Gf1417-5

.M

-

-

"—

AT

U

E.

cs pE D

R

j

RAT

4 7

N12«5

18709

9

021

d

VEU AAE

ge

TX

— EAC u —— ]

o

o n i R — AL d

a —

c»5

r—4

äiätpi

. s

E

THEOLOGLE

SPECULATIV/E

TTRACïgTUSV.

l

.

'

JUuRE

JUSTITIA,

) Method

o Scholaíticá elu-

cubratus,

PER

REFERENDUM PATREM

i

. SIGISMUNDUM

?

PUSCH, é Soc.]gsu,

SS, Theol, Do&orem; ejufdémque in Alm

ac Celeberrima Univerfitate Grec

enfi 42

Profefforem Emeritum,

2v

.CANCELEI:.ARIU M,

V2

V

4

/

Anno M. DCC. XXXVI,

i

a

Cum Licentia Superiorum, e Privilegio Ca/am

: gzslm penfis Philippi Veith Bibl, Alici Gracii,

-

H

E

RRR

—

i

r

:

"m

Ü

eui

li (

T

pj

[ /lïl

tf

w

fl

[

[////,

7/

] ?

hhl

l

ng

IT ITI IITATITTIIT-

t L LA

^

?i

as E

r s

z

2

U

x

TYYTT

TTTTTOIYT

TTITTTTT

PRJEFATIO.

$

Ü

1

Jbil zos ip Traclathsg prefentis de.

x

ges petcffe videbimur, ff Letor

95

ä

Benevole , G peregrinum Editionis

ecum j

€6 Tratfaths molem copfider averis ,

Utut. euim. diffiti À molis Typotbete urgerz

ad diligentiam mon potuerint , datam tamen

promiff fidem annó vertente exfoluimus, na-

nimque Tibi ? promiffo woffro, Tudque juffa

exfpectatione JUS, integrum ac inviolatunm

reddimus. Quidff anniintegri moras inficia-

rirj bas quoque ueceffaria , in tanto Argu-

emento, mole excufari po[fe comfidimus. Pra«

fíxam Tracfatui SERIEM Difputationum ac

Articulorum percurrere fuffecerit,ut mode-

flins ac par erat nos polliceri E$ feribere in-

teligas, Videlicet ip eo non flitit Autbor in-

X2

defe[-

defeffus, ut JURIS cujusd Titulos, proprie-

£atésque,ac JUSTITLE Leges omnes nervo-

fs equisque fundamentis communiret ;. [ed

Jurima adquotidianum ufum, refolvenddf-

ue dubitationes pa[fim occurrentes accomo-

Ut baberes, Lector

data, cen[ultó inferuit.

Optime , unó eódémque opufculà uberrimam

de Reflitutone materiam tam fpeculatifuä

snethodo firmatam ,. quà practicis obfer-

vatiopibus digeflam.

Hujus igitur Tra-

datás utiliffmmà. lecfitatione tempus nobis

I

fuffce» ut mox alterum. de Gratia &c, £)-

pis praparemus; & fubinde cum veliquo jaim

H

55c0

de Angelis Z5eologzam banc om-

nem f eliciter exigamus.

J

Vale,

À

aQ

X AR

!

[

U

À

*

(/,

)

l4

g;

)

h

J

:

ï

d

4il]

W

T

|r

SE-

t

TX

J

V

U

[

ra'f

lä??*

G

—— — : — al

d

1.

"

44l

u

[e.

7

SERIES

ijit

J

;Difputationums. f&rAi;ticulorum.

ju

DISPUTATIO I.

De fure Prvþriemti: 22 communi.

: I. Quid fit Jus AGivum Propieta-

ARt

tis ? pag

2.

II, Refpondetur contrariis argumentis. Io-

Ill. An Jus A&ivum Proprietatis poffit com-

ponicum lege ufum Juris prohibente ,

aut annullante ?

20

IV.. Quid fit Jus inre; & Jus adrem? 38,

V. Quid fit Jus Paffivum correfpondens ju-

48,

ti adtivo proprietatis ?

L-L-l

A 1

DI-

DI

' DISPUTATIO H.

D

De Dominio perfe&'o,

id fit dominium perfe&um ?

;

AR:- I. Qu

6I:

I Refutantur Adverfariorum argumen-

Ls

ta,

68,

J hn

f

III, An ejufdem rei Dominium perfectum

| &

offit fimul effe penes duos?

83*

IV, An Dominium perfe&um pro inftanti

An) |

translationis fimul fit penes duos ^ 97,

Ts

lo6,

U

V, Solvuntur obje&iones.

VE

DISPUTATIO IIL-

!t

m

De Dominio imperfetto,

! Mi

"A R.,14, DeUfu; &Ufufru&u ; ac . habi-

Á

tatione,

122*

Il, Anufuslicitus; quo res confumitur, fit

I28.

feparabilis à Dominio ejufdem ?

III, Occurritur contrariis argumentis, 136.

IV. De Emphyteufi Feudo, & Libello. 146.

V, De Pignore; & Hypotheca,

152»

j

VI, De Servitute» & Poffeffione,

16o.

(

DI-

DISPUTATIO IV,

De Objec*?a » & Suljeifo Dominii,

n

. A Rtic. I Cujus rei Dominium bomini

&

competere poffic ?

170.

[

6j

II. Solvuntur Obje&tiones,

176.

III- An, & quale Dominium competat Re-

ürn

ligioni ?

"

189,

LED

IV, Solvuntur contraria Argumenta,

I98-

T

V. An, & quale Dominium competat Cle-

ricis?

9nh

212,

6

VI, Occurritqr Adverfariorum argumentis,

223.

VII. An;& quale Dominium competat Con-

jugatis ?

242

VIIL, An, & quale Dominium conveniat

j

— fllisfamilias, & fervis ?

257.

2

hi

DISPUTATIO V,

)

De acquirendo verum Dominio,

ï6o

l-6o

ic- I,. Ad quem rei inventz Domi-

Y

ARt

1]

HQ An)

nium fpectet ?

274

& quomodo Dominium animalium

detineatur ?

29I*

""

J

II

uenam circa Dominium quó ad lig-

na, & paícua przfertim fundi communis

obfervanda. funt,

3II.

]V, An. &quomodo per implantationem,

z dificationem» fpecificationem ; aliófque

N

l

Domi-

À

[

modos jure gentiam a;quiratut

nium ?

. 216,

L dj

Wftos

" DISPUTATIO VI.

ul

De Dominio 4:guz'r-ena'o per pracriptionem,

hr

gt

;Rt I Quidfit præfþriptio,.& aneadem

vid

etiam in foro confcientiz faveat? 322.

( A

Il. An, &qualis Poffeffio requiratur ad legi-

timam przfcriptionem ?

354.

ii

[l

h

N]

Ill. An, & qualis citulus ad legitimam prz-

T

Ícriptionem requiratur *

340.

Ton

1TV. An, & qualisbona fides ad pfiefcriptio -

nem legitimam requiratur ?

349.

N

dti

(

V, Anauétoris bona fides profit , & mala

Wt

obfit fucceffori ejufdem ad legitimam

przfcriptionem ?

364.

h

l

VI, Quanti temporis poffeffio ad legitimam

á

T

prafcriptionem requiratur f

379*

ione,

ü

VHl Expediuntug reliqua deprafcript

3860

DI-

l li

DISPUTATIO . VII

lUf

MI

De Juflitia,

nm,

üftte

)oni

Rt,I. QuidfitJuftitia? quodnamillius

16

obje&tum mareriale, & formale? 395.

]l. An, & quomodo Juftitia fit effentialiter

)

virtus ad alterum, : ut refpiciat debitum

zquale juri activo alterius ?

IO:

IUl

IIl An juftitia perfe&a bene dividaturin le-

dem

galem, commutauvam, diftribucivam, &

vindicativam :

£25.

45

]legi

IV, An, & quomodo fola Juftitia commu-

»»

tativa fic juftitia ftricté calis

44I

V. An; & quomodo obligationi juftirie com

|pra

muctative fatisfieri poffit per atum; qui

T

Qu

non procedit ex motivo ejufdem? 45$4.

i

VI, Aneidem debito juftitie commutative

ml

fatisfieri poffit multiplici folutione adz-

quata

465

frari

3640

VII, An Deus poffit obligari creaturz ex ju-

mmatt

ftitia commutativa, feu ftricté cali

484.

VIII. An, & quomodo creatura poffit obli-

LE

gari Deo ex juftitia ftricta ?

0ltó

504.

3860

DI-

DI

l

-DISLPüTATWIO VIII.

aj

Læ

De Injuff itia.

jj

fl

Quid, & quotuplex fit Injuftitia ?

J

AR:- I

531-

ll, An fcienti » & confentienti poffit fieri

J

$39.

[

injuria 4

IIl. Quznam cenfeatur gravis injuria in bo-

nis forcunz ?

553.

IV.,Refolvuntur quazftiones particulares circa

. gravicatem injuriz in bonis fortunz, $68-

V. De injuriain bonis famz,& honoris.580,

VI. Deinjuria in bonis vite humanz, 609,

DISPUTATIO ULTIMA.

De Reflitutione,

Rr,I, Quid fic obligatio reftituendi, &

quotuplex radix ejufdem ?

637.

Il.. Quid fit obligatio reftituendi ex fola re

accepta ?

654.

Ill, De obligatione reftituendi ex acceptione

formaliter injufta per culpam Theolooci-

664,

cam,

IV,

JV, De obligätione-reparandi dàmnum fix-u&

culpa "Theologica illatum, :

676.

V. Deobligatione reparandi damnum ex i-

niqua cooperatione fecutum.

683,

Q?

VI. De obligationereftituendi fru&us ex re

aliena perceptos,

689-

D

t fl

VII. Decaufis excufantibus ab obligatione

E

)

refticuendi,

698-

nbo

»»

IG

W

A

N

X m

A

g

i

m

f^o»

2

í

V2l

z

!

|zhe

)X

*

Sm

,

3

[2

f i

m

(s

609.

EE N

SS

AT

dN

AU

T

N

(

Um

mü

(

2

M

)

i

S

m

—À——À

À

!ä

N

N

NNN

QU

N

zs

H

di, &

— —

-

ul

65

o r

65,

Ytiont

;ologi'

6

FA-

lU

FACULTAS

at

Cum Privilegio Ce[areo.

5

o Infra, Scriptus per Provinciam Au[Iria Socittatis

s

EG

JasU Prapofitus Provincialis , pote[flate mibi fatá

ab Admodim Rev, P. No[Iro Francifco Retz Przpo-

fito Generali, Facultatem concedo , ut Liber , qui

infcribitur : Theologiz Speculativa Tractatus

f

V .de Jure, & Juftitia 2 PatreSigifmundo Pufch

é Societate JESU «onferiptus , & à. Reviforibus

memorata Societatis lekus , C approbatus , per Phi-

Bibliopolam Gra-

lippum Jacobum Veith,

cenfem, typis mandetur,

Quem infinem illi, &

]i

baredibus eju(dem , ad. decennium fus Privilegii Cafa-

vti concedo , vi cujus Typographi, * Bibliopole omnes

"

probibentur s. mà ullos libros , à quopiam e Secietate no-

fira ,. con[criptos imprimant , vecudant , aut alibi im-

li

preffos ,

venales proponant , intra sacri Imperii Roima-

ä

ni, Regnorímque ,

ac Dominiorum (ue Ca[ave& Majte

flat

is Hareditariorum fines , ab[que Superiorum. pradi.

l4

& Societatis permi/fione. —

In borum fidem pra[entibus

|

manu ineá (ubfcripfi , cr Officii Sigillo munivi, Graci],

Ij li

Die 18, Decemb, 1735

Ti

|

ls

] ï],]A

(I.59

n

N

N (

FRANCISCUs MOLINDES

Soc. Jzsu,

493 ( 1) f8F-

QQQQQQQS&QQQQQ&&

DAL AE

U IclcI.

O0 IN

i

Ü

Iu DT

LP

æäämäæïïäæïäääæä

f

lr,q

4tüj

Puích

IRACTATUS

Á

' Dhi

|Gre

li, é

JURE ET JusTiTIA

i G

[

d Lal La

t

ii i

Irtutes Theologicas fe-

Miní

| quuntur Cardinales, fci-

& Mijs

licet :

Prudentia , Ju-

j u

$

ftitia; Fortltudo,&Tem-

Mibl

-rf(4

perantia , quas unà cum

fhil)

vmls oppofïrls Dod&or Angelicus 22.

quazítione 47. & fequentlbus fusé ex-

ponit,

Verüm ifthic, pretermiffis re-

liquis juxta receptam in Scholis con-

fuetudinem , primó de jure; dein de

NDES

Juftitia dlfputabxtur,

A

DI-

|

2

vraBatus de Jure e fufitia;

ym iD(

g borit

DISPUTATIO I.

g

d

. De Jure Propyfiemtz's n

dn d

communt.

n i

Um Juftitia juxta plerosque Theo-

gf

v u

C

. Jogos & ]Juriftas fit conftans &

pj

erpetua voluntas jus fuum cuique

o Qu

tribuendi ; antecedenter hinc przmitten.

f

N

d

da eft juris expofitio, priusquam ad ipfam

juítitiam progrediamur. Et quidem pri-

gt

mnifins

mó de Jure proprietatis in communi ,

m

deinde veró in particulari de dominio &

filir,

czteris ad illud pertinentibus tra&tabitur.

j

Ainni

ARTICULUS EL

tl

1l f

Quid fit jus A&ivum Proprie-

tatis ?

u

1 T)Rznot. . Quódjus in varia fignifica-

It

'oni

tione ufurpari foleat, üt ifthic cum

[ r

D. Thoma 22, quzf(tione j7. Articulo 1.

[ m

plerique obfervant. . Jus itaque fümitur

j

primó pro eo, quod juftum, five legibus

honeítatis confentaneum eft. Atquein

lr

hoc fenfu nomine juftitiz omnes virtu-

Uhyye

Secundó fümi.

ii

tes comprchenduntur,

tur

n

Difputatio 1. Artic, 1,

3

ii

tur pro ipfa lege tanquam regula jufti,

ideoque illa; quz lege naturali, diviná,

[I

aut bumaná prohibentur ; paffim dicun-

tur jure naturali, divinó , aut humanó

1l

effe prohibita,

Hinc ulterius non tan-

tüm lex, fed ampliatà magis fignificatio-

ne etiam legum peritia, feu ars boni &

Theo.

zqui

5

.

preterea fententia Judicis fic ap-

as &

pellati, quód caufam definiendo juxta le-

euique

ges jus dicat ;; quinimó etiam locus, in

mitten.

quo coram Judice cauíà agitur, fubinde

Qip(im

jus dicitur. . Tertió fumitur pro legitima

tmpr-

poteftate ad actum aliquem , aut illius

müni,

omiffionem.

Atque hoc appellatur Jus

inio &

adivum , quod ulterius in fuas Claífes

dbitur.,

dividitur , üt mox patebit,

-

Prenot, 2. Ad conftituendum jus

Ü

adivum neutiquam füfficere folam po-

tentiam phyficam ad aliquem actum, nam

ijrie

aliàs fequeretur, quód omnis ille , qui

phyficé poteft alterum fpoliare vel occi.

dere, eo ipfo habeat jus eundem fpolian-

nific

di vel occidendi, ideoque nullum fpolium

C Curm

aut homicidium fit injuftum , quam fe«

ulo 1.

quelam nemo admittit, Hinc ergo pa-

mitut

clbus

tet, quód jus actiyum effentialiter inclu-

[o

dat facultatem legitimam , aliquid agen-

ul

di (eu poteftatem lege aliquá aut quafi le-

Virtüe

gcmunitam. Neg; enim ad omne jus re-

fj

il

guiritur lex form

alis feu ftri&e talis, quze

A à

Ícili-

4

TraBatüs de Ture c» dullitia,

lg fu

j

fcilicet refpiciat integram Communita-

Ed |

tem, fed fufficit etiam quafi lex refpiciens

gj um

hominemprivatum, jusitaqueactivum

sls

P

roprieratis effentialiter conftituitur per

Qu

legem prout faventem

, nam lex proüàt

« J

rzcisé obligans non munit , fed reftrin-

it libertatem agendi,

uj

nin a

3. Prznot. 3.

Quód lex confítituens jus

m i

activum duplicem finem refpicere po

flit,

vt «

in quem muniít potentíam feu libertatem

lominin

phyficam agendi, — Imprimis quidem ut

if

exercitium hujus potentix formaliter feu

tinito

dire&é cedat in bonum perfonz alterius

d

aut totius communitatis ; etfi per accie

dens feu indire&é aut materialiter idem

qui

1 t

exercitium cedat quoque in bonum ha-

bentisjus a&tivum. Et hzc poreftas le-

hd

h

giti

ma eft jus Jurisdi&tionis, cujusmodi

competit füperiori in fubditos.

Secundó,

N

foordi

ut exercitium potentiz cedat directé in

bonum propriz libertatis, etfi per acci-

! Iuf

dens cedat in bonum alterius: Atque

| m

hoc appellatur jus a&ivum proprietatis,

| þ;dinaï

r

ex communi fiquidem hominum fenfü

X

in eum finem alicui conferri do.

] jidüch

pátet ,.

minium aut proprietatem,

ut re poteítati

ET

füg fubje&a pro beneplacito uti poffit,

"n

fivedeinde ex ufu talis rei percipiat com-

yitly

modum aliquod entitativum , idque di-

lt

s

veríüum à fuo beneplacito , üt contingici

/

Difputatio Y.. Artic. T.

$

hi.

fi quis füàm domum inhabitet; five non

Yclens

percipiat commodum di(tin&um , üt fi

hum

quis füam domum deftruat,

His prz-

t

miffis

L proit

Quzítio movetur :

Quid fit jus a&i-

4

Felrin

vum proprietatis quoad effentiam me.

taphyfíicam confideratum, quamvis ete.

ensju

nim cuilibet etíi rudi partim ex ipfius na-

pofít,

turz inftinctu, partim ab experimentali

ttatem

notitia conftare videatur , quid fit eífe

lem ut

dominium aut proprietarium rei alicujus,

Iterfeg

difficulter tamen aífignatur genuina Juris

|terius

definitio, ut ex difcordibus fententiis pa-

r t

tet, & quidem priíma fententia docet:

ridem

quód jus aGivum proprietatis fit pote-

m ha-

ftas legitima , cujus violatio :eft injuria

has le

ftricté calis.

Ita cum Mol, Tractatu 2,

modi

de jure Difp. 1," Leffius, Ariaga, aliique,

cundi,

Secunda docet, quód fit prxlatio quedam

ede in

moralis , qua unus praferendus eft alteri

t ACC-

in ufü alicujus rei ob fpecialem conne-

Atque

xionem, quam res habet cum illo. Ita

eLatIS,

Cardinalis de Lugo Difp. 1. de Jure & Ju-

fenfü

ftitia, quem nonnulli fequuntur, Ter-

'l'i do.

tia docet, quód fit legitima pote(tas pro

efhat

fuo beneplacito reftringendi moraliter li-

gomt;

bertatem alterius, ídque ín favorem pro-

priz libertatis.

o

Ita Gormaz Difp. 4. de

ue d

Jure & Juftitia, Maurus, Efparza, Palavici-

dopt

nus,aliique, Quarta docet , quód fit le-

3

giti-

$

Traflatus de Jure e fuflitia,

l älm.l'ï

gitima poteítas ex re aliqua directé com-

a ml

modum percipiendi propriz libertatis.

a

Ita cum Ant, Perez Tra&tatu j, deIncarn.

s ii

Difp, 6. capite 2. plures Recentiores.

a

$ Dico primó. Jus activum proprietatis

non bené definiri, quód fit legitima po-

us !

Qantn

teítas , cujus violatio eft injuria ftricte ta«

'

lis.

Probatur, Nam definitio debet eíIe

v

u

clarior füó definitó ; fed preedi&tus con-

ceptus clarior non eft füó definitó ; fe-

qutid

vl (

clusà fiquidem ulteriori explicatione ,

non magis confítat, quid fit injuria(tricté

qm y

w

talis , quàm quid fit jus activum proprie.

tatis.

Quinimó effentia metaphyfica in.

at

&t

juriz non pote(t intelligi , quin priüs in«

tll

ll

telligatur, quid fit jus activum proprie-

f

J

a

tatis, cui opponitur injuria.

Ergo.

Confirm, Nam injuria ftri&e calis eft

t

violatio juris aCtivi proprietatis : ergo

| d

| ml

predic&ta definitio reipía zquivalet huic;

jus adtivum proprietatis eít facultas le-

li

gitima, cujus violatio eft violatio juris

in,

activi proprietatis.

Proinde per illam

hn

D]

plus non exponitur, quàm ante fciatur:

ficuti fiquis definiret religionem, quód (it

jb

virtus , cujus violatio irreligionem con-

W

flituit, aut cui opponitur irreligio.

C"h)

j

6 Dico 2. Néque jus aCtivum proprieta-

qh

tis bené definiri; quód fit prelatio quz-

u

N

l

dam moralis, per quam unus preferendus

eít

Di[putatio L. Artic. Ij ^

7

n

eft alteri in ufü alicujus rei , ob fpecia-

/Uatis,

lem cum illaconnexionem. Prob. Quam-

am,

vis etenim przdictus conceptus, üt Efpar-

t

za fufiüs oftendit , convemat omni, non

Yi

tamen convenit foli juri aétivo proprie-

hi p«

tatis, Ergo.

Anteced. probatur. Quia

(dét.

dantur plures tituli in fpeciali quadam

&t efe

connexione fundati , propter quos unus

$ C0f

præferendus eft alteri in ufu alicujus rei,

fe.

quin ifta moralis prelatio & fpecialis con-

l0ne

nexio fufficiat ad conítituendum jus a&i-

d

.

vum proprietatis

.

fic parens titulo

pri&

proprietatis ob fpecialem connexionem

[cain,

cum filio przferendus eít aliis in eadem

[5 1t]a

aut zquali neceffitate conítitutis , quo

jtic«

ad füppeditanda alimenta, etiamíi parens

non habeat jus activum propuecatls ad

iset

exigenda hec alimenta, àt ipfemet Car-

eno

dinalis de Lugo fatetur, plurésque alii fi-

lii

miles tituli in gratltudme religione, a-

25 lt«

liísque virtutibus fundati adduci poHunt.

Juris

Ergo.

llam

Confirm. Cüm enim aliquz przlatio-

turs

nes & connexiones (int fufhcwntes ali;e

d (it

infufficientes ad conftituendum jus 'atti-

/Ofle

vum propmctaus , üt conítat ex primó

dictis, ideo adhuc obfcurum manet : in

N

t

qua connexione aut przlatione formali

coníiftat jus a&tivum proprietatis. Ergo.

jue

du

Dico 3, Neque jus activum proprieta- 7

d

4

t1s

i

8 /

Tra&atus. de gure &» fu[litia.

.ml M'mx

tis ben& definiri, quód fit legitima facul-

tas pro fuo beneplacito reftringendi mo-

d

MO Y

ralicer libercatem alienam in commodum

fuz libertatis.

Probat, Quamvis enim

j lat

amnitt

omne jus adivum proprietatis conftitua-

tur intrinfecé per legem faventem uni ,

elisi

& obligantem alios , adverfüs quot ha-

fit.

beturjus; hectamen obligatio non fem-

viditit

per dependet à libera voluntate habentis

trdq

tale jus , ut eandem pro füo beneplaci-

miie.

Antec.,

to aliis remittere pofífit. Ergo,

i

probatur, "Nam jus proprietatis violari

NUOR

poteft, etíamí(i habens tale jus confentiat,

pOb

& quantum eft ex parte füa , alterumno-

n

lit effeobligatum: ficuxor committendo

lat

adulterium facit injuriam ftricté talem

", i

marito etiatn volenti & confentienti, uc

t

ex Adverfariis Maurus 187 de jure & ju-

n

ftitia, aliíque fatentur.

Id ipfum eft de

a

Clerico confentiente, àt trahatur ad tri-

It

bunal laicum, de confentiente in fuam

lfitn

cxdem. Ergo.

Confirm. Nam eatenus jus proprieta-

'r IqHO

E

tis poteft conítitui in legitima poteftate,

Á a

per füam voluntatem reítringendi liber.

tatem alienam , quatenus jus iftud faltem

uf

La

primitus non obtineretur abíque libera

acceptione ejusdem; íed hoc non fübfi-

W

ftit. Ergo.

Maj. continet fundamentum

eorum, qui in predi&to fenfü jus defi-

niunt.

Difputatia l, Artic, 1.

*9

Mul

ninut, Min.probat, Nam jus, ne aliquis

'di Ti

Nodum

occidatur ab alio, non dependet à noítra

libera voluntate, ut illud. acceptare, aut

TM

-nüima.

ilii cedere poffimus, ideoque homicida

committit injuriam fítricté talem extra

D uj

cafüs à lege permiffos, Ergo.

lot hr-

Dico4. Jus activum proprietatis be.

n (em.

bentis

né definitur : quód fit legitima facultas

ex re aliqua dire&é percipiendi commo-

tplaci.

dum füz libertatis.

Antet,

Probatur. Hzc e-

nim definitio convenit omni & foli juri

violari

Anteced.

kttnt

acivo proprietatis. Ergo.

probatur, Nam in hacdefinitione dicitur

ümnos

tendo

primó : facultas legitima , hzc enim ef-

fentialiter requiritur ad omne jus a&i-

talem

vum, üt Numero 2. actum eft,

Dicis

It ut

tur fecundó : ex re aliqua intelligendo

&j

d

nomine rei in fenfü latiffimo , quidquid

ad tri

ad commodum propriz libertatis fervi-

re potefl. Dicitur tertió * directé per-

fuam

cipiendi commodum propriz libertatis,

per quod exprimitur differentia juris a-

"fetae

Civi proprietatis à jure activo jurisdi.

[late,

Gionis ex dictis Numero 3,

Ergo.

iber.

item

Confirmatur: Ex fententiis hucufque

ben

rejedis , & folutione obje&ionum, qua

ubí«

huic definitioni opponuntur, .

CU

def.

AR-

iunh

J

YO

Trallatus de fure. & f uflitia.

.:Jj&ionis

ARTICULUS |II.

M '("

ContraAriis rgue

qt

Igc'j)ondetur

aentis.

T

gt

gt

Bjicies 1. Per affignatam definitio-

19

nemnon habetur fufficiens differen-

miiia

tia, inter jus aCtivum proprietatis, & ju-

vl

«nbie

risdictionis , quia pariter i(tud eít legiti-

o f

ma facultas ex re aliqua dire&te perci-

piendi commodum füz libertatis. Ergo,

TW

Antec. probatur, Nam quilibet Princeps

a,

i.

& Superior Habet legitimam pote(ítatem

imponendi leges & procepta fubditis ex

qu'm D

hoc fine, ut przcipiat commodum fuz

j p

pf

libertatis, fed hoc ipfo. Ergo. — Maj. pa-

tet exinde, quód Principes plura przci-

iT

piant, ut inde emolumentum reportent,

h

Min. etiam conftat, Confequent.ia e[tle-»

x

gitima.

At

Confirm. Nam fequéretur aliàs, quód

lil an

Deus non habear jus a&ivum jurisdidtio-

'ttj

nis ín caufas racionales. Ergo.

Antcg.

1lbt

probatur, Quidquid enim Deus przcipit

dn

creaturz rationali, illud precipit propter

| lt:.lam

femetipfum, feu ad obtinendum commo-

dum fuz libertatis,

Ergo.

-

Refp. Nego Antec. Ad hujus proba-

tionem diít, maj. . Princepsaut Superior

five prout pracise habet jusju-

clnietz:

'quä talis,

risal.

Difputatio l, Artic, 11,

II

risdictionis, Nego maj, Quàcalis, feu pro.

ut.habet (imul jus a&ivum proprietatis

äïgu-

conc, maj. & (ic diítinctà min. nego conf.

Ratio eít: quia licét Princeps: autSupe-

fititi.

rior non teneatur fübdito reddere ratio-

nem, quare hoc aut illud precipiat , vel

[feres

prohibeat ? nihilominüs reipía vi juris

)&jü-

pradictinonhabet legitimampoteftatem

lerti

prohibendi aut przcipiendi aliquid ex folo

petci.

motivo fui beneplaciti, ut dicere poflit:

rpo,

Sic volo : fic jubeo: fit pro ratione vo-

intor

luntas, fed obligatur intendere bonum

(bten

[tis r

fubditi , aut totius communitatis, alio-

quin abutitur jure jurisdi&ionis. Hinc

m (üg

V. g. :pofito, quód Princeps etiam in eo

ij p

caíu poffit aliquid przcipere fubditis di-

t Cle

recté in commodum fuz libertatis, quan-

ttent,

do preter jus a&ivum jurisdictionis , (i-

e[tle«

mul habet jus activum proprietatis.

Ad confirm, nego Antec. ad cuj. prob.

quod

dift, antec. Illud przcipitprzcisé propter

&io.

femetipfüm , five in folum commodum

nteG

fuz libertatis: negoantec. Proptercom-

cipit

modum ipfius etiam creaturz rationalis,

ptet

conc,antec. & nego conf, Ratio di(tin-

imo

&ionis eft, quód Deus fimul habeat jus

jurisdi&ionis & proprietatis in creaturam

tob:

rationalem faltem eminenter fuümptam,

erit

de qua controverfia alibi agetur.

Inftabis. Princeps legitimé exercet ju-

IO

ii

risdi-

risdi

l

12

Tratkatus de fure c» fuflitia.

L*a&us (

risdi&ionem przéisé in commodum fux

jfri t

libertatis; Ergo. Antec. prob, Nam Prin«

Obïïgb 7

ceps habet jus reflexum proprietatis in

jus a&ivum jurisdictionis, fed hoc ipfo.

f0

g d

Ergo. Maj. patet. Si quis enim Princi-

hm

pem violenté impediret ab exercenda ju«

risdictione, inferret eidem injuriamftri-

yan p

AYU

a*

G€am, ütplerique fatentur.

Min.autem

iermarm

prob. Hoc ipfo quód habeat jus reflexum

proprietatis in fuam jurisdidtionem, .eo

mym

1 Qnum

ipfo poteft jurisdi&tione uti diredté: in

commodum füz libertatis, ficuti propter

fvf

C

jus activum proprietatis directé uti po-

teít rebus aliis eidem juri fubjectis.

r

'

Refp. N.antec. Ad cujus prob. tranf.

n

maj, D. min. Poteft uti jurisdiCtione di*

itie

fuyts

recté in füuum commodum per a&us re«

flexos five elicitos à jure proprietatis.

d

'[ranf. min. Per a&us directos feu elici-

A

tos à jure jurisdictionis, N. min, & conf,

N

venti

Ratio diftin&. eft: quia licét fupponatur,

!

quód Princeps habeat jus reflexum pro.

JIfis

gn

prietatis , in jus directum jurisdidionis ,

"fl

adeoque hanc' exercere poffit, quia fic

ld

placet ; nihilominüs talis actus reflex us

"us

non pertinet ad jus jurisdi&tionis , quia

^l

fcilicet atus àb hac procedens debet di-

M'mu

re&é tendere in bonum fubditi, aut com-

DN

munitatis. | Conítant hec omnia à pari

yieg

in artibus & fcientiis , in quibus dantur

1]

; alii

]

Difputatio I, — Artic, 1T,

15

lum fi

alii a&us eliciti, alii i imperati, & alius

imDti,

eít finis artis, alius Artificis.

as

Objic, 2. Poteft darij jus activum pro-

II

C lp[

prietatis, quód non fit legitima facultas

1 LT.

ex re ahqua dire&e percipiendi commo-

Cenda h

dum fuz libertatis, Ergo.

Antec. prob.

T

Nam pupillus ante ufüm rationis habet

l düten

jus activum proprietatis in hzreditatem

cllexum

paternam , & tamen non habet legiti-

(m, e

mam facultatem ex hereditate percipien-

«

di commodum fuz libertatis , hzc enim

ptoptt

effentialiter fuppomtufumrauoms Ergo.

W o

Confirm, Püpillus etiam obtento ufü

I$,

rationis non poteít pro füo beneplacito

, ttsní

percipere commodum libertatis ex hz.

onedi

reditate paterpa, quia abfque confeníu

lus t«

Tutoris non poteft validé de fuis boms

Itatls,

difponere.

Ergo.

u elii

Refp. N. antec. Ad ejus prob, D. antec,

k r

Non habet legitimam facultatem perci-

Onat

piendi commodum fuz libertatis pyficé

confideratz,

Tranf. antec.

Moraliter

Il pl'O.

mms,

confideratz.

N.antec. & conf, Ratio

1ia fi

Dift. eft : quia licét pupillus ante ufüm

ïcxus

rationis non poffit per femet ipfum, five

qUIä

per voluntatem phyficé faam, poteft ni-

et d

hilominüs per voluntatem phyficé alie-

,COfT«

nam & moraliter fuam exercere jus pro-

j p

prietatis circa hareditatem paternam ,

jant

quia ncmpc voluntas Tutoris conítituti

à

al

D

T

Tratlatus de jure & Puffitia,

f beneph'

à parente aut Repubhca , et moraliter

voluntas pupilli ;; imó ad jus a&tivum

i qma

t

proprietatis non requiritur, ut quis fit

roximé potens ad exercendam per fe a«

m(hm

W.

liud fuam libertatem , fed fufficit, quód

habeat legem fibi faventem, ut fuppofta

dmp?t

N;,dumm

libertate phyfica, eandem legitime exer-

cere poffit, ldeoquc etiam dormientes ,

u

ebrii retmenc omnia ;ura proprletaus ;

j

quamvis durante fomno aut ebrietate

exercere non poflint fuam libertatem, Id

(hit.1

ipfüm refpondent Adverfarii, qui jus con-

d

ftituuntin legitima potentia per fuam vo-

J

luntatem reítringendi libertatem alienam.

WMIIS.

Ad Confirm, fimiliter D, anteced. & N.

Qulb

T dom

confeq,

Y2

: Inftabis : Deus habet jus adtivum pro-

um

hm i

prietatis in omnes creaturas faltem emi-

nentiale, fed iftud jus non eft facultas

hm&e,

percipiendi commodumlibertatis, Ergo.

prit

Maj. füpp, min, prob, Nam repugnat, ut

Guntem),

| Conf

Deus ex creatura percipiat ullum com-

modum, aut bonum fuz libertatis, fed

vattr

fibimet ipfi fit effentialiter & adequaté

Yij

omne bonum.

m

Refp. C. maj. N. min. Ad ejusProbat;

[

D. antec, Repugnat , ut Deus ex creatu-

ïmpm

ris perclplat commodum libertatis

1-

m.

findtum à beneplacito ipfius voluntatis

mm X4

divinz, Tranf, antec, INon diftinctum ab

Ut

hoc

]

Difputatio 1. Artic. 1I,

1j

Tofglfte

hocbeneplacito, N. ant. & conf. Ratiohu.

lvum

jus eft, quianon requiritur adjus activum

| quis f

proprietatis facultas percipiendi commo-

W fa.

dum diftin&um à folo beneplacito Dei, üt

lts d

Num. 3,dictum eft ; hoc autem commo-

"uppolt

dum poteft Deus percipere, & a&tu preci-

I Oyeh

pit,dum crearuras pro fuo beneplacito pro-

nientes,

ducit, confervat, aut deftruit ; quinimó

ieatis

preter hoc beneplacitzum przcipit alia

brietue

bona non quidem fibi intrinfeca, fed

13

Itm, ]

. Objic, 3. Potelt dari legitima facultas

Lj COP

ex realiqua precipiendi commodum fuz

fiam v

libertatis ; quin talis facultas fit juspro.

aliengm,

prietatis. Ergo.

Antec. probat. Nam

dl&Nl

quilibet ufuarius, qui fibi pretio condu-

cit domum habet legitimam facultatem

m pro

ex domo conducta przcipiendi commo-

m em

dum ífüz libertatis fcilicet eandem inha-

aculti

birando, fed hzc facultas non eft jus pro-

E

prietatis , quia hoc permanet penes clo-

dt, t

cantem,

Ergo.

| COT«

Confirm. Parens habet legitimam fa-

, fed

cultatem ex filio nondum emancipato

quité

percipiendi commodum libertatis , ut

eundem in extrema neceffitate vendere

'obat,

poffit, fed hac facultas non eft jus aGi-

(2

vum proprietatis in filium, Ergo.

is d

Refp. N, antec,. Ad Prob. C, maj. D.

ntiti

min. Non habet jus proprietatis in ipfam

und

domum. C. min. In u(um domüs. N,

min.

ho

16

)

/Tr;&atus de fure c fuftitia.

MPI T

min. & confeq.

Ratio Dift, eft: quia

Jatt

jus aCivum proprietatis datur in ea li-

nea, in qua datur legitima facultas prz-

iil

gpyitit

cipiendi commodum, ideoque licét ufua-

ríus non habeat jus proprietatis inipíam

qup

D

domum , habet tamen jus ad ufüm ejus-

jorio !d

diror

dem.

Ad confirm. C. maj. D, min. Non

habet jus proprietatis dire&um feu im-

uj

i, ln

mediaté terminatum ad filium , nec qui-

dem in cafüu extremz neceffitaris. Tranf;

eydi

min. Jus indirectum feu mediatum, N.

t

min. & confeq.

Ratio Diít. eft:; quia

(hit

licét fupponeretur, quód parens necqui-

u

dem in extrema neceílitate habeat jus

lienm,.

proprietatis ad filium , de quo contro-

m

verfiaeft incer Theologos; habet nihilo-

$lf

miní

minüs jus indirectum feu mediatum, qua-

tenus fcilicet habet jus immediaté tuen-

tio

nf

di füam vitam adeoque vendendi filium,

quando hzc venditio eft medium unicum

tb

confervandi vitam, De quo fufiüs Cardi-

ld «t

nalis deLugo Difp. 1. Se&. 1, difcurrit.

dj

14

Inftab. Legitima facultas percipiendi

Qul

commodum fuz libertatis poteít teflexé

- Uent

poffideri per jus aCtivum proprietatis ,

EIP' DI

fed hoc ipfo. Ergo. —Maj.eftcerta, Min.

i lh

prob. Quia legitima facultas reflexé pof-

"

Íeffa per jus proprietatis eft füó modó

M

jus aliquod paffivum, feu terminus juris

—

a&ivi proprietatis. Ergo.

Refp.

]:ordm

"

bifputatio l. Artic, II.

17

1 gj

Refp. Tranf. maj. N. min. Ad probat.

LT

D. antec. Eft fuó modó jus a&ivum fim.

lutpr.

pliciter & abfoluté. N. antec, Suó modó

lk'ätufua.

b Itbl

comparativé ad jus illud reflexum , vi

cujus poffidetur. C, antec. & N, confeq.

IUO Qs

Ratio hujus eft : quód eadem facultas füb

1feu in.

diverfo refpectu ad füa extrema poffit fi.

muleffe jus activum & terminus juris acti-

Q qui-

s Tivl

vi, ficuti eadem entitas in genere phy-

fico poteít fimul effe caufa reípe&u unius,

tm, N,

& effe&us refpectualterius extremi.

: Qui

1j

,

L

Objic, ultimó : ;Jus a&ivumproprieta-

$eCqu

tis poteít exerceri directé in commodum

ibet u

alienum. Ergo. Antec. prob. Sic domi-

Conttü:

nus pecuniz , poteft illam dire&teé expen-

t hihilo:

dere, ad füblevandam egeftatem alienam,

m

quin imó fi id non faceret, avarus & im.

tb tuet

mifericors effet.

j lium,

Confirm, Nam jus aGivum proprieta-

unicun

tis poteft alicui conferri ex hoc fine, ut

y Car

illud exerceat in commodum alienum ,

Aurtit,

fed hoc ipío tale;jus non effec legitima

pendi

facultas dire&é percipiendi commodum

tellext

fuz libertatis. Ergo.

tatis ,

Refp. D. antec. In commodum alienum

, Min.

ex fine intrinfeco ipíius juris propriera-

( of

tis. N. antec. Ex fine extrinfeco C. ant,

moli

& N. confeq. Ratio hujus conftat exin-

l juri;

de ,

uód jus proprietatis ab intrinfeco

it ordinatum , ad directé percipiendum

M

Ccor-

)

(

18

Tradlatus de7ure e duflitia.

ml

commodum fuz libertatis, idque fit per

accidens, feu ex/fine extrinfeco illius , fi

qrqu

g u

illud quoque cedat in commodum alie-

num..

Cogl

Ad Confirm. D. maj, .Ex hoc fine juri

iefrr

extrinfeco. C. maj. Ipfi juri intrinfeco.

N. maj. & fic dift, min. N. conf, Ratio

fitm v

vll

IEÀ

n

(

hujus conftat ex modo di&is : hinc fi do-

minus det famulo pecuniam inter paupc-

M potcü

yus t

res diftribuendam , tunc eo ipfo non dat

famulo jus proprietatis, quia fcilicecnon

iri,id

poteít uti pecuniis famulus , preterquam

aQ

i qi

in finem à domino przícriptum. Ex huc-

uíque dictis

w j

16 Con(tat primó : quód jusactivum pro-

Wonny

rietatis non definiatur bené in rigore

v d

dialectico per hoc, quód fit facultas, cu-

ii u

jus violatio eít injuria ftri&eé talis ; quia

ii

j

n

fcilicechic conceptus quidem convertitur

cum jure activo proprietatis , non tamen

Tf

eft clarior füó definitó : & de hac eademeft

Porcüunl

difficultas , quód fit injuria ftri&te talis,

t j

|

Neque jus bene definitur , per aliquam.

|

Ut

pralationem moralem in fpeciali conne-

Ejimirti

xione fundatam ad commodum fuz liber-

m,q

!

tatis percipiendum , quia licét pralatio-

:...Ft

ití

nem hujusmodi includat omne jus pro-

nv

.

prietatis , non tamen viciífim

?

quodí(i

ts

autem dixeris non efficere quamcunque

|

HQNCX[

connexionem aut prelationem moralem,

Mi PM

tunc

!

Difputatio. 1. A;ti:. It

I9

eft be

tunc re(tat fola difficultas , donec expo-

lts (

natur quzeznam & quanta przlatio aut con-

n 4.

nexio füfliciat ad con(tituendum jus a&i-

vum proprietatis.

ofne j

Conflat ;2. Neque jus adtivum bené

r?

trinfe

| Mi

definiri, quód fit legitima poteftas per

fuam voluntatem moraliter reftringendi

ncíidi

,

voluntatem alienam , imprimis enim per

! piupe

hanc poteítatem non poteft intelligi fa-

100 d2

cultas remittendi liberé obligationem,

leet n

alteri , adverfus quem habetur jus a&i-

terqui

vum

.

5

quia licét hujusmodi proprietas

T

datur quoad aliqua , non tamen quoad

omnia jura proprietatis , üt patet in ma.

Qm pte

rito non potente remittere obligationem

tipot

uxori ad fervandam fidem conjugalem.,

45 Cl

Quodíi autem nomine hujus facultatis

5 qui

intelligatur ad primitus acceptandum,

rertiti

velnon acceptandum jus proprietatis , aut

1 Camet

illudà feabdicandum, idpariformiter non

idemd

poteft univerfaliter admitti , eoquódnon

]e talis

omne jus pfoprietatis liberé acceptari

jguam

aut recufari poífit : hinc przdicta defini.

conne

tio admitti nequit , nifilimitetur ad alium

;iber

fenfüm , quód fcilicet : jus a&ivum pro-

vlati?

prietatis fit legitima facultas reftringendi

$ pro:

períüam voluntatem , non quidem|liber-

quodü

tate contrarietatis , fed contradi&tionis

un

alienam voluntatem quatenus füfficit po-

][am

teítas pofitivé reftringendi , et(i non ad-

Q

D

fit

20

i

Tralatus de gure c» fuflitid,

fit poteftas ampliandi libertatem alienam,

D claïïe;

Conftat ;. Quód jus adivum proprie-

tatis ex fuo formali conceptu fit facultas

gritl

1

legitima ex re aliqua diredté percipiendi

qyràt

commodum füz libertatis eó , quód omne

ym

jus debeat effepoteítas legemunita, & jus

a&ivum proprietatis per hoc differat à

Juciqu

mite

jure jurisdi&tionis, quód i(tud ordinetur

ditnti

ad cofhodumalienum , illud autem directé

du

refpiciat cofmodum perfonz habentis jus

at

ac&tivum. Hinclicét Princeps aut Supe-

p

rior haberet jus activum proprietatis &

a tONN

uidem perfe&um in jure jurisdi&tionis ,

1 Üin

utillud abdicare aut confervare , aut etiam

exercere poffit, habetnihilominus obli-

gl

u d

gationem, utfi exercere velitjurisdictio-

iumyy

nem, tuncleges & przcepta, diredtéten-

dant in utilitatem fubditi , aut totius com.

MT

V

munitatis , ideoq; directé intendens bo-

num füz períonz non utitur jure jurisdi-

um qy

Tle f

Gionis, fedabutitur, ni(ifimul habeatjus

proprietatis adver(us eos , quorum Prin.

(Irlefe

1

uH

ceps eft.

L.

al

ARTICULUS Iil.

At

4n jus AGivum Proprietatis

N

I

QUf

pofft componi cum lege ufum juris

wl

probibente , aut annullante.

