univerſaliffimum,
quatenus habet pro objeécto omnes actus deli-
beratos: non autem in ratione principii, nam
ab illo alia morum præcepta non derivantur.
Inſt. illud præceptum ſi datur; vel eſt affir-
mativum, vel negativum. E. illud præceptum
eſſe affirmativum, quia obligat ad actum poſi-
tivum, & eſt etiam æquivalenter negativum,

nam æquivalet præcepto vetanti finem non ho-

neſtum; obligat proinde ſemper pro ſemper ſo-⸗
lùm hypotheticè, nempe quoties in ejus mate-
ria agimus.
j. 6. Non eſt dubium, quod ſententia af⸗
firmans, dari actus indifferentes, ſit ſaltem pro-
babilis: ſi quis igitur putat dari adtus indiffe-
rentes, hic ſequendo ſententiam probabilem,
non malè operabitur, & cum non intendat ho-
neſtatem actůs, non operabitur etiam bene;
ergo ponet adtum indifferentem. v. D. Conſ.
Ponet actum indifferentem per accidens C. per
ſe & ex natura ſua N. vel D. aliter: ponit talem
actum ſpeculativè & ſignatè C. practicè & exer-
citè N. Tales ergo excuſantur vel ob ignoran-
tiam invincibilem, vel conſcientiam erroneam,
vel probabilem. Sicut enim, ſi quis ignorat,
ſe obligari ad reſtitutionem, non peccat illam

Dr ActI
gghor ſe tüin
lemdciri
6coakfeen
gere
r E
Pene g

S

14

chel, G

td

„

onolen

I

Aneri

DMct e N

Ntrsin genene
nns or alh
1 de lectacte

.

Anindivit
Dkgemer
O
han

Hug

n ein
in e Polt.
kninenan

Re

E 0nh
.
rrii

neble l

one Urni, M
1ton cenyannn.
nr, velelak⸗
Nd wronmn
AA
enn eyinnn
ctani fhemnbo⸗
Npero ANerb⸗
lisz neigme.

olſnenud

R AAenpre
1 r As nfe
nmn Nohehlen
NTon urendt e
bPin cun ber
gen u0 (n

Pala eic⸗
riecbignora⸗
nonemmn

igs i⸗

I
An erd 1

DEZ AcCTIBUS HUMANIS. 143

omittendo: ſic etiam qui errat, exiſtimando ſe
non obligari ad dirigendos in bonum finem actus
ex objecto indifferentes, non peccat, cum omit-
tit dirigere.
Obj. 7. Quando homo operatur ex fine in-
differente v. g. ut exerceat ſuam libertatem, agit
modo diſtinctivo ſuè à brutis, ergo verè eſt
actus humanus & indifferens. 2. Amicus Dei non
debet ſemper agere ex motivo ſupernaturali,
ergo nec ur homo ſemper debet agere ex fine
honeſto. 3. Datur adtus qui nec facit meritum
nec demeritum, ergo etiam, qui nec ſit hone-
ſtus, vel inhoneſtus, ergo datur actus indiffe-
rens in individuo. B. acl 1. D. Ant. agit mo-
do naturaliter diſtinctivo ſu à brutis ratione li-
bertatis & cognitionis ſpiritualis C. modo mo-
raliter diſtinctivo in ratione finis ultimi vel for-
maliter vel virtualiter intenti N. Ad 2. N. Conſ.
nee amicitia nec ordo füpernaturalis eſt regula
honeſtatis in genere, ſive regula honeftatis pri-
ma; unde licet actio non ſit ex fine alterutrius,
tamen recta eſt, & eligibilis: at altera actio erit
contra regulam primam, quæ jubet hominem
agere ex fine ſuo. Ad 3. D. Ant. qui nec faeit me-
ritum vel demeritum præmii ſupernaturalis C.
laudis vel præœæmii naturalis N., illud requirit præ-
ter opus ſupernaturale etiam promiſſionem di-
vinam. Ad 2. Conſ. cum diſt. datur actus in-
differens in individuo theologice & in ordine ad
meritum & demeritum C. ethicè N. .
Collige I. Quando Concilium Conſtantien-
ſe damnavit hanc propoſitionem Huſs, nem-

K 5 Pe

*

144 DE ACTIBUS HUMANIS.
pe quod omnia opera humana ſint vel virtuo-

Ja vel vitioſa, damnavit eam tantuùm in ſenſu

illius hæretici, qui dicebat, quidquid agit pec-
cator, peccatum eſt, & quidquid agit homo
virtuoſus virtutis opus eſt, ut patet conſide-
ranti propoſitionem damnatam. 2. Non eſt
hic quæſtio de omiſſione pura libera, quia
rationes noſtræ ſententiæ non procedunt de
purè omittente actum. Nam imprimis præce-
ptum reſpiciendi finem honeſtum obligat homi-
nem operantem tantum, non vero obligat non
operantem, arqui purè omittens non operatur,
adeoque non obligatur omiſſionem ſuam dirige-
re in finem honeſtum; poteſt etiam aliquis,
dum omittit v. g. auditionem ſacri, ad quam
non tenetur, occupari in alia actione æque bo-
na moraliter, ac fortaſſis meliore.

ARTICULUS-V.
An omnes actiones humanæ debeant dirigi ad Deum
tanquam finem ſupernaturalem ultimum“?

leco. Non debere dirigi. Ratio eſt, quia hæc
obligatio eſſet nimis difficilis, & morali-
ter impoffibilis maximè reſpectu infidelium;,
qui fidei lumine imbuti non ſunt. Confr. Quia
ſi eſſet ejusmodi obligatio, aut præceptum di-
vinum poſitivum de ea extaret, aut ratio vellex
naturalis illam exiſtere evinceret vel perſuade-
ret. Atqui nullum dici poteſt, ergo.
Obj. I. S. Anſelmus, S. Ambroſius & alii
SS. PP. verba Apoſtoli ad Coloſſ. 3. v. 17. Omne,
quodcunque facitislaut in verbo, aut in opere,
omnia

r ACTI
y mun .
en ſa k
S ol frfi
r.Cr 1o
6 MNsn
en e lchhn

Sgaum Deſprome
Nrun ..
Adibiz arhan
iergrtei
imgonden le

Nonmetone,
AAe r den
rirecepi
NKonn
Cend

DE ACTIBUS HUMANIs 145

omnia in nomine Domini noſtri JESU Cbriſti
facite, item ſive ergo manducatis ſive bibitis,
ſive aliud quod Jacitis, ommnia in gloriam Dei
Jacite I. Cor. IO. v. 3I. explicant eſſe Præ-
ceptum ſuas actiones ad Deum referendi.
B. S. Anſelmus & alii PP. intelligendi ſunt de
præcepto latè dicto, ſive quoad aptitudinem &
habilitatem exponendi ſunt hujusmodi textus,
hoc ſcilicer ſenſu: ita manducate & bibite,
omniaque veſtra opera facite, ut apta & habilia ſint
ad gloriam Dei promovendam, ſeu ut talia ſint,
ex quibus glorificari poſſit Deus, nemo offen-
di nec gloria Dei lædi, ut patet ex immediatè
ſequentibus. Sins offenſione eſtote Judæis, &α
n , gentibus, && Eccleſiæ Dei. v. 31: quia Oopponit ibi
Badreee Apoſtolus gloriam Dei, gloriæ dæmonum,
lore cui ſerviunt, qui idolothita comedunt in hono-
8 rem idoli, vel cum ſcandalo proximorum, cum
mirichoan ecONtrario gloriæ Dei ſerviunt, qui ab idolo-
thitis abſtinent, eaque non manducant & bibunt,
n quo Dei honorem cultumque & ſalutem pro-
dchgun ximorum juvant, & promovent. Hinc etiam
&HNα. verba illa Apoſtoli, quæ ſecundùm ſe ſunt con-
intd ſilii, negativè ſeu privativè ſumendo, de præ-
Sα cepto explicari poſſunt, ſic ut ſenſus ſit:

eNn Ne

„ 1. 1
Wfomobiorbon

enmd. omnino caveatis, ne quid faciatis, quod glo-
uIefd ricæ Dei adverſatur, aut ſcandalum in idolothi-
D Nlucke. torum comeſtione, què S. Paulus proprie col-
o linmat, aut alia re derur, quo Deus vituperetur,
Gni 8 quod eſt præcepti; licet enim ſit affirmativum
I hoc dictum & conſilium Apoſtoli, tamen præ-
uNo.. ceptum includit negativum.

Inſt.

146 DE AcCTIBUS H UMANIS.

Inſt. Liberum arbitrium ex natura ſua eſtor-
dinatum ad aſſequendum finem ſuum ultimum,
ergo quisquis illud ad finem alium adhibet, ab-
utitur illo & peccat; imo quidquid homo vult
ſemper fertur in finem fuum ultimum. N. D.
Ant. eſt ordinatum ad aſſequendum finem ſuum
ultimum naturalem C. ſupernaturalem N. libe-
rum arbitrium non ex natura ſua, ſed ex gra-
tuita diſpoſitione divina refertur ad finem ulti-
mum ſupernaturalem, manlſiſſet enim illud in-
trinſecè prorſus idem, ſi Deus hominem in ſtatu
naturæ puræ reliquiſſet. Quod verò ſuperad-
ditur, hominem ſemper & in omni actione fer-
ri in finem ſuum ultimum, nec ad rem eſt, nec
Adverſariis favet, quia aliàs nemo peccare Poſ-
ſet, ac conſequenter nullus eſſe poſſet actus de-
meritorius. Senſus ergo eſt, quod quidquid
homo velit, illud refertur in finem ultimum
confusè & genericè ſpectarum, non vero in
finem ultimum ſpecificè & ex natura rei ſum-
Pptum, multoque minùs in finem ultimum ſu-
pernaturalem.
Collige. Ex dictis ſequi, homo quamdiu eſt
in hac vita, ſemper debet tendere ad finem ſuum
ultimum negativè, hoc eſt nunquam receden-
do, & ſe avertendo ab eo; non autem poſitivè
ſemper ſe convertendo ad illum, & propter
illum in omni actione operando, hæc enim ob-
ligatio in Viatore eſſet valde difficilis.

ARTI-

G tern

eſie⸗

6
. li
CMes As,

MIet, X
oment b⸗
Atim donius
d
lertn INtones

DE ACTIBUS HUMANIS. 147

ARTICULUS VI.
An abtus externi ſint boni vel mali moraliter
‿αue ac interni“ .

Ota. Per adtus externos hic intelliguntur
riknin, omnes illi actus, qui aliquo modo impe-
EennANH rantur à voluntate; hujusmodi non tantum ſunt
n iu, (tag actus facultatum externarum, ſed etiam ſen-
EumIhene fſuum internorum, appetitus ſenlitivi & intel-
Nlſtenn lectüs, imo & ipſius voluntatis, quæ ſuis acti-
phontenni bus imperare poteſt, de quibus tamen Poſte-
o rioribus cum ſint eliciti, hic non agimus. Præ-
Bemidie terea actus illi imperati ſeu externi dupliciter
i poſſunt ſpectari. I. Quatenus appetuntur &

KArenn et, Ne
Gtemdpece immperantur à voluntate. 2 Quatenus exercen-
SdeptAH tur à ſuis potentiis, ut patet in exemplo: fic ex-

, O/Gnds terna actio homicidii poteſt ſpectari dupliciter
frem limmn I. Quatenus appetitur & imperatur à volunta-
n WNin te, ſic eſt objectum voluntatis, 2. Quate-
ANIIn hus exercetur ab homine per potentiam execu-
nfrentümmg tivam, & ſic eſt adtus potentiæ executivæ.
Primo modo ſpectatur, cum dico, Petrus vuir
mouNHn d hominem occidere, poſteriori modo, cum di-
Eedfrniin co: Petrus reipſa occidit hominen.
m niilt Dico. Actus externi non ſunt æquè boni vel
annime Wali moralitèr, ac ſunt actus interni. Prob-.
n, Aher Bonitas enim & malitia formalis prius & imme-
hranndb⸗ diatè convenit actibus internis voluntatis, ex-
zu fernis vero Poſteriùs & dependenter ab illis.
Deinde etiam bonitas & malitia moralis in eo
conſiſtit, quod quis conformiter vel difformi-
ter tendat in rationes objectivas boni vel mali
Morali

148 DE ACTIBUS HUMANIS.

moralis ex cognitione talium rationum & pote-

ſtate libera, at hoc convenit primò & immedia-
tè ſolis actibus internis voluntatis, externis au-
tem ſolum mediante actu interno voluntatis,
à quo reguntur, & quocum conſtituunt num
moraliter, ergo. Confir. Mutato actu interno
actus eatenus idem omnino manens poteſt fieri
de bono non bonus;, de malo non malus & vi-
cifſfſim. In eadem eleemoſyna data cum actu
interno miſericordiæ eſt actus miſericordiæ, da-
ta ſinè affectu illo, non eſt actus miſericordiæ &c.
Similiter bonitas vel malitia actus externi immi-
nuitur vel augetur per ſolam mutationem actus
interni voluntatis, ſi enim v. g. ex maximo af-
fectu des pauperi nummum, maximam habe-
bit hæc eleemoſyna bonitatem, quodſi theſan-
rum des ex affectu exiguo, exiguam pariter ha-
bebit æſtimabilitatem formalem, ut patet ex
Marc. 12. de Paupercula vidua; quæ duo tan-
tüm obtulit minuta. Ergo primarièò & intrin-
ſecè bonitas miſericordiæ conſiſtit in actu inter-
nO voluntatis.
Ohbj. Omnes actus humani ſumunt ſuam ſpe-
ciem, ac conſequenter etiam bonitatem & ma-
litiam moralem ab objectis ex dictis ſupra, at

actus interior non eſt objectum actis exrerni,
ergo actus externus non ſumit ſuam bonitatem

vel malitiam ab actu interiore. Confirm. In illo
actu principalius & primariò debet reponi bo-
nitas vel malitia,; qui primariò eſt præceptus
vel prohibitus, in eo autem ſecundariò & de-
nominativè, qui eſt prohibitus ratione alterius,
at

. ☛
fel als
doont
nd

e Kune

AuoNer nor
iekn

otNNind
tömiericrie ,
Tomierconled
Veiternlimm
mronen n

ellaumn aniertr.
len, Ar er el
Ge Clo t-
primed Eimrn⸗

CORrnainren⸗

ünuntumße

DE ACTIBUS HUMANIS. 149
at actus externus homicidii v. g. primarièò eſt
prohibitus, & ratione hujus voluntas occiden-
di, unde & moralitas acts interni cauſatur ab
actu externo tanquam a ſuo objecto. B. ad t.
D. Ant. Sumunt ſuam ſpeciem vel bonitatem
vel malitiam ab objectis vel mediatè, vel imme-
diat? C. immediatè tantùm N. actus internus
immediatè ſpeciem ſuam ſumit ab objeétis,
actus verò externus ab objectis mediante actu
interno, per quam dicitur ſeu denominatur
actus bonus vel malus moraliter. Quodſi au-
tem conſideretur bonitas vel malitia actuum ex-
ternorum ut diſtinctorum ab actu voluntatis
imperantis ſive ſecundùm ſe & ſinè reſpectu &
ſubordinatione ad volunta em liberè operantem,
hoc ſenſu poteſt dici imperfectè moralis, vel
etiam radicalis & fundamentalis, quæ prius eſt
in actu externo, & ex qua in actum internum
voluntatis refunditur benitas vel malitia, non au-
tem formalis, quia ut hæc contrahatur, actus
debet verſari proſecutivè vel averſativè circa
rationem honeſti, vel turpis in objectum. Ad
Confirm. N. D. M. In illo actu principaliès &
primariò conſiſtit honitas vel malitia ſeu mora-
litas radicalis & fundamentalis C. formalis N.
moralitas radicalis & fundamentalis prior eſt in
actu externo v. g. homicidii, quàm in actu in-
terno voluntatis occidendi, non autem forma-
lis, quia propter moralitatem radicalem actus
externus homicidii eſt primariò prohibitus, cum
ſit contra jus naturæ & intrinſecè malus.

ARTI.-

1560 DE ACTIBUS HUMANIS.
ARTICULUS VII.
An bonitas vel malitia actus externi aliquid ſu⸗
peraddat ad bonitatem vel malitiam actus
. interni?

POta. Alii ſic proponunt hane quæſtionem.
An plus bonitatis aut malitiæ ſit in actu in-
terno & externo ſimul ſumptis, quam in ſolo
actu interno? item an actus internus & externus
diſtinctas habeant malitias aut bonitates? anv. g.
qui dat eleemoſynam ex voluntate honeſta plus
Ponat bonitatis moralis in ordine ad plus præ-
mii promerendum, quam ille, qui quidem ha-⸗
bet voluntatem de ſe efficacem dandi eleemoſy-
nam, ex defeétu tamen pecuniæ dare nequit,
& actum externum non poteſt ponere. Idem
eſt de actu malo.
Dico. I. Per ſe loquendo actus externus ſu⸗
pPeradditus interno non affert novum meritum,
nec auget meritum actus interni. Ita S. Tho-
mas. I. 2. J. 2. a. 4. in corpore. Prob. I. Eſt
commune àxioma ex PP. quod apud Deum vo-
luntas reputetur pro facto: hoc eſt, ſiquis effi⸗
caciter, quantum eſt in ſe, velit aliquid facere,
non autem poſſit, Deus bonam voluntatem ta-
lem acceptat, ſicut ſi opus in ſe ipſo fuiſſet fa-
Rum: ergo totum meritum ſtat in actu inter-=
no voluntatis, & actus externus nihil addit me-
riti. Hinc S. Chryſoſtomus homilia 19. in Mat-
thæum ſubinitium ſic ait de Deo: Won omnino
indiſeretè factum ipfſium, ſed voluntatem aut coro⸗
vat aut punit. . non finis operis, ſed voluntati

ope⸗

DrAcnii
imunin
a lais denhil
Uehmnd, G
ſnluedcint,
(eunh . N
ertdiſeemn
Iun defticpelnii
ivihleneflimn
ralſo
alonitl
irunhillete
Pizvinternnm
rkur erto l

P

Gelleneponm.
ninto bue reße
Pleliknd, en
Dbnnlaiu a⸗
lden olns l

—

Kon, borni m
Unn oumlioden
ehüelirpleter
sal nnd
ülhnblini
rin Henn
6le Eibent
En

8 Dldke
VI.
ienenn Aleni
.
Nlulnm
7

Cubt hae Nri

nptt, n
twimero
n bonintes!ni,
lurreforehne
nondne N glunn
Pelhie Ir N
orlt urne Itn

Fennorunmmertun-
Snemn Iud IT

DEz AcCTIBUS HUMA NIS. 151

m. I. ex ſacris Scripturis. Sic Geneſis 22. v.
16. de Abrahamo, qui tantùm voluit immola-
re filium Iſaae, dicitur, quia feciſti hanc rem, &*
non peperciſti &c. Matth. 19. v. 27. Apoſtoli
dicuntur reliquiſſe omnia, cùm tamen nonniſi
ſciſſum rete reliquerint: in quem locum D. Gre-
gorius: Ia hac re affectum potius debemus penſare,
qum cenſum. Marci 10. v. 43. vidua, quæ duo
tantùm minuta erogavit, plus aliis omnibus in
gazophilacium miſiſſe deprædicatur. Confir. 2.
Ex oppoſito ſequeretur: quod homines poſſint
nos privare merito ſupernaturali, cum poſſint
impedire, ne ponatur opus externum v. g. pe-
regrinatio, ſi huic reſpondeat meritum ſpeciale,
ſequela eſt abſurda, ergo. Ex his tamen om-
nibus non ſequitur, quod apud Deum valeat
tantundem voluntas eliciendi contritionem,
quantum ipſa contritio, aut voluntas eliciendi
actus intenſiſſimos omnium Seraphinorum,
quantum ipfi illi actus; cum a merè externis
vel internis neceſſariis non teneat hic argumen-
tum ad interna per ſe diſtincta, & ſpecialiter ſe-
cundùm ſe libera ac bona, cum nova ſemper
electione, ſuperatãâ arduitate ſuſcepta, & ſin-
gularem promiſſionem habentia. Prob. 2. Si-=
cut ſe habet ſimpliciter ad ſimpliciter, ita ſe ha-
bet magis ad magis, ſed ratio laudabilitatis &
meriti, vituperabilitatis & demeriti fundatur
ſimpliciter in libertate actůs, ergo major lau-
dabilitas, vel vituperabilitas, majus meritum
vel demeritum fundatur in majori libertate,
alqui

ese mercedem damnumve decernit. Con-
.

152 DE AcTIBUS HUMANIS.

atqui actus externus nullo modo per ſe auget
libertatem, cum hæc tota conſiſtat in actu in-
terno, ergo tota ratio laudabilitatis & meriti,
vel vituperabilitatis & demeriti conſiſtit in actu
interno. .
Dico M. Quamvis per ſe loquendo non mi-
nus mereatur, aut demereatur homo, qui ſo-
lùm ponit operationem internam bonam aut
malam, ac alter homo, qui ponit internam ſi-
mul & externam, nihilominus occaſionaliter &
per accidens magis meretur Paulus, qui ope-
rationi internæ ſuperaddit externam v. g pere-
grinationem, quam alius, qui eam non ſuper-
addit. Proh. Quia in executione operationis
externæ conſurgit ſæpe occaſio, vel iterandi
actus internos, vel ponendi illos intenſiores ac
diuturniores ad ſuperandam difficultatem, quæ
facilè occurrit in executione operis: atqui actus
interni iterati, aut magis intenſi ac diuturni
magis merentur; aut demerentur. Ergo ſal-
tem per accidens majus meritum aut demeri-
tum habertur in eo, qui actui interno ſuperad-
dit externum. .
Confirm. Duplex a Deo confertur gratia fa-
cienti, nempe non tantùm excitans, ſed etiam
comitans, & ſubſequens, una verò volenti fa-
cere, bene obſervante S. Auguſtino ſerm. 2. de
verbis Apoſtoli c. 10. ergo ad ponendam ope-
rationem externam, ſicut requiritur ſpeciale
auxilium, ita requiritur ſpecialis actus internus
voluntatis ad ſuperandam ſpecialem difficulta-

tem: ergo in executione operis per accidens
& oc-

eumnlrr eli
(Csblemien
cene lbe n
r uchls dl
mrnſcene i
Hargne lem
ne e un
tollslenuu,8
enünhnim.
GAIamien ne
e übelne nmſn
Fthi Nonnnvn
8 Wede Marden,
Nü mmmrun ubi
Oe Cnd ond
glirlet ih gu⸗
elins, he inee⸗
he1. Olerad
IAin Omnn nnen
nuſerfümen
olmfuie
ego innp fe Ne
Memm uumoun
unamnu, iin
uir ufun ui⸗

lun, apo ,
ln omin
Enihlzzotntn
Aleplken
Maemnſn 411
u

) on t
o ope

18 Huugt

lbnte rſei
Ckentir in A
dluctlis HM
Enemichltlitig

rlkehanmtonnn
hermn and, gi
0 inenun borme
Cponi iſenmm

Oninvocoſoneſtan

knr hulns, gi⸗
tatemnyg ke
elen non e
eſktcnhhne openiin
E Cctlo, ſe, ternt
Nll Uos inenſore,e
nlkutuen,gue
Nechet: unlladne
6S Wetl K dmurt
tennt. Lind
nenum in tene
n inerroſpern

Cukemn gunt
Nelelan, S ein
n ſend men
girtmi
0l wenmhe⸗
jtlinn Peril

DE ACTIBUS HUMANIS. 153

& occaſionaliter creſcit meritum ratione hujus
novi actús interni requiſiti. Unde patet, quod
in volente ſubire martyrium, & in actu ſub-
eunte per accidens non ſit æquale meritum; ſi-
cut nec in volente audire plures & plures Miſ-
ſas, erogare eleemoſynas &c. & in audiente,
erogante &c. quia in executione operis major
diſticultas ſuperatur, & ſic perfectior actus in-
ternus requiritur. Quodſi æquales omnino
eſſent actus interni in actu ſubeunte, & in vo-
lente ſubeunte martyrium, meritum ex opere
operantis eſſet omnino idem in utroque, quam-
vis aureola martyrii, ſolùm conferatur ei,
qui martyrium ſubit, quia illa confertur ex
opere operato ſimul cum ingenti augmento
gratiæ præter illud, quod confertur ex opere
operantis, ſive ratione actůs meritorii interni.
Objic. I. S Hier. ad 2dam ad Cor. c. 9. v.
II. ait: Omnis enim boni operis finis eſt expectan-
dus, quia ſicut factum inviti non eſt acceptum, ita
voluntas infructuoſa eſt, habentibus eam ſine facto,
ergo voluntas ſine opere externo non tantum

meretur, quantum cumillo. Confirm. I. S. Au-

guſtinus lib. 13. de Trinitate cap 5. ait: Mald
enim voluntate vel ſold miſer quisque eſpcitur, ſed
miſerior poteſtate, quà deſiderium malæ volunta-
tis impletur; ergo major eſt culpa in ipſo ope-
re, quàm in ſola voluntate. Confirm. 2. S. Ber-
nardus in epiſt. 77. ad Hugonem ait: FPidem cum
berfecta converſione ad Deum prodeſſe ad ſalutem,
ſicut martyrium, non tamen ad enndem meriti
cumulum. Ergo opus externum martyrii au-
L 2 get

154 DE AcTIBUS HUMANIS.

get meritum. HE. Juxta plures illa commenta-
ria in omnes Pauli epiſtolas non ſunt S. Hiero-
nonymi, ſed Pelagii hæretici, cujus auctoritas
nos minimè movet. Hoc etiam permiſſo, D.
Conſ. Non tantum meretur voluntas inefficax
vel tantum velleitas C. quando voluntas in ſe
eſt & verè fit efficax N. Talem velleitatem
tantum ibidem intelligi, poteſt ex eo deſumi,
quod ad verſum præcedentem a S. Doctore di-
catur: Oſtendit Apoſtolus quosdam poſſe facere
non volentes. Deinde etiam Adverſarli non
poſſunt dicere, eſſe infructuoſam voluntatem
efficacem absque opere, quod ex defectu pote-
ſtatis omittitur. A4 I. Confirm. . Mens S. Au-
guſtini circa præſentem quæſtionem clarè patet
ex ejusdem I. 1. de lib. arbit. c. 3. ubi ſic habet:
Si cui non contingat facultas concumbendi cum
conjuge aliena, planum tamen aliquo modo ſit,
id eum cupere, etſt poteſtas detur, facturum eſſe,
non minus reus eſt, quàm ſi in ipſo facto deprehen-
deretur: Quod attinet ad textum in objectione
citatum N. C. Nam quin culpa ſit major per
ſe, poteſt eſſe major per accidens, ſicut ordi-
nariè eſt, quando quis addit opus, hinc talis or-
dinariè eſt magis miſer. Poteſt etiam eſſe mi-
ſerior ob poteſſatem, quia ſi habet poteſtatem,
habet ordinariè efficaciorem, & frequentiorem;
cum carentia poteſtatis valde avertat ab objecto
appetendo. Denique poteſt talis etiam con-
trahere habitus & obligationes plures ex actu
externo, quæ ſunt magnæ miſeriæ, & magis
impediunt a beatitudine, de qua ibi eſt rmo
AuU⸗

DAcIS

4 Nn

„

ſio⸗ 664,0n
n dal, oo
Gerun ftcn
ete mentoen
e n temn elt
„Atveni ounn
Pun, in
lgifenn
nun tcenelet
. Auseemms

LoNkle,

1 Vre inhenmmn

Setee Cihasene
Aihns wet imk

in
Cnsenerm e
nitoren ſhun
Eileroetie

relenm ar
Eynominton
mme lin

Neihlgun
N Elnn inpe
ddiſkn

deinunen

— =

—

1 utgt

lr lrconne
ithemin
Kit, nig gt
N tünm eni)
Enhrfcinns i
unte honzi
N. Tlhnmralet
l,Porſt eren in
leema Docort
guuimn ge ſn
elimm Adrerri n
lunbrlen olonre
Aatceteen
CNN Mens

gnelionenelnde.

i 2Eiſe
ur ananleuci aun
hnen iſlh ain ſ
em, fmmn /
Sir efcrlnlk
Crrun nobebin
nauhi nzer
Kalens, ſant ond
Einn, hnentte,
Melteimelen⸗
lbet uelten,
m lahennten
Eenmnithhhſid
etuiseun
os s er 4
ſie, Emn
1 Kieklen
bce,

DE ACTIBUS HUMANIS. 155

S. Auguſtino. Ad 2. Confærm. N. C. S. Bernar-
dus ibi non dicit, quod habens fidem, habeat
etiam deſiderium efficax martyrii, ſed tantùm
quòd habeat intentionem ſuſcipiendi baptiſmi,
quæ utique non tam eſt meritoria, quàm vo-
luntas ſuſtinendi martyrium: quèd autem di-
cat S. Bernardus, illam fidem eſſe idoneam
martyrio, non ſignificat, id actu jam deſidera-
ri, ſed tantùm fidem eſſe fortem & conſtantem.
Inſt. I. Actus externus ſi gravis eſt, debet
exponi in confeſſione, ergo auget peccatum.
Confirm. Sæpe imponuntur cenſuræ & pœnæ
eccleſiaſticæ actibus externis, quæ non impo-
nuntur actibus merè internis, ergo. H. ad I.
N. C. Actus externus eſt verè peccatum, quia
a prohibitione in ipſum tendente denominatur
materialiter & objectivè malus & peccamino-
ſus: ab actu autem interno denominatur ma-
lus formaliter, non in hoc ſenſu, quod habeat
malitiam intrinſecam, vel augeat demeritum,
ſed quod actus internus, tanquam forma ex-
trinſeca immediat eum denominet malum.
Chriſtus Dominus, ùt habetur ex Conciliis,
uſu ac conſuetudine totius Eccleſiæ, præcepit
in coônfeſſione exponi omnia peccata gravia
interna, ac externa, cujus voluntas debet no-
bis eſſe pro omni ratione, nam aliam a. Chri-
ſto Domino de ipſius præcepto petere, eſſet
utique valde indignum. Ad Confirm. k. N. C.
Quandoque etiam imponuntur cenſuræ vel re-
ſervationes, ſi peccata ſint publica, non verdè
ſi occulta, quin tamen manifeſtatio per ſe, ſe-
. L 2 poſi-

1576 Dr AGCTIBUS HUMANIS.
poſito ſcandalo augeat malitiam. Ratio autem
eſt, quia Eccleſiæ gubernatio potiſſimùm re-
ſpicit externa, ex his colligendo interna: ſicut
etiam in pliticis maximè puniuntur peccatajl ex-
terna.
Inſt. 2. In decalogo non tantùm actus in-
terni, ſed etiam actus externi, & quidem dire-
tè prohibentur, ſic in præcepto quinto, ſexto,
ſeprimo & octavo prohibentur actus homici-
dii, adulterii &c. ergo actus externi videntur
habere ſpecialem malitiam. Confirm. I⸗ Hæc
ſententia retardat ab executione bonorum ope-
rum, & præbet anſam exequendi peccata ex-
terna, ſi quis enim putat, ſolam volitionem
bonam mereri aliquid apud Deum, facilè abſti-
nebit ab opere, quod apud Deum nihil ſuper-
addit: & qui ſibi perſuadet, malum actum ex-
teriorem nihil addere demeriti, facilè in eum
conſentiet. Confirm. 2. Sequeretur ex hac ſen-
tentia eum, qui vellet efficaciter dare v. g. elee-
moſynam infinitam vel infinitis pauperibus,
tantundem illo actu mereri, quantum ſi quis re
ipsâ illam daret, & viciſſim, ſi velit hominibus
infinitis inferre mortem, tantum illo aftu de-
mereri, quantum ſi re ipsà iis mortem inferret,
adeoque mereri & demereri infinit, quæ om-
nia valde ſunt abſurda. . ad Ir. D. Ant. Sed
etiam actus externi prohibentur, prout ſubſtant
interno conſenſui C. ſecundùm ſe præcisè N.
Non enim prohibetur actus exterior ſe ſolo
ſumptus, ſed ut humanus & liberè factus, ergo
ut conjunctus cum actu interno. Rectè autem
actus

r derlit
eni noe
au ems
e l eenns
,alger: n
n Crmmt clen

en ihiitt
ſkennmizenn
eundſin gd⸗
u l
uthni, Kp
Nomet Noir n
NEMNRn
6 N : de 1
Annswpenhun
Cen neme, ueil
Uen
rdun oohbi
ntünfülnß
Hurm Mäudkn n
un cn
Cbrerni onde
ddmneieris
EEnenidlen-
npuminactb
uulendd imern
Penn Emmi
n un o,
Eerunkne inte
1ütmumconn
z nmmii
lanr wal
We mod

umnin i,
lem Egucknin

Dkeenoguino e.

h enur Aelis hani
Atw enemni icen
im Cnfmn d E
Cnigehengtunen
nend eceni
t, Enn polione
D, eun, Kcleze
DYumnhlpe⸗
muben Cbner.
Merti, hcld ineun

Renekehleldicſen.

hekſet n ,gee⸗
üfunis ooetb
Tiunmwnk nun
nteiromni
tmmmn i Ant⸗
6önoneminene,
iokane, ron
41. M. El
orentiilin
ereese N
zwani ſ.
betuanszen
n Naku

DE AcCTIBUS HUMANIS. 157

actus externi prohibentur, tum quia poteſtas
humana de internis ſæpe judicare non poteſt,
adeoque ab externis plerumque interna de-
bet colligere: tum quia actus externi pluri-
mùm turbant quietem atque felicitatem com-
munem, & impeditis malis externis bonus or-
do gubernationis externæ conſervatur. Pote-
ſtas etiam divina prudentiſſimè prohibet actus
externos, quia & ipſi ſunt objecta rationi na-
turali difformia, reipublicæ humanæ nociva,
& ſuo modo gloriæ divinæ, quod autem den-
tur præcepta divina de externis & intgrnis acti-
bus Katio eſt: quia homines rudes prohibitis
externis poterant putare, adhuc licita eſſe deſi-
deria interna, unde iſta debuere ſpecialiter pro-
hiberi.
Mec dicas: prohibitis actibus internis ſuffi
cienter etiam fuiſſent prohibiti externi; nam ſi
homines abſtinuiſſent internis, non peccaſſent
per externos, ergo iſti non debuiſſent diſtin-
Stis præceptis prohiberi. &. Hoc etiam ſol-
vendum eſt Adverſariis, nam in oppoſita quo-
que ſententia adſtruente malitiam vel demeri-
tum proprium in actibus externis, ſi homines
abſtinuiſſent ab internis, etiam evitaſſent illud
augmentum demeriti proveniens ab externis;
cùm etiam juxta ipſos, qui poſuit actum tan-

tùm externum ſine interno, ſive ſine intentio-

ne mala, tantùm committat malitiam materia-
lem, & non imputabilem ad culpam aut pœ-
nam. Videtur autem Deus ſe voluiſſe aliqua-
liter conformare modo agendi humano, & ac-
L4 com-

158 DE ACTIBUS HUMANIS.

commodo ſenſibus noſtris; in quos quia vehe-
menter incidunt objecta externa, voluit etiam
ea prohibere, & ſic removere radices mali, a
quibus tanquam objectis aliquo modo refundi-
tur malitia in actus internos.
Ad Confirm. I. B. N. ſequel. Nam qui po-
teſt exequi, nec tamen exequitur opus exter-
num, non habet voluntatem effieacem, ſed ſo-
lam velleitatem inefficacem, ac fimplicem fſal-
tem complacentiam, quà vult & non vult,
adeoque nihil meretur, unde non ſequitur re-
tardatio boni operis. Similiter non ſequitur ex
hoc occaſio exequendi peccata externa, tum
quia actus externus facit unum idemque pec-
catum cum adctu interno, tum quia auger &
continuat peccatum. Econtra noſtra ſententia
conſolatur eos, qui non ex defectu voluntatis,
ſed ex defectu ſolùm facultatis non operantur
bene: ſi ita nimirum affecti ſunt, ut bene ope-
rarentur, ſi non deeſſet facultas. Ad Confirm.
2. E. Præterquam quod non poſſit circa hoc
objectum haberi volitio efficax, cum non poſſit
apparere homini poſſibilis talis eleemoſyna. N.
Ant. quòd ille, qui vellet dare infinitam elee-
moſynam, haberet meritum infinitum, quia
eſſet de objecto impoſſibili ex natura rei, quia
talis voluntas utpote finita non poſſet attingere
infinitatem.
Objic. 2. Martyrium re ipsàâà ſuſeeptum eſt
majoris meriti, quam ſola voluntas urcunque
efficax ejus perferendi, ut patet exemplo mar-
tyrum Innocentium infantium; ergo. Confirm.
Le-=

r Aenn.

umur fll

iunteffeiun
at⸗ cen
into N

e ucvonet

,6hrandnnenen
Zeno ren
ruclhenin
ummo' Dir

ſr 1. Kimn
nnenn hbenih
õõ
Cumn NC. Alg

Mt
lteinnicttn
n ifenim,
n Genmmnnte

Hug

4 .
Wbqlgllunc,
eNene ro in
noen
ee les i,
ino noe, H
mno
nl Nnan.
Aeglilk oplgare
Uen efleuen idl
en Ioplon
ul & wn

te non ſglinrn

irnonſime
Pecenn eNterna, in
un tenghe e
0 AN Oo Aer
Onm lntmennt
1Cetektn ohneni,
Munsnonopennnus
Him uberop
Nln. 41 fn
won oolt ere
Huncumponful
tiekenolfn
r öfnum ek⸗
dn ifninn gui
al ulun i, .

7.

n oltuigee

üſchum 4
luns ucune

17

DEY ACTIBUS HUMANIS 159

Leges humanæ gravius puniunt delicta, quan-
do ſortiuntur effectum, quam quando non ſor-
tiuntur, ergo videtur major malitia in uno
quam in altero. . ad 1., N. C. Hoc argu-
mentum plus convincit, quam Adverſarii ve-
lint, ſcilicet actum extern m eſſe meritorium ſind
interno, ut contigit in martyrio Innocentium.
Præter dicta ſuperiùs in concluſione ſecunda ad-

verte de martyrio: Deum velle hoc ſpecialiter,

ut martyrium conferat ſuum effectum quaſi ex
opere operato, etiam infantibus nullum inter-
num meritum habentibus; at hoc ipſum non
licet extendere ad quascunque actiones. Ad
Confirm. N. C. A legibus humanis nullum pa-
riter argumentum duci poteſt comparatione
faécta cum tribunali divino, illæ enim ſæœpe nul-
lam pœnam ſtatuunt delicto non ſecuto effectu,
quantumvis fuerit attentatus. Nam leges hu-
manæ intendunt maxime cavere damna realia:
licet igitur hujusmodi actiones non habeant
propriam malitiam formalem, a malitia for-
mali actús interni diſtinctam, tamen habent ali-
quam indecentiam, & inhoneſtatem objeéti-
vam, & externum reipublicæ regimen pertur-
bant.
Obj. 3. Damnata fuit hæc Petri Abaylardi
propoſitio: Quod ſola voluntas a Deo æternaliter
remuneretur, ſive ad bonum ſive ad malum, nec
propter opera pejor vel melior effcitur homo, niſi
Jorte, dum operatur in aliquo, ejus voluntas auge-
tur. Ergo. N. N. Ant. Nec S. Bernardus,
nec alii plures, qui de Abaylardi erroribus
L S ſcripſe-

160 DE ACTIBUS HUMANIS.

ſcripſerunt, hanc ejus aſſertionem damnatam
exhibent, ut teſtatur Gregorius Ariminenſis,
& ex eo Vaſquez. Sed Abaylardi propoſitio
rejecta ſeu damnata fuit iſta: Quod propter ope-
ra nec pejor, nec melior efciatur homo. Et qui-
dem Abaylardum intellexiſſe opera conjuncta
cum actu interno, rectè deducit Vaſquez ex
ejusdem Abaylardi decimo nono errore, qui re-
ferente Gregorio Ariminenſi erat iſte: Meque
opus, neque voluntas, nec concupiſcentia, nec dele-
ctatio, quæ movet eam, peccatum eſt, nec debemus
illam extinguere.
Collige ex his I. Laureola martyrii non re-
ſpondet actuali perpeſſioni mortis tanquam me-
rito, ſed tanquam conditioni ſine qua non. Nam
parvuli innocentes pro Chriſto interfecti, eam
adepti ſunt ſine merito. Imò ipſa perpeſſio
mortis, ſive ipſa mors non poteſt dari in ſtatu
viæ, nec eſſe actus patientis; ergo nec juxta
Adverſarios poteſt afferre meritum. 2. Exci-
tatio aliorum ad bonum, quæ cauſatur per actus
Præcisè externos, eſt per accidens; nam poteſt
quis ſic excitari per actum indifferentem, qui
non meretur, & poteſt non excitari, imò etiam
ſcandalizari per actum in ſe valde bonum. 3.
Non auget actus externus ſatisfactionem pro-
priè dictam, hæc enim ex communi eſt obſe-
quium offenſo voluntariè exhibitum, quale non
eſt actus externus, auget tamen ſatispaſſionem,
quæ etiam eſt perpeſſio invita, pœnæ ob cul-
pam, quia tamen ſatisfactioni ſœpe ſubſtituitur

ſatis-

Dr Acri

(Co, mo lee
ulein ninen
iurk itiſi

54

PNyunnmi0
un

UVTIC
len all ſen

e Nmin
Aumenpor

wn hhe
ſonfnen Unen
Eelin, aifandn
ſübkkenekd
srhmecki Vrd
MuANIhNI

Feolli I
u Eme ſ
tcgomd.

lhie

Ennrn Ane
nnig iünn
Teerii mn,
l Culmnen
l
ele Cperl un.
Pcecner l
Venre gin⸗
Ell art ie Ni
nnßſann, r
mmn c5, er lhe

tchmuyri mnn.
Enonsungomee
nidrgunn Nn
io inenei en
Imd ii pereſio
rkeminſtm
nd e n
Wernm 2 e
kclinreralt

sackoren .
mmncoll⸗
n glenon
altiglobent,
el

Phſins

ſi

1
DE AcCTIBUS HUMANIS. 161

ſatispaſſio, imo hæ duæ confunduntur ſæpe.
hinc in ſenſu latiore poteſt dici, quod actus ex-
ternus augeat ſatisfactionem.

CAPUTV.
De Regula remota &- provxima actuum hu-
manorum.

ARTICULUS I.
Quænam ſit regula remota actuum humanorum?

Ota. Regula in genere eſt quaſi menſura,
N ad quam exploratur, an aliquid ſit rectum
hoc eſt an habeat debitum ordinem ad
ſuum finem. Unde regula moralitatis in ſpe-
cie eſt illa, cui ſi conformes ſunt actus morales,
hoc ipſo habentur recti ſive honeſti, ſi ſint dif-
formes inhoneſti. Unde hic quæſtio eſt, quæ-
nam ſit regula moralitatis, non qualiscunque,
ſed prima objectiva, ac univerſalis, ſeu quæ
ſit ratio primaria & objectiva, in quam conſcien-
tia univerſaliter tendit, judicando eſſe actum illi
conformem id eſt honeſtum, ſive difformem,
ſeu inhoneſtum. Objectiva etiam regula & re-
mota dicitur illa, quæ ut cognita dirigere nos
debet ad bene operandum, formalis verò &
proxima, eſt velut applicatio regulæ objectivæ,
ſive advertentia ad iſtam, diciturque commu-
niter conſcientia.
Dico I. Regula moralitatis prima objectiva
& univerſalis male ſtatuitur in natura rationali
quà tali, eſt contra Suarez, Vaſquez, Oviedd &
alios.

162 DE AcCTIBUS HUMANIS.

alios. Ratio eſt I. Quia natura rationalis quà
talis non eſt primò regulans efficaciter ac uni-
verſaliter. Prob. I. (Quia natura rationalis a
conſcientia proponitur ut regulata a natura na-
turante, ſeu ut interpres regulæ primæ increa-
tæ&, quam per ſua nobis dictamina promulgat.

2. Quia non regulat efzcaciter cum virtute ob-

ligandi: cum obligatio inducatur per legem ſu-
pPerioris, natura autem rationalis non ſit ſupe-
rior ſe ipsà. 3. Quia non regulat cum virtute
indefectibili & ſuprema, cum ſupponat divi-
nam. Non cum virtute ſummè æſtimabili,
quia finita; & conſequenter non eſt æſtimabi-
lior omnibus bonis, malisve creatis. 4. Quia
non regulat univerſaliter, cum non ſit ſuperior
tota ſpecie naturæ rationalis.

KRario et 20⁰. Quia nequit explicari, quid
debeat intelligi per naturam rationalem quàâ ta-

lem: Ant. prob. Nam ſi intelligitur præcisè
natura ut potens operari ſimpliciter, blasphe-

mia erit honeſta: ſi ut potens operari honeſtè,

fit circulus. Rurſus vel per actum inhoneſtum
intelligitur actus quomodocunque difformis
naturæ rationali, & ſic inhoneſtum erit, ſi
cogaris incedere veſte ut par eſt longiore &c.
vel intelligitur actus difformis bono phyſico

naturæ particularis, & ſic inhoneſtum erit

mori pro patria: vel difformis bono phy-
ſico reipublicxæ, & ſic honeſtum erit mentiri
Ppro ſalute communi: vel denique intelligitur

actus, qui avertit ab ultimo fine, & ſic regula

erit

u Girion 1

unmhonint
Iu Noluß
IkaNalinolel
genai lelt

Uadhen

n eut gn
n
Förllr,
ti F

HMiigec ine

Hlign
uni
Ainb ehher

unram En
irnr Nerkant
ECdlsron trine.
Mkenlit amn in
onn ſponn
We altmti
ner elt Elme.
nm nitlenm
Olt elpleni, gui
Armonden tr
limtignn Merd-
Unhirt, Depre
wopenn Ueft
TAtN IAMOneltun
onive Cfformt
i

DE ACTIBUS HUMANIS. 163

erit natura divina ſub conceptu Legislatoris,
non natura humana.
Dico II. Regula prima & univerſalis ſalttem
remota moralitatis ſeu honeſti ſeu inhoneſti eſt
lex æterna Dei: intelligimus autem non tantùm
legem præcipientem vel prohibentem, ſeu ſtrictè
dictam, ſed etiam permittentem & ſuadentem
ſive latiùs dictam. Ità D. Thomas I. 2. quæſt. 21.
articulo I. in O. Prob. Concluſio r1. omnis actus
eſt & cenſetur inhoneſtus, quia eſt contra le-
gem Dei æternam, ergo omnis actus eſt ho-
neſtus, quia eſt illi conformis: ergo hæc lex
eſt prima, & univerſalis regula honeſti & in-
honeſti ſeu moralitatis. Ant. Prob. Scriptura
&ꝛ PP. dicunt, omne inhoneſtum ſeu pecca-
tum eſſe contra legem Dei, ergo. Prob. Ant.
Pſal. 118. v. I19. dicitur: Prævaricantes reputavi
ommes peccatores terræ. In quem locumS. Augu-
ſtinus in ſua enarratione in hunc Pſalmum conc.
25. citans illud ad Romanos 4. v. 15. ubi enim non
eſt lex, nee prævaricatio: ait, nullum eſſe ſinè
prævaricatione peccatum, adeoque omne pec-
catum eſſe transgreſſionem legis non quidem
moſaicæ, cum gentes ſine hac lege peccave-

rint; ſed naturalis, hoc eſt divinæ neceſſariæ.

Idem S. Auguſtinus lib. 22. contra Fauſtum c. 27.
ſeribit: Ergo peccatum eſt, factum vel dictum, vel
concupitum aliquid contra æternam legem. Prob.
Concluſio 2. Regula moralitatis debet eſſe obli-
gans univerſaliter, ergo debet eſſe lex æterna
Dei. Ant. Prob. Si non obligaret, poſſet ſem-
Per ab ea recedi ſinè culpa, aut inhoneſtate
mO⸗

164 DEz ACTIBUS HUMANIS.

morali, quod admitti non poteſt: etſi non ob-
ligaret univerſaliter, Poſſet ſaltem a pluribus,
vel in pluribus caſibus ita ab ea recedi: Dein-
de omnes homines, quandocunque advertunt
ad honeſtatem vel inhoneſtatem actionis, ſem-
per advertunt ſe obligari ad honeſte vel ſaltem
non inhoneſtè agendum, ut experientià patet,
ergo. Confir. Non eſt aſſignabilis ulla alia re-
gula univerſaliter obligans, natura enim ratio-
nalis præter dicta ſuperiùs eſt regulabilis per
aliam regulam, ergo non eſt prima, ergo ſola
lex æterna non regulabilis per aliam eſt prima
regula.
Olj. I. Regula quæ jam ſupponit aliqua eſ-
ſe honeſta, non eſt prima regula moralitatis,
at talis eſt lex æterna Dei, ergo. Min. prob.
Deus præcipit aliqua, quia funt honeſta, qua-
lia ſunt v. g. cultus Dei, pietas erga parenmes,
alia prohibet, quia ſunt inhoneſta, ut ſunt
blasphemia, odium Dei, ergo lex Dei ſuppo-
nit aliqua honeſta, & alia inhoneſta. Ant. Prob.
Commune eſt Theologorum axioma, aliqua
eſſe prohibita, quia mala, alia mala, quia pro-
hibita. . D. Maj. Regula illa non eſt prima,
quæ jam ſupponit aliqua honeſta, vel inhone-
ſta in genere moris formaliter C. quæ tantùm
ſupponit talia radicaliter N. cultus Dei non eſt
in genere moris formaliter honeſtus anteceden-
ter ad legem Dei, nec odium Dei formaliter
inhoneſtum, quia hæc formalis honeſtas vel in-
honeſtas, eſt formaliter conformitas vel diffor-
mitas cum lege; habet tamen cultus Dei ex ſua
natu-

Aerlt.
, Teletenn 4

4Sboretolniie
eut ſerehiiu
enc A el
n. Crifn hon

lercdrnaner

.