N

[ L"xu

Ranot, r, Quód jus activum juxta di«

tis in

A

verfitatem legis illud ccnüicuen

varias

t

'

| ah'enam

Difputatio ,. Artic, 11.

2I

D'opris

varias claffes dividatur , fcilicet : injus

t hls

naturale & pofitivum , divinum & huma-,

nl

num, civile & canonicum. Lexautem

lm

naturalis dicitur illa, quz cuilibet natu-

l, (j

rz rationali impreffa eft, eo quód juxta

df i

plerosque Theologos non diftinguatur à

otdine

lumine naturz rationalis , feu dictamine

mdiredt

redz rationis, quamvis jurisperiti natu-

tntis j

rale jus extendant etiam ad bruta, ideo-

Yt Supe

que dicant , legem naturalem effe illam ,

lettis

qu£ zqué hominibus ac animalibus ca-

lioni

teris convenit. Lex pofitiva prout con-

Aütetim

tra diftin&a à lege naturali dicitur illa ,

nus obl

quz liberá legislatoris voluntate ftatui-

Isdiclio

tur, eáque ulterius dividitur in divinam

dten»

& humanam. Lex humana juxta diver-

lus com.

fam legislatoris Authoritatem dividitur

in Ecclefiafticam feu Pontificiam , per

dens bo-

t juris

quam confítituitur jus Canonicum , & Ci-

vile feu Politicum , quz pertinet ad jus

abeatjt

qm Pri

Civile feu profanum, Ad hoc jus homi-

num quàm plures revocant jus Gentium,

quod fcilicet : communi gentium con-

!

fenfu aut confüctudine introdu&um eft,

etulii

uti fant jura belli & pacis. Alli econtra

us

contendunt illud effe medium inter jus

,

naturale & humanum pofitivum eó, quód

ab utroque aliquid participet,

Verünn

m

hzc quzftio huc parüm conducit, quam

Lcnris,inl

[rit]

Maurus, aliique fufiüs tractant,

B5

Praznot,

!

]i

22

Tradlatus de pure c zuffitia,

g

20

Prenot. a. Quód jus a&tivum intrin-

)Hdï ] q'ï'

fecé conftituatur per legem faventem po-

d

tentiz feu libertati phyficz ad agendum ,

du

üt Numero 2. oftenfum eft.

Ideoque

[ AU

repugnat in terminis , utlex aliquare(trin-

eu

gens potentiam feu actum prohibens aut

x

nulim.

itritans , conftituat intrinfecé jus adtivum

imddit

ad talem a&um , ideoque hujusmodi lex

du d

extrinfecaeftjuriactivo , quod intrinfecé

vt

per folam legem üt faventem libertati

vinimot

conftituitur.

Poteft autem lex aliqua

i

dupliciter favere tibertati ad agendum.,

n

jmprimis quidem , ut actum reddat legi-

timum precisé quoad valorem (ive juri-

doitom.

ind,

dicé validum , prafcindendo interea :

an talis a&tus fit etiam licitus, Secundó z

nj

T

ut actum quoque reddat licitum , quam-

vis aliqui putent : jus ad a&tum quà lici-

ziv

icin

tum potiüs conf(titui per carentiam legis

m

actum prohibentis , quàm per legem ali-

quam pofitivam , vi cujus excludicur lex

lat

prohibens talem a&tum ; hinc igitur jux-

D K

Eu

ta diver(itatem legis naturalis aut pofitis

vz , conítituentis jus activum aliqui adtus

; neí

'*c

)

dicuntur validi & liciti , alíi fuó modó

validi, & ruríus alii dicuntur validi jure

m

j

naturali, fecüsàjure pofitivo , auc vali.

u Y

dijure Civili, nonitem Canonico,

NT

W

21

Pranot. 3. Quód pariformiter à con-

:

trario difcurrendum fit de lege reftrin-

Olu

gente

L

Difputatio l, ' Artic, 1II.

11 ftrin

gente potentiam feu libertatem phyficam

Atb

agendi, quzjuri aCtivo eft extrinfeca ,

Dédum

poteft fiquidem lex hujusmodi dupliciter

lt

reítringerelibertatem ; imprímis quldem

telnn.

ut adtum precisé reddat illicitum. 2. Ut

leny av

eundem reddat invalidum, feu juridicé

Sadivun

nullum.

Patet hoc ex )ure Canonico de

modi

impedimentis matrimonii , nam ex his.

ntrinfec

ahqua dicuntur impedimenta matrimonii?

liberty

prohibentia, quz fcilicet contractum.

X diqu

matrimonii reddunt illicitum , non au-

Vendün,

tem invalidum ; alia econtra dicuntur di-

lt l

rimenta , qux talem contra&um faciunt

(iré r

irritum feu invalidum.

Hic adverten-

ntrea :

dum eft, quod plerique Theologi afüir-

ecundo:

ment ; )us naturale faltem directé non.

, quim.

pofïe abrogari nec quidem à Deo , long?

quilid.

minüs ab homine.

Verüm iftud fuo mo-

im li

dointelligendum eft, quod obligatio legls

Qem 1l

naturalis actum mmn(ecc malum prohi«

jitür t

bentis, pro nulla circum(tantia directé pof-

tür jus

fit permittere, ideoque mendacium fem-

permaneatprohibitum. Neutiquam veró

pouth

aQ

in hoc fenfu intelligendum eft ,

quód fa.

modi

vor conceffus per legem naturalem alí-

dtjure

quid permittentem feu etiam prohlben-

i vl

tem excludat legem pofitivam divinam.

authumanam, vi cujus prohibeatur actus,

à QU

qui lege naturali concef(füs eft : fic defa-

vt

é&ó jure pofitivo plurima funt prohlblta,

4

quz

gcnt

i

2

Tratlatus degure. & fuflitia,

n

quz non fünt prohibita jure naturali, àt

efüs carnium die Veneris. his prenotatis

d at

g

22

Quzílio movetur : An jus adivum.

proprietatis ad aliquem actum poffit com-

d ut

vohiit

poni cum lege juri extrinfeca eundem,

prohibente, aut irrítante ? feu àt aliilo-

ym x

fi poniff

quuntur : an jus activum proprietaris fe

extendat ad folos aCtuslicitos & validos,

x

an veró etiam illicitos & invalidos? Ve-

m

rüm füb his terminis nullatenüs intelli.

vl

genda eít propofita quaítio in hoc fenfu «

;Tie

an dari poífit jus activum , feu facultas

i, W

legitima ad a&um illicitum aut invalidum

nydin:

quà talem, five reduplicativé fumptum,

junilt

hocfiquidem manife(té conftat eo, quód

i, f

iEl

ex dictis Numero 20. jus activum intrin-

fecé conftitui non poffit , per legem op-

m n

pofitam libertati , vi cujus prohibetur ,

MT

aut annullatur aCtus , quod tum fieri de-

iv

beret, fijus ad actum ut illicitum & in.

I

validum dari poffet, Unde reftat (amma

rus ]l

controverfia juxta fenfüm füperius expo-

r

fitum : anfcilicet jus componi poffit cum

M

lege prohibente aut irritante ufum juris.

[

Negativam tenet Haun, Tomo r. de fure

nf

& Juítitia, & plerique alii. Affirmati-

At

vam fequitur Maurus hic quzftione 169.

a,

Gom, & alii Recentiores.

23

Dico 1. Jus a&tivum proprietatis pof-

i t

fe componi cum lege prohibente ufum.

tj

| juris

Difputatio l,. Artic, III,

25

Ij

ts

juris. Prob, Tunc jus ad aliquem a&um.

poteft componi cum lege prohibente a-

UM

&um feu ufüm juris, quando poteft dari

Titug,

&Uden.

actus jure validus , quamvis illicitus &

prohibitus; fed. Ergo. Maj. eft certa,

i dl

etari

nam a&us jure validus effentialiter prz-

fupponit jus activum , quod conftituitur

Vdidos,

2 Ve.

er legem faventem libertati ad ponen-

ittelli

dum yalidé talem actum, Min. autem pro-

batur ab indu&ione, fi etenim Cajus fpon-

cfenfu:

fus Titiz contrahat matrimonium cum.

fieadus

Berta, tunc talis contractus , nifi aliud

Vilidum

impedimentum dirimens propter fponía.

Dytum,

lia ad(it; eftjure validus , quamvis illi.

, Qu

citus , fimiliter : Si Petrus abfque tradi-

Intrit.

tione vendat equum Paulo ,. fed eundem

ii Qp«

equüum pofteà vendat & fimul tradat Fran-

xtr,

n de.

cifco , tunc fecunda hec venditio eít ju-

re valida quamvisillicita, Ergo.

T

Confirmatur : Nam potetft dari lex fa-

(umm

vens libertati precisé quoad valorem.

&po-

actüs przícindendo

.

L

an talis actus fit il-

t cum

licitus , & cum hac lege poteft componi

jris,

léx przcisé prohibens ipfum aCtum, quin

Jure

eundem femel pofitum reddat invalídum,

Dati«

non enim hac duo contradi&orié fe ex-

169.

cludunt. Ergo,

Dico 2. Jus a&ivum proprietatis po-

24

b

teít componi cum lege extrinfeca annul-

acti-

[ünu

jt

lante u(um juris. Probatur, Nam jus

vum

Ji

26

Traädtus de ?ure &7u/fitia.'

vum eft realiter feparabileab omní ufu ju-

gumem

ris , tanquam potentiaàfüo a&u, etfivi-

ci(fim ufus juris non fit feparabilis ab ipfo

$, Q

;uam'i.XS [

jure; fed, Ergo.

Maj, patet : quia po-

teít aliquis habere jus activum proprie-

gl

tatis in füuaum dómum , ut eandem vende-

* (ltt

re, donare, inhabitare &c, validé poffit,

patinda

RU

etiamíi illam actu non vendat, donet &c.

vndant

Min. prob. Hoc ipfo quód jus activum.

fit realiter feparabile ab ufü juris, poteft

asf

ii a

per legem aliquam annullari feu juridicé

de(trui ufus juris, ut actu$ quamvis phy-

jmy.

ficé exiftens , ^fit moraliter feu juridicé

is, i

nullusabíqueeo, quódpereandem legem

du

(Nit.

deéftruatur jus ad talem actum , ut pari-

formiter oftendi poteftin caufis phyficis ,

ddc

quarum effectus deftrui poteft , quin de-

NT

flruatur cauía. Ergo,

Av

Confirm. Jus activum ad donationem

f n

yalidam poteft componi cum aliquo im-

gxahen&

pedimento extrinfeco , quó ftante aétu

Iniria

fndí

donatio eftinvalida. Ergo. Similiter po-

teft componi cum lege extrinfeca , quà

vfütt

ftante donatio eft invalida.

Ant. prob.

;;liquis

Sic licét donatio à dormiente fa&a (it

n

nulla & invalida, nihilominus tamen Pe-

hm

!

trus etíam dormiens recinet adzquatum

bj

jus activum proprietatis, ut equum pof-

p

j

fit validé donare Paulo , feu etiam pro

Q

usevi-

LE

fenfu divifo fomni, nam aliàs Petr

gilans

l,

Difputatio I,. Artie. 1T,

27

Tf

gilans obtineret jus aliquod proprietatis

l evi

in füum equum , quod dormiens non ha-

l bifo

buit.

Confeq. prob. à paritate ràtionis;

[ n .

quamvis enim donatio fa&ta à pupillo fi-

1 Droyry,

ne confeníu rationis fit jure invalida, le-

m Yente

ge fcilicet extrinfeca annullante hanc do-

tf l

nationem ; nihilominus fublato impedi-

loneti,

mento non obtinet pupillus aliquod jus ,

&lvum

quod antecedenter non habuit , uti om-

5, potel

nes fatentur 5 ergo ficuti in cafu prece-

! Joridic

denti jus activum componitur cum impe-

Tris phy

dimento extrinfeco annullante ufüm ju-

1 Jutidie

ris, ita pariter in cafü altero difcurren-

m lepem

dum,

lt pati

Objic. 1. contra primam ; quamvis in

2$

hylicis,

adductis cafibus Numero 25, tales contra-

qun de-

Ctus fint validi , nihilominus non datur jus

a&ivum ad hujusmodi contra&tus illici-

at

tos. Ergo. Ant. prob. Nam Cajus con-

IQuo 1.

trahendo matrimonium cum Berta facit

nte adi

injuriam Titic , &Petrus vendens equum

[terpo

Francifco , facicinjuriam Paulo, uti oóm-

, qu

nes fatentur, íed repugnat in terminis ,

prob

ut aliquis habeat jus ad actionem , & ni-

Q li

hilominus per talem actum faciat alteri

en D

injuriam ,

nam aliàs poffect dari jus ad

uatun

concradt&orla

m pl

Confirm, Jus a&ivum eft legmma fa-

[n pfü

cultas feu poteítas lege munita ad aliquem

Wt

attum ; fed repugnat , ut habeatur pore-

ftas

li 4l

!ij

28

Trattatus de Ture &» 7uflitia,

m

ftas lege munita ad actum lege prohibi-

at

tum. Ergo.

jj, qi

Refp. N, ant. Ad prob. C. maj, D. min;

m Qu

Repugnat, ut aliquis habeatjus ad actum.,

j

fimul validum &licitum , & nihilominus

j iil

alteri faciat injuriam, C, maj, Ad a&um

Qu

füo modo jure validum , :'non tamen lici-

atnu

tum. N, min, & conf; Ratio diítin&tio-

a t

nis eft: quia licét Cajus in cafü adducto

g t

faciat injuriam Titiz contrahendo matri-

m Ti

monium cum Berta, ideoque agat contra

s vil

jus, quód habet Titia ad impediendum

Cyrfr

contra&tum cum Berta , nefcilicet fiatta-

hi fnej

lis contra&tus,, quia tamen Titia contra-

iif

&um femel pofitum invalidarenon poteft,

Mj

adeoque jus ad irritandum matrimonium

IT

non habet, ideo permanet in Cajo jus

a&*

contrahendi validé , etfi non habeat jus

contrahendi licité. Ex quo ipfo patet ,

um

lum

quód neutiquam in Cajo detur jus ad

d

contradictoria.

wlb

Ad confirm. C, maj. D. min, Ut habea-

u h

tur facultas legitima ad a&tum lege pro-

r

hibitum reduplicativé fumptum- C, min,

tl

Specificativé füumptum, N. min. & conf,

Ms

[

Ratio diít, patet ex hucusquedi&tis, quia

f

fcilicet lex conftituens jus, ad ponendum

validé actum diítin

Qd

bente actum.

gqicur à lege prohi-

D

26 Objic. 2. SiCajus fponfüs Titiz habe-

tl

ret

l

Difpntatio l, Artic. III,

29

ret jus validé contrahendi matrimonium

Puon

cum Berta, tunc Cajus haberet jus pec.

li* Du min,

candi, quód repugnat. Ergo. Maj, prob.

"A.

Nam contrahere cum impedimento pro.

hibente eftpeccare, licét talis contractus

hilominm

Ád lg

fit validus, Ergo.

Imen [f

Confirm, Nam Cajus eatenus peccat ,

(lindio

quatenus validé contrahit matrimonium

adldud

cum Berta, Ergo. Ant. prob, Quia Ca-

0 matri.

jus eatenus peccat , quatenus facit inju-

it COnt

riam Titix , fedhuic facitinjuriam , qua-

tenus validé contrahit. Ergo.

Aüendur

etfati.

Confirm, 2. Quod enim injufté fit, . il.

| COR

lud (ine jure fit, fed predi&tus contra&tus

injuíté fit, Ergo.

|potell

Refp. N. maj, Ad prob. D, ant. Con-

tOnium

trahere cum impedimento prohibente eft

4jo jus

peccare, quatenus hiccontractus eft juxta

hat js

legem con(litutivam juris ad contrahen-

putt,

dum matrimonium, N. ant. In quantum

ju al

eft contra legem juri extrinfecam , quia

prohibeturtalis contractus, C.ant. & N.

labet-

conf. Ratio diít. eft : quia jus aCtivum,

o pto-

datureatenus , quatenus daturlex favens

, if

conf,

libertati: hinc contra&usille, quo Cajus

Íponfus Titic contrahit matrimonium

, qui

nduri

cumBerta,etiam eatenus eft peccatum qua.

tenus eft contralegem pro hibentem juri

ol

extrinfecam , non autem quatenus eft jux-

ta legem juris conftitutivam , quz tribuit

Tibe

valos

n

)

30

Tratiatus de 72ure c Tuflitia.

Jj!lll'a qub!

valorem contra&tui : & ideó Cajus habet

jus validé contrahendi matrimonium, li-

n

(onfm

cét non habeart jus peccandi,

Ad confirm. primam, N. ant. Ad pro-

j n

D)

bar. C, maj, D. min.. Quatenus przcisé

validé contrahit. IN. min. Quatenus con-

jis, d

o

trahendo agit contra legem juri cxtrinfe-

càm. C, min; & N, conf, Ratio diftin&.

M.

Ri ]

patet ex modó didis.

Ad confirm, fecundam : D. maj.' Quod

qipidi

injuítéfit, illud fin& jure fit, fub earatio-

( C a

vf

ne, füb qua injuíté fit. C, maj. Sub alia

ratione N. mgj. & fic dift. min. N, conf,

yd,t

27

s

Objic.'3. Ex eo, quód a&tus aliquis fit

jure validus , non fequitur dari jus ad ta-

[j r

hr

lem actum. Ergo.

Ant. probat. ab in-

ductione.

Si enim Petrus violenté do-

q, qui

hl

anum Pauli occupet ex ànimo capiendi

poteftátém , ^tunc eandem domum jure

um

Civili & naturali poffidet , fi Paulus de-

gusd

ponat animum in continenti recuperan-

[

di füam domum , & tamen exinde non,

Adicen

fequitur, quód Petrushabeatjus validum

Md oy

occupandi domum Pauli ,. hujusmodi e-

lt

xemplaaliaadduci poffunt. Ergo,

bb

Confirm. 1. Ex eo, quód contra&us

j

[

o R

aliquis fit jure invalidus, non fequirur,

quód contrahens non habeat jus validé

O

contrahendi, ergo viciffim ex eo , quód

W

T

aliquis contra&tus fit jure validus non fe-

D

!

quitur,

x

7^

Difpntatio 1. Artic. IIl

3tY

Al ld

quitur, quód contrahens habeat jus vali-

, |

dum contrahendi.

Confirm. 5, Nafn illaa&a, qux fubpo-

"n Ad PTC-

pulo Romano officio Praetor Barbarius

15 prar

conditione fervus gefferat, erant jure vaz

enusty

lida , licét non habuerit jus przturz ute

lortrins

) d.

pote, ejusdem incapax. Ergo,

Refp. N, ant. Ad prob, D. antec. Non

fequitur , quód Petrus habeat jus validé

j Qu

occupandi, id eft invadendi domum Pau-

yetatin

li. C, antec. . Jus validé occupandi feu

, OUbl

poffidendi, N. ant. & confeq. Ratio hu-

, COnf

jus eft, quia licétexeo , quód Petrus ju-

aliquis i

re civili & naturali poffideat domum Pau.

Jus ad t

li, inferri non poffit, quód Petrus ha.

t abin

bueritjus invadendi 5 bené tamen infer-

nté do«

tur, quód habeat jus poffidendi domum

aplend

Pauli, ita ut hxc poffe(fio fit jure vali-

um jurt

da quamvis illicita, ità ut maneat obli-

julus d

gatus ad reftituendum domum, linde pa«

CupCrat

tet , quid ad alia hujusmodi argumenta

(e non.

fit dicendum.

nlidurm

Ad confirm, prim. C. ant, N, conf. di«

odi €

fparitas eft , quód jus aCtivum fit fepara-

bile ab ufü juris, fecus autem ufüs juris

du

ab ipfo jure , ficut Numero 24. oftenfum

]UHUI',

e .

vilit

Ad confitm. 2. N, antec, contrarium fi.

, 0

quidem conftat ex lege Barbarius ff. de

non D

officio Prztoris, ubi dicitur acta ejus va-

lida

qlll[ur,

L

32

Tratlatus de Pure & ft)/litit.

lida effe, quia Populus Romanus potuit

.»;Pcrfolud

fervo decernere hancpoteftatem.

d non

al &

28

Objic, 4. Si a&us prohibitus poffet ef-

fe jure validus , tunc poffet effe jure va-

j

lida promiffio aut ftipulatio facta ob tur-

;aePexru

pem caufam, feu fub aliqua conditione

yar t

turpi, fedhocadmitti nequit. Ergo. Maj.

nitilrn

patet, Nam jure valida eífet promiffio

lil

aut actualis perfolutio pretii , quà Petrus

nites a

conducit ficcarium ad occidendum Pau-

dertet

]um.

Min. eft certa ex communi Theo.

ihno t

logorum & Juriftarum fequela legitima,

vfit, n

Confirm. Sequeretur,

uód przfüppo-

ib n

f

jl

fità promiffione aut per

utione ftipen.

vonlcnt

dii Petrus conducens ficcarium haberet

f

jus ad exigendum homicidium , fed hoc

Áltif

repugnat. Ergo, Maj, patet. Min. prob.

ao

Si enim Petrus haberet talejus, tunc (ic-

b

catius haberet obligationem faciendi ho-

D

N

micidium , quod nemo admittit. Ergo,

Refp. D. maj. Poteít effe jure valida

Mtim aj

promiffio pretii ante purificatam condi-

ii

tionem feu delidtum commiffum , vi cu-

W n

jus fcilicet inducaturex parte alterius ob-

m

ligatio ad committendum peccatum. N.

n

maj. Poít purificatam conditionem íeu

commiffum delictum , vi cujus fcilicet in.

ähdverü

J

ducitur obligatio ad perfolvendum pre.

d

tium, C, maj. & ficdift, min. N, coníeq,

LT

Ratio deítinct, et ; quia licét promiffio

aut

d ufü

^

n poty

Difputatio 1. Artic, Ils

83

[

aut perfolutio pretii ante commiffum de.

li&um non fit jure valida ,

uoad indu-

if d

cendum ex parte alterius o

s

igationem.

C tv

d 0bfy,

ad committendum idem delidum, adeo-

que Petrus conducens ficcarium non ha-

COdiny

beat jus exigendi homicidium.

T. Ni

Poteft

Dtonifi

nihilominus talis promiffio effe jure va-

lida poft commiffum deli&um, ita ut com-

Vi Detr

lum as

mittens habeat jus exigendi pretium , &

alter tenetur illud folvere, dummodo per-

ii Thes

Bitim,

folutio pretii abíque novo deli&o fieri

poflit, hinc ille, qui defloravit puellam.

rf

V lp

füb promiffione matrimonii, obligatur in

habera

conícientia ad im

plendum idem promif-

fum..

/

fed hot

Ad confirm, D, maj, Si promiffio & ac-

1, prob,

ceptatio pretii effec jure valida ante com.

tunc f

edi ho

miffum homicidium. C.maj.. Poftillud

commiffum. .N. maj. & (ic diftind4 min,

h,

N.conf. Ratio diít. patet ex di&tis. Cae-

t vili

terüm advertendum e(ít exeo, quód da.

| ond

ri poffit jus ad a&um validum fimul & il-

j vt

licitum , nullatenus univer(àliter fequi ,

fus ob

quód omnis a&us poffit effe jure validus,

If, N'

m Ígj

ideoque patet, quid in variis cafibus, qui-

bus Adver(àrii utuntur , refpondendum,

cet ln

fit.

n pl'f.

Objic. ultimó contra fecundam: Sijus 29

nf

a&ivum poffet componi cum lege annul-

ij jl

lante ufüm juris, tunc poffet dari jus ad

4

ponen-

Y

bi

34

Tra&atus de fure c fuffitia.

ponendum actum ipfo jure invalidum, fed

g

z üdis

hoc interminis repugnat, Ergo.

Confirm. r, Nam jus ad a&um jurein-

d

validum eft porentia juridica ad nihil, fed

jf u

Maj. patet:

1'0,qüödd

hoc eft abfürdum. Ergo.

jcilid

Nam aé&tus jure invalidus moraliter lo-

q

uendo nihil eft. Min, prob. & paritate:

vt

nama

bfurdum effet,(i quis diceret,oculum

fhr v

ümh,

habere potentiam ad nihil videndum.

u

Confirm. 2. Jus ad a&um jure invali-

dum effet potentia ad actum Chymeri-

ag

cum, fed talis potentia repugnat. Ergo.

NU

Refp.D. maj. Poffet dari jus ad adtum.

m

fincim

ipfo jure invalidum reduplicative. N,maj.

Specificati

vé fumptum. C.maj. & fic dift.

vwitii

min. N;conf, Ratio diftin&. habetur ex

T

fiepiüs jam di&is, quód fcilicet jus acti-

!

u q

vum folüm detur eatenüs, quatenüs datur

&i

lex favens libertati.

m j

Ad confirm, r. D. maj. Jusad adum.

Reoldu

jure invalidum reduplicativé fumptum C.

t Cos

maj.

Ad a&um jure invalidum fpecifi-

H

m

cativé fumiptum

. N. maj. & fic diít. min.

NT

N, conf, Ad prob. C. ant. fimiliter dift,

Jay

conf, Ratio patet ex didtis.

'

.

:]Z:]:&ün

Adconf, 2. D.

aj

. Effet j

us ad a&u/m

ts

Chymericum, fi eflet potentia ponendi

At

a&um validum pro fenfu compofito legis

At

annullantis a&tum. C. maj. Pro fenfu di-

n

viío legis annullantis a&turp. N. maj. &

tht

1€

E

ll)

Difputatio T. Artic, li.

il f

3$

01

fic diftin&tà min. N, confeq, — Ex hucus-

que dictis

Ui

Conftat r. quàd jus activum componi

30

ii

poffit cum lege prohibente ufum juris

A Ditt

talite: ,

€ó, quód dentur plurimi a&us jure validi,

licét illiciti & prohibiti, repugnatautem,

L patite

oCulur

ut a&us fit jure validus, nifi detur jusad a-

ndum,

€um validum,

Ratio ulterior à priori

defumitur , quód fcilicet lex favens li.

t ivl

bertati precisé quoad valorem aGus,

dymer

quà lege conftituitur intrinfecé jus agen-

àt D

di, poffit componi cum alia lege juriex-

d adun.

i N

trinfeca , per quam probibetur actus,

Hinc igitur patet, quód idem contra&tus

V il

beture

poffit fub divería ratione fimul effe juftus,

prout fcilicet eft juxta legem faventem

jusadi

libertati quoad valorem a&us, & fimul

lls Catt

effe injuftus, prout eft contra legem op.

pofitam libertati , vi cujus prohibetur

J a,

exercitium actüs. Sic idem contrad&tus,

tun C

quó Cajus fponfus'fitiz contrahit matri-

fprci

monium cum Berta, eít juftus feu jure

[(, min

tr dil

validus, prout eít juxta legem faventem

Cajo ad contrahendum matrimonium va-

lidum,& fimul eft injuítus,prout eft contra

adur

legem oppofitam, quz fcilicet reftringit

oneni

libertatem Caij prohibendo exercitium.

oltj

contradüs , & favet Titiz, ut illa poffit

enfii

impedire exercitium feu exiftentiam hu«

'

"

i

jus contra&tüs, licét eundé femel pofitum

J

invalidare non poffit,

C2

1

Coq-

€

jj

36

Tratlatus de ure & j uflitia,

v n

31

Conftat 2, ex eo , quód detur ad pa-

a,

nendum validé aliquem a&um quamvis

adim q

illicitum , nullatenus inferri ; quód de-

g n

tur jus peccandi, aut illicité agendi, quia

ais

(cilicet etiam eatenus datur jus, quatenus

ao

lex faverlibertati, Cüm igitur darinon

Conht

offit lex juri abufivé talis , quz faveat

wtittin

ibertati ad peccandum ; hinc dari non.

vlintulà

oteft jus peccandi. Unde fimpliciter &

dit

abfoluté loquendo feu abfque termino

dias, (

limitante nunquam verificatur, quód ftan.

h

te lege prohibente actum , detur jus ad

lis ts

talem actum ponendum , fed etiam veri-

h

'

ficari poteft, quód non obftante lege pro-

r J

hibente a&um detur jus .validé agendi,

uinimó/hoc ipfum ftridé loquendo e-

[

"

a í

tiam verificatur in hoc fenfu, quód lex

al

prohibens a&um poffit componi cum jure

nj

validé agendi, & ipfo a&u juridice valido,

um

non autem in hoc fenfü , quód detur jus

lyítis

componendi a&tum validd , cumlege pro.

hibentea&tum, hoc fiquidem reipfaidem

yttm p

Adirum

fignificat, quód detur jus contrahendi, a-

ü

endi quoad exercitium (eu exiftentiam 2-

&üs, licec lex ejusmodi exercitium prohi-

m

beat, cüm folüm derur jus quoad valo-

n

rem actüs , quatenus fcilicet fa&ta fuppo-

Fji.lntl n

W

(

"W

fitione , quód talis a&us realiter exiftat,

idem (it jure validus, Hinc plerique cum

*J)Lan'&1 [

Mauro fuperiüs citato : jus validé con-

" kgem

traþen-

*

M,

Difputatio L. Artic. lT.

37

tUt ad N

trahendi ftante lege prohibente contra.

n qumyj

&um , appellant jus conditionatum feu

j u d

fecundüm quid, non autem jus abfolu-

agendi,qui;

tum & fimpliciter tale.

Quibus obfer.

B Qatny

vatis pleraque argumenta

plerumque in.

Ut dariny

&quivocatione fundata facilé folvuntur.

QUe fv

Conftat 5. Quód jus a&ivum proprie- 53

ri no

tatis etiam poíffit componi cum lege an.

E

ylicter

nullante ufüm juris, ut a&us quantumvis

? tetmi

realiter exiftens fit juridicé nullus & in«

validus. Quia fcilicet ipfam jus eft rea.

quiti

tür jusd

liter feparabileab ufu juris, licét vici(fim

tiam vt

ufus juris non fit realiter feparabilis ab

egenn.

ipfo jure, üt facilé obvia paritate often-

P agenti

ditur. Sic calamüs eít feparabilis ab a-

&uali ufü ejusdem, licét viciffim ufus ca-

Qlendo e

qud le

lami non fit feparabilis ab ipfo calamo.

um u

Hinc poteft dari lex, quz invalidat etiam

ovalid

ufum juris , quin tollat aut deftruat jus a-

&ivum, üt conftat à paritate in caufis

detur u

Áegepr.

phyficis: Nam poteft Deus per füum de-

cretum przcisé impedire virtutem ca-

plaides

hendi,

lefa&ivam iguis, ita, ut calof phyficé non

exi(tat abfque eo , quód Deus per idem.

Ytíam

aut aliud decretum deftruat virtutem ca-

| prohiv

d vale

lefadivam igníis ; fimiliter potentia ame

füpp

bulandi poteít impediri per compedes ,

exilt

abíq; eo, quód deftruatur ipfa potentiaam-

lue au

ulandi Contrarium dicendum effet, fi

je t

per legem aliquam non- tantüm irritare-

Ca

tur

t

J

38

Tra&atus defure cy Tuflitia,

PT

tur üfus juris, fed eciam tolleretur ipfum

g p

jus a&ivum , quemadmodum contingit

4 ol

in quibusdam cafibus , dum committens

s hi

aliquod deli&um ipfo fa&o amittit om-

qp

ne jus proprietatis & dominium quoad

ln tradg

fua bona, Neq;ex eo, quód jus activum

j

componi poffit cum lege annullante a&tá

feu ufüm juris. Sequitur, quód iítudjus

qiiqi

t

fit potentia ad aCum invalidum quà ta-

s

lem, aut potentia componendi a&um.

;::tiö V

u

jure validum cum lege irritante adum ,

mim|

hoc fiquidem in terminis repugnat , fed

tantüm fequitur , quód jus a&ivum pro-

y nl

dcde

prietatis permaneat ftante lege annullan.

v n

teu(fumjuris, Ex quibus omnibus patet,in

quo fenfa defendi poffit illorum fententia,

Ál

rznquamn

qui definiunt jus a&tivum, quód fit legiti-

ma facultas ad actum ab alio licité non,

al

impedibilem,przfertim fi adjungantur tet»

i, t

d

mini limitantes: mifi lege: aut praceptó.

Yetti

T

ARTICULUS IV.

N erm K

vetn]

Qui4 fit;Jus im re, & Jus ad rer?

Á

(f

Rznot. r, Quód inter reliquas juris

li

sp

divifiones apud Theologos & Juriítas

b

celeberrima fit illa, quà jus a&ivum divi-

lmbm

ditur in jus ad rem, & in jus in re.

Di-

Wt

fcrimen pleriqueaflignant, quàd jus in re

IIOH?)

pariat

ii

Di[putatio l, Artic, IV.

39

Ptlt if

patiat ationem realem; jus ad rem a&tios

| Contingi;

nem perfonalem. Utriusque exemplum

o

afferri foletin cafu fequenti: Sienim Pe-

u g

- trus tibi liberaliter donet, aut etiam ac-

Il Qp

ceptó pretió vendat librum, & fimul eun.

ITR

dem tradat, tunc refpectu libri habes jus

lnezit

in re, quia fcilicet librum , ubicunque es

Xl

apud quemcunq; exi(tentem;tibi jure po-

Im quà t

tes tanquam tuum vendicare, Econtra (i

li aQ

Petrus tibi liberaliter donet, aut etiam.

.

ttadun,

pretió acceptó vendat

5

fi non tradat

p , fd

eundem librum, verüm illum librum do-

(rm pp

net poftmodüm, aut vendat & fimul tra-

: annull

dat alteri, tunc alter habet jus in re , &

pateti

tu fimili modo habes jus ad. rem : quia

ententis

fcilicet non potes tibi librum vendicare

[tlepiti

tanquam tuum ab altero, fed (olàm habes

t not

jus agendi adveríüs Petrum, ut tibi fatis-

ate t

faciat, feu tantüm przítet, quantüm tui

ii

intere(fe judicatur, ut donatio illa ad e-

xecutionem perduceretur, Hinc ulteriüs

Pranot. 2, Ad obtinendum jus in re

34

T

faltem regulariter loquendo neceffarium

dren

eífe citulum & traditionem rei.

Titulus

€ft cauía inductivajuris,feu fundamentum

as ju*

& index ejusdem,

Cujusmodi eft pro-

miffio, venditio, donatio &c. hinc in-

| ]uriüzi

m dj*

terreganti: unde,aut quó tituló res alí-

u D

qua poffideatur? refponderi folet: dona-

jus I

tione, emptione &c,

Traditio eft rei

G 4

appre-

pan'xi

Wi

40

Tratlatus de fure ce fuflitia.

jis

apprehenfio fa&a manu, pede, aut alia fi-

gt *

miliactionejuxta rei diver(itatem. Quód-

; W

fi enim res fit corporalis, quz füb cactum

drorum.

non cadit, àt dignitas, officium &c. tunc

traditio fierifolet per fignum aliquod rei

p,W i

tradendz (übftitutum, Igitur adjus inre

um

foddd

nec füfficit traditio absque titulo faltem

dl

colorato feu apparente, üt ftatuitur lib.

M ant

neqm. ff. de aquirendo rerum dominio,

»pal n

neq; titulus abfque traditione , üt babe-

tur lib. traditíontbus Cod. de pactis. quia

J

jineo:

omnia fufiüs examinare huc non perti.

net,

ET

hat

3j

Przenot, 3. Licétregulariter loquendo

ad obtinendum jus in re neceffaria (it prze

j

ter títulum rei naturalis traditio. feu phy..

, f

| D

fica , nibilominus in quibusdam cafibus

]

defectum hujus traditionis fupleri per fa-

im,

i,

vorem legis feufictionem juris , ita ut res

cenfeatur tradita.

Et quidem imprimis

quxqn

id fit in beneficiis Ecclefiafticis , nam ha-

l

fitm o

betur jus in re per folam colationem &

tf

acceptationem feclusá ulteriori traditio.

la

ne,

a. Quoad hxreditatem, nam füuffi-

ET

M

N

cit, fi quis hanc adeat, hoc efít, teftetur,

"

fe velle hzreditatem acceptare,

3,.In,

h logh

legatis quoad rem determinatam, nam.

"h.

legatarius mortuo teítatore etiam inícius

o

habet jus in re contra hzredem & quos-

At

ent

m

d

cunqqe*alios. 4. In his, que pertin

a

J

li,

Difputatio l,. Artic. IV,

41

vtf t

ad pias cau(as , fcilicet : quando aliquid

Q Quöd.

donatur , legatur &c. Ecclefiis , monafte-

| fuh (a&Um

riis, hofpitalibus, in redemptionem ca-

TU ts

ptivorum.

j. In donatione fa&ta ex pa-

Alquodg

D

&o , ut donatarius det alimenta donato.

AUs s

ri, nam his negatis dominium redit ipfo

UO f

fadtó ad donatorem. - 6, In his, que per

Ituityr [

'

deli&um addicuntur fifco fcilicet ipfo fa-

Orninio

thabe

&ó, tunc fiquidem fifcus habet jus in re

quoad bona delinquentis. Atque inhis

Vs qui

Theologi & furisconfülti conveniunt ,

10 perti

etíi in eo difcrepent, quód alii adhuc plu-

res cafus affignent , in quibus habetur jus

logtenl

in re ante traditionem realem per folam

la lia

jurisfidionem ;/ alii econtra cafus ex

dunt,

:

cluf

feuphy.

His premiffis

1 caflbus

Dico r, Jusin reper hocdifferreàjure

36

riperfe

ad rem , quód illud rem faciat juridicé

du t

uüitam, feu fic obligatam habenti jus, ut

Imprimi

quocunque res devenerit , fecum trahat

nam h

fuam obligationem, Econtra jusad rem

onem V

non faciat illam fic juridicé unitam feu (ic

traditio

obligatam, fed tantüm exigat hanc unio-

m (uff

nem & obligationem.

Ita cum Moll,

e[letut,

Tra&. 2, Difp. 2. de Jure & Juftitia plures

j ]

'Theologi,

Probatur, Nam juxta omnes

, DAT

jus in re eft illud , quod conftituit legi-

iíci

timam facultatem fibi rem vendicandi,

t quii

ubicunque & apud quemcunque exiften-

ftituat

cþtincnl

D

tem, Econtrg jusad rem non con

-

Kfacul-

)

42

Traitatus de fare é» Quffitia,

D

)

f

facultatem vindicandi rem ipfam, fed tanz

I

tüm exigit rei traditionem, & hoc defi-

b

ciente debitam compenfationem ; fed

j n

hoc ipfo. Ergo.

Maj. patet ex Num. 33.

gimj

min. etiam conítat: quia hoc ipfo, quód

lgt

jusin re (it legitíma facultas fibirem ven-

Jensà

dicandi ubicunque exi(tentem , eo ipío

jbl

ponn d

res habet peculiarem quandam unionem

in fen(u juridíco cum habente jus activum

Bulta

ita, ut obligatio paífiva inhzreat morae

g d

liter ipfi rei. Econtra per jus adremnon

lj de

inhzreat moraliter obligatio paífiva rei,

p

adeoque jus iftud non importat talém,

]u

unionem juridicam, Ergo.

du b

. Conf. Quia addu&a definitio vel ex-

T

pofitio juris ad rem & in re convenitre

fl:gïlmmf

Ipfa cuilibet juri ad rem & in re, üt pa-

x

tet confideranti fingulos cafus, Ergo.

ov

97 . Dicoa. Differentiam jurisinreàjuread

t a

rem non poffe univer(aliter in eo confti-

dibety

tui, quódjus in re pariac actionem realem,

ü j

"

& jus ad rem pariat actionem perfonalem,

filier

Ita cum Moll. cit. plures 'heologi contra

&

Haunoldum aliósque diffentientes. Pro-

: (onf

batur. Nam poteít dari jus ad rem, quin

tj

tale jus pariat actionem perfonalem, fed

gütenus

hocipío. Ergo. .Min, patet. Maj. prob.

i

AGio perfonalis feu contradictio eft illa ,

itljs

qua in judicio agitur contra perfonam

fonä&m

ebligatam ad aliquid dandum aut facien-

dl

dum,

M

Di/pultfatia I. 4drtic. V,

4;

läml d t

A

dum , fed poteft dari jus ad rem; quin.

illud pariat ejusmodi a&tionem. Ergo.

mCm ; fe.

tXNum,

Maj, conítat ex communi Theol, & Juri-

ftarum juxta legemA &ionumgenera ff. de

:inox qllöï

lts

Obligationibus,

Min. prob. Si enim.

n

Petrus hodie füuam domum venderet Pau.

1, ij

j

lo fub hac conditione, ut eandem trade-

! Unjona

re non teneatur, niíi anno fequenti, cunc

Sadivun

Paulus ab hodierna die haberetjus ad rem

At Thot;

quoad domum, fed jus iítud &c, Ergo.

dremm

Maj.eft certa, Min, prob, Nam jus hoc

xl r

non parit a&ionem períonalem adveríus.

tt r

Petrum, ni(i hic lzedat jus Pauli, quiafe«

0vd at

clusá hac lzfione non poteft Paulus in.

judicio agere adverfus Petrum, .. Simili

Qvenitr

argumento of(tendizur: poffe dari jus in.

& itp

re absque actione reali, nam a&io realis

Etmo,

feu vindicatio eft, qua aliquis fibimetipíi

ehjureai

rem fuam ab altero poffeffam petit, üt

j Qonld

habetur lege füperiüs citata, fed poteft

mree

dari jus in re abíque tali actione, quando

Áonalen

fcilicet res ab altero poffidetur , fed pof-

j contr

feífio, & jus rei fimul diftinguuntur. Ergo,

s Dro

Confir. Etiamíi fupponeretur, quód

1 qui:

omne jus in re pariat actionem realem.,

m, E

quatenus tribuit jus rem vindicandi ex

j pr

fuppofitione, quód hocalibi exiftat, &c

etili

fimiliter jus ad rem pariat actionem per-

orfontt

fonalem , feu tribuat jus agendi adverfus

tfido

preg-

Q5

alterur?ï » qui ad aliquid dandum aut

ftan-

44

TraBlatus de furt e Tuflitia,

yi

m

ftandum obligatur, factà fuppofitione,

quód illud non praftet , neque faciat, ta-

ifv

men per hunc conceptum potiüs expri-

o

mitur proprietas confequens ipfum jus,

gt

quàm effentia & differentia juris in re ad

r

n &U

rem. Ergo.

Mi

28 Objic. r. Effentialis differentia juris ad

prob,D.a

rem & juris inre malé eXponitur per con-

d

ceptum fuperiüs a(fignatum, Ergo, Ant,

gt

prob. Hec fiquidem differentia confifte-

iil

ret ineo, quód jus inre conftituatur per

vt Y

quamdam unionem juridicam , & jus ad

av t

rem per exigentiam talis unionis, fed ad-

df

huc reftat quxítio : an & quando adíit ,

(hjr

ve! non adfit talis unio. Ergo.

&i

Conf, Rem aliquam effe juridicé uni-

1 M

tam nihil aliud fignificaret, quàm eandem

effe obligatam , & quidem obligatione

g

lm

paífiva moraliter intrinfeca ipfi rei ; fed

st

hoc admitti nequit. Ergo,

Maj. conítat

n

ex Num. 36. Min. prob, Sola fiquidem.

natura rationalis eft capax obligationis

min- pn

VAE UI

f

paífive. Ergo.,

(tnf

Refp. N. ant. ad cujus probat. C, maj,

is)

N. min. Ratio negandi conftat ex Num.

34. & fequenti , ubi oftenfum eít , quód

F"Aüüll t

WT

tunc adíit talis ratio, quando adeft titu-

I |

lus & ufuücapio aut traditio rei, eadém-

que naturalis , vel interpretativa fcili-

t [

Yj

cet facia per jurisfitionem, üt cum Moll,

Caz-

"u

fuperius gic. pleriq; obfervant.

Mi

1

li,

UM

Difputatiä ] 4rtic, Vli'.

4$

: Ceterüm eadem difficultas ab adver(a.

1 hd&[, t

)Oïiüs U

riis folvenda eft, fi interrogentur, an &

[

S]?

m

quando :jus pariat a&ionem períonalem

ls

Itj

aut realem , tupc fiquidem idem difcri-

men afílignari debent,

J

Ad confirm. C, maj. N, min, Ad hujus

prob, D, ant, Sola natura rationalis eft ca.

Ut petcy,

h, n

pax obligationis paffivz , prout hzc im-

h confit

editat precisé obligationem ponendi

f

beré aliquem a&um, C.ant, Prouthec

ituaturpe;

TT

fümitur ín fenfu latiori pro obligatione

paffiva refpondente jurí adtivo. N. ant,

Is ed

& coníeg.

hdo adi,

Objic. 2,. Poteft dari jus in re abfque 59

lol

€o, quódresjuridicé fitunita, Ergo. Ant.

tandem

prob. Nam poteft aliquis habere jus in

re quoad fructus arboris vinez &c. non-

Ipitione

ts [el

dum realiter exiítentes, fed ejusmodi fru-

Cusrealiter non exiíteates nullam habent

, tonfht

quid.

unionem juridicam. Ergo.

Maj. patet.

min, prob. Quia res nonexiítens non eít

Bition

capax unionis, Ergo.

Conf, Nam fequeretur ufum fructuum

C, mj

feu jus percipiendi fru&um ex re frugi-

. Num,

, qu.

fera non efle jus in re, quamdiu tales fru-

&us non exi(tant, fed hocadmitti nequit.

( tità

Ergo.

aden.

Maj. patet , min, prob. Si quis

enim alteri vendat, & fimul tradat jus

; il

percipiendi fru&tum ex vínea, aut alia re

i Moll

Q

frugifera , cunc alter habet eo ipfo jus in

re, Ergo.

" Refp.

l

46

qralatus de gure & Tu[litias

ial

Refp, N.ant. unà cum fua probatione,

nam juxta communiorem fententiam cum

NY

;Donmw

Moll, citato füuperius, non datur jusin re,

uamdiu eadem non exifítit tali exiften-

iiv

jet, n

tia, cujus illa eft capax. Hinc priusquam

fru&us rei frugiferz exiftantrealicer, po-

vl

I [ijl

teft ufüfru&uarius quidem habere jus in

xe comparativé ad rem frugiferam, non

um

j d

autem comparativé ad fru&us non exi-

ftentes; quodíi tamen cum Haunoldo ve.

jf 4j

Cf

lis fupponere contrarium, dicendum fit,

fufficere ad unionem juridicam , quód res

i

af

moraliter feu virtualiter exi(tat, fcilicet

in alio , licét nondum realiter exiítat in.

RUORT.

fe. Hinc patet refponfio ad confirm.

fiptrd

jpturm

40 Objic. . Ex hucufque di&tis fequere-

tur, quód jus in re & jus ad rem folüm.

E.

accidentaliter , non autem effentialiter

Ti

differat, fed hoc admitti nequit, Ergo.

dümity

Mai. patet. Min, prob, Nam jus ad rem.

wor

poffet fieri jus in re per folam traditio-

Wi f

nem , qua pofità habetur illa unio juridi-

h, f

ca conílituens jus in re, Ergo.

ht ]

Conf. Nam illà traditio aut ufücapio

Wt

folüm eít conditio fine qua non, nullate-

fad

nus autem conftitutivum intrinfecum ju-

tdr

ris in re, Ergo.

p

Refp. D. maj. Sequeretur jus ad rem.

j

& jus in re folüm fpecificativé fümptum

Qu

differre accidentaliter, Tranf, maj. Re-

':iusquw

Up1ls

lf

! Difputatio Y, Artic. JV.I

4

"mbitl'one'

duplicativé fumptum, N. maj. & fic dift.

"t

min, N.conf. Ratio diít, eft : quia licéc

ii t

füpponeretur, jus in re & jus ad remfpe-

Al tlf

cificativé fümpta folüm differre acciden.

Bu

taliter, prout materia non unita differt

Aliery,

accidentaliter à materia unita fpecificati-

Kte us

vé fumpta , adhuc füufficit, quód jus inre

ram,w D

& ad rem reduplicativé fumpta effentia-

n egl

liter differant,

Ad conf, C. ant. N. conf.

Qoldo v

Ratio negandi patet ex dictis.

41

hitm (

Cont(tat , Quódjus in re &jusad rem

quidts

per hoo przdicatum przcisé ab invicem

t falie

differant, quód fcilicec primum includat

tilst f

unionem juridicam, per quam res fic ob-

Ym

ligatur habenti jus activum , ut fuam ob-

&quert.

ligationem paffivam fecum deferat, quo-

folim,

cunque deveniat , & ubicunque exifítat.

aliter

Hinc ortum eít illud axioma: res ubiq;

:

clamat poít dominum füum, hec autem

a t

unio refultat pofito titulo & traditione

Fuditi-

rci , five deinde traditio hzc fit natura-

! juridi.

lis, five eadem fit interpretativa fa&ta,

fcilicet per fidionem juris,

Hinc uni-

Icipio

verfaliter advertendum eft, toties necef-

1[late.

fariam effe traditionem naturalem ad ob-

nj

tinendum.jus in re, quoties contrarium

pofitivé non conítat, ita ut leges fü-

| t

pleant traditionem naturalem.

nptum

Conftat ».. Differentiam formalem u-

triusque juris non pofle conftitui in eo,

b

áp

quàd

N

Bi

48

Trallatus de Qure & ]nflitia.

yfius

quód jus inre pariat adtionem realem, &

jus ad rem actionem perfonalem, (i enim

Ó wnttl

ii

er a&tionem intelligacur atualis contra.

dictio, aut vindicatio rei fa&a injudicio,

gt

Drowot,

tunc aliunde patet, poffe dari jus abfque

tali actione , fi autem nomine a&tionis

Jicrer t

fomsditi

intelligatur jus agendi in judicio , tunc

iftud non habetur, ni(i przcedat juris lz-

vt

!

fio.

ITAU

vindy

Conftat 3. Quód jus ad rem acceden-

te traditione fiat jus in re, non quidem

i

hoc fenfu, quód ipfa traditio fit forma,

1 ia

intrinfece conftituens jus reale, fed(olüm

al

ia ul

fit conditio , qua pofità habetur jus in re,

Caterüm advertendum eít, quód unum

Trog,

.

)

us poffit effe terminus juris alterius, ideo-

Qubl

que jus adrem poffit per aliud reflexum

"u)

Lt

effc jus in re.

hod

ARTICULUS V.

fits,

tttt;

Quid [it jus Pa[|'vum correfpon-

t

dens juri activo propristatis,

*ïm";'u(ii

II

Renot, 1. Quód jus adivum proptie-

ä';:ligazi

tatis fit legitima facultas ex re ali-

lg,

qua dire&é percipiendi commodum fuz

!

ii

libertatis, àthucufque oftenfum eft, Cüm

Wi

1

"

igitur lex intrinfecé conftituens jus adti-

"Qn

l

il

J

|

vet li-

Titt.

vum in eodem genere, in qua fa

berta-

l

Dijputatio L,. Artic. V.

49

Dtedtn

bertati unius , re(tringat libertatem alte-

Wüm

il

rius, contra quem habetur tale jus ; hinc

juri a&ivo fe tenenti ex parteunius, cor-

iit i

1 s d

refpondet ex parte aliorum jus paffivum.

Prenot. 2. quód iftudjus paffivum du-

ne al

icn, t

pliciter poffit accipi.. [mprimis quidem

formaliter fcilicet pro obligatione tenen-

At juris]

te fe ex parteillofum,adverfus quos habe-

tur jusadtivumproprietatis. 2, Termina-

1 atceden

tivé feu objective, & tunc perjus paffivum

n quide

i form

intelligitur obje&tum illud, ad quod da-

tur obligatio , quod proinde terminus

» fedfols

formalis juris paffivi, & debitum juftitiz

I jus i

ftricté calis folet appellari.

1d unir

Prznot. 3. Quóddebitum juftitiz ftri-

]us, idec

&6 talis differat à debito aliarum virtu-

tellexur

tum, quz pariter inducunt obligationem

ad alterum , àt religionis, qua creatura

rationalis obligatur ad colendum Deum;

pietatis, qua filius tenetur honorare pa-

J

rentes ; obedientiz, qua fubditus tene.

!

jn

tur implere preceptum füperioris ; cüm

ï

*

enim jufítitia ftri&é. talis fpecie differat

ab aliis virtutibus, hinc pariter debitum

Yoptie

& obligatio illius differt à debito & ob-

r di

ligatione aliarum virtutum,

lum i

Dico 1. Jus paffivum ütcorrefpondens

43

l, r

juri activo proprietatis formaliter non.

m

confiftit in eo , quód fit obligatio con-

f

fícientiz ad alterum per legem indu&ta,

lt

: Prob,

pj

So

Trallatus de jure d fuflitia.

qniid

Prob, Nam jus paíffivum correfpondens

n üt&u

juri adtivo differt à debito & obligatio-

i o

nealiarum virtutum, qux non funt jufti-

tia ftri&te talis, fed hoc ipfo, Ergo, Maj,

;üo w

jgiton

patet, min, prob. Obligatio enim con-

Ícientiz ad alterum inducta per legem.

p p

vonventt

convenit etiam aliis virtutibus ad alte-

rum obligantibus üt religioni , pietati,,

i n |

m r

Obedientiz , ex di&dis Num. pracedenti.

sm o

Ergo,

i

Conf. Namaliàs fequeretur, quód om-

Dito*

nis a&us contra obligationem conícien.

tiz ad alterum fit injuria ftri&e talis, i-

yliter l

um ]

deoque fübditus per quemlibet adum.

inobedientiz fuperiori faciat injuriam.

vt i

uj m

ftridé talem , vi cujus inducatur obliga-

tio reftituendi , fed hzc fequela admitti

4

nequit, Ergo.

a

44 Dico 2, Neque jus paffivum confiftere

g

in eo , quód fit debitum & obligatio ad

EY

alterum prout potentem remittere hanc

Val

AL5 Gd

obligationem.

Prob. Nam poteft dari

debitum & obligatio juftitiz ftridtz abí-

RORU

Amo

que eo , quód debitum & obligationem.

remittere poffit ille, qui habet jus pro-

fï;üis j

prieratis, fed hoc ipfo. Ergo. Min. patet,

t

maj. prob. Quia potefít dari jus activum

t

Ms

proprietatis , quin illud fit legitima fa-

cultas pro fuo beneplacito reítringendi

Deur

m, feu

(j

aut ampliandi libertatem aliena

remit-

-

|

l

Difputatio l, Artic. V,

ji

ondes

Qp

remittendi obligationem in hoc jure fun-

datam, üt Num. 7. oftenfum eft, Ergo.

unt if

Conf, Jus paffivum feu debitum & ob-

m, Nj

ligatio ftri&z juftitiz differt à debito &

etim .

ptr la,

obligatione aliarum virtutum, Ergo.

Conf, patet, Nam predictus conceptus

5 AL d

convenit debito & obligationi obedien-

l, t

tiz, quando fcilicet fuperior habet pote-

"tCedent

ftatem remittendi obligationem fübdito

indudam ex precepto à femet ipfo im-

qudon.

pofito, . Ergo,

Con(cie.

Dico 3, Jus paffivum proprictatis for- 4f

T

maliter fumptum, eít obligatio ad obíer-

et d.

vandam indemnitatem libertatis alienz,

injutia.

prout fundatam in iure activo proprie-

tatis,

Prob, Lex intriníecé conftituens

robljs

admitti

jus activum proprietatis in eodem gene.

re, in quo favet habenti jus activum, ob-

onfller

ligat alios, adverfus quos habetur jus;

igatio i

fed hoc ipfo, Ergo, Maj.patet, min. prob.

ere hat

Namlex conftituens jus adivum proprie-

tet dan

tatis eatenus favet habenti jus adtivum ,

(g abl

quatenus conítituit facultatem percipien-

jonen.

di commodum libertatis itá, ut terminus

j5 pro

formalis ipfius juris fit indemnitas liber-

, patei

tatis; ergo hzceadem lex inducit obliga-

&ivqm

tionem paífivam n aliis,adversüs quosha-

m

beturjus, ut obfcrvent libertatis indemni-

tatem, fundatam in alterius jureactivo,

ingfqd!

T

Conf, Nam illud eft terminus forma-

m

D 2

lis

j2

Tm&vatu: de furt & fuffitia;

pi

lis juris paflivi, quo pofito forraliter ad-

.';*,"n.ls U'ïhu

slb

impletur obligatio ftrictz juftitiz, fed ob-

fervata indemnitate libertatis

alienz

ts O

j

prout fundata in jure acivo formaliter

impletur obligatio ftritz juítitiz. Ergo.

]gno(c'xt

Maj, eft certa. Min.prob, Obligatio ftritt z

gucept

juítitiz confiftit in eo, ut cuiq; tribuatur

eue.

jus fuum , feu debitum fundatum in jure

Nli m t

a&tivo proprietatis, fed hoc tribuitur ob-

tcdln

fervatà indemnitate libertais alienz, fci-

alou

licet eandem aut non ledendo, aut lx-

al

fam reparando. Ergo.

a

Objic. r. Illud eft terminus formalis

8et

4,6

juris a&tivi proprietatis,ad quod preftan.

Q unt

dum datur obligatio fundata in jure adi-

Mi

vo alterius , íed hoc non eft indemnitas

Vdrn

libertatis alienz, Ergo. Maj.patet, min,

1 t

]H

rob. Adillud datur przdi&ta obligatio,

A

quod obligatus cognofcit fe debere vi e-

Oi

jusdem obligationis, fed hic non cogno-

m d

fcit fe debere idemnitatem libertatis a-

tj

lienz, üt facilé ab experientia oftenditur,

datq

qua debitor centum florenorum, quos

i,

mutuos acceperat , folüm agnolcit fe ob-

d

ligatum creditori ad perfolvendam hanc

dq

fummam, Ergo.

AN

Confirm. Qui etenim furtó fubduxit

ET

equum Petro, folüm agnofcit, fe obligari

ad reítituendum equum, & huic obliga-

lt

RU

tioni per reítitntionem (atisfacit, quan-

n

tumvis

li

Difputatio l. Artic, V,

"Tf'ïïählferac.

$3

I d r

tumvis nihil cogiter de fervanda indem-

U dtm

nitate libertatis ipfius Petri, Ergo.

Refp, Concedo maj, Nego min. Ad

d

It

probat. Dift, maj. Ad quod obligatus

Buto

cognoícit fe e(le obítri&tum füb folo

'Sub

j trbuy

conceptu explicito.

Nego maj.

lum j j

conceptu implicito & re ipía converti.

Ihiltorg

bili cum termino obligationis,

C, maj,

iicng, o

& (ic dift, min. N, coní,

Ratio diít. eft:

0 atl

quia licét debitor obligatus ad perfolven.

dam (ümmam creditori non agnofcat füb

s formii

conceptu explicito, terminum obligatio-

od pl

nis efle indemnitatem juris alieni, agno.

Ícit tamen füb conceptu implicito & re

1füread

n demnit:

ipfà convertibili , nam interrogatus, cur

velit folvere? refpondebit, quia negan-

jtet, i

obl

do folutionem violarem jus creditoris,

Ad conf, D, (imilter ant, & N. conf; -

hr vt

on (po

Objic.2. Si indemnitas libertatis alie. 47

n effet terminus formalis juris paffivi ,

Verats

(lenditu,

tunc juftitia ftri&é calis pracise obligaret

ad carentiam damni, quo violaretur jus

n, qui

t feob

alienum, fed hoc admitti nequit, Ergo.

Maj.patet, Quia indemnitas nihil eft aliud

m hay

quàm carentía damni feu lefionis, Min.

prob, Nam ftricta juítitia non folüm ob.

[übdut

ligat omiffionem a&tüs , quo violatur jus

oblir

alienum, fed etiam obligat ad plures a-

j oblfgi'

&us pofitivos. Ergo.

od

Conf, Nam fur pecunix, obligatur ex

a

3

jufti-

)

Tratlatus de Jure e» Tu[litia,

$4

yic !

juftitia ad illius reftitutionem; ergo ter-

án i

minus formalis juris paffivi non eft fola

5ipfum

carentia damni, feu negatio lafionis juris

alieni,

q d

g hot

Refp, D.maj. Precisé obligaret ad ca-

rentiam damni folüm privativé fumptam.

m

fitrid

N. maj. Tum privativé tum pofitivé fum-

j

pram, C. maj, & fic dift, min. N. confeq,

(af|

Ratio diít, et: quód jus alienum dupli-

citer violaripoffit, Imprimis quidem po-

d

m

nendo a&tionem prohibitam.

Secundó,

omittendo actionem preceptam à jurea-

st

fl

&ivo, feu lege conftituente jus adtivum

proprietatis, Hincindemnitas juris ativi

T

N

f,

feu carentia pariter duplex eít, fcilicet

privativa, qux habetur per omiífionem

f u

DT

a&üs prohibiti, & pofitiva, quz habetur

er a&um debitum juri activo alterius.

foutm

Ad conf, C. ant. D. conf. juxta datam

dl

diftin&d, Caterüm hic advertendum eft ,

v

felit

quód indemnitas privativé íumpta ali.

nj d

uando accipiatur in alio fenfu, prout

fcilicet eft indemnitas debita alteri vi ju-

vulte

ris activi , five deinde hxc indemuitas

:'::Q

At

habeatur per a&um pofitivum , quem e-

xigit jus alterius, five per omiffionem a*

um

&üs prohibiti à jure alterius, & tunc in-

n

Q

demnitas privativé fumpta opponitur in-

demnitati negativi, quz fcilicet non eft

f

debita,. vi juris, activi licét fortaflis fic

Ws p;

O biiC.

dfbica alio ticulo.

li

Difputatio l,. Artic, V.

$5

h Cl'go t

Objic. 3. Si terminus formalis juris 48

LTA

paffivi effet indemnitas juris a&tivi, tunc

As

jus ipfaüm a&ivum in altero przfüppofi-

tum eflet terminus formalis juris paffivi,

Ihrtdy

fed hoc repugnat, Ergo.

Min, patet,

I

maj,prob. Indemnitas juris activi forma-

ofttyilo

liter includitin fuo conceptu jusactivum

N eon

in altero przfüppofitum, Ergo,

um d.

Conf, Terminus formalis juris paffivi

qudem:

effet indemnitas prout debita feu squa-

Secuud

lis juri a&ivo , aut legi conftituenti jus,

m u

fed indemnitas prout zqualis juri adivo

i d

formaliter conítituitur per ipfum jus a-

juisadi

Givum. Ergo.

1 (cli

Kefp. D. maj, Siterminus formalis ju.

nilfione:

ris paffivi effet indemnitas juris a&ivi

: habett

fumpta adzquaté feu quiditative, fcilicet

alteris

pro omni eo, quod tum in re&o, tumin

ya dtit

obliquo fignificat, tunc &c, C. maj. fum-

ndun el'

pta folàm denominativé feu inadzquaté

npi d

fcilicet pro re&o, pro quo fupponit. N.

i

maj. & fic diít. min. N. conf. Ad probat.

et vj

fimiliter D. ant. & N.conf; Ratio dift,

lembit

eft : Quia licét indemnitas juris a&ivi

quemz

adxquaté feu quiditativé fumpta fcilicet

onem?

pro omni eo, quod predictus conceptus

x

tum in redo tum in obliquo importat,

conftituatur intrinfecé per jus adtivum,

jur?

tamen hzcindemnitas folüm eft terminus

: od

vll

juris paffivi fecundüm id, quod importat

in

(

4

p

$6

Trallatus de pure & 7u[iiri4.

m d

in re&o, feu pro quo fupponit , quía fci-

'

licet terminus juris paflivi efl tantümil-

(:d hbet

ab

lud, ad quod ponendum datur oblig atio

inducta, vi juris adtivi.

Cüm igitur non

;inïüm

g

detur obligatio ad ponendum jus activum,

Cotl

utpote aliunde przfüppofitum , hinc il-

hyon.

lud non eft terminus juris paffivi. Con-

ftat id ipfum à paritate obedientiz , qua

Dunt

m

fubditus obligatur ponere adtum debitum

vid

vi przcepti à fuperiore impofiti , abíque

Ms

eo.quód obligetur ponere przceptum fu-

erioris.

ia

Ad conf. pariter diít, maj. & min. N.

iv

conf.

Ratio diít. conftat ex dictis, & fe-

|

NT

queretur , quód etiam Deus non poffit

&N

amare poenam üàt zqualem peccato, nifi

gup—d l

hoc ipfo amet peccatum.

Caterüm f(i

f

hoc fupponatur ex Philofophia, quód re-

gl

w

latio non conftituatur intrinfecé per ter-

minum, tunc feclusà ulteriori folutione,

éh

cadit totum argumentum , üt patet con-

Ql

fideranti.

iUud Í

Objic. ultimó; Poteft dari jus activum

dj

7

feu obligatio ftrid juftitiz , quz non

&

fit inducta ex jure activo alterius. Ergo.

E

Conf, patet. Anr. prob, Si enim Petrus

W

librum Pauli per vím aut fraudem pro-

jiceret in. ignem, tunc Petrus obligare-

] Qïeih;

N

tur ex ftri&ta juftitia ad compenfationem

Tl

lh

damni, fed hzc obligatio non fundaretur

in

l

Difputatio I, Artic. V,

;7

m

in jure aQivo ipíius Pauli, quia hocipfo

fittim]

quód liber íit deftru&us per a&ualem

lp

L Ifttnor

combuftionem,eó ipfo deftru&um eftdo.

minium Pauli, eoquód repugnet dari do-

Wil

minium libri non exiftentis, Ergo,

1, lii

Ivl (

Conf, Si famulus imperante domino

librum vellet conjicere in ignem, tunc

lt ,W

Petrus eripiens librum famulo, faceret

tdebitun

eidem injuriam, fed in tali cafunon lzede-

[ dqu

um lt

ret jus adtivum famuli. Ergo.

Refp. N. ant, ad prob. C. maj. D. mip,

Hzc obligatio non fundaretur in jure a.

tmn Y

&ivo, quod Paulus defadó habet, N. min.,

Qis Ub

Quod Paulus ampliusnon habet, C. min.

0n pf

& N.conf, Ratio diíft, eft: quia hocipfo

400 2l

quód Paulus antecedenter habuerit jus

terüm (

aCtivum, idque abíolutum in librum actu

quire

exiftentem , co ipfo habuit jus conditio-

t

natum exigendi compenfationem damni

Jtio,

&b illo, quiinjufté deftruxit librum, adeo-

I COR«

ue fuppofita predi&ta combuftione jus

illud fit abfolutum, & in hoc jure activo

(lirum

fundatur obligatio Petri, ut recompen-

& Don

fec damnum illatum Paulo.

lo

Ad conf. D, min, Faceret injuriam fo-

Petrür

làm perfonalem ipfi famulo, Tranf. maj,

T pto

Injuriam realem. N, maj, & (icdiít, min.

lipr

N.conf. Hocipío enim, quód famulus

]outt

nullum habeat jus adivum proprietatis

od

in librum , àt hic fupponitur, eó ipfo

It

Petrus

$8

Trallatus de jure & qu[litia.

Petrus arripiendo librum facit injuriam

n t

h (ix

realem tali Domino , eidémque obliga-

tur ad reftitutionem , non autem 1p(ï

a

d

famulo , licét huic faceret aliquam inju-

As

riam perfonalem , quz non pertineret ad

vl

jus activum proprietatis in ipfum librum,

Qul

Ex hucufque dictis

$o

Conftat 1. Quàd jus paffivum proprie-

j

IToT

tatis formaliter (umptum fit obligatio ad

d

obfervandam indemnitatem libertatis a-

iito]

lienz » prout fundatam in jure a&ivo

proprietatis ,

feu quód fit obligatio ad

n

VA

fervandum indemne j jus a&tivum proprie.

tatis in altero prefuppofitum , ideoque

d

wii

terminus formalis hujus obligationis eft

ipfa indemnitas juris a&tivi tum privati-

tbd

g

v6 fumpta, prout fcilicet eft omiffio a-

€&üs prohibiti per legem conftituentem

rm

jus a&ivum, tum pofitivé , prout indem-

yd

nitas eft a&us praceptus per legem con.

k

ftituentem jus adivum. Ratio hujus eft,

D0n]

quia fcilicet eadem lex, qux intrinfecé

lg

confhtult jus a&ivum proprietatis, fic

tipi

favet uni, ad percipiendum dire&é com-

tl

modum libertatis, ut in eodem genere

v) ql

obliget alios , ne obítent commodo li-

f

bertatis per eandem legem conftitutz.

W

jl

Hinc debitum & obligatio juftitiz ftrictz

t

eatenus differt à debito & obligatione

Ü

aliarum virtutum , quód illud fit funda-

Ws

cum

m

Difputatio I.. Artit, V.

$9

i f

datum in jure a&ivo proprietatis ; quà

TV tbl

tali; dixi quà tali , quia re ipía poteít

Attm

unus idémque actus fimul eíle debitus

Iqun nj

etiam alio titulo fcilicet gratitudipis pie-

f

tatis &c. propter titulum juftitiz ftricté

[im ling

talis, üt omnes fatentur,

Conftat 2.

Quód terminus formalis51

Topropt

juris paffivi feu debitum ftri&z jufítitiz

Yipatio

fit fola indemnitas libertatis fundatz in

ethtis a

jure activo alterius , non autem jus in.

ite atl

altero prafuüppofitum , quod fuo modo

iprio d

exigit hanc indemnitatem, quia fcilicet

m ptort

terminus juris paffivi eft illud , quod po-

, idtng

nendum eít ex cbligatione, adeog; cüm

Itionis d

non detur obligatio ponendi jus proprie-

| privati

tatis aliunde prefüppofitum , hinc iftud

niffi d«

quà tale non poteít effe terminus juris

Iuentem

paffivi , dixi quà tale, quia fcilicet fieri

i inder-

poteft, ut jus activum reflexé poffideatur

ïgem (

per aliud jus directum , & in hoc cafü

wjisdl

non repugnat, ut jus reflexé poffeffum ,

Yrinec

iniqué ablatum, fit terminus formalisju-

tis, l

ris paffivi, quia tunc pariformiter difcur-

Ié cot

rendum eít de tali jure , ac de rebus a-

liis, que fubje&z funt juri a&tivo pro-

gcnen

odo li

prietatis, ut earum facienda fit reftitutio,

ditutz

velin fe, (i adhuc exiftunt, velin alio

f

zquivalenti,

gaticn:

Conítat ;. quód jus paffivum proprie- $2

fini:

tatis conftitui non poffit, in obligatione

n

Cone

60

Traclatus de Turt & fuflitia,

1

u

confcientiz ad alterum indu&ta perlegem,

Ratio eft, quia licét hic conceptus con-

veniat omni , non tamen convenit foli

J

juri paffivo proprietatis , quia fcilicete-

tiam relique virtutes, quz funt ad alte-

pi

rum, inducunt debitum & obligationem

lr

confcientiz , quod tamen debitum & ob-

ligatio non eft juftitia ftri&ta, àt paterin

j

p

fuübjecto obligato ad implendum przce-

ptum füperioris &c, Neque formaliter

Á

conftitui poteft in obligatione ad alterum,

d

AT

quz ab illo pro beneplacito remitti pof.

a

fir, quia fcilicet per hunc conceptum.

D

non differt debitum juftitix à debito obe.

dientiz eó , quód füperior interdum non

fdo 1

qut

folàüm validé, fed etiam licité remittere

i i

poffit fübdito obligationem ortam ex

[

pr&cepto à femet ipfo impofito, & econ-

trà dari poífit; debitum f(tricte jufti-

tiz,

uin iftud ab altero poffit pro be-

neplacito remitti, Hinc etiam reliquz

Q/i..

fententiz, quz ifíthic adduci poffent, re-

jiciuntur ex iisdem fundamentis, ex qui-

M

li

bus rejicitur affignata ab aliis definitio

juris a&ivi proprietatis , huic enim cor-

Atl

V'Q

l

refpondere debet definitio juris paffivi.

Interim ex hucufque dictis patet, in quo

U

l

Q

fenfu juftitia flricté talis fit virtus, que

fuum jus cuique tribuit, de quo fuo lo-

[

co fuíiüs dicetur,

Q

DI-

li,

833 ( 61 ) fj

Atl

OH OHOHEROE OMBR OHOROHOHO: EOR

DoUTM

At f

It ln

DISPUTATIO II.

Ut d d

J t

De Dominio perfecto..

Itümá .

lt patej

Um jus a&ivum proprietatis com-

prehendat Dominium tanquam ge-

Um prapy

C

nus füam fpeciem, & hoc ulteriüs

fotmaliter

dividatur in Dominium perfe&tum & im-

iterum,

tmitiil

perfe&um , hinc ordo do&trinz poftulat,

Octtun

ut expofito jure in communi , przíens

ebito ob

Difputatio de Dominio , & quidem per-

fe&o inftituatur.

Ex quo ipfo patebit,

tdumnot

quid fitiDominium imperfe&um , de quo

'emittere

Jiulot

in particulari Difputatione fequenti a-

M eton-

gendum fit.

d li

ARTICULUS T.

tl

t tl

Quid fit Dominium perfectum?

ffnt, r

j EU

Rzn, 1. quód jus adivum proprietatis

53

defnitio

latiüs pateat, quàm dominium, ütjux-

ta omnes certum eft, & fatis exinde con-

jr cot.

pa[Evi.

ftat,quód is non habeat dominium, qui fo-

n qu

]üm habet jus ad rem. Quinimó plerique

contendunt, quód etiam jus in re latiüs pa-

15, QU

teat, quàm dominium,idque ex hoc fun-

fuo !*

damento , eoquód pignoratorius habeat

J

jus

bij

62

Tractatus de Jure & Puffitia,

ïïilm [we

jus in re quoad pignus fibi traditum à

ts

debitore, & tamen non habeat dominium

Contrarium tamen fentiunt

":asmoü

pi noris,

igis Vi

alii negantes, quód pignoratorius habeat

j die

jus in re, ideoque afleritur, quód omne

jus in re fit dominium.

Hzc autem di«

vl

qar üun

fcordia & fundamentum ejusdem przci-

sl

pué nafcitur ex diveríis legibus juris ci-

vilis, quarum aliquz videntur pignora-

vt pt

torio tribuere jus Inre , aliz veró id nee

w n

gare , fed dehoc in prafenti difputandum

o o

non eít, cüm interim omnes fateantur

as

ad Dominium effentialiter requiri jus in

us om)

re, ità ut non fufficiat jus ad rem.

quuid

Prenot. 2, quód domipium conveniens

Tran

f4

(tint d

creaturz rationali , dividatur in perfe-

&um, & imperfedum. Dominium per-

aol

fe&um feu plenum dicitur illud, cui ni-

a

&i r

hil deefít in eo genere & linea, in qua

cxteroquin creatura capax eft juris a&ivi

mnm

fusat

roprietatis. Sicut econtra dominium.

imperfe&tum, aut femiplenum dicitur ii

3 n

lud, cui deeft aliquid in ea ratione , in

npy

qua ceteroquin dari poteft jus a&ivum.

"inqor

proprietatis , hinc dominium iftud im-

'Lium, l

perfe&um przcipué dividi folet in domi-

duj

nium dire&um & utile.

Dominium di-

fl

re&um puré tale eft dominium rei qnoad

.cïm, |

fubftantiam, non autem quoad utilitarem

Mi

61

ejusdé ità, ut alius habeat jus ad ufum, ali^

Uij

a

"

Di]phtatio V.. Artic, 1. —

63

t

ad ufum fructuüm ejusdem rei.

Ex quo

um

ipfo patet , quid fit dominium puré utile?

T f

Hujusmodi igitur dominium habet im-

Ofb lder

primis ufuarius, cui competit jus uten.

j (]Uöü Qme

di re'aliena, falváà tamen ejus fubítantià,

( 0090

quemadmodum contingit, fi quis condu-

dem rj

cat domum, ut eandem inhabitet , fimile

w5 uris

jus habet ufüfruQtuarius , quia fcilicet le-

? plnor;

gitimé poteít frui re aliepa, five perci«

YtrO Id

pere fru&tus ejusdem fàlvà rei fübftantiá,

[uandum

prout contingit, fi quis à Domino agrt

Fa

emat jus colligendi meffem &c. Dequi-

qun j

bus omnibus fpecialiter difputatione fe-

Iem,

quenti agendum fit,

ODVenteny

Prenot, 3. quód ex di&is Num. prz-

1

in pete

cedenti dominium perfectum fit illud ,

tim r«

cui nihil deeft in ea ratione & linea, in

] i t«

qua ceteroquin creatura capax eft juris

h qu

activi proprietatis: hinc imprimis ad do.

irisadur

minium perfectum non requiritur pote.

Qminlum,

ftas ad ufüm rei defe impoffibilem, quin-

fiitur

imó non requiritur ad dominium perfe-

jnt , n

Ctum poteítas ad ufum impoffibilem etiam

livum,

folüm comparativé ad illum,qui habet do-

[ud i

minium, licét calis ufus fit poffibilis refpe-

; domi«

Qu alicujus alterius,nam aliàs fequeretur,

um d

quód furdus nonpoffit habere dominium

j qnoi

organi, quia nequit percipere fonum e-

Tlitatet

jusdem

?

.

neque Deus poffit habere do-

xquW

mipium perfedum equi, quianon poteft

1

110

N

64

Tradatus de fure & fuflitia.

illo uti ad equitandum,

Neque requi-

thom'm

qium.

ritur fecundó , ut ad dominium per-

fe&um. adíit poteftas utendi re aliqua

jügrit

tali ufü, qui formaliter fupponat caren-

griom

tiam dominii, nam aliàs fequeretur, quód

g, u

Petrus eó ipfo non habeat dominium

E !

das t

perfe&um agri, quia fcilicet flante hoc

dominio non poteít agrüm emere, quem

I;gf /uhk&

tamen emere poffet, fi dominus non ef-

fü Go

f

fet; hinc tamen nullatenus fequitur,quód

fufficiat ad perfe&tum dominium poteítas

D

IN

utendi re folüm in eo genere , in quo da-

g d

tur jus activum proprietatis , nam aliàs

nullum dominium effet imperfedum, His

o

rzmiffis

t

"

$6

Quzítio movetur , quid fit dominium

niij i

ETO

perfe&um? Plerique cum Barthol. in.

legem fiquis $. differentia (£, de aquiren-

in d

gl

da poffeffione, Dominium creaturz con-

veniens definiunt, quód fitjus perfeté di-

trirm

tdimt

íponendi de re corporali, niíi lege pro-

hibeatur, in qua definitione dicitur de re

hii

(onf

corporali, quia licét Deus habeat domi-

nium perfectum etiam in res incorpora-

ts

les fcilicet Angelos , nihilominus crea-

fnxelcgu

turz non compereret dominium ,

fed

' iflmpe(

'

folüm quafi dorhinium rei incorporalis.

B

Oppofitum cum Moll.Tra&.2. de jure &

i

juítitia Difp. 3. fentiunt Leffius, Haunol-

Vtt]

dus, aliique tum Theologi, tum J, C. eo-

Vg

quo

li

Difpitatio I1. — Artic. 1.

6;

t ftyi

]

z

quód homini competere poffit dominium

ltim P

£

perfe&um ' rei incorporalis , fcilicet offi-

Ut il

q

BQtit o

cii dignitas.

ldeoque ex predicta de-

finitione expungunt illam particulam Cor-

frtht ul

: ORs

porali, quinimó Leffius de jure & juftitía

càp. 3. plurésque alii cenfent; omitten-

t hnte

das effe particulas quoque ultimas ; wif

It que

lege probibeatur.

Econtra Maurus quaft.

15 non d

164. Gomez , aliíque defendunt, easdem

Mtitqu

effe retinendas.

m potel

Dico r, Dominium perfectum non be.

$7

jitquü

né definitur: quód fit jus perfedté difpo.

, Dim l

nendi de re aliqua, nifi lege prohibea.

edun, i

tur. Prob. Dominium perfe&um poteft

componi cum lege prohibente ufüm do-

dominiun

minii , fed hoc ipfo. Ergo. Min. patet,

rthol, in.

maj. prob. Quia lex przcisé prohibens u-

t aquirer

fum dominii, aut rei alicujus dominio

r COT

fubje&z non tollit, neque imminuit do-

erfede d

minium, eoquód poffit dari lex prohibens

|Jge pre

talem ufüm abíqueeo, quód alteri tribuat

Thür de X

facultatem legitimam utendi re, Ergo.

en doni.

. Conf, Nam aliàs fequeretur, quód, (i

Qorpore

dominus galinz eandem commederec

qus 16

ftante lege prohibente efüm carnium, non

n, t

folüm peccaret contra temperantiam, fed

rpora]is

etiam contra juítitiam ; fed hac fequela

ejrel

à nemine admittitur. Ergo. Huc perti-

,Hauuü"'

nent illa, que Num, 8. & fequenti dicta

| oc' ?0.

funt, ubi oflenfum eft, quód jus adtivum

qUU

pro-

bi

66 ;

qrattatus de fure & fuffitin.

qinitm

proþrietatis componi poffit cum lege pro-

iicn

hibente,aut etiam irritante ufum juris.

il-

,b

Neque dicas 1.

.

cum Haunoldo: per

$8

[

fi'lege. probibeatur. neuti-

m .ü(

las particulas ; »

quam fignificari ,

quód lex prohibens u-

n ï !

n poffit cum domi-

ii

fumrei componi no

di,e

nio perfecto

ejusdem , (ed

folüm fignifi-

habens dominium perfedtum

fentait

cari, quód, fi

alicujus rei

eàdem licité aut validé uti

n's,'fa!rem

(nun,

non poffit,

id non proveniat ex defectu

Y

dominii, fed fol

um

ex impedimento le-

( f

tiYos

gis extrinfe

.

.

cà prohibentis aut irritantis

ufüm rel ; 1

deoque pradi&ta

m definitio-

um

ffet defini-

eonval

nem eífe bonam, ficut bona €

quód vifus fit poten-

fud

tio,qua diceretur ,

tia fuftentativa percipiend

i obje&tum lu-

p

ni(i adfit obftacu-

D

éidum & coloratum ,

]um , quia per

ultimas has parti

culas non

u w

D

fignificaretur,

quód vitus defítruatur per

.

fimy

obítaculum extri

nfecum , impediens a-

Qs

Contra enim eft,

&ualem rei vifionem.

jtdo]

, quod illa particulz : nifi

fhitic

quia hoc ipfo

lege probibeatu

rluc

cipiantur in fenfu expo-

* l

(o redundant in definitione

,

fito, eo ip

dominii perfe&i,

ficut in definitione po-

Quf

undant ille particulz ,

tentix vifiva red

Pt

ni(i ad(it obftaculum.

t

Mauro , quód illz

9 N

eque dicas 2, cum

d

lg: wifi lege probibeatur , in fenfu ex-

t t

particu

m redundcnc , fi defi

niacgr

LU

poüt? quide

omis

li,

Difputatio Yl, Artic. l,

67

ml

Á r

dominium perfe&tum genericé fumptum,

feu przfcindens à dominio divino & crea.

iib rj

t v

to , nihilominus non effe füperfluas, fide-

finiatur dominium conveniens creaturz

ol v

um d

rationali , quia per illas particulas expri-

mitur differentia dominii creati à dominio

lm f

tpetfedu

divino, eoquód dominium creatum fit eí-

fentialiter impedibile per legem füperio.

L valide d

ex defeti

ris, fàltem ipfius Dei , fecüs Dominium

divinum,

Contra enim eft, quód prz-

lmento lt

j imitayi

di&a differentia non fit exprimenda per

terminos ambiguos , ideoque potiüs di.

m defnit

fet defts

cendum effet, quód dominium perfectum

conveniens creaturz fit jus perfe&e di-

i pote

Íponendi de re aliqua

" imped;bile tamen

jedum h

per legem füperioris,

tobfacu

6o

Dico 2, Dominium perfe&um generi-

(onlas nor

cé fumptum bené definiri , quód fit .le-

hat

gitima poteftas authoritativé percipiendi

upediens !

omne commodum libertatis poflibile füb-

j aun d

je&to illud habenti, Prob. Hzc enim de-

jl : s

finitio convenit omni & foli dominio per-

nf ep

fe&to, Ergo. Antec. prob. ex pofitione

finition

ejusdem. Dicitur 1, legitima poteftas ,

tionepe

juxta fenfum expofitum Num. 8. de jure,

yiculz

proprietatis in communi. Dicitur 2, au-

thoritativé five nomine füo, feu per vir-

iil

tutem fibi intrinfecam & independentem

fenlü d

à privato alterius arbitrio percipiendi

d

commodum libertatis , per quod exclu.

(oni

2

|

ditg:

)

68

Tra&atus de fure c» fuflitia.

ditür poteftas folóm delegata difponen-

qyft, F

, Y

di pro fuo beneplacito de re aliqua , cu-

jusmodi poteítas aliquando conceditur

jilus

ceconomis , procuratoribus , Tutoribus.

snium 1

Ms

I í

Dicitur 3. percipiendi omne commodum

r Qu

libertatis poffibile fubje&o habenti domi-

nium, per quas particulas exprimitur dif-

tinr

ferentia dominii perfecti à dominio im«

hyn f

tonmodi

erfecto,

Confirm. Ad dominium perfe&um re«

gj t

iuio t

quiritur , ut nihil defit in eo genere& li-

nea,, in qua aliàs natura rationalis capax

ln

eít juris a&tivi proprietatis, fed hoc ha-

i !

betur pofita legitima facultate authori-

eoqud

tativé percipiendi omne commodum li-

il

bertatis de fe poffibile refpe&u hujus na-

hi

turg rationalis juxta fenfum expoficum

Qub

b st

Num. f4. & fequenti, Ergo.

d

ARTICULUS If.

xf

TT

Refutautur. Adver[ariorum . ar-

TT

gummta.

ia

61

Bjic, r. Dominium perfe&tum com-

iil

en-

O

poninon poteít cum lege prohib

lr

te, aut irritante ufum alicujus rei ; fed

h

hocipfo, Ergo. Min. patet,maj. probat.

Tib

Nam fequeretur quemlibet efle dominum

Mly

rei, qua utitur, non obftante lege pro-

Qu

hibente, fed admitti hoc nequit, Ergo.

RL n

Confir.

li,

Difputatio 1l, . Artíc. 1l

69

i fone

Confir, Hoc ipfo, quód lex prohibeat

Petro , ne utatur libro Pauli, abfque con-

! uteliu

fenfu illius, eo ip

» Db

miníum libri. Ergo.

fo Petrus non habet dq-

COl

; Refp. N, maj. ad prob. D. maj, Seque.

ientidg

Yimityrii

retur quemlibet effe dominum rei , qua

utitur, fi ftante lege prohibente habeat

Orminio n

legem fibi faventem ad percipiendum

commodum dire&é fuz libertatis, tranf.

fedumre

maj. fecüs N. maj, & fic dift. min. N.conf.

xnere l

Ratio dift. eft, quia (cilicet lex aliqua du-

hd p

pliciter poteft prohibere ufum rei alicu-

fed hoc

jus-

te autlor

1. Quidem ex hoc fundamento ,

eoquód res fit fübje&a dominio alterius,

nodum ]«

ideoque reítringatur libertas utendi per

hujus m

legem fayentem alteri , & conítituentem

xpotum

in 1llo jus a&tivum proprietatis, hzcve.

ró lex omnino componi non poteít cum

dominio perfecto ejusdem rei, üt patet

J

conf(ideranti.

2. Lex prohibere poteft

1/] 4

ufum rei ex hoc fundamento , eoquód

talis ufüs ex alio titulo non pertinente

ad jus activum proprietatis, hic & nunc

um C

fit prohibendus, uti domino gallinz pro-

rohibe

hibetur comeítio ejusdem die veneris.

d ;

Hzc veró lex componi poteít cum do-

minio perfecto.

Hinc

. prf)bJL

m

Ad conf, fimiliter D. antec. Hoc ipfo,

lee

quód lex prohibeat Petro &c, fi eadem.

3

lex faveat Paulo ad percipiendum omnem

Confl ]

*

E

ufum

)

7Oo

Tratkatus de fure & uflitia;

/

a

ufum poffibilem, C.antec, fecüs N. ant.

qig

& conf. Ratio dift. eft: quia hoc ipfo,

n

quód Petro fit prohibitus ufus libri, per

gv

legem faventem Paulo ad percipiendum

$ qu

omne commodum libercatis, e€ó ipfo Pe-

trus non habet nec quidem dominiumu

eret 0O

terttn

imperfectum adversüs librum,

PA

doniir

Inft. Si Dominium perfe&um potelít

qutab

componi cum lege prohibente ufüm rei

dominio fübje&tx , dummodo lex prohi,

t Pal

! Oi

bens hon fundetur in alterius jure activo

proprietatis , tunc Petrus gladió aut ve.

o n

n Aom'y

nenó occidens Paulum non peccabitcon-

trajuftitiam, dummodo fupponatur, quód

Nni

fe rl

habeat dominium perfe&um gladii aut

hus h

veneni ; fed hzc fequela admitti nequit.

Min. patet, maj. prob. Lex pro-

a.

'Ergo.

hibens Petro ufum gladii, aut veneni non

| Db

fundaretur in jure activo ipfius Pauli, eo-

gt

]i

uód hic non habeat jus propriecatis in.

d

gladium aut venenum, üt füpponitur,

dom)

Ergo,

| pdi

Refp, D. maj, Petrus non peccabit con-

M

0

tra juftitiam , in quantum prezciseé utitur

m

re fua fcilicet gladió, aut venenó. C.maj.

tl

in quantum fcilicet abutitur realiena íci-

piti

licet vità Pauli, quam gladió,aut venenó

Myi

de(truxit. N. maj, &fic dift. mip. N, conf,

ii

Ad prob, maj. D, ant. Lex prohibensPe-

(

are-

tro ufüm gladii, aut vcnen.i non fund

W

tur

li

Difputatio l.. Artic, 1.

71l

fecüsN. At

tur in jure proprietatis, quod Paulus ha-

m

Q

ii

beret ad gladium,aut venenum. C. ant;

Il hbn, "

quod Paulus haberet ad confervandam,

UM

fuam vitam. N,ant. & conf. Ratío dift,

y hp

eft: quia, licét Petrus eatenus non pec«

Oi

caret contra juftitiam , quatenus przcisé

!

l

uteretur gladió aut venenó,. cujus babet

lu pot

:

dominium perfedum , peccaret tamen.,

um r

quatenus per talem ufüm deftrueret vi-

lerprohi

tam Pauli,ad quam non habet illud jus.

jueadtn

Objic. 2, Doóminium perfectum com-

63

ilb at v

poni non poteft cum lege irritante ufum

XCADILCOR

rei dominio fübjecte, Ergo. Ant.prob.

t qui

Nam aliàs vi hujus dominii perfe&i po(-

glidi at

fet validé poni ufus rei per legem annul-

tineqi

latus; fed hoc repugnat. Ergo.