AArkurt

. nle
WA NDr N
mne ontue

Tram, mdbe
rttall, Al
mur Den

M.,
hmntan

1s Hougt
nbut in
ble Ilen
Schen e,
uncbonge
Oelen iens,
A bore
n, mene
doneblis tn
W, Munn enin tn

i e rellblip⸗

Nckprine, agol
ise dumckit

eininwatäigu⸗
im Eull wonit
e, evo Nn e
ſunhorſk, g
Nes emn uens,
Chonla, W l
enokte inß⸗
inorela Auk
n A0Ne, 1
,n l, (lufn
lmonetpynm
, elion⸗
10 GelI
–
ueſoeilteldr⸗
nde nwelte
ölorik
Gmnik
guns Deiei-

DE ACTIBUS HUMANIS. 165

natura honeſtatem radicalem vel fundamenta-
lem, odium verò ſimilem inhoneſtatem; hoc eſt,
ille exigit præcipi, iſtud vero prohiberi. Ad Prob.
D. iterum Ant. Deus præcipit, vel prohibet
aliqua, quia ſunt honeſta vel inhoneſta radica-
liter C. quia ſunt jam honeſta vel inhoneſta for-
maliter N. illud axioma Theologicum S. Tho-
mas I. 2. J. 7I. a. 6. ad 4. ait intelligendum eſſe
tantùm de prohibitis jure poſitivo, non autem
eſſe intelligendum de jure, ſeu lege æterna Dei
naturali, reſpectu enim hujus ait S. Doctor,
omnia eſſe mala, quia prohibita. Si tamen
velis, potes etiam ad explicandum hoc'axio-
ma adhibere diſtinctionem inter malum radica-
liter & formaliter.
Inſt. I. Juxta hanc ſententiam omnis inho-
neſtè agens ageret contra legem Dei, & conſe-
quenter Deum agnoſcereèt, ergo non darentur
Athei. . D. I. Sequelam, agnoſceret Deum
ſub ratione confuſa Legislatoris ſupremi
ad hanc vel illam actionem exercendam vel
omittendam obligantis C. ſub ratione explicita
Dei, entis a ſe, entis perfectiſſimi, neceſſarii
N. N. 2. D. alteram ſequelam: non darentur
Athei mente & animo Deum negantes C. vo-
luntate & ore Deum negantes N. Athei ſibi ipſis
contradicunt, dum Deum nolunteſſe, & eun-
dem ore negant, & nihilominus malè agentes
advertunt ſe in legem aliquam ſupremam im-
Pingere. Differunt tamen Athei a blasphemis,
quod hi fateantur Deum, & prædicatum ejus
Proprium negant aut aliud indecens eidem ad-
jiciunt,

166 DE ACTIBUS HUNW̃ctNIS8.
jiciunt; dum Athei primum & prœcipuum ejus
prædicatum puta exiſtentiam inficiantur.
Inſt. I. Peccatur contra leges humanas; at-
qui ejusmodi peccata non ſunt contra legem
Dei æternam, nam leges humanæ ſunt varia-
biles, lex æterna immobilis, ergo. H. N. aſſ.
Lex æterna conſtanter ſtatuit Superiori juſta
præcipienti obtemperandum, licet ergo leges
humanæ civiles & eccleſiaſticeæ mutabiles ſint,
quisquis tamen contra eas egerit, legem illam
æternam transgreditur.
Inſt. 3. Jam ante legem æternam intelle-=
Qus divinus per ſcientiam ſimplicis intelligen-
riæ cognoſcit odium Dei ex ſe contrarium ſum-
mo bono, & creaturam avertere a ſuo fine;
atqui quod eſt contrarium ſummo bono, &
quod hominem a fuo fine avertit, neceſſariò eſt
moraliter malum, ergo lex æterna præſumi;
jam moralitatem in multis objectis, conſequen-
ter non eſt prima regula moralitatis. B. D. min.
eſt ante legem Dei malum fundamentaliter &
radicaliter C. formaliter N. Deus cognoſcit
odium Dei repugnare ſummæ perfectioni: quæ
quidem repugnantia eſt radix & fundamentum,
cur lege æterna ille odium prohibeat, ex qua
prohibitione deinde naſcitur malitia formalis.
Eodem modo mendacium repugnat divinæ ve-
racitati, aliæ actiones aliis attributis Dei, atque
ita hac ſua malitia fundamentali Deum movent;
ut lege æterna velit eſſe interdictas, ex quo de-

mum conſummatam & formalem habent ma-

litiam.

Dr Lerlbo

canoi

Gin. 9
Zemumg;d
eriN kteteli,
e Am Gi
lobernd, Eoni
mnumktnmdnn
rnnd um
Iaka gieneh⸗
Vlar ons kegs
nzel, keher
Aorcüne Cns hnn
Cns üris ungum
Dumwomnm Mbn

TComonpunr

Mnin el, m
adin

Dene

15 Hin n

imnihen
m kgeln,
don Iln an i
lunne
Dle er
4... 8 4
F kuur Apenn i

MWim, lot Etdoe
Alce munbls
eert, kgenl

0

AIenere? o n
n mmd do,

Gercky nrcelmdel

AEemm relnn
es nſelle
Uoriits kD
indhnemin
N Dens cn
Mrſentttol g.
Afuccdamenne

1

Bsineigr⸗
eklecotrarumi.

DE AcTIBUS HUMANIS. 167

Olj. 2. Voluntas divina Præſupponit dicta-
men rationis divinæ, ergo voluntas divina non
eſt regula prima. N. D. Conſ. Voluntas divi-
na ſecundùm ſe C. prout comprehenditur in le-
ge æterna N. lex æterna juxta D. Thomam quæft.
93. a. I. eſt ratio divinæ ſapientiæ exiſtens in
Deo ab æterno, ſecundum quod eſt directiva.
omnium actuum & motionum ſingularum crea-
turarum ad bonum commune tôtius univerſi.
Lex iſta eſt quidem eſſentialiter in actu intelle-
ctus ſicut omnes leges, quarum præcipuum
munus eſt, præcipere, imperare, regulare
& menſurare actus humanos, quæ officia ſunt
ſolius rationis tanquam primi principii actuum
humanorum. Nihilominus præſuppoſitivè &
ex connotato importat actum voluntatis: legis
enim proprium eſt, movere ſubditos ad ali-
quid agendum, quod intellectus absque volun-
tate non poteſt. Deinde lex pertinet ad intel-
lectum practicum, qui præſupponit actum vo-
luntatis à quo moveatur, & efficaciam vimque
movendi participet.
Inſt. I. Non tenetur ſe homo conformare
in omnibus divinæ voluntati; ergo hæc non
eſt univerſalis regula actuum humanorum.
Prob. Ant. Non licet homini velle mortem pa-
rentis, aut ejus mortem in hæreſi & æternam
damnationem, quæ tamen omnia Deus vult.
W. D. Ant. Non tenetur ſe homo in omnibus
conformare divinæ voluntati in voliro materiali
C. in volito formali N. ita S. Thomas quæſt. 15.
art. 10, ubi ait: Objectum voluntaris quaſi mate-
M ria-

Lernn
168 DE AcTIBUS HUMANIS. 1

riale eſſe ipſam rem volitam, formale ratio nem anle
volendi, quæ eſt finis, hic autem eſt bonum a
commune totius univerſi prout ad Deum & nlin “
ejus gloriam ordinatur. Ab hoc autem fine e. efaie
non poteſt homo honeſtè & rationabiliter diſ- A mums
crepare, quare ei ſaltem negativè ſe conforma- eeni

re debet. Econtra in objecto materiali nec po- M NN
teſt, nec tenetur ſe homo ſemper conformare (Jlmn gun
divinæ voluntati, Deus enim ut cauſa & pro- Wni i nnn
viſor univerſalis plura vult, quæ nobis non entff ine
ſunt licita velle, ut peſtes, incendia, bella &c. Aometetncinum

Tametſi iſta reſpectu ordinis univerſi & juſti- æl! Altns,

tiæ divinæ bona ſint, mala tamen ſunt reſpectu iiſu, uetlenn
noſtri, ad quos ordo communis & juſtitiæ di- l
vinæ extenſio non ſpectat. Ita S. Thomas lo- MTI 1
co citato, & quæſt. 23. de veritate a. 8. ſimilia CENlMun
habet S. Auguſtinus Enchyridii c. 101. M
Iuſt. 2. Multi actus boni à Deo non præci- Dläencorkn

Ahwckrrst

piuntur, ſed tantùm ſuadentur, ergo hi non Ian
ſunt conformes divinæ legi præcipienti, ergo uatgl
lex æterna non eſt prima regula morum. H. D.
A. qui non præcipiuntur ſecundùm ſubſtantiam
C. ſecundàm modum N. non præcipit Deus
vovere caſtitatem, amplecti ſtatum religioſum,
ſed ſuadet tanquam actiones bonas; ſi tamen
iſta ſemel elegimus, Præſcribit modum, quo
ſunt obſervanda.
Obj. 3. Actus Dei antequam concipiantur
conformes legi Dei, jam concipiuntur honeſti, ra
ergo etiam noſtri. Conſir. Si Deus mentiretur, vi lanra
non ageret contra voluntatem ſuam, quia vel- i nn
let mentiri, & tamen ageret inhoneſté, ergo Mrn
. D.

en
muſlinen

us Heng,
un n

hi en
eti pon Ag
Plemn
l Nihnliri
negtitegen
dbeee Mrtiln
Eperonlime
enin l l D
t gue Nii

8, Menci, beli

1

.

Mtnen ſunnſee

Mnsnmnerl Ait

onmunt Mne
s Ihenx-

Ge enir , inni

ncic vor
utDeongre,
Ken, hohl I
Mehend,
Egol mormm 6
11 4
Cunchmibeni
um werhi hu
Ebum kigoin
6s bons; Humen
Cnirwcun, a.

un Cnrßinidl
Gtimmneſ
Min, all
lonſ 3

Dz AcrTIBUS HMANIO 169

B. D. Ant. Actus Dei concipiuntur honeſti, an-
tequam concipiantur conformes legi ſtrictè tali
tanquam à ſuperiore latæ, quam Deus non ha-
bet C. antequam concipiantur conformes
legi latè tali ſeu dictamini rationis æternæ N.
Hæc enim conformitas imbibitur in ipſa ho-
neſtate. Ad Confir. N. Ant. Ex una enim
Chymæra ſequitur alia, Deus enim tunc vellet
contraria: veller mentiri, ut ponitur, nollet
etiam mentiri, quia neceſſariò non vult, ſeu
odit omne deſtructivum auctoritatis ſuæ ſupre-
mæ & infallibilitatis, adeoque deſtructivum
ſui ipſius, quale eſſet mendacium.

ARTICULUS II.
Quæ ſit Regula Moralitatis proxima ? & quæ
ejus diviſiones?
Ota. Puffendorffius Auctor in Moralibus
apud Proteſtantes famoſus, de conſcientia
ſeu regula moralitatis ſic loquitur in opere de
jure naturæ & gentium. Probe notanqum con-
ſcientiæ nullo alio reſpeciu circa dirigendas hominis
actiones locum aliquem tribui, quam quatenus le-
gum cognitione imbuta eſt: unde ſi quis judicio pra-
&ctico, aut conſeientiæ peculiarem vim dirigendi
actiones tribuere velit, quæ d lege non proveniat,
uibuslibet hommnum phantaſiis vim legum tribuit,
& ſummam confuſionem negotiis hominum inducit.
PFatendum eſt iſum vocabuli conſcientiæ ſenſum,
nec in divinis literis, nec apud veteres Authores
latinos, quantum mihi conſtat, occurrere, ſed
rbolaſticis primò mioekelen ac nuperis ſecculit,
2 qui

1750 DEz AcCTIBUS HUMANIS.
qui vocantur caſus conſcientiæ inventos 4à callidis

Jacerdotibus, Hectendis ad fuam libidinem hominum

animis. Hæc ille de conſcientia. Ubi Author

ſuam prodit inſcitiam & malignitatem. Inſci-

tiam quod dictamen practicum non imbutum
lege directa, exiſtimet independens à lege Dei
reflexa, hancque doctrinam dicit, ſeripturæ
& antiquitati incognitam. Malignitatem, quod
conſeientiæ caſus calliditati ſacerdotum tribuat
ad flectendos pro ſua libidine hominum ani-
mos, ubi ſacramentum pœnitentiæ more ſuo
proteſtanties infamat.
Dico I. Conſcientia eſt Regula moralitatis
proxima, ſive dictamen rectæ rationis. Prob.
1. quia recta ratio eſt derivata à prima & prin-
cipali regula omnium actionum humanarum
ſcilicet lege divina & æterna, quæ ab Autho-
re naturæ mentibus noſtris inſculpta eſt, actus
honeſtos præcipiens, malos prohibens ex

Pſalmo 4. v. 7. Signatum eſt ſuper nos lumen

vultus tui Domine. Prob. 2. ex Epiſtol. ad
Rom. 14. Quia omne, quod non eſt ex fide, pec-
catum eſt, hoc eſt, ut à SS. PP. communiter
explicatur, omne quod non eſt ſecundùm con-
ſcientiam, peccatum eſt. Hinc etiam quis-
quis contra conſcientiam fecerit, cenſetur de-
liquiſſe; econtra habetur innoxius, qui ſecun-
dùm conſcientiam egerit, ergo illa eſt regula
morum ſeu actuum humanorum. Prob. 3.
Quod ſit proxima, ſive formalis: quia eſt ap-

Plicatio intentionalis, ſive cognitio primæ re-

gulæ objectivæ ſeu legis æternæ.
Dico

D Lerun
1
01. uaD
leint

w Pehi in

GI,A
crenckikiun nnn
minn 16

Dl KArendun
rndont, rt
Trim, Gmuns
xdanr Mnnmun
lanul, aun nin
fmunn aa An
enlumemonle
GiN, GnimmN.
INR, Nesnnd
Vialt ugun n
CNern eMwe
. hinu ule
ngg iren o
ui Cnceren
inMenich
Nanmcnlternn
uc, mr
ucec Poon

6s Hrun
ſimie inmn
Cnſienir Ule,
Kineheten DUõ
inmn dt, inn
n Maigunmn
Uiniheetonmnt
Pbidne homimum4
n nientie oei

nel henn wonn
ik nohs M
nid/
Akünum umnm
m, r 1 4ulo.
Mldaet A
ds Nalibens
n g n mn
2 a Lik
Ngaft,/
commumn
Mmelkonmdmae
nr eumn de

DE AcTIBUS HUMANIS. 171

Dico IIl. Juxta D. Thomam 1I. parte quæſt.
79. art. 12. ſicut datur habitus primorum prin-
cipiorum ſpeculabilium, qui à Philoſopho di-
citur intellectus, ita datur habitus principio-
rum practicorum, qui vocatur ſyntereſis.
Hanc quidam confundunt cum conſcientia ha-
bituali, alii verò diſtinguunt, dicuntque ſyn-
tereſin eſſe habitum tantum principiorum uni-
verſaliſſimorum v. g. bonum eſt faciendum,
malum fugiendum &c. Deinde conſcientiam
habitualem dicunt, eſſe habitum principiorum
magis particularium. Sed hæc minoris mo-
menti ſunt, quam ut iis immoremur.
Conſcientia actualis, de qua hic ſermo, be-
ne dicitur: Dictamen rationis practicum in agendis
vel omittendis; quo cognoſeimus conformitatem vel
difformitatem actus cum prima regula honeſtatis.
Extendit autem ſe conſcientia ad actus tam præ-
teritos, quàm futuros. Et quidem ad præte-
ritos, vel eos accuſando, vel approbando: ſi
eos accuſat tanquam malos, dicitur remorſus
conſcientiæ, ſic Prov. 17. v. 18. quaſi gladio pun-
Gerr conſcientia male agens. Si laudat tanquam
onos, dicitur ex Apoſtolo r: ad Cor. I. v. 12.
Zeſtimonium Conſcientiæ: ſcilicet bonæ. Con-
ſcientia etiam conſideratur prout ſe extendit ad
actus tam præteritos, quam futuros. Nos hic
maximè eam conſideramus, prout ſe extendit ad
actus futuros, quanquam ex occaſione etiam
acturi ſimus de ea 2 Prout ſe extendit ad actus

Præteritos.

M 3 Dici-

172 Dz AcrTIBUS HUMANIS.
Dicitur autem conſcientia dictamen rationis,
ut indicetur, conſcientiam non eſſe ipfum in-
tellectum, neque habitum quendam intellectua-
lem, aut habitum voluntatis, nec actum vo-
luntatis, ſed ſolius intellectus, cujus actuale
quoddam judicium atque dictamen eſt con-
ſcientia. Dicitur practicum, quia finis ipfius
non eſt veritas, ſed actio mentis; bona qui-
dem, ut fiat, mala, ut non fiat. Duplex nem-
Pe dictamen eſt, quod agendorum, & omit-
tendorum regula eſſe poteſt. Speculativum &
Practicum. Prius eſt, quod univerſaliter & præ-
ſcindendo a ſingularibus circumſtantiis affirmat,

ac proponit, quid lieitum, vel illicitum ſit;

velut judicium quod dictat, colendum eſſe
Deum, amandum proximum. Unde non ex
eo dicitur ſpeculativum, quod objeétum pra-
cticum non exhibeat, ſed quod proximè ad
ipſam operationem in particulari nondum di-
rigat. Quodſi autem actionem in particulari
hic & nunc eliciendam, licitam aut illicitam
dictat, dicitur practicum.
Hoc judicium practicum duplex eſt. Unum
directum alterum reflexum. Derectum judicat
de honeſtate aut inhoneſtate actionis hic & nunc
ponendæ merè ſecundùm ſe; velut dictamen,
quod directè judicat, honeſtum eſſe hic & nunc
huic homini præbere ſtipem. Rgflexum eſt,
quod non de objecto ſecundum ſe, ſed de illo
ut ſubſtante præcedenti judicio practico pro-
nuntiat. v. g. in dato caſu: honeſtum eſt, hic
& nunc huic homini præbere ſtipem, ue
exiſti-

O1 AcrI
ſbonaſce
Gu mtehl
eelektonen
trets dcrne
m e Aherein⸗
Cuinmplaril
rd, Nonid
I. (oſeienn
riune Nenbi
rmmenobeim
eten Nuno h
l annde
Crscicke

uecke
mentemdorn
Cmren A
Ulkafafngenoen
monktenn dann
etmn ſeorbrar
MAeNeietienin
Gi (emode
turcär ſun
UDIIC
Ezlin
n
Ihunrti
ec ellge
entcedom

8 Hhulse
im nee
tumqlenlnnin
unti, i
hckin, ain
re dane e

mir Dulrt
Lenconun ANn
f. Nenlgnn
miefliein

RK

imn, Wilanmt
Cr, ooencnnd
ium Ce we
hechun N.
od goüne
Wiolr uodun d
Nomem n rnol
d,leinm r Da
I
mdpelel Un
n Dndm i
melendue
ntAc .
Punni N
itennel,d

DEz AcTIBUS HUMANIS. 173

exiſtimatum bona fide tanquam honeſtè eroga-
bilem: ut proinde hoc poſterius judicium affir-
met, honeſtè actionem poni, quia anteceden-
ter honeſta judicata eſt; prius verò, quia ſe-
cundum ſe eſt honeſta. Hoc judicium refle-
Xxum, quia immediatiùs actionem dirigir, di-
citur ultimò, proximè & praécticè practicum,
judicium autem directum propinquè practicum.
Dico II. Conſcientia communiter dividi-
tur in quinque membra, nempe in conſcien-
tiam rectam, erroneam, probabilem, dubiam, &
ſcrupuloſam. Ratio hujus diviſionis eſt: quia
conſcientia nihil aliud eſt, quam judicium pra-
cticum intellectus dictans, quid hic & nunc no-
bis ſit agendum, vel non agendum juxta regu-
las morum extrinſecas: atqui intellectus ſic ju-
dicando quandoque eſt certus in ſuo judicio,
& tunc conſcientia dicitur certa ſeu recta & vera.
Quandoque errat, & dicitur conſcientia, erro-
nea ſeu falſa: quandoque probabiliter judicat, &
tunc conſcientia dicitur probabilis ſeu opinativa.
Interdum verèò dubitat, & neutri parti determi-
natè præ altera aſſentitur, eſtque tunc conſcientia
dubian. Quandoque tandem ſcrupulis agitatur,
& tunc dicitur conſceientia ſerupuloſa.

ARTICULUS III.
An & quale judicium requiratur ad quemvis
actum moralem
D'“ I. In materia conſcientiæ prima & in-
dubitata regula eſt, quod nullus unquam
actus poſſit eſſe bonus aut malus, niſi conſcien-
M 4 tia

174 DE AcTIBVUS HOMANIS.

tia, & ratio ſuperior cognoſcat & dictat, illum
eſſe bonum aut malum vel certè periculoſum:
eſt hec communis omnium Philoſophorum
etiam gentilium, & Theologorum. Nempe
ratio, authoritas PP. & ſcripturæ convincit, ni-
hil eſſe honeſtum aut turpe ſine cognitione ho-
neſtatis aut turpitudinis. Unde merito riden-
di Novatores, qui fingunt, ignorantiam juris
non excuſare a peccato; certè nemo peccat,
niſi velit, & nemo vult, niſi cognoſcat.
Dico II. Altera in materia conſcientiæ re-
gula eſt, quod ut aliquis actus moraliter bo-
nus & honeſtus ſit, requiratur judicium pra-
cticè moraliter certum: ut ſit malus, ſufficiat
dubium, vel ſuſpicio. Prima pars Regulæ ma-
nifeſta eſt, quia ſi requireretur ad honeſtatem
actus judicium ſpeculativè certum, cui ſub-
eſſe non poſſit falſum, homo rariſſimè poſſet
rectè operari, quia hujusmodi certitudo po-
tentis animæ, & in rebus humanis utpote fal-
lacibus eſt difficillima: requiritur ergo ad ho-
neſtam operationem judicium practicè certum,
ac moraliter, cui poteſt quidem ſubeſſe falſum,
adhibita tamen eſt diligentia, qualem commu-
niter ſapientes in ſuis negotiis adhibere ſolent.
Nempe tenetur quilibet vitare peccandi peri-
culum, quantùm poteſt; atqui ſi practicè non
ſit certus, ſe male non operari, ſed dubitat,
utrum malè operetur, annon, exponit ſe pe-
riculo malè operandi, ergo malè operatur: ne-
mo enim in ſuis negotiis operatur prudenter,
niſi moralem adhibeat diligentiam: ergo ngque
. en

9

lAemm

ler Cperin
unpeniel
oomriiel

n irehane

Ans ol hes
n ſeudr ahiu,
d e Er, A
Ebochmans.
i 1
ſicdürrenonen n
CEECdin
tnn iß ell
intuntbiod⸗
Mnthrele
IImn: Unbd ,
Arinen oenin
unnnbre,
l, ee
2 d, gn
Ee inon
NLAI

kuuhee

ktck n.

Ucnk inhln.
in Mbkenn
Gognmn Nen
tronnmd t.
Nnechgiünntr
Unde merpit⸗
Iernoren.
t hnonmim
Cne heno ent
lcgonole
Ni colleientie

A nonlte
inmn dtmn.

uIt , üfi
inin,enlen-
nr 40elaen
num, ali b.
O rtm valet
On Erindd o.
hummsnpeſl⸗
Mimn epo Ah.

Npnckce cemum,

Enibeleflm
Itlemcomm
AWibere ſe.
1e hani Nn
hi Nrlhulln
i, Edbtn,
l Apnit D N
lhermn:l
vm rulen
n. pn⸗

1

DE AcCTIBUS HUMANIs. 175

benè moraliter operari poteſt, niſi eandem di-
ligentiam adhibeat. Secunda etiam Regulæ pars
ed manifeſta, quia exponere ſe voluntariè pe-
riculo peccandi eſt peccare, ſed quisquis ope-
ratur cum cognitione dubia, vel cum ſuſpicio-
ne malitiæ exponit ſe periculo peccandi; ergo
ad actum malum ſuffieit cognitio dubia malitiæ,
vel ſuſpicio aliqua illius.
Oly I. Ad actum malum non requiritur ja-
dicium moraliter certum de inhoneſtate actus,
imo nullum requiritur judicium, ut habet com-
muniſſima & certa: quia ut inhoneſtè agam,
ſufficit dubium de honeſtate vel inhoneſtate
actionis, quod hic & nunc non deponitur: ut
cum venator dubitat, an intra dumetum lateat
homo vel fera, & ramen jaculatur ſagittam,
illicit agit, ac peccat, ergo nec ad actum ho-
neſtum requiritur judicium moraliter certum
de honeſtate actus. B
Conftr. I. Quia operans ex conſcientia in-
vincibiliter erronea non peccat, ſed talis non
operatur ex dictamine certo, cum illud ſit er-
roneum. Confir. ex D. Thoma I. 2. q. 96. a. I.
ubi poſtquam ſibi objeciſſet, quod lex utpote
menſura debeat eſſe certiſſima, reſpondet ad
tertium: in rebus contingentibus & humanis
fufficere talem certitudinem, ut aliquid ſit ve-
rum, ut in pluribus, licet interdum deficiat in
paucioribus, hoc eſt, ſufficere, ut ſit proba-
bilius; ſed hoc, quod dicitur de lege humana,
æquè valet, imo magis de dictamine conſcien-
tiæ, ergo. H. ad I. N. C. diſp. eſt, quod ad
M y actum

erhli, Afr⸗

176 DE ACTIBUS HUMANIS.

malum non requiratur, ut quis ampleétatur Aidnn,
malum ut tale, ſed ſufficit, ſi ſcienter ample- aliere
Ctatur malum quod tale, vel quod non agat ex onen
motivo honeſtatis; at verò ad actum honeſtum

ve rnoente n
requiritur, ut quis amplectatur honeſtum ut umiif
tale, ſive ut agat ex motivo honeſtatis; unde AM upr
hic reputandum venit illud ſupra jam ſæpe in- narm

ſinuatum: bonum ex integra cauſa, malumex rerc
quolibet defectu. Ad Confir. I. D. min. talis Fin “
non operatur ex dictamine certo materialiter C. min e

. formaliter S. D. remoto ac præſuppoſitive C. ANaünd
proximo, reflexo ac immediatè directivo actus autmi clon
im Whirme

N. qui operatur ex conſcientia invincibiliter er-
ronea, duplex habet judicium, ſcilicet remo- NeNN .
tum unum, & alterum proximum ſive ulti- amiimmin
mum. Remotum eſt, quo judicat v. g. lici-. uin Mentim
tum eſt mentiri pro ſalute ac vita proximi, & (AoNen
hoc fallum eſt. Proximum ſive ultimum eſt, mümmkenkaſd
invincibiliter judicans, eſſe mentiendum pro Mumummdt
ſalute ac vita proximi, non agit illicitẽ ſeu imniem m
non peccat. At ego hic & nunc invincibili-: Mmnchgamm
ter ſic judico, ergo mentiendo pro ſalute & (Auiniwonon
vita proximi non ago illicit, ſeu non pecco, ndimon
vel licit ago; quod ultimum judicium eſt cer. Mixßmiſn
tum, ex quo proximè & immediatè operatio mea kn AeConi⸗

regula ur. Kiämn hn
Ad Confer. 2. Aliud eſt, quid requiratur ad Aſmiqn
legem, aliud quid ad operandum honeſtè ſe- czinkeu
cundàùm legem requiratur. Ad ferendam le- Aihntehn
gem humanam juxta S. Thomam loco citato, Naqo,

ſufficit ex parte Legislatoris, ut lex probabilius gm *M
enuntiet verum, cum legislator humanus poſſit aigbit
falle-

Hintus
n lg me
t, lites.
Aöacdhni
echn hant
nno honetteis
Ufpn imles
r , muin
U 1. minui
cenonnateriäted
1 Nelppoſtint
Necrecirec
eniuimineibilere.
eum, Klcer enn
Moninm ſie ui
,lirg lai
Hubn,
l1e unmun et,
e menendnm N
n r lank l
. meimindl.
Nend e O
e n n henn
mgiciumehes
Wetueopermon:

anieil
Cid eunt
umdmmin. .
. M fnn k.
Thommtmnm
, hindii,

Dz AcrIBUS HUMANIS. 177

fallere ac falli, & proinde ipſam veritatem non
ſemper aſſequatur, aut aſſequi teneatur. At
verò ad licitẽ & honeſtè operandum ſecundàùm
legem etiam humanam requiritur dictamen ul-
timum conſcientiæ meæ, a quo operatio mea
regulatur ac dirigitur, quod debet eſſe certum,
ne me exponam periculo formaliter peccandi.
Obj. 2. Non requiritur in ordine ad hone-
ſtè agendum, ut excludatur etiam omnis levis
formido, ergo non requiritur judicium mo-
raliter certum. Confir. qui agit, quod ipſi ſpe-
ctatis omnibus circumſtantiis videtur ſolida &
firma probabilitate licitum, agit prudenter,
ergo non peccat. Prob. Conſ. Omne enim pec-
catum eſt imprudens. H. ad I. D. Ant. non re-
quiritur, ut excludatur omnis formido impru-
dens C. omnis prudens N. Cum formidine tan-
tum imprudente ſtat judicium moraliter certum:
judicium autem probabile ſtat etiam cum formi-
dine prudente: nam licet mihi probabile ſit, ali-
quid non eſſe peccatum, ſi tamen alii graves Viri
ex rationibus non contemnendis dicant eſſe pec-
catum, eſt formido prudens; Neque hæc poteſt
deponi per principia directa, ſed debet deponi
Per reflexa. Ad Confir. D). Ant. qui agit probabi-
liter licitum, agit prudenter, ſi non adſit ſimul
prudens formido oppoſiti, vel hæc deponatur
per principia reflexa C. ſecus N. ubi obſerva.
Ipſum antecedens confirmationis eſſe principium
reflexum, ex quo, & altero, quod pruden-
ter agens non peccat, itemque ex notitia ex-
Perimentali, quod ipſi hic & nunc iſtud videntur
Olr-

17 38 DE AcTIBUS HUMANIS.

ſolideè probabile, poteſt quis inferre judicium,
ſufficienter certum de liceitate actionis. De
quo infra.
Obj. 3. Non tenemur vitare omne prorſus
periculum peccati: ergo ſufficit judicium pro-
babile, vel probabilius. Prob. Ant. Si tene-
remur vitare omne periculum peccati; nemo
poſſet fieri miles, Mercator &c. Imo vix poſ-
ſet eſſe quis in ſæculo: hoc eſt falſum, ergo.
Maj. prob. in his enim ſtatibus eſt periculum
vel occaſio ſatis propinqua peccandi, ergo ſi
iſtud omne debemus vitare, nemo porerit hos
ſtatus amplecti. . D. Ant. Non tenemur vi-
tare omne periculum tantùm materiale, inde-
terminatum peccandi, & quando eſt nimia dif-
ficultas illud omne vitandi C. Non omne pe-
riculum formale determinatum etiam peccati
determinati, & quando non eſt difficultas ni-
mia vitandi N. In illis ſtatibus eſt tantum pe-
riculum materiale, indeterminatum, ſimulque
moraliter non poteſt omne vitari: at in caſu
noſtro eſt periculum formale determinatum in
individuo peccandi ea actione, quæ præ mani-
bus eſt: & inſuper nulla difficultas excludendi
formidinem per principia reflexa.
Inſt. in capit. Iaquiſitioni tuæ 14. de ſent. ex-
com. dicitur: quod conjux habens conſcientiam
ex credulitate levi ac temeraria de impedimen-
to dirimente, poſſit exigere debitum, ſi ta-
men ad paſtoris ſui conſilium vel aliter explo-
dat credulitatem illam levem ac temerariam.

Item C. per tuas. 35. de ſimonia habetur: Sun⸗
ia-

gnmdde⸗
nsllilei
Aib kis un
rtanſen: d-
namnkudih
Tenollel

c Ede len,
d,tkr iam
u don Gein.

lecwer
Cenn ie n
ucneſiones
ies: Alba
etm dien
Inllera

E

Huuge
lacenfiim
dons e

rinanmii
öterſohemn.
4 Aren.
olum ren denn
or. Toora
twe l lm, en
rbig et etannn
endl, agt
k, deno poert be
. Nutenemnr.
Wim murriae, ⸗
gncbenmnact
O Mame e.
n atun ecani
Efenls .
tbocktonm .
mimmm, Inde
e Niui: 4 nl
e Ceminnum
le, Guepre nn.
Eens eicnend
ten
ensoandenn
ticeneilter
Eim, E
nünt e
enn Emetne
Glhebedu

DE AcCTIBUS HUMANIS. 179

diaconum non debere contra conſcientiam ad
ſuperiores ordines aſcendere, licet ob conſcien-
tiam nimis ſcrupuloſam in difficultatem hujus-
modi ſit lapſus; quam utique non evadat, niſi

deponat errorem: ergo debet omnis formido,

etiam imprudens deponi, hoc autem non præ-
ſtat dictamen moraliter certum. B. Credulitas
& ſcrupulus in citatis capitulis non ſumitur,
ut communiter accipitur, pro ſimplici tantum
apprehenſione, vel ſuſpicione ex levi ſolùm
ratione, ſed pro ſuperveniente judicio erro-
neo, quo quis abſolutè ex principiis falſis, li-
cet levibus judicat, adeſſe peccatum, ubi non
eſt, & hoc judicium debet utique deponi:
quia alioqui ageretur contra conſcientiam, &
peccaretur. Patet ex eo, quod dicto capitu-
lo inquiſitioni: dicatur, conjux non dubitare
aut ſuſpicari, ſed credere, hoc eſt: poſitivè
judicare: & quod capitulo per tuas: addatur
ſer upuloſum illum non debere ad ſuperiores
ordines aſcendere contra conſcientiam, hoc eſt
contra judicium erroneum, quia illa conſcien-
tia mox vocatur error, dum ſubjungitur non
evaſurum eam difficultatem, niſi deponat erro-
rem.
Collige t. Cum in præſenti negotio ſufficiat
ex parte intellectus excludi dubium practicum,
inutile videtur hic movere cum nonnullis Au-
Ctoribus quæſtiones potius philoſophicas, quam
theologicas: An hoc dictamen debeat eſſe for-
maliter actus judicativus, vel an ſufficiat judi-

cium virtualiter aut æquivalenter tale, ſive ap-
pre-

*

180 DE AcCTIBUS HUMAMNIS.

prehenſio ſimplex, ſed ſuaſivè proponens li-
ceitatem actionis: item an debeat eſſe judicium
abſolutum, ſive abſolutè enuntians hanc rem
eſſe licitam; an ſufficiat judicium quod vocant
modale, actionem eſſe licitam. Parum enim
refert, an hac vel illa ratione dubium practi-
cum excludatur, modè excludatur.
2. Generalis in omnibus neceſſitas dictami-
nis evidentis de liceitate actionis, nec auctori-
tate, nec ratione, nec experientiâà ſolidè pro-
batur. Ilud enim dictamen requireret multas
reflexiones: experientia autem potius probat,
tot reflexiones non fieri: denique rudis v. g.
ſi a parocho audit, aliquid eſſe licitum, id bo-
na fide facit; quin reflexè hoc dictamen for-
mat, quod Parochus mihi dicit eſſe licitum,
evidenter mihi licet, ſed hoc mihi dicit eſſe li-
citum, ergo.
3. Quando dicitur, quod liceat ſequi ſen-
tentiam probabilem, ſive quod operans ſecun-
dùm ſententiam, quam judicat eſſe probabi-
lem vel etiam probabiliorem, non peccat, eo-
quod nemo prudenter agendo peccare polſſit;
id non intelligendum eſſe, quaſi operans cum
dictamine ultimo tantùͤm probabili, vel pru-
denter affirmabili, eoipſo prudenter agat, ac
licit, & non peccet. Nam judicium etiam
probabile vel probabilius eſt prudens, & pru-
denter affirmabile, quia tamen ſtet cum pru-
denti formidine vel dubio de oppoſito, non
prudenter cum eo ſolo agitur, aut non pecca-
tur antequam dubium practicum Neludatur:
Se

7

A1

ECMiui
WNrNo

ulne

iun Imuen,

ckreſeicin

ennegl n
lhurn Mner
in Unn
tone Clbin d.
ern.
urraſis G.
thns, der uahn.
Mieni ſiien
legireret nle
en i otte
teigl nit n
ldhlenm, ibe
e Chnen an.
Gian ele onm
nnit deralel.

Uien biitr.
Wtchenbſn.
ler ele h.

, on berel,e.

erene olt

l operaw un
bebll, vel .
Nener g,A

Mdaun nun

udens, .
AKromm pro.
eh, no

Gn exedu
G

4

DFE AcTIBUS HUMANIS. 181

Sed tantùm intelligendum eſſe, quod ſiquis pru-
denter poſſit judicare ſententiam aliquam eſſe
probabilem vel probabiliorem, facile ſibi poſ-
ſet formare dictamen reflexum, quo exclu-
dat omne dubium, & ſie prudenter agat, &
non peccet.

ARTICULELUS IV.
An & quomodo conſeientia erronea obligat, ut
eam ſequamur 5
Ota. Conſcientiæ certæ & rectè præci-
pientis tanta eſt obligatio ad operandum
non ſolum non difformiter, ſed etiam poſitivè
conformiter, ut nec per divinam potentiam
in eo poſſit diſpenſari. Poteſt quidem Deus in
objecto legis naturæ diſpenſare impropriè &
materialiter, quatenus facere poteſt, ut v. g.
res, quæ aliena eſt, mihi non ſit amplius alie-
na, adeote liceat eam accipere; non tamen
poteſt propriè & formaliter diſpenſare ut liceat
mihi rem aufferre manentem alienam Domino
rationabiliter invito. Interim tamen agere con-
tra obligationem conſcientiæ certæ, non indu-
cit malitiam ſpecie diſtinctam ab ea, quæ con-
trahitur ex objecto & circumſtantiis, niſi quis
fortè operaretur ex contemptu formali talis
dictaminis.
Dico. Conſcientia invincibiliter erronea di-
cCtans aliquid per modum præcepti, obligat ut
eam ſequaris, ita ut, ſi contra facias, ſemper
ſit peccatum. Conſcientia verò vincibiliter er-

ronea, quando dictat aliquid eſſe præceptum,
quod

182 DE AcCTIBUS HUMANIS.

quod reipſa prohibitum, vel malum eſt, non
obligat ſimpliciter, ut eam ſequamur, obligat
tamen velut conditionat?, & ex hypotheſi,
quod eam citra culpam non deponamus, aut
hic & nunc moraliter deponere non poſſimus,

ſic ut ſit peccatum, contra eam in ſenſu com-

poſito agere. Prob. I. pars. Quia qui exercet
actionem aliquam de ſe bonam, vel ſaltem in-
differentem, putans illam eſſe malam, in æſti-
matione prudenti cenſetur perinde velle mali-
tiam, cum malum ſit ex quolibet defectu, unde
qui operatur contra conſcientiam invincibiliter
erroneam æquè formaliter peccat, atque is, qui
operatur contra conſcientiam certam & rectam.
Confirmatur ex Apoſtolo ad Roman. 14. v. 23.
ubi quidam diſcernens inter cibos olim lege
Moſaica prohibitos, & judicans de facto etiam
lege gratiæ aliquos adhuc ſibi eſſe illicitos, &
tamen manducans, peccare dicitur. Unde
nonnulli Doctores ſententiam oppoſitam cen-
ſent eſſe hæreticam. Prob. 2. pars ex D. Tho-
ma I. 2. q. 19. a. 6. Quia hoc ipſo, quo con-
ſcientia eſt vincibiliter ſeu culpabiliter erronea,
homo tenetur eam deponere, præcipuè ſi ali-
qualiter error advertatur. Diximus obligat ta-
men velut conditionatè & ex hypotheſi: quia
quivis tenetur ſe conformare ultimo dictami-
ni conſcientiæ, quod hic & nunc habet, ut
ſi quis operetur ex errore vincibili præterito,
quem non amplius actualiter advertit, nec actu
dubitat, ſed ex ſuppoſitione erroris vincibilis,
habet dictamen adhæſivè certum; vel ſi adver-
tat

6asirnicu
AN
Ann en

„
AMcduhre
8
ie Anmn
B

Pornne in
Achelun
Kncklortad
ckfamiie
Ai ns Dean

Ecponetenen Mn
Nmannfkin.
n Qudiern
nm, el len i
neſemihm, nzi
penince vele n
oſtercefech
Cenimm intinebir
ral, Ngeig i
Uumcenm dteinn

AMonn 1,

er hox aln a
anse hhetim
iele lctos,
e Gcnn. Und
dmhplnmce.
2 mleld To.
el, o e
lochilter erone,
. Ntehlel 4
Domecblort:

Lgpotki:

Innd Adum⸗
nun hhet,
cbiirerernd,
ent, beoin
ents Vincdbi
lict⸗

DE AcCTIBUS HUMANIS. 193

tat quidem, ſed urgente neceſſitate operandi
errorem tam citò deponere non poteſt, etiam
in hac hypotheſi ex conſcientia erronea vinci-
bili fit invincibilis, ut obſervant hic AA.
Objic. I. Si habens conſcientiam invincibili-
ter erroneam obligaretur ad eam ſequendam,
ad id obligaretur à Deo tanquam prima regula
morum, ſed hoc non. Min. prob. I. Si homo
obligaretur a Deo ad ſequendam conſcientiam
invincibiliter erroneam, tunc poſſet obligari
ad actus intrinſecè malos v. g. ad mendacium,
Perjurium; ſed hoc repugnat, ergo. 2. Re-
Pugnat ſanctitati & veracitati divinæ, ut Deus
mentiatur & pejeret, ergo etiam repugnat, ut
Deus hominem laborantem ignoranti invinci-
bili obliget ad tale vitium. 3. Repugnat, ut
Deus phyſicè prædeterminet ad materiale pec-
cati, atqui in fali caſu præciperet materiale pec-
cati, nempe actionem externam materialiter
malam. 4. Sic Deus poſſet aliquem obligare
ad odium ſui ſeu Dei, ſic judæus poſſet ex con-
ſcientia erronea invincibili judicare myſterium
88. Trinitatis eſſe odio habendum. 5. Sic Deus

Poſſet habere voluntates invicem contrarias.

G. ad r. D. Tunc poſſet obligari ad actus in-
trinſecè malos cognitos ur tales N. ut tales igno-
raros, S. D. Poſſet obligari per accidens ex ſup-
Poſitione ignorantiæ invincibilis C. per ſe N.
Ratio hujus eſt, quia in tali caſu Deus directè &
Per ſe ſolum obligat ad actum voluntatis inter-
num, qui eſt formaliter bonus. Ad 2. . N.
C. Diſp. eſt: quia Deus deberet directè velle
N mali-

184 Dr AcriUs HUMANISs.

malitiam mendacii, ſi ipſe mentiretur, econtra
in caſu noſtro illam ſolùm vult indirectè. De-
inde in priori caſu malitia actũs externi orire-
tur a voluntate divina poſitivè per ſe & ex de-
terminatione propria, econtra malitia materia-
is actus externi in noſtro caſu ſolùm oriretur
à voluntate divina permiſſivè, per accidens, &
ex determinatione conſéientiæ erroneæ; nam
Deus per ſe & directè ſolùm obligaret ad actum
internum & externum, prout apparet intentio-
naliter bonus. Ad 2. N. Diſp. eſt: nam ſi
Deus ad materiale peccati, ſeu ad ſpeciem actũs
mali determinaret phyſicè, eſſet per ſe cau-
ſa malitiæ radicalis, ex qua per ſe ſequeretur
malitia formalis; econtra in noſtro caſu Deus
eſt cauſa malitiæ materialis ſolùm per accidens,
quin ex ea ſequatur malitia formalis. Ad 4.
N. Maj. & ſuppoſitum, quod poſſet dari judi-
cium invincibiliter erroneum, dictans, Deum
aut aliud prædicatum, quod ſeitur eidem iden-
tificatum, eſſe ex præcepto divino odio ha-
bendum. Proinde Judæus in tali caſu habe-
ret duo judicia, unum verum, quo judicaret
Deum dari, & alterum falſum, quo judicarer,
Trinitatem perſonarum eſle chymæram a Deo
diſtinétam, adeoque in hanc chymæram appa-
rentem tenderet udæus ſuo odio, & non in
Deum. Ad 5. N. quod in Deo dentur voli-
tiones contrariæ, quia una prohiber v. g. men-
dacium aut aliud malum ut malum cognitum,
altera verò præcipit mendacium, ut bonum
Puta-

Nrdrinon
19,.144

Ade rtat.
ohamitumrei
h n Cn Uter
Ge, er edenl
knik armree in
hmoblorttainn
tn pprerimen.
Di ete m
Eradhhecenad
, per ſe ar
Nun ele ſecheten
r aDen
lin eremiln
GCrNs A4.
Nrler niil.
n, GOnm Demm
AGnretenider
cind do r
1e

Ual al

h

DE AcCTIEUS HMANITISL. 185

putatum, adeoque ſub diverſis circumſtantis
& ratione diverſa.
Inſt. Conſcientia etiam invincibiliter erro-
nea eſt contra legem Dei, ſeu contrariatur legi
Dei, cùm hæc præcipiat, non eſſe mentien-
dum, illa dictat eſſe mentiendum &. ergo non
poteſt obligare, ur eam ſequamar. Confirm.
Magis enim tenemur obedire Deo, quàm con-
ſcientiæ erranti, nam Act. 5. v. 29. a S. Petro
dicitur: Obedire oportet Deo magis, qum homi-
nibus: at Deus prohibet v. g. mendacium, ergo
licet conſcientja invincibiliter dictet eſſe men-
tiendum;, mentiri non debemus: unde S. Tho-
mas I. 2. Q. 19. 4. 4. ait? ubi deficit humana ra-
tio, oportet ad rationem æternam recurrere.
H. ad I. DD. Ant. Contrariatur legi Dei mate-
rialiter C. formaliter N. vel S. D. Legi divinæ
primariæ, antecedenti & per ſe C. ſecundariæ
ſeu velut conſequenti, ac per accidens N. Lex
divina non prohibet mendacium abſolutè in
omni caſu, ſed tantùm, quando conſcienitia
recta & vera dictat, non eſſe mentiendum;
quia enim Deus ſignavit ſuper nos lumen vul-
tus ſui; ſanxit ſimul & voluit, ut immediatè
ratione noſtra naturali;, ſive dictamine imtelle-
ctus dirigeremur,; & conſequenter id fieret a
nobis, quid conſcientia faciendum hic & nunc
dictat, & ex hac lege Dei generali derivatur
vis obligandi in hujusmodi dictamine erroneo,
non verò ex lege Dei particulari præcipiente
mendacium, qualis non extat niſi putativè.,
Ad confir. E. D. Magis tenemur obedire Deo,
N 2 quàm

1986 DE AcCTIBUS HUMANIS.

quàm conſcientiæ, ſi lex divina & error con-
ſcientiæ nobis conſtet C. ſi non conſtet N.
etiam nemo obligatur ad obediendum Deo,
niſi quando, & quatenus dictat conſcientia,
eſſe Deo obediendum, quia Deus nonniſi me-
diante conſcientia præcipit, nec lex Dei eſt im-
mediata, ſed mediata tantum regula actionum
humanarum ex dictis ſupra. Quod attinet S.
Thomam, is neutiquam vult, quod errante
ratione humana, debeat voluntas noſtra im-
mediatè regulari a voluntate divina, hoc enim
eſt inpolliile „ cum ratio increata non poſſit
actus noſtros regulare, niſi ut cognita per ra-
tionem humanam immediatè regulantem: ſed
ſolàm vult, quod ratio humana ſe ipsa ſubinde
non poſſit discernere, ſitne objectum bonum
vel malum, licitum vel illicitum &c. & tunc
recurrendum ſit ad rationem divinam, hoc eſt,
ut recte advertit Platelius ad Scripturam ſacram,
Concilia & PP, ſi ex his ſciri poſſit, quid
Deus, ſeu ratio divina de tali objecto præci-
piat, vel prohibeat.
Obj. 2. Si deberemus ſequi conſcientiam in-
vincibiliter erroneam, opus ex tali conſcientia
factum eſſet honeſtum, hoc non poteſt dici.
Prob. Sequeretur enim I. quod tale opus poſ-
ſet eſſe ſupernaturale & meritorium vitæ æter-
næ, hoc repugnat, ergo & alrerum. 2. Se-
queretur quod poſſet contrahi habitus bonus
mentiendi, item quod notitia veritatis non ſit
expetenda. 3. Deus non poteſt eſſe auctor

alicujus mali moralis, aut falſi, ergo nec con-
Kien⸗

Aer

r anet,
r ene,
elk
o Ar

7—

eGmuene
e
Rnnle,

Shung
tukeen
n nltt N.
ainin e,
Cr on
Deumnnin.
Nn NeDüdln.
hnmelt Ain
n (odarmad
I, god ann
oborss noltn n.
1e dimn, oeenn
Ninrtn MO M
tütagink
HukEgimmen,
munkilbi:
PYdhirt AN
Ctun d ane
ninm hoeeh⸗
Niynmmdam
ln gil
el Checo er.

Ni nſtemim d
Bcd ki onſeknnd

1 n eſt da

rium Ek.

Dz AcrTIBUS HUMANIs 187

ſcientiæ erroneæ, ſed ſij non eſt author con-
ſcientiæ erroneæ, eam non tenemur ſequi, in
quantum eſt regula quædam a lege divina par-
ticipata. N. D. Sequeretur, quod mendacium
in ſe, & quoad actum externum poſſit eſſe ſu-
pernaturale N. quoad actum internum volun-
tatis C. Licet ergo mendacium in ſe non poſ-
ſit eſſe ſupernaturale, voluntas tamen cui præ-
cisè proponitur mendacium ut honeſtum, poſ-
ſet eſſe ſupernaturalis, ſi fieret ex motivo ſuper-
naturali. Ad 2. N. N. Ant. quoad utramque
Partem. Nam imprimis habitus mentiendi
maneret malus, & ſolùm habitus piæ affectio-
nis, ſeu virtutis, ex cujus motivo fieret impe-
rium voluntatis, eſſet honeſtus. Deinde igno-
rantiam tenemur deponere, ſi poſſimus, & no-
titia clara & verior, magis dirigit, & ſuadet bo-
num, quàm ignorantia aut cognitio erronea.
Ad 3. g. Origo talis erroris ſive cauſa non eſt
Deus, neque enim Deus errorem ſeu habitum
vitioſum infundere poteſt: ſed eſt vel infirmi-
tas & conditio humanæ noſtræ naturæ, vel ut
ſubinde etiam contingit, perverſitas ac ſeductio
aliorum, per quos etiam absque culpa noſtra
in errorem induci poſſumus. Ex hoc tamen
non ſequitur, quod conſcientia erronea non
poſſit eſſe regula actionum noſtrarum, quia
licet non ſit conformis legi æternæ primariæ,
ac per ſe & materialiter, eſt tamen conformis
legi æternæ Dei ſecundariæ ac per accidens.
Obyj. 3. contra ſecundum. Si conſcientia in-
vincibiliter erronea obligaret velut conditiona-
N 3 tèᷣ

188 DE AcCTIBUS HUMANIS.

tè & ex hypotheſi, obligaretur quis ad pec-
candum formaliter, qui enim agit ex conſcien-
tia vincibiliter erronea, is peccat. Comirm.
Obligare & non obligare ſunt contradictoria,
at ſic conſeientia vincibiliter erronea obligaret
& non obligaret, ergo. Ee. N. ſequel. Nam
conſcientia vincibiliter erronea hoc caſu tranſir
in invincibiliter erroneam, ut dictum in con-
cluſione, ergo non facit peccatum formale,
Ad Confirm. D. min. Obligare & non obligare
ſunt contradictoria ſi cadunt ſupra idem eodem
modo C. ſuper idem diverſo modo N. Con-
ſcientia vincibiliter erronea non obligat ad ope-
randum juxta ipfam per ſe abſolutè & antece-
denter, quia juxta eam & cum ea operari non
licet, ſed ipſam deponere debemus, ſi operari
velimus; obligat autem velut conſequenter &
ex hypotheſi, quod ejus vincibilitas non am-
plius advertatur, aut error hic & nunc deponi
non poſſit. . .
Collige I. Conſcientiam invincibiliter erro⸗
neam non poſſe dici propriè morum regulam.
2. Qui ſe conformat conſcientiæ invincibiliter
erroneæ, non propriè loquendo a conformita-
te cum regula morum excuſabilis, aut etiam
laudabilis eſt, ſed propter ſolum affectum non
peccandi, & quod rectum atque honeſtum eſt,
in operatione ſectandi, quantum eſt in ſe; qui
affectus bonus eſt moraliter & honeſtus, ac pro-
inde laude dignus. 3. Operari tam juxta con-
ſcientiam vincibiliter erroneam, quàm etiam
contra eandem, ſi nempe non deponatur, pec-
catum

Dr Ael

nchehnen,

e
WCNN.