[erptee

Conf, Poffeffor majoratüs non habet do-

neninon

minium perfe&tum,fed hoc ipfo dominium

Dullyeo-

perfe&um componi non poteft.Ergo, Maj.

rierats

fupponitur, min. prob. Ideo non habet

pponir

dominium perfedum, quia válidé non.

poteft alienare bona majoratüs. Ergo.

AHit COte

Refp. D. ant. Dominium perfectum.

componi non poteft cum lege irritante ,

s utitüt

" C.majo

fi hzc fundetur in alterius jure aCtivo pro-

prieratis, C. ant. fecüs N, ant. & conf.

jena fd«

tvenei

Ratio dift. eft :

uia hoc ipfo, quód lex

N d

irritans ufüm rel dominio fübje&tz fun-

ben

detur in alterius jure proprietatis, eoipfo

per hanc legem non folàm irritatur ufüs

u*

u

EA4

.rci,

pi

72

Trallatus. de Tuve c» Puflitia,

rei, fed etiam minuitur dominium rei,

ii

DA qm

ideoque illa componi non poteft cum do.

m 3l

minio perfe&o, ^ Ad prob. ant. D. maj.

"TY

Poffet validé poni ufus rei per legem an«

nullatus fpecificativé fumptus , feu pro

; f

fenfu divifo legis annullantis, C. maj.

at m

hi

Reduplicativé (umptus feu pro fenfu com-

v at

pofito ejusdem legis, N.maj. & fic dift, min.

t du

N. conf, Ratio diít, habetur ex Num. 32.

Ad conf, tranf, maj, N. min, Ad prob,

i .

D.ant, Quia przcisé non poteft validé

[

alienare bona, N, ant, Quia lex irritans

Jadet

alienatíonem fundatur inalterius jure pro«

ii

prietatis, C. ant, & N, conf, Ratio dift.

N

eft : quia fa&a füppofitione, quod jus

( quim

proprietatis quoad bona majoratüs fit

Qul À

penes totam familiam, ut fentit Cardin,

yliux

deLugo Difp, 2, de jure & juftitiaSe&.1.

i

Eó ipío lex irritans alienationem factam.

m ]

üd

à poffeffione majoratüs fundatur in alte-

rius jure a&tivo proprietatis, & ideo pof-

j A0

feffor non habet dominium perfedum,

fuin

Contrarium dicendum eflet, (i cum Moll.

j ïff)Pm

j

"Tra&t. ?. de jure & juftitia Difp. 3. fuppo-

neretur, quód jus activum proprietatis (it

| i

adzquaté penes poffeflorem majoratüs ,

pda

tunc fiquidem haberet dominium perfe-

file

&um, non obftante lege irritante aliena-

d

tionem.

fedy

$4 Inít, Hinc fequeretur, quód pupillus ha-

(

beat

li

Difputatio l, Artic, 1l

73

Minium rei

beat dominium perfe&tum hareditatis pa-

Md

ternz, quando lex irritans alienationem

A ,mal'l

fa&am abfque confenfu tutoris non fun-

uLM

datur in alterius jure activo proprieta-

ET

tis, fed hoc admitti nequit. Ergo, Maj,

, Cj

patet, min. prob, Nam valida alienatio

O[tnfu o

facta à pupillo penderet ex arbitrio pri-

(icdi i

vato feu confenfü tutoris, fed hoc repu-

TNim j

gnat domihio perfe&to ex dictis Num.

Adptol

65. Ergo.

tl vll

Refp, C, maj. N. min.. Ad prob. D.tnaj,

derintitu

Penderetexarbitrio tutoris tanquam cau-

ljuren.

fa tribuente poteítatem validé alienandi;

Ratiodi

N.maj. tanquam pura conditione per le-

quod j

gem requi(ita, C, maj. & fic dift. min. N.

oratis fl

conf. Ratio dift, eft: eoquód tutor pu-

It Cardin

pilli non habeat ullum jus proprietatis in

tinoedr

bona ejusdem , ideoq; per fuum confen-

m hm

füm non tribuit pupillo poteftatem vali«

n indte

dé difponendi, fed (olüm ponit conditio-

Litopo

nem requifitam à lege ad validam difpo-

eredun,

fitionem, quà pofità pupillus authoritate

u Moll

propria difponere poteít de fua hxredi-

tate,

etatis i

j lippo

Objic, Dominium perfe&tum non eft 65

Qratus ,

poteftas legitimaad omnem ufum rei pof-

n p

fibilem fubjecto habeuti dominium. Ergo.

e alit

Ant, prob, Nam deficiente dominio per-

fe&o plures ufüs fiunt poflibiles circa ean-

dem rem , quz ítante dominio legitimé

excr-

pillu;ï

li

74

- Trallatus de fure. & fuflitia,

(:nt'l&m )

exerceri non poterant, fed hoc ipfo, Ers

m

go. Min. patet , maj. prob. Si enim Pe-

FE

trus habeat dominium perfectum agri, &

gt

poftmodum vendat dominium directum.

Paulo,retento fru&tu ejusdem agri, tunc

thu 1

lus r*

poteft ex re aliena fcilicet agro legitimé

percipere fru&tus , quód ftante dominio

frodust

j

At

perfe&o non poterat. Ergo.

Conf. Dominium perfectum debet in-

uxt s

cludere omne jus proprietatis , cujus de

[!Um, N

V íc il

fe capax eft fübjectum habens dominium,

fedhocrepugnat. Ergo. Maj. patet, min.

q&xaïxw

g

prob. Nam Petrus habens dominium per-

mylitt

fe&um agri non poteft habere ufum fru-

&uum reípectu ejusdem agri, quia fcili-

friod

T

cet ufus fructüs eít jus fruendi re alienà

falvà cjusdem fübftantiá, ftante autem do-

g

Ü

minio perfecto ager non eít res aliena re-

d

Ípe&u Petri. Ergo.

Refp. D. ant,. Non eft poteftas legiti-

Il

fiiy

ma ad omnem ufüm rei poffibilem, quz

100 d

effentialiter fupponit carentiam dominit

erfe&i, C, ant. quz effentialiter non.

tj

* (miti

fupponit hanc carentiam, N, ant, & cónf,

Ad prob. ant. D. maj. & min. iN, confeq.

t

[

"

4

ii

Ratio dift. eft ; eoquód ad dominium per-

fe&tum non requiratur poteftas ad ufüm

lg

rei; quz effentialiter prefupponit caren-

$j

E

tiam dominii, nam aliàs dominium per-

fe&um conftitueretur effentialiter per fvi

Minte

carenes

t9.

i

Difputatio l, Artic, M.

75

carentiam , quod in terminis repugnat,

"tD

adeoque fufficit, quód fe extendat ad om-

t

nem uíum poflibilem, qui effentialiter

ID m

carentiam dominii perfecti non prefüp-

T a t

ponit, hanc veró carentiam includit u-

20 ln

fus fructus, quia fcilicet eftjus percipiendi ,

Ie domi

fructus ex re aliena,

Ad conf. D. maj. Deberet includere

;ndebetin

omne jus proprietatis formaliter fum-

, QUs di

ptum, N, maj. éminenter fümptum, C.

& fic diít, min. N. conf,

Ratio dift, eft:

doriniuy,

ptesmi

quia licéc dominium perfectum in agrum

um

componi non poffit cum ufüfru&tu fot-

um f

maliter fumpto, prout fcilicet hic eft jus

qui (l

fruendi re aliená, includit tamen illud e.

te alien)

minenter, quia fcilicet plus eft habere

Qutem do«

jus ad fructus percipiendos. Id ipfum eft

li

dicendum, fi ex aliis juribus paritas ad-

ducatur,

ls lgt

Inft, Si pro fenfü divifo dominii per- 66

fecti poffibilis eft ufus rei, qui poffibilis

ln, qu

w dormini

non erat ftante dominio perfe&to , tunc

t 00

eo ipfo univerfaliter dici non poteft, quód

dominium perfe&um (itlegitima poteftas

&conf

con(et

ad omnem ufum rei poffibilem fubje&to,

fed addendz funt particule limitantes ,

m pe

ad ulür

fcilicet ad omnem poffibilem ufüm fübje-

it C

&o, àt habenti dominium perfectum, vel

ad omnem ufüm poffibilem non repug-

um

t perfdl

nantem dominio perfectos íed hocipío;

d

Ergo.

Refp,

l

76

Tractatus de 7&70&' fuflitia.

t "

Refp. D. maj, -Si pro fenfu divifo do-

b Wbl

ainii perfecti poffibilis eft ufus rei fpeci-

;ïoküm |

ficativé fumptus feu materialiter, qui poí-

fibilis non erat ftante dominio perfecto,

a at

a &

tunc &c. C. maj. Si poffibilis eft ufüs rei

g n

folüm formaliter feu reduplicativé fum-

Conf. 1

ptus, N.maj. & conc, min. N. conf, Ra-

tio diít, eít: quia licéct Petrus pro fenfu

m d

vl

'compofito dominii perfe&ti eadem re uti

qtitt

non poffit tanquam alienà, ideoque ejus-

qetul

modi ufüs reduplicativé fumpcus fit ei-

dem impoffibilis, eundem tamen ufum.

w D

M

percipere poteft materialiter feu fpecifi-

fbj

cativé fümptum etiam in fenfü compofi-

lelau

to dominii perfecti, Unde in adducta de.

finitione univerfaliter dicendum eít, quód

fl

dominium perfe&um fit legitima poteftas

if d

tins d

ad omne commodum feu ufüm rei poffi-

WY

[

bilem refpe&u ipfius habentis dominium,

Caterüm ex dictis Num. precedenti ad.

I

huc aliter re

fr

ii

P

onderi poteít , quód fcili-

m

cet pro fenfü

compofito dominii poffibi.

lis (it omnis ille rei ufüs eminenter fum-

W

ptus, qui poffibilis eft pro fenfuü divifo

D

dominii perfedti,

lr

n

67

Objic.4. Si dominium perfectum effet

legitima poteftas ad omnem ufüm rei de

.

fe poffibilem , fequeretur , quód domi-

Til

nium dire&um puré tale feu feparatum

Yay

fed

&f

à dominio utili non fit perfc&um ;

oc

m

li

Dijputatio 11,. Artic. II,

71

V

hoc admitti nequit. Ergo, Maj, patet,

1.

Msf

min. prob. Quamvis enim ille, qui ha-

und

bet folüm domiriium dire&um, non pof-

It

fit uti aut frui re fua, habet tamen jus u-

hf

tendi & fruendi licéc impeditum per le.

t i

em dominio extrinfecam. Ergo.

D COD(, RQ-

Conf. Debitor rem aliquam oppigno-

! pro [enl

rans creditori retinet illius dominium.

ICem re t

perfectum, fed hoc ipfo. Ergo. Maj. fup-

Oqte es

ponitur,mip, probat. Nam debitor non

Bs (t i

pOt

.

mon vt

eft uti pignore abfque confenía credi-

toris. Ergo.

fea i

Refp. C.maj. N. min. Adprob. D. ant.

L o

Habet jus utendi & fruendi folüm radica-

Tucls d

le feu conditionatum,tranf, ant. formale

&f quàt

feu abfolutum , N, ant. & corf. Ratio

potelas

diít. e(t: quia, licét proprietarius feudo-

ti poff

minus directus alicujus rei habeat domi-

mipium,

nium radicale feu conditionatuim eadem

enti al

re utendi & fruendi pro illo cafu, pro quo

od fali

in altero definit jus utendi & fruendi, non

pollii.

tamen habet jus formale & abíolutum,

erfum«

ideoque nec habet dominium perfectum,

j divi(o

eoquód ex hoc tantüm illi decedat, quan-

tum juris habet alter , ut eadem re uti

aut frui poffit,

m efft

Quinimo plerique affir-

nred

mant, nec quidem permanere in illo jus

| doni

radicale, fed illud extingui per legemfa.

ventem alteri, licét poftmodüm in certis

m![lï

m M

cafibus iftud jus revivifcat, & redeat in.

i

Ad

proprigtarium.

À

)j

78

Tra&atus de ?ure c 7u/litia. ]

" pertee

Ad conf. tranf. maj. N. min, Ad prob.

'-;uenüüx |

D. ant, Non poteft uti pignore vi legis

deftruentis ipfüm jus utendi, N.ant. vi

o $t

a o

legis przcisé impedientis, C. ant, & N.

j d. m

conf. Ratio hujus eft, quia fa&ta fuppo-

N

fitione, quód debitor retineat dominium

donini?

perfe&um pignoris, jus utendi non de-

ftruitur, fed folüm impeditur,

Contra-

din d

"m

rium dicendum effet, fi per ipfam oppi-

; od

gnorationem , àt plerique volunt, tranf-

feratur jus aliquod proprietatis in ipfum

víref

giih

creditorem, tunc fiquidem debitor non

ete

habebit dominium perfe&um rei oppi-

d

gnoratz faltem ítri&té loquendo , licét

boc

in fenfu latiori cenfeatur habere domi.

nium perfe&um , prefertim in illo cafü ,

n

uando habet media füfficientia , ut de-

(hit.

bitum illud illico extinguere , &redime-

d i

re poflit,

m

ii

68 inft Sequeretur, quóddominus fervi

non poflit in illum habere dominium per-

lao

h.

fe&um , quia fcilicet non habet jus pro-

m

rietatis in vitam fervi , ut eundem occi-

dere poffit, fed hec fequela admitti ne-

Y

d

quit, nam lege generaliter $. füb condi-

"d

tione ff. qui & à quibus dicitur: füb con-

DI

[

d

ditione fervus legatus perdente conditio-

ä)

"n

Miv

[!

ne pleno jure hzredis eft. Ergo,

M,

Refp. D,mzaj. Sequeretur, quóddomi-

p

nus iníervum habere non poflit domi-

Nj

nium

H

li

DDiputatio II,. Artic. 1.

79

pilï, Ad t0

Quter j

nium perfectum fimpliciter & abfolute

loquendo, C,maj. in eogenere, in quo

ldil N.änt, l

defadto datur dominium perfectum fcili-

BV] am.& N'

cet comparativé loguendo, N. maj.. &

t il y

fic dift. min. N, conf.

Ratio diít. eft :

At loniis

quia, licét dotninusin fervum non habeat

d m t

dominium perfeCtum, feu poteftatem legi-

t m

timam ad omnem ufum de fe poffibilem,

m oj

eóquód illum occidere non poffit, . cüm

Jütt trr

in moderna providentia Deus fibimet

tisin ipfun

ip(i refervet jus proprietatis in vitam ho-

febitt n

minis , poteft tamen habere dominium.

n ii oy

perfe&um in eo genere & linea, in qua

&nbo, l:

defacto datur tale dominium.

Atquein

vert donij

hoc feníu intelligendi funt attribuentes

illo a

domino pefe&tum dominium.

h, utde.

Objic, ultimó. Si dominium perfedtum 69

&redime

effet legitima facultas ad omnem ufüm.

rei de fe poffibilem , tunc ad conceptum

vinsfen

dominii perfecti pertineret jus reflexum,

Iniumpe

feu potefítas abdicandi dominium rei, fed.

t jus pro

Ergo.

Maj. conftat, quia fcilicet inter

Jem oct

ufum rei poffibilem eft alienatio rei. Min,

nitti 06

patet etiam. Nam Deus habet perfectiffi-

mum dominium proprietatis in res crea-

b condi

fübcon

tas abfque eo, quód dominium iftud ab-

dicare aut transferrepoffitin alium, Ergo.

onditi

Refp. D. maj. Ad conceptum dominii

perfecti convenientis creaturze pertine-

yddon

j d

ret jus reflexum &c, tranf, maj. ad con.

ceptum

t

b

$o

Trallatus df fure & 7uflitia,

du

ceptum dominii prefcindentis à dominio

i

créato & increato, N, maj. & fic dift, min.

N.conf, Ratio dift. eft :

uód dominium

aitet l

perfectum,folüm definiatur ad ufum rei,

j a

non autem ad ufüm ipfius dominii, five

, qui

jus ad poteftarem reflexam in dominium,

uis

hinclicét füpponeretur, quód ad perfe-

eo i

&Qionem dominii creati pertineat pote-

[yt perfecï

ftas five jus reflexum abdicandi domi-

Cf

carenets

nium, non tamen iftud requiritur ad con-

at Qu

ceptum dominii perfe&ti (impliciter fum-

d

pti, feu.przfcindentis à dominio creato

]s

& increato. Ex hucufque didis

4Zo

Conftat i. Quód dominium perfetum

dieri]

vt

[

genericé fumptum fit legitima poteftas

dul

authoritative, feu nomine füo percipien-

(f

di ex re aliqua omne commodum liber-

tatis de fe poffibile fubje&o habenti do«

UET

minium , & ideo dominium inducit fui-

o

'

D

tatem, üt Theologi & Jurift& loguuntur,

p

tipon

eoquód per dominium dicatur res fuare-

fpe&tu domini, Ceterüm ad dominium.

Timo

erfe&tum neceffaria non eft legitima po-

Ms n

teftas ad ufüm rei formaliter feuredupli-

N IUpW

lo

cativé fumptum, qui effentialiter exclu-

dat dominium perfedum, ideoque füffi-

V

txij

cit poteftas legitima ad omnem ufüm reí

phyficé poffibilem refpectu fübjedi ha-

tb

Qtnli

bentis dominium ; ex quo ipfo ulteriüs

patet , quód dominium perfetum fem-

n

P€l.'

ii

Di/þntat:'o 1!.: Artic, 11

$t

hpj

per includat dominium directum & utile

um

) Ominium

feu omne jus proprietatis non quidem.

formaliter fed eminenter fumptum, cujus

AU m t

Onitj, (v

de íe capax eít tale fübje&um, quia hoc

ipfo, quód defit aliqua pars dominii feu

D Goniig

juris de fe compoffibilis cum jure alio,

d adyes

€o ipfo non habetur domínium plenum.

Ineat pos

'

five perfectum.

2

andi don

l

Conftat 2, quód dominium perfedtum

71

urador

conveniens creaturz rationali poffit com.

licterfom

poni cum lege prohibente aut irritante

Inio qrt

ufüm.rei dominio fübje&z, quando lex

Qi

irritans aut prohibens non fundatur in.

nperftd

alterius jure adivo proprietatis ; hinc

y pottlo

pupillo competit dominium perfe&um:

perdpitm

hzreditatis paternz, licét de illa abíque

um libet

jbenti do

confenfu tutoris validé difponere non.

poffic, eoquód fcilicet lex irritans difpo-

nincit o

fitionem non fundetur in jure ativo pro-

logrnt

prietatis ipfius tutoris, aliàs pupillus fic

ves fiath

difponens teneretur ad reftitution£, quod

pminiün.

nemo admittit, econtra poffeffor majo-

jtinap?

ratüs non habet dominium perfectum.

jredupl

fadtà fuppofitione , quód lex irritans di-

T exclq'

fpofitionem fundetur in jure proprietatis

ve uf

refidente penes familiam , quia tantüm.

ufüm r

dominii deeft poffeffori , quantum juris

refidet penes familiam.

Contrarium di-

,je&i l:

^

yultti

cendum eflet, fi lexirritans difpofitionem

m if

f;&am à poffeffore majoratüs non fünda.

Pff

retur

l

82

Tradlatus de 7urt & fuflitia;

.MW

retur in jure proprietatis refidente penes

familiam, tunc fiquidem haberet domi-

N

nium perfectum, atque id ipfum juxta va-

riam fuppofitionem in aliis cafibus dicen-

j qusd

dum eft.

Qiun|

72

Conftat 3, quód ad conceptum effen-

fanot

tialem dominii perfedti genericé fumpti

l

quz!?i

feu przfcindentis à dominio creato & in-

vf r

creato non pertineat jus reflexum , feu

ii r

poteltas abdicandi idem dominium, quin-

ix Q

jmó juxta Maurum quzfít. 165. ad domi-

od

nium perfedum in omní genere pertiner,

qinldl

ne permanente re illud poífit abdicari,

( ht

uia fcilicet dominium effentiale & inde-

lii

fe&tibile de fe perfe&tius eft dominio ac-

D)f

cidentali & defectibili: unde fcilicet fup-

ii d

poneretur, quód ad dominium perfectum

m

competens creature rationali pertineat

hd

poteítas abdicandi dominium rei permz-

lo

nentis, non tamen id pertinet ad conce-

Tült

ptum dominii perfe&i genericé fumrti.

Dixi: licét füpponeretur, quia fcilicet

(;

[UT)

jus feà poteftas abdicandi dominium non

pertinet ad ipfam dominium , quod fo-

d

l

lummodó definitur in ordine ad ufum.

à

rei ipfi dominio fubje&tz, five ad utum

h

"

!

j

!

Y

)

g

exercitum ipfius dominii, non autem ad

m

ufum reflexum , ut dominium 6t termi-

J

nus , quo aliquis utitur, illud abdicando

NT

dn

vcl transferendo iq alium,

A R.

lii

83

Difputatio II.— Artic, 1IT,

5ïdtntc n

e0650» 9650 «)G $€» «96:20» 466 509 «09050» QG 29

AUR donri

LUPUR

ARTICULUS Ill.

ITR

hn ejusdemrei Dominium perfe-

ptum df

&um . poffit fful effe penes duos ?

tic üny

Renot, r, Quód hic non moveatur 73

Creato dj

quzítio: an dominiumperfeQtum di.

emm, E

verfi ordinis, ex quibus fcilicet unum eft

nitm qus

alteri ordinatum , poffit fimul effe penes

f, at domi

duos,

Certum enim eít, quód dominio

creature non obítet dominium divinum,

T perünz

[t abl

quia tcilícet iftud refpectu dominii creati

Tale d nb

fe haber iflar caufz primz , íeu univer-

lomitio a.

falis refpe&u fecundz ; unde ficut non.

licetüp

obftante neceffario concuríuDei ad quem-

libec/ effe&um creatum adhuc intra li-

pefedum

pttina

neam cauíz efficientis creatx datur cau.

Ía totalis alicujus.effe&düs, ità pariter de

r pem

dominio difcurrendum eft.. Similiter do-

tal conte

j fumpt

minium perfedum fuübditi feu civis ali-

.

€u)

us particularis, quod Theologi & Ju-

j licd

f non

riítz appellant dominium baffum, non ob-

uod f

ftat dominio alto alicujus Principis, vi

yd ufüm.

cujus hic legitimé poteítdifponere debo-

ad ulur

nis privatis civium exigenre neceffitate

publica , quemadmodum contingit , fi

at

ad defenfionem civitatis deflruendz fint

jt tem

&des privatz Civium: unde dominium.

bdiczt

altum Principis re ipfa folummodó eft

!

P

Corne

D

84

Trallatus de fure & fuflitia.

conditionatum , fcilicet pro iis circum-

vt

,Üjv

ftantiis, pro quibus id éxigit utilitas pu-

blica.

E

"

RCR

74 Prznot. 2. Quód pariter hic non fit

uzítio : an ejusdem rei dominium per-

a d

us n

fe&um poffit effe fimul cumulativé penes

duos ità, ut neuter feorfim, fed ambo

fent h".

4

fcilicet ejusdem rei dominium perfectum

ciatd

habeant, hoc enim pariter certum eft,

g

üt patet, non folüm in illo cafü, quando

n

fimul duo funt hzredes ejusdem rei ità ,

j r

ut ante aCtualem divifionem neuter finé

ia

confeníü alterius legitimé de illa difpo-

en i

nere poflit, fed etiam in dominio com-

m

petente integrz alicui civitati , prout

vtinpi

contingit , fi fylva fit deputata ad ufum.

quii

civium alicujus oppidi, ut omnes exin.

bl g

de arbores cxdere poffint, licét enimpoft

Qd

arborem czduam ab uno occupatam hic

Wv

folus habeat dominium perfectum , ut ab

V

aliis legitimé tolli non poffit, nihilomi.

Utin)

nus antecedenter jus in eandem arborem

Q

omnibus cumulativé convenit.

10 (

75

Prznot. 3. quódres omnes füblunares

tim

l

ratione carentes à Deo fübje&te fint do-

At g

minio hominis juxta illud Pauli 8. Om-

Qu

nia fubjecifti pedibus ejus : hocautem.

Titin

dominium in primo ftatu innocentiz ,

f

quinimó üt aliqui obfervant, etiam ali.

m

il

lm

quo tempore poft perditam innocentia

&

4

li

8

Difputatio 1I.. Artic, 1II,

LT

& fimiliter poft univerfale diluvium non

Dl n

erat divifum inter homines tunc exiíten-

LA

tes, ideoque nemo excludebatur ab ul-

lius rei obligato ufu, fed omnes fingu-

nl N

lorum dominto erant fubjectz, licét com-

ltv

plures hoc dominium exponendum cen-

y t ij

perfedus

feant hac ratione , qua defadó integre

civitati ejusdem rei dominium competit,

ertüm d

!

cum hoc tamen difcrimine, quód, fi de-

f quand

facto in particulari rem fibi vendicet, üt

m

Y

:

Num. przcedenti dictum eft , tunc folus

habeat dominium rei exclufis ceteris, E-

il d

contra in illo ftatu non poterát aliquis

TÍnio CU

re permanente, poftquam ampliüs eàdem

ti, prot

Lad tfüm.

uti noluit, fibimet ipíi retíinere dominium

ejusdem ità, ut alterum prohibere poffet

Yi 6Xl

ab ufü ejusdem ; poítquam veró indu-

eimpol

€a eft rerum divifio, tunc penes unum.

p li

ità re(idere poteft dominium perfectum,

um itd

ut altér abíque confenfíü ejusdem eàdem.

nibloni

uti non poflit, quin hoc ipfo eidem fa-

V ArbOtQ

ciat injuriam ítridté talem, excepto ta-

men caíu extremz. neceffitatis, tunc fi-

plonates

quidem juxta receptum axioma omnia

(int do«

ífunt communia.

His premiffis

$, On

Quzítio movetur: an ejusdem rei do-

76

c u

minium perfe&um five infolidum poflit ef-

cantit

fe,& quidé permanenter fimul penes duos

tiam d.

ità , ut quilibet ex his fit perfe&us ejus.

yeenit

dem rei dominus. Prima eadémq; com-

!

F 5

munis

D

$6

Trattatus de Turt ey Tuffitia,

yin

munis fententia negat, quód fuppofita

n;ïeabq

prz(enti rerum divifionepoffitdominium

j

perfe&um effe penes duos ; imó Gormaz

m p*

difp. 11. dejure & juftitia, plurésque alii

jis &

cenfent etiam feclufa przfenti rerum di-

erk&ül

vifione dari non poffe dominium perfe-

Altera

imy

&um permanens penes duos.

i

feotentia affirmat, quam defendit Compt.

'Tertía ipter

gt

Diíp. 34. Badingus, aliique,

vis t

'utramq; przdictam media affirmat, quód

i it

etíam fuppofita przfente rerum diviíione

f

poffit dari divinitus, fecüs autem natu-

dT

raliter ejusdem rei dominium permanens

rits d

perfe&um penes duos ,. fi fupponatur ,

u

quód res replicata plus poffit, quàm non

iij

replicata, ut eadem fit virtualiter duplex,

du

unde fi Deus replicaret equum Grzcii &

Qonyy

Viefie,afferunt, quód Petrus poffit habere

ln

dominiü perfe&tü equi üt exi(tentisViefíz,

Y

& plus perfe&um dominium equi üt. exi-

MT

ftentis Grzcii, icà Compt, & Gormaz cit,

N

77 Dico r, Non poffe dari dominium per-

&i

fe&um, ídque permanens ejusdem rei

tiit

penes duos.

Prob. Nam ad dominium

quii

perfe&um pertineret legitima poteftas

I d

.difponendi de re ad omnem ufum poffi-

N

" bilem fübje&to habenti dominium ; fed

Uün

hoc ipfo. Ergo.

Maj. patet ex dictis,

qu

min. probar. $i dominium perfeQum eft

hujus

Ti

ejusmodj poteflas, tunc Petrus/'vi

domie«

M,

Difputatio 1. Artic, lII

87

if

dominii poteft Paulum obligare, ne uta-

itdüminiu

I

tur re abíque coníeníu ejusdem, fed hoc

UM

ipfo repugnat, ut Paulus habeat domi.

hgrksque 1

nium perfe&ctum. Ergo. Maj. patet, nam

Ut ij

aliàs defactó Petrus haberet dominium.

TU vj

perfe&um agri Pauli, quamvis Paulum

& As

impedire non poffet ab ufu ejusdem, quod

lt Coy,

advérfarii non admittunt, Min. probat.

ttti [ntn

Lex prohibens ufum rei fundata in alte-

rius jure activo proprietatis non potelt

Tb quo]

ivilone

fimul in eodem fübje&o componi cum

dominio perfecto , ad hoc fiquidem per-

ITo natt-

Pt

tinet, poffe re uti abfque confeníu alte-

rius, quin eidem faciat injuriam ftridté

pondu,

JUim n

talem, Ergo,

Conf, Dominium perfectum debet in-

tdüplet,

Gracit &

cludere omnem poteítàtem, quz fimul

ihabert

componi poteít in eodem fuübje&o , fed

dbVicf,

legitima poteftas excludit alterum ab

ii dl

ufu rei dominio fübje&tz , eft tale jus a-

m ol

Givum, Ergo,

Neque dicas, quód legitima poteíta

s 78

fimptt

jem rel

excludi alterum pertineat quidem ad do-

minitn

minium perfectum privativé fumptum,

quod fcilicet uni foli competit, non ta-

otelas

men ad dominium perfe&um pofitivé

100 l

fumptum, feu prefcindens ab eo: an.

s B

di&isi

unus folüm (it, rei dominus? nam aliàs

quz(tio moveri non poflet : an domi-

lund

mul:

i hi

nium perfe&tum ejusdem rei poffit fi

Í

4

du

ejï'e

p

$8

Tratlatus de 7ure & 7uain;4. ;

y

g

effe- permanenter penes duos,

Contra

enim eft : quód ex ipfo conceptu domi-

yntik

nii perfe&i deducatur legitima potefítas

L'. ?w : '

u

impediendi alterum , adeoque omne

dominium

erfectum , fit exclufivum,

fio

alterius dominii intra eundem ordinem,

MWWH

quia feclusà hac poteftate impediendi al

fb ul

T

tcrum non habetur dominium perfe.

&um , nam aliàs dici poterit, quód Pe-

funtim Y

trus defacto habeat dominium perfectum

m

agri, quantumvis Paulum impedirenon

qui ; j

poffit à percipiendis fru&tibus ejusdem z

g i

& (inguli cives non tantüm colle&ivé fed

isltent

etiam feor(íim fumpti habeant dominium

Conf

perfectum fylva pertinentis ad civitatem,

f pl

licét unus alterum quoad ufüm impedire

|

fiintà

non poffit, hzc autem ab adveríariis non

li,

admittuntur,ergo neque

( u

tur.

.

.ifi, unde fequun-

h'm

79 Dico2, Etiam fappofita replicatione,

d

vi cujus res replícata plus poffet, quàm

0j

non replicata, adhuc repugnat dominium

p

perfedtum, ídque permanens penes duos.

M p

Prob. Addominium perfe&um rei de fe

Wnpet

deftruibilis pertinet poteftasillam pro fuo

l

ul

beneplacito deítruendi abfque confenfü

| hp j

altertus ,. quin fcilicet alteri fiat injuria

DO

ftricté talis , fed hoc ipfo , ergo. |Maj.

Tel

paret. Nam aliàs Petrus defacto haberet

(

dominium perfectum eqqi, licét eu

ndem .

ï Q]

OCCÍ«

h*u,

Di[putatio 1I.. 4rtic, 1Ila

89

À C

occidere non poflit abfque confenfu Pau-

ncepm d(]ml

li, quin huic faciat injuriam ftrité taleme

Püteffas

Min. prob. Petrus habens dominium e-

qui àt exiftentis Grzcii non poffet illum

exclu iny,

pro íuo beneplacito deftruere finé con-

TT Qs

fenfu Pauli, quin eidem faceret injuriam

ïDCdtcndn

ftticté talem, Ergo.

Ant. probat, Quia

lu pj

Petrus deftruendo equum , quoad füb.

, quöd )

ftantiam non folüm deüruerec ubicatio-

etfedhm

nem Grzceníem, fed etiam Vlennenfem

Delitenon

equí , ideoque læderec jus proprlecaus,

) Pfsem:

lii

quod Paulus habet in equum àt Viennz

exiítentem. Ergo,

dommmm

Confir. Ad dominium perfe&tum per-

d

tinet poteítas difponendi de re quoad

mpedire

fübftantiam coní(iderata feclufo confenfu

ii hion

alterius, fed in cafu adducto neuter pof-

fequn

fet difponere de equo replicato quoad

fubftantiam confiderato feclufo confenfuü

hcanone,

alterius. Ergo,

j qua

Objic, 1. contra primam, Si dominium

80

u

perfedum eflentialiteu excluderet domi-

er(üos,

nium perfectum alteríus, tunc creaturz

adel

competere non. poffet dominium perfe-

&um ullius rci, fed hoc admitti nequit.

profüo

Yfenf

Ergo. Min. patet, maj, prob. Dominium

injuri

conveniens creaturz non poteft exclude-

Mi

redominium perfectumipíius Dei. Ergo,

at

Confir, x, Stante dominio perfedto,

um

quod Deus habet, poteít fimul dari do-

q

minium

N

90

Trallatus de Ture & fuflitia.

minium perfedum ex parte creaturzx.

,(um t

i

yrati t

Ergo.

Confir. 3, Poteft dariduplex caufato-

'wC&u

E.

j dorin

talis refpe&tu ejusdem effectüs eriam in-

jr

'tra ordinem caufe creatz, ergp (imiliter.

p

Qyc

Refp. D. maj. Si effet exclufivum domi-

nii ejusdem ordinis, N. maj, Solüm effet

yp d

nios d

exclufivum diverfi ordinis, C. maj. & (ic

dift. min. N. conf; Ratio diftin&ionis

Wb. Mp

eft : quia, licét dominium perfe&um ef-

yptt

fentialiter excludat intra. eundem ordi-

RO

Cf

nem dominium perfe&tum alterius, non

tamen tunc fequitur, quód excludat do-

[ etut

minium

minium creatum ipfum dominium divi-

num, cüm iítud fit altioris ordinis, üt

qirtt

b d

conftat à paritate caufz totalis creatz ef-

fentialiter exigentis concurfum caufz

int du

rimz.

glv

Ad confir, 1,C, ant, N. conf, Difpa-

du

ritas eft, eoquód dominium creatum ef.

ftiy

Íentialiter przfupponat dominium divi-

[ire,

num , adeoque illud excludere non pof-

mím

fit.

Cnn

Ad confir, 2, Tranf. anc. N. conf, Di-

t

f

fparitas eft, quia cauía totalis, prouthzc

t (

w

dat effeQui adzquatam fufficientiam exi-

ï:'u

AWU

!

ftendi , non excludit concauíam forma-

lt

'

lem ejusdem ordinis eó, quód hzc ex-

li

|

clufio legitimé non deducatur ex conce-

wj

ptu caufz totalis, nam aliàs con

tra füp-

Qf

pofitum

tber

[

m

9t

Difputatio 11,. Artic. III,

URN

pofitum dari non poffent due caufz tota-

les creatz, econtra ex conceptu dominii

Iplfï t

Ab am

perfe&i legitimé deducitur, quód exclu-

dat dominium perfe&um ejusdem ordi-

frgp iil

nis in alio,

UT

Objic. 2. Dominium perfe&um unius

8t

] Sohïmef:

non excludit dominium perfe&um alte-

M

rius intra eundem ordinem. Ergo, Ant;

Ti

prob. Nam quxlibet ex divinis perfonis

tfedum d

habet perfe&iffimum dominium in omnes

m ord

creaturas ; fed hoc ipfo, Ergo.

htrüs, t

^

xoubat d

Conf, r. Chriftus non folüm ütDeus,

Íed etiam üt homo habet perfectum do-

Inium dj

minium fàltem extraordinarium totius

tdini, i

univeríi, Ergo,

Ant. fupponitur, conf.

( ü

m cufi

prob. Si duz divine períonz affumpfif-

fent duas naturas humanas diftintas, cunc

quilibec Chri(tus dominium perfe&um.

( Di

haberet, fed hocipfo, Ergo. Min, patet,

ventümd

maj, prob, Si unus tantüm Chri(tus exi-

jum d

fteret, haberet doóminium perfedtum, Er-

nonpo

go fimiliter.

onfir. 2, Dominium perfectum unius

v Di

non przjudicaret dominio perfecto alte-

onthat

rius Chrifti domini, Ergo.

Ant, prob.

im a

Eatenus przjudicaret, quatenus unus pof-

form

fec velle falutem Petri, alter nolle, fed

w d

hoc ipfum fieri non poffet, quia unus

(

non poffet diffentire alteri ob perpetuam

wl

cónformitatem voluntatis, quam uterq;

poüfw

haberet cum voluntate divina, Ergo.

)

92

Traiatus|de fure e fu[fitia,

Refp. N. ant. ad prob. D. maj. Quzlia

W p

j qhit

bet ex períonis divinis habet perfe&iffi-

j n

mum dominium diítin&um .à dominio

jvdk

Perfonæ alterius, N. maj, non diftin&tum

n

à dominio perfonz alterius, C. maj, &

fic dift, min. N, confeq. Ratio diít,habe-

Qnir.

ia

tur ex fymbolo S, Athanafii dicentis :

vi t

Dominus Pater, Dominus Filius , Do-

jl

minus Spiritus San&us , & tamen non.

vichr

tres Domini, fed unus eft Dominus.

Ad confir, 1, N, conf.. Ad prob. D. maj.

"YT

jew

üilibet eorum haberet perfe&tum do-

minium folüm in actu primo, C. maj. in

r

n

a€tu fecundo N, maj, & fic dift, min, N.

confeq.

Ratio diftin&ionis eft : quia,

t

D

Tenutta

licécutriusque humanitati titulo unionis

i

7,

Hypoftatice competeret dominium perfe-

&um, ideoque uterque effet perfedté do-

at

i

minus in aCtu príimo , non tamen poffet

uterque divifim habere dominium per-

n

. itin

fectum refpectu ejusdem creaturzin actu

fecundo ob rationes füperiüs allatas. Unde

a

vel effec dividendum a&tuale dominium,

hg

vel ambo folüm colle&tivé fumpti habe-

rentdominium perfe&tum totius univerfi,

Agh

il

Ad conf, 2, N. ant. Ad probat. tranf.

maj. D,min. Hoc fierinon poffer, fi Deus

n

r

N

j

fimul utrique permitteret plenam arbitrii

libertatem, N,min. Si non permitteret,

C a&

C. min, & N. conf. An veró Deus poffit

, ld

in

li

65

Dijputatio 1I.. Artic, lII

b uæ[b

in cafü predi&o utrique permittereples

af

nam arbitrii libertatem , àt quilibet fe-

i ln

clufo confenfu alterius, & íuó benepla.

0 dlüm&m

citó velle poffet oppofitum, hoc hic di-

, ml

Ícutiendum non eft.

(j dil .

Objic, 3. LicétPetrus perfoluto totius $2

[i i

itineris ftipendio conduceret tabellarium,

lls , ]i

qui litteras Viennam deferat, poffet Pau.

W0 o

lus perfoluto integro flipendio eundem

Titus,

tabellarium conducere , ut füam epiíto-

b Dmg

lam illuc deferat , fed in tali cafu uterqs

fedm d

haberet dominium perfectum itineris à

C mj

tabellario peragendi. Ergo. Maj.fuppo-

[l m

nitur, min. prob. Quia tabellarius effet

d t qi

utrique divifim obligatus eó, quódPetro

l utíoni

remittente obligationem adhuc tenere-

umpere

tur ire Viennam ratione ftipendii äPaulo

t do

accepti, Ergo,

Conf. Si folus Petrus conduxiífet ta.

Ya poft

bellarium , haberet dominium perfecdtum

nitm pe

ii d

itineris Viennenfis. É£rgo fimiliter. Huic

tus, ld

argumento diffimile non eft alterum, quo

YO

Badingus difp, 11. de Incarn. utitur aífe«

xi habe.

rens, quód ftante Polygamia veteris te-

ftamenti utraque uxor legitima habueric

pivetí

t,trai

inlinea conjugali dominium perfectum.

refpectu ejusdem mariti.

i

arbit

Kefp. Tranf, maj. N. min. Ad probat.

d

C. ant. N. conf. Ratio negandi eft, quód

1

p

tabellarius in cafu pradicto non vendac

Petro

l

*

Dl(

94

Tratatus de Juve & fuflitia,

p órt

Petro iter Viennenfe, fed folüm vendat

obligarionem eundi Viennam delatione

g

n

epiftole Petri, nam aliàs contra füppo-

fitum tabellarius non poffet fimul reci-

1 conïet'

ais

pere ftipendium integrum à Paulo, ideo

non fequitur dominium infolidum penes

j Bul

EC

duos , quia fcilicet Petrus habet domi-

nium obligationis diftin& ab altera ob-

yocin

Vnint

ligatione, quà idem tabellarius tenetur

yun d

portare Viennam epiítolam Pauli,

Ad conf, D. ant, Si przcisé conduxif-

srfntn

fet tabellarium ad ferendam epiftolam,

N

Tib

& abfque confenfü ire non poffit Vien.

Q

nam , Tranf. ant. & N.conf. Ratio dift.

conítat ex dictis. Atquehincpatet, quód

tim t

findion

pariter refpondendum fit ad argumentum

ex Polygamia addu&tum, nam Kachel ha-

Ti

inu

beret perfectius dominium, fi fola effet

uxor Jacobi, tunc enim legitimé poffet

hn

excludere Lyam à confortio ejusdem, quo

ütq

non poteít ftante matrimonio legitimo

fnfo j

D

potttu

cum Lya,

EE

Objic, ultimó contra z. Siequus folüm

Tuctn

exi(teret Grecii , tuncPerrus poffet ha-

A

bere dominium perfe&um ejusdem , fed

"uN

idem dominium retineret fuppofita repli-

Is

catione, etíi Paulus Viennz haberet do-

Qu

minium perfe&um equi replicati. Ergo.

hon

]

!

Maj. eft certa, min. prob. Nam Petrus an-

divi

i

l:.

tecedenter dominium equi habuit üt exi-

il

A

ftentis

li

Di[puiätia Il, ärtic. IIt.

9y

Ms

ftentis Grzcii , non autem üt per repli-

cationem exiítentis Viennz. Ergo.

O f

Conf, Poffet Deus equum replicatum

i iil

ita confervare , ut in neutro loco fit de-

i lo diy

ftruibilis, ni(i contingat Petrum Grzcii,

OUU s

& Paulum Viennz fimul in eodem inítan-

libet i

ti velle deftru&ionem ejusdem equi , fed

lþ alttr j

hoc ipfo. Ergo.

Maj, patet, min. prob,

TU5 tenetg

Nam in tali cafu neuter alteri faceretin-

li,

juriam deftruendo equum , quia uterque

&tl

confentiret in hanc de(trudionem, Ergo.

tnltohm,

Refp. C, maj. N, min; Ad prob, D. ant.

puftt Vi

Habuit dominium quoad folam ubicatio.

Tatiodi

nem Grzcenfem, N, ant. Quoad fübftan-

Xitet i

tiam equi C, ant. & N. conf, . Ratio di-

XUmentur

ftinctionis eft, quód Petrus fuppofita re-

adhel h.

plicatione equi, & collato dominio ejus-

folo f

dem Paulo prout exiftentis Viennz non,

im pl

habuerit legitimam poteftatem deftruen-

sdem

di equum quoad fubítantiam abfque con.

; fgiün

fenfu ipfius Pauli, quia Paulus , üt fup.

ponitur, haberet dominium quoad íub-

m folu

ftantiam ejusdem equi,

vf ht

Ad Conf. C. maj. N. min, Ad prob. C;

em, fe

ant.N. conf, Ratio negandi eft, quia,licet

i rl

Petrusnon faceret injuriam Paulo, fi uter-

veret d

que confentiret in deftruQüionem equi,

j i

non tamen hinc fequitur, quód uterque

divifim habeat dominium perfedtum,nam

rb

j

aliàas fequeretur , quód ctiam feclufa re-

f

plica-

[

96

"Tradlatus de jure. & fuflitia.

plicatione uterq; poffit habere dominium

r Chf.lü() I

d.

perfectum, üt patet confideranti, quam

qm (

fequelam adveríarii non admittunt. Hinc

qn Wi

longé minüs fübfiftit fententia eorum ,

gnveni

qui putant, pofíe dari divifim dominium

perfe&um penes Petrum & Paulum , fi

NU

bon t

habeant jus alternatim utendi equó, ità

ut unus alterum przvenire poflit, mutuo

fuuií

Curl

confenfü primitus ftabilito quoad jus prz«

&tl

veniendi,

Ex hucufque di&is

$4 Conftat r. quód dominium perfectum

i, qii

dim

ejusdem ordinis, ídque permanens non

poffit fimul effe adgquaté penes duos ità,

pegduo

(iraibi

ut quilibet non folüm cumulativé, fed

etiam divifim acceptus habeat plenum.

t

ejusdem dominium, quia fcilicet ad do-

Qutin

édrubl

minium perfe&tum pertinet legitima fa-

cultas obligandi alterum , ne re dominio

gl

NT

fubjecta uti poffit abíque confenfu ejus-

dem , quin faciat injuriam ftridé talem,

f

hobere

ideoque dominium perfe&um unius in.

traeundem ordinem effentialiter excludit

fiun

flio de voce moveatur.

dominium perfectum alterius , niQ quz-

l

Conítat 2. quód dominium perfedum

k

competens Deo non excludat dominium

perfe&um competens creaturz eó, quód

[M

hoc (it inferioris ordinis , & fimul effen-

tialiter prefupponens dominiumDei. Hoc

la

ipfum dicendum de dominio convenien-

te

ilh

i

hi

vDi[putatia Il, Artic. Iit,

97

.bmdümfnfw

te Chrifto Domino non-folüm quà Deus,

MTM

fed etiam quà homo eft, hoc enim do-

Ti p

minium eft medium inter dominium di-

TM

vinum utpote illo inferius, & dominium

IT d

conveniens creaturz utpote illó füperius.

"n

I Cquöl l

An veró tale dominiü proprietatis quoad

bona tempotalia Chriftus habuerit, di-

DOl m

Íputari folet Tra&. de Incarnatione.

and/us hn

l

Conftat 3, quód etiam fuppofita repli-

catione, vi cujus res replicata plus pof-

pf

fet , quàm non replicata , tamen perfe-

TOADOOS Q

&um illíus dominium dari non poffit pe-

Tes ln

nes duos, quodíi enim res de fe effetde-

Uatir l

ftruibilis , neuter illam poffet deftruere

1t plen

abíque confenfü alterius, :quin eidem fa-

[cet ad d)

ciat injuriam ; fi autem ex natura fua in-

ts &

deltruibilis effet , tunc non verificaretur,

'e domini

quod, fi per impoffibile alteruter eandem.

Vfenft eu

deítrueret abfque confeníü alterius , non

n r

faceret eidem ibjuriam , & ideo neuter

? utipi o

haberet dominíum perfeQum rei quoad

r

fübítantiam confideratz,

, que

ARTICULUS IV,

vrfedur

omini

n Dominium perfetium pro in-

fFanti translationis fimul fít pe-

d qi

mul ejt

pes duos ?

ipad

Rznot. r, Quód dominium abunoin g;

a?

alterum dupliciter transferri poffit.

/

1.

)

98

Tratlatus de jure c» fu[fitia,

gl

I.

üidem pofitivé, ut transferens domi-

jsiiom.

nium, priftinum retineat, non folüm pro

inimum

inftanti a&tualis translationis, fed etiam

vend

pro tempore fübfequenti, Hac ratione

ifferns

Deus creaturz rationali confert domi-

foxrai

nium abíque eo, quód fupremum domi-

2, Privativé ità, uttrans-

nin M

nium abdicet.

ii

ferens nonretineat dominium perfectum

a

riftinum, íed iftud pro tempore trans»

nud vl

lationis fubfequenti cotum fit penes trans»

o

latarium, quemadmodum contingit, dum

AIQnetm

Petrus librum vendit,aut donat Paulo,

u

ut pera&a venditione aut donatione non

Pudus

amplius ejusdem dominium habeat, fed

j

hoc impofterüm fit penes Paulum, unde

er hanc translationem privativam re ipfa

n i

if

deítruitur dominium acivum ex parte

transferentis, & producitur dominium.

x

n

aliud ex parte translatarii : unde liber

ho

venditus aut donatus , qui eft obje&tum

d d

dominii activi & fubje&um dominii paf-

fivi, tranfit.à dominio Petri tanquam.

lin,

tf

termino à quo,ad dominium Pauli tan-

uam terminum ad quem , & in hocfen-

tht

fu dicitur transferri dominium, de cujus

W N

translatione privativa hzc quaftio pro-

que

cedit,

Clgw

86

Prenot. 2. Quód aliud fit habere jus

lo

b

roximum, feu legitimam poteftatem re-

tinendi, vel abdicandi, aut obtinendi, vel

fion

r6ji.

[

li

li

ifputatio l,. Artic. 1.

95

tht dori

tejiciendi dominium, quod jus dici folet

Il

n lolum ptt

dominium radicale , & aliud fit habere

J hi

f

dominium formale, feu actuale , nam jus

Lt

rctinendi, vel abdicandi dominium eft in-

Qnft ii

differens, ut conjungatur cum dominio

um d

formali vel negatione ejusdem, quod(i ete-

T tts

nim Petrus librum donet Paulo , tunc

T perfetue

imprimis Petrus pro figno priori naturz

IDOrC t

ante aQtualem donationem haber jus do-

Pt r

nandi, vel non donandi, & Paulus pro fi-

Yi dr

gno priori naturz ante actualem acce..

onat at

ptionem habet jus acceptandi,vel non ac«.

nation

ceptandi librum à Petro oblatum, fi ergo.

hiben H

Paulus acceptat donationem, tunc vi hu-

lun, u

jus obtinet dominium formale libri do-.

ml

nati, (i veró non acceptet, tunc domi-

«t pat

nium formaleremanet penes Petrum. Si.

[rinium

militer pro figno priori naturz, antequam

untt r

Joannes emittit profeffionem religiofam,

Lobjtr

habet potentiam retinendi vel abdican-

di dominium formale rerum tempora-

onii i

tiqun

lium, adeoque (i profeffionem non emit-

"u t

tat, tunc illa potentia, feu jus radicale

docfe

conjungitur cum dominio formali, fi au-

tem profeffionem emittat , conjungitur

de i

Hinc

[io t

cum carentia dominii formalis,

€rgo paret, quódradicale dominium pro

Íuo termino habeat dominium formale.

i

Prznot. 3. quódhic fupponatur dona. g

a

unicum

if

pionem poffe adzquaté fieri inter

z

L

in&ans

b

loo'x

qeadlatus de fure de Tuffitia.

inftans reale temporis ità , ut pro inftanti

qufio

gt

A folus Petrus habeat dominium forma-

lerei donandz , pro

inftanti B fiat inte-

L

pj t

ra donatio, & demum pro 1

nftauti C

síym:

folus Paulus habeat dominium rei dona-

t

deoque plu-

g du

tx; quia veró plures aQus a

uando fit a«

res potentiz intercedunt ,

.

ris lt

&ualis donatio , hi

ncillud inftans B in.

Qul

ahï, $t

plura fign

a naturz dividendum eft, Itags

in primo

figno intelligitur ex parte Petri

ub

x i

legitima

& libera poteítas donandi librum

Paulo, velnon donandi, In fecundo intel.-

yui

munya

ligitur a&tualis donatio, prout hxc eít a-

&us internus voluntatis, idémq; externé

il

manifeftatus , vi cujus Petrus ex gratuita

tuim,

libertate offert librum Paulo, In tertio

ul

Din

intelligitur ex parte Pauli legitima pote-

ftas acceptandi, vel non acceptandi librum

tuty

à Petro oblatum. In quarto intelligitur

E

a&tualis acceptatio , quà Paulus obtinet

N

formale dominium libri.

Hic adverten-

tütd

dum eft, quód fupponatur, donationem

Qd

adzxquaté fümptam, non autem ipfam a-

n

&ualem translationem dominii , prout

Áj

hzc includit terminum à quo, & termi.

Wt

num ad quem , pofle fieri Inter unum in-

aw

ftans reale temporis, nam ftante hac fup-

qu

ofitione certum effet, quod dominium

T

formale fimul pro eodem infítanti fit pe-

(

nes transferentem,& penes translatarium,

uc-

f

His pramiflis

ul

Difputatio Yl.. Artic, YV.

IOI

X ifani

Quzftio, eadémque celeberrima move.

88

m form,

"t t

tur inter Theologos, penes quem proin-

ftanti translationis, feu potiüs donationis

lg (

d

fitformale dominium rei donatz, Prima

fententia docet, dominium fimul effe pe-

Xorutn

db f

nes duos in eodem inftanti reali tempo-

s D j

ris, licét pro diveríis fignis naturz. Ita

dl u

Card.deLugo,Hurtadus, Aríaga, plurésq;

xrtePetn

alii, Secunda docet, quód dominium for-

male fit penes folum donatorem. ItaPonti?

Yi lum

yotntd

Scot, difp. 25, de virtutibus moral, quem

lod

pauci fequuntur, Tertia eadémque com-

munis afferit, quód dominium formale pro

j trtt

inftanti donationis fit penes folum dona-

griti

n tertio

taríum, ita Ripaldadifp. 9. de ente fuper-

naturali, Hurtadus, Gormaz & alii,

4 pOL

Dico r,

illbrum

Dominium formale rei do-

natz pro illo inftanti , pro quo comple.

85

Jipitur

übtínet

tur donatio eft penes donatarium. Prob.

Nam pro illo inftanti, pro quo comple-

YetteIe

jonen

tur donatio, exiftit actualis acceptatiorei

donatz penes donatarium, fedhoc ipfo.

fim &

Ergo. Maj.patet ex di&tis, min. prob.

pl'OUt

Hoc ipfo, quód exiítat a&ualis accepta-

rermi.

tio , etiam exiítit terminus, feu effe&tus

umit-

acceptationis, fed terminus, & effe&tus

clu

ejusdem immediatus eft dominium for-

ninit

'

male rei donatz. Ergo,

l

ftp

Confirm, i, Nam eatenus dominium.

g

formale rei donat pro inftanti a&ualis

("

3

dona-

J

[6z

fraBatus: do Zuve & fuffitie,

'wdem:m

donationis non poffet exiftere penes do-

,

natarium, quatenus pro eo inftanti hicde«

d

firuere non poílet rem donatam, fed hoc

E

nonobítat. Ergo. Maj. continet prinum

ii

fundamentum fententiz oppofitz. Min.

Qu

rob.Nam pro inftanti a&ualis donationis

formit

eftimpoffibilis deftru&io rei donatz, hec

nustt

enim fupponitur exiftere in eodem inítan.

Qu

ti, alioquinnihil donaretur. Ergo.

v

Con£r, 2, Licét pro illo in(tanti fitim»

jwt |

poffibilis deftru&io rei donatz , fi tamen

t

füppofita acceptatione donatarius pro

hod

codem inítanti per impoffibile deftrueret

N

rem fibi donatam, adhuc verum effet ,

pl

quód nulli alteri, faleemf'eclufo donatore

faceret injuriam ftri&é talem.

g

Dominium formale rei do-

n

90 . Dico a.

natz pro inftanti atualis donationis non

m

t

eít penes donatorem , & confequenter

u

non efít fimul pro eodem inftanti penes

duos.

Prob. Si dominium formale pro

pl

llfquw

inftanti ac&tualis donationis íimul effet

Em

Ü

penes donatorem, tunc deberet eífe pe-

t

nes illum faltem in figno primo naturz,

in quo intelligitur indifferens ad rem do-

il

M

nandam, vel non donandam, adeoq; indif..

ferens ad retinendum, vel abdicandun.

codg

)

formale dominium , fed hoc repugnat.

at

Ergo,

Maj. admittitur ab adverfariis.

DI

Min, prob, Implicgt, ut pro figno naturz

a

i

Difputatio ,. Artic, VI,

103

ts d

jn eodem inítanti reali intelligatur exiíte-

r de.

re dominium formale ex parte donatoris,

1. (

pro quo figno inrelligitur potentia pro-

ht m

xima ad confervandum, vel deítruendum

dominium formale , nam aliàs daretur

i, Mi

dotytoy

potentia ad conjungendum dominium

formale cum deftructione, feu carentia e-

Onatz,

uf

jusdem. Ergo.

Confrr. r. Implicat, àt pro figno prio-

$

ii frim.

ri naturz inftantis B,pro quo Deus intel-

(itrmen.-

ligitur indifferens ad deítruendum vel

as o

coníervandum Angelum pro eodem in-

dul

ftanti B intelligatur abíoluta intelligen-

m eit,

tia Angeli, nam aliàs pro eodem inftanti

donatot

poffet exiftentia Angeli.conjungi cum

negatione ejusdem. Ergo fimiliter.

r do-

Confir, g. Pro illo figno nature, pro

I$ 01

quo dominium formale eít penes dona-

quenter

tarium , non datur dominium formale

| pener

penes donatorem ipíius rei donatz, üt

ile pro

plerique ex adveríariis fatentur ; ergo

neque pro illo figno antecedente intelli.

j effet

ffe pt-

gitur dominium formale in eodem inítan-

ti penes donatorem nam aliàs in eodem

at

em qo.

inítanti pro fignis diverüis naturz poffet

fimul dari forma & privatio ejusdem in.

» jndi

andun,

€odem fübje&to, quod repugnat,

Neque dicas: quód in primo figno na-

9t

crf H

naturz inítantis B non detur ex parte do-

natoris potentia proxima ad deftruen-

o

dum

l

G 4

li

Tractatus de Pure e Puflitia.

104

dum dominium formale pro eodem in-

j

u ia

ftanti B, fed folüm pro inítanti fübfequenti

C, adeoque non repugnare, üt dominium

Jnssm |

g

formale fit penes donatorem pro eodem

$nítanti , üt oftenditur à paritate ; fic li-

m

cét Petrus in inítanti B pro figno priorí

invlig

eodumi

naturz fit indifferens , ut femet ipfum in-

fli&o vulnere occidat, vel non occidat ,

j um

[

i

non tamen habet potentiam proximam,

deftruendi vitam pro inftanti B, fed folüm

quy

habet potentiam proximam ad infligen-

m Pegr

! t

dum vulnus pro eodem inftanti B, vi cu-

jus deftruatur pro iníftanti C, adeoque fi-

hii

tm ha

militer difcurrendum effe in cafu proce-

denti,

1

pl

92

tinit

Contra enim eft primb , quód fit ma-

nifeíta difparitas, nam ad hoc, utPetrus

g

fit proximé potens ad infligendum fibimet

M

ipíi vulnus pro inftanti B, debet neceflarió

ol

pro fi

n

o priori nature intelligi: vita

yor

Petri

e

$

ml

$ quöd ipfa inflidio vulneris (it

adio vitalis effentialier prefüpponens

a

pro eodem inítanti potentiam vitalem,

Q

Econtra donatio activa, per quam Petrus

' dl

pro inítanti B donat librum Paulo non,

| 'ïusk(

eft a&us dominii formalis , fed folius do-

| M

minii radicalis , adeoque non requiritur,

finy

ut in eodem inftanti B prefüpponatur

, u

exiftere penes Petrum dominium forma-

tfmp;

l

LC,

le, & retorquetur argumentum , nam.

sliàs

^

Difputatio V, Artic. IV,

lof

ln n

aliàs fequeretur, quód in figno priori na-

Ubfcquenti

turz inftantis B, pro quo Petrus eft indif-

"rinitm

ferens, ut per peccatum mortale deftruat

ROE

gratiam fanctificantem, aut per omiffio-

t [

nem peccati eandem coníervet, deberet

B oj

intelligi gratia fan&tificans, adeoque in.

Hfümi

eodem inftanti poffit eadem fimul exifte-

OCC

re cum peccato mortali , quod plerique

'OEÍDan.

adveríarii negant. Similiter fequeretur,

faolüm

quód pro figno priori naturz inftantis B,

igene

quo Petrus eft indiffereps, ut peradtum;

d

contritionis perfe&z deftruat peccatum

dfoqtl

habituale , debeat intelligi idem pecca-

fu pro

tum habituale, ideoque i(lud conjungi

poffit cum a&u contritionis, quod non.

!t m

admittitur, nequidem ab adverfariis ipfís,

"Detrus

juxta leges modernz providentiz.

(himet

, Contra eft 2, Quód ipíà poteftas reti. 95

tfatio

nendi, vel abdicandi dominium formale

j vit

pro inftanti B, fit poteftas deftruendi for-

tis (t

maliter ipfum dominium , quia fcilicet

onens

a&tualis abdicatio dominii formaliter op-

'lem,

ponituf ipfi dominio , ut cum illo in eo-

Jetrüs

dem inítanti componi non poffit , nam,

| noru

alias fequeretur primó, quód Petruspro

as do

inftanti B emittens profeflionem religios

iritut

fam non fit profeffus pro illo inftanti ,

utpoteretinens dominium formale rerum

o |

(Orm

temporalium, fed íolummodo pro inftan-

[

ti C,. Secundó, quodfi Paulus contrahe-

ret

i

pj

106

Tratlatus de 7ure & fuflitia.

od

ret mátrimonium jn inftanti B, non effet

maritus pro eodem in(tanti B, fed folüm

Qr)n&t.

ro inftanti C;3 adeoque fi in hocinftan-

ti moriatur uxor non contrahat impedi-

,gmq'

avium

mentum dirimens , quó minüs ducere

poffit confanguineam uxoris defunc&tx.

lii

Sequeretur tertió , quodfi Joannes manu

Po(m]llf

mitteret lervum in inftanti B, tunc iíte

Bunspt

maneret fubditus fervituti pro eodem in-

m

ftanti B, adeoque fimiliter , fi debitum

jgima

condonaret Francifco, iíte maneret de-

yie lt

bitor

ro eodem inftanti B, & confequen-

at

ter,

!

Sacerdos abíolveret poenitentem

Mb

in inflanti B, i(te maneret peccator pro

D ni

inftanti B; íed hec utpote abfurda ad-

hi

mitti nequeunt. Ergo,

D

t

ARTICULUS ULTIMUS.

Voin

d

Solountur Objeckiones.

N

jic. r. Proillo inftanti datur-domi-

abüi

OB

nium formale penes donatorem ,

! p!'l

94p

ro quo datur actuale exercitium domi.

lr

YT

nii formalis , fed'hoc datur pro inftanti

donationis, Ergo.

Maj. eft certa, nam

f

i

exercitium potentiz effentialiter pro eo-

dem inftanti przíupponit potentiam, Min,

h

li

prob. Donatio actualis effentialiter prz-

fupponit poteftatem legitimam donandi,

d

vel non donandi,fed hzc poteftas neceffa-

futj

rioó

lt

1

Difputatio 1I. Artic, tilt.

Yo?

Bx M0 Cfie;

rió includit formale dominium rei do-

i)ï [Cd Müm

natz, Ergo.

Mitinfhn.

Confir. Pro illo figno priori inftantis

Biinwl

B, pro quo Petrus eít indifferens ad do-

gm*us h

nandum librum ipfiPaulo , datur in Petro

$ (jb

10065 g

legitima poteftas ad omnem ufum libri

poffibilem refpe&u ip(ius Petri, fed hoc

l tuncj

ipfo. Ergo. Min, patet, maj. prob, Nam

eodemis

Petrus pro eodem figno non folüm habet

| dehitur

legitíimam poteítatem donandi, fed etiam

ineret de

habet legitimam poteítatem deítruendi,

Q qut

aut legendi librum, Ergo.

at

Refp. C, maj. N. mi

n. Adprob, C.maj.

tor t

D. min. Sed hzc poteítas neceffarió in-

Áurdi d

cludit dominium formale,àt przfuppoti-

tum pro inftanti immediaté precedenti ,

tranf, min,, üt exiftens pro eodem inftanti

Vs

N, min, & confeq. Ratio diftinctionis

eít : quia legitima poteftas donandi, vel

ln

non donandi,eft poteftas confervandi, vel

Vr hn

abdicandi dominium, adeoque repugnat,

2[0!6[!1' !

ut pro figno priori naturz in eodem in-

? dort

ftanti B intelligatur dominium formale,

infant

üt Num, 9o. & fequenti oftenfum eft, li.

cét transmitteretur , quód poteítas do-

j, ha

prO U

nandi prxfüpponat dominium, formale

1l i

pro inftanti immediaté przcedenti, quia

«

licét hoc requiratur ad donationem ítri-

—

o

&é talem, non tamen requiritur ad do-

nationem in fenfu latiori, üt conítabit ex

u

[

dicendis.

Ad

D

108

Tractatus de 7urt & Tuflitia,

Ü fni

Ad confir, N, maj, cum fua probatione,

nam aGualis lectio libri effentialiter pró

j

T mä]. M

figno priori (apponit in eodem inftanti e-

1 j

xiftentiam libri, Econtra actualis deftru-

Jim f

&io libri nonfupponit pro eodem inftanti

if i

exi(tentiam libri, adeoque poteítas pro-

&

xima legendi librum non datur in eodem

r

figno naturz,. in quo datur poteítas pro-

dcnri À

xima deftruendi librum , ficuti Deusnon

vinrm!

e(t pro eodem figno naturz proximé po-

ia

tens ad confervandum .Angelum , pro

uo eít proximé potens ad infundendam

[ W '

mq

illi gratiam fan&tificantem eó , quód po-

m f

ventia infundendi illi gratiam effentiali-

d

ter prfupponat exiftentiam Angeli.

u

9j

Inft. Ad donationem legitimam ftri&té

(hi

talem non füfficit, quód dominium forma-

le fuerit penes donatorem in inftanti im-

nY

dul

mediaté antecedente ipfam donationem.

tsl

Ergo. Ant.prob. Nam aliàsfequeretur,

hm

quód Petrus haberet poteftatem legiti-

d ony

mam donandi librum Paulo in inftanti B,

licét Deus contuliffet Petro dominium

uf

D

Til

libri pro folo inftanti A, ità, ut Deus ipfe-

.

Qul

met deftruat dominium pro inftanti B

?

N

Tm

fed hzc fequela admitti nequit. Ergo,

(

Refp. D. ant, Non fufficit, quód do.

minium formale fuerit in inftanti imme-

)u)

n

diaté przcedenti feclusó dominió radica-

li pro inftanti fubíequenti, C, ant. Sup-

pofi-

M,

Difputatio Yl.. Artic, ults

1o9

*EObatione

ofitó fimul dominió radicali pro inftanti

fubfequenti, N.ant, & conf, Ad prob.

; Itr n

ln

D. maj. Si Deus pro ipftanti B deftrue.

iil

ret dominium etiam radicale , C, maj. Si

mitlr

folüm formale dominium, N.maj, &íic

tl lr

dift, min. N.conf. Ratio diít. eft, quód

TM

fa&àá füppofitione, quód Deus Petro con-

ts

fetat dominium pro folo inflanti przce-

Deusm

denti À, excludendo omnino etiam do-

Xinépy,

minium radicale pro fubfequenti inftanti

Im, N

B, tunc utique Petrus non poffet legiti«

inlenn

mé pro inftanti B donare librum Paulo,

non quidem ex defe&u dominii formalis

quip.

elenti

ro inftanti B , hoc enim neceffarium

pl

non eít'ad legitimam donationem , íed

m

ex defectu dominii radicalis,

[

i otma

Objic, 2. Acualis donatio, qua Petrus

96

hnti i

ro inítanti B donat librum Paulo, eft

aton

a&tualis ufüs dominii formalis , quod Pe-

trus habet in ipfüm librum, fed hocipfo.

Qu

du

Ergo.

Maj. eft certa , eó quód Petrus

(unt)

donando librum transferat dominium il-

lius formale in Paulum , adeoque utatur

ninfür

dominio formali. Min, autem prob. A-

iipfe

d B;

Gualis ufus alterius rei pro inítanti B elt

feparablilis ab exiftentia ejusdem.

"

Confirm,

Non repugnatc , ut Petrus

bd d

m

pro inftanti B donet librum ipfi Paulo, re-

rulis

tinendo dominium formale, Ergo.

14

Refp.

pDH

1

)

T1IÓ

Trallatus de 2ure & fuflitia.

yfum

Refp, D. maj. Efta&ualis ufus confer-

vativus dominii, N. maj, Deítructivus

f N' Ti

jj

ejusdem, C. maj. & fic dift. min, N,conf.

Ad prob. diftincto fimiliter ant. N. conf.

;iuakm

Ratío dift. et , quód Petrus donando

jf

librumPaulo non utatur dominio forma-

forma

li, tanquam caufà legitimz donationis ,

il t

quia potentiam activam donandi non.

d

u ao

conftituit dominium formale, unde ipfo

dominio fermali utitur folüm tanquam.

que

terminó, quem deftruit, ideoque ficut

yl )l

hm

ufus deftru&tivus libri non poteft in eo-

dem inftanti fimul exiftere cum libro de-

100 .

ftru&o , ità pariter in cafu antecedenti

0

tsl

difcurrendum eft,

Adcon£ N.ant. Ratio negandi patet ex

dyan

diáis, nam aliàs fieri poffec, uc Petrus &

hi

Paulus fimul permanentes poft factam.

Wn?

donationem habeant dominium perfe-

Ws

&um libri donati, quod repugnat dictis

m

Articulo fuperiori przfentis Difputatio-

Ea

nis.

lt

Inftab, Si Petrus pro inítanti donatio-

iil

97

nis nonhaberet dominium formale ipfius

(hr

libri, tunc Petrus pro illo inftanti dona-

lm

ret illud, quodamplius fuum non eft, fed

n

hoc repugnat, quia nemo dat, quodnon

i

habet. Ergo.

lh

Refp, D. maj. Donaretid, qued ampliüs

I)

füum non eít a&u feu formaliter, C. majf

fan

x

uo

li

Difputatio 1. Artic. ul£;

IIl

Á opfe

Quod füum non eft potentia feu radicali-

Rnv

i Xf

l

ter, N. maj. & fic dift. min.. N. confeq.

QU Vr

Ratio diít, patet ex dictis, quia, licét per

actualem donationem à Paulo acceptatam

It tl

deítruatur in eodem inftanti dominium.

itio f

Ia

formale ipfius Petri, nihilominus pro

tl nv

illo inftanti habet Petrus dominium ra-

dicale, feu legitimam poteftatem donandi,

g

aut non donandi librum,

Argumentum

Manquum.

retorqueri poteft , nam aliàs fequeretur,

at f

x nee

quód Petrus deftruendo librum pro in-

nb de

ftanti B, deftruat id, quod am:pliüs fuum

non eft,

Drecede

Objic, 3, In eodem inítanti B, quo Pe. 99

[pittet

trus librum donat ipíi Paulo, poteft Pau-

Detros

lus eundem librum donare Franciíco, íed

hoc ipfo. Ergo. Maj.cít certa, min, prob.

L fibn

Nam Paulus acceptando donationem ha-

m prte

bet formale dominium ipfius libri donati

it d

pro inftanti B , fed fimiliter Franciícus

ifusi

acceptando librum donatum à Paulo ha-

beret formale dominium libri pro eodem

jontti-

inftanti B. Ergo.

liplus

Confir, Si Paulus pro eodem inftanti

i donte

B non haberet dominium formale , non

| C[h fi

poffet librum pro eodem inftanti dona.

godinot

re Francifco. Ergo.

Ant, prob, Nam.

ad hoc, ut Paulus librum donet Franciz

a

fco , debet antecedenter pro aliquo in.

C

ftanti habere dominium formale ejusdem

*

fed

)

YÍZ

Tratlatus degure c Tufitia,

fed non habuit dominium formale pro

Ab

i, qn

inftanti A, quia tunc folus Petrus habuit

dominium. Ergo,

s

:1

vje do

Refp. Diít.maj, Poteft librum donare

Franciíco acceptando, & transferendo do-

:cgoiïxy

minium formale ejusdem , N, maj. folum

qtant

domin

cedendo dominium formale, tranf, maj.

& fic dift, min. N, conf.

Ratio dift. eft;

quil

du

quia, licét Paulus pro eodem inftanti B,

poffet cedere dominium formale Franci-

prob e

li

hi

Íco, (icut poteft non acceptando domi.

|

nium illud relinquere Petro, tamen repu-

jtqt

gnat, ut Paulus in eodem inítanti fimul

m d

acceptet dominium formale, & illud ab.

M

dicet , feu transferat in Franciícum, ficu-

eotit

fa.

ti repugnàt , uc Petrus in eodem inftanti

fimul habeat voluntatem abíolutam reti-

Wi

nendi dominium formale, & illud traus-

ii

ferendi in ipíum Paulum, eó, quód ejus-

s

modi voluntates fe metaphyficé exclu-

Vit

dant.

Ádpr

Ad confirm, D. ant. Non poffet in eos

um

lg

dem inítanti donare Franciíco per folam

ceffionem, N. ant. Per folam translatio-

Vat,

nem, C.ant, & N, conf.

Ad probat. D.

bl

fimiliter maj. Addonationem, quzinclue

hy

n

dit translationem dominii formalis à do.

hs

j

natore in donatarium, C. maj, Que non

tf

includit translationem dominii , N. maj,

Kt]

& conc, min. N.conf, Ratio dift, habetur

Atj

ex didtis,

In[ïaq

li

g

Difputatio 1. A'rtit. slt.

"j

—

!

t hu

hu

Inflabis, In eodem inftanti reàli tem- 99

poris, quo Deus crearet Angelum A, pof-

Fihrum d()nm

fet Angelus A habere fimul formale & ra-

DSfedode

1

dicale dominium libri, ut eundem dona-

| '4 mai- MUT

re poffit Angelo B,fed hoc ipfo in eodem

inítanti uterque Angelus poffet habere

y nf nj

dominium formale, Ergo. Min. patet,

tio dil, d

infantj

quia füppofita donatione completa habe-

tde Frand

ret Angelus B dominium formale.

Magj.

tndo domi

probat, quia poffet Angelus pro in

ftanti

À habere à Deo dominium :

perfectum ,

m

adeoque fimul radicale & fo

rmale ejus-

Vlanr ii

dem libri, Ergo,

dl

Refp. D. maj.

[cut, i

Poffet Angelus À 'pro

m ínflant

eodem inílanti fimul habere dominium

jut feti

formale & radicale , feu poteftatem le-

gitimam donapdi folüm ántecedentem.

]ul trat

ipfum dominium formale. C.maj. Po-

quii o

teftatem . confequentem dominium for.

i etde

male, N. maj, & fic dift. Min. N. confeq.

fetinen

Ad prob. maj, D, ant, poffet fimul pro eo-

dem inftanti & fimul pró eodem figno

r ol

habere dominium radicale & formale,

antltio

N. ant, pro fignis diverfis, C. ant. & N,

Jblt. DI

conf. . Ratio diftin&ioniseft: quia,licec

gindo

Angelus A pro figno priori naturz poffit

Jis d

o ntt

habere dominium radicale, feu potefta-

tem obtinendi dominiii formale, aut illud

us

per dohationem transferendi in Angelura

p

B, nkihilominus fuppofitó dominió formali

[

non

L

114

qratlatus de 7ure cr j uflitia.

g

non poffet pro eodem inftanti, fed folüm

ao

pro [inftanti .fübfequenti abdicare domi-

gitiote

nium formale, quia fcilicet repugnat, ut

gt

dominium formale in eodem inftanti e-

qelig

tiam pro diverfis (ignis naturz compona-

Coni,

tur cum deftructione dominii , ficuti li-

diferey

primo inftancdi fuzx

cét Angelus poífit in

r 0

creationis pro íigno p

riori efle indiffe-

.

if

torium obtineat

rens , ut per adum mer!

nama

gratiam fa

n&ificantem , vel per actum.

fum infufionem gratiz impe-

f

peccamino

M.

diat, non

tamen füppofita infufione gra-

( m),

tiz habet poreltatem confequentem pec-

donini

candi pro eodem inftanti A , quinimó

fomi

nec

quidem poteftaremi antecedentem. ,

o ts

fi Deus illiindependenter à libera difpofi-

fundl

tione gratiam fan&ificantem infunderet

Atwm

in eodem inftanti.

hnj

300

Objic, 4. Si per a&ualem donationem

deftruitur ex parte Petri dominium for-

humj

b

male, quod antecedenter habuit in li

brum, tunc priüs ex parte Petri eft do-

ii

15 j

nare librum Paulo, quàm non effe domíi-

num libri donati, fedhocipfo. Ergo. Maj,

LT

vim

paret :

nam vera eít hec caufalis; ideo

Petrus non amp

liàs eft libri dominus ,

imüg'

[

quia eu

ndem donat Paulo , cüm econtra

Q

w'éra non fit caufalis ifta:

ideoPetrus do-

h

nat librum Paulo , quia non eít dominus

libri donati, Min.autem prob. H

ocipfo

l]

qu

li

- bifputatio 11, Art;t. ult,

1j

ldl

quód priüs fit librum donare ipfi Paulo ,

la dom].

quàm non effe dominum libri , €ó ipfo ante

l

.

Yf t

donationem non intell

itur ex parte Pe.

T o

tri negatio dominii , fe

j

F o

ante negationem

intelligitur dominium. Ergo.

i, f

Conf, Non minüs determinatio réi in-

infant i

differentis tollit indifferentiam ejusdem,

tle iif

uàm donatio tollat dominium, fed . in-

m obtintg

differentia componitur in eodem inftan.

j qdun,

ti cum actuali determinatione pro diver.

tit inpe

fis (ignis naturz, Ergo.

Ri

Refp. C. maj. N. min. Ad cujus prob.

Kntem o

C. maj. D. rain, Sed ante deflructionem.

dominii formalis intelligitur dominium.

, qini

'edentet,,

formale pro inftanti precedenci, C. mir.

Pro eodem inflanti, N. min. & confeq.

Ya dipol

uiía ante deftru-

nfündere

Ratio diftin&tionis eft ,

&ionem formalem dominii non poteft

mitionent

intelligi pro eodem inftanti dominium.

M

formale, utpote effentialiter incompoffi-

iniumitr

ht in J

bile cum fui deftru&ctione, licét debeat

intelligi pro inftanti precedenti , nam.

t d d

jf doml:-

aliàs illud ftri&é loquendo non deftrue.

0. 3]-

retur, pro figno autem priori naturz ina

js; Id

eodem inítanti, in quo deftruitur, neque

intelligitur exiítentia, neque negatio e-

ominus,

; econii

jusdem dominii,íed ab utroque praícin-

ditur.

emst?

domin?l

Ad conf. D. maj, Non minüs &in eo.

o

edm fenfu, N,maj. in fenfü diverfo plant

qll

2

Ope.

D

116

Trallatus de qure. & Tuflitia,

un mot

oppofito, C. maj, & fic dift, min, N.conf.

Ratío diítinctionis eft, quód determina-

bj

tio potentie indifferentis ad utrumque

extremum fit actus fecundus refpiciens

iuls d

alicdt

potentiam tanquam caufam in adu pri-

mo , ideoque bzc determinatio non de.

iilant

cle, df

flruit cau(am, fed potiüs eandem przfup-

onit, econtra per aCtualem donationem

forni,

, ip[:mf: r

deftruitur dominium formale ex parte do-

V

nantis,

Cort,

XOI

u lt

Inftab. Quidquid conftituit proximam

potentiam libertatis , debet in eodem in-

nitim

ln

ftanti reali temporis fimul componi cum

a&Qu, & omiífione ejusdem, fed formale

]s dot

dominium conftituit potentiam proxi-

iihu

mam liberé donandi, aut non donandi,

D

tj

Ergo. Maj.eftcerta. Min, prob. Nam.

feclusà exiítentià dominii formalis non.

h,

habetur legitima & libera poteftas do-

M

nandi, feu abdicandi dominium per actua-

quii

lem donationem, .Ergo.

lt ad

Refp, C. maj. N, min, Ad prob.D. ant.

dhratg

Seclusá exiftentià domíinii formalis pro

tl

tui)

inftanti przcedenti non habetur libera&

legitima poteftas abdicandi domintum,

Wf

C.ant. feclusá exiftentià dominii formalis

A

ro eodem inftanti, N. ant, & conf, Ratio

d l

h(

diftiactionis habetur ex dictis, & conftat

t

à paritate liberratis , qua Petrus eft pro-

Iu

ximé potens ad deflruendam per pecca-

catum

Á

L

Difputatio l,. Artic. nlt,

ft1?

b e

catum mortale gratiam fanctificanteni

ttmim.

przfüppofitam pro inftanti antecedenti.

A WRnque

B i

Objic. ultimó, Donans pro inftanti a. t95

ER

&ualis donationis ità confert dominium.

radicale donatario, ut fimul in eodem,

tio n d

i

inftanti ipfemet habeat dominium radi-

km pnr

cale, ergo etiam fic confert dominiun

Onationes

formalé, ut pro eodem inftanti retineat

Tpattedo

ipfemet dominium formale,

Confir. Per actualem donationem ex

pnrimm

Leotemin

parte donantis non folüm deftruitur do.

minium formale, fed etiam radicale, Ergo.

nponi qu

Ant,prob. Si etenim pro inítanti actuae

2 form)

lis donationis, quà Petrus librum donat

m proti

dongndi

ipfi Paulo, eundem violenté raperet Joan-

nes , cunc per hanc rapinam non faceret

)b Nan.

injuriam Petro, fed folummodó ipfiPau-

ais non

0,

wlts db

Refp. C, ant, N.conf. Difparitas eft

quód adQualis collatio dominii radicalis

N du

fit a&us radicalis dominii refidentis; in.

7b;D' an['

donatarío, adeoque pro illo inftanti, quo

ls pto

exiftit uterque actus , debet exiítere ne-

lib

ceflarió dominium radicale penes utrum-

ninium !

que, fcilicet donantem & donatarium..

ormdi

Econtra collatio dominii formalis non.

f, M

eft a&us dominii formalis, ideoque pro

Q

eodem inítanti non . prxfüpponit domi-

df

nium formale ex parte donantis,

T

Ft(ü

Ad confirm. D, ant.. Deftruitur domi-

a

H3

nium

Y 18

Trallatus de durt & Tuflitia,

D

[

prtf

nium radicale pro eodem inftanti, N. ant«

a um

P

.

ro inítanti fubfequenti actualem dona-

fiee

ti

onem, C.ant. & N.conf, Ad probat.

müanti |

ant, N. conf. Licét enim per talem rapi-

RU

nam non fieret injuria ipfi Petro donanti,

d

fed folüm donatario, nor tamen hinc fe-

oblito

quitur, quód donans pro inftanti dona«

jnim

tibnis non habeat domivium radicale, feu

fopot

oteftatem legitimam donandi, vel non.

fomit,

;

onandi , fed, fotàüm fequitur, quód füp-

lu

pofità acccptatione donationis facta , à

p Y

donante non violetur dominium radica-

nib,

le ipfius donantis. Unde oppfitum dicen-

a

dum effet , fi Paulus non acceptaret do-

Cni

nationem , tunc fiquidem füppofità hac

gt

omiífione aeceptationis Petrus haberet

ddeni

dominium formale , adeoque huic face-

nit,

ret injuriam Joannes rapiendo librum, Ex

MY

hucufque di&ti

S

D

103

Conflat r,

Quód pro inftanti actualis

donationis domintum formale rei dona-

rj

fitl)

tx non fit penes donantem, fed penes do-

d

natarium , quia fcilicet per actualem do«

üaülp,'

nationem adzquaté feu completé fum-

Xuy

pram deftruitur in eodem inftanti domi.

&

nium formale ex parte donanus, & pro-

d

ducitur dominium formale ex parte ipfius

lc,na

donatarii,

Unde pro figno antecedente

acceptationis donationis, penes neutrum

tra

ett dominium formale , ,fcd utrinque ab

l

Difputatio I.— Artic, lts

'119

t Nam

illo przícinditur, quantumvis tune pe^

i d.

nes utrumque fit dominium radicale, quia

Ícilicet ex parte donantis datur in eodem

M

"t tj

anftanti légirima poteftas donandi, feupo-

tentia' proxima retinendi, vel abdicandi

0 atj

mn iv

domi:ium formale, & fimiliter füppofità

danti do

oblatione dominii ex parte dopatarii le-

lial

gi'ima poteítas acceptandi donationem ,

i velnot

feu potentia proxima aquirendi dominiü

qud (

formale. Hinc actualis donatio completé

fumpta folüm eft actus feu exercitium do-

YU.

um dl

minii radicalis notn autem dominii for-

nmdo

malis, hocenim folüm eft terminus , cir«

caquem veríaturdominium radicale,

p

DO h

Conftat 2, Quód dominium radicalé,

; haberd

prout hoc ex parte donantis eft poteítas

abdicandi, vel retinendi dominium for-

wic ace

164.

bum,

male, & ex parte donatarii eft poteftas

acceptandi , vel non acceptandi domi-

nium , poílit quidem in eodem inftanti

ia

r n

reali pro fignis diveríis componi cum do-

minio formali füb íequente, non autem

penesdo-

jm do

cum dominio formali antecedenti,nam fa.

&a fuppofitione, quód exparte donantis

ot lu

(i domi-

remaneat dominium formale, eó quód al«

ter non acceptaverit donationem , aut

:& »

dopatarius aquifiverit dominium forma.

nelnit

le, non poteít illud pro eodem inftanti

ecelt

neuria

transferre in alium translatione privati-

4

VA.

I

7

W

N

120

qeadiatus depure e Tuflitia,

MWN

va, nam aliàs in eedem inftanti poffet

qricm

fimul in eodem fübje&to componi do-

meunon'

minium formale & negatio ejusdem ,

jniniut

unde licét Paulus donatarius poffit non

g que

acceptare, aut alterí cedere dominium.

;olo!

formale, non tamen potelt fuppofíita

jcd

at

acceptatione illud

pro eodem inüax

l

m

transferre inalium.

pudit

xof . Conftata. Quód translatio privativa

nillu

dominii formalis, ftri&é accepta fierinon

tncdon

poffit intra unicum inftans reale tempo-

at

ris , quantumvis intra unicum inftans fieri

tincdi

peffit donatio adzquata. Ratio hujus eft,

1 eudor

quia translatio dominii formalis ftricté

| nl

fümpta przfüpponit dominium formale

- o

ex parte transferentis, adtoque cüm do-

minium iftud non poffit in eodem inftanti

i ii

fimul effe penes transferentem & transla-

tarium , negeffariö includit duo inítan.

W

:

tia realia, ideoque pro inítanti imme-

diaté ancecedenti, ultimó dominium for-

mále eft penes donantem, & primó non

[

eft penes donatarium.

Econtra pro in-

J

ftanti immediaté fuübfequenti , in quo fit

aQualis donatio, dominium formale eít

primó penes donatarium, & primó non,

Si veró fiat fer-

eít penes. donantem,

(

mo de translatione dominii minüs ftricté

fümpta, quia fcilicet non przfüpponit do-

f n

tunc

li,

minium formale pencs dqnamem,

non

i

Difputatioll. Artic, ult.

I2l

hi

non requiruntur duo inítantia , fed fuffi-

I d.

citunicum pro actuali donatione, vi cujus

1 Qltm i

tamennon transferetur,fi folüm confertue

m

dominium formale alteri. Hic aliquimo-

^ oritim

vent quzítionem : an dominium formale

E g

pro illo inftanti, quo primo eít penes do-

m nf

natarium, fit dominium perfectum.

Ad

quód refpondet Maurus quzfítione 166,

0 privati

non effe dominium tam perfedtum, quàm

t ferimor

pro inítantibus fubfequentibus , eó,quód

tunc dominium formale dependeat à vo-

ltmo.

hn

luntateipfius donantis. Oppofitum fen-

b hd

tiunt alii negantes , quód iftud prajudi-

sls drià

cet dominio perfecto, eó quód pro illo

1 formi

inftanti quidem dependeat à voluntate

? Cüm d

donantis, non tamen dependeat ab illa

ninfanti

impedibiliter feu revocabiliters,

rl

jo if

GHOHOHOHEHOHEH: *ääää&ää&ää

Yi i

nium

DISPUTATIO [III.

T t

ipro 1

quoft

De Dominio zmperfeélo.

vile d

)Q D0n

Um dominium perfe&um fit legiti-

u lt

ma poteftas, ex re aliqua percipien-

sfhrd

C

di omne commodum libertatis, de

oniti

fe poffibile fübje&o habenti dominium.,

l, u

hinc dominium imperfedum eft legitima

[

facul«

74

122

Traltlatus de Tare c* 7&4[?264.

b

faculras percipiendi aliquid, non ramen;

" hw

yg w

W

omne commodum libertatis, ideog; illud

primarió dividitur in dominium dire-

jne V

Qum, quod etcíam antonomafticé domi-

vt

nium vocatur, & dominium folüm uctile.

j

Sed quia ulteriüs in varias claffes dividi-

ii f

MW

tur, ideo de fingulis in difputatione prz-

fenti agendum reftar.

ayeati

tycdi

ARTICULUS I[.

srit

Qux.

De ufu, €9 ufufruclu, 4c babi-

[ bm

wendt

! £atione.

eommu

406

Ranot. i, Quód in fenfü juridico a-

à h

: liud fit uti , & aliud frui re aliquá ,

flenthd

ütex $. r. Inftit. de ufu. & habitatione

Fop

conítat, quia fcilicet jus ucendi precis&

N

re aliquá, quantumvis de fe non fructi-

Yi

fera non exrenditur ad percipiendos fàl-

f

tem omnes fru&tus ejusdem, ad quos e-

4 li

contra excenditur jus fruendi, intelligi-

mitu

turaurem nomine fru&tuum, quidquid na-

qiu

turaliter, vel fua fponte , vel acceden-

GU

te humana induftria nafcitur, üt ex fun.

do fegetes, foenum,

h Y

m

Prenot. 2. Quód alius (it ufus juris, &

t

alius fadti. Perufum juris hicnon intelligi-

Q

tur a&uale exercitium legitimz poteftatis,

qui

fedintelligitur jus,feulegimtía poteftas u-

tendi.

nln

l,

Dijputatio YII. - Artic, l.