IVTIH.

1
.

mn annulin

Ermeltonmis
Goannulier i,
unßeeften
VAqugnh
hena
Aenteni
obe

Hüne

N ee⸗
umenekanen.
8ot Snn
em anmicen,
erenne Ger
Wnenhortn n
Ir Acm nn.
Peconum Cnd
rece wondtign
nmticenenen
Monod N. C.
Annchlot d.
Ee Dne Amee⸗
un er enn nn
eamg 1ern
ir etlener4
Nehins nonmn.
anetehn

himcnebilter er⸗
enorun tgun
enne⸗ minebii
os cknir
sblbs, An enn
Gmtftlmnm
Aleoelmneh
un A nk;

Rweſls, Kh

Einm oc
En Coin en
S
(de

DE AcCTIBUS HUMANIS. 189

catum eſſe non quidem ſpeciale ab aliis diſtin-
ctum, ſed ejusdem ſpeciei & gravitatis, quæ in
Opere aut omiſſione contra conſcientiam ex ob-
jecto & circumſtantüs apprehenditur. MWec di-
cas. Si peccatum eſt ſequi conſcientiam vinci-
biliter erroneam, & iterum peccatum eſt, ean-
dem non ſequi, homo ſic errans conſtituetur
in ſtatu perplexitatis vel neceſſitate peccandi.
HN. Talis poteſt, ut ſupponitur, & debet iſtam
conſcientiam deponere, atque ita ſe ab omni
neceſſitate peccandi liberabit. Quodſi verò
urgente neceſſitate operandi, eam non poſſit
tam citò deponere, ex vincibili fiet hic & nunc
invincibilis.

. A RIICULUS IV.
Quid & quotuplex ſit Opinio ſeu ſententia pro-
balilis
Ota. Quod opinio juxta D. Thomam I. p⸗
J. 79. art. 9. ad 4. & communem aliorum
ſententiam ſit actus intellectus, qui fertur in unam
bartem contradictionis cum formidine alterius,
adeoque opinio non ſolùm eſt aſſenſus inevi-
dens, ſed etiam formidoloſus, per quod differt
a ſcientia & fide divina. Porrò de eſſentia opi-
nionis non eſt formido actualis ſed ſolùm radi-
calis, communiter jam docetur, eoquòd opi-
nio non ſpecificetur a motivo fallibili qua falli-
bili, ſed qua probabili & contingenter connexo
cum ſic ſe habentia objecti. .
Dico I. Sententia ſeu opinio ſpeculativa ſive
metaphyſicè probabilis, eſt omnis illa, quæ ni-
4 titur

190 DE AcTIBUS HUMANIS.

titur fundamento & motivo probabili. Prob.
Actus ſpecificantur ab objecto formali, ergo
omnis illa opinio eſt in ſpecie opinionis proba-
bilis, quæ nititur motivo probabili, atqui non
eſt probabilis ſemper practicè & moraliter, er-
go ſaltem ſpeculativè: Min. conſtat ex prop. 3.
ab Innocentio XI. damnata anno 1679. die 2.
Martii: Generatim, dum probabilitate ſive intrin-
Jeca, ſive extrinſeca, quantumvis tenui, modo a
probabilitatis finibus non exeatur, confiſi, aliquid
agimus, ſemper brudenter agimus. Confirm. Si
Opinio tenuiter probabilis non eſſet ſpecula-
tivè probabilis, tunc in prædicta propoſitione
Pontifex ſolùm damnaſſet, licitum eſſe ſequi opi-
nionem falſam: ſed hoc propoſitio non aſſerit,
ergo Pontifex in illa nihil damnaſſet. Min. pa-
tet ex ipſa propoſitione, quæ addit has particu-
las exceptivas: modò a probabilitatis finibus non
exeatur.
Dico II. Opinio practicè & moraliter pro-
babilis eſt, quæ nititur fundamento rationis &
authoritatis, quod tam abſolutè, quàm compa-
rativè meretur prudentem aſſenſum. Prob.
Opinio ſpeculativè probabilis eſt, quæ nititur
motivo probabili, ergo ſi illud motivum eſt
tam abſolutè, quàm comparativè tanti momen-
ti & ponderis, ut mereatur prudentem aſſen-
ſum, talis opinio eſt etiam practicè probabilis.
Ex quibus
Obſerva I. Motivum aliquod poſſe duplici-
ter eſſe grave, nempe abſolutè, vel etiam
comparativè. Motivum abſolutè grave eſt,
quod

Or Ac
pet morete
curinn ley vol
gntc Omotin
ven oin
coniſe 1
ocfet⸗ inelet

1

nt Opnie!
Ven vebekiiut

6 hiblin
Wnnteen h
üs Abnmmm
mm encton
Ceenun

Püftbtüde
Gnu; Wan
e nns,e
r minn
nipto gpol
Etontsmnons
¹ Inni nr ain
milſtins
nu, A
tidc
UW
mihin en
Achbeninon
Aühmins
0höretb
,hune h

pobe
eg

nonſtenng;

n nd ee

muthmnſe in. 1.

ni, mu, M
nmn nfi, nil
Gnm. Cfmng
eſet en.
rich ropolnnn
enmn le in e

Cpolto nonden,

uit Mnr
Eallirkpanir.
ltrit inin nn

meruerro.
Camero ntonsd
Hne,guunconpe.
6l, Cr aiin
Ud mommume
aite noäinom.
Ancenen r

õ

NNe te⸗

, W en

DE AcCTIBUS HUMANIS. 191

quod poteſt movere ad aſſenſum ſi conſidere-

tur ſecundùm ſe, non autem ſi conſideretur
comparativè ad motiva partis oppoſitæ. Mo-
tivum autem comparativè grave, quod etiam
in comparatione ad motiva partis oppoſitæ
poteſt movere intellectum ad prudentem aſ-
ſenſum. . .
Olſerva 2. Opinio probabilis dividitur in
probabilem probabilitate intrinſeca, & extrin-
ſeca, & in probabilem utroque modo. Prima
eſt: Cujus probabilitas deſumitur a ratione
& natura intrinſeca objecti. Secunda, cujus
Probabilitas deſumitur a teſtimonio & doctri-
na Virorum eruditorum & piorum eandem
opinionem aſſerentium. Tertia, cujus pro-
babilitas deſumitur a ratione, & ſimul a tali
authoritate, quod plerumque contingit in ſen-
tentiis probabilibus Scholaſticorum.
Ohſerva 2. Dirviditur opinio probabilis in
magis, minus, & æque probabilem. Prima
eſt, quæ nititur motivis majoris momenti,
quam opinio oppoſita. Secunda, quæ niti-
tur motivis minoris momenti, quam oppoſi-
ta. Tertia, quæ nititur motivis æqualis mo-
menti & ponderis.
Ohſerva a. Alia opinio probabilis eſt ſpe-
culativè, alis practicè probabilis. Illa eſt, quæ
quidem ſuo non caret fundamento, in praxi
tamen adhiberi non poteſt. Sic probabile eſt
formam abſolutionis ſacramentalis eſſentialiter
conſiſtere in his verbis: Abſolvo te. Et tamen
nemo docet, hanc ſolam formam poſſe licitè
N 5 in

192 DE ACTIBUS HUMANIS.

in praxi adhiberi. Hæc vero, ſeu practicè
probabilis eſt, quæ nititur fundamento gravi,
& immediatè verſatur circa licentiam alicujus
actionis.
Obſerva f. Alia opinio eſt magis, alia mi-
nùs rtuta. IIla eſt quæ ſtat pro obligatione &
lege, adeoque excludit omne periculum pec-
candi etiam materiale. Hæc vero eſt, quæ
ſtat pro licentia, & libertate contra legem du-
biam, adeoque habet annexum periculum ſal-
tem peccandi materialiter. Unde ſententia tu-
tior & probabilior non ſunt idem. Sic ſen-
tentia quæ dicit intra ſacramentum pœniten-
tiæ ad juſtificationem requiri amorem initialem
eſt tutior, oppoſita tamen, quæ dicitur ſuf-
ficere attritionem ſupernaturalem eſt proba-
bilior.
Quæres I. Quid ſit ſententia tenuiter proba-
billis? . Quidam Rigidiores per ſententiam
tenuiter probabilem, cujus uſum licirum dam-
navit Innocentius XI. in propoſitione 3. intel-
ligunt quamcunque opinionem minus proba=
bilem, quos ſolidè refutat Cardenas in criſi
Theologica ſuper propoſitiones ab Innocen-
tio XI. damnatas Diſſer. 4. cap. 1. Alii per
ſententiam tenuiter probabilem eam, quæ ſo-
lum probabiliter eſt probabilis, quos pariter
refutat idem Cardenas l. c. c. 3. per ſententiam
igitur tenuiter probabilem intelligimus eam,
quæ tam levia habet fundamenta, ut etiam de
horum probabilitate reflexè cognita, meritèò
dubitari poſſit. “
. . Quæ-

Dr Aerin
r Cillt

ele) Nl en

Sl, e h
n E aum nl
kntClbli
A. Cud de⸗
Airunmnzsel

nobebben.

Hek eonn Nt,
orclini,, pan
Nplueemzen
Podienn eneen
ug ienis Al
tntct onninen
in, cnomier
5Aernco.
nn
ſfelnet dunm
Eihlutenun
Prgiamslin

in itanmt

eene (.
A

. Atamen
nuupinnin,
umNen gum
Ronltenmnton
Mines oor
Wmmoonmon
Aünfer P
ufr
ne mior
Madeſs

Huuge
e en
ur olne
craleet

cke
eni,

ilngi un.
uo Dirrineh
nne erllnke
ke en el le
onnkilgeni
euun eirlun
Unceſenenun
miten. Reſt
Gnmelun Nelitt
Uuimunm mnin
n e Cvinn i.
Aumdtn el aune

üenier obe
s EMenin
Sllunlammdr.
Nnlian; ind
Nen ninbſche
1CrGenns etl
ine d Ioben
1a1. Mie
en em, x-
Rit, go Uier
1) bemin
nelginn em
en Aeilind
Conin, hen

DE ACTIBUS HUMANIS. 193

Quæres 2. Quid ſit ſententia vel opinio verè
probabilis? N. I. Sententia vere & ſolidè pro-
babilis eſt, quæ habet tam ſolida fundamen-
ta, ut de horum probabilitate reflexè cogni⸗
ta, prudenter dubitari non poſſit. Ratio hu-
jus eſt: Quia ſi aliqua ſententia habet tam ſo-
lida fundamenta & motiva, ea ſententiam red-
dunt vere probabilem. Porro tam diu de fun-
damentis abſolute gravibus alicujus ſententiæ,
ſive de eorum probabilitate non poteſt pru-
denter dubitari, quam diu illa per fundamen-
ta oppoſita certa, aut infallibilem authoritatem
Eccleſiæ non enervantur. H. 2. Non ſtatim
unius aut alterius Auctoris etiam impreſſi aſ-
ſertio facit opinionem ab authoritate proba-
bilem, conformiter ad illam propoſitionem.
n. 27. ab Alexandro VIII. damnatam: Si liber
ſit alicujus junioris & moderni, debet opinio cen-
Jeri probabilis, dum non conſtet, rejectam eſſe a
Jede Apoſtolica tanquam improbabilem. Neque
Plures Auctores poſſunt facere ſententiam pro-
babilem, ſi iſtorum ratio & auctoritas aliun-
de elidatur. Si tamen unicus ſit etiam Auctor
omni exceptione imajor, id eſt ejusmodi, qui af-
ferat rationem, quam alii non conſiderarunt,
vel conſideratam non ſatis ſolverunt, ipſe vero
aliorum rationes commode ſolvat, quamvis
docet contra communem, poterit reddere opi-
nionem ſuam vere probabilem.
Quæres 3. Quis ſit hic dicendus Auctor om-
ni exceptione major? . De quo excipi non
poteſt I. quod ejus opinio ſit contra princi-
pium

194 DE ACTIBUS HUMANIS.

pium aliquod certum. 2. Quod levi æqui-
voco ac ſophiſtico fundamento nitatur. 3.
Quod aliàs docuerit improbabilia & paſſim
reprobata. 4. Quod ſit merus ſummiſta, qui
ſententias utrinque non examinatas a ſe, tan-
tum ab aliis exſcripſerit, quibus exceptio-
nibus omnibus & ſingulis ſi careat, ſitque alio-
qui vir probus, prudens & doctus, dicitur
omni exceptione major Auctor, qui poſſit
ſuam opinionem reddere probabilem. Circa
tertiam rantum exceptionem notari poteſt.
Nihil decedere de authoritate illius, fiqua
ipſius ſententia poſtmodum ſit damnata, ſi
ante damnationem a gravibus aliis Theologis
fuerit habita tanquam verè probabilis. Tunc
enim invincibiliter erravit, cum ejus moti-
vum antecedenter, etiam ſecundùm aliorum
prudens judicium fuerit grave, at dignum
prudenti aſſenſu viſum. Circa quartam ex-
ceptionem notatur, illos non eſſe meros ſum-
miſtas, qui in parvas ſummas collegerunt ca-

ſus poſt examinatas Authorum ſententias, & /

Theologiam maximè Moralem doctam, quia
illi collegerunt ſuam vel aliorum doctrinam
bene expenſam in compendia pro commodi-
tate legentium & utentium. Cujusmodi ſunt
Navarrus, Toletus & alii.
Queres 4. Quænam ſint principia veræ &
practicæ probabilitatis? . Primum princi-
pium eſt concordia legis cum alia lege, aut
explicatio unius legis per aliam, aut explica-

tio unius loci ſcripturæ per alium, nam hæc

opti-

Dr AcrIe

, n CMrtll,
HGa Vetun.
„ Neumplot
a Nd homnne;t
el

dru,

ier mls K⸗

4 ins,!

WTICCU
brtenndonn
ymma legr
i
Mhima

8 Hhig
. UNd lee ....
Irprhlirdukn
Gtnewimnihl
Nelmitrutk n.
etl, öbls enentn,
beſaarn inlei
es Cocs, cen
Auchr, gn
eobebien (n
inen mrni el
hmnne ins, in
Ohun hr Gummm,1
Nbugtis Thaln
eobdits In
i, aum eis Mi.
NlNCN Aou
Ge, A Gnumn
Cien umm er
nelernsiin.
mms colegennct
Onn llellis,
en Gochem, l.
Uimn rin
S
(liurod i

irhi er
limmn hrier
Gmit kger
o/ A ani
Mum, uNN
n, a

DE AcCTIBUS HUMANIS. 195

optime nos docent, quid & quando ſit lici-
tum, aut illicitum. Secundum eſt, conſuetu-
do, quæ non ſolum eſt optima legum inter-
pres, ſed etiam pro regula ſæpe habetur Un-
de quando homines timorati & ſalutis ſtudioſi
dicunt aliquem v. g. contractum eſſe licitum,
Poteſt quilibet iis ſe conformare. Tertium
eſt poſſeſſio, nam hæc non ſolum in materia
juſtitiæ dubia, ſed etiam in aliis dubiis invin-
cibilibus, meliorem facit conditionem poſſiden-
tis, ut infra dicetur. Quartum ſunt rationes
intrinſecæ alicujus actionis „Ut illius natura,
Proprietates & finis; ſi enim hæc probabili-
ter probabilitate vera ſunt honeſta, merentur
Prudentem aſſenſum. Quintum eſt authoritas
extrinſeca, de qua in præcedenti quæſtione.

ARTICUI. US V.

An Seriptores Societatis qESU, ſint Auctores
Jententiæ benignæ, ut quidam Kigidiores
objiciunt?

Non hic in medium proferemus, quæ Puf-
fendorffius, Immanuel Wiberus aliique
Proteſtantes innato contra Societatem JESsU
odio malevole in præſenti argumento objici-
unt: Sed ea duntaxat confutare animus eſt,
quæ Catholici quidam Scriptores amaro cala-
moO Orbi literato obtrudere non verentur, So-
cietatis IEso Scriptores, Auctores eſſe ſenten-
tiæ benignæ, & per eos laxitatem in omnem
morum diſciplinam inductam fuiſſe.

In

196 DEF ACTIBUS HUMANIS.

In Sæculis retroactis antequam Societas JIn-
gu nata erat, vel in ipſo ortu quoad rem ipſam
uſus opinionis benignæ univerſaliter jam re-
putabatur licitus. Calumnia proinde eſt,
quam nobis affingunt quidam etiam inter Scri-
ptores Catholicos.
Eρα—νανοτι Primum locum tenet pro benigna
ſententia Navarrus in manuali c. 27. u. 291.
Viguerius in Inſtitutionibus Theologicis c.
15. Par. I. n. 2. de legum interpretatione.
Dominicus Soto in lib. 6. de Juſtitia & Jure
quæſt. I. a. 6. prope finem.
Franciſcus Victoria in ſua ſumma quefſt.
177. agens de Confeſſione.
Sil veſter in ſua ſumma. V. opinio queæſt. I.
Adrianus VI. ſummus pontifex; tract. de
reſtitutione expreſsè nobiscum ſentit. Idem
Joannes Major coævus Adriani.
Joannes Tabiena V. opinio. n. 3. Item V.
ſerupulus.
Sæculo 15. Gabriel Biel in 4. diſtinctione 15.
quæſt. 8.
Baptiſta Tromarata in ſumma, quam vocat
Roſellam, V. opinio.
Dionyſius Carthuſianus in ſecundùm diſt.
39. quæſt. 3 ubi non minus pro ſe citat decre-
tum facultatis Pariſienſis.
S. Antoninus in parte prima ſummæ tit. 3.
c. 10. par. 10.
Panormitanus in Commentariis ad cap. 7.
Capellanus de Feriis n. 6.

Joan-

Acri,

s Meer i

Ger,

w Celio Cn
ahio lnl de
übnles
nnnes
6Cumubnig
gen i gnenli .

nsbtpentin
ſagis Aeuninenn
Eemhocot idd
e eeeni A ir
iKen
eb lnl,.
WNDechmts
2 Mm,u ki
lun
tnn

pre
Edeſenpoonmn
rſalgcnod enc
umpree
tan roded
donde
en Uu
n WeſetgtkT

Ra Z

Wum ſã

=

Muur
inepn Ning ,

vonndnin
ennelir in r.
Aumin minisd
cdtmeimn krd.

Gunkenet ro beigt
Micenn
Unbis Therboges
htthrentioe
Eeulitine
n .
n iu ummt gel
, V ono gel
wnniter, l
Cun Lenti Ien
fi
iintsln).

P ncioe

bnmt, uum fl

p Ecumdin
oleclt
imſomelt. 3.

Nis 1n

DE ACTIBUS HUMANIS. 197
Joannes Nyder in Conſolatorio timoratæ
conſcientiæ.
Joannes Gerſon Cancellarius Univerfitatis
Pariſienſis in Tract. de præparatione ad miſ-
ſam & aliis in locis.
Saculo Ia. Joannes de Burgo Cancellarius
Univerſitatis Cantabrigienſis in Tractat. de
Poœnitentia in generali c. 3. de Confeſſione
lit. aa.
Thomas ab Argentina in 9. diſt. 16. art. 2.
Gregorius Ariminenſis in 2. diſtinct. 38.
quæſt. I. art. 2.
Robertus Holcot in disquiſitione de impu-
tabilitate peccati ad literam R. Er innumeri
alii, qui videri poſſunt in fundamento totius
Theologiæ P. Terilli, & in opuſculo de quæ-
ſtione facti P. Dechamps. Utrum Theologo-
rum Societatis propriæ ſint iſte duæ ſenten-
tiæ: Prima, ex dquabus opinionibus probabilibus
poſſumus ſequi minus tutam. Secunda: Ex dua-
bus opinionibus probabilibus licitum eſt amplecti
minus probabilem. In hac quæſtione non di-
ſputat illius Auctor, utrum iſtæ ſententiæ ſint
veræ, an falſæ, ſed præcisè intendit oſtendere
non eſſe Theologorum Societatis Proprias &
ab iis inventas, quod evidentiſſimè demonſtrat,
& ſimul quamvis præter intentum efficaciſſimè
probat eſſe certò probabiles, productis nempe
tot illuſtribus illarum ſententiarum defenſori-
bus, e quibus non pauci illas docuerunt prius,
quam ullus Societatis Theologus de hac con-
troverſia quidquam ſcripſiſſer. .
X

198 DE ACTIBUS HUMANIS.

Ex quibus conficitur & manifeſtum eſt:
non potuiſſe absque inſigni calumnia Montal-
tium, Wendrockium, Sinnickium, & alios ejus
fermenti Scriptores iſtas ſententias tanquam
Societatis proprias & ab ipfſius Alumnis re-
center excuſas, calamo felle amaritudinis im-
buto, convitiis acriùs quam ſolidis rationibus
impetere. Audiatur Graveſonius in hiſtor.
Eccleſiaſt. Tom. 8. Colloq. 4. Auctor cætero-
quin Societatis JæsO non æ&què favens: ubi ita
habet. Solidis quoque momentis propulſa-
tam eſſe calumniam, quam jactitant nonnulli
(Janſeniſtæ ac proteſtantes) qui doctrinæ de

vaga probabilitate inventionem, Theologis So-

cietatis IEsU acceptam referunt, aut ejus de-
fenſionem Societatis IESU Scholæ falsò im-
putare præſumunt. Audiatur Martinus Gran-
din, Doctor Sorbonius: abſit, ait ille, ut cum
quibusdam nebulonibus dicam ex officina PP.
Societatis ItésO, abſurdos probabilismi exceſſus
rimo prodiiſſe, & ab iisdem adhuc adoptari.
Adducitque hujus argumenti plura teſtimonia
in diſput. de act. humanis. Quare non vide-
mus cur tam iniqua criſi & cenſura locutus
fuerit Contenſonus lib. 2. diſſ. 2. c. 2. ſpec. 3.
laxiſſimam Caſuiſtarum ſub ſpecie probabilita-
tis licentiam e fontibus ſcientiæ mediæ proma-
nare. Non eſt igitur nova hæœæc noſtra ſenten-
tia benigna, quam quidem Theologi Socie-
tatis Iysu propugnant, cum aliis viris erudi-
tione clariffimis, ſed noviter tantum agitata,

poſtquam ſententiarum probabilitas deflexit
in

rymmm
eſr ummmt
minn huienn

im neſis
Auimnan entt
1 Pobhhlien
inhersdpie
tmonptchemm,
Cins Wrn Wn
EWe Gumm. Do

ulHonikn
A ceco
Ehrmm econ
it
. 1 DCenm
Ergna ſa
u Deimnnd
enticihn

3 Huugn
bur S Unſeſin e
unichemellnn
nnckin kAne⸗

unis Nn

1D Phn Aumnsn.

flemnndtsn.
Ovun ldsnuonde
Ctnelnnsin ie
04 Aldtorcetr.
Alefens Abie
Noenis gropll.
mn atnunt wonnll
s en Cocine
Iumem Ieoosde
Eenmn, n oc
, Khle A0 in
ur unnsC.
lt itile,ur mn
amczohemd-.
bblen ardis
Cemichidthin.
Ei Pon elime,
(ve nol ie
enln heuns
Anc 1 ee
hece gottlir

,rN.
e mi N

her uln ener.
Alele Nk⸗
n isIns erl
cumn gne⸗
lus eln
9

ern

.

E
—

DzE AcrTIBUS HUMANIS. 199

in laxitatem, & quorundam intempeſtivus ri-
gor utramque confudit in unum. Limitata,
quam propugnamus probabilitas, mediãâ ideo-
que ſecuriſſimà viaà incedit ità ſuadente D. Bona-
ventura: Cavenda eſt conſeientia nimis larga, α
nimis ſtricta, nam prima generat præſumptionem,
ſecunda deſperationem. liem prima dicit ſæpe bo-
num malum, ſecunda contra malum bonum. lem
prima ſcpe ſalvat damnandum, Jecunda vero da-
innat ſalvundum.
Obſequimur huic monito, imo ipſorum
Adverſariorum principiis, dum ſequimur ſen-
tentiam benignam, ceu ratione & multo magis
auctoritate probabiliorem: quam a pluribus
ſæculis, viri literis & pietate clariſſimi ſua praxi
& doctrina comprobarunt, quam in omni gra-
du, ſtatu, Religione, academiis undequaque
celeberrimis doceri Summo Pontifice ſciente,
tolerante cernimus. Docuit illam ex Sorbona
Pariſienſi Iſambertus, & Gammachæus, ex Lova-
nienſi oannes Malderus, ex Duacena Sylvius,
ex Salmanticenſi Baſilius Poncius, Petrus Cor-
nejo &c. ex Complutenſi Petrus de Lorca, ut
hic plures in Germania academias prætereamus.
E Schola Thomiſtarum innumeri teſte M.
Gallego in Tract. de conſ. prob. dub. I. ubi ait:
hanc ſententiam eſſe communiorem inter Tho-
miſtas. Adducit præter alios plures Greg.
Martinez, Didacum Alvarez, Lud. Lopez,
Pet. de Arragonia, Joannem Malderum, Mar-
cum Serram, Petrum de Tapia. Præter rela-
tos ex D. Dominici familia Thomiſtas, pergit
S refer-

20⁰ DE AcCTIBUS HUMANIS.

referre ex D. Auguſtini Poncium, Michaelem
Salonium, & Gibbon. Ex Carmelitis Cornejo,
Joan. Baptis. de Lezana & alios. Ex D. Fran-
ciſei familia ſubtili Doctori addicta Joſephum
Angles, J. Poncium, Petrum Marchantium,
Guilielmum Herincx. Ex Capucinis Eligium
Baſſeum Ludovicum Caſpenſem. Ex Clericis
Regularibus Zachariam Paſqualigum, Anto-
nium Diana & alios. His præſuppoſitis quæ-
ſtio eſt primo

ARTICULUS VI.
Anliceat ſequi opinionem probabilem extra concur-
ſum probabilioris aut æque probabilis?
Ota I. Quod opinio certè probabilis poſſit
dari in concurſu opinionis oppoſitæ æque,
magis, aut minus probabilis, vel extra talem
concurſum. In concurſu datur, quando etiam
oppoſita & contradictoria opinio ab aliis tradi-
tur Theologis, aut etiam pro contradictorio
habentur rationes probabiles v. g. an teneamur
vel non teneamur confiteri circumſtantias merè
aggravantes. Extra concurſum vero datur,
quando ſententia oppoſita ab aliis non traditur,
aut operans neſcit, ab aliis tradi oppoſitum, &
nullas hic & nunc de oppoſito habet rationes
probabiles. Quæſtio proinde hic ſolùm eſt de
opinione probabili extra concurſum ſimplici-
ter, & extra concurſum æque, aut magis pro-
babilis. Quid enim ſentiendum fit de opinio-
ne in concurſu alterius æque aut magis proba-

bilis dicetur in articulo ſequenti.
. MNota

Aorn,
; Cul 4
,Fecien ſie
e ig,
lr Mer id
„c: tenhe

un, eicn

mel ücpnno

r eke

nem fom
Drlentr

Cr did D
nmn Mrkmnin
Ar (prens igi
tn Csit
Mun, n
Preignliis e

IVI.
S5Z
ehufnlati
ns obihls elt
mnoppalirene,
e, ſe em aem
0r, goncoetam
Dndthlnd.
d anmEere
Sgalkkhin
Ckventteoris went
Tüm wero Can-,
Hdis non thecur,
dl Opoinmncn
ſo heber rile,
hebknette

Puthn inplr

ungo N

ntr te opne

Ngsre

DE AcCTIBUS HUMANIS. 201
Wota 2. Quod ſequens ſententiam verè &
certè probabilem ſive extra, ſive intra concur-
ſum æquè vel magis vel minus probabilis, tri-
Pler Poſſit habere judicium, præſertim, ſi eſt
omo doctus: nempe ſpeculativum directum,
ſpeculativum reflexum & reflexum practicum.
Primum judicium verſatur circa ipſam actio-
nem externam, ejusque honeſtatem, & hoc
judicium eſt ipſa opinio probabilis. Secundum
judicium verſatur reflexè circa probabilitatem
motivorum, quæ ſtant pro tali ſententia: &
hoc judicium eſt certum, quando ſententia eſt
certê probabilis. Tertium judicium verſatur
circa honeſtatem formalem actionis internæ,
Pprout hæc prudenter poteſt imperare priorem
actionem externam, probabiliter licitam, &
hoc judicium reflexum practicum non ſoluùm
eſt prudens, ſed etiam moraliter certum. Et
ratio hujus eſt, quia habet hunc ſenſum: qui
in dubio invincibili ſequitur ſententiam certè
Pprobabilem Virorum doctorum & piorum,
Prudenter agit, ſed ego exercendo hanc actio-
nem ſequor talem ſententiam, ergo prudenter
& licitè ago.
Dico. Licitum eſt ſequi ſententiam verè &

ſolidè probabilem extra concurſum æquè vel

magis probabilis. Eſt communis contra Tu-
tioriſtas. Prob. I. authoritate. Si non eſſet li-
citum ſequi opinionem verè & ſolidè Pprobabi-
lem extra concurſum æquè vel magis probabi-
lis, tunc neque licitum eſſet ſequi opinionem
Probabiliſſimam, ſed hoc eſt falſum, ergo.
2 Min.

babiliſſimam etſi minùs tutam, quia illa poteſt

202 DE AcCTIBUS HUMANIS.
Min. patet, nam Alexander VIII. anno 1690.
damnavit hanc propoſitionem ordine tertiam
ex Synichio deſumptam, non licet ſequi opinio-
nem vel inter probabiles probabiliſſimam. Maj.

prob. Ideo non eſſet licitum ſequi opinionem

verè probabilem extra concurſum modo dicto,
quia illi poſſet reipsà ſubeſſe falſum, ſed etiam
Opinioni inter probabiles probabiliſſimæ poteſt
reipsà ſubeſſe falſum. Min. patet: nam ſæœpe
falſa ſunt probabiliora veris, ùt docet Philoſo-
phus. Confirm. Juxta commune axioma: Ex-
ceptio firmat regulam in oppoſitum, atqui ſolùm
eſt damnatum, quod liceat ſequi ſententiam te-
nuiter probabilem, ut conſtat ex ſuprà dictis,
ergo ſententiam verè & ſolidè probabilem præ-
ſertim extra concurſum æquè aut magis pro-
babilis eſt licitum ſequi. .
Proh. 2. ratione: Licet aliqua ſententia ſit
minus tuta, ſi tamen eſt vera, & ſolidè proba-
bilis & extra concurſum æquè, aut magis pro-
babilis, poteſt fundare dictamen prudentiæ
moraliter certum de honeſtate formali actionis
internæ, imperantis actionem externam, ergo
licitum eſt ſequi opinionem verè probabilem
extra concurſum. Ant. patet ex ſuprà dictis.
Conſeq. prob. Actio interna ſpecificatur ab actio-
ne externa, ut per dictamen ultimum & pra-
Cticè practicum ſibi propoſita, atqui per hoc
dictamen actio externa voluntati proponitur ut
licita & prudenter eligibilis, ergo. Confirm. I.
Ideo licet ſequi ſententiam inter probabiles pro-

Per

Dr AcrIS
Eete ſon
r Crmntl h
r ehmen fef
,aete olet
acbebl, ege⸗
neilenentum
,aonuftin,
irsliut
1os xun
Cetd eltuenn
larpi Ans
gurhi anſſeen
um Tenden
en eorun kele
romm pobe
Phwennrerüien
hmries ommn

aal

Wenrk
Unere, d
Nurmngre
Menmn
. WOCnnd
Dummtmen!

8 Hunn
Giel
tonn enin
nüllakino.
PNCäänn lu

un Sangn
N lun Cpölnen

Nletllnm ſdtin
Abcͤline t
n zmg: nn
roet hil

mIne Mwionn. I.

Gten, Tgni hin
giſeneniamt.

lneiſupri dc

emedbblengre
Or an Nbo.

Ucnn kenentn ſt
N Rck ohr.
e ar n No
Ckmen Mten
Me ormal Ato
Geikemmun, n

4
Rvers
1ſene

1 A er e
giſmgontürit
n Cfn

ntkhlaß

DE ACTIBUS HUMANIs. 203
er ſe excludere formidinem moralem de in-
oneſtate formali actionis, vel ſaltem poteſt
fundare dictamen reflexum, atqui tale dicta-
men fundare poteſt omnis ſententia verè & ſo-
lidè probabilis, ergo. Confrm. 2. Si non eſſet
licitum ſequi ſententiam verè & ſolidè probabi-
lem extra concurſum, tunc imprimis omnes
Doctores, qui tradunt ſententias prohbabiliores
& minus tutas tanquam in praxi ſecuras, erra-
rent. Secundè errarent Auditores Rotæ Ro-
manæ, Theologi & Juris-Conſulti, qui in ſacris
reſolutionibus amplectuntur probabiliora etſi
minus tuta. Tertiòô errarent rudes, qui am-
plectuntur eorum ſententias, aut reſponſiones
Confeſſariorum probabiles & minus tutas.
Quartò hunc univerſalem errorem non adver-
terent Pontifices Romani, ſed ſolùm pauci hu-
jus communis ſententiæ Adverſarü; ſed iſta
omnia ſunt valde abſona.
Obhjic. I. cum Synichio: Chriſtus Joan. 14.
v. 6. ait: Ego ſum veritas, & nullibi dicit: Ego ſum
vobabilitas, ergo non licet ſequi ſententiam
probabilem. Confirm. I. Chriſtus Matth. 7. v.
14. ait: Anguſta porta & arcta via eſt, quæ ducit
ad vitam, atqui porta probabilitatis eſt valde
laxa, ergo non ducit ad vitam. Confirm. 2. Hæ-
retici ordinariè ſolent laxare viam ſalutis, SS.
PP. eam reſtringere, ergo etiam nos debemus
eam potius reſtringere quàm laxare. . ad I.
N. C. Licet enim in Chriſto ſolùm fuerit veri-
tas & plenitudo omnis ſcientiæ, non verò pro-
babilitas, cum tamen nos non poſſimus ſem-
2 Per

204 Dkr AcCTIEUS HUMANIS.

per ſcire veritatem, ſufficit, quod hæc nobis
ſit verè & ſolidè probabilis. Cæterum argu-
mentum poſſet variis modis retorqueri: Chri-
ſtus neque dicit, ego ſum moralis, vel etiam phy-
ſica certitudo, neque conſcientia invincibiliter
erronea, aut ignorantia invincibilis, ſed abſolu-
tè dicit, ego ſum veritas, ergo nec iſtas licet ſe-
qui. Ad 2. B. D. min. Porta probabilitatis cu-
juscunque etiam tenuis, dubiæ, aut ſolùm pro-
babiliter probabilis C. porta probabilitatis veræ
& ſolidè probabilis N. Porta igitur cœli etiam
ſtante licentià de ſequenda opinmione verè pro-
babili, manet ſatis anguſta. Ad id quod ex
Prov. 14. Objiciunt Adverſarii: ſcilicet, eſt via,
quæ videtur homini recta, noviſſima autem ejus du-
cunt ad mortem, quodque hæc via ſit ipſa proba-
bilitas juſtitiæ: reſpondetur per illam viam intelli-
gi viam voluptatis & ambitionis, quæ homini car-
nali videtur recta, id eſt conveniens ejus concu-
Piſcentiæ, non verò rectæ rationi. Ad Confir. 2.
N. T. Ant. D. Conſ. Ergo etiam nos debemus
eam reſtringere ad limites prudentiæ & rectæ
rationis C. ad nimium rigorem & majorem
Perfectionem S. D. ſub conſilio C. præcepto N.
Diximus Tianſeat: quia quæſtio eſſe poteſt, an
plures fuerint hæretici alligantes onera, quàm
ea levantes, ſic Montaniſteæ, Novatiani, Eu-
cratitæ fuerunt ultra modum rigidi præcipuè
Circa eſum carnium, jejunia, conjugium, divi-
tias &c.
Ohjic. 2. S. Auguſtinus in tribus libris con-
tra Acadlemicos rejicit licitum uſum probabili-
tatis,

3 uon lorm
etrte Ace
arerss
Urprnenie
ge r cent
mi nobebi⸗ D

lgrten opn

n äummeri

EIrhtünsr
eodnone
Konbehlen

Rehlts

6 un

lenn kan

⸗ onheti (.
lufli ge ing
nlemenini,
hnmtrhie ſtten

Um onziitit,
nbir üinnn
fepntkäküituſe
ns iurcrlein
cpnone een
a WGid de
Nni: let ,n,
rul,.
erllumtumeli.
Crtomnier.
enenseſbednen⸗
ton. Mf::
Eiem mcchemn
nkenizäint
Gen & Myoren
C rrapn)
Ghiheith
is Olli, iin
Wuin, lr.
nodNeſe
nuim, r

S =—

ho Irs⸗

ſum Nrobit
O

AnIN N.

DE AcCTIBUS HUMANIS 205
tatis, præœſertim illam propoſitionem Hb. 3. c. 16.
cum agit quisque, quod probabile videtur, non
Peccat, nec errat. Confirm. S. Bernardus tract.
de præcepto & diſpenſ. c. 14. ait: U imerior
oculus verè ſimpilox ſit, duo illi arbitror eſſe neceſ-

ape ſflſaria, charitatem in intentione, & in eleltione ve-
Tlo hee fag ene
5 Ak.

ritatem, ergo non licet ſequi ſententiam pro-
babilem; nam ſequendo talem, neſcit, an ar-
tingat veritatem. B. ad I. D. Ant. S. Auguſti-
nus rejicit uſum licitum probabiliratis, quam
aſſerebant Veteres Academici C. quam aſſerunt
Theologi N. Veteres illi Academici pro uni-
verſali habebant principio, ſapientem nulli rei
aſſentiri debere ut certæ, & putabant omnia
incerta & probabilia. Porrò per probabilita-
tem non intelligebant opinionem verè & ſoli-
dè probabilem de licentia, ſed quamcunque
ſuppoſitionem temerariam licentiæ, etiam ſine
Prævio judicio intellects, ut refert ipſe S. Au-
guſtinus lI. c. Ad Confirm. N. C. NamS. Ber-
nardus per oculum verè ſimplicem non intelli-
git illum, qui tantùm evitat peccatum formale,
ſed etiam qui evitat peccatum materiale, ut pa-
tet ex ipſius textu. Cæterùm quod ſequens
opinionem verè & ſolidè probabilem non pec-
cet formaliter, etſi reipsà actio externa ſit ma-
terialiter peccaminoſa, iatis clarè innuit idem
Mellifluus l. c.
Obj. 3. Probabilitas non eſt regula humanæ
operationis, ergo non eſt licitum ſequi ſenten-
tiam ſolum probabilem & minus tutam. Ant.

Prob. Si probabilitas eſſet regula humanæ ope-
04 ratio-

206 DzE AcCTIBUS HUMANIS.
rationis, non eſſet opus Deum rogare pro ve-
ritate, ſed ſuſficeret eum rogare pro probabili-
tate, hoc eſt falſum, ergo: præterea probabili-
tas non eſt conformis regulæ morum Objecti-
væ ſeu legi Dei æternæ. Confir. I. Conſcien-
tia recta ſeu dictamen prudentiæ debet eſſe ju-
dicium certum de honeſtate operationis, ſed
operans ex conſcientia probabili non habet ju-
dicium certum de honeſtate operationis, ergo
non habet conſcientiam rectam. Min. Prob.
Qui operatur cum formidine ne peccet, non
habet judicium certum de honeſtate operatio-
nis, ſed operans ex conſcientia probabili habet
formidinem, ne peccet, ergo. Confir. 2. Qua-
le eſt judicium ſpeculativum & directum de ali-
qua actione & objecto, tale eſt etiam judicium
Practicum & refſexum, niſi accedat nova cir-

cumſtantia aut ratio, ſed judicium ſpeculativum

& directum ſolum probabile ſtat cum formidine
de oppoſito, ergo etiam practicum & reflexum
ſtat cum tali formidine. H. ad r. D. Ant. Pro-
babilitas non poteſt eſſe regula proxima & im-
mediata ſecundum ſe ſpectata C. poſtquam ſu-
per eam datur dictamen prudentiæ reflexum N.
Ad prob. M. ſequel. Nam quando veritatem ha-
bere poſſumus, tenemur eam indagare, & pro
ea Deum rogare. Præterea argumentum ni-
miùm probat: nam aliäs neque conſcientia in-
vincibiliter erronea eſſet regula humanæ opera-
tionis, vel ſufficeret pro ea Deum rogare. Ad
id quod additur: D. probabilitas non eit confor-
mis regulæ Dei æternæ ſtrictè ſumptæ &
præ-

M
oghie nni 1h
lteee Cio
is radtzte
ann e Meln
gmimiet.
emn bhet i
Se ions ern
Alle
Koum Artert
Ama urnio ſe
urth N. Adro
üm Ardenm un
S Ccdhe Dre
ms Amenleten
Eratninchnme
UIIo
amtännen
ai
ur hkb
Wllem
Enmzt
3 aliſllihenr

Unleni Gr P
neſere Cpentons, 4
hrchhiimn e;,
r rnnni n
Eethn in n
lne ne ert g
ortne ghen,
Cenupobeblite
ano Cnfr 2 0.
mACnhnei
Ackeimininm
nltanntrMadt.
lcim teunium
thuanfumidne
Aiamn Enkemm
1A1 Dam br.
worndAin
10 olnun ⸗
Cnne etenun
, ſeriten kr

ninlgne, n

runenmn d.
5 . .
ecoliunnt i
hnnnr oher
n Me.
SMmetcon
onge
7

*

HOANIS. 207
Præceptivæ C. Minus ſtrictè dictæ & per-
miſſivæ N. Ad Confir. I. k. D. min. Ope-
rans ex conſcientia probabili non habet judi-
cium certum ſpeculativum, directum, de ho-
neſtate mareriali actionis externæ C. non ha-
ber judicium certum, practicum, reflexum, &
de honeſtate formali operationis internæ N-
Ad Prob. DO. moj. Qui operatur cum formidine
morali & practica ne peccet, non habet judi-
cium certum de honeſtate operationis C. qui
Operatur cum formidine ſolum logica & ſpecu-
lativa S. D. non habet judicium certum de ho-
neſtate operationis materiali C. formali & ſub-
jectiva N. Ad Confr. 2. D. maj. Tale eſt judi-
cium practicum & reflexum, niſi accedat nova
Circumſtantia aut ratio vel directa vel reflexa C.
ſolum directa N. Ad prob. D. Ant. Judicium
Practicum & reflexum infertur ex ſpeculativo
tanquam concluſio ex præmiſſis immediatis &
Proximis N. præmiſſis remotis C. vel D. aliter
infertur ex directo affirmato ut vero N. ut ob-
jectivè præſuppoſito C.

ARTICULUS VII.

An liceat ſequi opinionem minus tutam æque aut
minus probalilem in concurſu tutioris & pro-
babilioris?
COta I. In rebus mere opinabilibus, ubi
nempe nihil determinatè aut præſcriptum
aut definitum eſt, ſed utrumque extremum ut-
Pote incertum pro & contra ex principiis di-
rectis defendi ſuſtinetur, ſententiam ſolidè pro-
◻ 5 abi⸗

208⁸ DE AGTIBUS HUMANIS.
babilem licite in praxi ſequi poſſum, quia omnis
ille, qui operatur ſecundum rationem firmam
ſeu gravem nec levis momenti prudenter ope-
ratur, nemo enim SS. PP. nec D. Thomas,
nec Philoſophus ad prudentem operationem a
nobis certitudinem & evidentiam formalem,
aut objectivam rei veritatem requirunt, cum
hæc in alis non ſemper, in rebus mere opina-
bilibus vix unquam obtineri poſſunt.
WNota 2. Probabilitatis ſic fundatæ uſus eſt
multiplex I. eſt radiæ & fundamentum pruden-
tiæ, cujus licet non ſit objectum formale &
proximum, nihilominus eſt radix certæ regu-
læ, juxta quam ſe poteſt dirigere hæc virtus.
2. Conſcientiam reckam fundare poteſt, ſi enim
Principia objectivè falſa, ſeu mala & per ſolam
ignorantiam invincibilem formaliter bona aut
vera id poſſunt, quidni etiam principia pru-
denter opinabilia rectæ rationi conformabunt.
3. Conſtituit in foro externo & politico bonam
fidem, ubi nempe ſufficit titulus probabiliter
tantum præſumptus. 4. Bonæ fidei poſſeſſor
ex ſolo hujus probabilitatis privilegio maxima
in foro in-& externo commoda reportat. 5§.
Ex titulo folius probabilitatis tutò & ſecurè pro-
cedit præſeriptio. 6. Ex communiori ſola pro-
babilifas non minus, quam error communis ju-
risdictionem tam in civilibus quam in Eccleſia-
ſticis confert.
Wota 3. Probabilitas unius opinionis non
tollit probabilitatem alterius oppoſitæ: ſed hoc
tantum ſequitur, non poſſe intellectum
ativ&

sfias, n bem.
1 Akiinumt
eſaodaummmz,
TERctarentum
Pmena eRKm,
rn e Ae
Wüldrenom

tid A ner eſt
Uunmpm ele
1 n edinn
nrNn tun
Bid,geme
enir, e
ikni ſan

5 Heugt

Nne
. IMong
Nehhmn enigen
Kicnim imgn
Agen khbingt mn
Drtkusmerecgn.
ialir
leſndrr n
nkmemnmpnt
Cedun ſormne
Anir cene en
8 d
ngeeher im
llre wel,lati,
DMI, orl
Imuler honn A
n Mlani d.
Cn rloraubont
olodonmn
iinns wodehlte.
r ich lilr
ilern naun
diſtpont
itenem
romuuſt.
mililtt

nons en
lr: ſe
Cedwn e

DE ACTIBUS HUMANIS. 209
lativè ſimul & ſemel utrique oppoſitæ opinioni
Ppracticè conſentiri, & ad opus procedere, alias
aſſenſus contradictorius ſtaret in eodem intel-
lectu Deinde occurrente utriusque opinionis
Pprobabilitate etiam oppoſita poteſt intellectus
aſſentiri alterutri disjunctivè, & ſecundùm eam
liberè operari, voluntate ſcilicet intellectum
determinante ad unam potius partem quam al-
teram, quia ubique habet rationem pruden-
tem aſſentiendi.
Wota 4. Quod ſententiæ oppoſitæ & pro-
babiles, aliæ ſint in quæſtionibus Juris, & aliæ
in quæſtionibus facti. Illæ dicuntur tales, quæ
immediatè verſantur circa ipſam licentiam ali-
cujus actionis, an nempe illa ſit licita, vel illi-
cita. V. g. An licitum ſit die feſto pingere vel
non? hæ vero dicuntur, quæ non verſantur
immediatè circa licentiam alicujus actionis, ſed
Potius circa ejus factum, naturam, aut ejus
valorem. V. g. An hæc forma aut materia ſuf-
ficiat ad valorem ſacramenti vel non? unde
priores quæſtiones ab aliquibus vocantur practi-
Cè probabiles, poſteriores verò ſpeculative pro-
babiles. Unde ſequitur: inter quæſtiones Juris
& facti, ſeu potius inter honeſtatem alicujus
actionis, & inter ejus factum, naturam aut
valorem magnum eſſe diſerimen: & ratio hu-
jus eſt, quia rectitudo & honeſtas formalis
operationis non tam deſumitur ex eo, quod a
Parte rei eſt, quam ex boôna fide, & dictami-
ne conſcientiæ, unde poteſt aliquis v. g. con-
tractus uſurarius ſormaliter honeſtè fieri pro-
pter

210 DE ACTIEBUS HUMANIS.
pter bonam fidem aut ignorantiam invincibilem.
Econtra valor ſacramenti, veritas alicujus facti,
aut damni, & alia, quæ ex natura ipfſius rei ſe-
quuntur, non deſumuntur ex bona fide, &
dictamine conſcientiæ ſed ex natura rei aut vo-
luntate inſtituentis: unde licet aliqua forma,
vel materia probabilius videatur efſſe ſufficiens
ad valorem ſacramenti, ſi tamen a parte rei non
ſufficit, nullum conficitur ſacramentum; valor
enim ſacramenti non pendet ab opinione, &
bona fide Miniſtri, ſed ab inſtiturione & volun-
tate Chriſti.
Nota 5. Quod in quæſtione de licito uſu
ſententiæ minus tutæ in concurſu æque proba-
bilis aut probabilioris magis tutæ, tres potiſſi-
mum ſint ſententię?. Prima eſt communior
Thomiſtarum, quæ afſerit non eſſe licitum ſe-
qui ſententiam minus tutam in concurſu tutio-
ris, æque aut magis probabilis, adeoque non
eſſe licitum ſequi ſententiam minus tutam, niſi
hæc ſimul ſit probabilior, ita præcipue ſentiunt
RR. PP. Dominicani, & Theatini. Secunda
ſententia eſt plurimorum ex qualiber ſchola,
quæ aſſerit, licitum eſſe ſequi ſententiam minus
tutam, non ſolum æque, ſed etiam minus pro-
babilem, dummodo in concurſu probabilioris
ſibi oppoſitæ maneat vere & ſolide probabilis.
Hæc ſententia benigna in numero doctorum
adeo excedit ſententlam rigidam, ut P. Eſparza
in appendice art. 2. n. 32. ex ipſorum adverſa-
riorum ſupputatione concludit, fingulis Au-
thoribus ſententiæ rigidioris decem alios re-
ſpon-

Ncrimd
breni bele
relliis
Eice ele lann
n Ale Probil
N rent
n Niltn

“

61 Mmms M

W

a6 Cod kner
1pi
s Inl etunn
n Knlte on
zmum aunhortts
emII. Ni
mn enoninan
ſe, Aanno
Uewncen

—

ne Karem
W Um 4

dslun
W 4

Mrern lun⸗
Vnnr bon

der Gulntin
nke ler A n
Enien elen
mmeninn
hctmennmn
enlck dP Opiciore,,
Pnlinnonen⸗

Deline geleſo
nelhecleid
Poue, M Ml⸗
we mmmunor
Wwneleeium⸗
Nindoncrintuto.
DIs, MWogle m
n Miusimem,
prerlneſenim
etn. Ound
ube ſtll
iknennam mon
aim innn.
ani tohkiim

Cce neiis
mero Nrum
1Nbher
Pnm Aett
ngli l

bl

DE ACTIBVUV . 211

ſpondere ſententiæ benigniori patronos. Zer-
tia demum ſententia eſt inter duas priores me-
dia, aſſeritque eſſe licitum ſequi ſententiam mi-
nus tutam æque probabilem, aut quaſi æque
probabilem, non tamen norabiliter minus pro-
babilem, ita P. Raſsler in norma Recti, & Re-
centius P. Antonius Mayr Diſp. 2. q. 3. a. 14.
& nonnulli alii.
MWota 6. Quod ſententia pro qua ſtant plu-
res Viri docti & pii, ſimulque rationes abſolu-
te graves, tamdiu etiam maneat comparative,
vere certè & ſolide probabilis, quamdiu ſimi-
lium Virorum authoritas & pondus rationum
non enervatur. Katio patet ex ſupra dictis:
quia ſententia denominatur probabilis ab aucto-
ritate extrinſeca, & a rationibus intrinſecis, er-
go, quamdiu hæ non enervantur, & cognoſcun-
tur non enervari, tamdiu ſententia eorum quo-
ad noſtram innoteſcentiam manet verè proba-
bilis. Porro tamdiu authoritas Virorum docto-
rum & piorum, aut pondus rationum abſolutè
gravium non enervatur, quamdin authoritas
oppoſita & ratio non eft infallibilis & cerra.
Quando igitur ſententia aliqua eſt metaphyſicè
aut phyſicè certa propter authoritatem ſ(criptu-
T&, Eccleſiæ, aut rationem neceſſariam & cla-
re convincentem, tunc oppoſita ſententia eſt
falſa: quando verò aliqua ſententia eſt morali-
ter certa propter communem ſenſum PP. &
Theologorum, rationemque moraliter certam,
tunc oppoſita ſententia eſt tenuiter probabilis:
quando demum una ſententia omni ex Parte eſt
olum

S8 HMANIS.

ſolum probabilis, licet ſit probabilior reſpectu
alterius, tuncoppoſita eſt vere & ſolidè proba-
bilis, dummodo pro eo ſtet authoritas, & ra-
tio abſolutè gravis.
Mota . Judicio ultimo practico quod vo-
cant reflexum, non neceſſariò antecedit aſſen-
ſus judicii directi de veritate objecti: quia non
datur lex obligans ad judicium incertum, ſed
judicium directum probabile vel etiam proba-
bilius eſt incertum, cum poſſit eſſe falſum: un-
de ex ipſa ſententia Adverſariorum poſſumus
ſequi ſententiam magis tutam, licet minus vel
que probabilem, quin huic minus probabili
aſſentiamur; ergo neceſſe non eſt propoſitio-
nem probabilem directam affirmare ut veram:
ſed ſufficit, quod operans reflexè tantùm judi-
cet opinionem illam eſſe ſimpliciter probabilem.
Confirm. Tum quia quidquid eſt in judicio di-
recto probabili, eſt eminenter in judicio refle-
Xxo certo de probabilitate; tum quia ſuppoſitâ
ſolà probabilitate pro formando judicio ultimo
practico ſuperveniunt rationes reflexæ, ex qui-
bus certus ſum de honeſtate & licentia actionis,
ergo fruſtra aſſenſus judicii directi prior requi-
ritur. .
Dico I. In materia facti, ſeu quando quæ-
ſtio non eſt immediatè de licentia actionis, ſed
de valore & natura phyſica rei, aut alia ejus
conditione, non licet ſequi ſententiam minus
tutam, & minus probabilem; ſed tenemur ſe-
qui ſententiam probabiliorem & tutiorem. Ita
communis. Prob. Quando quæſtio eſt de va-
lore

mn le Me ,
tlenr etite
Amcr echentem
oln

(ihmen n ſnmmt

s ſeulien in
D udete br, ain
m imnn 1
uncin nrg mr
nleh, a Aen
iusknperenn
linie,
gpoh

WE

Elbmeraun
eliturein
Uekſegaio
tinnihhlen
Emers emnne
a Iick mniii
ts wtkin

iim Niin n
melröanrit,
enrcbetiſin
dhenm emnn¹
ieſkenm n
Tpoſkteleflimn
ernunn Dolin
Imm eet mume
n hie nnns
A ntdt lntii
Arnrelr enn
Gefeneamin i,.
Nlleierndkten.
dk in dcod.
enein picoreke.
tun us polt
NNdodco lin
eeferz,erdi
EAlecnt Xtͦn
idrti ror en
er nche.

Ar dr eſis

tenum nünmn
Grenemur
7Etmoren

rlio len

.

18. 213
lore ſacramenti aut natura phyſica alieujus rei,
valor non dependet a bona fide, & conſcien-
tia agentis, ſed ab inſtitutione & natura Pphy-
ſica rei, ergo in his quæſtionibus non licet ſe-
qui opinionem minus probabilem & minustu-
tam. Conſ. patet, quia nullitas ſacramenti aut
damnum reale hoc modo non evitatur, quod
tamen tenemur evitare. Unde Innocentius XI.
jure damnavit ſequentem propofitionem n. I.
tanquam ſcandaloſam & in praxi pernitioſam:
Won eſt illicitum in ſacramentis conferendis ſequi
opinionem probabilem de valore ſacrumemi, relictä
tutiore, niſi id vetet lex, conventio aut periculum
gravis dammi incurrendi. Hinc ſementia probabili
tantum utendum non eſt in collatione Baptiſmi, Or-
dinis Sacerdotalis, aut EpiſoopalivL. Confirm. In
his quæſtionibus ſemper datur lex certa religio-
nis, charitatis aut juſtitiæ, quaà obligamur tale
Periculum evitare, ergo hoc ipſo, quod quis
in illis ſequatur opinionem minus probabilem,
transgreditur tale præceptum & peccar. Plu-
ra de hoc dicemus infrà, ubi ex profeſſo age-
mus de Miniſtro Sacramentorum, Judice, Me-
dico &c.
Dico II. In marteria Juris, ſeu quando quæ-
ſtio immediatè verſarur circa licentiam alicujus
actionis, licitum eſt ſequi opinionem minus tu-
tam, & minus probabilem in concurſu proba-
bilioris & tutioris, dummodo illa ſit verè, cer-
18 & ſolidè probabilis. Prob. I. a priori. Opi-

nio verè & ſolidè Probabilis etiam in concur-

ſu probabilioris poteſt fundare judicium refle-
Xxum

a⸗ 6 HUMANIS.

xum prudens, & moraliter certum de hone-
ſtate formali operationis, ergo licitum eſt ſequi
ſententiam verè probabilem, etiam in concurſu
opinionis probabilioris & tutioris. Conſ. patet.
Quia, qui habet judicium prudens & moraliter
certum de honeſtate actionis formali non pec-
cat, eo quod actio interna ſpecificetur ab actio-
ne externa ut cognita & per dictamen conſcien-
tiæ ultimum propoſita: item ex eo, quod pec-
catum non poſſit prudenter fieri. Prob. major:
Poſtquam homo habet judicium ſpeculativum
de vera & ſolida probabilitate ſententiæ minus
tutæ, & minus probabilis, poteſt ſibi formare
hoc judicium reflexum practicum: Qui in du-
bio invincibili morum ſequitur ſententiam V rorum
Doctorum, & piorum verè probabilen, ſeu non
enervatam, prudenter & licite agit, ſed ego, po-
nendo hanc actionem, ſequor talem ſententiam, er-
go prudenter & licite ago: Atqui hoc totum ju-
dicium reflexum & practicum eſt prudens &
moraliter certum. Maj. patet: Min. etiam con-
ſtat: nam mjor videtur per ſe eſſe dictamen
prudentiæ, & probatur ex eo, quod talis opi-
nio mereatur prudentem aſſenſum. Comfr.
ideo non eſſet licitum ſequi ſententiam minus
tutam, & minus probabilem, in concurſu pro-
babilioris & tutioris, quia motiva illius per mo-
tiva ſententiæ tutioris & probabilioris enervan-
tur, atqui hoc non: Min. Prob. motiva ſen-
tentiæ minus probabilis non poſſunt enervari
per motiva ſententiæ probabilioris, niſi hœæc
ſint metaphyſicè, phyſicè & moraliter ern
„

Dr ACTINS

chkmeni nn
C s Eten
ld enn. M

3
.

,Ubienon late
f21 ſenm. Sl
unn mI, ſl
zun reevolin
Sien enoren,
,Kühn kllelt
n nimun,
24 lne Elelt
r elemn ,.
Noi Pommices
DAmaroſilent
An kklſennn
rem gli homni
ükumnm bebent
Man Ein 6 glen
ur um unir omn
Hiatet ie
Wmbomnhk
uim anbnem u
commn
ulglnin g⸗
Uinen
NaA

leus
Ur enne n
e Ginn lt
ken cimninn
tum n,
Cmn mlen nnt,
Ktond ſom n
fem frehrenre
Prcchnenconie,
Nener eo, gotn⸗
Nerfeni id me
bCcun eriuif.
line Etemtir nin
dls ork bifone
n Cian: end
ir inmnin /imn
Ypligln, ,r
rgn /1n,r

1 tihn bnemimn,e

Argäbw um ,
Caum nden!
en Mr titman
rl ele m
l
Venlum (.

Ll

lentam nmns
Ronmmin.
PNR⸗
gtülimzertt⸗
1M NN En
un enis
euns,

6tmmltet

DE AcCTIBUS HUMANIS. 215

Sed motiva ſententiæ probabilioris non ſunt ita
certa, quia alias ſententia oppoſita non eſſet
Probabilis ſed certa: Major etiam conſtat: quia
unum fallibile non poteſt enervare aliud fallibile.
Prob. 2. a poſteriori. Si non eſſet licitum ſequi
ſententiam minus, vere tamen probabilem,
tunc noſtra præſens contineret univerſalem, &
intolerabilem errorem, hoc dici nequit. Maj.
atet: quia hæc ſententia poſt Medinam, qui
Kripfi 1577. ita invaluit, ut uni Adverſario
decem ex noſtræ ſententiæ Patronis opponi
poſſunt: ut teſtatur P. Eſparza. Min. prob.
Vel tot Romani Pontifices ex defectu aſſiſtentiæ
Spirits S. non agnoviſſent hunc errorem, vel
agnitum non rejeciſſent, neutrum poteſt dici.
Non primum: quia Romani Pontifices in mate-
ria fidei & morum habent infallibilem aſſiſten-
tiam Spiritũs S. juxta illud Joan. 14. v. 6. Para-
clitus autem Spiritus &. quem mittet Pater in no-
mine meo, ille vos docebit omnia, quod poſt Apo-
ſtolos maximè de Capite Eccleſiæ intelligen-
dum eſt. Non ſecundum: quia de tot ſanctiſſi-
mis & zeloſiſſimis Pontificibus dici nequit, quod
agnitum hunc errorem univerſalem noluiſſent
rejicere.
Confirm. Juxra commune axioma Juris: Ex-
ceptio firmat regulam in gaaſcum atqui damna-
tum & exceptum eſt: I. ab Innocentio XI. quod
Poſſimus ſequi ſententiam tenuiter probabilem,

ut patet ex propoſitione 3. ab eodem damnata:

Generatim dum probabilitate &. 2. Damnatum
& exceptum eit ab Alexandro VIII. quod nen

216 DEzE AcCTIBUS HUMANIS.

ſit licitum ſequi ſententiam ex probabilibus pro-
babiliſſimam, ut patet ex propoſitione ab eo-
dem n. 3. damnata. 3. Ab eodem Innocentio
XI. damnatum & exceptum eſt, quod licitum
ſit ſequi ſententiam probabilem de valore Sa-
cramenti relicta tutiore, ergo in materia Juris,
& quando quæſtio eſt de ſola honeſtate actionis,
licitum eſt ſequi ſententiam verè & ſolidè pro-
babilem, etiam relictà probabiliore & tutiore.
Conſ. patet tum ex axiomate, tum a ratione,
quia aliàs noſtra ſententia eſſet error magis uni-
verſalis, magisque ſcandaloſa, adeoque a for-
tiori exigeret damnari.
Conferm. 2. Si non eſſet licitum ſequi ſenten-
tiam minus probabilem in concurſu tutioris &
probabilioris, tune erraſſent & peccaſſent plu-
res Romani Pontifices, ut Alexander III. Ho-
norius II. Clemens II. diſpenſando in voto ſo-
lenni caſtitatis cum Monachis, & aliis in matri-
monio rato & nondum conſummato, atqui hoc
durè dicitur, ergo. Min. patet: quia licet
Pontifices ibi non fuerint locuti de cathedra,
ſeu nihil definierint, egerunt tamen quà Ponti-
ſices ſecundùm poteſtatem clavium, adeoque
præſumuntur habuiſſe aliquam aſſiſtentiam Spi-
ritůs S. Maj. prob. Quando primus ex his
Pontificibus diſpenſavit in his materiis, egit
contra longe communiorem & probabiliorem,
ergo.
Nec ſufficit dicere: quod his Pontificibus
ſententia de poteſtate diſpenſandi fuerit viſa pro-
Dabiliter; nam imprimis primus Pontifex ſci-
Vit

Acrui
gimmſleliin
o nhechhen
talmnihen
vumſad, lenn
rErutke Nuh.

cinnonel A
mb anfincen
Embx, Ar Arn
e kron
WnNRr
Mrum wene

MnNGekN
Ne kinnme,
Akmianknt
lähnij
m MINN

*

Hrugg

maiin
er Uplitkien
Cdehlere
Nin lnd.
nmutiſti
Nkhoneſnr⸗ D
NNenAl.
Mhiine nnnn
e, uume mi
Kearormngötn.
, Neolen n.

ainnſegiſnnn
Muni, mini
Pyuſen o.
AunerI Ho-
RNNN.
Ktisnmmnt
mao, ugttee
utt gli l
i atheenn
Mengli on.
ümag
nnm er
mleni, t

Giettim
blurtſa!
1

DE ACTIBUS HUMANIS. 217

vit oppoſitam ſententiam tunc fuiſſe communio-
rem, imò reſpectivè communem,; ergo alte-
ram non potuit judicare probabiliorem proba-
bilitate extrinſecà; deinde Pontifex probabiids
judicare debuit ſe non poſſe diſpenſare in jure
divino & ſimul naturali, atqui matrimonium
ratum & contractum ad dies vitæ etiam de jure
naturali probabilius ei videbatur indiſſolubile,
ergo. 5
Confirm. 3. Si daretur obligatio ſequencli
ſententiam probabiliorem, deberet hæc obliga
tio oriri ex jure & lege naturali, atqui ex hae
non oritur. Maj. patet: quia lex humana aur
divina poſitiva non eſt aſſignabilis. Min, prob.
Lex naturalis, cum fundetur in lumine naturæ,
debet omnibus, aut ſaltem potiori parti inno-
teſcere, præſertim eorum, qui eam ſedulèò in-
quirunt, ſed hæc lex non innoteſcit Probabili⸗
ſtis, quorum longè major eſt numerus, quàm
Adverſariorum. Præterea homo tam diu ma-
net in poſſeſſione ſuæ libertatis moralis, quam-
diu ille poſt ſufficientem indagationem legis non
habet certitudinem de lege ſuam libentatem re-
ſtringente, & limitante; atqui homo non ha-
bet certitudinem de legereſtringente ſuam liber⸗
tatem ad ſequendam ſententiam probabiliorem.
Dico Ill. In materia juris licitum efſt etiam
ſequi ſemtentiam minùs tutam, & noôtabiliter
minds probabilem, dummodo hæe in concur-
ſu probabilioris & tutioris maneat verè & certè
robabilis. Ita longè communior & probabi-⸗
ior Probabiliſtarum contra Ohriſtophorum
P 2 Raſs-

218 Dr AcCrTIBUS HUMANIS.
Raisler in Morma retcti,; & Antonium Mayer,
& nonnullos quos ipſi citant. Prob. I. a pari.
Licitum eſt ſequi ſententiam minùs tutam æquè,
aut quaſi æquè, & non adeò minus probabilem,
ergo etiam licitum eſt ſequi ſententiam minùs
tutam, & notabiliter minũs probabilem, dum-
mnodo hæc reflexè cognita maneat verè & cert&
robabilis. Antec. admittunt Adverſarii: Conf.
ob. Ideo licitum eſt ſequi ſententiam minds
tutam æquè aut quaſi æquè probabilem, quia
talis ſententia poteſt mihi fundare judicium re-
flexum, prudens & moraliter certum de hone-
ſtate formali operationis, ſed etiam hoc facere
poteſt ſententia minus tuta, & notabiliter minùs
probabilis. Min. prob. quia hoc judicium re-
Hexum eſt idem, quod ſuprà fuit expoſitum,
nempe: qui in dubio morum, ſequitur ſententiam
Virorum &c. Confirm. I. Ideò ſententia minus
tuta, & non adeò notabiliter minùs probabilis
poteſt fundare hoc utrumque judicium refle-
xum, quia illius motiva non enervantur per
motiva ſententiæ tutioris, & aliqualiter proba-
bilioris, ſed etiam motiva ſententiæ notabiliter
minùs probabilis non enervantur per motiva
ſententiæ notabiliter probabilioris, quando illa
in concurſu manet vera & certè probabilis.
Conferm. 2. Hæc ſententia Adverſariorum
nullum habet ſpeciale, aut clarum fundamen-
tum, ergo non eſt aſſerenda. Prob. Vel hæc
ſententia pro fundamento judieii practici & mo-
raliter certi de honeſtate formali operationis,
ſtatuit ſententiam verè & certè prohabilem, vel
1 . . * qua⸗

i e n
nühni
enro

emmen

MWwenn i

e oruter
zanlmel ne⸗
rüm imdm⸗
iemn et ſellennn
int te
PNmuun 1.D.
nKi ende
Prn ilüet
inn
Man Omn e
niim, dun
ſoncanlenm
n Clen
Auororlupr⸗
(EImnhonn
Ahnmigin

Hrucg
Kiemimn,
eum g 1
Fen il WNE
inb iin
hix5rcbhienin.
Eukr rtgi
r 4cſertniee
i Knemnan Nin
H rebien, N

Mre iNiein .

Kommn Cebor
keim heker
Arotbilernind
tor itkimr.
6ur pou,
ſumnerenim
Memenmnmind
nnsptehhi
eſ lenm eke.
1 eninnn
Aulerprche.
Enit otbiitt
Nnr er MMN
e m
erohlis
MMetiorum
tun undamen-
Vel hx
inttcin
opernin
Kiunne

DEz AcrIBUS HüMANIs 219

æqualitatem probabilitatis, vel certos gradus
veræ probabilitatis, atqui nullo modo habet
ſpeciale aut clarum fundamentum, ergo. Min.
rob. Sententiam verè & certè probabilem pro
fundamento talis judicii reflexi ſtatuunt omnes
Probabiliſtæ, ergo hoc non eſt fundamentum
ſpeciale: deinde æqualitas probabilitatis quà ta-
lis de utroque membro contradictionis potiùs
eſt fundamentum dubii practici, quàm ſimulis
judicii reflexi moraliter certi, ergo æqualitas
quà talis nullum eſt fundamentum ad forman-
dum tale judicium: demum gradus quà tales
pariter non ſunt fundamentum, & nequit cla-
rè& explicari, quinam gradus minoris probabili-
tatis reddant ex ſententia practicè probabili &
licita, improbabilem & illicitam.
Ohyjectiones petitæ ab Auctoritate.
Obj. 1. contra concl I. Datur præceptum divi-
num poſitivum generale & reflexum ſequendi
ſententiam probabiliorem & tutiorem, ergo
non licet ſequi ſententiam minus probabilem,
& minùs tutam. Ant, prob. I. Apoſtolus I. ad
Theſſ. 5. dicit: Omnia autem probate, quod bo-
num eſt tenete, ab omni Terie mali alſtinete voꝗ,
ſed quod probabilius eſt illicirum, eſt potiùs il-
licitum quàm licitum, ergo malum. 2. Nos
debemus Deum diligere ſuper omnia, ſed ſe-
quens ſententiam minùs tutam & minùs pro-
babilem in concurſu probabilioris & tutioris non
diligit Deum ſuper omnia, ergo. 3. Plſal. 118.
dicitur: Zu mandaſti mandata tua cuſtodiri nimis,
id eſt, quantum quis ſcit & poteſt, ut commu-
* P 3 niter

2²⁰⁸ Dz Acrnus HUMANIS.

niter exponunt Theologi, ſed ſequens ſenten-
tiam minuũs tutam, & minùs probabilem in con-
curſu tutioris & probabilioris, non cuſtodit
mandata divina, quantum ſcit & poteſt, ergo.
. ad object. N. Ant. Nam hæc lex reflexa
in dubio morum invincibili non eſt alia lex,
quàm lex naturalis prudenter agendi aut omit-
tendi: hæc autem lex obfervatur etiam ab eo,
qui ſequitur opinionem minùs tutam & minùs
probabilem. Ad prob. H. I. textum a nonnul-
lIis Adverſariis malè citari: nam Apoſtolus non
ait: ob omni ſpecie mali, ſed: ab ommi ſpecie mala.
Præterea argumentum, ſicut & duæ confirma-
tiones poſſunt retorqueri de ſequente fenten-
tiam minùs tutam, etiam probabiliorem. N. 2.
D. maj. ab omni ſpecie mala formali abſtinen-
dum C. etiam materiali S. D. quando hæc eſt
certa, aut quando dubium eſt vincibile, vel po-
teſt prudenter deponi C. quando eſt invincibile
& non poteſt deponi N. Ad Confrm. I.
D. maj. nos tenemur Deum diligere fuper
omnia intenſivè N appretiativè C. Licet igi-
tur teneamur Deum diligere ſuper omnia ap-
Pretiativè, id eſt ita, ut priùs vellemus omnia
amittere, quàùm Deum per peccatum mortale
offendere, aut ei aliquid prepomere „non ta-
men tenemur Deum diligere ſuper omnia in-
tenſivè, aut per omnes actus, nam hoc utrum-
que eſt moraliter impoſſibile. Ad Confirm. 2.
N. min. Nam in dubio morum invincibili non
Obligat alia lex, quàm lex naturalis prudenter
sgendi, aut prudenter omittendi: hanc legem
Vero

mupet hon
womntN¹

loulins
mnom

4

4

gamet,uin

umed—
lammcdun
Gaihnmdh
8 I
EAbguike

Ancools
Cann Pete nd
tRar cofm:.
ebeene hatn.
tclonn 42
unn Alien
Uunch ker e
uhle,N N..
Gmerchl
41 Cucm 1.

Cier ie

'lug

perommi
ſlemns oom
atun nont
Cdete, Mn ir
In heurum
Picbin ar
48 Preent
beukr
l

—

Dz AcrTIEUS HUMANISs. 22
verò obſervat etiam ſequens ſententiam minùs
tutam & minus probabilem.
Oljic. 2. SS. PP. communiter docent, nos
ſemper debere ſequi tutiorem, aut probabilio-
rem, ſic ab Adverſariis citatur S. Chryſoſtomus
in opere imperf. hom. 44. in Matthæum: item
S. Bonaventura tom. 2. opuſc. de proceſſu Re-
ligionis: S. Auguſtinus lib. 1I. de baptiſino con-
tra Donatiſtas. H. I. SS. PP. hanc quæſtionem
nullibi ex inſtituto tractarunt, adeoque nec pro,
nec contra illam aliquid diſertis verbis pronun-
tiarunt. Ad authoritatem S. Chryſoſtomi H.
valde dubium eſt, quisnam ſit author illius ope-
ris imperfecti, & certè liber ille fuit corruptus
ab aliquo hæretico; nam hom. 4. habet multas
propoſitiones Arianas, de quo videatur Bellar-
minus in lib. de Script. Eccleſiaſt. de S. Chryſo-
ſtomo. Deinde ali PP. loquuntur de dubio
vincibili & interpretatione præcepti certè exi-
ſtentis, adeoque de caſu, ubi lex eſt in poſſeſ-
ſione. S. Auguſtinus l. c. agit de eo, qui a Do-
natiſtis, aut allis hæreticis extra caſum neceſſi-
tatis vellet accipere baptiſinum, etſi ſciret eum
à Catholicis rite accipi, & dubitarer, eum rite
accipi a Donatiſtis: adeoque agit de caſu, in
quo eſt quæſtio de valore Sacramenti, & in quo
nulla datur ſententia probabilis de honeſtate
actionis: nam apud omnes Catholicos certum
eſt, quod extra caſum neceſſitatis non liceat ac-

cipere baptiſinum ab aliquo hæretico.

Oljic. 3. S. Thomas expreſsè docet, non

eſſe licitum ſequi ſententiam minùs mutam, &
P 4 minuùs

22² DE AcrTIBUS HUMANIS.

minùs probabilem in concurſu probabilioris &
tutioris, ergo. Ant. prob. S. Doctor 2. 2. q. 43.
a. 5. in argum. Sed contra, inquit, ad pruden-
tiam pertinet præferre majus bonum minus bono:
ergo deſiſtere a meliori pertinet ad imprudentiam;
atqui ſequens ſententiam minùs tutam & minùs
pProbabilem in concurſu probabilioris & rtutio-
ris, liberè deſiſtit a meliori, ergo imprudenter
agit & peccat. H. I. de hac quæſtione S. Tho-
mas nullibi ex profeſſo egit, neque ex illo po-
teſt afferri ullus textus, in quo clarè faveret ſen-
tentiæ oppoſitæ; unde mens illius circa hanc
quæſtionem eſt ignora. M. 2. ad prob. retor-
quetur hoc argumentum de ſequente ſenten-
tiam minus tutam etiam probabiliorem, nam
etiam talis deſiſtit a majori bono, inducitur in
quandam dubitationem, & poteſt re ipsâ agere
contra præceptum naturale. Deinde argumen-
tum nimium probat: nam ſic etiam impruden-
ter quis ageret, deſiſtendoa meliori bono, quod
eſt ſolùm de conſilio, ſicque peccaret, quod
nec Adverſarii admittunt.
Objic. 4. SS. PP. nullibi docuerunt noſtram
ſententiam, ergo non eſt ipſis conformis. Con-
Vrm. I. Tota antiquitas ſenſit, nos debere ſe-
qui ſententiam aut tutiorem aut probabiliorem,
atqui non poteſt dici, quod Deus per tot ſæcu-
la permiſerit tam univerſalem errorem, ergo.
Min. prob. Si Deus permiſiſſet hunc errorem,
tunc permiſiſſet errorem, qui fuiſſet cauſa mul-
torum peccatorum formalium, econtra ſi Deus
Permittat errorem ſententiæ benignioris, per-

mittit

Lernns
clen, 4
meümm, l
6enmint enren
ynen eſe⸗
Docpore
toe⸗ Ehenll
, Eermnr N Adle
rhann, o
gun enn-
mochm Enper
N Atoi
aerünsAtors
mm deſement

uni er oe
nmektiſtcon
EaNnopole N
in lens Ihe
nm denenter,
hne meuit.
Klektende
WDrnconenm )
emm 5nn ſol
Eurtnen fut ſuts
Aen chans
Eemimtolde de
mi Theo
Galnoe
Aginpolt
rmmmnſronk
. Ufſdeen

n
Ui

vant ſnere ln
Ag ren iar
1 d gel kor
elgene lan.
loren, N
, ichrinri
Ar n
Robengnmer.

GumtIde.
Ahrhen

eern, goll

Cerunt noſtnm

Ortorms A .

s ehere⸗
tobthünen

Vprule
loren, etgd.

Uloe etroren,
letenudamin.
ONraD

noruorss, R

4

DE AcTIBUS HUMANIS. 223

mittit errorem, qui eſt cauſa peccatorum ſo-
lùm materialium; atqui aptiùs dicitur, quod
Deus permittat errorem poſteriorem, quàm
quèòd priorem & pejorem permiſerit, ergo.
Confirm. 2. Doctores antiqui non ſunt uſi
alià methodo regendi conſcientias, niſi illa,
quam viderunt & audierunt a ſuis Majoribus
fuiſſe practicatam, ergo cum ſemper adhibue-
rint eam, quam vocamus rigidam, ſignum eſt,
illam methodum ſemper ulſitatam fuiſſe in Ec-
cleſia Dei, & ab Apoſtolis derivatam in SS. PP,
& ab his in alios. Paſtores. N. ad I. Retorqueo
argumentum de ſententia etiam oppoſita, quam
88. PP. nullibi ex profeſſo docuerunt. x. 2.
D. Conſ. non eſt ipſis conformis poſitivè C. ne-
gativè ſeu non oppoſita N. Ad Confirm. N. N.
maj. Nam uſque ad Theologiam Scholaſticam
& Magiſtrum Sententiarum vix aliquis PP. de
hac quæſtione tractavit, uti nec poſt ipſum D.
Thomas: & licet deinde oppoſita ſententia uſ-
que ad Bartholomæum Medinam, qui ſcripſit
circa annum 1577. forſan fuerit communior,
à nemine tamen fuit ſatis enucleatè pertractata:
Poſtquam autem citatus Theologus benignio-
rem ſententiam ſolidè determinavit, eidem tot
alii præſtantiſſimi Theologi acceſſerunt, ut de-
cem, uni Adverſario poſſint opponi. Sed Tranſ-
maj. N. min. & ſuppoſitum, quòd iſte error vi-
guerit per multa ſæcula. Nam poſtquam hæc
quæſtio ex profeſſo cepit tractari, benigna ſen-
tentia ſtatim habuit plures Patronos. Præterea
licet ex ſententia rigida per accidens ſecuta fue-
P 5 rint

224 DE AcCTIBUS HUMANIS.

rint aliqua peccata formalia, ex illa tamen per
ſe ſequebantur plura bona opera: econtra ex
noſtra ſententia, ſi eſſet erronea, per ſe ſeque-
rentur peccata materialia: adeoque potiùs di-
cendum, quod Deus priorem aliqualem erro-
rem, quàm poſteriorem, tam univerſalem per-
miſerir.
Ad Conferm. 2. N. Ant. & ſuppoſ. quod ri-
gida ſententia antiquitus fuerit apud omnes in
uſu, tanquam de præcepto, ſed erat in uſu tu-
tior, tanquam de conſilio. Accedit, quod Deus
ſucceſſivè magis ſoleat ſuam Eccleſiam illuſtra-

re, ut patet de Immaculata Conceptione B. V. M.

& ſimilibus. Imò ex antiquis Scholaſticis rigi-
dis ſuam ſententiam plerique fundarunt in eo;
quod putarint ignorantiam invincibilem non
excuſare a peccato; quem tamen errorem Deus
detexit, poſtquam Alexander VIII. eundem da-
mnavit. Unde in dubiis quæſtionibus juris na-
turalis potius dicendum eſt, quod erraverint
quidam antiqui, qui illas non uſque adeo enu-
cleatè tractarunt, quàm quod errent moderni
Theologi, qui easdem ex fundamento exami-

nare ſolent. Interim etiam verum eſt, quod

Deus plura dubia diſputationi hominum, & cu-
jusque propriæ conſcientiæ reliquerit, quin illa
velit per authoritatem Pontificum in ſua Eccle-
ſia determinare.
Si dicis: Etiamſi verum eſſet, quod pluri-
mi Doctores ſtent pro noſtra ſententia, ex hoc
tamen non ſequitur, quod illa ſit vera. Con-

JFirm. Ex eo, quod plures homines ſequantur

Maho-

re kfeftil
r cfhiin
uolre ſenrentee
Mn endconn
innsnig
Usüneomnin
Aldosyedern
irmeponer.
un eciene
Moeblits
En KAü
UInrann ſeinuen
Ehpngere d
A ano ei
Cperns ſen
knnencke
G n
Noon

inel i
EnkeoNen
demrinnin.

edl, godhen
lekllam üur.
nchionel V
Erlturg
Andnmrin o,
Ninchien wvn
gektolenhens
Wencend.
ünbems.
,r rhemn
ule KAoen.
anen modeni
Gonenno ertn:
mumn et, u
umunmn n
Cent gui
mmil ck.

Enra, exnn

ſt Vera.
nes ſegnnn

—

Dz AcIIBVUS HVUMANIS. 225

Mahometaniſinum, Lutheraniſimum, aut alias
Sectas laxas, non ſequitur, quod hæ ſint veræ,
ergo etiam ex eo, quod plures Theologi am-
plectantur ſententiam benigniorem, non ſequi-
tur hanc eſſe veram, aut probabiliorem. Hk.
D. Am.. Ex hoc non ſequitur, quod illa ſit ve-
ra certè C. quod ſit vera probabiliùs S. D. ex
hoc ſolo C. & ſimul ex rationibus fundamen-
talibus, quas hi Doctores afferunt N. Ad Con-
Erm. N. C. Diſparitas eſt: quia ejusmodi Sectæ
ſunt contrariæ revelationibus divinis, adeoque
non retinent probabilitatem comparativam &
veram, ſecus eſt de noſtra ſententia benigna.
Deinde tales Sectarii ſuas ſectas non amplectun-
tur veritatis, ſed propriæ commoditatis gratiâ:
econtra noſtræ ſententiæ Patroni eam tradunt
veritatis, non verò commoditatis propriæ gra-
tiâ; nam plures Viri religioſiſſimi eam tradlide-
runt, quin ipfſi ſententiam hanc fuiſſent ſecuti.
Neque de illis ſine maxima injuria præſumi po-
teſt, quod alios voluerint decipere, aut eos pe-
riculo ſalutis exponere.
Solvuntur Oljectiones petitæ a Ratione.
Oliic. I. Probabilitas eſt æqualiter indiffe-
rens ad verum & falſum, ergo qui eam ſequi-
tur, non curat veritatem, & æquivalenter di-
cit, v. g. volo pingere die ſsſto Dye ſit ſervile,
ſive non &c. ergo re ipsâà affectu ſaltem peccat.
Confirm. I. Operans ſecundùm ſententiam mi-
nùs probabilem non eſt certus ſe eligere rem -
citam, ergo non eſt certus ſe licitè operari.
Comirm. 2. Nemo poteſt eſſe certus, quod non
Pec-⸗

26 DE AcTIBUS HOMANIS.

2
eccet hoc faciendo, niſi ſit certus, quod per
Roe non agat contra voluntatem & legem Dei,
ſed ſequens minùs probabilem non eſt de hoc
certus, ac conſequenter dicit: etſi probabiliùs
fit, quod Deus nolit hoc a me fieri, ego tamen
volo facere.
B. I. Hoc iterum probare contra probabi-
lioriſmum, quia etiam probabilioritas atque
ignorantia invincibilis ſunt æquè exercitè & in
ſe indifferentes ad verum & falſum: nec juvat
major apparentia, aut illa certitudinem addir,
quia ſæœpe cum falſitate conjuncta eſt. H. 2.
N. C. Nam qui in veritatem, ut oportet ſeriò
inquiſivit, quam hic & nunc moraliter impoſſi-
bile eſt reperire: proprer utrinque probabiles
ſententias & oppoſitas rationes ſolidas, ex pro-
babilitate judicii directi format ſibi judicium re-
flexum certum, quo non dicitur, ut habet ob-
jectio, volo v. g. pingere die feſto ſive illud ſit ſer-
vile ſive non; ſed quo ſic dicit: volo pingere, qJuia
neſcio quod ſit ſervile, & probabiliter judico, non
eſe ſervile, ideoque me reſolvo, non eſſe legem, quæ
zxe obligat ad non pingendum &c. Ad Confirm. I.

. D. non eſt certus ſe eligere rem ſecundùm

ſe & materialiter licitam C. formaliter licitam
S.D. ex vi judicii tantùm directi probabilis C.
judicii reflexi N. Ilud primum autem non re-
quiritur, quia ubi utrinque eſt vera probabilitas,
hoc reſcire impoſſibile eſt. Ad Confirm. 2. N.
non eſt quidem certum, quod non agat contra
legem Dei primariam ac per ſe, certum tamen
eſt, quod non agat contra legem Dei ſecunda-
riam

D1 AcrI
S Mil
iu umn
lut, unel,
e W Ken
aictigtal
s Wo hee
. Dunidtole
lo ale
, Diis Wn
ci mhlnid
A le Nhher
SEenlamn hhids
Pwrurli pod
re e iein
ndcu g0
AAN le
Amreleen,we
Elen ſhenden
Ilyfm,1 Hon
n penket d
tor idek
Imlmi er cid
Ktarineoe
fm dionen
ic e rei
Im wolnnts
Ee ackenn
uunlret het
h, Gn
mhl
Pn,

Hluet

E DE AcCTIBUS HUMANIS. 227
neli riam ſaltem per accidens permiſſivam. Hinc
di Air talis ſic dicit: quamvis probabilius ſit, quod
r h Deus id nolit, tamen, quia etiam probabile eſt,
heninen quod velit, vel ſaltem permittat, & quia me
4 Deus nullibi obligat ad ſequendum id, quod eſt
dent. probabilius, volo hoc facere, non facturus, ſi

mthiimin A ſicirem, Deum id nolle.

Alererit d Objic. 2. Ideo poſſet quis prudenter ſequi
n ein ſententiam mins tutam, & minus probabilem
mnmnn d, in concurfſu probabilioris & tutioris, quia in tali
hct : concurſu poſſet habere judicium reflexum &
nh Practicum de honeſtate ſuæ operationis, ſed ſe-
mIid quens ſententiam minùs tutam & mins proba-
Tu N6 bilem in concurſu probabilioris & tutioris ne-
ln. quit habere tale judicium, ergo. Min. prob.
Giicdin. Hæc duo judicia v. g. contractus A. eſt hcitus,
uhdd. contractus A. non eſ licitus, non poſſunt ſtare
uidſt. in eodem intellectu, utpote contradictoria, ſed
unngtu ſequens talem ſententiam habet hoc judicium,
Gir ,ͤn ergo. Confirm. I. Honeſtas & inhoneſtas actiô-
A num non dependet ab opinionibus humanis,
AICfn ergo ſi actio re ipsà eſt inhoneſta, operans non
Ien keudin poteſt excuſari per dictamen directum, aut re-
aler an Hlexum de hôneſtate operationis. Præterea vo-
tâ“ luntas fertur in actionem externam, & objectum
uenI.. Prout eſt a parte rei, ergo ſi hoc aà parrte rei eſt
iehhlii inhoneſtum, voluntas ab illo ſpecificatur. Con-
Cm. 2. Erm. 2. Ideo judicium reflexum de honeſtate
negkr COI formali excuſaret operantem, etiamſi actio ipſa
cer em eſſet inhoneſta, quia tale judicium æquivaleret
nDaEn ignorantiæ invincibili; ſed huic non ε uivalet.
rob. min. Ille non ignorat legem, qui poteſt
4 Pru-

228 DE AcTIBUS HUMANIS.
prudenter judicare, hanc dari, ſed ſequens hane
ſententiam poteſt prudenter judicare dari le-
gem, ergo.
H. ad I. Hæc duo judicia ſunt contradicto-
ria, quando utrumque eſt directum, & verſa-
rtur circa honeſtatem materialem actionis C.
quando unum eſt directum & verſatur circa ho-
neſtatem materialem, alterum verò reflexum,
& verſatur circa honeſtatem ſolùm formalem N.
Ad Confrm. I. retorq. argumentum: ergo ne-
que opinio probabilior, probabiliſſima, aut
ignorantia invincibilis excuſat a peccato formali.
In forma D. Ant. Honeſtas & inhoneſtas actio-
num externarum & materialis non dependet ab
opinionibus humanis C. honeſtas & inhoneſtas
actionum internarum formalis N.
Ad id quod additur, N. Ant. quia licet vo-
luntas feratur in objectum rei, non tamen prout
illud eſt a parte rei, ſed prout illi ab intellectu
roponitur: unde D. Thomas hic q. 16. art. 5.
inquit: In bonum non fertur voluntas, niſi ſecun-
dum quod a ratione proponitur: & ratio eſt, quia
voluntas eſt potentia cœca, adeoque licet fera-
tur in objectum reale, ſequitur tamen ductum
rationis.
Ad Confirm. 2. D. cauſal. maj. Ideo hoc ju-
dicium reflexum excuſaret operantem, quia
æquivaleret ignorantiæ invincibili poſitivæ T.
quia æquivaleret ignorantiæ invincibili negativæ
N. Ad prob. D. maj. Ille non ignorat legem
ignorantiâà invincibili negativà, qui poteſt pru-
enter judicare, illam dari C. non ignorat le-
gem

Eloentinnn
hiistlm 5
gleret lenien
45 muihor 4 1
w ennd n
d Urnd ine
mn Wenme hon
renlkawclen
Kiskahſbans
Ekguſnenrenm
Cien, mne gn
ntblechenlen
i And oonn
I Mrerei
tielncnean
fggere
Emmn he⸗
Rcdid, unl
1aucbiorremn
Renkchliorn,

DE AcTIBUS HUMANIS. 229
Nenr gen ignorantiâà invincibili poſitivà S. D. ſi du-
ni bium non poteſt vincere N. ſecus C. Igitur
aine tale judicium in concurſu duplicis ſententiæ Ve.
8 dcng re probabilis non æ&ι quivalet ignorantiæ invinci-
Wüi md bili purè negativæ, bene tamen ignorantie in-
ndnnt. vincibili poſitivæ. Dictum fuit Tvanſ. maj. quia
uinh ratio primaria, ob quam tale judicium reflexum
nnei em excuiat a peccato, eſt, quia illud eſt prudens;
Nüünimn O in tali caſu dubii poſitivi invincibilis non ob-
Immumm ebs ligat alia lex, niſi lex naturalis prudenter agen-
liutla, u dli aut omittendi. ,
Nrrnd Objic. 3. Si liceret in materia morum ſequi
Gknesdn Tententiam minus tutam, & minuùs probabilem,
Nemchh tunc etiam liceret talem ſententiam ſequi im ma-
lsdthng reria fidei, atqui hoc eſt fallum, ergo. Maj.
N prob. Homo errando in materia morum non
n auleno. minus errat ab ultimo fine, quâm in materia
ummen fidei, ergo. Præterea honeſtas formalis fidei
unhiumdn etiam dependet a prudenti dictamine, ſicut ho-
SN N, neſtas alterius alicujus actůs. Confirm. I. Si li-
lni, e citum eſſet ſequi ſententiam minùs tutam & mi-
Erno,u nus probabilem, tunc quandocunque eſt pro-
Gnelcter. babilis opinio de diſpenſatione, aut excuſatione
rumendmn licitè quis ageret contra legem, ſed hoc dici
non poteſt. Præterea certus de lege, & du-
IN bius de diſpenſatione aut exceptione debet ſer-
rnen daa vare legem, ſeu agere tutiùs; ergo etiam cer-
Nimne. tus de ege v. g. non laborandi ſerviliter diebus
irbitngie feſtivis, & dubius, an labor ſit ſervilis, debet
nern e obſervare legem, & omittere laborem. Confirm.
D n 2. Ideo non obligaremur ad ſequendam tutio-

migunt rem aut probabiliorem, quia hoc eſſet nimis

.

NAeruns
230 DEz AcTIBUS HUMANIS. 1. N6

Cfmn I. N
difficile, atqui hoc non; ergo. Nein. prob. aud Cihen⸗

Non requiritur, ut quis ſequatur, quod abſo- umnim lheoig
jutè eſt probabilius, ſed quod poſt ſufficientem afn voſcht

diligentiam operanti eſt probabilius, atqui hoc SGindinnbiopre

non eſt nimis difficile, ergo. wrin ie
N. ad I. D. ſequel. maj. Tunc etiam lice- e ed obel
ret talem ſententiam ſequi in materia fidei quo- lalim,0
ad religionem in communi ſumptam, aut quoad enan e
ropolitiones particulares clarè revelàtas vel ab lenohamin
ccleſia deciſas N. quoad propoſitiones parti- d

culares ſolùm confusè revelatas, & ab Eccleſia Nertin
nondum deciſas C. Sola Religio Catholica præ ſe
omnibus aliis eſt evidenter credibilis & creden- A Ndh ier
da, adeoque de vera Religione non datur du- lal in 6
bium poſitivum invincibile, neque de alia Reli- A
e,

gione poteſt dari ſententia comparativè, cert,
verè probabilis: unde nullus poteſt perma- mi Naalt
nere in hæreſi, quando ei Religio Catholica aignmt lſgt
apparet probabilior, ſed tenetur indagare ve- u Mälarn,
ritatem, & videbit, quod ſola Religio Catholi- N ittolennce
caſit evidenter credibilis & credenda. De pro- udh arndlii
poſitione particulari clarè revelata, aut ab Ec- Am Mmoren
cleſia definita, pariter nequit dari opinio oppo- uihhndo heten
ſira comparativ, verè & certè probabilis, eo- llce
quod Eceleſiæ & Scripturæ authoritas ſit infal-
Ubilis. Quod autem concernit propoſitiones is puin
ticulares ſolùm obſcurè revelatas, & ab Ec. Wnnn go
cleſia nondum definitas, de illis poſſunt dari uifdhm
opiniones contrariæ verè probabiles, ſicqque &Mdnm ven
ante deciſionem Eccleſiæ licitum eſt alterutram entr enn
amplecti. Ad id, quod additur, eadem eſt re- pdor n
ſponlſio. „ Wellk

kan DE AcTIBUS HUMANIS. 231
i KH Ad Confirm. I. N. ſequel. Nam certus de
a uis lege, & dubius de diſpenſatione juxta commu-
8 Hin nem ſententiam Theologorum obligatur lege:
ndinie eoquod lex ſit in poſſeſſione. Neque factum
0 diſpenſationis in dubio præſumitur, ſed demon-
I ſtrari debet; unde in hoc caſu non datur ſen-
Innifi, kentia verè & certè probabilis.
ünn eriu Ad id, quod additur, C. A. N. C. Diſp. eſt:
mesis quia in priori caſu lex eſt in Poſſeſſione, in po-
Ppoltonss ſteriori verò libertas hominis, & ratio eſt, quia
A,Geleih licet lex diebus feſtivis non operandi ſerviliter
enCtrlane ſit certa, dubium tamen eſt, an illa etiam pro-
tndhisSen hibeat opera probabiliter non ſervilia, vel ſo-
Foenn e d. lüùm certè ſervilia, cum igitur de licentia Pi-
Irki/d Cturæ in diebus feſtivis detur ſententia verè &
Onnne, Lertè probabilis, licitum eſt hanc ſequi.
eel om. . Ad Confirm. 2. D. cauſal. maj. Icdeò prima-
Mnn tnin riò non obligaremur ad ſequendam ſententiam
enNe. Ktutiorem aut probabiliorem, quia hoc eſſet ni-
NMndi mis difficile N. ideo ſecundariò C. Ratio pro-
went Nehr inde Prima eſt, cur in dubio non teneamur ſe-
n l qui ſententiam turiorem aurt probabiliorem,
ie iam Juia etiam ſequendo ſententiam minus tutam

mtlß e & tamen verè & ſolidè probabilem prudenter
Ctottslill obecrr. . itates: T. Imprudenter
” Nic. 4. varias pParitates: I. Imprudenter

gobe. quis biberet vinum, quod probabiliùs judicat
um elſſe veneno infectum, quamvis probabile eſſet,
e id non eſſe infectum veneno. 2. Imperator
bllt, d ageret imprudenter ineundo bellum, in quo
nihen Probabiliùs udicaret ſe vincendum, quamvis
eatendl etiam probabile eſſet ſe non eſſe Jiacenchdr.

R
‚R
–

232 DE AcTIBUS HUMANIS.
3. Imprudenter viator eligeret viam, quam ju-

dicaret probabilius eſſe leonibus & latronibus

infeſtam, quamvis eriam probabile eſſet, illam
non eſſe talem. 4. Judex imprudenter, imò
injuſtè judicaret, & ſententiam ferret pro par-
te minùs probabili. 5. Pater aut Dominus me-
ritò offenderetur, ſi filius aut ſervus in re du-
bia id ageret, quod probabiliùs judicat patri ac
domino non eſſe acceptum, ergo a pari. H.
ad tres primas inſtantias N. C. Diſparitas eſt, I.
quia in his quæſtionibus facti eſt dubium & pe-
riculum de damno reali, quod ſequitur ex na-
tura rei phyſica, & non evitatur per judcium
oppoſitum prudens: econtra in quæſtionibus
juris eſt dubium & periculum de damno ſpiri-
tuali, quod evitatur per judicium prudens &
moraliter certum de honeſtate formali opera-
tionis. 2. Quia in his caſibus datur præce-
ptum certum Pprohibens talem actionem, non
Verò in dubio morum invincibili, de quo agit
noſtra ſententia. Ad 4. . N. C. Diſp. eſt:
quia Judex ex juſtitia, officio & contractu im-
plicito tenetur ferre ſententiam juxta meritum
cauſæ probabilioris: non verò datur obligatio
juſtitiæ, ut quis in dubio invincibili morumeli-
gat, quod eſt probabilius & tutius.
Ad 5. N. Conſ. & ſuppoſitum, quod ſe-
quens ſententiam minus tutam & minus proba-
bilem, judicet ſe hic & nunc probabiliùs Deum
offenſurum, nam vi judicii reflexi & practici
de oppoſito eſt moraliter certus. Præterea

Pater & Dominus terrenus attendit ad ſuum.

utile,

„2

Auen Cpern
ca e, Dabnon k
Eam Cuthin
nd otabüiter
AIwnbiier ob⸗

8

Jercete lupi
ſs tno ſti
Ruumm, A
n l, Oyem
ämmm, ort
anmͤl eni
dleſlin, i
mſerdͦ eale ſu
16 Dicenti
Imchlonm nobali-
2 le er
Unthltas mn po
Aenlpatantne!
imn s Mn
mnm, & enen
Dmmne notebün
ni nbehiiors
Aeiopinonen
An & e
uiminref⸗
erde mon
difli⸗ Gunn
Eunebet,o

.