127

| POn [amen

tendi, Perufüm fa&i intelligitur a&ua-

Vttp i

lis rei ufus, atque id ipfum pariter de

ltl dir

,

VT

fruitione intelligendum eft.

Prznot. 3. Quód ufus juris,& ufüs fru.

ln v

&us, feu legitima poteftas utendi, aut fru-

difes i

endi fübinde conjungatur cum dominió

lfütionc p

directo, & tunc dicitur caufàlis, fübinde

autem fitfeparatusà dominio directo , &

tunc dicitur formalis, De quo folo hic

J

agitur.

Quxr. r. Quid fit ufüs juris formali-

t

4 hi

ter fumptus? Refp. quód fit tantüm jus

utendi re aliená falvà ejus fübítantiá. Ità

communis fententia lib. . ff. de ufü fru-

furidico

&u. ln hac definitione dicitur jus, quia

€ aliqi,

hic non defertur ufüs fa&ti, fed juris. Di-

hitationt

citur 2. Tantüm utendi, quia perhocu-.

jpecdst

füs juris quà talis differt ab ufü fruu,

n frudi.

Dicitur ;. re aliená , per hoc enimufus

vths (

formalis differt ab ufü caufali.

Dicitur

!s e

4. falvà ejus fubítantià, per quod exprie

nelii

mitur obligatio fervandi rem integram.

quid Ti

Qcedet

quóad fübftantiam ità, ut hac deftru&tà

teneatur ad re(titutionem faciendamin a-

e um

lio zquivalenti, Neq; obftat, quód ufua-

rius rei fructiferz, üt horti,, agri, aut vi«

fs

nez habeat jus tantum percipiendi de fru-

wl*

&ibus ejusdem, quantum ad illius vicdtum

yeltt

quotidianum requiritur, üt habetur lib,

du

Quia jus per-

lj

?lcnum ff, de umfru&u.

: eipiena

b

124

Trallatus de fare c Tuftitia,

ii

cipiendi fru&us non eít plenum, àt per«

gia

fe&umillorum dominium obtineat ; tum

quia plus de illis colligere non poteft,

ghijsm

J s !

quàm requiratur ad neceffariam fuftenta.

tionem, neque coliectos ultra menfuram

m

retinere, aut alienare poteít, fed tenctur

Qu

xendt

eosdem domino dire&o confignare.

Quzr,a. Quid (it ufüs fructus formali-

dfimti

10

víondit

ter fumptus ? Refp. quód fit jus utendi &

fruendi re aliena, falvà camen ejus fub-

lr

ftantià : ità pariter communis Theologo-

ii

hvl

rüm fententia ex lege fuperius citatà, In

hac definitíone dicitur r. jus utendi &

qeul

il

fruendi , quia fcilicec : ufus fructus for,

malis, proutrefpicit ipfam rem fructife-

jf

ram, eft jusutendi, & prout refpicitfrue

t

&us eft jus fruendi, cx quo ipfo patet ,

F

utendi non eífe terminum fuperfluum, ut

f

aliqui putant eó, quód fcilicet ufüs pra

yi

tünc

fcindat À fruitione rei fructiferz. Dici-

tur 2, realiená per quod ufüs fru&tus for-

vdil

malis differt à caufàli.

Dicitur 5, Salváà

dl

rei fubftantià, quia licet ufüfructuarius

i hic

habeat dominium perfectum in fructus jam

1

il

i

collectos (nam ante actualem collectio-

N

nem nondum habet plenum dominium

Tdy

fed folüm jus colligendi ) nihilominus

tiamï;.'

nonhabet dominium perfectum rei frudti-

Q

ferz, quam tenetur fervare illefam do-

tinoy

fru-

mino dire&o. Hincpatet: qgöä ufus

vbj

é&us

lii

Difputatig IIl Artic. 1,

ETI

lm,um) lt N

UM; für

&us conftitui non poffit in re tali, qux

unico ufüabfumitur , àtpane, vinó, aliíf-

P

quehujusmodi, nififübítituatur alia zqui-

;riam Mlmta:

valens , ità ut res abfümpra virtualiter

U ffv

permaneat,

stl

Quaer. 5. Àn adhuc aliud fit; difcrimen 199

lPte,

inter ufum & ufum fru&tum formalé, Refp.

s fomi

affirmativé, Nam ille qui habet folum

t utendil

ufüm alicujus rei, non poteft eandem rem

« £s ij

locare,aut concedere alteri abíque con-

VTologo

fenfa ipfius domini dire&i. Econtra qui

MA

habet ufüm fru&tum, poteft eundem ab(-

! ueydi d

que confenfu domini directi non quidem

H' U&US FCD

abalienare , perfedté fcilicet abdicando

mÍrudi

jus fuum, fed folüm imperfe&é izà, ut al-

lpicitfeà

ter habeat legitimam poteftatem colli-

Ío patt,

gendi fructus. Quód fi enim ufum frudtum

fnum, u

formalem alienare tentarer, abdicatione

us prt

perfe&a finé confenfü domini diredi ,

?. Dic-

tunchzec alienatio non folüm effet jure in-

as ot

valida , fed etiam in poenam attentatz

alienationis amitteret ufum fructum, ità,.

) &l

yuarius

ut hic rediret ad dominum directum, &

hus jam

uidem utaliqui cum Mol. exiftimanr, ipfo

:

a

ylltio.

&o, aliié contra cum Perez afferunt jus

)minium

i(tud non perdi pro fa&to , fed per fencen-

tiam judicis.

1

]ominu

119

á d

Qusr. 4. Quomodo ufüs fructus ob-

[im d*

tineatur. Refp. eundem poffe dupliciter

lo

obtineri, Scilicet: lege, & contractu &

(

ideo'.

E

Ji

126

4

Trallatais de fure & juflitia,

ideo plerique cum Mol. tra&tatu z. Difp. 8.

i

U: [Cl ) j

ufüm fruttum dividunt inlegalem & con-

ventionalem. Nam legalis dicitur, qui pet

Ó n'xïx-ï

at$,

legem feclusó omni contra&tu particulari

u

confertur.

Talem habet Pater quà ad

;oa&mïu

bona advenientia filii, his fiquidem abf-

que contra&tu cum filío initó plene frui

ïure'mva

du

poteít ecíam poft mortem filii, non ob-

Pl

Íftante, quod dominium dire&tum circa

eadem bona tran(eat ad bona filii ut hic

duris )

vt

Haunol, tractatu 4. de Jure & Juftitia,

Num, 206. alíiq; docent. Conventionalis

du

(

dicitur, qui per contra&tum, aut quafi con-

tractatum obtinetur, ut donatione, em-

vondit

oui

ptione, teftamento, legatos eà fcilicetra-

tione,

uà dominium rei alterius ab ufü

(

fru&u diftin&tum obtineri poteft,

g

1II

Quzr. j. Quomodo amittatur ufus fru.

m

x

&us. Refp. eundem amitti primó : per

Q

'aquifitionem dominii dire&i, tunc fiqui-

dem ufüus fructus formalis definit,& fucce-

Qu

hi

dit caufalis, 2. Per mortem naturalem ufü-

.2

fru&uarii ; quia fcilicet jus iftud non-

l

deícendit ab ufu fru&tuario ad hzredes

W

quamvis neceffarios eó , quód fit jus per-

al ;

l]

at

fonale,feu áffixum períonz determinatz.

Hinccorhunitatibus, quz deficerenon pof-

Ti

üten

funt , nifi in contractu adjectus fit certus

terminus , przfiguntur 1oo, anni, quibus

ür :

ut ad

NT

clapíis uíus fruQus extinguitur ;

PI'O-

([:u'

Difputatio 11l Artic, 1.

12p

i D

proprictarium redeat,

3. Per deftru&io-

Jemö(cor

m ul u

nem rei, in qua ufüs fru&ua conftitui-

tur, nifiinipfo contracu fübftituta fit

Wt

alia res , quz huic deficíenti fuccedat.

qi qui

4. Per alienationem usüs fructüs finé

[ il d

confenfü domini directi attentatam, licét

ro plesis

jure invalidam, üàt fuperiüs didtum eft, g,

li nond

Per præfcnpuoncm fa&dtam à Domino di-

&GUm t

re&o fi fcilicet ftatutó tempore ufu fru-

lr ur

&arius jure füo non utatur, 6. Per ela-

& hij

pfum: cemporis przfixi, autconditionem

vetndl

adje&am purificatam, quà folà pendente

itquity

conceffus eft ufus fructus , vel etiam pet

AtL0IX, (

conditionem onerofam non adlmplctam

ieilott

ab ufufructuario.

TU 1b U

YI2»

Quzr. ultimo ? quidfit habitatio Refp.

f

quod habitatio fit jus.utendi domo aliená

rofasfru

cum facultate ejus ufum abahenandl e-

m:

tiam finé confen(u domini dire&ti,üt habe-

u fu.

turexlege, ad Antiquos, Cod, de ufufrue

A fece

u& habxrmonc, ex quibus patet, quod

ml

habitatio aliquid participet ab ufu fructu,

ld of

& aliquid ab ufu juris, & fimul ab utro-

heredet

que differat, nam per primas particulas

jsper

diftinguitur ab ufü fru&u, & (imul con-

TOIAta.

venit cum ufü domüs , quia habitatio

nonpt

non eft jus fruendi domo , fed folàm jus

fit centi

utendi; per ultimas pamculas diftingui-

, qi

tur ab ufu juris & convenit cum ufü fru-

[ u

&u, quia fcilícet, ille qui habet folum ufum

do-

P

[

128

Tratlatus de fure & fu[litia.

guniCO |

domüs , non habet jus nequidem imper-

ao

e&é alienandi ufum , licet jus incolendi

mv

domum abfque confenfü domini alteri elo -

j, nl

care aut concedere poffit, econtra qui

habet jus habitandi poteít finó con-

j

fumyto

(fenfu domini directi ufüm domus elocare

ei iv

& concedere alteri, licet iftud abdicare

«t

non poffit fcilicet : donando , yendendo

werdot

alteri jus inhabitandi domum.

sinni

ao

ARTICULUS il

Viutany

quit,

n ufus licitus , quores confu-

gj

emitur , fft feparabilis & Dominto

a

ejusdem.

In,

fip: w

Rzn. r, Quod res, quibus uti poffu-

p

mus fint in duplici differentia, nam

L

alig non confümuntur unico ufü, ut do-

Vil

t

11j

mus, hortus, alix econtra quz unico ufu

deítruuntur üt panis manducando, vinum

fibtr

Vr

bibendo, &c. His adjungitur pecuniaeó,

uód hzc fit entitativé permanens, & pri-

Wa

marió fit ordinata ad factendam cum rebus

Áttrin

aliis permutationem ; ideóque emptione

quii

abfumi dicitur.

Cüm igitur ex didis

N

*

Ári

Articulo przcedenti ufus juris formaliter

fümptus fit jus utendi re aliena falvà ejus.

fs h

dem fübítantià. Hinc fequitur, quód for-

nre,

rebznl

malis xlzfus juris conítitui non poflit i

Q

quz

li

Bilpuialio 1. Artic, li,

129

ii

que unico ufü abfümitur eó , quód per

Pb toleng

ldl

hunc non maneat rei fàlva fubftantia, li-

cét in hacconftitui poffit ufus juris caufa-

y t qu

À I

lis. Unde D. Thomas 2. 2, quxft.7 g. Art, r,

ait. In rebus, quarum ufüs eft ipfarum con-

Ormu d

fumptio,nondebet feorfim computari ufus

ld od

rei à reipfa, fed cuique conceditur ufus,

) Yendtnt

€xhocipío quod conceditur res, & pro-

]

pter hoc in talibus per mutuum transfer-

]

tur dominium, ita ille. Et ex hoc funda.

ï

mento ulteriüs deducit, non effe licitam

l

ufüram,qua propter fummam mutuam pe-

trtfe

cuniz, tritici, vini &c, alteri datam, exi-

1777

gitur pretium usüs pecuniz , vini triti.

ci &c.

Przp. 2?, Quód hícnon moveatur qux.

114

wti pf

ftio: an ufus fa&ti folüm phyficé confi-

Yjn, hat

deratus, quo res confumitur, fit fepara.

fo, utd.

bilis à dominio ejusdem, hoc enim cer.

Qnico u

tum efle patet in illo, qui panem furtó

füubtradtum comedit,

Unde folàóm mo-

d r

:cunich,

vetur controverfia, an ufus rei licitus,

s Mi

quó eadem confümitur, fit feparabilis à

r

dominio rem confümentis, Hszc autem

motiont

quzítio exorta eft tempore Joafíis XXII,

x didi

Summi Pontificis , & tantis animorum,

li

ftudiis agitata, ut exinde nata fit hzre-

db

fis Fraticellorum, qui pertinaciter afíe-

t in

rebant, predictum Joannem,& fübfequos

(rits

Pontifices non ampliüs habere infallibi-

[

lem

I

130

Traltatus de dure & Tuflitia.

g

lem affitentiam SpiritüsS. in controver-

fiis morum & fidei , cüm enim venerabie

gitioq

d.

lis Ordo MinorumS. Francifci vi fuz pro-

feffionis religiofz non tantüm in.partivcu-

w r

lari, fed etiam . in communi abdicet om-

QO (uf

ne dominium proprietatis etiam in res

exam !

boxy

pertinen

tes ad victum quotidianum ita,

ut dominium i(tud maneat pen

es Sedem,

nl

pin à

Apoftolicam, prout confítat ex declara-

.

tione Nicolai 4. Capi

te exiit, qui femi-

pitts

ficatione in6. Hinc ex

tet us !

nat. de verb. figni

Succefforibus Joannis

XXII. exiítimans

^

at

dominium rei ufu confump

tibilis necef-

ivl

arió effe penes illum,

qui rem licité con-

dma

fumit in fua extravagantea

d Conditorem

m

titulo füperiüs citato, declaravit , fe do-

code

minium iftud quóad res ufü confumptibi-

yupte

les tanqua

m fidum & Chymericum non

quh

admittere ,

fed penitus repudiare, Huic

.

n

at

&amen extravaganti

derogàrunt fubíe-

C0

uentes Pontifices confirmando declara-

/

gua

Nicolai IV. & dominium iftud

tionem

p

adSedem Apoftolicam recipiendo , con-

qui

cedi fcilicet FF, Minoribus precisé ufum

nomiq

licitum przclufo jure utendi.

Wt

]

XI

Prznot. 3. quód facultas moralis uten-

di re aliqua dupliciter conferri poffit,

[

d

Primó quidem, ut femel conce(la à domi-

no reinon (it. ampliüs ab €eo pro bene-

ln

dicta

placico revocabilis, adeoque prz

acul-

jl

"

V'Di/putatia III. Artic, 1l

131

nf

Dieg

facultas in confervari non dependeat ab .

arbitrio privato alterius eandem concre.

W.

dentis.

i,

Secundó , ut coricedatur facul-

tas refervato jure. eandem pro benepla-

Aüem,

:rg'am w

cito fuo femper revocandi ità, ut hec

etiam in confervari dependeat à privato

lo i

D5 Setto,

beneplacito alterius: (íic dives pote(t da-

tam pauperi facultatem inhabitandi do-

&t dechy

Qu fei

mum, & veícendi ciborum reliquiis im-

pedire, tunc enim pauper nullum obti-

(, inc er

egllin

net jus proprietatis, fed habet puramli-

centiam utendi domo & cibis; econtra (i

blis n

icitio

dives fe obligaret ipíi pauperi, quód eun-

dem ante certum tempus non velit é do-

onditords

mo - expellere, tunc temporis eidem non

t d

conferet puram licentiam, fed jus aliquod

[umptib

|cüm non

proprietatis.

Atque hzc eadem intelli-

genda fünt , (i dominus det ip(íi famulo

n Hüïf

pecuniam inter pauperes diftribuendam.,

t fbl

aut eidem det librum conjiciendum in i.

o dtthto

gnem,tunc enimfamulus nonhabetcullum

iüm if

jus proprietatis in pecunias , aut librum,

jo, Ctt

quia non agit nomine fuo , . fed folüm, '

i m

nomine füi domini tanquam inftrumens

tum ejusdem.

His preznotatis

]5 0te?

Dicendum 1. Licitum ufum rei ejus. r16

| p

dem confumptivum feparabilem effe. à

400

mll

dominio & jure proprietatis. Probatur.

pl

Nam potef(t dari pura licentia utendi re

p

j

;

aliqua, quz nullatenus (it dominium, fed

li

j

2

hoc

l

135

rratiatis de fure & fuflitia.

*

g

hocipfo. Ergo.

Min. patet, maj. prob;

ao t

-Nam legitimus rei dominus pot

eft alteri

men

obl

qbul

facultatem indulgere utendi re , atta

Sed

p

ro fuo beneplacit

o revocabilem.

talis facultas eft pura

licentia feclufo om-

tocbl

Min,

xioni

ni dominio proprietatis. Ergo.

eulutt

ob.

Ad dom

inium proprietatis non.

, que in fuo

den t

fufficit facultas utendi re

ivato alterius

quiai

coníervari dependeat à pr

Ergo.

o,

beneplacito.

cutate

Confirm. Nam

poteít dari licitus ufus

.

rei de fe permanenti

s abíque dominio e-

i

(t licitus u-

nium*

jusdem , ergo eti

.

am dari pote

fus rei, quz con

fumitur abfque dominio

m

Antec. admittitur ab omnt-

6t

ejusdem.

lm

bus, eó

quód Petrus indulgens facul.

.

tandi Paulo , ídque ex gratui-

gt

tatem equi

.

ta benevolenti

a, nullum conferat domi-

p

nium, aut ufum juris formalis ipfi Paulo.

vin

fci,

Conf, prob. Nam ideó primum fieri po-

teít , quia Paulus plus juris non obtinet,

po.

uàm eidem velit conferre Petrus , fed

tim,

ariter in calu altero Paulus plus juris non

caqfc«

obtinet in re confumptibili, quàm eidem

N

V

velit conferre Petrus , adeoque fi dicat

hic, fe retinere dominium, & infüper al-

m l

fe non acceptare domi.

fij

vér proteftetur,

nium , tunc eó i

pfo dabitur pura licentia

QU

ab omni dominio diftindta, Ergo.

n

(fe inter

I

712 Neque dicas 1, Difparitatem e

utrurne

J

:

Di[utatio ,. Artic. Tl,

153

mii' þl'ob.

Md er

utrumq; cafum przdi&tum eó, quód tunc»

quando res eít permanens femper fit re-

A men

li, N

vocabilis facultas conceffa; econtra quan-

db

do res confümitur , non fit ampliüs re-

vocabilis facultas pro inftanti confüm-

fo, N

t Wt

ptionis, nam Petrus concedens Paulo fa-

cultatem comedendi panem , fruftrà ean«-

It [n u

) alteiu

dem revocaret, dum alter panem actu

transmittit in ftomachum , adeoque in.,

n ts

uno , fecus in altero cafu poffe haberi fa-

cultatem legitimam fine dominio. Con-

pmniote

tra enim eít , quód ad tetinendum domi-

ib

doninh

nium ex parte Petri fufficiat potentia Ant.

pro eodem inítanti revocandi licentiam

] om

y fieil

datam, quo res aCtu confümitur à Paulo,

licét non adfit poteítas revocandi, füb-

Lgrtüe

fequens ipíam rei confümptionem , uti

y doni«

juxta ipfos adverfarios ad (ervandum do-

pBPaulo.

minium rei permanentis fcilicet equi fuf-

Mi p

ficit, quód Petrus pro eodem inftanti ,

obtit,

pro quo Paulus equitat, labeat poten-

y, il

tiam antecedentem revocandi, licét non

pirmot

confequentem,

, dim

Neque dicas 2. de hoe ipfo effecontro-

( dicit

nsf'

verfiam; an poffibilis fit pura licentia feu

pat al'-

facultas licité deftruendi rem , quz it di-

domi

ftin&ta ab omni jure & dominio, adeo-

jicenti

que dominus poffit alteri conferre poten-

tiam deftruendi rem, quin eidem confe-

iïeima

rat dominium e, ,qpöd iftud fic ]

egitima

r

;

facule

b

qratiats de fure & fuftitia;

134

j

.facultas ex re aliqua diredé percipiens

d leg

di commodum u libertatis, quam fa»

cultatem utique habet ille, cui domi«

[ä, 'M' [

E

nus dat licentiam de(truendirem. Contra

bt

enim eft 1. quód hinc fequeretur, non.

offe famulum licité ex mandato domini

hi fng

atj

f

brum conjicere in ignem, aut pecuniam

euts

diftribuere:paureribus, nifi dominus ei-

giünt

dem conferat.jus proprietatis in liorum.

& pecuniam , quin imó fequeretur nona

side r

ftig

P

offe dari puram licentiam ad ufum rei

non

déftru&ivum , diftindtam ab omni

q

groyti

dominio, quia hoc ipfo, quód dominus

concedat álteri licentiam equitandi , ha«

feill

juni

bet alter facultatem legitimam utendi e-

fanteh

tunt,

quo, quas f&quelas adverfarii non admit-

m

119: Contra efta. 'quöd magna fit diverfitas

UV

qnn

inter facultatem legitimam, quz e(tpura

f di

licentia, & facultatem legitimam , qus

eft dominium, aut jus adtivum proprieta-

propr

vod

tis. Nam pura licentía eft facultas folüm

negativé fumpta , utpote femper revoca.

Dis

nhi

bilis ab altero , ideoque confiftit in po-

tentia phyfica precisé non impedità per

E

OY

legem prohibentem ufurn, aut deítrudio-

nem reíalieng fine confenfü domini.Hinc

dl

feclufo quovis alío impedimento, deftru-

if

&io reieffetillicita , fi fieret: ánte con-

tidi

l-

prof

fgnfqm domini ;aut pq(t «confenfum ab i

[o)

1

i

Ü

Difputatio TI, Artic. V

15$

fj

lo révocatum, adeoque hic femper po.

] V fs

teft legitimé impedire alterum ab ufu

| I 60mi'-

rei, aut deftructione ejusdem, quin al«

C

ter viciffim poflit impedire dominum.

[2

40 donii

ab ufu & deftru&ione rei, quod ultimum

hic fingulariter obfervandum.

Econtra

péturn

ad jus activum proprietatis réquiritur fa.

Trinos d.

cultas legitima pofitive fumpta , fcilicet

lfrüm,

ràunita favore legis ad percipiendum di-

Uf OT

récté commodum libertatis, ut fimul res

m i

ftringatur libertas aliena, adeoqué al-

-b oml

teri feclufo confenfu ipfius habentis jus

| dorim

proprietatis, deftructio, aut nfürpatio rei

indi, la

fit illicita.

Unde fi Petrus habeat. ufum

gtend e

juris formalis ad equum alienum , poteft

tadmit

ftante hoc jure impedire ipfüm dominum

equi ab ufu ejusdem.

Patet igitur poffe

fverüat

dari puram licentiam diítinctam ab omni

: p

dóminio & jureactivo proprietatis, Quód

m, (

fi dixeris hanc eandem licentiam effe jus

royriti

proprietatis revocabile, tunc quzfítio de

s folm

voce inftitaetut,

"

&

féftch

Dico z. licitum ufüm rei confumpti. 120

vum dari defactó in Ordine Minorum fe-

p

i ptt

clusó omni dominió & jure proprietatis.;

ndie

Prob. Nam ufüs rei licitus confümptivus

j n

eft feparabilis à dominio ejusdem; fedhoc

aettt

ipfo. Ergo.

Maj. conftat ex huculqué

(e at

dictis. Min.prob. Predi&us Ordo vi fuz

TT

proféffionis religiofe non folüm quóad

h

l4

pet-

Di

v6

Trattatus de fure & Tufficia,

t

erfonas particulares, fed etiam quóad

(

nruco&

totam communitatem abdicat omne do-

D

ftuy

eQm

minium proprietatis ea ratione, quà illud

deros:

abdicari, & Sedi Apoftolicz refignari po-

Coft

teft , àt ex illorum regulis, & ftatutis ha-

betur. Ergo,

1 m

Con£r. Authoritate Nicolai tertii cap.

eibilo

exiit. de verb.(ignificatione in 6. dicentis:

lgs n

r l

Condecens fuit ei profeífioni , quz fpone

ln

tedevovit Chriftum pauperem fequi, om-

- nium abdicare dominium , & rerum fibi

giny

neceffariarum ufu fore contentam. — Ubi

M

idem ulteriüs fubjungit, quód in rebus

Je

omnibus habeant precisé licictum ufum.

TC

N

: fa&i,'(eclufoi omni ufu juris, Ergo.

(s

ARTICULUS Ill.

[

qui

contrariis Argu-

vl

Occurritur

mentis.

fqi

don

[

jic. , Repugnat, ut dominus alteà

121 OB

ri conferat facultatem legitimam.

[

deftruendi rem, quin eidem conferat do.«

hi

minium rei, fed hoc ipfo, Ergo. ^ Maj,

Y

prob. Nam facultas utendi in rebus, qua-

q

rum ufüs eft confüumptio illarum, non,

bn

!

diftinguitur à dominio, üt ex verbis D.

h

'Thomz Num. 113.adductis conftat, idcos

que etíam lege 2.ff, de ufüfructu cosum,

li

quz

l

Dijputatio l1. Artic. IIf..

132

TR

qui ufü confumuntur , fic ftatuitur: ficib!

iUtne do.

]

vini, frumenti, olei ufusfru&us legatus

erit, proprietas ad legatarium dicenda

ii o

eít transferri. Ereo,

| amkhac

Confir. Hoc ipfo, quód Petrus habeat

à domino licentiam, quantumvis revo-

[tttl

cabilem comedendi panem , eó ipfo Pau-

f,dicnty

lus rapiendo panem faceret Petro inju.

quepo,

riam ítride talem , fed hoc ipfo Petrus

RTA

per illam licentiam habet jus proprieta-

term (hj

tis in panem. Ergo.

, U

Refp, D, maj. Ut conferat facultatem

ET

irrevocabilem, C..maj. facultatem femper

tum i

revocabilem, N. maj. & (icdiftin&a min,

$

N, conf, Ratio diftinctionis habetur ex

Unode verba Doctoris

didtis Num. 119,

I

Angelici, & legis citatz intelligenda funt,

quódalteri concedatur uíus irrevocabilis

Ál

talis rei, quz ipfo ufu confumitur, hanc

fiquidem facultatem infeparabilem effe à

dominio rei ultroneé concedimus,

jnis 4

Ad confir, D. maj, faceret illi injuriam

Jtntn.

oppofitam juri, quod Petrus immediaté

t do«

habet circa panem , N. maj, juri folüm

, Mij

naturali ,

uód Petrus habet, ne ab ali-

»us,qkll-.

quo per vim ut fraudem impediatur à

beneficio, quod eidem dominus vult prz-

, l

ftare C, maj. & fic diftin&a min. N, conf,

nbis D

i

Ratio dift, eít: quia, licét Petrus in ca-

m

ulo ,

r

fu pgædiötg pattr;ggr injuriam à Pa

I(IOD

s

158

Trálatis de 7uve & Tuffitia.

non tàmen exinde fequeretur, quód Pe-

W i

gids

trus habeat jus proprieratis circa ipfuni

panem, üti patet exinde, quia fi dominus

l ip[NS

o 1

prohiberet Petro , ne recipiat panem à

gt

Paulo , tunc Petrus deberet aquiefcere

3

a d

mándato domini ipfius.

jec g

122 ' [nft. Non poteftdominus conferre gra-

tuitàm licentiam Petro , quantumvis re-

dieti

vocabilem comedendi panem , quin hoé

conlumgü

ipfo abdicet dominium, feu jus ptoprie-

sinio,

stium Y

tatis; fed hoc ipfo. Ergo, — Min. patet,

tnaj prob, Nám eo ipfo , quód dominus

r V

o

det gratuitam licentiam comedendi pa-

nem, fe obligát Petro, quód exigerenon

ii

ttit

velit pretium paais, fíi quo cafu hunc

Perrus comederet , priusquam licentia

slle:

1

oj

revocatur, aliàs non daret illi gratuitam

licentiam , fed panem re ipfa faltem con.

qua

f

ditionaté venderet. Ergo.

Refp. N. maj. Ad probat, C. ant. & N.

bil,

donii

conf. Ratio negandi eít: quia hinc fo-

Ml

lüm fequitur, quód Petrus confumens

panem ex gratuita licentia domini, non

w

obligerur ad folvendum panem, quia fci-

dgthal

licetnon violat jus proprietatis ipfius do-

b

M

mini, eó quód illud non manducet abíq;

confenfu ejusdém, ad quam folutionem

ipt

toní

teneretur, fi panetn finé licentia mandu.

cáffer; hincnon obtinet jus aliquod pro-

Yen]

ltv

prietatis ad carentíam folutionis, nam

ab

;

Difputatio TI1, Artic. TIh.

129

* a

ab hac obligatione jure naturali immu-

i Muj ii

his e(t eó , quód (cilicet non violaverit

l hriny

)us ipfius domini.

Dl rttm )

Objic. 2. Siufus licitus rei confumpti-

123

^ A

vus feparabilis effec à dominio ejusdem,

tubc fequeretur licitam effe ufüram, fed

vnfemga

hec feque!a admitti nequit, Ergo. Min.

DUUmylst

eltcerta. Maj.prob. Nam ufus licitus rei

quin hn

confumpuvue poffet vendi retentó do-

i ptopris

minió, ideoque Petrus retinendo domi-

li tet

minium 100 aureorum poffet pro quings

d m

aureis vendere ufüm Paulo ejusdem pe-

eltsd s

cuniz, & vendito ufü poftmodum vende-

fitret

re lp('um dominium ità , ut pro 100 au-

Z

reisreci»iat ultra 100 aureos f pro ufü,

lIcentia

ed hzc effet manifeíta ufura. Ergo.

TattlCàt

Copfir. Licitus ufus rei confumptivus,

W C0n

quantumvis revocabilis etiam prout di-

ftin&us à dominio, foret precio zttima-

a

bilis, fed hoc ipfo poffet vendi retentó

hite f

dominió ejusdem, Ergo.

nümmeny

Refo. N. maj. unà cum fua probauone,

[/, 101l

quia fcilicet hoc ipfo, qubd Petrus ven-

ul (

dat Paulo dorninium rei ufu confumpti-

(is00

bilis, non pote& eidem feorfim vendere

u(um rei precio diftincto, ut ex adducta

tabft

10ntt

ipfius D. Thome authorltate patet , &

nandi

con(tat exinde , quód hac venditionerem

vendat unà cum ufü cariori pretio, quàm

p

J hin

fit valor intrinfécus ejusdem rei , quia

L

cili-

b

140

Trallatus degure c» Puflitia.

W'J.bmi

fcilicet ipífum dominium 100 aureorum

[&zlbïüs |

etiam prout íncludens facultatem utendi

non valet plus, quàm 100 aureos, ideo-

;;:t& Jiot

g t

que Petrus exigens roo aureos pro do-

minio, & ; pro facultate utendi exige-

g wnie

ret pretium iniquum à Paulo.

lls à

tb d

Ad confir. D. maj. Effet pretio zítimae

bilis pariter revocabili , tranf. maj. pre«

drend

greuma

tio irrevocabili, N. maj. & fic dift. min.

N. conf, Ratio diftinctionis eft ; quia

ObjiCI 3'

boc ipío , quód Petrus facultatem revoe

ipud

ii

cabilem venderet pretio irrevocabili, eà

ipío iniqua effet venditio , nam poffet

elusq

yuiil

Petrus acceptó pretió illico revocarefa-

cultatem utendi, ut Paulus fruftrà fubeat

mb !

jacturam pretii,

hl

124

Inft, Si

£

acultas revocabilis uteadi :od

OM

aureis prout diítin&da à dominio poffet

Vi

vendi pretio revocabili, tunc pariter fa-

qui

cultas utendi 100 aureis,, (i hzc pro cer-

qui

to tempore fit irtevocabilis, poterít vene

iil

di pretio irrevocabili retentó dominió ,

ly,

fcd hoc ipfo licitaeffet ufura. Ergo. Min.

(nn

patet, maj. prob. Nam facultas utendi re

Ll

i

j

permanente, fi eadem pro certo tempo-

re-fit irrevocabilis, poteft vendi pretio

b

irrevocabili feclusó dominió ejusdem..

Trin

"

Tan

Ergo (imiliter,

d

Kefp. N. maj. Ad cujus prob, C. ant.

t

Ti

N.confeq. Difparitas eft: quód facultas

irtee

àtti

li

bilputatio I1. 4rtic. I1I,

u

lt

lt

irrevocabilis utendi re permanente fit

feparabilis à dominio ejusdem , ideóque

mMS, idCG

poteft licité vendi retentó dominió; e-

It d

contra facultas irrevocabilis utendi re,

Utl

quz unico ufü confumitur, non eft fepa-

0.

rabilis à dominio ejusdem, ideóque re-

'ro dl

tentó dominió vendi non poteft facultas

f mj g

irrevocabilis etiam pro certo folüm tem-

( dii, m

N

pore utendi too aurcis,

r qui

. Objic. 3. Dominium rei, quam aliusli-

125

A tey(

cité poteft deftruere aut confumere, eft

Vl e

dominium inutile & fictitium, ergo fa-

Qu pf

cultas confümendi aut deftruendi rem fe-

n

parabilis non eftà dominio ejusdem. Ant.

[ri ia

prob, Nam L, omnium proprietar. ff. de ufu-

frudu (tatuitur, ut ufusfru&us non fitper-

dl 10

petuus , ne dominium directum rei fru.

lo pf

Gifere fit inutile, & aliàs fequeretur ,

quód Petrus poffit licité vendere panem,

pierl

vpro t

quóad dominium ejusdem, & fibimet ipfi

terit vt

facultatem retinere comedendi panem.

Ergc.

lii

3. f

Coníf. Poteftas licét revocabilis deftru-

t

endi rem eft major quàm poteftas eandem

tenpt

alienandi, fed poteítas alienandi fepara-

grei

bilisnon eftàdominio. Ergo, Maj. patet,

ISOen

min. prob, Nam habens poteftatem alie-

nandi transfert dominium rei inalterum,

"

ergo hzc poteftas infeparabilis eft à do«

minio, quia fcili

fj

et nemo plus juris trans-

p

fertinalium, qu

3

m ipfe habet, .

Rcïp.»

E

142

Tm&atusqïdre 7ur.e & p uflitis,

m

Refp. D. Ant. Dominium rei, quam a*

A

)

"n Q

lius licité poteft confumere facultate re-

:;Dmam

vocabili , eít inutile , & fidiitium, N.

ant. Facultate irrevocabili, C. ant. & N,

u

u

conf, Ratio diílin&tionis conftat ex huc.

clicet !

ufque.di&is. Neque obftat lex fuperiüs

ii

cítata, hzc fiquidem loquitur de ufufru-

&u, qui eft faculcas irrevocabilis fàltem

ho

?

M.

ro certo tempore ità, ut tunc non der

n

pendeat à confenfu ip(ius domini dire&i.

Ad confir, D. maj, Pote(tas revocabilis

ao

yj, i

confumendi . rem major eft, quàm poté-

volund

ftas folüm alienandi, tra:f. maj. quàm,

g

poteítas irrevocabilis, N.maj. & (ic dift,

eul

min. N.conf, Ratio diftinctionis e(t, quia

"

licét irrevocabilis poteftas alienandirem

ii

yind

feparari non poffit à dominio ejusdem.;

poteít tamen feparari poteítas revocabis

taris

dhw)

lis, àt paret in Procuratore, Difpenfato.

re.

Unde licéc alienans authoritate pro»

i

T

pria non poffit plus juris transferre in a.

lium, quàm ipfemet habeat, contrarium

Wep

tamen dicendum e(t de illo, qui rem alie-

d

if

nat authoritate domini.

126

Inft. Si facultas revocabilis confumen-

&

Ti

di rem feparari poteft à dominio ejusdem,

tunc quilibet Religiofus poteric abíque

r Uïü Y

Con

licentia Superioris uti quacunque fumma

lii

pecuniz, quin ledat votüm paupertatis,

Íed hoc admitüi nequit, Ergo. — Min. eft

f

certa,

hi

H

Difputatio 1I, Artic. IIl

14$

d

certa juxta omuoes Theologos, maj. pro-

hte

batur, Quia Religiofus nonlzdit votum

A. ]

paupertatis , nifi fit proprietarius rei, fed

"

[

&j

poterit uti pecunii abíque co , quód

od

liehy

fit proprietarius ejusdem , . acceptando

llif ltrlyi

fcilicet folam facultatem utendi, & re.

Iürde

linquendo propirictatcm domino pecuni.

vablls ij

rgo.

lUnc non à

Refp. N. maj. Ad prob. D. maj. nifi fit

Ttini direi

proprietarius , denominatione de(umpta

Htl

ex proprietate, aut dominio pecuniz,N.

Qu potr

maj. denominatione defumptaex propria

[ j qie

voluntate , quà fine confenfu Superioris

uj d i

utitur pecunià, C. maj. & (ic dift. min, N.

Yisel g

conf. Ratio diftincuonis eft: quód Re-

fenandire

ligiofus per votum. paupertatis femet-

eusttm.

ipfum obliget, quód omnibus etiam ne-

j tetocli

ceffariis uti nolit in& facultate Superio-

Dipeolum

ris tacità, vel expre(sà , adeóque licéc in,

oriute p

caíu predicto non fit proprietarius deno.

yeneiti

minatione fumpta à dominio & proprie-

contatüt

tate pecuniz , cujus vi fue profeffionis

eft incapax,, eft tamen proprietarius in ae

jin 4!1'4.

lio fenfu , quatenus utitur

centia Superioris,

pecunià üngäli.

onfümet

gjusden

Objic. ultimó eontra2, SiOrdo Mino.

rum non haberet dominium rerum ufü

u À

j at

u füntt

confümptibilium , deberet dominium i-

ftud relidere penes Sedem Apofítolicam,

upcm'f

fed hoc admitti nequit, Ergo. — Maj, pà-

Min.:.'

[j

bl

144

Tratlatus de jure C jullitia.

jjv

tet, min. prob. Nam fideles dantes eleez

mofynam non volunt dare dominium Se-

gj d

m

di Apoftolicz , ied hoc ipfo Sedes Apo-

ii

ftolica non habet dominium eó , quód i-

ol t

ftud obtinere non poffit independenterà

y deen

voluntate fidelium. Ergo.

M o

Confirm, Si fideles non

darent domï.

venuit

nium ipfi Ordini , fed Sedi Apofítolica ,

du

non facerent aCtum mifericordie , quia

Jit,quöd]

non darent eleemofynám pauperi , fed

diviti, fcilicet Pontifici.

n

Confirm. 2, Saltém eo tempore, quó

(

gt

Joannes XXII. rejecit dominium rerum.

hd

ufu confumptibilium , permanfit iítud pe-

(nil

nes Ordinem Minorum. Ergo,

Refp. C, maj. N.min, Adprob, D.maj.

finti

Non volunt fignaté dare dominium Sedi

im ; qi

Apoftolicz, tranf. maj, non volunt exer-

WL

Ti

cité dare, N, maj. & fic dift, min. N.conf.

ptopn

Ratio diftin&tionis eft: quia fideles dan-

ln

tes eleemofynam ea ratione illam confi-

gnant Ordini , qua ratione hic illam acce-

lm

ptat, juxta regulas & conftitutiones fuas;

W

L

Cüm igitur Ordo non acceptet eleemo-

&le

fynas fidelium, nifi cum hac conditione,ut

dominium fit penes Sedem Apoftolicam,

af

ideo fideles exercité conferunc Sedi Apo-

x

ftolicz hoc dominium, licét itud nonin-

lits

Ws

]

tendant fignate,

Ad

Vs

6'"&'.

Difputatio 1. Artic. III,

14$ -

CT

Ad confirm, r. N. ant,. Quia hoc ipfo,

t dümïnium&

«uód fideles velint dare eleemofynam Or-

LC

dini ad utilitatem ejusdem, quantumvis

U gt

dominium dependeat à Sede Apoftolica,

lw

€ó ipfo exercent a&um mil(ericordiz ità,

ut eleemofypam pauperibus conferant,

d i

Ad confir. 2,

. ant. Quia dominium,

Apofolis

reman(üit eo. tempore apud fideles ipfos

Qu MT

dantes eleemofynam , niíi quis dicere ve-

, f

lit , quód Pontifex tunc laxaverit votum

paupertatis ità, ut totus Ordo potuerit

Tptt, qu

& reipíà acceptaverit dominium rerum.

m re,

pertinentium ad victum quotidianum, Ex

huenfque diáis

tft ii

Conftat 1. quód licitus ufus rei con- rag

:Jb.D.ma;Z

famprivus fiz fcparabilis à dominio ejus.

hum $ed

dem , quia fcilicet poflibilis eft pura Ji-

ontere

centia confümendi aut deítruendi rem di-

i N

ftindà ab omni dominio & jure a&tivo

fiüdes i

proprietatis, hoc enim includit facultatem

[lim con

irrevocabilem, feu independentem à be.

ilum at

neplacito alieno quóad fui confervatio.

fons as

nem, econtrà pura licentía eft faculras

r eletmo

legitima, quz in füi confervatione depen.

det àbene

jtione,t

placito alieno, ut[ärpper revo-

flolicam

cari poffit.

v A

Conftat 2 quàd hinc non fequatur,

ylnont

liciram effe ufuram ità, ut vendi poffit

ufüs rei confumptibilis retentó dominió

l

ejusdem , quia fcilicec pretió vendi non

po:ett

^

)

Tratlatus de fure & fuflitia.

146 |

h qü'lï

res aliqua , nifi

transferatur jus proprie«

tatis in emptore

m, cüm autem jusuten-

«t

jj o

di re confümpti

bili, utpote facultas ir-

qdram

revocabilis feparari non

poffit à dominio

üt Num, 113.0

(tenfum eft , hinc

n i

ejusdem,

iylan

ufüs rei con

fumptivus vendi non poteít

[

retentó dominió ejusdem,

ód Ordo MinorumS, Fran-

Yinly

Conft. 3. qu

at

cifci non habeat

ullum dominium,aut jus

sieun

roprietatis , nec qui

demin res ad victum

uotidianum neceffarias, fed adzzquatum

f gen

j

dominium fit pe

nes Sedem Apoftolicam,

ità ut habeant puram licentiam ut

endi ,

tibuy

Pontifex revocaret licentiam ,

n CQ

unde, fi

zij d

non poffent extra

ufum neceffitatis extre-

mz uti rebus per

tinentibus ad victumn

ur,

H

ifi hoc ipfo violarentjus

(ur,

uotidianum , n

Pontificis,

M

Qu

t

ARTICULUS IV.

Injy

Comm

De þEmp/Jyteuji, Fundo; €9 Libello,

lum (

Uxr, t, Quid fit Emphyteufis? Refp.

ïmphyt

129

uód fit ceffio dominii utilis quó-

g

Vs

ad rem immobilem cum obligatione ean.

dem meliorandi ,

& perfolvendi Cano-

OT

fionem domino

K

nem , id elt certam pen

ii directi,

hery

dire&to in recognitionem domin

jum puré

tità

hinc Emphyteuta hab;c 'domin

utile,

u

Difputatio 11l,. Artic. V.

j i"ï n Opf ic-

T

utile , quia fcilicet dominium directum,

Ut n

It hs j

permanet penes proprietarium rei immo-

bilis, cujus nomine intelligitür fundus ad

UET A

culturam aprus, üt ipfa vocis E.«hymolo-

fund i

ía indicat eó , quód Emphyteufis latiné

Q n

implanrationem, aut infectionem fignifi-

um Ia

cat , habet econtra penes dominium uti.

le Em;hyteuta obligationem meliorandi,

Va j

ld et excolendi, aut confervandi fundum

d vídum

alienum, fimülque perfolvendi Canonem,

Mequtim

feu penionem realem five in pecunia, five

ol

in tritico, vino , alisque, quz penfio non

um u

tribuitur titulo pretii, prout in elocatio-

lientan,

Aitj tj

ne contingit, fed folüm titulo fubje&ió-

nis ad reco

gnofcendum dominium dire-

d vicun,

&um,

Vareot j

Quzr, ?. Quotuplex fit Emphyteufis ?

130

Refp. Eandem dividi r. in Ecclefiafticam,

quando fcilicet dominium dire&um per.

l

tinct ad Ecclefiam, aut pium locum, licée

Emphyteuta non fit perfona Ecclefiaftica,

Tibl

Communis feuaica dicitur, cujus domi-

nium dire&um pertinet ad laicum , et(i

[j f

Emphyteuta (it perfona Ecclefiaflica, Se-

d

cundó dividitur in temporaneam, qux

jone eit

ad dies vitz, aut certum aliquod tempus,

d Cv

non tamen minüs decennió conceditur, &

perpetuam, quz ulteriüs fübdividitur in

doni

j r

hzreditariam, gentilitiam , & mixtam..

Prima dicitur, qux ex prima inftitutione

n

i,

a

devol-

D

qratlatus de 2ure e» ?ä[iätäa.

148

M iLis

devolvitur ad haredes, licét extráneos 5

Gentilitia, quze

devolvitur ad filios & alios

[9]

dem ftipite defcendentes ,

;nïteuïïï'

agnatos €x e

dem non finthzredes, Mix-

qm,

uapntumvis li

i Em

ta dicitur, quzx ad folos agnatos hzredes

idr

devolvitur , inde, quatenus excludit ex-

domiti

traneos, convenit cum gentilitia, & qua-

Emj

tenus excluduntur agnati non hzredes ,

tonidt

convenit cum hzreditaria,

conditiones ad ob-

donimi

FTY:

Quzr. j. Quenam

Qut,

tinendam, vel

retine

ndam Emphyteufim

?