. lc
Giiinorni
ero
nug
Tickchkinng 1.
lkgirer .
fum eringaim
min gretonbr
n ck mm hin
Rummnden
eundi er⸗.
Enn Nre.
nWhen 1n
di, En
XCDbc
Ccomranin.
ne Neriun
Hanmn oblorin
ctiinonnel.
i
n
Enmsode⸗
cisDenm
irn
1 Prcten

DE AcCTIBUS HUMANIS. 233

utile, & actionem externam, adeoque ſi hæc
reipsà eſt offenſiva, aut alicujus damni illativa,
ille fit offenſus. Econtra Deus attendit ad men-
tem & voluntatem operantis, adeoque ſi hæc
eſt prudens, Deus non offenditur. SB
Ohjic. 5. contra Concluſionem tertiam. Opinio
mins tuta & notabiliter minus probabilis in
concurſu notabiliter probabilioris non manet
ampliùs vere & certe ſeu practice & theologice
probabilis, ergo non eſt licirum ſequi ſenten-
tiam minùs tutam, & notabiliter minus proba-
bilem. Ant. prob. Operans ſecundùm opinio-
nem minus tutam, & notabiliter minùs proba-
bilem cognitam ut talem, illam longè probabi-
liùs judicat eſſe falſam, quàm veram, ergo illa
non manet vere & certe ſeu theologicè proba-
bilis. Ant. prob. Evidentia veritatis non po-
teſt componi cum probabilitate vera & certa
ſententiæ oppoſitæ, ergo etiam evidentia ma-
joris probabilitatis non poteſt componi cum
vera & certa probabilitate ſententiæ oppoſitæ.
Confirm. a pari. Pars notabiliter levior in bi-
lance extenuatur, & enervatur, ergo etiam
motiva ſententiæ notabiliter minũs probabilis
in concurſu probabilioris. . ad prob. N. C.
Aliud enim eſt opinionem eſſe veram, autpro-
babiliùs falſam, & aliud eam eſſe probabilem,
nam veritas deſumitur a ſic ſe habentia objecti-
EroeoPilkras verò a motivis ſuadentibus ſic ſe
habentiam objecti: quamvis verò objectum re,
ipsà ſic ſe non habeat, poteſt tamen intentiona-
liter apparere ſic ſe Halede, ut patet in Prona⸗
2 0-

234 DrE AcCTIBUS HUMANIS.

bilioribus vel æquè probabilibus. G. ad prob. 2.
N. C. Diſp. eſt: quia evidentia veritatis ener-
vat motiva oppoſita, & demonſtrat illa eſſe
falſa, evidentia verò probabilitatis non enervat
probabilitatem ſententiæ oppoſitæ, ut conſtat
in opinionibus æquè probabilibus: cujus ratio
eſt, quia objectum nequit a parte rei ſic ſe ha-
bere, & ſimul ſic ſe non habere, adeoque hoc
ipſo, quod veritas unius propoſitionis ſit certa
& evidens, altera certè & evidenter apparet
falſa: econtra licet una propoſitio ſit evidenter
probabilis, poteſt tamen etiam oppoſita eſſe

vera & certè probabilis, eoquod etiam pro op-

oſita poſſint ſtare motiva verè & certè pro-
abilia.
Accedit, quod effectus formalis ſecunda-
rius evidentiæ & certitudinis ſit excludere pro-
babilitatem de oppoſito, non autem evidentiæ
& certitudinis ſolum de probabilitate. Ad pa-
ritatem N. Ant. Nam licet unus centenarius re-
ſpectu duorum ſit notabiliter & evidenter le-
vior, ille tamen non extenuatur, ſed manetab-
ſolutè & ſimpliciter gravis, adeoque hæc pari-
tas eſt potius pro nabis.
Objic. 6. Lex revera exiſtens obligat omnes
ſubditos, niſi habeant illius ignorantlam invin-
cibilem aut dubium invincibile, quod moraliter
æquivalet ignorantiæ invincibili, atqui in caſu
Probalilitzij⸗ notabiliter majoris de exiſtentia
egis neutrum habetur, ergo. Min. prob. In
caſu probabilitatis notabiliter majoris de exiſten-
tia legis habetur tanta notitia legis, quanta in
8 mmO-

AANMH
Nelelliln
ano lege folun
üter mnnns
, nobehliorsno
rn Editen
flee in
ba Ago.
AImun. bjec
rrumen i hor .
A EONNetun po
vr nuis uln in con
obel
tem immrmn in
Itinmiwineddi
Uoeg
Demordier
ulfli keend
N ſera & W
e Cem opünn
Umm ſal
ell
ncthelene
Atelene⸗
Woognolte

65 Hungg

Pchie
lartr 14
1 A eſe
obltinn N
Eoprle dan
Cnitlde a
peneiebh
blrer, Koei
poſtinsſtonn
Ceniener gen
Oſtoſteſteme

—

tn ppodn ſe

CMnim .
1len d cnd N

Anma kantr.
ltenciterne.
en ccknne
Drm. Ahr.
Wncenenmiore
er eieneer e.
, Em.
Ktogle kehen.

ucblaromns
rorentum ir
,ANCAAter
C nn
anincn
Ei E eiſtent

DE ACTIBUS HUMANIS. 235

moralibus communiter ſolet haberi, atqui hæc
notitia de exiſtentia legis non eſt ignorantia in-
vincibilis legis, aut dubium æquivalens igno-
rantiæ invincibili. Confirm. Si aliqua opinio
minus tuta eſt ſimul notabiliter minùs probabi-
lis, tunc intellectus ei non poteſt prudenter aſ-
ſentiri, ergo neque voluntas poteſt eam pru-
denter ſequi. Probh. Ant. Quando aliqua opi-
nio eſt notabiliter minùs probabilis, tunc in
concurſu probabilioris notabiliter magis apparet
falſa, quàm vera, ſed intellectus opinioni nota-
biliter magis falſæ quàm veræ nequit pruden-

ter aſſentiri, ergo.

Be. I. ad I mum. Objectio hæc ſupponit le-
gem, quæ tamen in hoc caſu eſt in quæſtione.
Præterea argumentum poteſt retorqueri de
opinione minùs tuta in concurſu æquè proba-
bilis aut aliqualiter probabilioris & tutioris, ut
Adverſarii admittunt. B. 2. N. min. Nam intali
caſu habetur ignorantia invincibilis poſitiva, &
dubium poſitivum invincibile, æquivalens mora-
liter ignorantiæ poſitivæ invincibili, & ratio eſt,
quia exiſtentia legis, de qua controvertitur, non
ſupponitur eſſe moraliter certa, ſed dubia; ſe-
cus enim opinio negans illius exiſtentiam non
eſſet amplius vera & certa, ſed ſolàùm tenuiter
Probabilis, qualem opinionem etiam nos dici-
mus eſſe illicitam ſequi.
Ad Confirm. B. D. ſequel. Tunc ei intelle-
Ctus non poteſt prudenter aſſentiri, ſi illam re-
flexè cognoſcit eſſe verè & certè probabilem N.
ſi illam reflexè cognoſcit aum tenuiter o⸗
3 abi-

236 Dr AcCTIBUS HUMANIS.

babilem C. Ad prob. z. T. M. D. m. ſed intellectus
opinioni notabiliter magis falſæ quàm veræ, ne-
quit prudenter aſſentiri, ſi eam reflexè non co-
gnoſcit eſſe verè & certè probabilem C. ſecùs N.
Objic. 7. Si licitum eſſet ſequi ſententiam
minùs tutam, & notabiliter minùs probabilem
in concurſu ſententiæ oppoſitæ notabiliter pro-
babilioris, tunc diſciplina morum nimiùm la-
xaretur, & magnus numerus legum reſpectu
plurimorum eſlet inutilis, ſed hoc admitti ne-
quit. Maj. prob. In Theologia morali plurimæ
occurrunt quæſtiones etiam circa leges divinas,
quæ habent in utramque partem patronos, &
in quibus ſententia negans obligationem eſt ſal-
tem minùs probabilis, ergo. Confirm. Legis-

latores humani non poſſunt prævidere omnia

dubia, quæ oritura ſunt circa ſuas leges, adeo-
que non poſſunt velle non obligare, ſi tantùm
aliquod dubium notabilirer mins probabile
oriatur, ergo quando ſententia eſt minùs tuta,
& notabiliter minus probabilis, legislatores vo-
lunt ſubditos obligare. E. ad I. D. ſequel. maj.
Si licitum eſt ſequi ſententiam minùs tutam, &
notabiliter minus probabilem etiam in caſu,
quo illa reflexè cognoſcitur eſſe ſolùm tenuiter
probabilis, tunc &c. C. ſi licitum eſt ſequi ta-
lem ſententiam in caſu, quo illa reflexè cogno-
ſcitur eſſe verè & certè probabilis S. D. tunc
multæ leges quæ ſunt certæ & ſatis promulga-
tæ eſſent inutiles N. quæ ſunt dubiæ & non ſa-
tis promulgatæ Tranſ. ℳd prob. D. Ant. In
Theologia morali plurimæ occurrunt quæſtio-
nes

menes ggs
miumm i
miü gt nn
Külmimre

zde mn Obgre
uſlomtenute
Eren godti⸗
ameliminebie,
ürgenerobig
WNE l, M
rlelkwknennin
gr Ininbion
Atnrice mo

11 Kleen Min,
Eummimsthran
Efnce More
Attd inti
MnnEnenn ſe
ülelkelerui
Wmnſr hernln
dmümefr
ANüamam,
Aongpni

ohm unint.
Eoun eſe.
bſgnn niel
ve Gninn.

ktonininie

akgezCiinn,
men garono,
lornenelA.
Cßmn læs.
Nidre Mi
inlee Ar.
Gne,Auntin
nns Nohdle
ddonistun,
Eganoneſo.
1 DEgm
inistwem,
ciun in ah,
eobatenner
A CAe
tefenec.
isd0 tme
opionmigr.
beEron⸗
.D. M
munt e⸗

DE ACTIBUS HUMANIS. 237

nes etiam circa leges divinas certas & ſatis pro-
mulgatas quæ &c. N. circa leges divinas, invin-
cibiliter dubias & non ſatis promulgatas C. Ne-
que tamen Deus has leges, quæ forſan in actu
primo reipsàâ dantur, non ſatis promulgando
improvidè egit, nam in tali dubio ob nimiam
difficultarem & infirmitatem homines noluit in
actu ſecundo eſſe obligatos. Dictum fuit: Tranſ.
min. quia ſi alicui lex dubia appareret moraliter
certa, talis ab hac in actu ſecundo & efficaciter
obligaretur.
Ad Confirm. B. D. 2. partem: Adeoque non
Poſſunt velle non obligare, ſi tale dubium eſt
vincibile, aut ſolùm tenuiter probabile C. ſi eſt
invincibile & verè probabile N. Quando igi-
tur dubium eſt invincibile, legislatores non poſ-
ſunt ſubditos prudenter obligare ad aliud, quàm
ut prudenter agant, aut prudenter omittant:
cum igitur ſequens ſententiam vere & certe pro-
babilem agat, in tali dubio non peccat, ſeu non
cenſetur in æſtimatione morali eſſe prævarica-
tor legis.
Qucres I. An liceat Miniſtro Sacramenti ſe-
qui ſententiam minus tutam relictâà tutiori, quan-
do eſt quæſtio de valore Sacramenti. . Ex-
tra caſum neceſſitatis in tali quæſtione Miniſter
Sacramentorum tenetur ſequi ſententiam tutio-
rem, vel in Eccleſiæ praxi receptam, licet ſen-
tentia contraria ſit ſpeculativè probabilior. Ita
communis omnium poſt propoſitionem I. ab In-
nocentio XI. damnatam, quam vide in conclu-
ſione prima paragraphi antecedentis. Ratio
Q◻4 hujus

238 DE AcTIBUS HUMANIS.
hujus eſt primò: quia datur certum præceptum
religionis, quo obligantur Miniſtri Sacramen-
torum operari ſecundùm inſtitutionem Chriſti,
ac proinde cavere periculum, effectum fruſtran-

di, quod fieret, ſi adhibentur materia aut for-

ma dubia. Secundè: quia datur certum præ-
ceptum charitatis, quo tenemur vitare ſpiritua-
le damnum proximi, quod ſequeretur ex in-
Validitate Sacramenti. YZertiò: quia datur ſpe-
ciale præceptum Eccleſiæ de ſervandis ritibus
receptis, & ab Eccleſia approbatis, quod inno-
vatum fuit in Tridentino ſeſſ. 7. can. 15. Quartò:

quia valor Sacramenti non dependet a bona fide

Miniſtri, ſicut honeſtas actionis a bona fide ope-
rantis, adeoque licet in materia juris licirum ſit
ſequi ſententiam minùs tutam, non tamen in
materia facti.
Dictum I. Extra caſum neceſſitatis; nam in
extrema neceſſitate debent adminiſtrari Sacra-
menta Baptiſmi & Pœnitentiæ (de aliis enim
non datur extrema neceſſitas) in materia dubia,
aut ſtante dubio de valore Abſolutionis. Ra-
tio hujus eſt, quia Sacramentum eſt propter
hominem, ejusque ſalutem, tanquam medium
propter finem, ergo potiùs Sacramentum in
tali extrema necefſſitate eſt exponendum peri-
culo nullitatis, quàm homo periculo ſuæ ſalu-
tis. Præterea ſi in tali caſu forma baptiſini aut
abſolutionis conferatur ſub conditione, Sacra-
mentum nulli exponitur irreverentiæ, adeoque
in illo charitas proximi obligat ad illud confe-
rendum, non verò religio ad denegandum.
. i-

Neris
on2. 15
etie s
ieeracet
misil on
A kortnen
lpoltt Gge A
Amni ceninn
Cunnen Dol

-

–

π

2

*DD Hundem,
AeAntonen,

dbe Domen
auenl ſegli ſene
2 Cnnd ſol
wobthüler de⸗
t u ler imic
1chien ſue

alme wn baeb

locin hpe
Ar, guriniimo
Niwerernol
RIEokhenb
N1 lcen
hiktial
in wobedi
ugmt: A!
Awdbin,
Qoomwuns.
Wnrtns n
hüni, an
tüperinin

idumgi

n N,
C Cnmn
Fhriinfin
Ehlenenn ern.
6 guckn h,
Enmn õ
hni, 0odinn⸗
l, nnd
ktont⸗
idon ike.
irs launt:
, N ANeN

ſan
e.

ſengz amin

Nnlkni eN.

dsein

nmnrructb
ülnins V.
n e Noeer
Cgunmnlin
Gekuncarun i
Cenlun a r
tub ri.
nberiniem
Crune, Rerr⸗
A Uod cone

Andumn
”

DrE AcTIBUS HüMAN².CN 239
Dictum 2. Vel in Eccleſiæ praxi receptam:
nam Eccleſiæ praxis ſacit ſententiam nimis tu-
tam, abſolutè & Practicè tutam ac moraliter cer-
tam, quamvis illa comparativè ſpectata minds
accedat ad ſecuritatem Sacramenti, quàm ſen-
tentia oppoſita. Sic actualis intentio Miniſtri,
vel contritio perfecta pœnitentis haud dubie
magis accedit ad certitudinem valoris Sacra-
menti, quia tamen Eccleſia etiam approbat in-
tentionem virtualem, & Concilium Trident.
ſeſſ. 14 C. 4. attritionem, hinc illà lieirè utitur
Miniſter, & häc Pœnitens. Utrùm verò Mi-
niſter teneatur ſequi ſententiam probabilem &
tutiorem, quando eſt ſolùm quæſtio de juris-
dictione, probabiliter negant Sanchez & alii.
Ratio eſt, quia licet jurisdictio requiratur ad
valorem, ſi quis tamen habet titulum colora-
tum & probabilem ſuæ jurisdictionis, tunc
etiamſi a parte rei non haberet jurisdictionem,
tamen pro illo caſu ſupplerur ab Eccleſia, ſicut
in civilibus, quæ ſimili modo fiunt a judice pu-
tatitio, in foro externo ſupplentur Per legem
Barbarvius, ff. de officio Prætoris.
Quzæres 2. Quid liceat Medico aut Chirur-
go? N. Hlos obligari ad applicanda remedia cer-
ta relictis ſolùm probabilibus, ſi illa adſint aut
poſſint comparari: & ſi deſunt certa, ob-
ligantur ad probabiliora, relictis minus proba-
bilibus. Ita communis. Ratio hujus eſt primò,
quia lege charitatis tenentur vitare damnum
corporale proximi, cum igitur hoc non depen-
det a probabili perſuaſione Medici aut Chirur 4
ſe

240 DE AcTIBUS HUMANIS.

ſed a natura phyſica remedii, tenetur ad id,
per quod periculum certò aut ſaltem probabi-
lius evitatur. Secund) ad id obligantur ex offi-
cio & implicito contractu, nam æger eâ con-
ditione præſumitur petere Medicum, ut omni
meliori modo ſuæ valetudini conſulat. Quod-
ſi tamen caſus eſſet, quo nullum daretur cer-
tum, aut probabilius remedium, & æger abs-
que omni remedio certè eſſet moriturus, poſ-

ſet adhiberi medicamentum etiam dubium, nam

ſalus probabilis eſt præferenda certæ morti.
Quæres 3. Quid liceat Judici in magis &
minus probabilibus? Ante reſponſionem
Olſerva: Quod opiniones magis & minùs
probabiles poſſint circa diverſa verſari 1. igi-
tur aliæ ſunt opiniones probabiles, quæ ver-
ſantur circa jurisdictionem, & aliæ, quæ ver-
ſantur circa ipſam cauſam inter litigantes deci-
dendam. 2. Aliæ ſunt, quæ verſantur circa
ipſam cauſam criminalem: & aliæ, quæ verſan-
tur circa cauſam civilem. 3. Aliæ ſunt, quæ
verſantur circa factum, v. g. an delictum ſit
ſufficienter probatum, aliæ circa jus, v. g. an
teſtamentum tempore peſtis conditum valeat
cum minori numero teſtium.
H. I. In opinionibus, quæ verſantur circa
ipſam jurisdictionem, licer Judici ſequi ſenten-
tiam minùs probabilem faventem jurisdictioni.
Ita Probabiliſtæ communiter. Ratio eſt, quia
in tali dubio Judex neque ex officio, neque ex
juſtitia, aut charitate tenetur ſequi ſententiam

magis probabilem, nam in tali caſu Judex ſaer
ide-

d Acruls
l henin
alus ufrin

„ 17 Lictumn l.

grnummminuhißB
8eanodhiunctin
wmnsllci,
riee ken In
rghu ,,fnn
Gelumiu
es ll bebenn, ee
eninusſin
Cnmdo rbin
emeril korn,
edlhim, ℳe⸗
trin Alhhehli,
nin NJhtehli,
eo hujse
irr allum
in tce ere cn
rI 1 uu
ncgiid gio l

4

Amei ondinon
Aangopruum ,

Cuma in a
n Michnmarn
nen gro mni⸗
Lerno dtel
antnetur ſib
tan, E Juas
Aoprlh
neti⸗

Hiugg

RK” DE AcCTIBUS HUMANIS. 241
6 rdi ſideratur, ut habens jus privatum reſpectu al-
n terius Judicis aui perſonez.
* . H. 2. Licitum eſt Judici in criminalibus ſe-
lti KD qui ſententiam minùs probabilem faventem reo:
Riand m imd quando dubium oritur ex defectu ſufficien-
. tis probationis delicti, Judex per ſe loquendo,
n tenetur favere reo. Prima pars reſponſionis

in ri deſumitur ex regula 2. Juris in 6, ubi dicitur:
enonmnm In dubio reo potius eſt favendunn, qum actori Se-
mdtinm cunda verò pars deſumitur ex l. 2. ff. de Proba-

Lanenmi tionibus, ubi habetur, delitctum & defectius non
in præſumitur, ſed demonſtrari debet.
Appniocden N. 3. Quando probabilitas verſatur circa

SMsGImh Jus, & oritur ex ipſa legum interpretatione &
Meli . opinionibus dubium, Judex tenetur procedere
e juxta ſententiam probabiliorem, quando hæc
e e. eſt notabiliter probabilior, nam aliàs habetur
iems.. pro æquali. Ratio hujus eſt 1I. quia officium
Vehuma Judicis eſt dicere cauſam juxta jura: adeoque
ieriein ex officio deber dicere cauſam, in quam jura
AMelm a r magis inclinant. 2. quia Judex ad hoc tenetur
Cmn ex pacto implicito, quo Reſpublica eum con-
en ſtituit Judicem eâ conditione, ut cauſas non di-
dmm dn cat ſecundùm proprium placitum, ſed ſecun-
Qdum jura certa aut in caſu dubii juxta probabi-
etlum an liora. Unde qui contrarium admittunt, dicun-
tnhee. tur facere caſum pro amico, qui tamen meliùs
mnclign. diceretur caſus pro diabolo; imò hæc ſententia
Noct, du Probabiliùs continetur ſub prop. 2. ab Innocen-
eee ti0 XI. damnata, de qua mox plura.
iſemenmu . 4. Quando probabilitas eſt in civilibus,
nulen & verſatur circa quæſtionem facti, & major

24² DEz AcTIBUS HUMANIS.
robabilitas oritur ex efficacioribus probationi-

us juridicis v. g. teſtium, inſtrumentorum &c.
Judex non poreſt pro libitu ferre ſententiam
juxta opinionem & probationem minùs proba-
bilem, ſed tenetur procedere juxta merita cau-
ſæ. Ita omnes poſt propoſitionem damnatam
2. ab Innocentio XI. quæ ita habet: Probabiliter
exiſtimo, Judicem poſſe judicare juxta opinionem
etiam minus probabilem. Porrò judex neque in

cauſis æqualibus poteſt cauſam uni parti adju-

dicare, tum quia non eſt dominus, ſed tantùm
declarator juris, tum quia mentiretur dicendo,
hanc partem eſſe victricem, cum tamen non
eſſet. Si igitur non adeſſet titulus certus poſ-
ſeſſionis aut præſcriptionis, debet judex com-
parare compoſitionem, transactionem, aut di-
viſionem rei, ſi hæc eſt diviſibilis.
Quæres 4. Quid liceat Advocato? N. Po-
teſt Advocatus ſuſcipere & defendere cauſam
non ſolùm æquè, ſed etiam minùs probabilem,
dummodo illa ſit verè probabilis, aut non ma-
nifeſtè falla. Neque Advocatus tenetur ad
probabiliorem ex officio, juſtitia, & charitate,
adeoque dummodo cauſa ipſi non ſit manifeſtè
injuſta, poteſt illius patrocinium acceptare. Te-
netur tamen Advocatus ante omnia diligenter
inſpicere cauſam, ejus probabilitatem & &εα ui-
tatem examinare, & ſi repererit injuſtam, non
oteſt patrocinari, peccat enim, qui ſcienter
efendi cauſam injuſtam. Plura de his vide
apud Moraliſtas.

ARTI-

evS

AcruS H
UIZ
imim Winj
7

weemu dnbi, Vel
io meleckis, n

Ir otmdckionis

reluehert nerbo
os, wennan Poln
Gen bticur in
heellnifmn !

Krk. DAnmn

do imeleltoriu
ne miones ppare⸗
nlects ſßenſo
Enteludn ro une
wecvilter in ur
Nedts node leru
bin. Dihun ſe
Amonyeturarcirerts
omn Ccbito, un h
Ten ctet dtonen
rhendon cronn
ln genere rdio
NInh e r
Künm nonett n
abe wni
un verd oſchie
Eiamekilnd
nminumeck
Kaßonnihd

8 Huur
fanit

une ſuntr g

Cdher er on
Achiſen a 4,
hii⸗

4 2
GN. N. do-

ekeher crlam
nsrobhien,

Pls, u ndr ,
enns kenet 4 ,
lin, ce
onſthnnnlethd

nunetſiut l
Conin hrener.
Uiaen anr
ttnßſem,on
A Cenie
Pn Ee nisN

Ulbtont

Gndſrer eare
ln loen al⸗
hmnng, Ed tunnn
Nelixur doenc
an kmen o
nmns ceng .

DEz AcTIBUS HUMANIS 243

ARTICULUS ULTIMVUS.
Quid circa Conſcientiam dubiam olſervandum

ſit

COta. Conſcientia dubia, vel potiùs dubium
Nelſt ſuſpenſio intellectůs, non valentis pro
alterutra parte contradictionis ſe determinare:
unde quaſi medius hæret inter bonitatem & ma-
litiam actionis, neutram poſitivè judicando.

Deinde dubium ſubdividitur in negativum &
poſlitivum, in ſpeculativum & practicum, in
dubium juris & facti. Dubium negativum eſt,
cum ſuſpenſio intellectus oritur ex eo. quod
Ppro neutra parte rationes appareant; Poſitivum
verò, cum intellectús ſuſpenſio oritur ex eo,
quod appareant æqualia pro utraque parte mo-
menta, quibus æqualiter in utramque partem
trahitur intellectus, unde inter utramque hæret
velut in æquilibrio. Dubium ſpeculativum dici-
tur, quod vel non verſatur direct circa actionem
humanam, ut cum dubito, an hæc res ſit mea,
aut ſolùm verſatur circa actionem humanam ge-
neraliter, abſtrahendo a circumſtantiis Particu-
laribus, ut ſi in genere dubito, utrum liceat
mihi vendere rem, de qua dubito, utrum ſit
mea: quod dubium non eſt practicum, niſi ſe-
cundùm quid, & ſolet vocari ſpeculativo-pra-
cticum. Dubium verò practicum ſimpliciter,
ſive practicè practicum eſt illud, quod verſatur
circa bonitatem & malitiam actionis hic & nunc
exercendæ ſpectatis omnibus circumſtantiis par-
ticu-

244 DE ACTIBUS HUMANIS.
ticularibus. Dubium Juris eſt illud, quod ver-
ſatur circa jus aliquod, ut cum dubito, an hæc
actio mihi licita ſit, an illicita. Dubium verò
facti eſt illud, quod verſatur circa aliquod fa-
Rum. ut cum dubito, utrum hoc fecerim, an
non?
Tutius dicitur in præſenti materia illud,
quod eſt remotius a periculo peccandi; minus
tutum, quod minus eſt remotum ab eo pericu-
lo, quodque faciens eſtin periculo majori com-
mittendi ſaltem peccatum materiale. Patet in
ſententia D. Bonaventuræ de obligatione ſtatim
poſt eommiſſum peccatum pœnitendi, & in al-
tera oppoſita D. Thomæ, quarum prior eſt tu-
tior, licet poſterior videatur probabilior, & fir-
mioribus nixa rationibus.
Dino I. Agere vel omittere aliquid cum du-
bio ſtrictè practico eſt peccatum, & quidem
grave, ſi dubitatur, an ſit grave peccatum.
Proh. I. ex illo S. Pauli ad Rom. 14. Omne autem,
quodnon eſt exfde, peccatum eſt, unde Innocentius
III. cap. literas. de reſtit. ſpoliator. ait: quidquid
fit contra conſcientiam, ædifcat adgebennam: quod
juxta communiſſimam expoſitionem ſignificat
id, quod non fit cum determinato dictamine in-
rellectus judicantis licitum eſſe, eſt peccatum.
Prob. 2. Dubitans practicè de honeſtate actio-
nis, & tamen agens, eſt ita conſtitutus, ut ſive
ſit licitum, ſive non, ſive Deo placeat, ſive diſ-
pliceat, tamen velit agere. Sed hic affectus eſt
manifeſtè inhoneſtus, & virtualis contemptus
legis divine. Unde ex hac obligatione non
agen-

Aenms Hon

ginbio altchile
Aendimon Algen
ſerincs, Ganm
Doonnmun
igurt, heech.
Uher Drineſpir
mer Alim: e
elitnis, inuo, e
etti nunpolit l
eurumglepoltten
gen lbenmnen ad ,
n Cdbi ecico
Ech, inin ſne
lunpbelimt pentenn
loclbict, n leite
t, Al omnitere, con
o ponyiir, u
onm, ſed ſe e⸗
1Nd, Gvod iphume
Dndnhio ſlum ſoe
Hiid otelt Eepon
mriicumn, &
dke formal achon
Men tutioremm un
RPrrcipiatur: ade
n Allio tutinr n
TEconliio, gunn
uine, In Eubio
ümmu glcujne
Ulſione conme
tn- nllnio
ltrir U Pe

Huue

D
I ene
licn
taran al
Imnlaſzen,

reeni mri

woern
Uuun 5 60 Perir

ginminan.
enne Drerg.

eillanoneſtin
Mlenl, Gnd
Unmn Mroren.
beklir,.

Audam.

mn Ciden

NNe onnn
114 Oemautn

Uelvocegg

or it lihil

glemm:
en ſonia

todckmnien.
, teunm,
oelre AMio.
iuns, u e
et,Ne

c Rene

1S conten⸗
ügeuonet

5

Man

DE AcTIBUS HUMANIS. 245

agendi cum dubio practico infertur altera obli-
gatio, inquirendi morali diligentia in obligatio-
nes, & leges ſervändas, quam etiam aſſerunt
PP. & ſenſus communis. (QQuare ſi quis non
debito modo inquirit, peccat: ſi autem inqui-
rit, tunc vel per principia directa aut refexa
poterit deponere dubium: vel dabitur caſus
aliquis perplexitatis, in quo, ſi eligat minùs ma-
lum, non peccat: ſi non poſſit diſcernere, quid
ſit minus, nec utrumque poſſit evitare, non ha-
bebit ſufficientem libertatem ad peccandum.
Dico Il. In dubio practico ſemper tutior
pars eſt eligenda, ita ut ſemper peccet, qui
in tali dubio amplectitur partem minùs tutam.
Prob. quia talisdubitat, an licitè poſſit illud hic
& nunc facere, aut omittere, conſequenter ita
dubitans, operando non vitar, quantum mora-

lirer pofteſt peccatum, ſed ſe exponit morali

Periculo peccandi, quod ipſum eſt peccatum.
Dico II. In dubio ſolùm ſpeculativo & re-
moto, quando illud poteſt deponi per aliud ju-
dicium reflexum practicum, & moraliter cer-
tum de honeſtate formali actionis, non tene-
mur eligere partem tutiorem, niſi in caſu „quo
hoc ſpecialiter præcipiatur: adeoque axioma
Qanoniſtarum: in dulio tutior pars eſt eligenda,
quandoque eſt de conſilio, quandoque de Præ-
cepto. Prob. ratione, In dubio ſpeculativo &
invincibili de licentia alicujus actionis libertas
ſœpius eſt in poſſeſſione contra legem dubiam,
atqui in dubio melior et conditio poſſidentis etiam
extra materiam juſtitiæ, ut patebit infrà. Prob
maj.

Aeruns ir
ciubus wn n

246 DE ACTIBUS HUMANIS.
maj. In dubio ſpeculativo & invincibili de li- a linven
centia alicujus actionis, ſœæpius dubium eſt de éniene
exiſtentia legis, ſeu de illius latione aut promul- rmenh aiſel
gatione, atqui hæc utpote factum non præſu- alnn els

muntur, ſed demonſtrari debent, ergo quan- emns CNim
do hæc non demonſtrantur, ut ſaltem ſint mo- aſet, len
raliter certa, libertas eſt in poſſeſſione. an Oninn
Obſervandum ic: Quod prædictum axioma dm
Juris canonici, in dubio tutior pars eſt eligenda, le an *
ſæœpius ſit de præcepto, & quidem I. in dubio eihu
practico; 2. in dubio ſpeculativo, quando ad unt 1
Hlud vincendum & deponendum debitadiligen- Abrunm namle⸗
tia nondum fuit adhibita; 3. quando non adeſt Mis, eommm
ſufficiens ratio conſcientiam dubiam prudenter Wrtiniſeige
& practicè deponendi; 4. quando electio par- tend u: guis
tis tutioris in caſu particulari expreſsè a Jure nal ckln inen
Præcipitur; 5. quando in dubio poſſeſſio ſtat Grr Men Polin i
pro lege, & non pro libertate dubia; quando agiafce emmid
autem poſſeſſio ſtat pro libertate, illud axioma zml Dugenins
eſt ſolùm de conſilio, in tali enim caſu dubium ide marimonium
ſpeculativum poteſt prudenter deponi per ju- mmtenm conſohn
dicium reflexum practicum. Anmens Pris
Objic. I. In Jure canonico præſcribitur, ut dt ntonen
in dubio partem tutiorem eligamus. Prob. I. udlia ſunt 4
c. ad audientiam 12. de homicid, cum dubitatum eug 4
fuerit, an ex vulnere, quod Presbyter cuidam iget
de ſua familia fortuitò inflixerat, mors illius ſe- a. Angen⸗
cuta ſit, an verò ex accidente morbo, atque a un,
ideo Presbyter irregularitatem incurrerit, Cle- r k, hu uſun
mens III. ad caſum reſpondit, cum in dubiis nratzf
ſemitam debeamus eligere tutiorem, vos num, al dun
convenit injungere Presbytero memorato, ut ſmnt q/ en⸗

.

3Hiune
nd Ginirci

ltee

driaminn
n Gen bl
d. 1
upuſhenirnn
In polellone
Nrelchmehn
nin inn c Aenc
llen L incltn

umo, gunchd

Emcehnuclge
ado onts
im pncenr

unhekckynn.
ennce i
d olelloſ
edis nd
e, Ud mioen
enim ain chun
Cepon der

Urelrbinn, u
n ll
Cun Cnbinum
chnr un
Nnin ſ.
rbo, Aq⸗
runert, 0
vn in Ci
tiorem, in
mmummn

conſcientiæ pary ſecurior oſt Zeterdh c.

DE AcCTIUS HOMANIS. 247

in ſacris ordinibus non miniſtret. 2. In Capit.
Illud Dominus. 5. de Clerico excommunic. ait In-
nocentius III. ſe miſericordiam facere cum Epi-
ſcopo Hildesheimenſi, qui per Epiſcopum Mag-
deburgenſem tanquam Sedis Apoſtolicæ Lega-
tum excommunicatus divina celebraſſet, & co-
ram ſe celebrari feciſſet, licet is diceret, Mag-
deburgenſem, ſuum Ordinarium non eſſe, adeo-
que ſe credidiſſe, quod non præmiſſa trina mo-
nitione, quæ facta non fuerat, contra ſe dele-
gatà poteſtate procedi non poſſe, ergo tacite
innuit, eum pœnam incurriſſe, quam Canones
aliàs infligunt iis, qui excommunicati divina ce-
lebrant, vel celebrationi ſe ingerunt. Rationem
autem ſuæ ſententiæ dat: quia in dubiis via eſt
tutior eligenda, etſi de lata in eum ſententia du-
bitaret, Pberet tamen potius abſtinere, quàm
Sacramenta eccleſiaſticè pertractare. 3. In Cap.
Juvenis. tit. de Cen Eugenius Pontifex decla-
rat, nullum eſſe matrimonium, quod Juvenis
quidam contraxit cum conſobrina alicujus puel-
læ, quam idem Juvenis priùs duxerat necdum
ſeptennem; & addit rationem his verbis: Li-
tur in his, quæ dubia ſunt, quod certius exiſtima-
mus, tenere debemus. 4. In Clement. Exivit. de
V. F§. Clemens V. interrogatus de variis dubiis
circa Regulam FF. Minorum, eaque reſolvens
ſic ait: Mos itaque, qui in ſinceris horum conſcien-
tiis delectamur, attendentes, quod in hir, quæ ani-
wuæ ſalutem reſpiciunt, ad vitandos graves morſus

Con-

248 DE ACTIBUS HUMANIS. .

Confirm. Quia omnes Antiqui concordi
voce docent, quod in dubio tutior pars eſt eli-
genda, adeo ut Vaſquez in I. 2. diip. 63. Ppro-
nuntiet, ſe neminem ex Scriptoribus inveniſſe,
qui oppoſitum doceat, atqui in re tanti mo-
menti recedere a communi Antiquorum ſen-
tentia temerarium eſt. à. Hoc axioma eſt in-
telligendum, vel quando ſententia oppoſita eſt
tantum dubia, hoc eſt dubie & non vere pro-
babilis, vel quando manet dubium practicum,
vel de iis tantum caſibus & materiis, in quibus
jura aliter ſtatuunt, aut periculum formale pec-
cati aut incommodi alterius per dictamen pra-
Cticum removeri non poteſt, vel denique, ut ſu-
pra dictum, de conſilio, non de præcepto.
Hinc ad 1mum H. Ibi jure poſitivo ſtatui-
tur irregularitas in homicidas, ſive lex ſpecialis
circa dubium patrati homicidii, ut hoc caſu ir-
regularitas incurratur ex hoc quidem funda-
mento, quod in dubiis ſemitam debeamus eli-
gere tutiorem; non vero ut affumpto tanquam
Principio univerſaliter obligante, ſed duntaxat
ut cauſa compulſiva & congruentiæ: nam ut
docte advertunt Suarez & Sanchez, Pontifex
non declarat, non eſſe neceſſarium ex natura
rei, negque adfert iſtud principium tanquam
Præceptum naturale per ſe obligans, ſed tan-
tum ut generale conſilium, quo inductus eſt ad
ita decernendum in hoc caſu particulari ob ſpe-
cialem reverentiam miniſterii altaris. Præterea
in prædicto caſu factum prineipale erat Lerrund
& ſo⸗

Dr Acriiss
mn elſlimn
rum prelnnen
Dümmm prälu
reſnnmini,
„ Aummnit,in
I. RN Dobinn 1
s Crmrmmiel
1lcts, uun ber
APgiächiöfenl
imcnknt, 6 gi
Pornfes, hice
cermmeminctgne
imcniſet,guod
cetinmminohe
eler oororuun, ne
DnOclten, n
IIII H. Hehcoron
BeX,enecebemmg,
Urimen Klenrhoel
,Ctodeknmms, o
ucemttnsaundtte
EEn l And quiur
Kenhoccher egii
AdNuirts
er nredade
Dmpnnum prblcein
emimm Impedeh
Mohhinguneb
Ingudum.
nmelinmt me
Gin e
Acphlan, nce

8 Huuige
eg ln on
homor Maltel
ken 1 e

Khnigin
4 n inR
ummiAmung
N HMNn.
6 Kneni Ctlucl
be n er⸗ n
Etdbinm män
mnueis Gqil
eihimn mi Ner.
Eckmen Nr.

lleie,ri

un Eegrann
iue ſolimo Nmn
s hekr heins
NMNeNr.
AWW giden in
Konnm (emd
Uithmptotmdr
lyne, una
CNenennt han
Grder, Ponifi
eetlirinm er ann
neivium tnun

ahen elin.

to enetdel
Uuin dle
ns Prælerei

ale erat cenmm
n N.

DE ACTIBUS HUMANIS. 249

& ſolum acceſſorium erat dubium, adeoque
hoc ultimum præſumebatur juxta illud: Factum
in dubio præſumitur, quando de jure faciendum
erat, aut communiter fieri ſolet.
Ad II. . Dubium illud fuit vincibile, in
quo omnes dicunt tutius eſſe eligendum, ut con-
ſtat ex dictis; nam per famam;, ut ipſe Hildes-
heimenſis Epiſcopus faterur cit. cap. excommu-
nicatio innotuerat, & quidem lata authoritate
& juſſu Pontificis, hinc debuiſſet abſtinere a ſa-
cris, & veritatem indagare, quodſi feciſſet, fa-
cilè ipſi innotuiſſet, quod excommunicatus fue-

rit ex ſpeciali mandato Pontificis, qui, eoquod

factum eſſet notorium, non voluerit præmitti
trinam monitionem, quam vocant canonicam.
Ad III. z. Hoc loco non tutius ſed certius ait
Pontifex, tenere debemus, inter quæ magnum
eſt diſcrimen, & licet hoc loco certius ſubſtituat
Pro eo, quod eſt tutius, loquitur de ſe ipſo ut ju-
dice, atque ut talis mandat eos ſeparari. Unde ex
hoc caſu nil aliud ſequitur, quam quod Judex
in judicando debeat ſequi tutius ac certius, non
aurem quod quivis alius in quovis dubio id ſe-
qui debeat. In prædicto caſu ſaltem datum fuit
impedimentum publicæ honeſtatis, quando an-
te Tridentinum impediebat valorem matrimo-
nii cum conſanguineis ſponſi & ſponſæ uſque
ad quartum gradum. Ratio autem cur in illo
caſu ſolum adfuerit impedimentum publicæ ho-
neſtatis, eſt: quia Juvenis cum ea dicebatur
tentaſſe copulam, unde Pontifex fapponit in
R 2 Ppuel-

250 DE ACTIBUS HUMANIS.
puella malitiam ſuppleviſſe ætatem, & conſe-
quenter illum ſaltem habuiſſe ſponſalia, ſi non
matrimonium ratum. Igitur in hoc caſu lex
Eceleſiæ de impedimento publicæ honeſtatis
erat in poſſeſſione contra libertatem Juvenis,
& contra ſecundum illius matrimonium cum

conſobrina puellæ.

Ad IV. M. In his verbis Clementis V. non
non continetur univerſale præceptum, ſed ad
ſummum conſilium, niſi velimus dicere, ſer-
monem ibi eſſe dubio practico, quo videntur
laboraſſe multi FF. Min. quia addit Pontifex:
ad evitandos graves morſus conſcientic. Si enim
eſſet præceptum in omnibus etiam remotis &
ſpeculativis dubiis amplecti tutius, cur idipſum
Clemens in eadem conſtitutione non præſcri-
bit? deinde Pontifex in hoc dubio non obliga-
vit FF. Min. ad omnia, quæ fuerunt tutiora;
nam quæſtio fuit: an prædicti FF. ad omnia
illa obligarentur ſub præcepto, quæ in regula
proponuntur per verba modi imperativi, & ta-
men Pontifex negativè reſpondit, & ſolum ob-
ligavit ad illa, quæ aliunde æquipollebant ver-
bis præceptivis. Unde Pontifex per hoc ſatis
declaravit, quod in dubio non ſemper detur

obligatio eligendi partem tutiorem.

Ad Confirm. Multi Antiquorum imo pluri-
mi nec attingunt hanc quæſtionem, & qui eam
attingunt, non dicunt ex præcepto ſemper ſe-
quendum tutius, niſit dum de dubio practico
intelliguntur. Deinde P. Vaſquez non Viderut
legiſ-

4

Hihläomonn
krin ltnie nel

E,

eN
I

2„ )
rTes C
ſene ſno n6
uain
we⸗

6

her orti
Ilbennn en;
Ohnnonun I

6Ckwenin
Nertonin Nd
n Ceere, d.

r cenn e

inadtbonnr.
ſimie. Aein
eim kenot
ip aritnin
1e M eln.
bomnoblr.
Mnnn Mne.
IHL.N
In n
npennſAr
GtAKbno.
nholeban er.
A e iii
enpe ten
en..
wun opini.
n) Aliein
vobrhet .

n ieu

DEY AcCTIBUS HUMANIS. 251

legiſſe omnes Antiquos: nam S. Antoninus,
qui utique fuit inter antiquos Doctores Theolo-
giæ, I. P. tit. 3. c. 10. docet: eligere viam tutio-
rem conſilii eſt, non præcepti. Hinc in forma re-
ſponderi etiam poteſt: in dubio tutior pars eſt
eligenda, ſi poſſeſſio ſtat pro lege C. quando
ubnun eſt ſolum ſpeculativum, & poſſeſſio ſtat
pro libertate N.
Quæres I. An in dubio melior ſit conditio
Poſſidentis non ſolum in materia juſtitiæ, ſed
etiam in aliis dubiis moralibus? E. I. In ma-
teria juſtitiæ dubia melior eſt conditio poſſiden-
tis, adeoque legitima poſſeſſio in materia juſti-
tiæ eſt ſufficiens titulus & ratio deponendi con-
ſcientiam dubiam, ac retinendi rem, de cujus
dominio proprietatis dubitatur. Prob. I. au-
thoritate Regulæ Juris in 6. ubi expreſſe dici-
tur; in pari delicto & cauſa melior eſt conditio poſ-
ſidentis. Confirm. Quoties Jus civile & forum
externum non innititur falſæ præſumptioni, to-
ties poſſumus nos eidem conformare in foro
conſeientiæ interno, ergo cum leges civiles in
dubio rem adjudicant poſſeſſori, poſſumus nos
eidem conformare etiam in foro conſcientiæ
interno. Conſ. patet: quia hæ leges non inni-
tuntur falſe, ſed prudenti præſumptioni.
H. 2. In dubio morum invincibili etiam ex-
tra materiam juſtitiæ melior eſt conditio poſſi-
dentis, adeoque quando in dubio morum invin-
cibili poſſeſſio ſtat pro libertate, non tenemur
eligere partem tutiorem, ſecus verò quando
R 3 poſ-

252 Df/ AcTIBUS HUMANIS. nloahite
poſſeſſio ſtat pro lege cæteroquin certa. Prob. a
authoritate. Gloſſa communiter recepta in cap. mü uun,
cum ſunt. de Regulis Juris in 6. expreſſe habet: mn Gokni
Ca incerta non parit certum effectum: ſed hoc aſemlane ſu
ipſo, quod libertas hominis ſit in poſſeſſione, Aolehond
& dubium invincibile ſit de exiſtentia legis, lex N endl
eſt cauſa incerta, ergo non parit certum effe- N M
tum, & obligationem paſſivam. Confirm. In
Jure canonico in regula 57. de regulis juris in 6.
dicitur: contra eum, qui legem potuit dicere aper-
tius, eſt interpretatio facienda, ergo quando du-
bium eſt invincibile de exiſtentia, latione aut
promulgatione alicujus legis, quam legislator
aperte dicere potuit, & ſub dubio reliquit, in-
terpretandum eſt, quod eam ferre noluerit.
Olj. 1. contra 1I. reſponſ. Quando ad eandem
rem duo habent æqualem prætenſionem Juris,
res eſt potius dividenda, quam uni præ altero
adſcribenda, ſed licet adſit poſſeſſio ex parte
unius, in dubio tamen duo ſæpius habent æqua-
lem prætenſionem Juris. 2. Qui agit comtrale-
gem Dei dubiam exponit ſe periculo peccandi,
ſed hoc ipſum eſt peccatum. Confirm. Qui explo-
dit ſclopetum adverſus id, de quo dubitat, an
ſit homo vel fera, peccat, quia ſe expoſuit pe-
riculo, ergo etiam, qui ſe exponit periculo of-
fendendi Deum. 3. Si in dubio melior eſſet con-
ditio poſſidentis, tunc conjux dubitans de mor-

mhenn er Ohln
Eldu, Ed det
ocihons N

te prioris mariti pofſet uti matrimonio ſecundo, Aeemmnd Cedte
non ſolum reddendo, ſed etiam petendo debirum; umm t
atqui hoc ultimum eſt contra Capit. Dominus, ANron

4

tit. D

M.D
Eetalitinin
fmun en n
co unc 4
ene, fonean
gen krge
Chonlut n
Ene Nlen .
dhcdencen
Eninen Ns,
NiNre dere
aE Pe
Dnähhenel
Qngtonme
Nnlo Necdnd
fen Qiene
eochitt
i eeroht
Cnt Netand.
jeloreletonn
Cbinscenor
nmmOkann
rrmlenn

1 Cyi. Domm

DkE ACTIBUS HUMANIS. 253

tit. de ſecundis nuptiis, ergo. &. ad r. D. Quan-
do ad eandem rem duo habent æqualem Præ-
tenſionem juris tum proprietatis tum poſſeſſio-
nis res eſt potius dividenda C. quando habent
æqualem prætenſionem juris ſolum proprieta-
tis, non tamen poſſeſſionis N. Ad 2. H. D. ſe
exponit periculo peccandi materialiter C. for-
maliter peccandi N. Aliud eſt periculum agen-
di injuſte, ut ait Ariſtoteles, ſeu formaliter ma-
lum; aliud periculum injuſtum ſeu materialiter
malum. Ad Confirm. N. C. Diſp. eſt: quia in
primo caſu non tantum eſt periculum peccati
materialis, ſed etiam gravis damni alterius, quod
non removetur per opinionem probabilem;
imo non eſt dubia, ſed certa lex non jaculandi
cum periculo occiſionis hominis. Deinde ipſa
occiſio hominis eſt offtenſa Dei & quidem for-
malis, cum in caſu noſtro ſit tantum periculum
pPeccati, ſeu offenſa Dei materialiter. Ad 3. &.
D. maj. Conjux poſſet petere debitum, ſi ſe-
cundum matrimonium bonaà fide contraxiſſet,
ſicque eſſet in poſſeſſione illius legitima C. ſi
hoc malà fide, & ſtante dubio N. In citato
capitulo eſt ſermo de matrimonio contracto
nondum habità certitudine de morte prioris ma-
riti, adeoque de muliere ab initio deſtituta bonàâ
fide, ſine qua non dàtur legitima poſſeſſio.
Porro licet Capit. Inquiſitioni in eodem titulo
de non petendo debito indiſtinctè loquatur,
ratio tamen nos cogit diſtinguere, ne bonæ fi-
dei poſſeſſor ab uſu rei poſſeſſæ in perpetuum
abſtinere cogatur.

R4 Oljie

254 DE AcrTmUS HUMANIS.

Objic. 2. contra 2. reſponſ. Deuteronomii 17.
Deus præcepit, debere homines recurrere in
dubiis ad Judices &c. ergo oportet ſemper at-
tingere veritatem, aut ſequi partem tutiorem.
2. In materia juftitiæ lis eſt inter æquales, hinc
favor eſt pro pofſſidente, ſed in materia alia-
rum virtutum lis eſt inter legem Dei & homi-
nem, ergo merito favendum eſt Deo, ficut in
dubio favetur Eccleſiæ, cauſæ piæ, doti, matri-
monio &c. 3. Lex naturalis & divina eſt æterna,
adeoque antecedit libertatem noſtram, ergo li-
bertas noſtra non poteſt eſſe in poſſeſſione con-
tra leges illas. B, ad I. D. Conſ. Ergo ſemper
debemus attingere veritatem aut ſequi partem
tutiorem, quando dubium eſt vincibile C. in-
vincibile S. D. ſi poſſeſſio ſtat pro lege C. ſi ſtat
pro libertate N. Sermo itaque eſt de dubio pra-
ctico hominum rudium & vincibili per recur-
ſum ad Sacerdotem ſummum vel Judicem. Ad

2. . quod in dubio faveatur Eccleſiæ &c. na-

ſcitur a lege poſitiva id ſtatuente, qualis non
eſt, quando dubitatur de lege Dei, de quo præ-
ſumimus, quod pro benignitate ſua in caſu du-
bio legis obligare nolit. Unde nihil ad rem hic
facit inæqualitas perfectionis Deum inter & ho-
minem. Ad 3. . Lex naturalis & divina, de
qua dubitatur, vel datur, vel non datur: ſi non
datur, patet, quod non antecedat noſtram li-
bertatem: ſi datur, cum ſit dubia & invincibi-
liter ignoretur, non habet proximè rationem
legis defectu ſufficientis applicationis vel pro-
mulgationis.

anſa e lg
1twinchhureo
irior ela on
thin de Küll
Snſe e

eumg

aün Muhe
1C beuſn

7

Aal Cnchhin i
nſtend une
gcimnedin

DE AcTIBUS HUMANIS. 25 5

. “
— Obhjic. 3. L. Titia 38. ff. de auro C argento, l.⸗,

h aliisqué legatis par. Seja. refertur, quod Seja oS //
nieg verit ſtatnam a ſe faciendam, vel ſi ipſa no
rennn Poſſet, obligaverit hæredes ad ponendam ſta-
ne, 1

tuam librarum centum in certo templo: cum
ud autem in eo templo non eſſent alia ſigna, quàm
Senbign. xrea & argentea, quæſitum fuit, an ſtatua de-
n leo inn beret fieri ex auro, vel argento, vel ære, &
eneGé reſponſum, illam debere fieri ex argento, ergo
Gndem in dubio circa vota vel legata debemus ſequi tu-
ulnm e rius, atqui iſta dubia revocantur ad jus divinum
Nolelinen. vel naturale, ergo. Confirm. I. Si in dubio in-
Abp vincibili melior eſſet conditio poſſidentis, tunc
ntiuann maritus dubius de valore matrimonii, quod
Hinbeen Prius bona fide contraxerat, non ſolùm poſſet
eA“ licite reddere, ſed etiam petere debitum, etiam
cednen. ante adhibitam diligentiam de inquirenda veri-
Hüt ..tate, aut ſaltem eo tempore, quo illam adhibet,
Aem. A S& hanc inquirit, atqui hoc eſt contra Cap. Do-
lale ed i. minus, & Cap. Inquiſitioni de ſecundis nuptiis.
lie, Mlsnen Confirm. 2. Si in dubio invincibili melior eſſet
eeee. conditio poſſidentis, tunc ille, qui eſt invinci-
Nuin n beiliter dubius, de impedimento dirimente matri-
+– monium, poſſet illud licite contrahere, ſaltem
minerdb. ſi dubium non poteſt vinci, ſed hoc eſt contra
in e Ccitatum capitulum Dominus.
nn nen N. ad I. Citatam legem non ab omnibus eo-
rdmd. dem modo legi; nam aliqui loco vocis ærea le-
Kininedi. gunt aurea: unde ſuppoſità hâc lectione nihil
mn morn contra nos ſequitur. Deinde cum lectio ſit du-
s e beia, cx illa nihil certi cometa nos poteſt inleri.