Refp, Exjure communt

yit 1

requiraptur

.

edfum|

neceffarias e€

ffe conditiones fequentes. I.

ufis conferatur per fcriptu-

T

Ut Emphyte

timpa

ram feu inftru

mentum aliquod fcriptum ,

[ive deinde illa fi

t laica, àt habetur lib.

(idht

five (it

(

1. & fequen, Cod. de ufufru&u ,

Ecclefiaftica , üt ftatuitur authentica de

u

qilt

non alienandis rebus Ecclefiafticis. 2. Ut

hinci

Emphyteutaproprii

s impenfis fundum ex-

aliàs ob negligentiam

tit

colat, & confervet,

fpoliari pot

eft àdomino di

re&o jureEm-

Emph)

Si vero abíq; illius culpa ali-

feat

phyteufis 5

qu

id penitus deftru&tu

m,aur collapfuüm fit,

'r.vauc !

üt

domus , horreum ftabulum, teneretur

l*.e.'quer

illud proprieta

rius reftaurare, üt ftacuitur

[iti

ff. de ufüfru&u ,. fimiliter

Yil

Libro f.cum

t

fi Emphy

teuta a

bfque obligatione aliqua

'edificet,

& deinde fine culpa amittat Em-

lt

tenetur

phyteufim ,. tunc proprietarius

UM

conicr-

? WJI

Di[putatio 1. Artic. lV.

149

t fIttnéon

confetvare expenfas factas in talia melio.

UM

ramenta,

3. Ut folutio Canonis in Em-

| elcmdmtes,

phyteufi laica non differatur ultra trien-

Af Mi

nium , & in Eccleíía ultra biennium, nam

0s hn

s exdudu a.

aliàs Emphytheuta incidit in commiffum,

id eft,perdit Emphyteu(im juxta arbitrium

'i!itiz, &quz.

domini directi , üt habetur lib, 2. dejure

Y Lertis

Emphyteutico,

Hinc non obligatur in..

conícientia cedere jus fuum, antequam.

iuues u ob

dominus id velit,

nxhyrin

16 COmmyn

Quzr. 4. An & quomodo Emphyteuta

132

J

poflit alienare dominium utile fibi con-

UI

ceffum? Refp. Quód juxta communio-

p o

rem Theologorum & Juriftarum fenten-

Acriptn,

ietur 1

tiam poffit abfque confenfu domini dire-

i elocare fundum alteri ufq; ad fpatium

, fie f

decennil, non tamen poteft jus füuum ven-

hentica d

dere abfque confenfu domini directi , &

(

quidem füb posna incidendi in comiffüm:

fundomdt

hinc debet imprimis preemonereproprie-

pipetis

tarium, eíque fignificare verum pretium

pl

Emphyteufis, ut fcilicet ipfe eandem eme«

ald

re, aut redimere poffit , fi velit, atque ad

äpfumü&

hanc deliberationem tenetur eídem re.

n

linquere fpatium duorum menfium. Quód

(laoit

fi interea dominus non contradicat, cunc

(imili

valida erit venditio, fic tamen, ut emptor

UE

il

teneatur folvere laudcemium domino,fci«

j*

licet-partem quinquage(imam totius pre-

u

tii , quó eítimatur Émphyteutis, prout

que

«c

3

1

!

1f6

vraBlatus de Ture & M!itiæ.'

'gdque à

hzc omnia ftatuuntur lib. 3. Cod. dejure

g p

Emphyt.

Carerüm juxta variam regio-

d

pum confuerudinem alibi pro laudcemio

xcdut

erfolvenda eft pars vigefima, alibi eciam

n fic o

decima Emphyteufis,

vifalus

333

uxr. f. Àn ,& quomodo Emphyteu-

i

fis differat ab ufufiu&tu? - Refp. cum Mol.

ln

Tra&. de jure & juftitia difp. 10. Quód

Lüau,

Emphyteufis fit quidem fpecies ufusfru-

quodíi tamen hic

)

&üs genericé fumpti,

.

liari à czteris di.

di, o

fümatur pro jure pecu

Q

ftin&o , tunc

differentia utriusque confi»

il

ftit in fequenti

bus.

1. Quód Emphyteu-

fis conftitui po

ffit in fola re immobili ad

rj

culturam apta.

Econtra ufusfru&tus con-

fenn

t

ftitui poífit etiam in rebus mobilibus,

juód ufusfru&tus finiatur morte na.

n n

2

DI

turali ipfius ufufructuarii, adeoque non,

m

defícendat ad hzredes cjusdem, econtra

Emphyteufis poffit effe perpetua, eadém-

IN

u

e hxreditaria, gentilitia aut mlXta. 3.

qui

at

à

uód Emphyteufis conítitui non poffit

t f

ad tempus brevius quàm deceüium, f;cü&

IT

autem ufusfruétus.

: i34

Quazr.6, Quid & quotuplex fit fun-

IT

dum? Reíp. Quàd fit conceffio rei im-

.

mobilis quóad dominium utile cum ob-

(

]iv

ligatione praítandi fidelitatem, & obfe-

(itf

u:um períonale domino dire&to, ut cum

Leífio lib. 2, dejure & juftitia, ca

po 24.'0

jf

pleri-

l

Difputatio 11Y. Artic. V.

15f

Atl

plerique afferunt.

Ex hac autem defi-

J'RCUDN

nitione patet fuadum per primas par-

Jltmiy

ylitim

ticülas convenire .cum Emphyteufi ,

per ultimas differre, eó quód Emphyteu-

ta fit obligatus ad peníionem realem ,

Ui

vafallus autem, qui fundum accipit, ob-

uml

Íonalec.

ligatur ad facultatem & obfequium per-

10 Qui

Dividitur in Eccle(iafticum &

st

Laicum, temporaneum & perpetuum, üt

imen lt

fuperius Num. 130. de Emphyteufi dictum

vwens d

eít, obfervato tamen hoc diftrimine ,

j nl

il

uód in fundo gentilitio excludantür filii

p

legitimi , licéc czteroquin przfcriptó

njld

Principis legitimati fimiliter excludantur

duscon.

foeminz, nifi id ipfüm fpecialiter fit ex-

'bül'bUSI

ceptum,

Denique perfonz Ecclefiaticz

J D

non funt capaces fundi, cui annexa eít

u Qu

obligatio przítandi obfequium contra-

«

rium Statui Eccle(iaftico, üt militandi.in

, ul

caítris &c. ni(i peculiariter indulgeatur,

Ya

quód per alium fubítitutum bellare poffit,

n polEi

amittitur autem fundum, fi vafallus la,

yect

dat fidelitatem rebellione , conjuratio-

ne &c. aut contumaciter przítare recu.,

i u

fet obíequium promiffum domino dire.

&o.

eiim

g o

Quzr. ultimó, Quid fit libellus , five

155,

hY

; Ohfþ

livellus, àt aliqui appellant ? Refp. Quód

u

fit fübemphyteufis, auc fübfundum, vi cu-

jus fcilicet Émphyteuta, aut vafallus par-

i

tem

p!trl- !

4

i

152

Tradatus de fare c Tuffiti,

j

tem aliquam dominij atilis confert alte-

g

ri , fub eodem onere fibi przftando, quo

jms 0T

ipfemet obligatur domino dire&to, prout

contingit, fí quis imperii Principum ex

g

iyeniit

Ducatu, aut Marchionatu per cxnam in..

qi Y

fundum collato partem aliquam conferat

u

fübdito cum eadem obligatione exhiben-

di fidelitatem- & obfequium perfonale ipfi

qi D

imii

Principi, quà hic obligatur Cxfari : &

(amrir

hoc ipfum proportionaliter de füubemphy-

tygonhe

teufi intelligendum eft. — Cxterüm aliqui

jofr

nomine libelli intelligunt dominium ex

l

Emphyteufi, & fundo mixtum , quando

| t y

fcilicecdomino dire&o przter fidelitacem

| erdit

NU

& obíequium perfonale fimul przítanda

Qu

eft peníio realis.

, lg

TUj

ARTICULUS V.

Q

De Piguore , CO Hypotbeca.

po

por

Uar. r, Quid fit pignus , quid Hypo-

&l

156

theca ?

Refp. Quód fit jus in re

u)

Ó

[

obligata ad fecuritatem debiti, ut, nifi

aliunde fuerit fatisfa&um, exinde fatis-

T

faciat creditori, ità communis fententia.

Im

h

Et quamvis Gormaz Difp.s. Se&t., 3. neget

tin

fi

creditorem habere jus in re, oppofitum,

(n

tamen alii fentiunt cum Moll. Tra&. 2.

oris &

U

Difp. 2. €ó quþd contractus pign

Hypo-

l

Di|putatio I1T, . Artic. V. É

153

Wt

Hypothecein(tituatur ad fecuritatem de-

l dü, qug

biti, hezc autem fecuritas non habeatur,

ïïïh»,vmut

ni(i res oppignorata, aut hypothecata fe-

OM

cum deferat obligationem , quocunque

t

deveniat, natm aliàs poffet debitor infció,

A corly

aur nolente creditore eandem fic aliena-

£ exhi,

re, ut creditor jus nullum obtineat, ideó-

Tondeni

que plus fecuritatis non habeat, quàm fi

lr

pignus aut hypothecam non accepiffet,

tenphy,

Ceterüm advertendum , quód pignus &

m dqi

hypotheca latiüs pro eodem fumantur ,

tinim er

licet ftri&é loquendo differant, quia fci-

l QUij

licet pignus fignificat rem confignatam.

Veliatm

creditori, ut phy(icé non exiftat penes

TE

debitorem,

Econtra Hypotheca fignifi-

cat rem non extraditam, fed folüm tranf-

fcriptam creditori, ut eadem phyficé non

maneat penes debitorem,

Vl

uzr, 2. Quotuplex fit Pignus &Hy.

I5*

Mu

potheca ?

Refp. Illud ratione rei oppi.

gnoratz dividi in generale , quó fcili-

i

cet omnia bona debitoris oppignorantur,

um re

aut hypothecantur, & particulare, quan-

it, il

do fcilicetbonum aliquod determinatum

e fiti

in pignus traditur, aut hypothecz fub-

n

jicitut. - 2. Ratione principii conftituen-

tis pignus, aut hypothecam , illud tri-

3,negff

yofttun|

fariam dividitur , nam alimd eft pignus

conventionale , quod fcilicet conventio-

Ti

;U

D)i

ne, feu pacto inter-creditorem & debito-

;

rem

p

|

14.

; ïïa&aius de jure c juflitia.

rem inflituitur: neque requiritur certa

afo

gmen

verborum formula aut inftrumentum a-

liquod prafcriptum, licét iftud in hypo-

que

u am

theca ad majorem fecuritatem adhiben-

dum fit ; aliud dicitur pretorium feu ju-

[

]f

diciale, quod fcilicet edicto pratoris, aut

Qu

judicis conftituitur contra debitorem.

contumacem, ità, ut creditori teneatur

po!clï

feti

dare pignus, aut hypothecam ratione di-

latz folutionis.: Aliud diciturlegale,quod

w

g

abfque conventione, aut fententia judicis

per folam legem conítituitur , ideóque

m f

vind

pignus, & hypotheca tacita dicitur , &

P

hanc hypothecam habet fifcus Princeps

in bona fübditorum pupilli, & minoresin

Iuj

bonis tutorum & curatorum, uxor in,

Qu

bonis mariti pro dote perfoluta jam, fi-

fcin

W

lius in bonis paternis pro fuis bonis ad-

ventitiis ,. quz parens admini(lrrat ; le-

Ti

gatarius in hareditate teftatoris defun&ti,

"

fit

Ecclefia in bonis fui adminiftratoris &c,

uz omüia fufiüs ex utroque jure often.

(ità

dit Dicaftillo Tra&, 17, dejure & juítitia

lt

Difp. 1. dubio 2.

Q

bona in pignus tra«

W,

138

Quer. ;. Quenam

di, aut hypothecari poflint ?

Refp. 1.

hi

Res illas, quz vendi non poffunt , neque

li

poffe oppignorari, üt Ecclefias &c. Hinc

(

etiam vaía facra folüm tuncin pignus tra-

&

di poffunt, quando lícité venduntur, nem-

E

pe

r

Pit'u'

Di[putatio ,. Artic. V,

1ff.

i tth

pe ad folvenda debita ipfius Ecclefiz , ad

tht li

redimendos captivos, aut füblevandos

Mhh («

pauperes in gravi neceffitate conítitutos,

T dien.

aut aliam piam caufam, Ex quo ipfo pa-

Ti i

tet , quód parens oppignorare poffit fi-

atl

lium necdum emancipatum. pro illis cir-

dtbito,

1 ttne

cumítantiis , pro quibus eundem licité

poteft vendere: & fimiliter poteft aliquis

1tione d.

femetipfum tradere in pignus fuo credi-

Rlequa

tori &c. 2. Resaliena non poteft infció,

t ulic

aut invitó dominó in pignus tradi , ideó-

tat

que fibi hanc à creditore femper poteft

Q , d

vindicare, quó factó competit creditori

rv

a&Cio ferviana contra debitorem, ut pi-

Ynorsit

gnus

alienum fübítituat precedenti.

uror i.

Quódfíi tamen dominus: tradicionem rei

j f

fuz in pignus poftmodum ratam habeat,

Jnis ad

tunc idem valet, ac fi ab initio confen.

nl

fiflet, & ideó ad tempus illud retrahatur.

A

3. Res eadem non poteít licité oppigno-

oris d

rari aut hypothecari uniaut pluribus cre-

r dltt

ditoribus pro majori debito,quàm fit va.

tlta

lor ejusdem, aliàhs committitur dolus, feu

crimen ftellionatus, àc illud in jure dici-

QUs CL

tur, ni(i creditor fíciat, rem minüs vale-

C[þv l

re, & nihilominus eandem in pignus, aut

neq

hypothecam admittat, Hicadvertendum

; Hinf

eít, quód inter plures creditores, quibus

Qustti

eadem res oppignorata, aut hypothecata

eí(t, czteris paribus prior tempore fit po-

r

ugtre

pf

|

tior jurc.

E

APE

I

p

156

qradhatus de Pure & Puflitia.

Quer 4. Quid juris, & obligationisha:

«l

13

«

beatcreditor circa pignus & hypothecam,

Refp. 1. Creditorem habere jus in re, ut

sJiton

|

um

|

fi debitor eo ignorante, aut contradicen-

io d

te pignus alienet, tunc tamen ex eodem

r

poflit exigere fatisfactionem. Quódfi ve-

ró in hanc alienationem confentiat , ni(i

Qu

jus priftinum fibi retineret exprefse, cen-

al

tun,l

fetur debitori remirtere . obligationem.

gt

-pignoris,auphypothecz, 2. Poreft cre-

futao.

ditor. pignus fibi traditum oppignorare

alicui alteri, non tamen pro majori debi-

i

QW

to, quàm illud acceperit à primo debi-

*

tore, 3. Non tamen poteft uti aut frui

tra

Col

pignore, finé expre(fo vel tacito confen-

fu debitoris, aliàs tenetur actione fürti,

iif

!

& tenetur pretium zquivalens reítituere

tq

lil

debitori, imo detradtis expen(is compu.

. tare debetad fortem, feu füummam princi-

s

d

alem, quidquid emolumenti ex pigno.

re fructifero percipere neglexerit. 4. Te-

Q

ilig

netur reítituere pigous, aut hypothecam

debitori, folventi fortem integram , neq;

li

enim fufficit folutio , que integra non.

Wi

g

,eft, & ideo,fi hzreditate, teítamento ,

venditione, aut alio contra&tu pignus vel

t

Y

hypotheca ad plures creditores deveniat,

& unus ex his penes fe illud retineat, non

tiüri

dito

poteft illud reftituere debitori, quantum-

vis partem fibi debitam acceperit , fed

tb

tenc-

li

Difputatio I, . Artic, V,

1j7

ht

tenetur illud affignare reliquis, quibus

t

nondum eít íatísfatdtum , imó cuilibet

f

creditori pígnus pro uno debito obli-

Ontrdien.

gatum, Hoc perfoluto poffe retinere pro

Ptl

alio debito necdum foluto complures

. QUödüVg.

affirmant.

nf d

Quzr, , Anpactumlegis commifforiz

140

D

adjectum pignori aut hypothecz fit lici-

Iitíont.

tum, ità ut debitor perdat rem oppigno-

Dotefere

ratam, aut hypothecatam , nifi tempore

u

ftatuto folvat creditorem ?

Relp. nega-

um d

tivé cum communi & certa fentenria, üt

rimo d

€x utroque jure Canonico , & civili habe-

j aot f

tur cap. fignificante de pignore & lib. 3.

0 CODfE

Cod. de pactis pignorum.

Ratio eft :

Ye furti

quód pignus plerumque majoris fit valo-

Allituere

ris, quàm debitum , adeóque cüm ío.

s ompl.

làm illud conferatur ad fecuritatem debi.

niti

ti feu fortis , ideó recipitur vihujus pa-

erp.

Qi aliquid ultra fortem mutuó datam, &

ul

confequenter commitreretur ufura, quz

JOthactn.

ilicita eft, His tamen non obfítantibus

, t

licitum eít pactum aliud , vi cujus ftatui-

[2 of

tur, ut creditor obrineat dominium pi-

Tento ,

gnoris aut hypothece, fi tempore flatuto

debitor non fatisfaciat, fic ramen, ut pig-

nis vd

veni

nore xítimato refiduum pretium refudda.

.

zi 1

tur debitori ; imo j

us iftud competit cre-

n

ditori, uc fa&ta monitione, & exípecta-

lt d l

tó biennió pofIit vendere, aut tetinere pi-

u

gnus

t;$

Tradlatus de furt & fuffitin;

v

hum

nus refundendo reliquum pretii, — Alii

Ó

« Ti

exittimant, füfficere trinam monitionem

TA

abfíque eo, quód exípe&etur biennium.,

T

fed hocjuxta recepram locorum confue-

Jiokom

tudinem definiendum erit, de quo Dica-

eycedan

ftillo citatus.

N

f41

Quzr, 6. An licitum fit pa&tum Anti-

Qu

chre(eos adje&dum pignori aut hypothe-

ab

cx ità, ut creditor poffit uti. aut frui re

eum t

[*

ienorata ad fecuritatem debiti. donec

debitor latisfaciat, non computatis fru.

frmum

&ibus interim perceptis , fed fortem in-

ao

m

tegram mutuó datam perfolvat ? Kefp.

honidu

negarivé cum certa Theologorum fenten-

tía, Ratio eft: quód ejusmodi pactum.

r

(l

ariformiter fit re ip(a ufurarium eó,quód

&il

ultra fortem mutuó datam aliquid reci.

DOA

piatur pret

io zftimabileà debitore ritulo

Q

mutui , ideóque Cap. r.

& 2. de ufuris

& ideó

Id

a&um iftud exprefsé prohibetur,

donyi

creditor obligatur perceptum emolumen«

tihi ]

tum computare in fortem, & hac integré

recuperará reftituere pignus aut hypothe-

M p

at

cam ipíi domino , etíi defalcare poffit ex-

penfas

fa&tas interea ad percipiendos fru.

t (

étus.

Hinc tameo advertendum eft, in-

t

Tay

telligendum id effe depa&o Antichrefeos

ftri&té (umpto, quando fcilicet tituló mu-

füO, 1

tui quis percipit frn&tum rei oppignora-

Em

tz ultrafortem principalem,

quódíi enim

Cf

»tale

li

Di]putatio W. . Artic, V.

159

i, A

tale pactum intercedat ex alio jufto titulo,

"'tfontm

fcilicet ratione lucri ceffantis , quod cre-

titim,

ditor alioquin ex fumma alteri mutuó da-

Tüt .

ta colligere potuiffet, tunc pactum hoc

d ul

illicicum non erit, fi fru&us percepti non

excedant pretium lucri ceffantis,

um hn

Neque obftat :. Quód jure civili pa-

143

! ypot

&um Antichrefios cenfeatur licitum , ut

autfnis

habetur lib. 14. Cod. de ufuris.

Contra

Yi drntt

enim eít: quód padtum iítud tanquam u-

ii r

furarium prohibeaturjureCanonico,quod

r

praponderat juri Civili, ídq; in his aliísq;

0 Ms

corrigit. Neque 2, Quód etiam jus Ca-

m

nonicum videatur approbare pactum An-

! a,

tichrefeos , nam juxta Cap. r, de ufüris,

t quid

Clericus licité percipit fru&tus füi bene.

jd recis

ficii À laico iniqué poffeffi, & fibi pro

yeduilo

mutuo obligati, & juxta Cap. conquaítus

d r

Cod. tit. Dominus fundi licité percipit

li i ilt)

fru&usrei oppignoratz à vafallo ejusdem

yolume

domino , & juxta Cap. Salubriter: ma-

Ti

ritus licité percipit fru&us rei oppigno-

ratz pro dote ità, ut predidti non tene-

y othe

t et.

antur fru&us perceptos computare in for-

Iosfrü.

tem, QContra enimeít: quód hlc nonin.

diiy

tercedat pactum Antichrefeos , nam Cle.

yeltot

ricus percipit fru&us ex beneficio re ipía

fao, quantumvis à laico iniqué poffeffo,

jo m

gt

& pariter dominus fundi fruitur re fua

oratio.

fie?

confqlidatä per ipforum oppign

[ '

nem,

!

-

Di

'160"

Trallatus de jure cr Zuflitia.

jbe

nem , qua darante vafallus viciffim de-

obligatur ab onere fundi,

Ín ultimo

nX

i cormm

cafu folüm agitur de fru&ibus perci-

iendis in füpplementum dotis füfficien-

,»z(fw t (

tis.. Neque 5, Quód fru&tus cofnputari

síoni

To.:

poffint ultrafortem ratione moleftiz,quz

qu n

habetur in iis colligendis , & ipfa forte

folüm fücceffivé recuperanda.

Contra

vitup

eumd

enim eft , quód creditor fibimet ipfi im-

utare debeat , fi tale pignus acceptave-

andd

Jinei

rità debitore, Neque 4. Quód paffim.

fiat, ut creditores fruantur bonis à Prin-

qunio

tOR

cipe oppignoratis, donec fructibus non

computatis integ

ram fümmam reftituat.

fervit

Contra enim eft:

quód iftud re ipía effet

TO

illicitum , fi creditores bona acciperent

dipiti

deris.

in pignus, licitum econtra, fi illa pecu-

nia, quam aliqui mutuam dediffent Prin-

t

cipi, emant bona cum pa&to reftitutio-

Ym

nis, feu revenditionis ad arbitrium Prin-

tirh

cipis, tunc enim fru&us ex bonis tan-

autli

uam re fua licité percipient , ut pleri-

Wsj

frità

que Theologi obíervant.

&lin

ARTICULUS ULTIMUS.

Uhy

De Servitute &Poffeffione.

N

Laj

Uzr. r, Quid(itServitus? Refp.Ser-

mixtar

143 O

vitutem genericé ( neque enim hic

tity,

À

pta.m.

agitur de mancipatu ) camque fum

acuv

n

li

Difputatio , — Artic, ult.

161

n d

aQivé bené definiri , quód (it jus inre a-^

luling

liena, ut in hac aliquid fiat, aut non fiat

i g.

Ott lden,

ad.commodum alterius, ideóque fervitus

patlivé fumpta eft obligatio predi&ta cor-

lt u

refpondens fervituti a&ivx , ità Mol,

molefüæ,quæ

Tra&.2.Difp.1r. In hac definitionc di-

Vi

. n

citur primó: jusin re, quia fcilicet fer-

vitus paffiva adhzret rei alienz , ut, licét

net ipíin

itptaY

eadem ad alium dominum. tranfeat, fe-

cum deferat füam obligationem. Dicitur

T

Qrisa n

2. inre aliena, nam res propria ftridé lo-

quendo nemíni fervit, üthabetur lib. inre

nAbus n

7 reliut

communi ff. de fervitutibus pred. adeóq;-

fervitus refpicitperíonam diftin&am à do.

eipí lt

mino proprietatis,

Dicitur 53, ut in illa

riptrtnt

aliquid fiat, aut non fiat ad: commodum.

il pect

alterius , quia fervitus non folüm refpi-

fimDri

cit actum, fed etiam omifífionem actüs.

velituio

Hujusmodi eft oblipatio non adificandi al-

m r

tius fuam domum, ne alteri profpectum,

bonis t

autlucem impediat. Hinc dicitur, quód

T p

ufus juris , ufüsfru&us & habitatio, inter

fervitutes numerentur , quod ipfum Pal.

de fundo , & Emphyteufi afferit, fed Hau-

WUS

noldus, aliíque contrarium fentiunt.

It

- Quar. 2. Quotuplex eftfervitus. Refp, 144.

Eandem dividi in realem, per(onalem,&

t

.enim

mixtam, Realis dicitur, quaunares fabji-

citur alteri, ut prefidium A debeatprafta-

(um

t

;

refervitutem przfidio B, Perfonalis dici-

;*va

/

tur,

p

3162

Tratlatus de jute & Tuffitia.

l»'&cx 2N'

tur , qua ipfa perfona fubjicitur, ut fi

t

mancipium Petri teneatur certa obfíequia

txítare Paulo, Mixta, qua res perfonz

iC

gj

fervire cenetur.

Dividitur autem fervi-

forurt

tus réalis in rufticam & urbanam, fic di-

&a à prafidio, cui fervitus debetur, Di-

impc&!a

ya d

citur autem prafidium,quod folius habita-

I

tionis aut recreationis causà ere&um eft,

tis

q

uantumvis illud fit extra urbem. Rufti-

cum econtra

dicitur , quod ad alium ft-

vt

t b

nem, & quidem przcipué ad ceconomiam

rufticam ere&tum eft, üt horrea, ftabula,

ii

jre.

&c. Ad fervitutem rufticam, eàmque a«

&ivam pertinet jus itineris, viz, actüs

qener

'

fsf

ducendi pecoris ,

hauriendz aquz,co-

uendi calcem, fodiendi arenam &c.

Ad

um at

t

fervitutem urbanam,eámque a&tivam per-

tinet jus altiüs zdificandi , derivandi ftil-

bt

licidium ad aream alienam, immittendi li-

&u;

gnum alterius p

arieti, qux omnia 2, &

d

feni

3. tit, ff. de fervitutibus fusé exponuntur,

ütraque ulteriüs dividitur in tempora-

simi

anod

neam, quz ftatuto tempore finitur, &per-

(te

petuam, qu& terminum prafixum non,

habet.

Qul

Quxr. 3. quomodo obt

ineatur, & ex-

yud

34j

tinguatur fervitus ?

Refp. Servitutem.

D

activam dupliciter obtineri,

1. Scilicet

t

conventione, feu pa&tione , aut alia pri-

vd l

[l«

Rij

vata difpofitione, üt gmptio»pe, teftame

to

l

Difputatio 1. Artic, ult.

168

LAPT

to &c. ». Vilegisindependenterà convene

"uf

tione,aut privata difpofitione, uti legeul-

UO

tima Cod. de ferv, univerfalitér ftatuitur,

tevi.

ut juxta aream purgando tritico deítina-

itin, d-

torum nemo altiüs zdificet , ne ventum

ebety, D

impediat.

3. Prefcriptione legitima, de

Vs bt

qua alibi fufiüs agendum erit.

Atque

tedun d

hac eadem ratione viciíTim tollitur fervi«

em, Rufi

tus paífiva,

I, Scilicet per conventio-

d alium f

nem, üt fi alter gratuitó remittat fervicu-

DO

nià redimat.

tem fibi debitam, aut hic eandem pecu-

t« h,

2, Per privilegium, vi cu-

[ p

jus res liberatur à fervitute, cui antece-

vi, ii

denter fübje&ta erat. 5, Perprafícriptio-

TAU

nem in oppofitum. His accedit obten-

üc, Ad

tum dominium proprietatis , nam fi quis

Ivamptte

emat prafidium , quod illi priüs debebat

vinti d

fervitutem , eó ipfo extinguitur fervitus

dend l

afhixa przefidio , & ideo fi illud poftmo.

ia , d

dum vendat alteri, non manet fubjectum

fervituti , nifi venditor hanc eidem rur.

punntu.

empor.

süm imponat, àt habetur lib. r. ff, quem-

i d pth

admodum fervitus amittatur,

Vf DOl

uzt. 4. Quid fit Poffeffio? Refp,

146

Quód fitrei detentio, corporis, animi, &

tAt

juris adminiculo fada. Ita Mol. TraG, 2,

Vituten.

Difp. 17. Inhacdefinitione r. dicitur rei

, Sdli

derentio , id e(t apprehenfio, vel prima,

vel continuata,

Dicitur 2, corporis ad-

TU

d

tniniculó, id eft, apprehentio fa&ta mani-

n

P

þus,

)

Y64.

raltatus de 2ure & fuffitia.

bus,, pedibus, aut alia ratione , vi cujus

:i;oMï(

jgsils.

fcilicet res ipfa, vel fubftitutum fignum.

ff

apprehenditur , üt Num. 34. di&um eft.

g, Y

Dicitur 3. adminiculó animi, id eft, ex

ml

intentione poífidendi rem, ad quam in-

cpdlar

tentionem non requiritur judicium, quó

sur

aliquis judicet rem effe fuam, aliàs non.

at

daretur poffeffor male fidei, fed fuficit,

dilun,

quód velit rem effe fuam , five per fas ab

aliis judicari,

Dicitur 4. juris admini-

gt

Vr

culó, non quidem in hoc fenfu, quód pof-

feffio debeat effe jufta aut licita, fed quód

[2

avl

eidem obítare non debeatlex, quz re4.

dat incapacem polleffionis , & hzc eft

mij

nitta

poffeffio formaliter fumpta , nam inter-

dum fümitur pro ipía re poffeífa,

hp

147

hw

Quar, . quotuplex fitpoffeílio ?. Refp.

Poffeffionem aliam effe puré rationalem,

t

VOU

vi cujus fcilicet poffidetur res detenta

hyfice, feu civiliter poffeffa ab alio, (ic

ii

n

tamen ut przdicta poffeffio non folüm in-

cludat apprehen(ionem vel detentionem,

a

fed etiam animum habendi tanquam rem

qual

fuam. Poffeffio puré civilis dicitur, quà

w

aliquis rem antecedenter phyficé poffeí-

"T

fam poffidet foló animó feu voluntatere-

i

tinendi illam tanquam füam, adeóque li-

Q

cét poffeffio civilis inchoari non poffit

p

fine apprehenfione corporali, poteít ta-

fiti

men abíque hac permanere, Aliademum

tici

€

ll

"Difputatio IM..— Artic, ult,

165

2 QUj

elt poffeffio compofita, feu naturalis fimul

RE

ln

& civilis , qua res per alium nullatenus

poífeffa imul cempore & animo detine-

ld «

X Qu

tur, Patet hxc divifio ab exemplo, fic

quamdiu Petrus pecuniam habet in cifta

Ícu, W

claufam, poffidet illam tum civiliter, tum

al n

naturaliter. . Quódfi Paulus furtó fübdu.

& f

J

cat pecuniam, ex intentione illam facien.

ptrasd

di fuam, tunc Paulus illam poffidet natu-

b dmini

raliter tantüm, & Petrus 1llam civiliter

tantüm,

quipt

Hic illud advertendum eít, non

,l

requiri ad poffeffionem compofitam, feu

Qu

civiliter fumptam, ut aliquis rem per fe-

red

met iplum poffideat, fed fufficere, fi no-

m n

mine ejusdem per alium poffideatur, utl

in procuratore, ceconomo aliísque patet.

;.? Mf

Àn veró id ipfum dicendum fit deufufru-

Ioaltm,

&uario, emphyteuta & feudatario lis mo-

s Qettnti

vetur. Verüm Mol. in Tra&, 2. difp. r r.

balo,

afferit eosdem habere poffeffionem natu-

(olim i

ralem, & civilem quóad dominium urile

Ytnen,

e€ó, quód iftud nomine füo poffideant, fed

J t

quoad rei proprietatem iifdem non com-

tj qui

petere poffeffionem fimpliciter eó , quód

) pofïtf-

hanc nomine alterius videlicet domini

t

direci poífideant.

g

Qusr, 6.. quznam ad obtinendam rei

148

n po[Hr

poffeífionem fint requifita? Refp. Necef-

yel t

farium effe corporis, animi, & juris admi-

d

niculum, üt ex adducta fuperiüs defini-

f

3

tione

l

166

traclatus defure e Tuftitia,

Wo Ew

tione conftat. Hinc requiritur primó apz

jjcaio

rehenfio vera, feu corporalis rei pofli-

vf

dendz, exceptis cafibus Num, 35. addu-

a

&is, in quibus apprehenfio vera fupple-

voux

tur jurisfictione , non tamen requiritur,

i

ut aliquis per femet ipfum rem poffiden-

ul

dam apprehendat , fed fufficit, fi hoc fiat

risd

per alium nomine ejusdem , dummodo

p

hic fit capax rationis, üc lib, r, ff. dé ac-

fnntny

quirenda poffeífione ftatuitur. Neque ad

pupillo

poffeffionem totíus requititur , ut partes

15,q

fingulg apprehendantur, fed (ufficit appre-

hendere unam ex intentione poflidendi

pexdex

i d

rem totam, ütlib. 3. ff. tíit. eodem ha-

betur.

tot

Requiritur 2, przter apprehen-

hn

fionem rei etiam animus, feu intentio il.

lam poffidendi, üt lib. 3. f. de acquiren-

V

&i

da poffeíTione , dicitur: adipifcimur pof-

fefionem cotpore & animo, neque perfe

W

at

corpore, neque per fe animo, Hinc im-

primis furiofi, & amentesnon poffunt füo,

n

i

aut aliorum nomine' capere juridicam.

poffeffionem, üt lib. 1. ff. tit. eodem ha-

",

LT

betur, poteít econtra alius rationis capax

locó alterius obtinere pofleffionem , üt

W (

i

D!

tutor nomine pupilli, prout ibidem fta-

tuitur, Requiritur 3. juris adminiculum,

Wt

ut Ícilicet fübje&um non (it incapax pof-

f

$

feffionis.

ffio?

li

149 . Quar.7, quomodo amittatur poffe

efp.

]

*Difputatioxm. Artic, ult,

J

167

p

Refp, Eandem amitti 1. per voluntariam

of

abdicationem, feu folam voluntatem non

Mdl

poffidendi, ütlib, 1. & 3. ff, deacquirenda

[ WE-

& amittenda poffeffione habetur, fi tamen

ftgity.

voluntas folummodo effet conditionata,

? Nl

requiritur purificatio conditionis, ütlege

[ hotf

34. ff. tit. eodem habetur , ex quo ulte-

dummoly

riüs deducitur,

uód furiofi, & amentes

Jïdm

non poffint füa voluntate amittere poffef-

]

Nenut d

fionem, quod ipfum pariter dicendumde

u pants

pupillo quantumvis habente ufum ratio-

nis , quia (ine confenfu tutoris non poteft

du

pofidndi

perdere poffeffionem juxta L, 27. & 29. ff,

odem ht

tit, eod, licét hanc obtinere poffint (iné

confenfu ejusdem, 2, Amittitur poffef-

pprehen

entio 1l

fio naturalis , fi quis alius eandem rem.

occupat, ex intententione illam poffiden-

qqittY

di: five deinde illud alter faciat bona fi-

mf

ul

d:, putans rem effe à domino derelictam,

fincim

avt legitimé yenditam, donatam &c. (ive

Yfunto

mo:la fide, ídque fiat fraude, aut doló, aut

pitleam,

per furtum juxta lib. 6, f£, tit. cit. aut per

vim, rapinam, vel latrocinium, dummo-

m a

jscaptt

do poffeffor legitimus deponat animum,

m, i

non quidem recuperandi poftmodum rem

fibi fraudeaut vi ablatam, fed eandem tunc

Jem fl

jculum,

tetinendi, aut illico recuperandi juxtalib.

ff.tit,eod, . 3, Amittitur perlegem, quan-

n

do quis fcilicet ipfo fa&o in poenam debi.

vf

ti, aut alià ratione fpoliatur poff

effione,

4

4 Per

[

k

W

168

Traflatus de 2urt é Tuffitia,

ao

4. Peripfius rei deftru&ionem, feu volun-

tariam, feu involuntariam, ut per incen.

g RT

p

dium , inundationem.

Quzres ultimó , quxnam jura, & pri-

a.

$

fioter

vilegia fint annexa juridice poffeffiopi ?

Refp. 1. Poffeffionem bonz fidei poffe e-

fis, Q

qodhori

lapfo certo tempore praefcribere contra

dominum ejusdem rei poffeffz, ità, ut ob-

| emitn

| Cod u

tineat dominium ejusdem, de qua przfcri-

ptione alibi agendum fit.

2, Poffeffio

ID

Qu

bonz fidei, eadémque immortalis , quz

fcilicet hominum actu viventium memo-

L

riam excedit, füupplet omnes defedtus, ex

uibus aliàs dominium legitimum non.

'eífet, àt habetur cap. quibusdam de ver-

J

bor. fignificatione,

?. Stante dubio: aa

res poffeffa (it alterius, & adhibita füffici-

m

enti induftria , ità ut.contrarium cettó

oftendi non poffit, melior conditio eft

poffidentis juxta regulam juris 65, ideó

falvà conícientià rem retinet, fi autem.

moveatur lis in judicio petitorio, vi cu-

jus fcilicet ab alio poftulatur rei prorrie-

hy:

il

tas, & dominium , non tenetur poffeffor

h Inr

cedere titulum poffeffionis, fed a&ori

| d

incumbit probare contra poffefTionem.,

quód fit legitimus rei dominus,üt habe-

| CXpï l

4. Pot-

! ol

tur $. 4. inftit. de interdidis,

TL R

feffor bons fidéi rem füam defendere po-

ncul-

| d

teft e:jam- armis cum moderamine i

pate

tu'

Di(putatio YT, Artic. ult,

169

Vvl

pate tütelz, fcilicet agendo defenfive ,

Wt ncen

non autem offeafivé, fi id faciat in con-

tinebti, non autem ex intervallo , ütha-

h.

beturL. 5.ff. de vi, & vi armata,

$« .Pol[z

Xl

fefionem etíam malz fidei non poteft a-

LE

CC Conhy

lius, quantumvis legitimus rei dominus

authoritate privata armis invadere, ut

ltito)

eundem à poffeffione dejiciat juxta L. 7,

tiprefr

Cod. unde vi.

Atque hzc de dominio

Dofefit

imperfe&o , & ejus fpeciebus dicta fuffi-

li, qie

ciant,

T RO foQ

ddusa

UPHeHoe H b BWSECODBSVHEB|n.

ID Don.

? dever

hio: a

DISPUTATIO IV.

füfte

De Obreco , && .Subjeclo

? r

ditio d

Domini.

( il

Uamvis omnis, & fola naturaratio-

[40tg0.

nalis fit capax dominii proprie-

V:

O

morit

tatis, ideóque iftud etiam Deo, &

flilot

Angelis competat , híc tamen de fo-

atori

lo Dominio ,

uod homini competere

poteít, agendum fit, & imprimis quidem

»an,

expofito obje&o Dominii hominis ;

oft-

M |

D

modum in particulari de fübjc&to domi-

I

nii juxta varios hominum flatus confi-

e p |

derato difputandum erit.

i*

Fü

AR-

l

170

Tralfatus de 7ure & ?u/iitid.l

ht

ARTICULUS T.

J

Cujus rei dominium bomini come

At

m

petere potejf z

(nent

Yji

Rznot, 1. quód inter res creatas aliz

OWU

fint rationales, üt homo, Angelus.

eonpi

Aliz econtra irrationales, quz rurfus di-

viusi

viduntur in res cceleftes, & fublunares,

nl

thuncglobum ter-

&t

qua fcilicet confticuun

a b

raqueum , aut fünt p

artes ejusdem, bt

, animalia &c.

Et autem fide cer-

(jotW

plant

tum , hominem effe conditum propter

qii:

Deum , ut eidem in vita ferviendo, 1n.

j

du l

gterna felicitate poftmodum illum poffi.

deat, & reliquas creaturas füblunares

WT

NT

conditas effe propter hominem, uteidem

ferviant juxta illud Genefis r. Faciamus

lo

hominem ad imaginem & fimilitudi-

t

nem noítram , & przíit pifcibus mae

oni

ris, & volatilibus coeli, & univerfis be-

p

ftiis terrz &c. Quin imo etiam corpo-

altej

ra cocleftia effe condita ad minifterium.

lr

hominis patet ex illo Deuter. 4. ne forté

fm

elevatis oculis ad coclum videas folem.

[

& lunam, & omnia aftra cceli , & erro-

Id

re deceptus adores ea, & colas, quia

CR

creavit Dominus Deus tuus in minifte-

ij

rium cun&is Ge

peti

funt.

z

ntibus , qng in Cælq

M

[i;n

Pran;

li

Difputatio IV.. Artic, 1.

171

J

. Prienot, 2. quàd illa bona, quz homi. 152

ni competere/poffunt, in tres claffes divi-

[

dantur, fcilicet in bona vitz, fame, &

fortung. Ad primam igitur claffem per-

QUi d)

tinent bona homini intrinfeca , quibus

conílituitur , aut perficitur, àt anima,

, A

2 hütlst

corpus , fanitas, ingenium, doctrina, pro-

bitas &c. quibus annumerari poffünt do-

ublunata,

cbumte

na fupernaturalia, üt gratia fanctificans ,

& habitus infufi. ' Ad fecundam quidem

m 1

t

bona homini intrinfeca perrinent , fed

uorum menfura eít intra hominem eó,

1 p

quód ab a&ibus ejusdem defümatur , cu-

jentp, i

jus etiam eft honor & fama, inter quae

lm p

duo hzc eft differentia, quód fama fit

jblunate

bona aliorum exiftimatio de vita, mori-

uciden

bus, aut aliis dotibus alterius hominis,

Fotamit

honor autem fit quzdam teftificatio ex-

iil

terna deprzdic&a exiítimatione, que non

U

con(iítit in fimplici narratione, fed im-

iveris bt

portat cultum, aut reverentiam aliquam.

g ao

alteri exhibitam : unde fama direc&té l-

Verin.

ditur per detractionem, vi cujus alicuí

aefort

falfum aliquod malum imponitur , aut

s folen.

occultum manifeftatur ; honor autem di-

& r

re&é lxditur per contemptum , fcilicet

25 qmä

contumelias , &c, que verbó iniquó, aut

| miniüf'

fadtó fieri poffunt.

Ad tertiam claffen.

i (

pertinent bona extrinleca, quorum men-

füra non eft intra hominem, talia fuat oma

ni-

I

]

172

Tralkatus defuve c» Tuflitia,

"

nia illa, quz ad vitam illius, aut neceffa-

st

rib, aut commodeé fuftentandam condu-

qiam Y

cunt,

Prznot. 3. quód homini dom

inium.,

iey

153

Qu'ærl

proprietatis in rem aliquam dupliciter

nom 1

competere poffit, fcilicer jure naturali,

m

vel pofitivo.

Jure naturali dominium.

illud competit, quod precisé fpectatáho-

PT.

Thaly

minis naturá eidem conveniens eft, ideó.

nsitp.

que hoc jure competit illorum domi-

al n

nium, qui ex natura fua immediaté or.

dinantur ad hominem, ut eidem ferviant;

1 li

E

écontra jure folüm pofitivo illud domi-

getint

nium competere dicitur, quod ipfi natu-

rx humanz fecundüm fe confideratz de-

jl

bitum non eít , quamvis eidem à Deo

Qu

W Q

conferri poffit, Sic certum eft, homini

& s

jure naturali non competere dominium.

f

aliquod proprietratis in Angelum, utpote

altioris ordinis, licéc Deus de potentia

N

$d.

abfíoluta poffet Angelum fübjicere domi-

nio hominis, & quidem ia przíeati pro-

Dit

cedit quaftio potiffimüm de dominio

t

fv

competente jure nature, quodnam fci-

licet obje&um ex natura fua fübjectum fit

li

dominio hominis.

l

uy

154 Quaritur itaque primó , an homini ju-

tv

re naturali competat dominium directum

ehim:

in vitam & membraíüa, vel alteriusho-

[tlyo

minis.

Negativam tenet communis &

Tife,

Certa

l

Difputatie V.. Artic. 1,

175

U tteff

verta Theologorum fententia, etíi pleri-

J od

que fateantur difficulter

offe aílignari

folidam rationem, ideó

LUtim,

que alii aliuqfun-

damentum adducent,

! dl

Quzritur 2. an eidem competat domi-

lt tj

nium diredum quó ad famam, & hono-

domitin.

rem? Affrmativam cum D. Thoma 2,

du

24

uzít, 70. Artic.

4. tenent plerique

T

m dom.