7

*

256 DE AcCTIBUS HUMANIS.
g. 2. D. Conſ- Ergo in dubio circa legata pia &

£ι vota debemus ſequi tutius, quando id ſpeciali

lege ſtatuitur in favorem tertii C. univerſaliter N.
P. Layman lib. 4. tract. 4. cap. 3. n. 4. oſtendit
ex Jure canonico Cap. Ex parte. de cenſibus,
ubi habetur, in dubio, de qua menſura majo-
rene, an minore, vota edita ſint, volentes ſol-
vere ad minorem, cogendos non eſſe, ut ad ma-
jorem perſolvant, quoniam cum hujusmodi vo-
ta gratuita fuerint ab initio, benignius ſunt ali-
ris Eccleſiafticis exigenda. Ad Conhrm. I. N. maj.
quod nempe poſſit debitum petere ante adhibi-

tam diligentiam, aut eo tempore, quo verita-

tem inquirit; quamdiu enim dubium apparet
vincibile, non poteſt quis uti titulo poſſeſſionis.
Ad Confirm. B. N. ſequel. maj. Nam in tali du-
bio non eſt in poſſeſſione libertas, ſed potius
lex certa de non contrahendo matrimonio cum
impedimento illud dirimente, quia non conſtat
de morte conjugis. Ut autem hæc materia de
conſcientia dubia in particulari magis innote-
ſcat, quædam regulæ obſervandeæ ſunt circa
hanc materiam.
Obſerva t. Certus de lege & dubius ſolum
de diſpenſatione, ceſſatione, abrogatione, Pri-
vilegio aut excuſatione ab illa obſervanda: item
dubius, an legem poſitivam & Cèrtam jâm im-
pleverit, tenetur ad tutius & legem obſervare.
Ratio eſt, quia in his omnibus dubiis lex certa
eſt in poſſeſſione: nam diſpenſatio, ceſſatio, ab-
rogatio legis & his ſimilia ſunt factum aut gur⸗
am

WI .
Eenetur
DNe: ſe 6 Holt

atene
1 edin
n in

orentiam

6Hrun

nbioctabe,
nckahen 3
Jond, eg

9
Aninniet
3 n
Ar te eal
u nmin .
in ſin aun /
Nnele,naän
unkhiumnin
uinulſmro.
umr NN
Mere Me hb,.
Ne, O ertr.
übum Pyre
inlopoleſions

=

MuAEEA.
E
trinoniocmn
Gunmonoorſ
er mueiade
n nps imr.
nie inn cne

Erhisſon
rogtione,
lerunck, ien
Chnm ,min.
en Cbennare.
iisk cen
0,elito,
Cum unge

62

.

DE AcCTIBUS HUMANIS. 257

dam ſpecies facti: factum autem principale in.
dubio non præſumitur, ſed demonſtrari debet.
Ohſerva 2. Dubius an lex exiſtat, debet ve-
ritatem inquirere, quantum moraliter conve-
nit pro rei gravitate, & ille moraliter poteſt:
interim autem tenetur adtionem minuùs tutam
ſuſpendere: vel ſi nolit inquirere veritatem,
debet eligere partem tutiorem, ſeu legem etiam
dubiam ſervare. Ratio eſt: quia taliter dubi-
tans ante debitam inquiſitionem veritatis de
exiſtentia legis nondum eſt in poſſeſſione liber-
tatis moralis, nam lex pro tunc non poteſt pru-
denter præſumi non exiſtere, adeoque lex na-
turalis prudentiæ eum obligat, vel ad eligendum
tutius, vel ad indagandam veritatem.
Ohſerva 3. Invincibiliter dubius de exiſten-
tia alicujus legis etiam poſt ſufficientem inquiſi-
tionem veritatis, non tenetur eam ſervare ſive
lex ſit humana, ſive divina poſitiva, ſive natu-
ralis. Ratio eſt: quia in tali dubio invincibili
de exiſtentia legis voluntas eſt in poſſeſſione li-
bertatis moralis, ergo non tenetur ſervare le-
gem, de cujus exiſtentia datur dubium invinci-
bile. Præterea, qui in dubio morum invinci-
bili ſequitur ſententiam Theologorum vere &
certe probabilem prudenter & licite agit, atqui
ſententia Probabiliſtarum aſſerens, nos in dubio
invincibili de exiſtentia non obligari ad
eam ſervandam, eſt vere & certe probabilis:
imo longe probabilior qui in tali dubio
non ſervat legem dubiam, reflectendo ad hanc
ſen-

258 DE AcTIBUS HUMANIS.

ſententiam Probabiliſtarum, prudenter & licite
agit.
Olſerva 4. Quod par ſit ratio, ſive dubite-
tur, an lex omnino ſit lata, ſive an fit univerſa-
lis, ſeu aliquem caſum comprehendat. Ratio
hujus eſt: quia hoc ipſo, quod invincibiliter
dubitetur, an talis lex per ſe ſit univerſalis, &
aliquem caſum comprehendat, hoc dubium eſt
de ſubſtantia ſeu latione & promulgatione legis,
adeoque lex quà univerſalis comprehendens
hanc materiam aut actionem in tali dubio non
debet præſumi, ſed in partem benigniorem eſt
interpretanda. Secus tamen eſt, quando lex
per ſe eſt univerſalis, & comprehendit aliquem
caſum, ita ut dubium ſolum ſit, an quis per
accidens excuſatur; nam tùnc lex de ſe certa
eſt in poſſeſſione contra dubiam excuſationem.
Olſerva 5. Quodſi conſtat hominem aliquid
egiſſe v. g. Deo voviſſe, matrimonium contra-
Xiſſe, rem alienaſſe., aut aliquem alium cele-
braſſe contractum &c. & dubium tantùm ſit de
acceſſoriis jure debitis, vel fieri ſolitis, ex me-
rito facta præſumuntur. Porro hoc ſolum pro-
cedit de dubiis, in quibus factum principale
& ſpecificum eſt certum, nam ubi de facto aut
actu ſpecifico prudenter & invincibiliter dubi-
tatur, pars benignior eſt præſumenda. Unde
ſi conſtat, te aliquid mente decreviſſe, dubitas
autem invincibiliter, an nude propoſueris, vel
vero voveris, tiſeris animo te obligan-
di, & omnibus ce atis nulla pro voto Bra

ah.

un

oir
ho mn eln
22 Umkuhin
Cmnos Eer
Etanmcedimm
munre ml
wamAcubu,
ummncon
tmür

e, anr

(her .

Am dehnor,

Kit d

Hrnine
Gn, Pucener lle⸗

ltnid i
lenſtne
hnckendr
ol ininilie
erumnen
1, twechhind
fnnlenanrie;
chhgetenteg
ln Aho w
bengnormet
4, rco kr
Ctnitaiden
n
eeliticen
Nendidttd
WünmNN.
n Aum de.
mummnitce
Giis am.
rlnn.
un riee
ice ſichan
cbiler Ani
e
le, bins
gers, 7
wreodlgr
10 vtO. N

—

DE AcCTIBUS HUMANISs. 259

ſumptio appareat, quod apud homines rudio-
res frequentiſſimum eſt, non teneris obligatio-
ne voti. Ratio hujus eſt: quia in his caſibus
eſt dubium de facto ſpeculativo, quod non
præſumitur, ſed demonſtrari debet. Totum
hoc exprimitur C. Quidquid, de verb. obligat.
Obligatio voti, juramenti, promiſſionis, adſtruen-
da non eſt, niſi liquido cognoſcutur.
Olſerva 6. Quod certus de præcedente ob-
ligatione & invincibiliter dubius de ſolutione,
aut ſatisfactione tenetur ſatisfacere; nam ſolu-
tio & ſatisfactio pro obligatione eſt factum,
quod in dubio non præſumitur, ſed demon-
ſtrari debet. Unde dubitans an Veſperas, vel
alias Horas Canonicas perſolverit: an ſuum
votum, juramentum, aut promiſſionem im-
pleverit: an certum debitum ſolverit &c. tene-
tur ad ſatisfaciendum; nam debitum certum
non extinguitur per ſolutionem incertam. Ex-
cipe tamen cum aliquibus, niſi probabilem ha-
beat conjecturam in contrarium. Unde ſi Cle-
ricus ſcit, ſe Breviarium in manibus habuiſſe,
Horam incepiſſe, & dubitat, an illam recitarit,
Præſumitur illam abſolviſſe, præſertim ſi Ho-
ras alias rite abſolverc ſolet. Præterea ſi in de-
biro juſtitiæ tam debitor, quam creditor eſt in
dubio invincibili de fac le, Tannerus
debitorem abſolvit ebito ſolu-
tionis: Layman tamen cenſet, de-
bitorem eile obligatum ac idam partem
debiti ſecundum proportionem dubii.
4 Ob.

260 DE ACTIBUS HUMANIS. W.
Obſerva 7. Quod invincibiliter dubitans, an aſ 0
annum 2I. ætatis compleverit, teneatur a ſa- .
cris ordinibus ſuſcipiendis abſtinere, non ta- NC
men jejunium obſervare. Item invincibiliter PI
dubitans, an die ſabathi vel vigiliæ jam ſonue- M 10
rit hora noctis duodecima, teneatur a carnibus n .
abſtinere. Ratio horum eſt: quia completio 00 N
ſimilis temporis eſt quoddam factum, quod in
dubio non præſumitur, ſed demonſtrari debet; N 10l
cum igitur in dubio non demonſtretur, in uno 1 40)
caſu poſſeſſio & præſumptio ſtat pro lege prius Gn
certèò obligante, in altero caſu verò pro liber- SMNCNR
tate prius certò exiſtente. Unde in ſimilibus oN
qubüs de tempore non incongrue poſſet dari NNN 6

illa regula juris: Prior tempore eſt potior jure.
PSra lupereſſent hic Wciclendn, W ta- N
men facilè ex principiis hucuſque poſitis dedu- 11
ci poſſunt. .
Uunden 0
FINIS TRACTATUS DE ACTIBUSGS
HUMANS. DTENA 4

M
ICiniir N
Dabni
crXTL

Cen Dan

n
hpleren⸗ tli,
Nüsain inete, “
le ſen ininit
önn
t feemrzamn
net une
Een Kahmant
enonlrnck
enonfrenn,inn
lker Apro En
Alend nle
ode in indbu
tune lolt
nr, Me.
Nenl, e
e uliöed.

n,

N MNNWS
6

INSTITUTIONES
THEOLOGICE£

IN QUIBUS.

PRETER NIBS EI DOGMATA
PROPUGNANTUR

QUÆSTIONES
SCHOLASTIC E,

QOE AD NOTITIAM

SACRARUM SCRIPTURARUM,l
TRADITIONCUM, CONCILIORCM,
& HERESUM CONFUTATIONEM
CONDUCUNT.

AD UsSUOM
THEOLOGIIA CANDIDATORUM

ACCOMMODATE.
OPERA AC STUDIO

P. IGNATII SEIZS. .
Ss. Theol. Doctoris, ejusdemque

in Univerſitate Wirceburgenli Profeſſoris
Publici & Ordinarii.

TRACTATUS PE LEGIBUS.

Cum Permiſſi 1 Superiorum.

W IRCEBURGI,
Typis Jo. Chriſtoph. Kleyer, Univ. Typ. 1749.

ſniri Tndrn
n Mopeleun
ekionen 10
Snin Ie; D
t ge Arnd
Se Me Cenin
aAbwe Ginn,
u n enn de
NNT
ae ner
(AD!
De Lur
WTIC
D i uer
Eemmd
Arilgmne
i ſgee!
rdei⸗

VEYEEEE TEYE YEYEEE

4
M
è

2òðð
TRACTATUS
LEGIBUS.

N præſenti Tractatu Ducem ſequimur Do-
ctorem Angelicum a quæſtione 90. uſque
ad quæſtionem 108. Partimur autem
eundem in tres Diſputationes: in Prima
agetur de lege æterna & naturali, ubi etiam
materia de jure Gentium pertractabitur 3 in
ſecunda de lege divina, Moſaica ſcilicet & E-

vangelica; in tertia de lege humana, eccleſia-
ſtica & civili.

DISPUTATIO ILI

De Lege æterna & naturali.
C AP UT I.
De Lege æterna.
ARTICULUS I.
Quid & quotuplex ſit Lerx?

Ota. Lex juxta D. Thomam I. 2. q. 90. a. I.
dicitur a ligando, quia proprius ejus effe-
ctus eſt ligare ſeu obligare ſubditos; ab
aliis lex dicitur ab eligendo, ab Iſidoro a legen-
A 2 do,

„

DE LEGIBUS.

do, quia lex debet eſſe ſcripta, conſequenter

legenda. Lex improprie ſumpta eſt regula &

menſura, ſecundum quam res quælibet induci-
tur ad operandum, vel ab operando retrahitur

juxta D Thomam loc. cit. Secundum hanc le-
gis acceptionem omnia ſive rationalia ſive irra-
Honalia & inanimata, artes queque illicitæ ſuas
habent leges, quibusdam enim regulis dirigun-
tur: hoc ſenſu dicuntur leges grammaticæ, mi-
litiæ, mundi &c. Sic ad Rom. 7. fomes pec-
cati & inordinatus appetitus vocantur lex pec-

cati, lex membrorum.

Dico lL. Lex bene dicitur Ordinatio rationis

ad honum commune ab eo, qui curam babet commu-

nitatis, promulgata, qua ſcilicet ſancitur aliquid
permanenter, vel præcipiendo ut ſiat, aut prohi-

bendone fiat, vel ſtatuendo, ut poſſit heite aut im-
pune feri vel omitti, aut decernendo, ut validum

inp⸗

,
U ell

lo

,Wordun

aut invalidum, ratim vel irritum ſit, aut ut tale ans

vel tale ſit, ſive tali quopiam modo morali ſe habeat.
Hæc non indigent probatione, cum conveniant
omni, ſoli & ſemper. Dicitur proinde lex I.
Ordinatio rationis promulgata, id eſt judicium

practicum Legislatoris de eo, quod præcipit aut
conſtituit, præter actum intellectus requiritur
etiam actus voluntatis, quo legislator jure ſuo

uritur, & poteſtate præcipiendi aut conſtituen-
di, vultque ſervari id, quod decernit: deinde
debet eſie promulgata, ſive intimata; ſine qua
reliqui actus non habent vim completam aut

ſufficienter applicatam obligandi, aut regendi
humano more; adeoque non ſunt lex integre

& per-

DE LEGIBVUS.
& perfecte conſtituta. 2. Dicitur Lex ſancire
permanenter, id eſt in perpetuum, vel ad tem-
pus valde longum ſaltem eo modo & intentio-
ne, qua ſtatuitur, alioquin non dicitur lex ſed
Præceptum, vel ordinatio ſimplex ex commu-
ni ſenſu Doctorum; triplici autem modo lex
dicitur perpetua: nimirum reſpectu ferentis,
quia durat illo licet amoto & mortuo: reſpectu
eorum quibus imponitur, quia non ſolum præ-
U ſentes obligat, ſed etiam quotquot erunt impo-
NHK. ſterum partesillius communitatis: reſpectu ipfſius
legis, debent enim leges eſſe de ſe ſtabiles, ut ſint
convenientes humanæ gubernationi communi-
tatis, quæ poſtulat ſtabiliratem & uniformita-
tem, ut utiliter adminiſtretur. Per accidens
igitur eſt, quod poſtea occurrat ratio mutandi
vel abrogandi; ſufficit enim per ſe latam eſſe
legem, animo obligandi ſtabiliter. 3. Per reli-
quas particulas indicantur tres cauſæ extrinſecæ
legis: I. ſubjectiva, ſive cui imponitur, & eſt
tota communitas: 2. finalis, ſive propter quam
fertur, & eſt communis utilitas: 3. efficiens,
ſive quæ dat legem, & eſt habens poteſtatem
juridicam ad obligandum & cogendum.
Dico Il. Tot poſſunt legis diviſiones aſſi-
gnari, quot ſunt illa, quæ in ipſa lege inveniun-
tur, vel ad eam requiruntur. Sic igitur I. ra-
tione durationis lex alia eſt, & dicitur æterna,
quæ ſeilicet, cum ſit decretum mentis divinæ,
& ex ſenſu D. Thomæ, Katio divina gulernati-
va totius univerſi, ab æterno eſt in mente divi-
na; alia eſt temporalis, quæ in tempore con-
A 3 ſtitui-

/ Cne, e

Mto fetionn

6⁶ DE LEGISUS.
ſtituitur. 2. Ratione modi, quo lex innote-
ſeit, alia eſt naturalis, quæ ab ipſo naturali lu-
mine evidenter intimatur, adeoque ab ipſomet
Auctore naturæ Deo humanæ menti naturaliter
inſita eſt; alia poſitiva, quæ cum arbitraria qua-
dam ſanctione Dei vel hominis conſtituta ſit,
ex ipſo lumine naturali præciſe non innoteſcit
evidenter. 3. Pro ratione diverſæ authorita-
tis, qua lata eſt, lex alia eſt humana, quæ ab
homine, alia divina, quæ a Deo ſancita eſt, ſive
ſive hæc ſit naturalis, ſive poſitiva. 4. Pro di-
verſitate materiæ & finis, lex alia dicitur natu-
ralis, alia ſupernaturalis. Naturalis hoc loco
prout opponitur ſupernaturali, eſt illa, cujus
principium, objectum & finis, naturæ limites
non excedit, ſupernaturalis econtra, quæ ex
Parte principii & auctoritatis, qua fertur, item-
que objecti ſaltem formalis, & finis, limites na-
turæ excedit, cujusmodi ſunt præcepta fidei,
& Sacramentorum, atque ſuo modo etiam Ec-
cleſiæ præcepta, quatenus ad finem ſupernatu-
ralem ordinantur. 5. Pro diverſitate materiæ,
in quantum eſt bona, vel mala, lex alia eſt af-
firmativa, cum certam quandam actionem cer-
to, non omni tempore exequendam præſeribat,
ſemper quidem obligare dicatur, quæ ſcilicet
vim obligandi ſemper retinet, ſed non pro ſem-
per, hoc eſt non pro omni, ſed ſolum pro cer-
to quodam tempore, quo ſcilicet actio præce-
Pta executioni mandanda eſt Oppoſitum ha-
betur in lege vel præcepto negativo, atque hæ
funt diviſiones legis primariæ.

Obiic.

ahli D

lu

2

an ten
Arwnuiin-
„Ptaani
Cüfin erne
r in e
ümemm nt
glebretumenhen!
Sr laiſahffli
ieru ed An
penis 8
ne gn
Aplitt amn
i n ſ
yirnk Hoeſ
1ulde lerel
eKnnr,
Ett tecet.
Ipeu,quuhe

rma

vmni anin .
tle minnct
echet Ahern.
Humm 1 ( 5
Nulnt el,re
6in 4oc.
tindemmnn.
nls dor ben

0 Nlre iolts
nnn gle
EKnnt, ien-
s,Amisn.
rdepa de,
Oeiem .
en penmN.
enitne mteni,
Er in ela.
Cioren an.
An grtti
e liet
Conpnkrr
unmgocer
Aore.
Cwoinn bh.
met

DE LEGIBVUS. 7

Objic. I. Prohibitio comedendi fructus fuit
vera lex reſpectu Adami, atqui illa lex non fuit
communis, non enim ad communitatem, ſed
ſingularem perſonam directa eſt, ergo defini-
tio legis non ſubſiſtit. . N. min, Præcepta
enim Adæ impoſita tunc tantum fuerunt veri
nominis leges, cum eidem non ut alicui priva-
to, ſed ut humani totius generis capiti fuere im-
poſita, quo ſenſu non 4 unum hominem, ſed
ad omnes, qui futuri erant, actu extendebantur;
atque hinc etiam eſt, quod licet præceptum
Adæ ſoli indictum fuerit, priusquam forma-
retur Eva, hæc tamen per illud obligata erat, ut
Patet éx c. 3. Genes. .
Objic. 2. Lex vetus fuit vera lex, nec tamen
fuit perpetua, ergo ad rationem legis non re-
quiritur perpetuitas. N. D. Lex vetus non fuit
perpetua poſitive C. negative N. Lex dicitur
perpetua poſitive, cum natura ſua vel per ex-
preſſa verba fertur, ut ſemper duret, nec un-
quam revocetur. Hoc ſenſu perpetua eſt lex
Evangelica, quæ uſque ad finem mundi mu-
tari non debet. Lex eſt perpetua negative,
cum indefinite fertur, & tamdiu duratura eſt,
donec aut per ſe ceſſat, factà rerum mutatione,
aut poſitive revocetur. Lex Moſaica hoc ſen-
ſu fuit perpetua, quia poſita eſt, donec veniret

Chriſtus. H
ARTICULUS II.
Quid ſit, & an detur Lex æterna“
Uta. Nomen legis æternæ duobus modis
ſumitur: I. pro omni lege, quæ fuit ab
A 4 &ter-

8 DE LEGIBUS.
æterno, ſive præſcribat aliquem modum ne-
ceſſarium ſive liberum. 2. Pro ea tantum le-
ge, quæ Præſeribit modum neceſſarium, &
quem rei cujusque natura poſtulat. Sumitur
autem a nobis poſteriori modo: nam priore
lex divina poſitiva poteſt dici æterna, cum Deus
ab æterno decreverit, quidquid præcepit in
tempore, & tamen legem divinam ab æterna
diſtinguimus. Sumitur autem lex æterna, vel
effective, & ſic nihil eſt præter ordinem rerum
a divinæ mentis & voluntatis diſpoſitione pen-
dentem, vel formaliter pro ipſismet actibus
mentis & voluntatis, in quibus lex æterna con-
ſiſtit.
Dico I. Lex æterna definitur a S. Auguſti-
no lib. 22. contra Fauſtum c. 27. ipſa ratio vel
voluntas Dei ordinem naturalem conſervari ju-
bens, perturbari vetans. Seu quod in idem
recidit, actus divinæ mentis dictans, quid ſe
qui aut fugere debeat creatura. Hæc de-
finitio I. explicat id, quod lex æterna cum aliis
legibus habet commune, nempe quod ſit actus
rectæ rationi conformis; 2. diſtinguit legem
&ternam ab aliis legibus. Primò enim diſtin-
guitur a lege naturali, quæ ſoli creaturæ ratio-
nali competit, cum lex æterna ad creaturas etiam
irrationales extendatur. 2. A lege poſitiva ditf-
fert, quia lex iſta multa præcipit, quæ ex ſe
neceſſaria non ſunt, ut circumciſionem apud
Judæos &c., imò multa prohibet, quæ in ſenil
mali continent, ut certam alimentorum ſpeciem
apud Hebræos &c. Lex autem æterna id ſolum
præ-

Peirngbeſtin
in, Mannei

Agearminla
A, d Mlf
A ende
mbommomcor
1 Demronekn
lapnt hee
Uuem acdt et⸗
Apr
Pluker, ſol ſh
Ad L Dre
Bolthit ſ
A ulere
Nuſtohlen
er leen
N A

Cien . Ann
mker gern e
Foidenxnn
Cilinn⸗ Hen⸗
Monet Atbrg
hermon.

:8 Aac.
, Gna
Afnmn
W Niben
rn, ſ
Hce.
Eermncun Ni
eglodſraat
lnent kpen
MMenin ltr.
Ceamnt un -
lgenmgein
g Mlin l.
1 ee l
Nüinen WMl
leinſen
munſperet
Geroaid ſin

—

DE LECGIBVUsS. 9

præcipit, quod ex ſe & neceſſario bonum eſt,
nec prohibet; niſi quod intrinſece malum. 3.

Lex æterna omnino immutabilis eſt, lex autem

Poſitiva nonniſi ex Dei voluntate habet, quod
non mutetur.
Dico Il. Exiſtit lex æterna. Prob. I. Quia
ejus mentio fit in Scriptura, ut Sap. 3. dicitur:
Supientia attingens a fine ad finem fortiter, & diſ-
ponens omnia ſuaviter. Hinc Boéêtius Deum ſic
alloquitur: O qui perpetua mundum ratione guber-
nas. Prob. 2. Si non daretur in Deo lex æter-
na, nunquam conſtare nobis poſſet de bonitate
legum humanarum. Prob. Ut de legis ex ſe de-
fectibilis bonitate conſtet, debet hæc cum regu-
la & menſura, quæ ſit indefectibilis, comparari,
ut videatur, an cum ea quadret, nec ne: atqui
ſublatà lege æternà nulla præſto eſſet regula in-
defectibilis, imò nulla foret lex naturalis, quia
eadem lex, quæ in Deo eſt æterna, naturalis di-
citur, cum hominum cordibus inſcribitur, ergo.
Objic. De ratione legis eſt promulgatio, ſed
nulla lex potuit ab æterno promulgari, ergo.
2: Lex æterna cadit etiam ſuper creaturas irra-
tionales, ſed lex proprie dicta non poteſt ſu-
per eas cadere, ſed ſolum ſuper entia utentia
ratione. N. ad I. Promulgatio, ut ex infra
dicendis conſtabit, ſolum eſt conditio neceſſa-
riò requiſita, ut lex obliget in actu ſecundo,
non verò ut ſit obligativa in actu primo. Un-
de hoc argumentum tantum probat, creaturam
ab æterno ea lege non fuiſſe obligatam, non
vero quod lex ab æterno non fuerit. Promul-
. A 5 gatur

10 DE LEGIBUS.

gatur autem lex iſta in tempore creaturis intel-
lectualibus per quandam impreſſionem luminis
in intellectu, ſeu per cognitionem & judicium,
juxta illud Pſalm. 4. Signatum eſt ſuper nos lumen
vultus tui Domine; creaturis vero ratione caren-
tibus per impreſſionem inclinationis & inſtin-
ctus. Ad 2. B. Hinc ſolum ſequi legem æter-
nam, quatenus reſpicit creaturas irrationales eſſe
improprie & metaphorice legem, non vero
quatenus alias creaturas rationales reſpicit, ſic
enim obtinet rationem veræ legis, ſola enim
creatura rationalis eſt capax obligationis mora-
lis, ſecundum quam ſit obnoxia vel peccato,
vel ſaltem pœnæ, ſi contra legem faciat.

CAPUT II.
De Lege Naturali.
ARTICULUS I.
Quid ſit Lex naturalis?
NIOta. Lex naturalis objective ſpectata non
diſtinguitur a lege æterna, ſubjective ta-
men ſpectata ab eadem differt. Certum au-
tem eſt exiſtere legem naturalem ex ſacra Scri-
ptura Pſ. 4. Quis oſtendit nobis bona? ſignatum eſt
ſuper nos lumen vultus tui Domine, quæ verba
accipiuntur de naturali lumine nobis divinitus
indito, in quo eſt lex naturalis. Item ad Rom.
2. Gentes quæ legem, ſcilicet ſcriptam, non ha-
bent, naturaliter S legis ſunt, faciunt, ujus-
modi legem non habentes, ipſi ſibi ſunt lex, baben-
ves opus legis ſeriptum in cordibus ſuis.
H Dico

riilll l
Gmeieleker un⸗
mim cVetin
Iuricdllſtert

uNereck
leronune
ehehtuſhe
rpeln ime
e, id
Nonneen
m Laeen
amle di
im en Cebe
Ken egs
Kinmtam e
Urnahreni
Orthint,n
ence
nnr:

Elns

. 1 . .
npritnen
Gtneng itn
unfſennie

Eenminan,

Ninintgiſe.

Wpimnthnisel⸗

gemn, von ver

les ſh ſt
Ggo, N enn
Mondns nar.
n el ern,
Antaet

„

eheltn n
Ihelknetr
Caruum ar-
lon
ſung
lent
P Anse
enadonn.
n n le.
n, ku⸗
lt, M

DE LEGIBUS. 1II

Dico I. Lex naturalis non eſt ipſa natura ra-
tionalis contra Vaſquez. Prob. I. quia de ratio-
ne legis ut ſic, ac proinde naturalis eſt, ut ſit
actus intellectus practici, aut aliquid per ipſum
conſtitutum, ſed natura rationalis non eſt talis.
2. Lex debet diſtingui ab eo, cui imponitur,
ſicut id, quod obligat, ab eo quod obligatur,
ſed natura rationalis, cum ſit ipia eſſentia & na-
tura hominis, non diſtinguitur ab homine, ergo
non poteſt eſſe lex naturalis reſpectu illius. 3.
Ideo ſecundum Adverſarios lex naturalis in na-
tura rationali conſiſteret, quia ipſa natura ratio-
nalis eſt fundamentum & menſaura legis natura-
lis, hæc ratio non ſubſiſtit. Prob. min. Quod
enim eſt menſura & fundamentum legis non eſt
propterea lex: nam v. g. felicitas publica eſt
menſura & fundamentum legum humanarum,
nec tamen propterea eſt lex, ergo.
Dico II. Lex naturalis in actu primo ac ve-
lut in genere habitũs ſpectata eſt vis a Deo men-
ti creatæ impreſſa imperative dictans, ſeu po-
tius nata dictare, quid ſit faciendum vel omit-

tendum, vel conſentaneum vel diſſentaneum

legi æternæ. Eadem vero lex in actu ſecundo
ſpectata, eſt actuale dictamen præcipiens, quid
hic & nunc fieri debeat aut omitti &c. Prob.
quia ſic eſſentia legis naturalis aptiſſimè per ge-
nus & differentiam éxprimitur. Per hanc enim
definitionem convenit cum cæœteris legibus, quæ
etiam præœcipiunt, quid faciendum aut fugien-
dum, & per eandem hæc ipſa lex ab alis le-
gibus diſtinguitur; I. a lege æterna, quæ Deo
in-

12 DEz LEGIBUS.

inexiſtit, lex naturalis autem eſt tantum parti-
cipatio legis æternæ, & diſtinguirur ab ea ut
effectus a cauſa. 2. Diſtinguitur a legibus po-
ſitivis ſive Dei ſive hominum, tum quia hujus-
modi leges non ſunt menti inditæ a natura, ſed
quaſi adventitiæ & extrinſecæ &c.
Objic. I. Multa tribuuntur legi naturali,
quæ dictamini mentis non conveniunt, ut quod

nobis ſit inſita, aut ſcripta in cordibus noſtris,

quod Deus ſit author legis naturalis &c. Ne.
Legem naturalem eo modo nobis dici inſitam,
quomodo cognitio Dei nobis inſita dicitur, hæc
vero non eſt inſita, quaſi formaliter ſtatim at-

dque naſcimur, ſit in nobis, ſed quod ex in-

clinatione naturæ ſine alio præceptore ac ma-
giſtro in Dei cognitionem ducamur. Eſt etiam
nobis inſita lex naturalis non ipſa per ſe forma-
liter, ſed ratione propenſionis, quæ ineſt cui-
que noſtrûm ad ferendum judicium, in quo
formaliter lex naturalis ſita eſt.
Oblic. 2. Lex naturalis debet eſſe quid per-

manens & diuturnum, cum ſit naturæ conge-

nitum & immutabile, ſed dictamen intelleatus
non eſt permanens, ſed tranfiens, ergo. E.

D. lex naturalis debet eſſe quid permanens for-

maliter N. radicaliter C. Dictamen autem in-
tellectus eſt permanens ſaltem radicaliter ratio-
ne intellectus ſcilicet, cui Deus per impreſſio-
nem ſui luminis talem virtutem indidit, ut data
occaſione tale & non contrarium dictamen eli-
Cciat.

Oliic.

N— ſecn
irins in
“ boekele
N Nretptun
1r N Mroptn
iAim, Ae n
Paniukgictemn

MNe, Nelli

Eirapmmind
leidrtntvos
AErurmis,&h
don ſip
mii echit.
Inmm & nu
Anumnten ſenn
AUrecoonok
Ahemmanle
nck!
1 gicke
e e n
llſeunnn in
ulemem

ene

lin nn

1 b De
nouin

Pthegbe
nn Nn

nm un
lading
nr Uun,
Cnheniun mod
Hanthigirc
unnis
bsäittiim,
nnncctr, er
der kiim .
der i

tegore X .
I Elaten
Lperbume.
r iekon.
Güm in in
Nclequdper
umme ange.
men ihelechts
, eo. 6
ſemmenfn⸗
henaummi⸗
dolertno⸗
rinpreo.
thin udnn
nhnmen e⸗

DE LEGIBUS. 13
Olyic. 3. Si lex naturalis verum includat
præceptum, vel præceptum illud erit hominis

ad alium hominem, vel hominis ejusdem ad

ſe ipſum, vel Dei ad hominem, atqui nullum
ex his dici poteſt. Non primum: quia præ-
ceptum hominis ad hominem eſt lex humana,
non naturalis. Non ſecundum: quia præce-
ptum eſt ſuperioris ad ſubditum, idem autem
reſpectu ſui non poteſt eſſe ſuperior & inferior.
Non tertium, præceptum enim Dei ad nomi-

nem pertineret ad legem æternam, lex autem

æterna diſtinguitur a lege naturali. . I. N.
min. Ad 2. . Præceptum, quod in lege na-
turali includitur, eſſe præceptum, quo Deus
dictat homini ut legi æternæ ſe conformet v g.
colendo parentes, nemini damnum inferendo
&c. unde præceptum illud ex parte Dei eſt lex
æterna, & ſe habet ut quod, ex parte vero ho-
minis eſt lex naturalis, & habet ſe ut quo, non
quidem quo homo ſibi præcipit, ſed ut quo

Deus homini præcipit. Unde duo ſequuntur:

I legem æternam & naturalem a ſe diſtingui:
2. legem naturalem ſenſu legitimo dici poſſe
præceptivam.
Quæres. Unde cognoſci poſſit hoc vel illud

objectum lege naturali licitum, præceptum, vel

prohibitum eſſe? B. Diverſi diverſas aſſignant
regulas. Sunt I. qui dicunt: quod regula digno-
ſcendi ea, quæ jure naturæ præcepta ſunt,
aut vetita ſit ſocialitas, ita ut quidquid naturæ ſo-

cietatis repugnat, hoc jure narurali prohibi-
tum, quidquid autem ad pacem & tranquillira-

tem

14 DE LEGIBUS.

tem ejus facit, præceptum eſſe dicant. Ita plu-
res ex Crtis Proteſtanticis. Verùm hoc prin-
cipium non eſt univerſale, cum in eo officia
hominis erga Deum, & ſe ipſum ſaltem directè

erui non poſſunt, ſufficere tamen videntur ad

colligenda illa officia, quæ homini erga alios
homines incumbunt. .
2. Alii objecta legis naturalis ex decalogo
dignoſcenda volunt: quidquid enim in decalo-
go præcipitur, vel prohibetur, evidentem, ne-
ceſſariam & immutabilem continet veritatem
honeſtatis vel malitiæ, excepta ſola circumſtan-
tiã Sabbathi, quæ legi poſitivæ determinatio-

nem ſuam refert in acceptis: tametſi enim re-

Qa ratio dictet, Deum authorem naturæ eſſe co-
lendum, tempus autem & diem, quo colendus
ſit, non determinat. Acpræterquam, quod hoc
principium non a priori, ſed a poſteriori tan-
tum demonſtret, quænam objecta lege naturali
præcepta, vel prohibita ſint, inſuper non ſer-
vit omnibus, ſed illis duntaxat, qui decalogum
agnoſcunt, ejusque præcepta a Deo promul-
gata fuiſſe credunt: cum autem jus & lex natu-
ralis univverſo humano generi communis ſit,
neceſſariò ad aliud principium omnibus, & qui-
dem ex vi ſolius rationis natum, recurrendum
erit. Deinde non poterit ſervire hominibus

ante promulgatum decalogum, ergo non eſt ac-

commodatum omni tempori.
3. D. Balthaſar Werner olim Profeſſor Wit-
tenbergenſis in Clement. Jur. nat. & gent. c. 5.
duas allignat regulas, unam pro Pkceplis af-
rma-

1 10

hemmn gio
Sintanſen

unmiiim5

(W n n

u mumi
ENK l
cir mmnil

vieinicninst

klnogit
Aus unn h
blc, i hi
s Hoſerorant
imbonen gui
A ejenn
1uchile felinſ n
cum em nn der
NNnen
emdn Uae
sain.
Agan hane
ſanegin
Hatlſhlerer
aſennm, te orn
uliame D
mßzulimm,
1n Mkimlen
ng ßntim
N. Ntde
encenkan

DE LEGIBUS. 13
firmativis, alteram pro negativis. Prior eſt
Hning hæc: Quidquid ita comparatum eſt, ut ſi ab omni-
einne. bus bominibus omitteretur, generi humano pereun-
nen ſtan dum eſſet, illud per legem naturæ a Deo præceptum
mni ſt. Poſterior vero hæc: Quidquid ita compara-
A zum eſt ut ſi ab-hominibus fieret, generi humano
M pereundum eſſet, illud naturaliter a Deo eſt probi⸗ .
R bitum. At prior regula Deo diſplicet „ quia ex
ihm A ea ſequeretur, matrimonium ſingulis eſſe præ-
irt ceprum: ſi enim homines omnes matrimonium
ee nmen omitterent, neceſſario generi humano eſſet per-
Wücunn, eundum, cujus tamen ſequelæ falſitatem non
eEtnini. modo Catholici, ſed ipſi Acatholici Scriptores
mell eninke agnoſcunt. Poſterior autem regula ideo vide-
nuuet tur eſſe improbanda, quia ex ea ſequerentur
AeIH zulta delicta, quæ jure naturæ certò prohibita
nde ſunt, non eo jure vetita: tametſi enim quis vi-
Elenmr. vente uxore, cum ſoluta peccaret, & omnes ita
Neum facerent, propterea tamen generi humano non
t wnſ. eſſet pereundum. Unde Ras regulas nonniſi
Jiclenn Pro ſpuriis agnoſcimus.
1D o. 3. Alii aflignant hanc regulam: Illud omne
iokrnun Susre jure naturæ eſt lieitum. præceptum vel pro-
wmmmsh bibitum, quod ſimpliciter & neceſſario expedit eſſe
mnbeAgl. licitum, præceptum, vel prohibitum ad felicem ſia-
teummin gzum naturæ bhumanæ. Et quidem illud graviter
velonnun eſt prohibitum, quod ſimpliciter & neceſſario expe-
Ponnett dit graviter eſſe prolibitum, illud vero leviter eſt
prohibitum, quod ſimpliciter & neceſſario expedit
elordt Zeviter tantum eſe probilitum, quæ ſententia etiam
Eyne nobis probatur. Ratio eſt: quia jus naturæ eſt
rt? Vera lex, & quidem lata univerſo generi huma-
10,

16 DE LEGIBUS.

no, ergo pro fine ſuo habet felicem ſtatum te-
tius generis humani, quia ommis lex per ſèere-
ſpicere debet bonum communitatis, cui fertur,
ac proinde cum jus naturæ latum ſit univerſo
eneri humano, per ſe reſpicere debet felicem
Karum totius generis humani, ergo ſpectato
jure naturæ illud debet eſſe licitum, præceptum
vel prohibitum, quod ſimpliciter & neceſſario
expedit eſſe licitum, præceptum, vel prohibi-

tum ad felicem ſtatum generis humani, &ũ qui. Mun

dem quod neceſſario expedit graviter eſſe pro-
hibitum, etiam graviter erit prohibitum, quod
autem expedit leviter tantùm eſſe prohibitum,
leviter etiam erit prohibitum.
Illud autem expedir eſſe licitum, præceptum,
vel probhibitum ad felicem ſtatum naturæ huma-
næ, in cujus licentiam, præceptum vel prohi-
bitionem homines in ſtatu poſſibilitatis conſti-
tuti, & de ſua futura conditione, ac caſibus
fortuitis adhuc incerti conſenſiſſent, ſi ab Au-
thore naturæ fuiſſent conſulti, ut de licentia,
præcepto, vel prohibitione actionis facerent
ſuffragium. Confer. P. Haunold Thel. Spec.
lib. 2. tr. I. Cc. y. D. Gletle, P. Schmier, P.
Schmalzgruber & alii.
Quæres. Qucnam fit forma & effectus le-
gis naturalis? W. ad I. Forma juris naturalis
ſeu legis duplex eſt, intrinſeca & extrinſeca. Mi-
trinſeca conſiſtit in differentia ſpecifica, quæ di-
ſtinguitur a conſcientia, & hæc ſita eſt in eo,
quod jus naturale ſit regula univerſalis de iis,
quæ creaturæ rationali qua tali ſunt conſenta-
nea

zalalis
teietüuml
in Cnikte
IAAts e ol
NeiWmen
Haun tni
Acncnnnectumn
; Cenm
A Büm ek
manmen den
ewreelrun
ünnielasvel
muaI
Limmomn
DMedlund
ucnnen ks
t. IImnael

nleikr dtkeſit
nhnn ſe ni,
Küunn,
legnirlen
kgrokbrun go
n eontöinm,
uin tratpen,
uue une.
Mun jelononi.
blarscni .
idn, A. N
Alent de A.
i,un E looni
e Mons foener
ol Thel
0. Khnien!

nAsl⸗
njns unls
Kumſer Ir
Pelen
Elu cel intr
etllse,
Aiun one⸗

DE LEGIBUS. 17

nea vel diſſentanea; conſcientia vero eſt dicta-
men practicum de iis, quæ hic & nunc in par-
ticulari agenda ſunt, ac proinde per conſcien-
tiam jus naturæ potius promulgatur & appli-
catur. Extrinſeca ſtat in ejus prômulgatione,
promulgatur autem jus naturæ per dictamen
rectæ rationis.
. ad 2. Effectus legis naturalis eſt vel ge-
neralis vel ſpecialis. Generalis eſt obligatio con-
ſcientiæ ponendi actionem præceptam, vel omit-
tendi actionem prohibiram. Specialis vero,
quod actus aliquis contra legis prohibitionem
poſitus non tantum illicirus, ſed aliquando etiam
invalidus ſit. Dicirur aliquando: non enim eo
ipſo, quod actus aliquis jure naturæ ſit prohi-
bitus, hoc jure etiam ſtatim eſt irrirus. Sic ma-
trimonium contrahere poſt emiſſum votum
ſimplex caſtitatis, aut poſt promiſſionem ſpon-
ſalium alteri factam jure naturæ prohibitum eſt,
& tamen cum ejusmodi impedimento impedi-
ente defacto contractum valet.
Qucres 3. Quænam ſint proprietates legis
naturalis? B. Prima eſt rectitudo ejus intrin-
ſeca, cum enim ea demum præcipiat vel pro-
hibeat, quæ neceſſariam & eſſentialem habent
veritatem honeſtatis vel malitiæ, non poteſt non
intrinſecam continere certitudinem. Socunda
quod ſit norma omnium cæterarum legum, ita
ut ſi ab hac æquitatis regula lex poſitiva defle-
cCtat, jam nomen legis non mereatur, ſed cor-
ruptela ſit. Tertia eſt univerſalitas, cum enim
fundamentum habeat in Fech ratione, omnes
602

18 DE LEGIEUsS.

eos obligat, in quos cadit recta ratio. Hine
in can. 7. diſt. I. dicitur eſſe commune ommum
nationum. Quarta eſt uniformitas, ubique enim
idem eſt, & eandem vim habet, nec ex diver-
ſitate locorum variationem recipit, ſicut leges
humanæ. Quina: quod omnibus ita nota ſit,
ut non poſſit invincibiliter ignorari, quod ve-
rum eſt, ſi loquamur de univertfaliſſimis prin-

cipiis practicis, quæ, ſi modo intelligamus termi-

nos, aſſenſum etiam ab invito extorquent.
Confer. P. Suarez & D. Gletle, & ea, quæ di-
ximus in Tractatu de actibus humanis. UWlrima
Proprietas eſt immutabilitas, quæ enim divind
quadam providentiä conſtituta ſiint, ſemper firma
ac inconcuſſa permanent, ut ait Imperator in part.
II. Inſt. de J. N. G. & C. ubi tamen primo
mutatio legis proprie dicta & formalis ſeparari
debet a mutatione impropria & materiali, de
quo mox.

ARTICULUS II.

An lex naturalis poſſit pati mutationem aut diſpen-
Jationem per poteſtatem humanam?

Ota. Plura ſunt exempla, quibus videtur
ſuaderi, defacto per legem humanam fuiſſe
mutatam legem naturalem ſaltem quoad aliqua
Præcepta. Primum eſt de diviſione rerum,
jure enim naturæ omnia erant communia, & ta-
men eorum diviſio approbata & facta eſt ab Ec-
cleſia. Secundum eſt de libertate, quæ etiam
Jure naturæ competit omnibus hominibus, &
tamen

lgni, guu
S Nudg
SrNlr
Ndo frn
Stmi
bperles
4 nmd I
Ibrruüm gnann
oerin Alidl
u; Mhu
Dienuri 1.
Mormuſale
l Goden
11 UMhenen
n ttogtiene
N Nnir
lnms kg
Iunod
Man d
iaoke
Nede

en
rng

—
N
„. Welcht.,
n ui la
ndwnnd
nn Gun.
Mmenifnuni,
nelonnwrm.
nd ammen
e, ge d.
ummd Clina
lie enn Auint
in ihn mn
MEi
Enen nne
nmAee
i &

Il

nan

Ubos nicenr
nmumfil
u An
enenm,
nnnin, Ctr.
Melcb e.
e einnn
1Me

DE LEGIBUS. 19
tamen jure civili introducta eſt ſervitus. Zer-
tium eſt de poſſeſſione rerum, nam de jure na-
turæ quisque poſſidet quod ſuum eſt, & tamen
per leges civiles introducta eſt præſcriptio &
uſucapio, ita ut ſi res aliena poſſideatur ab ali-
quo per certum tempus, & cum quibusdam
circumſtantiis fiat ipſius poſſidentis.
Mota 2. Mutationem legis poſſe dupliciter
intelligi: roie, quando lex ipſa mutatur in
ſe, ut quando ad tempus lata eſt, quo finito
ceſſat, vel quia abrogatur a ſuperiore, vel quia
reſtringitur per diſpenſationem. Deinde im-
amu⸗ quando fit mutatio ex parte materiæ
egis, per quam ipfa deſinit materia legis, &
ceſſat ſubjacere legis obligationi: ſic lex aut vo-
tum de jurejurando mutatur impropriè, quan-
do ob periculum gravis infirmitatis aut mortis
homo amplius ad illud non obligatur.
Mota 3. Duobus modis intelligitur lex na-
turalis poſſe mutari: I. per additionem, 2. per
ſubtractionem, ut ſcilicet aliquid deſinit eſſe de
lege naturali, quod antea lege naturali jubeba-
tur aut prohibebatur.
Wota 4. Diſpenſationemlegis differre ab ir-
ritatione, abrogatione, derogatione, & inter-
pretatione. Nam irritatio eſt abolitio ſeu ab-
latio obligationis legis ab aliquo, antequam
inceperit unquam obligare illum; ſic vota filio-
rum impuberum, dum non approbantur a pa-
rentibus, irritari dicuntur. Abrogatio vero
eſt totalis ablatio legis, quæ actu jam obligave-
rat. Derogatio eſt kegis etiam obligantis aboli-
2 ti0,

20 DE LEGIBUS.

tio, ſed partialis ſeu quoad aliquam ejus partem.
Declaratio vero ſeu interpretatio/eſt manifeſta-
tio, quod non obliget lex in aliquo caſu Di-
ſpenſatio, ſi ſtrict & rigorosè ſumatur, eſt ex-
emptio alicujus ab obligatione legis ſtante eàdem
legis materià & circumſtants. His prænotatis
Dico I. Lex naturalis non patitur mutatio-
nem proprie dictam, ſtante natura humana in
ſua conditione naturali, id eſt cum uſu rationis
& libertatis ac fragilitate conjuncta cum pec-
candi occaſionibus. Katio eſt: quia lex natura-
lis non poteſt per ſe ipſam deſinere, cum non
ſit lata ad tempus, ſed ſine termino: neque po-
teſt de juſta fieri injuſta, cum nihil præcipiat,
quod non ſit intrinſece & ex natura rei bonum,
nihil prohibeat, quod non ſit intrinſece & ex
natura rei malum, neque enim bonum aut ma-
lum facit, ſed oſtendit; non poteſt etiam lex
naturalis a Deo abrogari, quia Deus non po-
teſt non præcipere aut non prohibere ea, quæ
jure naturali neceſſaria vel illicira ſunt. Con-
ſuerudo etiam non pPræſeribit contra jus natu-
rale, cum jus naturale prævaleat poſitivo hu-
mano. Additum autem fuit in Concluſione:
ſtante natura rationali cum uſu rationis & liberta-
is; cum enim lex naturalis conſiſtat ex parte
in denuntiatione facta per lumen naturale, &
dictamen conſcientiæ, deſineret eſſe lex natu-
ralis, ſi deſineret natura rationalis vel uſus ra-
tionis & libertatis. Adcditur præterea: ſtante
natura humana in ſua conditione naturali & fra-
gili; nam ſi illa condiitio mutatur in aliam bea-
tam

Seinenel
WNNen ulti⸗
int guu ll
trmohsll
JNONl, A
ti, nen ue .
eumdi Mn Neel
Gigokantun
öm no
goſondm n
1 Meim Ni
Elkeni ſgohr
kinilae,
EErNms Ne
Pimnlex nu
Auilente Kn
unntclenlti
tMäükerd nn
Nürmti
Atii efion
Achkrinnil

Püirlin

olny

Cadeloben
tner
Eindek e
r inct,
onge n i
onekeſee
nng nmn
Pon ati nnen
ennm Annn
Akoumhli tmn
inck an dr.
rnulkronm.
Alere, an Non
nd bece o.
nl rne,
umenitunn,
ünnntecker
Gonumarme.
Nek eim E
es .
hbere,e
Gnüm (n.
onmiumr.
er oltii hu.
1Corhone:
imnim.
Mlrern .
n uumt, &
elelkum.
Eſeluis dr.
Eutl: n

DE LEGIBUS. 21

tam ac impeccabilem, non repugnat legem na-
turalem mutari & deſinere
Dico II. Nulla poteſtas neque humana ne-
que divina poteſt diſpenſare proprie in lege na-
turali. Katio eſt: quia duplicitêr poteſt intelli-
gi, quod fiat diſpenſatio in lege naturali; Im0:
manente illicito actu, in quo diſpenſatur, &
ceſſante tantum prohibitione divina circa illum;
2d: deſinente illo actu eſſe contra rationem
naturalem, & deſinente omni illiceitate, ira ur
diſpenſatio omnem malitiam illi adimar. Pri-
mum dici nequit: quia ſi Deus non poteſt ut Au-
Ctor naturæ rationalis non præcipere, quæ ſunt
neceſſaria moraliter, aut non prohibere illicita
jure naturali, non poteſt hoc modo diſpenſare
in lege naturali non præcipiendo aliquid in eo
caſu, in quo ſecundum rationem naturalem eſt
neceſſarium: aut non prohibendo aliquid in eo
caſu, in quo ſecundum naturam rationalem eſt
illicitum. Mec etiam dici poteſt ſecundum: quia
Præcepta negativa legis prohibent tantum actio-
nes per ſe intrinſece, & ex natura ſua malas,
ſive diſſentaneas naturæ rationali, res autem
per ſe & intrinſece mala non poteſt non eſſe
mala, quia eſſentiæ rerum ſunt invariabiles, er-
go non poteſt diſpenſatio efficere ut non ſit ma-
la, ita ut ei aufferat naturalem malitiam. Præ-
cepta vero affirmativa legis naturalis obligant
tantum in illis occaſionibus, in quibus omiſſio
talis actis eſſet intrinſece & per ſe mala, ergo
hæc omiſſio non poteſt non eſſe mala, & fieri ne-
quit, ut per diſpenſationem adimatur illi malitia.
B 3 Objic.

22 DE LEGIBUS.

Objice I. Lex naturalis relaxatur in multis
per humanam poteſtatem: nam per civilem
poteſtatem derogatur juri naturali contrahendi,
quando per leges humanas requiritur certa ſo-
lennitas, certus numerus teſtium & ſimilia, ſine
quibus contractus ſunt invalidi, qui alioquin
Valerent jure naturali. Item per eandem pote-
ſtatem civilem ſtatuentem præſcriptiones dero-
gatur legi naturali prohibenti, ne quis retineat
alienum: per poteſtatem vero eccleſiaſticam di-
ſpenſatur in votis & juramentis, in matrimo-
nio rato, in reſidentia Epiſcoporum & quibus-
dam aliis, quorum obligatio eſt de jure naturali.
. in his caſibus non diſpenſatur proprie in le-
ge naturali, ſed in primo caſu additur tantum
aliquid juri „quod lex naturalis non prohibet
addi, licet neque præcipiat: & fit aliqua muta-
tio materiæ per poteſtatem ſuperiorem, cui
ſubeſt, quando perſona redditur impotens &

inhabilis ad contrahendum, niſi tales conditio-

nes obſervet. In caſu ſecundo & in reliquis fit
mutatio materiæ legi antea ſubjectæe. Nam
per præſcriptionem transfertur dominium a
Principe, qui præeſt communitati, & poteſt de
bonis privatorum diſponere, ſicut neceſſe eſt
ad honum communitatis: ubi inſuper ille, a quo
transfertur bonorum præſcriptorum dominium
non eſtrationabiliter invitus. Lex autem naturalis
Prohibet tantum, ne retineatur alienum domi-
no rationabiliter invito: in diſpenſatione voti
& juramenti relaxatur promiſſio a Deo, cui
facta eſt, per Vicarium ſuum & Oeconomum.
Simi-

hli

„b. C g

.MN,
C
A 140 nuta 1
e

ns lſe
githulenn
mil öloni
Mitau iiir
„ummn eütl .
Palwim
pimmn ergt bl
Aann Eehene
lenküim
An unbi, q
SnEſlchin, in
benm kicopt
inlen Mund
Trotunmder
uikumme, dole
Ipekgenipen
aſbtr
umhn mun
umCil:
Mi uno
ImümemCt
Enn Aoppnn
MrAmlere
AIn Iunn
GnMMren

Anrongeen
e l ine
ð
g in mmino.
umnct nie
teimenmni
roprenk.
Gimrenmn
nlftt
Paumm.
Aren, C
rimpden &
scondto.
in kignsſt
lr. Nn
CGomiium
i poeſte
t Melle l
Merleagl
umcCommnuin
Menbnnis
ennn doni.
Cltone i
14 Deo,

Oeconoone

DE LEGIBVUS. 23

Simili modo, quo quivis alius poteſt cedere
promiſſioni ſibi factæ vel per ſe vel per alium,
cui vices ſuas commiſit: diſpenſatio verò in ma-
trimonio rato mutat pariter materiam legis,
tollendo vinculum & reſcindendo matrimoni
contractum, qui ſubeſt poteſtati Dei tanquam
naturæ Auctoris, taciteque illam conditionem
includit & dependentiam a Deo, qui in hoc ſuas
vices commiſit S. Pontifici. Diſpenſatio deni-
que in Reſidentia Epiſcoporum non eſt contra
jus naturale, quod tantum obligat ad reſiden-
dum, quantum exigit contractus initus inter
Epiſcopum & Eccleſiam, cui præeſt, qui con-
tractus ſolum exigit, ut reſideat, quantum eſt
neceſſe & cum dependentia a S. Pontifice, cui
tanquam ſupremo Paſtori cura illius Eccleſiæ &
reliquarum incumbit, qui ſi curem illius pecu-
liarem in ſe ſuſeipiat, aur per alium illi provi-
deat, liberatur Epiſcopus ab onere reſidendi.
Generatim autem notandum eſt in iis obligatio-
nibus, quæ oriuntur ex contractu & libera ho-
minum voluntate, poſſe facile mutationem fie-
ri per poteſtatem ſuperiorem civilem & eccle-
ſiaſticam, cui ſubſunt contrahentes quoad to-
tum contractum, multoque magis per divinam.
Objie. contra Concl. 2. Deus diſpenſavit in le-
ge natürali, quando præcepit Abrahæ, ut fi-⸗
Rum innocentem occideret Gen. 22. filiis Iſrael
ut ſpoliarent Ægyptum Exod. 12. Oſeæ Pro-
Phetæ, ut ad mulierem fornicariam accederet.
Oſeæ I. Item quando permiſit Iſraelitis du-
cere aliam uxorem vivente prima, aut habere
B 4 plu-

24 DE LEcIBUS.

plures ſimul uxores, ut apparet ex Geneſi &
Exodo, ergo datur diſpenſatio in lege naturali.
N. In his exemplis Deus tanquam ſupremus Do-
minus vitæ & necis dedit jus Abrahæ in vitam
Innocentis, vel eo tanquam miniſtro & execu-
tore uti voluit. Lex autem naturalis non pro-
hibet homicidium Innocentis in tali caſu. Ad
2. E. Quod Deus tanquam ſupremus Domi-
nus bonorum omnium, habens in manu ſua do-
minia creaturarum, tranſtulit dominium .gy-
Ptiorum in Iſraelitas, vel iſtis reddidit merce-
dem laborum ſuorum, qua fuerunt fraudati ab
ar ptis, ut loquitur Scriptura Sap. 14. v. 17.
Ad 3. 2. cum D. Thoma, QOſee, inquit D. An-
gelicus q. 100. a. 8. accedens ad uxorem fornica-
viam vel mulierem adulteram, non eſt mechatus vel
Jornicatus, quia acceſſit ad eam, qucæ ſua erat ſe-
cundum mandatum divinum, qui erat Auäctor in-
Ntitutionis matrimonii. Alio modo S. Auguſti-
nus lib. contra Secundianum c. 21. factum Oſeæ
excuſat, ſeribens, Prophetam mulierem illam
fornicariam in uxorem duxiſſe: quid inimicum
Edei cbriſtianæ, inquit, ſimeretriæ relitta Jornica-
tione in caſtum conjugium commutetur? Nec re-
fert: quod filii ex illo connubio progeniti vo-
centur filii fornicationis, ſic enim appellantur,
quia nati ſunt ex matre, quæ prius fuerat for-
nicaria, & filii ob matris opprobrium vocantur
fili fornicationum. Ad 4. H. Deus tanquam
Author naturæ, cui ſubjacent matrimonii jura
in ordine ad naturæ Propagationem & com-
mune bonum totius ſpeciei naturaliter inſtituta,
& tan-

che uumten
Itmimdum
chenentle
g mNöle
egen an
mrcn b l
linali Cb
„le
Snuniad denn
M mdn
mrlnrohi
Akmic h
uüt genm poln
Aumnn Enon
Einc E
cn.
4 Cmo
it nerlir
kann mnnen-
Kbaunb

nns
Ppret 4
lron eel

DE LEGCIBVUS. 2 5
& tanquam ſupremus Dominus corporum ir-

nunien ritavit prioris matrimonii vinculum permittens
. G

. ae ne
nmmitro
Nhhmmibnnng.
Vin ti ai 4
iprnn Dn.
ulnn ſiue
Oninum Ar.
lich mere.
un finltiph
Aen
Mo A.
uumn ,mi,.
inmimnn
u.
, Aller n.
08 Malti.
Abmee
Mlietem Uam
ſut immnun
lalt inne.
d Mr n.
hgenii .
Arlum,
enrſio-
m odnN
G Unddann
imooin urn
en E Conn.
er din,
Ku.

libellum repudii, vel priorem contractum re-
ſtrinxit, & dominium corporis ab una in plu-
res diviſit, quando plures ſimul uxores habere
permiſit; iraque fuit ſolum mutatio materiæ,
non autem legis naturalis diſpenſatio, quia lex
naturalis nunquam obligavit, ut non fieret ma-
trimonium unius viri cum pluribus.
Inſt. Præceptum obſervandi Sabbathi ad le-
gem pertinet naturalem, cum in prima decalo-
gi tabula tertium locum obtineat, atqui præce-
Pptum illud adveniente lege evangelica mutatum
eſt, ergo lex naturalis non eſt immutabilis. H-.
D. maj. Ad legem naturalem pertinet ſub ali-
quo reſpectu C. ſub omni N. In præcepto
itaque obſervandi Sabbathi duo ſunt ſpectanda;
nempe res ipſa, quæ præcipitur, & tempus,
quo executioni eſt demandanda. Præcipitur
I. ut homo aliquamdiu vacet rebus divinis &
& prõpriæ ſaluti proſpiciat, deinde determina-
tur tempus, quo id præſtare debeat, ſcilicet ſe-
ptima die cujuslibet hebdomadæ, primum eſt
naturale præceptum, alterum ceremoniale per-
tinens ad legem poſitivam, ſcilicet, quod per
diem integrum & non per interpolatas hebdo-
madæ horas, & quod certis ſpiritualibus exer-
citiis vacandum.
Oljic. 3. Quando proprie diſpenſatur in le-
ge aliqua, fit neceſſariò mutatio materiæ, ergo
Ticet mutetur materia, fit tamen proprie di-

ſpenſatio; quando lex circa illam relaxatur, &
. B 5 re-

26 DE LEGIBUS.
reſtringitur ad alias, ergo. K. Diſpenſatio
proprie dicta in eo conſiſtit, quod legislator
ut legislator reſtringat legem eadem poreſtate,
qua tulit, & ſubducat ſolum perſonam ejus ob-
ligationi, non immutando materiam præcepti,
aut prohibitionis, adjungendo poteſtatem do-
minativam, per quam res ipſas immutet, ſed
ita, ut utendo ſola legislatoris jurisdictione re-
bus iisdem manentibus, faciat hic licere, quod
antea non licebat, neque jam huic liceret, niſi
legem circa illum reſtringeret. Pro quo
Obſerva circa Deum. Eſt legislator, unde
habet, ut poſſit nova & varia præcepta impo-
nere: eſt ſupremus Dominus, qui poteſt do-
minia mutare vel tribuere creaturis: eſt item
ſupremus judex, qui poteſt punire, & unicui-
que reddere, quod ei debetur. Tali autem po-
teſtate domini vel judicis ſupremi Deus uſus eſt
in allatis ſupra exemplis, non autem ſola pote-
ſtate legislatoris: ideoque non fuit proprie di-
ſpenſatio legis, ſed materiæ immutatio, atque
hinc etiam fit, ut quando materia præcepti ta-
lis eſt, ut ejus honeſtas vel turpitudo non pen-
deat a dominio divino, non poſſet Deus ne im-
proprie quidem diſpenſare per mutationem ma-
teriæ.
Inſt. I. Quilibet legislator poteſt in ſua lege
diſpenſare, ſed Deus eſt author naturæ, ergo
in ea poteſt diſpenſare. Deinde ſi Deus non
poſſet diſpenſare in lege naturæ, vellet neceſſa-
rio aliquid extra ſe, nempe non oceidere, non,
furari &c. ſed hoc dici nequit, cum alia a ſe
Deus

cchielin in
lammem lu
Aeigi et
1 ekſunn
anls nume i
lckmenvenien
elrmid 2
Iarlägugre
lulee, nüi

1 Doel Dens
Aeenie,
mnd glbi
4N. in
Pimtundahn
Amnebet.
Nn. Anin
Nid eni

Meri *
n rinn,
gimnn c.
dinglctorn,
efelere,n
ninelen, Il
odo
lmn, i⸗
MEeehe in.
liporet
annd ien
ur, Amia.
Ninen.
Desncd
nenſh wor.
it roprect
mio adte
N Mertlitr⸗
wononpen⸗
leubenspein.
UtstoremN.

lintulge
e, ergo⸗
elDens non
ſelet necel⸗
elete,
un An 1
D

DE LEGIBUS. 27

Deus libere velit. H. ad I. Quod licet quilibet
legislator poſſit diſpenſare in lege a libera ejus
voluntate poſita, non tamen in ea, quæ obli-
gat antecedenter ad ejus liberam voluntatem,
cujusmodi eſt lex naturæ, quæ obligat etiam an-
tecedenter ad Dei voluntatem propter neceſſa-
riam connexionem talium objectorum cum fine,
quam ex hypotheſi conditæ creaturæ rationalis
non poteſt non velle, conſequenter & media ad
eum neceſſaria, quæ ſunt leges, & præcepta na-
turæ. Ad 2. K. N. min. Nam poſito, quod
Deus velit creare mundum, non poteſt non
habere providentiam illius, & quidem perfe-
Gam & conſentaneam ſuæ ſapientiæ & bonitati:
hæc autem exigit, ut ea homini præcipiat &
prohibeat, quæ requiruntur ad hoc, ut crea-
tura rationalis maximè ſuum finem aſſequatur.
Neque id eſt inconveniens, Deum ex hypotheſi
alicujus neceffitari ad aliquid ad extra: ſicut
enim ſi ſemel aliquid promiſit, non poteſt non
illud adimplere, ita ſimiliter in præſenti dici
Poteſt.
Iuſt. 2. Poteſt Deus tot motivis intellectum
hominis prævenire, ut inculpabiliter judicet
mendacium v. g. ſibi eſfe licirum, ergo etiam
poteſt diſpenſare in lege de non mentiendo. H.
T. Ant. N. C. Quia ad diſpenſationem requiri-
tur legis notitia ut obligativæ in diſpenſato, quæ
notitialhic non eſſet. .
Quæres. An in legem naturæ cadere poſſit
interpretatio vel cpiehez. Ante reſpoſionem

Ob-

28 DE LECGIEBUS.
Ohſerva. Per interpretationem intelligitur

explicatio illius in rebus obſcuris & dubiis: epi-

cheja vero vel ut alii epikia, ex Philoſopho 5.

Ethic. 10. ℳ emendatio legis, ubi deficit propter

univerſale, ſeu ut clarius definiam, virtus, qua
legem aliquid univerſaliter præcipientem, in ali-
quo caſu particulari corrigo & emendo, pru-
denter judicans hic & nunc contrarium eſſe fa-
ciendum. His prænotatis
g. I. Super legem naturalem cadere qui-
dem interpretationem, non tamen epichejam.
Prima pars conſtat: cum enim non omnia legis
naturæ præcepta ſint æquè nota, maximè ea,
quæ ex primis principiis per longum diſcurſum
deducuntur, quædam exillis aliqua interpreta-
tione indigent ad hoc, ut verus eorum ſenſus
haberi poſſit; & ſic interpretamur legem natu-
ralem de ſervando ſecreto nonobligare in caſu,
quo ſilentium cederet in malum reipublicæ,
item legem de non occidendo non intelligi de
occidente cum moderamine inculpatæ tutelæ.
cunda vero prob. tum quia, ut dictum, epi-
cheja eſt emendatio legis, ſed lex naturalis ut-
Pote ipſa recta ratio non eſt capax emendatio-
nis, ergo. Tum etiam, quia ex eo ſupra legem
poſitivam poteſt cadere epicheja, quia lex po-
ſitiva non reſpicit omnes caſus particulares caſu
contingentes, ſed ſolum eos, qui urplurimùm
eveniunt; ſed lex naturalis ad omnes caſus ex-
tenditur; quidquid enim præcipit aut prohi-
bet, eſt cum omnibus circumſtantiis, quæ ac-
cidere poſſunt.

ℳ

Dr L10l
1l oKrirt
9 fiam Eimmm
snt,
0s Ponibi,
bnpertihel
mimne kyoh
A mure,
rkturmm
codoblgere
increnfun
s Egstnors,
c Onhaino el
Pinnd, Mon ue
Ne mnmm non
6citenmnole,

Wicort
em Cemun
PoCenrum m
lremutat,,
ruutmmſcaummn
n onmn
Kom eo du
id nodes a

Wmere dan
kütkgenpen
WNNuNtel
mm. 2 N.
Teneg

kepienten n
.g, Mr.
nmmminelet
en dkr gi.
enegſein
Mohni y⸗
1 warNRe ,
Gumclintnmn
uinennen.
nn eals
genmn.
Wnenel,
Kpler,
ninelgi de
Pre mete.
chm, en⸗
MMuuelsu.
enegci.
Gondlgen
Guuk N.
Culrsan
phimun
Gcllis ex⸗
Iprodi⸗
e r

6

DE LEGIBUS. 29
Si dicis: Lex poſitiva recipit in ſe epiche-
jam, ergo etiam lex naturalis. N. N. C. Diſp.
eſt: quia jus naturæ, cum unum & univerſale
ſit in omnibus hominibus, unam eandemque
obligationem ſemper habet, & quidem non ſo-
lum ex intentione legislatoris, ſed etiam ex ne-
ceſſitate quaſi naturæ, & exigentia materiæ,
unde non poteſt formari prudens præſumptio
in ullo caſu, quod obligare non velit. At verò
lex poſitiva fundamentum & vim habet ex in-
tentione ſolius legislatoris, qui ſi humanus ſit,
nequit omnes omnino caſus in particulari pro-
videre; ſi divinus, non videtur ſemper velle ob-
ligare. Unde mirum non eſt, quod deficien-
te legislatoris intentione, ipſa etiam lex incipiat
deficere.

ARTICULVUS III.
Quid de Jure Gentium obſervandum?

D' L. Jus Gentium multis Authoribus di-
citur conventio tacita, qua gentes ut tales ob-
ligatione mutua conſociantur in ordine ad ea, qucæ
ud conmunem ipſarum felicitatem pertinent. Ita
Grotius, & cum eo alii Jurisconſulti, quæ ta-
men deſcriptio nobis non probatur, I. quia
obligatio concomitans neque ſufficit, neque pa-
rit legem, niſi mere naturalem, & reſpectus al-
ter non efficit legem gentium, ſed civilem, quæ-
& ipſa nonnunquam reſpicit bonum commune
etiam exterorum. 2. Non adſtruit obligationem
univerſalem, ſed particularem pacti extenſam in

ſolos conſentientes. Melius videtur nobi de⸗
ini⸗

30 DE LEGIEBUS.

finiri vel potius deſcribi: quod ſit ordinatio ra-

tionis diuturnis gentium moribus ad communem
utilitatem gentium qua talium conſtituta, & ſum-
mi politiarum Principis conſenſu approbata. Ita Ca-
noniſtæ Recentiores. Declaratur 1I. per ordina-
tionem rationis genus indicant, & quidem uni-
vocum reſpectu juris naturalis & civilis; inſu-
per indicant jus gentium non uſu qualicunque
arbitrario, ſed in ratione fundato eſſe inductum.
2. Per ordinationem diuturnis gentium moribus
conſtitutam innuunt conſtitutivum juris gen-
tium proprium ac formale, non eſſe conventio-
nem ſeu pactionem, ſed ipſum uſum & conſue-
tudinem;, ex qua velut tacita conſenſus mutui
profeſſione introducitur ordinatio inter gentes.
3. Per ordinationem ſupremi humanarum politia-
rum Principis conſenſu roboratam ſignificant pote-
ſtatem ſupremam ferendæ legi neceſſariam,
non eſſe a gentium collectione, ſed poteſtatem
ſupremam & virtutem legislativam in gentes
haberi a Deo non tanquam Authore naturæ,
ſed tanquam Authore ſocietatis humanæ, & ſu-
premo politiarum humanarum Principe, ut lo-
quitur P. Schmier, & cum eo P. Schmalzgru-
ber.
Dico II. Exoleta eſt diviſio Juris Gentium
in primarium, quod naturalis ratio inter homi-
nes conſtituit, & ſecundarium, quod uſu & ne-
ceſſitatibus exigentibus introductum eſt. Katio
eſt: quia nititur falſo ſuppoſito uſtiniani de du-
plici jure naturæ, & Jus gentium confundit
cum naturali. Nulla etiam eſt diviſio Juris
gen-

De Li

nneſi lin
ale gelleh, Ei
cmes ſolum Munt
gonnfinctun
mvon erline
kmmmriſil
irmimdun
is aunmun ſoei
perluzetmm e
mn, ſeuenpre
Eer ikenmn
4 blea, in no
1, conin
loipum t P
eilu padt
d us e
nice Cwiſde
beco eber po
eaptrur, V.
Nyrnun, Gv
A, ſe o
1ntes ven
Uemmtoproſe
uuNNIIII
Anneeln men
nſan, o.
Argmeh
Srhitm

inlveleithiin
mn ini n
nelemmeni⸗
Imnun Neunie.
izanenfsnnn
ubinren
nunnnti.
Snintgge.
Idim,
Ei wehten
WGmm in gems
Abore unne,
blumne,Al⸗
lurpe, u b.

5 Khmagn.

sCenn
1oimrhon.
eine.
met Kno
Hu Cedhr
umn colkun

dilo i,
N

DE LEGIBUS. 31

gentium in univerſale ſeu commune, quo plures
vel pleræque gentes, & in particulare, quo duæ
vel tres gentes ſolum utuntur. KRatio eſt: quia
Jus gentium confundit cum jure eivili. & dicis
Jus gentium non ex numero, ſed ex fine æſti
mandum. At negatur ſuppoſitum, quod finis ejus
ſit particularis gentium duarum, triumve utilitas,
& non potius communis ſocietatis humanæ feli-
citas. Superflua etiam eſt diviſio Juris gen-
tium in ſeriptum, ſeu expreſſo gentium conſen-
ſu ſtabilitum per fœderum & pacificationum
inſtrumenta publica, & in nonſeriptum, ſeu con-
ſenſu tacito, uſu ac conſuetudine ſtabilitum.
Sed hoc jus ſcriptum eſt potius effeéctus juris
gentium, per ſpecialia pacta ſicut ad finem par-
ticularem, ita & ad jus particulare referendus.
Legitima proinde diviſio eſt, in afirmativum,
quod pro objecto habet poſitionem actus, ſeu
quo aliquid præcipitur, v. E. admiſſio legato-
rum; & in negativum, quod pro objecto habet
omiſſionem actus, ſeu quo aliquid prohibetur,
v. g. ne arma & fontes veneno inficiantur, II-
lud in actu ſecundo pro ſemper non obſtringit
propter humanarum virium limitatam virtutem;
hoc obligat ſemper pro ſemper, eoquod omiſ-
ſio actus non excedat menſuram humanæ po-
tentiæ. Reductive etiam & improprie dividi
ſolet in permiſſivum, quod non præcipir, nec
prohibet, ſed negative ſe habet.
Dilo IIl. Jus gentium differt a Jure naturæ,
1. ex ſine. Prob. Jus gentium pro fine formali

& adæquato reſpicit utilitatem genmtium, ku ſe⸗
lci⸗

32 DE LEGIBUS.

licitatem ſocietatis humanæ mere externam hu-
jus vitæ; econtra jus naturæ pro fine primario
reſpicit felicitatem homini ſubſtantialiter pro-
priam ſive internam etiam ultra fara extenſam,
formando hominem in ordine ad ſe ipſum & meielti o
Deum. 2. Differt in objectis. Prob. jus gen- aiAlpöuun
tium reſpicit objecta non fundata in abſoluta er
neceſſitate, ſed fluit ex opinione gentium in or- Aunrod c
dine ad majora ſocietatis humanæ commoda, Tieinnin
qualia objecta ſunt immunitas legatorum, jus
commerciorum &c. econrra jus naturæ reſpi- gu Cn
cit objecta fundata in abſoluta neceſſitate in or- ur, end

dine ad felicitatem homini propriam, ſimplici- n
ter debitam, & fluit ex evidentia naturali. 3. wen
Differt in conſtitutivis. Prob. Jus gentium eit Fn
jus vel pactione tacita, vel uſu & diuturnis gen- i * lente
tium moribus introductum, earumque conſen-“ 4thach
ſu conditum; econtra jus naturæ eit jus ſeri- ererin
ptum in hominum cordibus, ex convenientia ken
cum ratione prognatum, & ſine hominum vo- m mc⸗
luntate ſancitum. Differt 4. in cauſis. Prob. lle ol

Nam cauſa efficiens juris gentium eſt voluntas Krilgen
gentium qua talium, a Deo gubernatore gen-
tium roborata, Juris naturæ eſt Deus, ut au-
thor naturæ. Cauſa impulſiva Juris naturæ eſt
felicitas, naturæ humanæ ſimpliciter propria
ac neceſſaria, juris gentium eſt felicitas ſocie-
tati humanæ congrua, vel nonniſi moraliter
neceſſaria. Differt denique 5. in proprietatibus.
Nam us naturæ eſt immutabile, contra Jjus in
gentium eſt abſolute mutabile, quatenus vel l Hummn
ex hominum conſenſu, vel arbitraria tantum dras!
con⸗

aN inar
er

mune beſkeſtenn

1
wurenine
uniſitenin
mumnn nere
nordien i
pneggnimnin
ME Iumnz omnd
nnig onnn 5
umſbumnnh
ntkeellengr.
lnin, imis.
Dtknümrmel. 35
,enun e
Ncumdgr.
AUNeaner.
unet i.
A Onpenienn
lnebommm ſ.
Aiat. O.
enimn AN ob
hhenunte en.
l Dens a
rſnsnmnesk
Unplcier Nn
Elcis ſce.
cmii ollts
sninnit,
t unn .
Crid
rina

4
4

DE LEGIBUS.

conſuetudine dependet. 2. Jus naturale loquen
do per ſe eſt univerſale, ſicque obſtringit omnes;
econtra Jus gentium non eſt commune omni-
bus ſemper, ſed regulariter & fere omnibus,
hoc eſt plerisque vel ſaltem moratioribus, unde
absque errore alicubi poteſt non obſervari. 3.
Effectus juris & legis naruralis eſt obligatio legis,
effectus juris gentium, ſi conſiſtar in pactione
eſt obligatio rigoroſa juſtitiæ, ſed non legalis,
ſi conſiſtat in conſuetudine eſt obligatio legalis
ſed poſitiva.
Obj. I. contra IUII. Concl. Societas inter gen-
tes eſt juris naturæ, ergo & leges gentium tan-
quam neceſſaria media ſunt de jure naturæ. 2. Jjus
gentium eſt perpetuum, & immutabile, atqui
etiam tale eſt jus & lex naturæ, ergo inter ſe
non differunt. 3. Pleraque quæ tribuuntur ju-
ri gentium, pertinent etiam ad jus naturæ, ſic
diviſio regnorum, bellum ut eſt defenſio pub-
lica, legatorum admiſſio & ſecuritas, fœdera
& pacta, repreſſaliæ, jus ſepulturæ, hæc omnia
etiam pertinent ad legem naturæ.
. ad I. Societas inter gentes eſt juris natu-
ræ originaliter hoc eſt à jure naturæ conceſſivo,
tanquam principio ad ſocietatem ut ſibi con-
gruam inclinante C. eſt juris naruræ formaliter,
ſive eſt a jure naturæ præceptivo tanquam prin-
cipio ad ſocietatem obligante N. ergo & leges
pro gentibus ſunt juris naturæ, ſi ſint media ad
felicſtatem naturæ humanæ propriam ſimplici-
ter neceſſaria C. ſi tantum ſint media neceſſaria
ad melius eſſe, quales An leges ex uſu gen-
tium

34 DE LEGIBUS.

tium ad capienda ex ſocietate commoda intro-=
ductæ. N. Ad 2. . Immutabilitas ſufficit pro
ſecuritate gentium in neceſſariis abſolute ad fe-
licitatem humanam: ſecus argumentum proba-
ret etiam Jus civile debere eſſe perpetuum & im-
mutabile, quod nemo dicet: conſtat autem
de jure gentium, quod mutari poſſit, hinc jus
gentium reſpectu ſervitutis mutatum novimus.
Ad3. H. D. Nleraque capita Juris gentium redu-
ci poſſunt ad jus naturæ juxta ſyſtema illius pro-
prium ac genuinum N. juxta ſyſtema Puffen-
dorffi de faciendis iis, quæ neceſſariò conve-
niunt cum vita hominis ſociali T. nam ſi ly ne-
ceſſariò ſtrictè ſumatur, etiam Puffendorffius ni-
hil probat. In ſpecie ad ſingula

H. 1I. Diviſio Regnorum eſt neceſſitatis ab-
ſolutæ præcipuè in tot Regna & quo admodum
N. neceſſitatis moralis Tr. ad z. Bellum quà
ſolenne ſecundum conditiones eſt ex arbitrio

gentium: Denuntiatio non eſt abſolute neceſſaria,

multo minus abſtinentia a veneno. Ad 3. E.
Legatorum admiſſio, commercia &c. non ſunt
media ad felicitatem vitæ neceſſaria abſolutè &
determinatè. Ad 4. Fœdera, etſi rationabili-
ter petita, ſunt quidem de æquitate, non ta-
men de abſoluta neceſſitate. Ad 5. Repreſſaliæ
reſpectu ſubditi laceſſiti ob culpam alterius, non
ſunt juris naturalis ſed gentium. Ad 6. Jus ſe-
Pulturæ, etſi fundatur in æquitate aliqua na-
turali, abſolutæ tamen neceſſitatis non eſ⸗ etſi
Ant;,

Nu Le

okculumn
ſn A ued
gA 11
nmmnl th
7,1 Codnmi
Deelobeciun
doetielen
ern gnun in
1Ann iwo
dewenl commere
2 Myeſiiege
4toorcdan Em
ltlor mer l
6enunnr.
Cnnmltek
ellelis kan
midcolltenta
irts awen -⸗
Ulorunenbane
Weenenum ob⸗
ummmöhpreno
imn ſen emolun
Ar oollenſun

Ae.

Kiwer mmos
Unhre,ſuege
Almhmnpe
Acle Enigee
cechn lo
Kmmemnnnt.

62

niffemilum
hlen
Mekelrdeme.
Käluhn.
nnafiut.
nn⸗

Alareſirish.
GcroaUnochm
Ur Mm
B a udiro
Dlnemoleig
erid 13
ri e wnlun
tlrn on
ell muntl.
line, ir
, Nelle
mtenis,nod
1 oſ.
Cine lgnn
in e,d

DE LEGIBUS. 35

ſint, qui ad officia humanitatis vel ad Jus gen-
tium referant: illud paradoxum hic, quod Tho-
maſius in diſput. 12. defendit: ſepeliri mortuos
in templis juri naturali repugnat.
Qucær. I. Quodnam ſit ohjectum Juris gen-
tium k. in genere objectum conſtituunt ea, quæ
Pertinent ad convenientem ſocietatem & com-
municationem gentium inter ſe. In ſpecie huc
ſpectant admiſſio & inviolabilitas Legatorum,
libertas exercendi commercia cum exteris, Jus
ſepulturæ, Repreſſaliæ &c. ex adverſo, quæ ad
Pacem, concordiam & tranquillitatem Civium
alicujus Reipublicæ inter ſe pertinent, illa ad
jus civile referuntur.
Quær. 2. Quinam ſit effectus Juris gentium?
H. I. Effectus eſt legalis, ſeu obligatio obedien-
tiæ ſtringens in conſcientia, qua gentes com-
munibus ſancitis morem genere tenentur. Ex
his deduces
Imò. Obligationem hanc in ipſa ſumma Or-
bis capita eſſe extenſam ob authoritatem Dei ſo-
cietatem humanam ſupremo dominio gubernan-
tis, ob finem ſeu emolumentum commune,
cujus intuitu per conſenſum gentium immedia-
te oborta eſt.
2. Lites inter ſummos Principes ex jure
naturæ vel gentium decidendas eſſe, eoquod
jure civili ſuperiores, jure gentium inferiores ſint.
3. Bella inter Principes ſummos ſecundùm
Jus gentium eſſe dirigenda. .
H. 2. Ad effectum Juris gentium revocari
Poteſt ejus interpretatio. Hæc in dubio non

4

lie

36 DE LEGIBUsS. 4, C ſer l
male petitur ex ſcriptoribus probatis, in ſcripto- gen
rum autem diſſidio præferendum judicium Re- (ea le⸗
centiorum, eoquod per uſum contrarium jus ascelggen
iſtud in ſe mutabile, abrogatum præſumi poſſit. zGim, Ahu.
In dubio de actibus ad introductionem hujus
Juris requiſitis ajunt, reſpectu plerarumque MNIC
entium requiri plures: reſpectu ſingularum fbr dum
Tifficere unum, ne difficilior fiat ejus probatio Pmenlegsch
cum non modico Rerumpublicarumdetrimento. Wonon h
H. 3. Ad effectum Juris gentium reduci po- ißs Niigins
teſt perſeverantia, quæ per mutatiorum abo- An,CoNrra,n
leri poteſt, quia eſt ſpecies juris arbitrarü & po. Pamttkeli
ſitivi. Wec refert I. Quod ex rationis diétami- 8 Nmn
nibus profluat: non enim profluit per dedu- nn luire
Gionem neceſſariam ac evidentem, ergo muta- ua cen .
tis circumſtantiis abſolute mutari poteſt. Mec mud 38
. Eeu onn 2
refert 2. Quod à Deo firmatum ſit, trahatque ene decli
obligationem a poteſtate hominibus ſuperiore: l me lir
nam non trahit obligationem a Deo abſolutè ut M
jus divinum, adeoque ſicut Deus obligationem an⸗ ga .
ſuo conſenſu non roborat, niſi præſuppoſita hnemile
geminen voluntate, ita ultra eandem voluntatem

3
rmare jus gentiumnon intendit. lileeler
ledht Ang

De Lege Divina Moſaica ſcilicet & aun

Evangelica. leat
Aen kee d
CAPUTI. KZ

De Lege Divina Moſaica.
E lege poſitiva generatim non agimus, quia
ſi cognoſcamus ejus rationem eſſe, ut præ-
cepta

olns
hu lti i

fernin S

r umammn

gimnein

Inmtlione
lrrfreir nie⸗
mn
Gemünmtti,.
Eumnonmm d.
hmirmikn.
Aninis chn.
Ntnr r Nn
lengon.

et Ar,

ſ mnae
öetae :
DoNNe
Cigticen
Urinpole
tenmfehunnren

D.
1üad

Dr LEGIBUS. 37

cepta tradat, quæ per ſe non habent intrinſe-
cam neceſſitatem, ſed pendeant ab extrinſeca
voluntate, de ea nihil explicari poteſt, quin vel
conſtat ex dictis de lege in genere, vel ex dicen-
dis de lege divina, & humana.

ARTICULUS I.
Quid ſit lex divina quotuplex.
Ota. Nomen legis divinæ ſumitur I. latis,
quomodo non ſola præcepta a Deo tradita,
ſed etiam totius Religionis ſummam, promiſ-
ſionibus, cultu, doctrina, inſtitutis, officiorum-
que gradibus comprehenſam ſignificat. Sic ac-
cipitur Matth. 5. Wonveni ſolvere legem ſed adim-
plere, ad Kom. 10. Finis enim legis eſt Cbriſtus.
Deinde ſumitur etiam lex divina pro lege
æterna, de qua ſupra 2. Sumitur proprie pro
lege complectente peculiaria præcepta ad fi-
nem ſupernaturalem ſpectantia: quomodo ſu-
mitur Lev. 18. Cuſtodite leges meas atque judicia.
Iaiæ 2. De Son exibit Lex, & Verbum Domin
de geruſalem.
Dico I. Exiſtere legem divinam multis ra-
tionibus oſtendit D. Angelicus q. 91. n. 4. I.
Quia homo ordinatur ad finem beatitudinis ſu-
pernaturalem, ideoque neceſſarium fuit, ut ſu-
Ppra legem humanam & naturalem dirigeretur
ad ſuum finem lege divinitus data. 2. Lex
humana non poteſt cohibere & ordinare ſuffi-
cienter interiores actus, quoniam ea ſolum or-
dinare poteſt, de quibus poteſt judicare, ideo
neceſſiaria fuit lex divina, quæ etiam actus inter-
C 3 nos

38 DE LEGIBusS.

nos dirigeret. 3. Quia lex humana non poteſt
omnia, quæ malè fiunt, prohibere vel punire:
requiritur ergo lex divina, per quam omnia
Peccata prohibeantur.
Dico z. Definitur lex divina judicium divi-
næ mentis de agendis aut fugiendis ad obtinen-
dum finem ſupernaturalem cum voluntate ho-
mines obligandi. Dicitur I. judicium divinæ
mentis ut oſtendatur non eam in creatura ratio-
nali reſidere ſolum, ſed etiam in Deo. Lici-
tur 2. ad finem ſupernaturalem, ut diſtinguatur
lex divina, quam Deus tulit, tum a lege divi-
na, quæ daretur, ſi Deus poſito ordine natu-
rali vellet homines in finem ſolum nauralem di-
rigere, tum a lege æterna ea parte, qua bru-
ta animantia imo & creaturas rationales in fines
naturales dirigit. L
Dico III. Lex divina dividitur in veterem
ſeu Moſaicam, & novam ſive evangelicam. Illam
Moyſes populo Iſrael promulgavit; Hæc a Chri-
ſto legislatore de Sion primè juxta divina vati-
cinia, deinde per Apoſtolos in univerſo mun-
do promulgata eſt. Hæc autem diviſio fit non
tanquam in ſpecies diverſas, ſed tanquam
in perfectum & imperfectum in una ſpecie,
ut docet D. Thomas q. 91. a. 5. ex Apoſto-
lo ad Galatas 3. comparante ſtatum legis ve-
teris ſtatui pueri exiſtentis ſub pœædagogo, &

ſtatum novæ ſtatui Viri perfecti, qui jam non

eſt ſub pædagogo. Poſſet etiam aſſignari lex divi-
na reſpondens tempori, quod anteceſſit tem-
Pora Moilis: nam Deus Genelis 2. prohibet
Ada-

D1 11

„ooeii⸗
wpemn iipuif
ar, Aun
ini Abonn
alolan gu
akrcrtnolid
ri f
elübsfond
gie Ehen. 5.

MC
ler Vuf
1 (npci
2 1. imhlctere
AANon c o,
1, mi un
uler Moli
RErynpeien
Nn trans
Aor, ige
RGrmmpron
lenode
n leunntetre
rlrcioni
Vie, äcene
Enm mdon,

en

Uvima, Der n;

.
cin tins
figenie,
lenann plnne,
E , illenm
Meningtannnt
eim n n N
Eem urcten
kgitt.
oln oncnenn.
Pbünunen.
4 nte, rn.
Nels
I Nn veteten
Eglomm Dan
Vniklerzchr.
unchinn v.
ulnero mun.
Ciohrnon
, Sd unquun
in n ſeet⸗
olr.
tun kel ſe.

rlo,

l,Cſnm don
nrlexini
eeſt en
“
662. Prorbe

DE LEGIBUS. 39

Adamo, ne comedat de ligno ſcientiæ boni &
mali, & c. 9. prohibet Noemo ejusque filiis,
ne carnem cum ſanguine comedant. Non nu-
meratur tamen, quia non imponitur lex niſi
communitati. At non imponebantur Præcepta
fidelibus in illo ſtatu, quaſi convenirent in unum
Populum & a cæteris diſcernerentur, aut Sacra-
mentorum aut Sacrificiorum determinata unita-
te, quibus viſibilibus ſignis in unum corpus fide-
les convenire debent. S. Auguſtin. lib. 8. con-

Fauſtum.
ARTICULUS II.
An Lexr Vetus fuerit bona?
Cta I. Quadruplici nomine vocatur lex
vetus. I. ſimpliciter & abſolute lex, utin
Epiſtola ad Rom. & c. 10. Joannis lex per Moy-
ſen data ot, gratia & veritas per Jeſum Cbriſtum
Jacta eſt: 2. Lex Moſaica, quia per Moyſen
fuit promulgata. 3. Lex vetus, ut diſtingua-
tur a nova ſeu Evangelica. 4. Vetus Teſtamen-
tum ſive pactum & fœdus, quia per eam Deus
cum Judæis pepigit, ipſos fore ſibi peculiarem
Populum, & terram promiſſam in hæreditatem
Poſſeſſuros, ſi legem obſervarent.
Nota 2. Legem veterem fuiſſe bonam & di-
vinam negarunt Marcionitæ, deinde Manichæi
& Priſcillianiſtæ, dicentes: duo eſſe Rerum
Principia, alterum malum, quod fuit Author
legis veteris; & ideo malæ , alterum bonum,
a quo lex evangelica prodiit. Contra priores
imprimis ſcripfſit Tertullianus, & contra poſte-
riores S. Auguſtinus.
C 4 Dico.

40 DrrE LEGIBUS.

Dico. Lex vetus fuit bona. Prob. 1. ex ſcript.
ad Rom. 7. Lex ſanéta & mandatum ſanéctum ju-
Rum & bonum. I. ad Thimoth. 10. Scimus au-
tem, quia bona eſt lex, ſi quis ea legitimèò utatur.
Plſal. 19. Lex Domini immaculata convertens ani-

mar. Prob. 2. Illa lex eſt bona, cui Chriſtus

Parere voluit: ſed Chriſtus legi veteri parere
voluit: nam voluit circumcidi, obſervavit Sa-
bathum, celebravit Paſcha & leproſos a ſe mun-
daros remiſit ad Sacerdotes, quorum erat judi-
care inter lepram. Et generatim de lege habet
Matth. 5. Mon veni ſolvere legem, ſed adimplere.
Prob. 3. ratione: illa lex eſt bona quæ non præ-
cipit niſi bonum, nec prohibet niſi malum, id-
que in honeſtum & debitum finem, atqui lex
vetus nonniſi bonum præcipit, ut patet vel ex
illo præcepto Deut. 6. in quo cætera continen-
tur, diliges Domirum Deum tuum ex toto corde
tuo. Et omne malum prohibet, dum ait, non
concupiſces, idque in honeſtum & debitum fi-
nem, remotum quidem vitam æternam, pro-
ximum vero Chriſtum juxta illud ad Rom. 10.
finis enim legis Chriſtus ad juſtitiam oimi eredenti.
Obj. I. Ezech. 20. dicitur: Eso dedi eis præ-
cepta non bona &α Judicia in quibus non vivent.
N. I. Præcepta ſcilicet ceremonialia, de quibus
infra, dici non bona, quia eorum executio gra-
tiam non conferebat, cum tamen Iſraelitæ ſe
per ceremonias peccatores oſtenderent. Ita S.
Auguſtinus in epiſt. 19. ad Hyeron. k. 2. Præ-
cepta illa non bona vel eſſe ipſa deſideria Iſrae-
litarum, quibus Deus eos permiſit, quod Dei
legem

l

Iunſenell,
egesnonen
D Ots tnon

er Abiiel

6a Akolns
e, ßn
vummim, ſo
AAn C 7.
(en rons mn
ancheitonen
interenum
ſtiüneinendk,
10edione, non
ahminge eea⸗
Tüktumnknper
Wrümr
nCennceg
betivem der

UKW
Ediwoccbi
in M por
MEnenn
ine in on
Ammmenumt
ne eglit,
euuuhone
8 ln,gon
hit enn
Ii C cun

lolnys,

munlemn lis,
inokt n
gialating,
nmulinanne;
len , *
Efn i rnen
nech, Gnnig.
itnigzenn.
onnentind.
4 Heller
4 Wannr.
Waden.
erti mim,
fimn amlier
, rNuetſtſer
Nen nnnen.
n in mn
t, dun it, m
1Sint.
Eemnm, b.
Nlad on o
Auni nlnri
Lraleipre
mm ten
jeleenio .
alirimn ſ.
Pen Iud
n En e.
Eütein Er.

ſt, lol N

e
l

—

DE LEGIBVUsS. 41

legem non ſervarent, ita S. Hieron. in eum lo-
cum, vel leges non tam Tyrannorum quam Deo-
rum aut potius de'monum, quibus Deus eos
Permittebat, ubi videtur Deus reſpicere ad le-
es & præcepta Moloch, cui infantuli macta-
antur.
Obj. 2. Apoſtolus I. ad Cor. c. 3. dicit de
lege veteri, quod ſit miniſtratio mortis, &&mi-
niſtratio damnationir, ſicut & lex mortis dicitur
in epiſt. ad Rom. c. 7. . Legem Moſaicam
dici legem mortis non per ſe, quaſi mala im-
peret, cupiditati fomenta ex inſtituto Ppræbeat,
& homines in terrenum ſolum amorem flectere
atque inclinare intendat, ſed occaſionaliter, ſci-
licet ex occaſione, non quam lex daret, ſed
quam homines ex lege acciperent. Sive quia ni-
timur in vetitum ſemper, & præcepta ſuperio-
rum transgredimur: ſive quia cum legi Mo-
ſaicæ non debita eſſet gratia, contingebat ho-
mines adverſus eam peccare, & prævaricatores
fieri.
Obj. 3. Illa lex non eſt bona, quæ ſalvare
nequit & eſt impoſſibilis moraliter, atqui lex
vetus ſalvare non poterat, erat enim tale ju-
gum, quod neque Patres noſßiri, inquit S. Petrus
Act. I15. neque nos portare potuimus., H. I. Re-
torqueo argumentum: ipſa lex naturalis homines
per ſe ſalvare nequit, & eſt jugum, quod nul-
lus ſine gratia portare poſſit, ergo lex natura-
lis non eſt bona, quo nihil eſt abfurdius. H. 2.
Lex vetus ſalvare nequit & eſt jugum intolera-
bile ſine gratia C. curn grdria N. nam plures in

5 lege

42 2 DE LEGIBVUS.

lege V. ſalvati ſunt, & juſti erant incedentes in
omnibus juſtificationibus & mandatis, ut de
Zacharia & Eliſabeth dicitur Luc. I. Sed iſta
adſcribenda erant fidei in Chriſtum venturum,
& gratiæ novi Teſtamenti, quæ ex S. Auguſti-
no in Teſtamento V. occultabatur, ſicut fru-
mentum in palea.
Porro S. Petrus loquitur de lege veteri ſe-
cundùm ſe ſpectata, quæ ut ſic innumera præ-
ceptorum multitudine obruebat, eos præſertim,
qui promulgato jam evangelio legem neceſſa-
riam eſſe contendebant, nam ex Apoſtolo ad
Galat. 5. a Gratia Chriſti exciderant, evacuati
S. a Cbriſto qui in lege juſtificamini, a gratia exci-
diſtis
Inſ. Lex vetus ad Gal. 3. eſt ordinata per An-
gelos in manu Mediatoris id eſt Moyſis, qui de
ſe ipſo ſic ait Deuter. 5. ego ſequeſter & medius
fui inter dominum && vos & Joſ. 7. Wonne Moyſes
dedit vobis legem. Ergo lex vetus non eſt a Deo,
& conſequenter non bona. E. D. Ant. Per An-
gelos tanquam Dei Miniſtros, & ejus nomine
agentes & loquentes, per Moyſen vero tan-
quam legis promulgatorem C. per Angelos &
Moyſen tanquam legis Authores N. nonnulli

etiam ex Veteribus crediderunt, ipſum Verbum

Divinum in corpore ad tempus aſſumpto Moyſi
apparuiſſe in monte Sinai, & cum eo fuiſſe lo-
cutum.
Collige alia argumenta, quæ objiciunt Ad-
verſarii, oftendere tantum, legem Moſaicam
fuiſſe imperfectam, quod ultro fatemur, nibil
enim

Dr
m allun l
Gien nn.
fene dn
grn,
Srdi hen

, ifetuirher

,,Ainbn,
tecz loe epl

e1 Conple
rülgeſere
erponilt, )
NlsDener
onnnie g' l
MMr. Tre⸗
mn Cleplan,
iubusteuls
N ſe
bhbKnpteren
ii alum 0
Ppnmhkononmn
iapoltor
Wum. No
lchnims.
Aminpleit
tepho fiſe
bhm ſne is
n I hurun
Wn lii

ſiernit
8

8

Uur lie 8

1 een

d deſo
Cauk, aunc
ugnuers.

unyrt
N i
1 6 mnci
lnr Me
Nneltieo⸗
n berdn.
stomine
Nero inn.
Anpele
N vonmuli
mVebun
o i
ileo.

ſüm A.
ohien
ar, ii

Chrihnn n

DE LEGIBVUsS. 43
ad perfectum adduxit ler ad Heb. 7. ideoque di-

citur c. 8. culpa non vacare, quia deficiebat in hoc,
quod ſanctificare non poſſet. Neque vero ne-
ceſſe eſt legem, quæ eſt a. Deo, omnino eſſe
Perfectam ob illud Deuter. 32. Dei perfecta ſunt
opera, ſufficit ut ſit perfecta ratione ſtatus ho-
minum, quibus datur, quomodo lex Molſaica
fuit perfecta, hoc explicat S. Thomas 9. 98. a.
2. ad I.
Quær. I. Quotuplicis generis præcepta nu-
merantur in lege veteri g. triplicis, nempe mo-
ralia, ceremonialia, & judicialia. Sic enim lo-
quitur Moyſes Deuter. c. 6. v. I. Hæc ſunt præ-
cepta, ceremoniæ && judicia, quæ mandavit Do-
nmuinus Deus veſter. Præcepta moralia pertinent
ad morum diſciplinam, digito Dei deſcripta
ſunt in duabus tabulis Exodi 20. ſolentque dici
decalogus, eoquod ſint numero decem. In
prima tabula ſcripta erant Præcepta, quæ Deum
reſpiciunt, & in ſecunda, quæ proximum.
Ceremonialia cultum Dei ſpectant, ut ſacrifi-
ciorum & purificationum leges. Judicialia ſunt
leges civiles & politicæ, juxta quas Judæorum
ſocietas regulatur. Non tamen inde ſequitur,
quaſi in lege Moſaica nulla fuerint præcepta fi-
dei, ſpei & charitatis. Nam hæc & alia conti-
nentur ſaltem implicitè in decalogo. In primo
quidem præcepto fides, ſpes, charitas & Pœ-
nitentia, cum ſine iis Deus veraciter coli non
poſſit, tum quia harum virtutum actus paſſim
commendantur in ſcriptura.

Quaær.

44 DE LEGIBUS.
Quær. 2. Quare Deus legem naturalem in
tabulis ſcribi voluit, cum in cordibus hominum
ita ſit indita, ut deleri non poſſit. E. S. Au-
uſtinus in enarrat. in Pſal. 57. Seriptum eſt inta-
Vai , quod in corde non legebant, non enim ſeri-
ptum non habebant, ſed legere nolebant, oppoſita eſt
oculis eorunnquod inconſcientia legere cogerentur &.
Adde: quod concupiſcentia, paſſiones inor-
dinatæ & habitus vitioſi, etſi legem naturalem
omnino delere non poſſint, illam valde obſcu-
rant, rationemque ita perturbant, ut facile ho-
mo malum tanquam bonum apprehendat.
Qucær. 3. An lex vetus omnes homines obli-
garit. . Solos Judæos obligabat quoad præce-
Ppta ceremonialia, & judicialia: nam Gentiles
præcepta moralia, quæ pertinent ad legem na-
turalem ſervare tenebantur, non tamen vi le-
gis ſcriptæ, nec proinde ſubjiciebantur pœnis
temporalibus lege latis contra Prævaricatores
puta idololatras, blaſphemos &c.

ARTICULUS III.
Quandonam obligare deſierit lex vetus
Nae- Supponendum eſt ante Chriſti adven-
tum non fuiſſe mortuam, ſeu non deſiſſſe
obligare legem veterem, quia data fuit, donec
veniret ſemen. ad Galat. S. Difficultas eſt, utrum
obligare deſierit ante Chriſti mortem, vel in
ejus morte; vel aliquando poſt mortem.
Dico I. Lex vetus non defſit obligare ante
mortem Chriſti. Prob. I. Ex iis (cripturæ lo-

cis, quibus conſtat Chriſtum & ſervaſſe legem,
&

Srmpnte
noltn Cri
anmmit uf
, AMn nk,
N Lr en⸗
PCrfi, wotam
Alkenckevon
n kwokol ne
iar cwonk
lgre l

Onnhubereo

E

els.

en⸗ keen u;
incorchuſer,
kan olt i
ſr hn ,,
7 Pn ℳ
Cmn, ranf
nenlſmm gge

nillenngnung
cikeenum
1, lnateblr.
inn akia
Ninntendt
mslamnzedt.
rcsd we⸗
aen Cenie?
edken.
N ANen i.
Bruntas
Drepaicnores
Ee

I
lru
eChrktimher.
eu oancelle
ufi, n
sehunm
nottenn, n
Uocrdrn
tgre n
ingume
Ewlleken

— —

DE LEGIBVUVS. 3

& ejus obligationem præcepiſſe. Lucæ 2. cir-
cumciditur Chriſtus. Matth. 26. paſcha mandu-
cat. Matth 23. Super Cathedram Moyfi ſederunt
Seribæ & Phariſei, quccunque dixerint volis, fa-
cite. Prob. 2. Non ante obligare deſiit lex ve-
tus, quam novum teſtamentumfuerit inſtitutum,
uia ſcriptura innuit prius per poſterius fuiſ-
4 reſciſſum c. 8. ad Hebræos, novum veteravit
prius &. at novum teſtamentum inſtitutum non
eſt ante mortem Chriſti, quia ubi teſtamentum
eſt, mors neceſſe eſt intercedat Teſtatoris, teſtamen-
tum enim in mortuis confrmatum eſt; alioqui non-
dum valet, dum vivit, qui teſtatus eſt, ex ejus-
dem epiſt. ad Heb. c. 7. Ergo
Dico IIl. Lex vetus ſecundum ſe deſüt in
morte Chrifti, non tamen quoad operationem,
ſeu quod idem eſt quoad obligationem. Prob.
I. ex loco Apoſtoli modo citato ex Epiſt. ad
Heb. c. 7. ex quo conficitur hoc argumentum:
tunc deſiit obligare teſtamentum vetus, quan-
do novum vim habere cepit, ſed in morte Chri-
ſti novum teſtamentum vim habere cepit, ergo
teſtamentum vetus obligare deſiit in morte Chri-
ſti. Prob. 2. Ex iis quæ contigerunt in morte
Chriſti, ex quibus PP. & S. Thomas tanquam
ex ſignis colligunt deſüſſe tunc legem veterem
& novam. Brimum eſt, quod dixerit Chriſtus,
Coſummatum eſt. Secundum eſt, quod velum
templi ſeiſſum fuerit &c. Prob. 3. Tunc ceſſa-
vit lex vetus quando ceſſavit Sacriſicium Aaro-
nicum juxta illud ad Hebr. 7. Trunclato Sacer-
dotio neceſſe ſt, ut & legir translatio fiat. Sed
a.

*

46⁶ DE LEGIBUS.

Sacerdotium Aaronicum ceſſavit in morte Chri-
ſti, quia Chriſtus fuit complete Sacerdos, in
quantum non ſolum habuit poteſtatem ſacer-
dotalem ſed in quantum obtulit ſe ipſum tan-
quam victimam Patri æterno, unaque oblatione
conſummavit in æternum ſanctificatos, ut loqui-
tur Apoſtolus c. 10. cit. epiſt.
Poſterior pars quæ dicit, non deſiſſe legem
veterem quoad operationem eſt S. Bonaventu-
ræ & aliorum, & oſtenditur I. ex SS. Augu-
ſtino & Hieron. S. Auguſtinus epiſt 8. & 87.
quæ ſunt ad Hieron. Poſi paſſonem, inquit, &re-
ſurretctionem Chriſti dato ac manifeſtato Sacramen-
to gratiæ ſecundum ordinem Melchifedech adbuc pu-
tabant vetera ſaueramenta non ex conſuetudine ſolen-
nitatis, ſed ex neceſſitate ſalutit eſſe celebranda.
Quibus verbis S. Auguſtinus videtur ſuppone-
re, tamdiu, quamvis non ultra fuiſſe celebran-
da ex neceſſitate ſalutis vetera Sacramenta, quam-
diu nondum eſt manifeſtatum ſacramentum
gratiæ contra Judæos, qui putabant etiam ma-
nifeſtato ſacramento gratiæ, eſſe adhuc ex ne-
ceſſitate ſalutis celebranda ſacramenta legis vete-
ris. Et S. Hieron. epiſt. 89. definit, tantum
oſt Chriſti evangelium legem veterem deſiiſſe
obligare. Prob. 2. Non ante lex Vetus ceſſavit
quoad operationem, quam lex evangelica obli-
gare cœperit, ſed non obligavit lex evangelica in
morte Chriſti, ergo nec lex vetus ceſſavit quoad
operationem: Major patet ex Apoſtolo hæc duo
ceu reciproca conjungente, ſciſicet ceſſationem

legis veteris & introductionem novæ ad Hebr. 7.
Min.

!

t ginant
2 idgenner l
e ommdloni
alenſcf
, lohwin en
e rli ihe

1 1 Wnbic

TiN gen, Cuck
rinur cun

l Hodel

õ
e l,er
miſmn a
ürmineikn
tro wonn
Eonwco romn
sednm A
hokoiet
I Lyorim
Ahent guit
Atis u ml
n Gd wn
Uriiimmker
Mnporet
A Kand
I1 Dene
A n l
Kkandon

.5

bumcunſ

Aummn

=

—

Ende

eluitinng
uninkn
DotrnA
nohnlktin
germ, uni,
ſalim, Uint.
cl
r, m Gleen
nek nnan.
n 1 AN Ar
Him elt A⸗
Pam ingut l.
Unfimnimm.
iihalen.
G,Gelcn
Cenrippore.
1ice cdebrn.
Cnnenizqlan.
n Keumennun
Ntbentenumon.
eadke er de⸗
nenkegs vel⸗
Cehnt, imnun
eerencelle
ſens h
englu
Henian
Peeſaiftcou
cſooheec
Peceltiont
S
N

DE LEGIBUS. 47

Min. prob. quia non ante lex nova cepit Oobligare
quam ſufficienter ſit promulgata, ſed non fuf-
ficienter Ppromulgata fuit in morte Chriſti, cum
tantum in Pentecoſte fuerit promulgata. Mec
dicas: Apoſtolus in epiſt. ad Rom. c. 7. innuit,
in morte Chriſti liberatos eſſe judæos a jugo
legis. H. Solùm ibi Apoſtolum dicere, Judæos
non eſſe amplius obſtrictos legi eà mortuàâ, com-
Parat enim legem, quæ Græcis maſeulino no-
mine exprimitur cum Viro, & homines legis
ſubditos ſeu Synagogam cum muliere; innuit
autem mortuam eſſe Judais legem per corpus
Chriſti, hoc eſt, per hoc, quod Judæi Chriſto
incorporati ſint, at Chriſto incorporati ſunt Ju-
dæi non ſtatim in ejus morte, ſed eo tempore,
quo Evangelio promulgato credere ceperunt.
Deinde quomodo promulgatio potuit fieri Ju-
dæis, vel ipſis etiam Apoſtolis in morte Chri-
ſti, cum Apoſtoli tunc temporis diſperſi eſſent
juxta illud: Percutiam paſtorem, C* diſpergentur
over: declaraverat quidem Chriſtus ante mor-
tem Apoſtolis ſua myſteria, ſed iſta ſufficiens
Promulgatio dici non poteſt, quia aliàs ante
mortem Chriſti jam lex obligaſſet.
Objic. Non poteſt intelligi, legem veterem
exticclatn eſſe ſecundum ſe, & tamen adhuc
obligaſſe. . I. Bene intelligitur extincta eſſe
ſecundum ſe, quia lex vetus erat prius teſta-
mentiim, ſed prius teſtamentum deſinit, ubi
Poſterius ſecundum ſe incipit, incipit autem
Poſterius ſecundum ſe in morte teſtatoris. H.
2. Non deſiit tamen quoad operationem, quia
tamdiu

4⁸ DE LEGIBUS.

tamdiu operari debet prius teſtamentum, quam-
diu nondum operatur poſterius, & poſterius
non ſtatim incipit operari in morte, ſed tan-
tum operatur, quando aperiri incipir, incipit
autem aperiri, quando fit ejus promulgatio.

ARTICULUS IV.
An & quando ita ceſſaverit lex Moſaica, ut eſſet
mortifera?
N Ota I. Certum eſt, legem Moſaicam defa-
co eſſe mortuam & abrogatam, & qui-
dem non ſolum quoad præcepta ceremonialia
ac judicialia, ſed etiam quoad moralia ipſius de-
zalogi non quidem abſolute & ſecundum ſe

ſpectata, ſed in quantum præciſe a Moyſe tradi-

ta & promulgata erant, & ex ejus promulgatio-
ne vim habebant. Si enim ex communi docto-
rum etiam ante Chriſtum, lege Moſaica qua tali
aliæ gentes extra Synagogam Judæorum non ob-
ligabantur, imo præcepta nonnulla v. g. circum-
cilionis ad ſolos Abrahamitas per Iſaac & Jacob
propagatos tanquam peculiarem Dei populum
pertinebant;, quomodo poſt Chriſtum novite-
ſtamenti Condirorem ad Eccleſiam Chriſtianam,
legis Moſaicæ obligationem extendemus?
Dico I. Obligatio legis Moſaicæ ut conſtat
expræcedente ar grapho non ceſſavit præciſe
in ipſa morte Chriſti quoad obligationem, ne-
que in Reſurrectione, ſed paulò poſt ſimul ac
lex evangelica ſufficienter fuit promulgata Ju-
dæis, quod partim contigit in die Pentecoſtes

in urbe Regia Hieroſolymitana, Partim dein-
ceps

1 1

Pelte N t
1thnanm
euu ſunn
ahrnpnio e
ente ’Eurll
emmmocro, a
, AMüffrenteri,
Herauem
umenecriti
itdiopuin
id A⸗
aeſuteſdenn

11 legnim
n CMniti
Aen lur tornie
i M.1.
immnpnklegl
VpahminaAc
oneneg ert,
Mere Mdi
Smerenur, 1
mlumt eken
WNNſatin

Artrin

Qtmmm.
I (vonlcer
Pmlgrtonsl
Donit
Wdenet
us Neept
pu Nd

Lonv
Nunkemenm,
kbalerin
nin non, e
cPerti innt n
tteſe Dnlhe
ULU
è
ile

Acgun, 4 .
NEege otnandl
Wut niuce
eHandum
li tencdh
Hoirngn
nmmunch.
eMolictanrl
lemmnonor.
nlrg wan.
Nlir&lun
en Deſponuum
Chrähumtoyite.
nChrikimm
Nencemns/
ſice ond
elint ere
lonicen, de⸗
oh ond
nmner
de leneolis
u 4

DE LEGIBVs. 49
eeps ſucceſſive per prædicationem Apoſtolo⸗
rum & Diſcipulorum in variis mundi regioni-
bus, per quas Judæi erant diſperſi. Et ratio
eſt, quia abrogatio legis Moſaicæ facta eſt ſine
dubio prudenter & utiliter, modoque homini-
bus accommodato, ergo non fuit prius revo-
cata, quam ſufficienter innoteſceret Judæis illius
abrogatio. Hæc autem non innotuit ſuffici n-⸗
ter in ipſa morte Chriſti aut Reſurrectione, ciimm
Apoſtoli ipſi & Diſcipuli poſt mortem & reſur-
rectionem, imo & aliquando poſt Pentecoſten
ignoraverint ejus revocationem, ut Patet ex Act.
10. V. 4=..
Dico II. Legalium obſervatio non ſtatim
poſt mortem Chriſti & ante ſufficientem pro-
mulgationem fuit mortifera, id eſt reatus mor-
talis inductiva. Prob. I. Quia ipſi Apoſtoli an-
te prædictum tempus le alia leguntur obſervaſſe,
ut habemus paſſim in A is Apoſtolorum. Prob.
2. Quia conveniens erat, ut Judæis ſui ritus,
quibus tantopere addicti erant, non continuò
& manibus i perentur „ſed paulatim, ſicque
ynagoga cum honore Jopeliretur. Pari modo ho-
mines mortui non ſtatim a vivis deſeruntur, ſed
cum honore tantiſper domi ſervantur, dum ad
ſepulturam deferuntur.
Dico WI. Quoad determinatum tempus ſuf-
ficientis promujgationis Evangelii, ex quo le-
galia univerſim mortifera eſſe ceperunt, nihil
quidem certi hac de re affirmari poteſt: proba-
bilis tamen & ſatis recepta inter Theologos eſt
ſententia, tempus illud incidiſte in excidium
Hlero-

50 DE LEGIBUS.
Hieroſolimitanum, adeoque in annum 40. poſt
Chriſti paſſionem, completis tunc 70. hebdo-
madis Danielis & prædicatione Evangelii in to-
to mundo per Apoſtolos & Diſcipulos abſoluta,
tempore Veſpaſiani & Titi, quo templum fuit
deſtructum Solymæ. Quando autem hic S.
Auguſtinus dicit epiſt. 78: nondum eſt Prædi-
catum Evangelium in univerſo orbe, ſed hoc
facto veniet conſummatio mundi; S. Doctor
loquitur de prædicatione Evangelii cum pleno
effectu, ita ut ſit unus Paſtor & unum ovile.
Oljic. I. Fides in Chriſtum eſt novi teſta-
menti præceptum, atqui fides ante Pentecoſten
obligavit, udæi enim tenebantur credere ſer-
monibus Chriſti, ergo lex nova ante mortem
Chriſti jam obligavit. N. D. maj. Fides eſt no-
vi teſtamenti & veteris ſimul præceptum C. eſt
novi teſtamenti præceptum proprium N. Nam
Patriarchæ & Prophetæ credebant ea omnia
futura, quæ Chriſtiani credunt impleta. Mu-
tata ſunt tempora, non fides, quæ eadem ſem-
per fuit.
Inf. Præceptum Baptiſimi fuit promulga-
tum Joan. 3. his verbis: Miſi quis renatus fuerit
ex aqua & Spiritu &., non poteſtintroirein Kegnum

Dei: & exinde Apoſtoli baptiſmum publicèad-

miniſtrarunt, atqui baptiſmme initiati omnibus
legis Evangelicæ præceptis adſtringuntur, ergo
lex Evangelica ante paſſionem Chriſti obligavit,
& circumciſionem ſeu quodvis remedium prius
contra peccatum originale inſtitutum evacuavit.

. N. maj. nam, ut ait S. Bernardus in locum
cita-

phadhbere,

o en h
Anno, lomae
mNelum ehe
Ecdentum e
Emedum une
guünneld
r n
tknmmmnie
Kyomupmmm
TAltsaApol
(untlni ſin
b dnem
e ge
Aiain

un ilennt
Ebiachts

Abomcdun,
1)
henen
iet
Finlbtone

Is

Genmmn
Nün
Norhagi
Diizti
Uigu enointt
unbanni

8 mminiin.

ibade Kn

mud, KDoder
Uunglan gen
1Gunmone
ndA irlr
Sne Penhelen
mnr gecere l.
Orle Me
i Mtel.
zehune
tum N. Nn
Conn er omin
tinpen NMr.
Tr afenſen

ſut goni
unifn
utnem
nſllii
ünn ommbus
mvonn, ene
Molgven
mcönmptii
un eveet

Gis nen
64

DE LEGIEUS. 51
citatum, Chriſtus in privato & familiari collo-
quio Nicodemum docuit, non quod tunc exi-
geret, ſed quod ſuo tempore prædicandum
erat ſuper tecta: ſic præceptum illud: niſi man-

ducaveritis carnem ſilii hominix, & biberitit ejus

Junguinem, non habebitis vitam in vobir Joan. 9.
non præſens tempus, ſed futurum denotabat:
cum Chriſtus nondum carnem ſuam in Sacra-
mento exhiberet, ſed tantum promitteret. Ba-

ptiſmus quidem ab initio prædicationis Chriſti

fuit inſtitutus, illumque Apoſtoli contulerunt
tanquam medium efficax, ſed nondum neceſſa-
rium ad eluendum peccatum originale, quia
aliud remedium tunc temporis ſuppetebat,
nen circumciſio, vel profeſſio fidei in Chri-
zum.
Objic. 2. Illa lex non deſiit, quam Apoſtoli
adhuc obſervarunt ſaltem in quibusdam capiti-
bus poſt promulgatum Evangelium, atqui hoc
conſtat ex Actis Apoſtolorum c. 15. Abſtinea-
tis vos ab immolatis ſimulacrorum, && ſanguine &*
ſuſfocato & fornicatione. . D. maj. quam ob-
ſervarunt ex lege Moſaica N. lege nova Apo-
ſtolica & Eccleſiaſtica C. Igitur non Moyles,
ſed Apoſtoli juſſerant novos Chriſtianos abſti-
nere I. ab idolothytis, hoc eſt a cibis, qui ido-
lis immolati ſunt, & quidem ad virandum Ju-
dæorum ſcandalum, quibus talis eſus idolola-
tria videbatur. 2. A ſanguine, ſive liquido ac
potabili, ſive in carne ſuffocara a contento ut
Judæi (qui ab ejusmodi eſu urpote a tempore
diluvii prohibito maxime abhorrebant) aeilin
2

52 DE LEGIBUS.

ad gentilium converſationem, & familiarem
uſum pellicerentur. 3. A fornicatione, quam
gentiles crimen non opinabantur, quamvis jure
naturali ſit prohibita.
Quod autem hæc Apoſtolica Conſtitutio
quoad duo priora capita ſit lata duntaxat ad vi-
tandum Judæorum ſcandalum, patet tum ex
cap. 14. ad Rom. tum ex cap. 10. 1. ad Corin-
thios, ubi Apoſtolus hujusmodi cibis uti per-
mittit, quando id fieri poteſt ſine aliorum ſcan-
dalo. Conſtat tamen ex Conciliis Gangrenſi,
Aurelianenſi & Wormatienſi, legem ſuffocato-
rum diu poſt Apoſtolos viguiſſe quibusdam in
locis, quin etiam nunc obſervatur apud Græ-
cos.
Quæres: Quare ergo Apoſtoli adhuc variis
legalibus utebantur poſt Pentecoſten & pro-
mulgatum jam Hieroſolymæ Evangelium? ,
Erant hæc legalia licita non ex neceſſitate ſalu-
tis, ſed ex conſuetudine ſolennitatis. Ita S. Au-
guſtinus. uare autem Apoſtoli legalia uſur-
pärint, ratio fuit 1. ut Judæos ſuis ritibus val-

de addictos facilius adducerent ad Evangelium:
2. ut amputarent occaſionem hæreticis, do-
cendi legem veterem fuiſſe malam: 3. ut ho-
norifice ſepeliretur Synagoga, nec videretur
tanquam cadaver hominis damnati & inglorii
Projicienda. .

Ul
De M

5 ſn

a Abbert
aunils E
Enobann ne
Pbrebg
II.

lulhifn

3 1 Uyre
A

Ennne⸗

nen un
l 4
D

Polce Cli⸗
ſtuenmtt:
n,MN
o,ACn
mutdhiig
hmäumnin
MelsCrne,
geniten.
leuihnclmen
NenGe.

i alve ri
Alen o.
ngdimn .
aeltae ſln.
s l A
uel⸗ i.
ustrbur⸗
Dingskun
reich,
n h⸗
N Ulernl
mis i

DE LzciBs. 53

CAPUT II.
De Lege Evangelica.

Egem Evangelicam eſſe legem divinam, &
L habere Chriſtum Auctorem, nullatenus
verò Joannem Baptiſtam certum eſt: Ba-
ptiſinus enim, quem inſtituit oannes, non erat
Sacramentum, ſed diſpoſitio ad Baptiſinum
Chriſti. Deinde judæi tenebantur Chriſto cre-
dere prædicanti & per varia ſigna conteſtanti
ſe a Patre miſſum, neminem ſalvatum iri, niſi
renaſceretur ex aqua & Spiritu S., vitamque
æternam habiturum, niſi manducaret carnem
fili hominis, & biberet ejus ſanguinem &c. Ra-
tio enim naturalis dictat credendum vera di-
centi, & probanti, nec ad id requiritur pro-
mulgatio. His præſuppoſitis ſit

ARTICULUS I.
Quid ſit Lex Evangelica?

Nve Multis nominibus appellatur Lex Evan-
gelica; nam dicitur Lex ſidei ad Rom. 3.
Lex ſpiritus vitæ ad Rom. 8. Lex gratiæ veletiam
gratia juxta illud Joan. 1. Lex per Moyſen data
ſ, gratia & veritas per Jeſum E&briſtum facta eſt.
Lex libertatis, Jacob. 1. Uli Spiritus Dei, 1bi
libertas. Lex nova Joan. 13, mandatum novum
do vobis, Lex Chriſii, eoquod a Chriſto ſancita
eſt.

Diro. Lex Evangelica deſcribi poteſt gra-
tia per Spiritum S. cordibus indita, qua “D

54 DE LEGIB US.

duntur & amantur, quæ Chriſtus verbo tradi-
dit. Dicitur r1. Gratia; de ea enim ſic cecinit
Zacharias c. 10. v. 10. Effundam ſuper domum
David, & ſuper habitatores Jeruſalem Spiritum
gratiæ & precum. Quod impletum eſſe die Pen-
tecoſtes, quo promulgata eſt Lex Evangelica,
docent S. Hieronymus & alii. Dicitur 2 Cor-
dibus indita, ſic enim de ea habetur c. 31. quem
locum Apoſtolus c. I. ad Hebræos laudat: Da-
bo legem meam in viſceribus eorum, & in corde eo-
rum ſeribam eam. Dicitur 3. Per Spiritum &:
ut lex Evangelica diſtinguatur etiam a lege na-
turali, quæ ita eſt indita, ut ſit innata, Huens.
que adinſtar radii a principiis naturæ rationalis,
quia cum ſit per peccatum originale vitiata, &
debilitata, lex ab ipſa emanans infirma ſit ne-
ceſſe eſt; at lex Evangelica eſt naturæ rationali
ſuperaddita, & cordibus inſcripta per Spiri-
tum S.; deinde obſcuratam legem illuſtrat, &
debilitatas naturæ vires reparat. Dicitur 4. quaα
ecreduntur & amantur- quibus vocibus ſignifi-
catur, legem novam non ſolum oſtendere, quæ
credenda, amanda, & fugienda, ſed etiam da-
re, ut illa credantur; amentur, & fugiantur.
Dicitur 5. quæ Chriſtus verbo tradidit: ut oſten-
datur, materiam, circa quam verſatur lex Evan-
gelica, eſſe ea omnia, quæ Chriſtus verbo do-
cuit, & Apoſtoli poſtea magna ex parte ſcri-
PftO tradiderunt.
Oueret: Lex Evangelica an ſit lex propriè
dicta? . Affirm. nam lex Evangelica vere eſt
Præceptiva, ut patet ex variis Scripturæ en
Oan.

D1

Nnlum

gadell g

Tage
eet hlin
lur lat
Aljbiclelben
tets go, 10
4 Wn kr⸗
41 en, c⸗
belel .
dee verde
m etplen n
Lmm
n ſlgrdm
mn an br
Ummmn mumn /
Aeim nlege
AbCr non
utn, Nekt e
Aui l e
ru, ent:
aniſi
ntet der

.

K1 E

ben lce
Mecnn
unmmins
Atortne

631 Cen
inin
nn Fianta.
5yhim1,
ramilen
Kinn irs
Ne Oos,
Gle it,
lrte.
Aenmionll
uer Sn..
nling
Donnr , u
ſochos tond.
Olener, ur
deum ,
ttunenu
t le
ſrlalr.
Nofetoc.
NK

Kproe
S
—W

.

DE LEGIBVUS. 55

Joan. 3. Mandatum novum do vobis. Item c. 14.
NHoc ſt præceptum meum, ut diligatis invicem.
Ergo nihil deeſt legi Evangelicæ ad rationem
propriæ legis.
Si dici. Ubi Spiritus Dei, ibi libertas; ſed
in lege nova eſt Spiritus Dei ſcilicet gratia, jux-
ta illud Joan. r. Lex per Moyſen data eſt, gratia
ν veritasper Chriſtum facta eſi. BN. Ubi eit Spi-
ritus Dei, ibi eſſe libertatem vel a peccato, vel
a jugo veteris legis, non tamen ab omni præ-
cepto. Quod in lege Evangelica debeat eſſe
libertas a peccato, quæ alias obligationes non
excludat, patet ex c. 5. ad Galatas, ubi Apo-
ſtolus poſt hæc verba: Vos in libertatem vocati
ſtis fratres: explicat modum libertatis noſtræ
his verbis: Zuntum ne libertatem in ocafionem
detis carnis, ſed per charitatem ſpiritus ſervite in-
vicem, omnis enim lex in uno ſermone impletur,
diliges proximum tuum ſicut te ipfum.
Quod etiam in lege nova ſit libertas a jugo
veteris legis, quæ non excludat aliam legem &
obligationem, patet ex eodem Apoſtolo ad
Rom. 6. ubi poſt hæc verba: non eſtis ſub lege,
Jed ſub gratia, quærit: quid ergo?“ peccabimus,
guoniam non ſumus ſub lege, ſed gratia, & de-
inde reſpondet: alſit.
Quæres 2. Quotuplicis generis ſunt præ-
cepta legis Evangelicæ? . Triplicis: alia ſunt
fidei, ut præceptum credendi myſterium Tri-
nitatis, Incarnationis &c. alia moralia, ut ea,
quæ continentur in decalogo, quæque Chri-
ſtus ſua authoritate confirmavit & explicavit
D 4 Matth.

56 DEz LEGIBUS.

Matth. 5. Alia ceremonialia, quæ ſpectant
uſum Sacrificii & Sacramentorum.
S& dicis: fuere præcepta judicialia in lege
veteri, quibus politicè adminiſtrabatur Judæo-
rum ſocietas, ergo ſimiliter in kne Evangelica
ne och Ppræcepta debuere inſtitui. E. N.
Sonf, quia cum Deus Judæorum Rempubli-

cam prius ita inſtituiſſet, ut non haberent alium

Præter ſe Regem, ut conſtat ex lib. I. Regum
c. 8. v. 7. Moyſi ſigillatim Ppræſeripſit, quid-
quid pertineret ad Regimen civile: at Chriſtus
ſibi temporale regnum non aſſumpſit, ait enim
Joan. 10. Regnum meum non eſt de hoc mundo.
Quamobrem Principibus temporalibus liberum
reliquit ſtatuere ea, quæ viderentur aptiora ad
publicam tranquillitatem, quæ eſt finis tempo-
ralis eorum regiminis, modo tamen ea non pu-
gnarent contra leges fidei & morum, quas ipſe
ſanxit. Deinde lex vetus fuit impofita ſoli fa-
miliæ Jacob, quæ ut ſat anguſtis terminis fue-
rat incluſa, eadem ſpirituali diſciplina facilè con-
tineri potuit. Econtra lex Evangelica ſeſe ex-
tendit ad omnes nationes, quarum conſuetu-
dines, mores & ingenia plane ſunt diverſa, un-
de eas diverſis inſtitutionibus regi oportuit.

ARTICULUS II.
Urrùm Lex Evangelica ſit aliena d veteri?
Nlo. Non differt ſecundum ſubſtantiam Lex

Evangelica a lege Moſaica, ſed tantum in

accidentalibus tanquam perfectum ab umperfe.
0.

Iushomg
airptun)
, Nenſi.
aulerie
, e hbe
ilen e⸗
Sknonhten
E1 Mrinen
a0Yn
Irwg nin
Erunmn, hen
Einmninem,
n Clcet i⸗
lcefce
duku nnn

ametd
aürennt fl
fuumflnn

Epgonſen

aprn, ,be

2 Uhiknlen
i! Kuüs
Eiln, pver
1 Cloanm non
ee ineloe
whinnr, u
Kübmib
Mkecech
An, Kl
unlumme

iiln, de
nn Ke
ch,,
ninftier 4
ge
Nr lni

enmn DnI.

entüemnan,
treril 1Ron
Melnt, gin
ake aChr
Aunſit uein
G,e md.
Mbslbenn
nr Mon
insrn.

=

maN.

umn us ⸗
nein hik.
Cumus .

Niuhal.

gie EeaA.
run coliden⸗
tchere,

gcvonin
Il
utm

Sötrnamlen

A ummNI
nc ne

DE LEGIBVUS. „

Sto. Ita S. Thomas q.. 7. a. I. & ſeqq. Prob. 1.
FPars ex Scriptura Matth. 5. Monveni ſolvere le-

gem, ſed adimplere. Prob. 2, ratione: Illæ leges

non ſunt diverſæ quantum ad eſſentiam & ſub-
ſtantiam, quæ habent eundem Legislatorem,
eundem finem, & eadem præcepta; atqui lex
vetus & nova habent eundem Legislatorem, ad
Hebr r1. Multifariam, multisque modis olim lo-
uens Deus Patribus in Prophetis, noviſſumè diebus
Mtis locutus eſt nobis in filio. 2. Eundem finem:
tum proximum, nempe verum Dei cultum,
mentis integritatem, & cordis puritatem: tum

remotum, ſcilicet vitam æternam. 3. Eadem

Præcepta, ſcilicet fidei & charitatis, nam Matth.
22. In his duobus mandatis univerſa Lex pendet,
Prophetæ.
Prob. 2. Pars ex Scriptura ad Galat. 3. Prius
autem, qudm veniret fides, ſub' lege cuſtodiebamur
concluſi in eam fidem, quæ revelanda erat. Eaque
Lex, pædagogus noſter fuit in Cbriſto. Et c. 4. Cum
AIemus parvuli, ſub elementis mundi eramus ſer-
vientes. Ubi ſenſus eſt interprete D. Angelico
q. 107. 3. I. & aliis. Lex vetus erat velut ru-
dior diſeiplina, puerorum imbecillitati accom-
modata, qui cum non alliciantur virtutis hone-
ſtate, neque intelligant nobiles fructus, qui ex
illa percipiuntur, urgendi ſunt pœnarum ti-
more, & infantilibus quibusdam præmiſſis.
Lex quippe eadem myſteria, quæ nunc explicitè
credimus, obſeurè & ſub figurarum velamine
commendabat, & carnales judæos tum pœna-
rum temporalium metu, tum terrenæ felicitatis
D 5 polli-

58 DE LEGIBVUS.

pollicitatione impellebat ad ea, quæ virtutis ſunt.
At ubi venit plenitudo temporis, & ſplendidior
effulſit lux Evangelicæ prædicationis, jam non
Jſumus ſub pæœdagogo, ait Apoſtolus ad Galar. 3.
Oljic. IIlæ leges ſunt planè diverſæ, quæ ſe
invicem excludunt, atque ita ſe habent lex ve-
tus & lex nova Evangelica. Evacuati eſtis a
Chriſto, qui in lege juſlificamini., ad Galatas §.
Zrvanslato enim Sacerdotio, neceſſe eſt, ut & legis
translatio fiat, ad Hebr. 7. Ergo. H. D. min.
Lex nova excludit veterem quoad ceremonias
& obſervantias legales C. quoad præcepta fidei
& morum N. Enimvero legalia illa præfigura-
bant & promittebant, quæ implenda erant in
Chriſto, ergo debuerant deſinere eo ipſo, quo
promiſſum fuit adimpletum.
Inſt. I. Etiam lex Evangelica excludit vete-
rem quoad eſſentialia. Prob. Eſſentiale eſt le-
gi vereri præœfigurare & promittere Chriſtum,
ac Religionis noſtræ myſteria, atqui lex Evan-

gelica excludit illas figuras & promiſſiones, ergo-

HR. D. prob. Eſt eſſentiale legi veteri præfigura-
re & promittere Chriſtum, ſi lex ſpectetur ut
vetus & præcedens adventum Chriſti C. ſi ſpe-
Gtetur ſecundùm ſe præcisè N. Quemadmo-
dum enim duo in homine ſpectari poſſunt: pri-
mum, quod homo ſit: ſecundum, quod ſit
puer aut adultus. Primum ad ejus eſſentiam
pertinet, ſecundum ad circumſtantias tempo-
ris, quæ ſe invicem excludunt, ætas quippe
adulta excludit ætatem puerilem, ſed in utra-
que manet idem homo ſecundum ſubſtantiam;

ſimi-

grwomum oble
Iu larengt
nu gsſettb
omra V.
rnimn ieñnn
gen IMons,
tcicr. 200
uns wn dei
ünum mun
1num, (oaute
Uutilimum etl
wine,conon
tN,Ie
AKerdern
Wamwimenn
Auh Miner
IIn Dn a
Dann Neſeren
IEuamehnum
Am, Epre
Amn,

rt

DE LEGIBUsS. 6 5
int ſimiliter ſunt duæ legis ætates, alia præcedit
Nohißet adventum Chriſti, alia ſubſequitur; in priori

tiin lex per legalia præfigurat & promittit Chriſtum

D futurum: in poſteriori verò prædicat Chriſtum
ee veniſſe. Porro ejusmodi circumſtantiæ tem-
kkkarie. poris ſeſe excludunt, ſed ipſa lex ſecundum
4 bni fubſtantiam ſpectata manet eadem. Fides in
,A. Chriſtum eſt eadem, idem Deus colitur eadem
Sr o fide, eadem ſpe, & charitate, eadem præce-
im prorum moralium obſervatione.
rnel Inſt. 2. Lex Evangelica ſuſtulit vel correxit
Aertti moralia legis vereris præcepta utpote vero Dei
Areiem. cultui contraria. Prob. Ant. Chriſtus I. ſuſtu-
Ween lit polygamiam, repudium uxoris, juramentum,
reh uſuras, legem Talionis, quæ permittebat appe-
titum vindictæ. 2. Correxit, quod dictum fue-
erbchetete. rat Antiquis, non occides, non mœchaberis,
ſonde etle. diliges proximum tuum, & odio habebis ini-
Genimn micum tuum, docuitque omnem hominem
gikben. etiam infenſiſſimum eſſe noſtrum proximum,
inns, en inordinatos iræ, concupiſcentiæ & odii motus
ei nim. eſſe coercendos, utpote legitimo Dei cultui con-
Nheell trarios, ergo. H. I. Chriſtus non ipſam le-
liCllr. em, ſed falſas Scribarum & Phariſæorum tra-
e. itiones circa juramentum & dilectionem pro-
rln n ximi ſuſtulit, IIli interpretabantur, & trade-
bant I. tum ſolùm aſſumi nomen Domini in
chemm vanum, cum pejeretur: Chriſtus econtra do-

cet, omne juramentum eſſe vanum, niſi fuerit

nis enx.. 7
Gihr neceſſarium. 2. Inimicum non eſſe pro pro-
A nun x/imo habendum, as proinde a benevolentia no-

ſbkuuan Ktra excludendum, quod eſt contra expreſſum
D legis

60 DE LEGIBVUVS.
legis decretum Levit. 19. Non quæres ultionem,
nec memor eris injuriæ civium tuorum. Quid di-
cendum de uſuris, patet ex iis, quæ diximus,
quomodo lex naturalis mutari poſſit. Quod
concernit poligamiam & repudium uxoris, ſive
Deus toleraverit, ſive ex utili diſpenſatione in-
dulſerit, ſatis eſt ad præſentem difficulratem,
ſi dicatur nonnulla tolerari in pueris, aut etiam
permitti, quæ Majoribus prohibentur. Ex quo
ſequitur legem Evangelicam differre accidenta-
lirer a veteri, ſicut perfectum ab imperfecto;
Judæis v. g. tanquam pueris præſcripta eſt lex
Talionis: oculum pro oculo, dentem pro dente:
quæ eſt primus juſtitiæ gradus, & pacisinchoa-
tiO,, ſcilicet ut injuriam acceptam vindicta non
tranſeat; vix enim invenitur, qui irà turbatus
ob acceptum pugnum, vel auditum verbum
conviti, plures pugnos aut graviora convitia
rependere non appetat: immoderatum autem
illum animi impetum lex ita refrænat, ut quod
ſupereſt, inordinatum in appetitu vindictæ non
approbet, ſed illud Chriſto, ad quem dedu-
cit, eradicandum dimittat.
Quæres I. Utràùm Chriſtus veteri legi nova
præcepta addiderit? N. I. Loco legalium, quæ
abrogavit tanquam umbras futurorum, inſti-
tuit nova præcepta ceremonialia; præcepit
enim novum offerri ſacrificium, & alia ce-
lebrari ſacramenta. . 2. Addidit nova fidei
Præcepta, namque explicita fides myſterii Tri-
nitatis, quæ eſt in præcepto apud Chriſtianos,
Judæis præcepta non fuit, cum illud myſterium
in

he

4 Ker mnt⸗
Irfts u
ſapunmnii,
nni. Cum
AA hern
20enounpn
xihs, leupe
1 Mobos pee
Aitetut, in
upetee Clne
wrrrdün
etuum cte
Gcoris
i Cnrikte
ENe,Clpenn
Nftam Eterm⸗
NEgsm
Kconequim
dlan ki
1 Mum N
tpumus A
tm
AIDnn!
Al, gleſt
NGraN.
hrepunn
ernaturt
woiſd nun

Aflei &

pri ui
Mbenn Hon
kenemin.
nbiet
Nerin
Ann
Hdpröice .
idd
Inarm
um ferton
0n Cnrii
nmmeen
unt v
lGndicheen
Gen del

er ggime
un aOg
Cnun ⸗
1 c
firi,
Nketüft⸗
(riſtanos
Unylein
1

DE LEGIBUS. 6

in lege veteri non fuerit niſi implicitè revelatum.
e. 3. Chriſtus nulla Præcepta moralia addidit,
ſed ea accuratius, quàùm Moyſes explicavit, &
confirmavit. Cum enim Judæi velut pueri ſpi-
ritualia non caperent, nec cordis intentiones
diſcutere & explorare valerent, legem natura-
lem ipſis expoſuit præſertim in ordine ad actus
exteriores, utpote qui ſenſibus Percipiuntur.
At Chriſtus, ſicur per gratiam ſuam lumen na-
turale ſordibus peccati obſcuratum priſtino
ſplendori reſtituit, ita er cœleſtem ſuam do-
Gtrinam plene ac dilucide explanavit, quidquid
recta ratio præſcribit non ſolum circa opera ex-
teriora, ſed etiam circa cogitationes mentis &
affectiones cordis.
Si dicis. Chriſtus ea dedit mandata, quæ ſi
ſervaverimus, diligemur a Patre, & certò con-
ſequemur vitam æternam, atqui per ſolam ob-
ligationem legis naturalis non meremur diligi a
Patre, nec conſequimur vitam æternam, ergo
Chriſtus addidit legi naturali nova præcepta
moralia. Min. prob. Naturalia ſunt ſingula præ-
cepta legis naturalis, atqui per præcepta natu-
ralia non poſſumus aſſequi finem ſupernatura-
lem, nempe vitam æternam, quæ nobis pro-
mittitur. . D. min. Per ſolam obſervationem
legis naturalis, quæ ſit ſine fide & gratia C. quæ
ſit ex fide & gratia N. D. ſimiliter Confirm.
min. Per præcepta naturalia non poſſumus aſſe-
qui finem ſupernaturalem, ſi ad ea moveamur
lumine & motivo naturali C. ſi ad ea movea-
mur lumine fidei, & inſtinctu Spiritus . N.

62 DE LEGIBUS.

Namque Beati in ceœlo fruuntur Deo per amo-

rem, qui pertinet ad legem naturalem.
Quæres 2. Utrùm Lex Evangelica ſit veteri
gravior? H. I. Si ratio præcise habeatur acto-
rum exteriorum, certum eſt legem veterem
longe eſſe graviorem lege Evangelica, de ea
ita loquitur Princeps Apoſtolorum Act. 15. v.
10. Nuanc ergo quid tentatis Deum imponere ju-
gum ſuper cervices diſcipulorum, quod neque Pa-
tres noſtri, neque nos portare potuims.
Si dicis: Præceptum confeſſionis ſacramen-
talis & prohibitio poligamiæ, ac libelli repudii
in lege Evangelica, ſunt onera adeo gravia, ut
propterea multi infideles a noſtra Religione ab-
ſterreantur; quin & Apoſtoli perculſi arctiſſimo
matrimonii vinculo per Chriſtum induéto, di-
Xerint, S ita eſt cauſa hominis cum uxore, non
expedit nubere. Ergo lex Evangelica reſpectu
exteriorum operum eſt gravior veteri. D. C.

ſecundum quid Tranſ. abſolutè & ſimpliciter N.

Pondus enim legis non expenditur ex uno aut
altero præcepto, ſed ex tota præceptorum col-
lectione. Deinde Confeſſio ſacramentalis pœ-
nitentibus magno eſt ſolatio, nec ſenſus pudo-
ris, qui eam comitatur, comparandus eſt dolo-
ri, quem inurebat circumciſio. Poligamia verè
& libellus repudii erat indulgentia ad tempus
infirmis conceſſa.
H. 2. Doctrina & litera legis Evangelicæ,
quatenus ſe extendit ad actus interiores & exte-
riores longe eſt gravior lege veteri. Ita S. Th.

art. 4. q. 170. Nam abnegare ſe ipſum, Deum

dili-

e Nekeegihn
rmhnan
1 Ler beno
inaun
m Almne,
ubAgetk, l
nleclenman
Alade,
armmu unr
e (ol
Emlfende
Ubegem ven
Almn noncebe
nn oondhon
Eieanmdhen
atil
Eüer en⸗
n en/ ,n
Alchih n
Wmngtuk
Anczfl
tapimmn
iſtn

NAden
Dentabe
tis Ren,
An ge
bei b
Wunn an,

Dn n/
1, lr t
V .
Klinunnean
EHI
tDe
hehpori
uiacte
ndeb,.
, ulft, ſot
ia teen
ei 0,0
hnptoie
rn
Ghomunc.
enns e
lnſer
Awekc⸗
una a

5
Atencos

Unaer
u8 1

impleres & juſtus fieres.

Dz LEGIEBUsS. 63

diligere uſque ad contemptum ſui, uti hoc
mundo, tanquam non utamur, motus iræ, ſu-
Perbiæ, voluptatis nos continuo laceſſentes com-
peſcere, quemadmodum litera docet non ſo-
lum difficile eſt ſine ſpiritu vivificante, ſed etiam
impoſſibile. Unde Apoſtolus 2. Cor. 3. ſcri-
bere non dubitavit, Litera oceidit: quia multi-
tudine præceptorum exiſtit carnalibus occaſio
Peccati, & mortis æternæ.
k. 3. Lex Evangelica, ſi ſpectetur, ut ſpe-
ctari debet, ſecundum quod in ea eſt præci-
puum & eſſentiale, hoc eſt, quatenus eſt lex
Spiritus & gratiæ, non eſt onus premens por-
tantem ſe, quemadmodum lex vetus, ſed levans,
reficiens & delectans. Prob. ex Script. Matth. T.
Jugum meum ſuave eſt, & onus meum leve.
Quæres 3. Quo ſenſu verum ſit legem ve-
terem non juſtificaſſe, cum multi in ea fuerint
juſti? B. Legem veterem non juſtificaſſe, quia
gratia, qua juſti fiehant homines in lege veteri,
eidem ſtatui non debebatur, debita tantum erat
novæ, quia conditor novæ, Chriſtus auctor
gratiæ eſt, eamque meruit nobis; unde qui ju-
ſtificati ſunt ante Chriſtum, non per legem ve-
terem, ſed per legem fidei juſtificati dicuntur
ad Rom. 3. Uli eſt gloriatio tua “ excluſa eſt,
per quam legem * factorum? non, ſed per legem
Rdei. Id eſt, tibi judæe ſublata eſt occaſio glo-
riandi, non quia legem ſeriptam Reoepilti, &
e eruditus es, ſed quia cum ea accepiſti legem
fidei, ſeu ſpiritum gratiæ, quo præcepta legis

ARTI-

64 DE LEGIBVUS.

ARTICULUS III.
An in Jure divino poſitivo poſſit diſpenſari?
Ota I. Non quæritur hic de Deo; clarum
enim eſt, poſſe in lege ſua diſpenſare pro
ſuo arbitrio etiam ſine cauſa;, nam ſi hoc po-
teſt Legislator humanus in ſua lege, multo ma-
gis Deus: imèò licet homo non recçte aut licite
id faciat ſine cauſa, ſi tamen Deus id faceret,
honeſtiſſimè & rectiſſimè id faceret, tum quia
eſt ſupremus Dominus, tum quia ejus volun-
tas eſt ſuprema regula bonitatis.
Mota 2. Pariter certum eſt, hanc poteſta-
tem non eſſe conceſſam Regibus & aliis ſæœæcu-
laribus Principibus, quia his non eſt conceſſa
alia poteſtas, quàm temporalis, hæc enim ſuffi-
cit ad gubernationem politicam: hæc autem
Poteitas, de qua quæſtio procedit, eſt ſpiritua-
is & ſupernaturalis, urpote circa ſpiritualia &
ſupernaturalia. Neque Epiſcopis, Patriarchis,
aut quibuscunque Prælatis inferioribus Ponti-
fice ea poteſtas tribuenda eſt, tum quia cauſæ
majores Eccleſiæ & a fortiori graviſſimæ, qui-
bus haud dubiè cenſetur hæc poteſtas, Sedi
Apoſtolicæ reſervatæ ſunt C. Majores de Baptiſ.
tum quia inferioribus Prælatis non eſt neceſſa-
ria hæc poteſtas ob uſum rariſſimum illius, ideo-
e neque legitur illis conceſſa, ergo ſolum quæ-
tio moveri poteſt de Pontifice, an diſpenſare
poſſit in jure divino poſitivo?
Dico. Non competit Summo Pomtifici po-
teſtas propriè diſpenſandi in quodam præcepto
Veré

e
ESI.

n pſr lie
ur e ele
n 8
ſi nt
oNN WRüq ult
men hauke Mt
lſtan mn

m Aetſi

tni
Nek iur o.
uble
Gn unt

W ker Alen , 1

,EDrru.
ufinmdid
Nns tuunchs
Sin Don.
un ⸗ naan
irpihnn i.
ntz N N
Nime:
l l-
mumn n e.
önche
,0 e

PLoorta
f

v
— ——— —

INSTIIUTIONES
THEOLOGICA

IN QUIBUS
FIDEI DOGMATAES
TRNEIERIHN ANTUR

QU.S.TIONES E

SCHOLAS

QE ADD NOTI TIAM

SACRARUM SCRIPTURARUM. –

TRADITIONUM, CONCIIORUM, E

& HERESUM CONFUTATIONEME
GONDUCUNT. E

AD USUM

19 20 21

EEIEIIII IIN

TIGC T

17 18

16

◻
—

—

THEOLOGIIA CANDIDATORUEEZ

ACCOMMODAT.
OPERA A C STUDIO

P. IGNATII SEIZ. S. J.

TII

Ss. Theol. Doctoris, ejusdemqu =-

f

in Univerſitate Wirceburgenſi Profeſſor=
Publici & Ordinarii.

TRACTATUS DE ANGELIS.=

NXNTESEe 2 S

nnnuunnen
1 2 3 4 5 6 7 8

—
—
— V

en

O◻

10

QN

rin
4

7

6

5

4

3

2

1

£
E
S£
7
85
2
7
.
E
S
£
S5
=
5
3
E
E
C
E

J.ℳ. Copyright 4/71999 VXMaster GmbH wwWw. Xymaster. com
„ —