Theologi. Negativam defendit Cajeta-

nus in D. Thomz locum citatum afferens,

blit o

quód fama non fübjiciatur privato domi.

temt;

nio ullius hominis, fed totius reipubli-

Jl n

c& , aut illius communitatis , ad quam

ipl t

pertinet, ut fine confenfu ejusdem (àlvà

n d

juftitià famam negligere non poflit,

1 4 Dto

Quzritur ;, an homini competat dire-

Jhonii

&um non folàm quó ad res fublunsres,

miniut,

fed etiam quó ad corpora cocleftia? Aí-

9t

firmativam tuetur Moll.Tra&, 2. Diíp. 18.

j potent

Negativam defendit Gormaz Dif

R

Se&. 2,

Put. 6.

r n

ipro

Dico r. Hominem non habere domi-

Ij$

domim:o

nium directum quó ad vitam, & membra

n (t-

fua, vel alterius hominis.

Prob.Sienim

du t

haberet hujusmodi dominium dire&tum,

tunc illud haberet vel jure pofitivo , vel

nini j

naturali, neutrum dici poteft ; imprimis

r

enim non habet dominium iftud jurepo.

rius

fitivo juxta illud fapientiz 16. Tu es Do-

T

mine , qui vitz & mortis habes potefta.

[

tem,

|

T

174

Tratlatus de jure & guffitia.

t'il'lïlïv q

tem , ideóque Exod. 20. dicitur: non oc-

r

cides. Sedneq; competit dominium iftud

ss

jure naturali , nam illius objeti domini-

1eden

um directum competit jure naturz, quod

ex natura fua eít inferius homine, &

rE

Con

ordiratur ad illum tanquam finem imme-

d.

diatum, adeóque cüm ipía vita hominis

vonit

non fit inferior homine , fequitur nona

lr

competere illius dominium dire&um ju»

re naturali ex dictis Num. 15 1.

h mon

20

Confir. Nam ideo jure naturz compe-

tit homini dominium dire&um in reli-

d

C

uas creaturas füblunares, quia (cilicet

hom

iflz ex natura fua fünt ordinatz ad ipfum

m

hominem, ut eidem ferviant; ergo cüm

alteti

homo ex natura fit ordinatus immediaté

udq

ad Deum , ut eidem ferviat, fequitur,

quód dominium dire&um in hominem.

ts

fefto

jure naturali non competat nifi foli Deo,

1;6

Dico 2». Homini competere dominium

üy

yrn

dire&tum in famam & honorem fuum.,

Prob. Si etenim non competeret illi cale

Doni

p

dominium defectus effet vel ratione ju-

ris naturalis, vel ratione juris pofitivi, (ed

if

&vl

neutrum dicipoteft, Ergo, Maj. patet,

min.prob. Imprimis enim non eft defectus

I

hI

ratione juris naturalis, quia fcilicet homo

fibimet ipfi per actiones liberas, easdémq;

tüty

i

honeftas caufat famam, & honorem apud

juns

pain

alios, fed neque c& defe&tus ratione

pofi-

lg

*

i

Jifputatio IV, Avtic. l.-kx

175

u." Tonot.

pofitivi, quia non conftat Deum fibimet

nf

ip(i referváffe: exclufivé dominium

ro-

M

prietatis in famam & honorem hominis,

Mttanl

ut eidem non contulerit iftud, etí jure

Qnig,

naturz debitum fit. Ergo,

hml

Confir, i, Authoritate D. Thomz 2, 2.

ita oni

Quzít. 64. Art. j. ad 3. dicentis: quod

itir t

homini competat dominium eorum, quz

umj

liberó füó arbitrió obtinet; ergo, cüm.

homo per actiones liberas obtineat fa-

i['ä Qp

ii

mam, & honorem, fequitur eidem com-

petere dominium hujus.

u li

Confir. 2, Nam inmultis cafibuspoteft

zi

homo non folüm indire&té , (ed etiam di-

ergodin

recté indominiü donarelicité femet ipfum

nmoediat:

aut etiam publico contemptui exponere,

igiitr,

üt ad exercendam humilitatem , qua ra-

Qminem.

tione D, Auguftinus edidit libros Con-

(oiDeo,

feffionum , quin imo aliquando obligatur

(omitüs

ad perdendam famam refpe&tu alicujus

m fu.

privati, prout contingit in Sacramento

«tilit

Penitentiz, ubi'tenetur manifeftare fua

jone

peccata Confeffario , quantumvis provi-

iiv

deat füam famam effe minuendam

, quam

de eo habet.

p

deíequ

Confir. j. Nam poteft quis licité alte-

e hum

ri donare non folüm obligationem refti.

sst

tuendi damna fortunz fecuta ex detra-

&ione,aut contuielia , fed etiam obli-

qn

gationem reftituendi i

pfam famam, & ho-

odd

1co

ii

norem ablatum, Ergo.

!

Tralatus de Purt Cv 7uflitia,

que (

1j

"-

Dico 3. Etíi homini jure naturz com-

etat dominium directum in res fubluna-

a

ïquit, l

res ab ipfo homine diítinctas , non ta-

od

men eidem competit dominium dire-

&um in corpora coeleftia. . Prob. Nam.

NG

Con

inter illa, quz fcripturz teftimoniis di-

apid

cuptur fubjecta fimpliciter dominio ho.

minis non recenfenter Corpora coeleftia,

u of

&

licéc ifta dicantur effe condita ad mini-

Cort

flerium hominis ; ergo nullum habetur

fundamentum dicendi ,. quód eadem fint

y d

t a

fubje&ta dominio ejusdem diredo,

Confir. Dominium dire&tum in corpoe

r

ra cceleftia effec homini penitus inutile,

qontt

ovf

neque ad ullum effe&tum conduceret ,

lia

quem homo non confequeretur per fo-

lum domioium imperfe&tum confiftens in

bt

m t

jure utendi & fruendi luminé, cterísque

influentiis cocli, & fyderum, ted hoc ipto,

Ms

|ttn

Ergo.

ris p

Ymj

AR TICULUS Il

d

Solountur O&jefliones.

IT

fl

jic. r. contra primam : Homini com-

Ü m

159 OB

petit dominium dire&um in vitam

t

alterius hominis, Ergo. Ant, prob, Nam

fetis

aliàs fequeretur , quód Princeps aut res-

Quf |

publica jufé non poffit occidere delin-

LT

— qucntes

Á

Dilputatio IV.. Artic, 1l,

177

Ut t

Wuentes contra ipfam rempublicam, auc

'& lum.

etiam períonas privatass fed hoc admitti

, t

nequit

; utpote oppofitum przcepto Dei

I d.

Exod.22. dicentis: m

r n

aleficos non patie.

ris vivere. Ergo.

Dimori

Confir. 1. Sequeretur , quód ini uus

lniniol

aggreffor in nulla circumítanti

^t Croel

a poffit li.

cité occidi; fed hoc re

pugnat communi

2 at m

& certz Theologorum

n habeny

fententiz. Ergo.

Confir. 2, Maritus adulterum cum ue

eudem f

Xore deprehenfüm, & parens filiam unà

«

cum adultero deprehenfam jufté occidit

Yi

jure civili, àtff. adlegem Juliam de adulc

üs It

conítat. Ergo,

Vüceret,

Confir. . Poteft inquibusdam cafibus

t prfo-

licité occidi etiam innocens, quando fci-

(ltesin

licet iftud neceffarium eft ad coní(ervan-

At

dam falutem reipublice, Ergo.

tocip

Refp. N. ant, ad cujus probat. D. maj.

Juté non poffet occidere maleficos vi ju.

ris proprietatis,C, maj. vi jurisdi&tionis,

J

N.maj. & ficdift. min. N.conf. Ratio difít.

eít: quód Princeps , aut respublica non.

/,

habeat jus proprietatis in vitam fubditi,

fed folüm jurisdictionis, vi cujus ex jufti-.

mi CO

tia vindicativa licité occidit delinquen-

; vitit

tes juxta illud Apoftoli ad Rom. 13. de

p Mi

fzeculari Principe dicentis: non enim finé

a

cauía gladium portat. Dei enim minifter

eít; vindex iniram ei, qui malum agit.

Ad

qumfb' :

Y

à

b

478

TraBatus de jure & fuflitia.

(f a

Ad confir. 1. D.ant, Nunquam effetli-

citum occidereiniquum aggrefforem non

m Yi

«ens

fervato moderamine iuculpatz tutellz ,

i ede

. ant. fervato hoc moderamine N. ant.

& conf. quia, licét iniquus aggreffor non

Corf

o

P

offit occidi, nifi urgente neceffitate ex-

trema, quan

do aliter defendi vitanon po-

eet!

inde fequitur , quó

in

teít , non tamen ex

Quf

conceffa in ta

li cafü facultate occidendi,

habeatur jus aliquod proprietatis occi-

drein

b

dendi alterum, fed folüm fequitur, haberi

jus defen

dendi vitam fuam.

quill

Ad con

fir. 2, D. ant, Tunc juíté occi«

d

ER

dit in foro externo, tranf. ant. in foro

d

I

interno,feu confcientiz N. ant. & conf.

TU don

Licér enim jus civile tali homicidz tri-

M

buat impunitatem ,

quod tamen ipíun

que

ubique receptum non eít,nont

amen hinc

f

fequitur , quód homicidium iítud fit lici-

M

tvum in foro externo, üt ex propofitione

&t

fign. per Alex. VII. damnata conftat.

d

Bu

Ad confir. 3. D. ant, Licet directé oc-

cidere innocentem, N.ant. folüm indire,

hia

&& C. ant. & N, conf. . Ratio hujus eftz

t

N

quód in nullo cafu fi

t licitum directé oc-

"tl

cidere innocentem , licét hic ad fervan-

Mi

M

dam rempublicam teneatur femet ipfüm,

x

non quidem occidere, íed exponere cer-

at

uq

to periculo mortis, ità utfuómodó paffi-

ve fe habeat,

r

lt

Objic.

l,

fl

b;/þ'[tkfio Ip. A'tifo ll.

179

Objic, 2, Si homo non haberet domi:

UT non

159

nium vitz fuz, fequeretur, quód alterum

lp

occidens nunquam faciatilli injuriam ftri-

Va

pl

&é talem, fed hoc admitti nequit. Ergo.

Confir. , Sequeretur, quód iniquus

ff

LT

homicida foli Deo faciat injuriam ftricté

talem tanquam Domino vitz & mortis.

, qii

rgo,

Xadei

Confir.

Ms Oqt

2. Homini competit dominium.

directüm

füz virz fpiritualis confiftentis

lab

in gratia

fan&ificante , nam aliàs per

quodlibet peccatum mortale, vi cujus

jb o

t inn

perditur gratia fan&tificans, fieret Dco

injuria ftricte talis;

ergo etíam competit

&

illi dominium vitz

corporalis.

dlb tri-

Refp. D. maj. Sequeretur, quàd ini-

il

qué occidens non faciat homini injuriam,

mehinc

jitln

flricté talem oppofitam dominio dire&o.

C.maj. oppofitam dominio utili, N. m

aj.

yoltn

& fic diít, mip.

N.conf, Ratio diftinct.

vt

eft: quia licét homini non competat do-

jb ot

minium perfe&tum fuz vite, competit ta-

nindt

menilli dominium imperfectum, (ive uten-

Qu et

di, & fruendi hac vita, quodjus violatur

«t oU

ab illo, qui hominem iniqué occidit.

(ervit

Ad conf. r. fimiliter D. ant. & N,conf;

Ad confir. 2, tranf. ant. N, conf. . Di-

r

fparitaseft ; quia ex teftimoniis Scriptu-

d

p

tx conítat , quód Deus defacto contu-

erit dominium perfedum. in gratiam

Ob)lc.

MA

habiz

z

y

180

Trd&att/cs de fure c» fuflitia.

f

(.m

'habitualem, aut faltem iftud fibimet ipfi

jl

f ahc

fp

ecialiter rion refervaverits

m um

169

Objic. 3. Si homo non haberet domi-

NV

nium perfe&um in vitam füam, fequere-

n nullo cafu licité occidat fe-

ilis 2

tur, quódi

|renn

met ipfüm,

fed hoc adrhitti nequit ; ergo,

M

prob, Nam aliqui femet

Maj. patet, min.

o

ipfos occiderunt , quos Ecclefia tanquam

d

Martyres colit, àt patetin S. Apollonia

indión

nte in ignem.

fponte infilie

itoen

Confir. t,

Ad defendendam pudicitiam

gis

otet quis femet ipfüm occidere tefte

WT

S. Hieronymo, cujus verba habentur cap,

Àl

Non eft noftrüm, caufa 23,Quzeít. j. non.

LT

licet propria perire manu abíque co , ubi

caftitas pericliratur, Ergo.

IT

fden

Confirm, 2.. Nam miles licité accendit

ulverem tormentarium in bello jufto,

priis

con(eq,

quantumvis przvideat, fe cum hofte rurri

h

illa, quam evertit, obruendum , àt con-

tela

ftat inSamfone, Eleazaro, aliisque pari-

tér occidentibus femet ipfos, & tamen.

po(i

in Scriptura laudatis,

pkri

Confir. , Saltem reus ad mortem con-

(b

IT

demnatus ex mandato judicis femet ipfum

.

m

licité occidit, Ergo.

Refp. D. maj. Sequeretur , quód in.

finj

o [

nullo cafu poffit quis licité occidere fe-

met ipfum feclusà fpeciali facultateà Deo

D&ufrq

&

lier

conceífa, C, maj. hac :fuppoücxa N.maj.

iC

4!

Di/purat;o; IV, A;tic. If,

181

lw ii

fic dift, maj. N,conf, Ratio diftin&. eft:

Ro

quód aliquiSanái occiderint femet ipfos,

nhon tamen authoritate propria, fed ex

D

facultate à Deo fpecialiter conceffa, nam

QOU

aliàs ab Eccleíía tanquam San&ti non co.

,

TET

e€rentur,

ln z

- .Ad confirm. 1. (imiliter D. ant, & N.

1 g

confeq, Neque enim in cit, cap, illa vox

dpollori

abíque eo tumítur exclu(ivé, fed fumitur

inclu(ivé, ità ut fentum faciat, nequidem

lia

ad tuendam caftitatem licitum efTe, ut ali-

d

quis íe. occidat

» prout ex gloffa ibidem

n

conftar,

f m

Ad confir, 2, D.ant. Sidire&é inten.

T

dat fuam mortem, N.ant. Si dire&e in.

tendat conf(ervatione

m urbis, vel juítam

votndit

cladem hoftium , &

fi per accidens infe.

parabilem à fua morte, tranf, anr, & N.

lilb

confeq,

ln

i

Ad confir. 3. N, ant, Nam judicis po-

r pa!il

teítas tanta non eft, ut reus habeat, aut

p tunta

pollit licité occidere femet ipfum, uti

plerique fentiunt,

v

Objic. 4, Poteft quís ad falvandam al-

I6t

terius vitam temporalem licité exponere

tipur

femet ipfum certo periculo vitz ; ergo e-

al

tiam femet ipfüm occidere, Ant. prob.

Sic poteft quis ex motivo charitatis in.

gtl

naufra

i?

gio alteri relinquere tabulam, et(i

h

Y

il

ac relifïta pravi

deat fe fübmergen dum.

M s

Simi-

182

trallaitis de Ture &v duffitia.

1

Similiter conftitutus in fame poteft alteri

)

;

um

in equali neceffitate conftituto cedere pa-

hic m

nem unicum , licét przvideat fe moritu-

jate,

rum. Ergo.

Confir. 1. Poteft quis fibimet ipfi fal-

Q

ylet

tem ex motivo virtutis notabili tempo-

&

Af

re abbreviare vitam. Ergo,

Ant, prob,

monni

Sic licité quis abftinet medicinis pretiofis

« l

conítitutus in gravi morbo, Ergo.

Ü

r

Confirm, 2 Poteft quis licité fibimet

idem ex hoc fi-

m«

ipfi optare mortem, & qu

(on

ne, utliberetur à miferiis, quz ipfum plüs

affligunt, quàm mors corporalis, Ergo.

]i

Tranf. ant. cum füa probatione,

hoci

Refp.

l

01

i

N.confeq. Difparitas eft, quód aliud fit

femet ipfum occidere, & aliud fuam vi-

frfcquä

AORU

tam pofitivé non defendere; fecundum

bl

in multis cafibus licitum eít, fecus autem

rimum, eó quód dire&é nunquam licéat

(

f

N

fibimet ipfi inferre mortem , licét quisil-

u

lationem ejusdem, przfertim ex altioris

virtutis motivo poffit non impedire, àt

P

J

t

patet in Martyribus , quàm data occafio«

r

ne fugz mortem fibi vertere,

Ad confir. 1. C. ant. cum füa probatíoa

(h

n

N

ne,N,conf, Difparitas patet ex dictis,

Ad confir. ^. D. ant. Poteft quis licité

Tht

fibimet ipfi optare mortem cum perfecta

d

m

re(ignatione in Dei voluntatem, C. ant.

cogL

Q

Seclusä hac refignatione, IN, ant, &

atio

!

bifputatio YP,. Artic, 1.

185

Xlltei

Ratio diftin&, conftat à paritate illius, qui

re p

licité petit eleemofynam à divite, licét

at

hanc non poffit fibi invito domino ven-

dicare,

r

Objic, y, contra fecundam, Fama qui.

162

YU t

valet vitz juxta receptum axioma: vita

Ánt

& fama pari paffü procedunt : imó famam

J

nonnulli pluris zítimanr, quàm vitam:

?0,

ergo fi homini non competit dominium

* fhim,

dire&um in viram , neque in famam ei.

aof

dem competere poteft,

pimyl

Confirm, tr, Sequeretur, quód aliquis

.

licité poffit infamare femet ipfum ; fed

obxioy,

hoc repugnat Authoritati D, Auguftini

Jilut f

lib, debono viduit. cap. 22. dicentis, con-

(um vl«

fcientiam nobis effe neceffariam , famam

cudum

proximis , ideóque effe crudelem, qui fa-

g m

iam negligit.

At flcc'at

Confitm. 2, Saltem fequeretur , quód

iibl

falvà juftitià poffit in qualibet circumftan-

x drioni

tia quis infamare femet ipfum, fed hoc

ïedif [7 üü

admitti non poteft, eó quód fepiüs infa-

mia hominis particularis redundet in to-

ogcaüm

tam communitatem , aut familiam, Ergo,

obatio

Confir, 3. Licét quis poffit condonáre

j

alteri injuftam mutilationem pedis, aut

js li

manüs ,non tamen fequitur, quódhabeat

dominium dire&um in pedem , aut ma-

perfcäl

rc' sl

num; ergo etiam, licét quis poffit alteri

lzfionem famz, non

j

condonare iniquam

hu

4

tamen

7

184

Trattatus de 7?411 & Juffitia.

ramen fequitur, quód habeat dominium

Qu

directum illius.

u pow'

inus

Refp, Tranf. ant. N. conf. Difparitas

eft:

uód homo obtineat famam induftrià

w &

Oj

fuá, fcilicet honelté & laudabiliter viven-

do, Neque conftat Deum denegáffe ho-

gii t

- o

mini dominium famz competens jure na«

turz, Oppofitum econtra dicendum eft,

! um

| lia

quó ad vitam.

Ad confir. r.. N. fequelam, nam etiam

| enpun

licitum non eft abfque caufa legitima pro-

(

t

digere pecunias, & tamen exinde noníe-

quitur, quód homini non competat do.

l:

t

t

minium in bona fortunz; ,ergo id ipfun.

dicendum eít quó ad famam,

Ó

Af

Ad confir, 2, D. ant, Sequeretur, quód

t D

n

falvà juítitià quis poffit infamare femet i-

pfüm, fi precisé deftruat fuam famam ,

tl

st

C. maj. Si fimul ledat famam alienam, N.

maj. & conceífa min. N. co9fz Ratio dift,

lm,

l

N

conftat à paritate , quà Petrus habens do-

minium fuz domüs poteft eandem accen-

tilt

dere (alvà juítitià, quando per iítud incen-

m

dium non exponitur periculo domus vici-

fl

na Pauli,fecus autem,f(i huic (imul damnum

tl

ipferat,

EM

. Ad confit, 3.

AN. conf, Difparitas e(t,

Otli

quód non fit in poteftate ipfius mutilan-

DI

tis reftituere manum, aut pedem, nam füp-

t i

dt1

pofita hac poteftate non poffet aliter con-

dona.

K,

]

DifpütatiolV, Artic. 1I,

185

düminium

donare reftiturionem, econtra in cafü, in

quo

potct reftitui fama, habet tamen in-

Ug

£

amatus poteftatem donandi rcfítitutio-

hitir)

nem fams,

Itv

Objic, ultimó contra tertiam, Ideo ho-

165

N

mini competit dominium dire&um in.

D ftn

um d

corpora fublunaria, quia hzc ex natura

fua immediaté ordinantur in hominisuti-

1 etian

litatem, ífed pariter ad hanc ordinantur

'

Corpora cccleftia ex natura fua,

Ergo,

u p

Confir. , Authoritate D, Thomz af-

nf

firmantis: omnia corpora inanimata füb-

p

jeca effe déminio humano , adeóque e-

llipn

tiam corpora cceleftia prout p, 1, Quaft.

96. Art, 1. & 2,2, Quzfít. 66. Art, 1. do-

l, und

eet. Ergo, ,

emt l«

Confrr. 2. Siquis alterum violentéim.

fimim,

pediret, ne utatur lumine, aut influxu fy.

m N

derum , faceret eidem injuriam (tricté ta-

anodi

lem. Ergo,

s

Refp. D. maj, Quia funt ordinata in u-

41

tilitatem hominis quó ad folam faculta-

diaceq-

tem utendi & fruendi, N, maj. quó ad

iC«

facultatem deftruendi, aut alienandi , C.

AU.

maj. & fic dift, min. N. conf,

Ratio dift,

eít : quód corpora cccleftia fint quidem

s d,

ordinata ad hominis utilitatem , nihilo-

il

minus tamennon ità fübjiciantur potefta-

amlip

ti ipfius, ut habeat jus eadem alienandi,

r

aut alium excludendi à percipiendo lumi.

ne,

du

d

N

196

Trallatis de gore e» 7u]?itia'

Ad confir, , Refp. D. Thomam folum-

V aliäs

hod

modo affitmare, quàd homiui compe-

g

tat dominium utile in corpora cceleftia ,

non autem , quód ilji competat domi-

D! Yat

qum'm

nium perfedum,

Ad confir. 2, D.ant. Faceret injuríam

qif

Totd

oppofitaàm dominio perfedo, N. antec.

Dominio utili, C. ant. & N. conf, Exhis

qua

[

164 Confítatr, quód homini non competat

dominium perfedum in vitam & mem-

at

bra alterius hominis , ut eundem profuo

süte

beneplacito occidere,aut mutilare poffit

(qu

(o

co, quód homo non fit ordinatus adfer-

vitium alterius, fed ad fervitutem Deo

ul

immediaté praftandam ; ut ex ipía excel,

Ym

lentia hominis deducatur, quód foliDeo

fuex

jure naturalí competat dominium perfe-

a

&um in hominem, licét Deus jure pofiti-

d

vo poffit hominem fübjicere perfecto

quoö

dominio alterius hominis.

Neque. ob-

u

ftat, quód fervato moderamine iuculpa-

tüm

tx tutellz quis licité poffit occidere al-

qui

terum, fcilicet iniquum aggrefforem vi«

X

tx,nam hzc licentia non fundatur in ju-

D

re proprietatis ad vitam alterius , fed fo-

T

]üm in jure defendendi vitam propriam,

q

Longé minüs obftat,

uód magi(tratus

lg

habeat poteftatem occidendi maleficos ,

U

hzc fiquidem poteítas pertinet ad folum

Tnoi

jus jurisdidionis, non autem proprieta-

n

tis,

!

"Difputatio YV. Artic. 11.

187

lum

tis, aliàs licité poffet pro fuo beneplaci-

lme

to occidere dire&té innocentem , quod

d.

tamen certz Theologorum fententiz re-

ml

Pugnat, irà quidem, utlicét poffit judex,

Qquinimo teneatur abfolvere innocentem,

It

qui fecundüm allegata, & probata eft in-

Nan

Yí, Eri

nocens, non tamen poffit occiderc illum,

quem privatà fcienrià novit innocen-

COT

tem, etíi hic videatur nocens fecundüm

Em

allegata, & probata, eó quód fcilicet di-

ol

redé occidere innocentem nunquam li«

if

ceat.

ttsale

Conftat 2. quód homini non compe-

16$g$

tv

tat dominium dire&tum in vitam pro-

fierd

xiam, fedfolum dominium utile, feujus

(olLDeo

fruendi, & utendi vità cum obligatione

iytee

eandem confervandi faltem negativé , id

uf

eft, non occidendi directé femet ipfum ,

yeito

uod feclusá fpeciali facultate à Deo in-

Qu D

dultà pro nulla circumftantia eidem lici-

dul

tum eít ; hinc tamen minimé fequitur ,

irt d

uód etiam obligetur ad vitandas omnes

ytn v

a&iones prezfertim pofitivé licitas, & ho-

y injl

neftas, quz conjunguntur cum periculo

ff

mortis, adeóque folummodo indireQe,

yriü

aut per accidens mortem infert, SicRe-

(l

ligiofus laudabiliter obfervat ftatuta fui

kfco,

Ordinis cum certo periculo acceleranda

jols

mortis , jtà ut Chartufianus ad recupe-

randam fanitatem non teneatur vefci car-

p

niïbus

N

188

Tratlatus de Pure & Tuffitia,

nibus, nec Monialis deambulàáre extra

Y

claufüram. autquilibetalius ad mutatio.

nemaéris &c, Ratio horum omnium,qua

M,fä

fusé examinat Lugo Difput, feptima de-

fumitur ex principio umvcrfal , quód

M

nemo teneatur cum fuo gravi incommo.

do Cuftedire bona alterius dominio füb-

l

jeda , licét teueatur hec pofitivé non,

nu

defiruere,

et

166

Conftat 3. quód cmhbet homini com-

X

petat dominium perfe&um proprietatis

im o

in fuam famam, & honorem privatum ,

Towt

ldeöque falvà juftitià poffit infamare fe-

U:

met ipfum , nifi hzc infamia fit infepara.

gwf

bilis à lzfione famz alterius, tunc fiqui-

Wt

dem id licitum non erit, prxterquam in

um

illo cafu, ubi alter confentit, aut mani-

d

feftatio deh&l vergit in bonum neceffa-

&

rium totius communitatis , aut quando

Q

illud przcipitur legitima authoritate $u-

dii,

perlous. De quo plura fuo loco dicen-

D)

da erunt; fimiliter competit homini jure

l00

naturz dominium perfe&tum in creaturas

fi

fublunarcs ab homine diftin&as, in cor-

Y

pora autem ccrleítia eidem folüm compe.

hmp

tit dominium uctile ,

feu.jus utendi, &

|s

fruendi luce , cæterlsque qualitatibus

p

Corum,

u

Dur

AR-

wg

]

'o38 ( 1895 Q5

It m

ii

ARTICULUS III.

Wque

4n,C9 quale dominium competat

i

A de.

i

|

Religiom' $

'

l,vl

Ihom,

TY

Rznot. r, quód przefens quxftio dupli. 167

citer inftitui poffit, fcilicet compa-

TT

rativé ad totum ordinem religiofum, aut

Íticon

certum aliquod domicilium ejusdem, tum

comparativé ad perfonam privatam ejüs-

htht

'

dem ordinis religiofi. Hec autem con-

tfuqn,

troverfia nafcitur ratione voti pauperta.

"WA

tis , ad quam obíervandam finguli R eli-

Iu

giofi fe obítringunt,

Hujus autem voti

tcígi

mareria remóta fünt res temporales, qux

um in

ad bona fortunz pertinent ; proxima au-

L Ptj«

tem eft ufus fa&i, qui circa bona predi-

tl

&a verfatur, nam quiliber Religiofus vo«

qunit

tó paupertatis fe obligat, quód abíqueta-

It

cita, aut expreffa Superioris licentia, a-

od

deóque authoritate propria iisdem uti

nii j

non velit, àt ex ipfa vocis Ecymologia hic

Featurai

obfervat Cardinalis de Lugo Difp. 6. Q,

[n Q«

10, Ratio hujus eít, nam ficut ille natura-

npe

liter pauper eft, qui rerum ad vitam per-

d, &

tinentium dominió deftituitur ità, ut indi-

vatibu

geat facultate Domini, & benevolentià

-ejusdem ad vi&um, & veítitum quotidia-

num, ficReligiofus moralíter pauper ett,

€ó quód ad licitum ufüm rerum tempo-

j

ralium

i

190

Tratlatus de jure cr juflitit,

gt

valium indigeat facultate Superioris, licét

hzc bopna dominio ejusdem non

yo m

vfint: fub-

g a

je&a.

168 Prenot,2. quód matería remota voti

p&&sf

t pxm

paáupertatis, fint bona reliqua àbonis for-

tunz diftin&a, hinc certum eít , quód

g

dhorit

cuilibet Religiofo imprimis competat jus

naturale non folàm ad tuendam vitanr

i

te vt

contra iniquum aggrefforem cum mode-

feasi

ramine inculpatz tutelle, fed etiam jus

qi (

naturale ad illa, que in extremo cafü ne-

ii

ceílitatis ad vitam fuftentandam füunt re.

mi o

quifita, üt conftat ex Cap. exiit. de verb,

bateo

fignificat. in 6. ubi Nicolaus III. exprefsé

decernit, quód abdicari quidem poffit om-

Coni

evot

ne jus proprietatis ad bona temporalia,

non tamen poflit abdicari jus naturale ad

terf

d& i

ceonfervandam vitam per neceffarium u.

fum facti, quód jus cuilibet pauperi con-

Juh.:

Wt

wenit; przterea materia voti paupertatis

non eít fama & honor ipfius Religionis,

far

pup

ideóque illi competit jus proprietatis ad

ifta, nifi fponte fuà jus hoc refignet, De-

a

1200

nique non excluditur jus proprietatis quó

fit

ad bona fpiritualia , aut rei fpirituali an.

nexa, cujusmodi juxta varias Conftitu-

d

tiones ordinum eít jus ad obtinendum be-

p

neficium regulare, aut conftanter habi-

j

Tüm

tandi in certo domicilio &c.

169 Prznot. ;, quód prater illam obliga-

d

tionem

li

ibilputatio Y, Artíc. 1.

19f

r li

tionem,quá Religiofus vi voti paupertatis

V rfob

rem cemporalem finé licentià fui Supe-

rioris tacità, vel exprefsá ufürparenon.

Ptv

potett, plures alii effe&us poffint induci,

L

ut proinde menfura voti defumenda fit

[

€x regulis & ftatutis cujuslibet ordinis au-

at

thoritate Apoftolica approbatis; hinc a-

hm vit

liqua tum licité, tum validé non obftan-

um moj

te voto paupertatis fieri poffunt in uno,

trim jt

fecus in alio ordine, "Ratio à priori eft,

f

quód fcilicet obligatio voti paupertatis

münme

religiofz dependeat ab approbatione fum-

It devoh

mi Pontificis, ad quem pertinet appro-

[ enrdi

Patet hoc ex

bareOrdines religiofos,

Voffiton

conftitutione Bonifacii VIII, Cap. unico

de voto in6.dicentis: Solemnitatem vo.

j

yordi,

urde ad

ti ex fola Ecclefiz inftitutione inventam

anum t

effe,

Quod ipfum Gregorius XIIL in,

g

Bulla afcendente Domino expre(sé affic.

mat: ut proinde non fübfiftat illorum.

at

eipiis

fententia, qui putant votum religiofae

jettis d

paupertatis ex natura füua effe impoffibi-

nt, De

le cum dominio rerum temporalium. His

«tiqui

prenotatis

Dicendum 1, Quemlibet Ordinem re-

tl 4

I70

onflti

ligiofum,excepto OrdineS, Francifci Ca-

pucinorum, & Minorum de obífervantia

dun Y

« h

effe capacem dominii proprietatis bono.

rum temporalium in communi , & tale

j Obh

dominium eidem a&u competere. Ità

L

comrmu-

g

-

192

qraBatus de fure & fuflitia,

irn|

communis, & certa Theologorum fenten-

tia contra Navarrum , paucósque diffen-

lepem

Probatur authoritate Concilii

tientes.'

Propric

'Tridentini, quod Seffione 2;, de Regul.

dum

domin

Cap. 3. ità ftatuit, Concedit S.Synodus

omnibus monafteriis, & domibus tam vi-

m

fee

rorum, quàm mulierum etiam mendican.

-^

tium, exceptis domibus Fratrum S. Fran-

peni

atb

ciíci Capucinorum, & Minorum de ob-

fervantia : ut deinceps bona immobilia

lii

eis poffidere liceat. — Neque hic nomine

hrcit

poffeffionis , üt Navarrus putat, intelligi-

lii

tur przcisé dominium ucile feclusó dire-

f

nond

&6, contrarium fiquidem patet ex con-

ftitutione Nicolai III, Cap, füperiüs cit,

Ynt

Tif

dicentis : quód dominium directum re-

rum temporalium Ordinis S. Franciíci ,

C

ne illud incertum fit, ad Sedem Apofto-

D

licam recipiat; ex quo ipfo infertur, quód

DN

fitin

reliqui ordines fervent dominium dire.

&um quó ad bona temporalia , exceptis

p

domibus Profeffis Societaris JEfu , «quaz

Til

bona immobilia przter domum, & hor-

nf

tum poffidere non poffunt , üt Gregorius

Yb

XIII. flatuit. Czterüm Pontifici compe-

qiit

tere dominium proprietatis altum in bo-

my

na Religioforum, ut ad publicam Ecclefiz

tit

urilitatem de iiídem difponere poffit, ne-

DT

mo negat.

E

Dum

171

Dico 2, Quemlibet Religiofüm profef-

defi

fum.

H

Dilputatio YW, Artic. IlI.

193

t

fum in particulari per folemne votum.

odf

( Cned

paupertatis non folüm amittere dominium

p Mtgul,

^

proprietatis quóad bona temporalia, fed

it S.Sjnorjæ

etiam . ad obtinendum impofterum tale

dominium reddi incapacem.

Ità pa-

st

T nengi,

riter communis & certa Theologorum,

fententia, Probatur. Incapacitas ad obti-

ün$ Is

m de ol

nendum, aut retinendum dominium quó

inmolil

ad bona temporalia dependet à jure ex-

celfo inducente hanc incapacitatem,

fe

tf tomite

j

hzc inducitur refpe&u cujuslibet Profeffi

t ülig

Religio(i ; ergo,

Maj conftat ex dictis

(lus) dre

« n

fuperiüs Num. 169. Min. prob, Nam cap.

non dicatis caufa r2. Quzeft, r. it&k habetur:

ptris d

Non dicatis quidquam proprium fed om-

um te«

nia funt vobis communia. Similiter cap.

lt

Cum ad monafterium de ftatu Monach, In-

npoln-

nocentius IIL. fic ftatuit: Prohibemus di-

t ii

ftridé in virtute S. obedientiz füb obte-

jum d.

ftatione divini judicii, nequis Monachus

, p

proprium aliquomodo poffideat , & infe.

i, q

rius fuübjungitur: neque Papam in hoc

poffe difpenfare.

T

Prateréa cap. exiitde

jtpots

verb. fignif, in 6, & fzpiüs alibi ftatuitur,

|ompe

quód omneid , quod Monachus acquirit ,

minbe

monafíterio acquirat ea ratione, qua ra-

Fediít

tione id, quodfervus acquirit, domino

of

acquirit, Denique Concilium Tridenti-

num Seffione 2;. de regular. Cap. z. fic

A

[

j

definit: Prohibentur eis, ftilicet Religio-

li

"

fis

194

Tratlatis de Jure & 7140321.'

fis Profeífis bona quovis modo abillis ac-

i

T

quifita tanquam propria etiam nomine

Conventüs poffidere , vel tenere, fed fta-

gl

jenum

tim ea Superiori tradenda, & Conventui

incorporanda funt &c.. & ad hos Profef-

g

íos quóad incapacitatem dominii revo-

a T

centur etíam coadjutores formati noftra

fat t

&

Societatis. Excipiuntur econtra Equites

Religiofi Ordinis S. Jacobi in Hifpania, &

a

filtt

S. Stephani in Hetruria, qui profitentur

folam caítitatem conjugalem , ideóque

gl

iisdem ad fuftinenda onera matrimonii

toci

conceditur dominium proprietatis in bo.

t

na temporalia , fed limitatum , & Ozdini

suni

fübje&um, üt hic Suar, tom. 4, de relig.

mj

tra&t. 9. cap. 4. fufiüs exponit,

piti

172

Dico 3. Religiofum Profeffum non a.

LO

mittere jus fuitatis , i ingreditut illum.

Á

Ordinem , qui eít capax fücceffionis quó.

jay

ad bona temporalia,exceptis Profeffis no-

n

firz Societatis, qui jus hoc non retinent.

t

Probatur. Namjus fuitatis nihil aliud eft,

jud

uàm jus füccedendi ab inteftato tanquam

[

hzres füus patri defundto , in cujus po-

itlin

teftate conítitutus erat temporce mortis,

W

adeóque jus ad legitimam, ut teftamen-

Ti

tum fit.nullum , fi.à parente ,defuncto

N

:

fuiffet in illo omiffus, aut abfque füufici-

CU

enti caufa exhzreditatus, fed Profeffus

pr

Ordinis capaci fücceífionis jus predictum

N

Íecum

i

Difputatio lV, Artic, l.

19j

dl

fecum infert mona(terio , ut hoc nomine

A nine

Wtf

fui profeffi faccedat; ergo. — Maj, expo.

nit jus füitatis. Min, probat. Nam mona-

VU

dlrí

fterium capax fücceflionis fücceditin om-

nia jura, & bona profeífi, de quibus hic

ii

WT

ante profeffionem non difpofüit, ut coaz

ftat tum ex jure civili $ ingreffis Cod. de

i Bs

Sac. Ecclef. $. illud quoque., Authenti:

dipania

ca de Monachis , tum ex jure Canonico

Toftent

fcilicet cap. Si qua mulier. & cap. quia in.

y H

gredientibus caufà 19, quxít. 3. Ergo. Ex

Yuntmoti

hiis nb

hocipfo ulteriüs deducitur , quód idem.

dicendum fit de jure agnationis , feu fan-

& O

guinis, dehzreditatibus, legatis &c. quin

, derii,

imo pleriq; iftud excendunt etiam ad Em«

[ IOTl de

phytheuíim & ufüm fru&um, Excipiun.

tur tamen Capucini, & Minores de ob-

dl

fervantia, quorum Ordo fucceflionis eft

irisqu.

incapax , przterea Profeffi, & Coadjuto-

vdiefisa

res formati Societatis noflrz , qui ab in-

nretat

teftato f(üccedere non poffunt, imo plures

lodl

judicánt contra Vadingum, illos nec qui-

Vunquam

dem pofle fuccedere in hzreditatem ex

qjis p

teftamento, licét aliàs Ordo fit capax bo-

^ fEOLUS

norum temporalium; ergo.

efhme

Dico 4. Dominium bonorum tempo-

173

dfundo

ralium non folüm potefít componi , fed

e if

etiam defg&to componitur in Religiofo

Drofdi

privato cüm voto paupertatis. Probat.

redidd

^. Namilli, qui in Societate no(tra comple-

ft

L

y

N 2

to

196

Trallatus de jure c juflitia.

[

hat

tó Tyrocinió emittunt vota fimplicia,funt

veré Religiofi , & tamen retinent domi-

g

nium priftinum rerum temporalium, &

Mlls t

omnia juraproprietatis, fedhocipío ; er-

b SU

Min, patet, maj, autem prob. ex Bul-

Diip, 3

go.

laGregorii XIII. aícendenre domino, qua

Iv

authorirate Apoftolica definitur, emit-

giosd

tentes vora przdi&ta effe veré, & proprié

pation

bonn

Religiofos, non fecus ac ipfos tum Socie-

tatis, tam quorumvis aliorum regularium

fiiter

Ordinum Profeffos, & fimul fta:uitur ,

& i

uód retineant dominium rerum tempo-

l t

ralium,

Ubi Pontifex fübjungit poenam

dott

excommunicationis , & inhabilitatis ad

:

fie f

quzvis officia, & beneficia tum regularia,

n

tum fzcularia, fi quis contrarium defen-

Til

dere audeat ; ergo.

tlitio

" Confir. à paritate, Cum voto caftitatis

i

Cl

Religiofz poteft componi dominium an-

tecedéns in corpus conjugis; ergo. Ant,

n

probat, Si enim conjuges poft matrimo-

Qqum

nium confüumatum ex mutuo confenfu in-

m

grediantur Religionem, tunc per votum

hs

folemne caítitatis non diffolvitur matri-

Ts

monium, & ideo retinent dominium pri-

u

AK

ftinum conjugale ità,ut per copulam fub-

f

fequentem folüm peccent contra votum.

p

caftitatis, non autem contra fextum prz-

AU

ceptum Decalogi.

pj

. 174 . Dico j. Religiofi Societatis nondum.

Ulm,

grà-

li,

Difputatio 1V,. Artic, Yl

ärlnplicia,run:

197

graduati ità fetinent dominium, ut de bo-

TU t

r

ni$ cemporalibus quidem illicité , proba-

biliàüs tamen validé difponant abfque con-

thipfo; g

Db

fenfu Superioris, Ita Cardinalis deLugo

Ditp. 3. dejure & juftitia Se&ione 3. cum

dgmino,qm

Azor, Suar, Sanch. contra Moll. Lefs. &

OICUE, m

alios diffentientes. Probatur, Licét enim

& Dropi

fu joop.

ratione voti paupertatis detur lex prohi-

bens, non tamen datur lex irritans difpo-

trtlrium

fitionem factam finé confeníu Superioris;

t ,

€rgo. Ant.prob. Si daretur lex irritans,

m tttyo

illa defümeretur ex verbis Bulle afcen-

p panum

Ylizt

dente Domino, in qua Gregorius XIII,

fic ftatuit: quod veró paupertatem atti-

tegulri

m defene

net, licét bonorum fuorum jus atque do-

minium juüftas ob caufas pro Superiorum

eiluns

arbitrio ad tempus retinere valeant, ut

—

in pios ufus juxta Evangelicum diftribuant

um a

confilium, in eorum tamen ufu Religio-

15o, À!

fam paupertatem fervent, ne ulla re tan-

mati

quam propriá uti poffint, ità ut Pontifex

nexain

per ultimas particulas videatur irritare

t TOLUR

difpofitionem fa&am finé confenfu Supe-

y nitt

rioris, fed hoc ex prxdi&is verbis non

wiümpfi'

deducitur; ergo. Maj.continet primum

Jm(übe

fundamentum fententiz oppo(ite. Min,

NotU.

prob, Nam ex eo, quód in jure ftatuatur,

mnd

actum aliquem fieri non poffe, non fem-

per infertur, quód talis a&tus fit irritus,

nondum

nam , üt habetur in regulis juris: etiam.

F

3

Ala

198

Trallatus de jure ö'r'fujiitia.

l m 'AW

illa dicitur aliquis non poffe, quz licité

facere nequit.

r

Confir. Nam ante prz

di&am conftitu.

f

( ceti

tionem afcendente Domino poterantRe-

C0

ligiofi Societatis nondum graduati validé

contrahere matrimonium non obftante

vilil

voto caftitatis Religiofz , quia fcilicet

]iei

t

tunc nondum erat lex irritans talem con.

tradum, quz deinde per citatam Bullam

uj

ftatuta eít , ergo cüm defadtó non habea-

Qnt

tur lex irritans di(pofitionem fa&tam fi-

ld

né facultate Superioris , dicendum eft,

x

quód ejusmodi difpofitio fit valida.

Ti

tv

Chr

[ind

ARTICULUS IV.

i d

Solountur contraria argumenta.

etir

ol

]IC I. cóntra primam: DBona temz:

d

17j OB

poralia, quz per fundatores, & be-

t

nefactores conferuntur Ordini Religiofo,

(

f

ex eorum intentione fübjiciuntur domi.

nio ipfius Chrifti Domini ; fed hoc ipfo

Íni

Ordo Religiofus folüm habet admini(tra-

tiorem, non autem dominium circa bo-

Ü

na przdicta; ergo,

Ü

Confir, r. Si Ordo Religiofüs haberet

hi

d

dominium quóad bona predicta, poffet

eadem faltem quóad partitionem füpera-

il

mediz

7

199

Difputatio IV, Artic. YP,

vür f

bundantem fuftentationi |infimz , aut

UR

mediz licité exponere in ufus profanos,

ficuti id poffunt beneficiati, ut fuo loco

tl

dicetur, fed hoc non admittitur ; ergo.

dai vj

n of

Confir. 2. Ordo Religiofus non poteft

validé finé confenfu Sedis Apoftolicz a-

t (olie

lienare bona immobilia, aut mobilia fal-

Talefm o

amDulm

tem pretiofa, quz fervando fervari pof-

funt , ut ex utroque jure juxta omnes cer-

n hbes

tum eft, fed hoc ipfo ; ergo.

fiüin f

Refp. D.maj. Subjiciuntur dire&te , &

n d

re ipfa dominio Chrifti, N, maj. folüm.

"l

indire&te feu in fenfu quodam interpreta-

tivo, quarenus confertur Ordini intuitu

Chrifti Domini, concedo maj. & fic di«

[

'

[

flinda min, nego confequentiam.

Ra-

tio diftinctionis exinde patet , quód

at

etiam reliquis pauperibus, üt mendicis

oftiatim ftipem colligentibus conferatur

Jon t«

eleemofyna intvitu Chrifti Domini , &

r d

tamen exinde non fequitur, quód men-

il

dicus non habeat dominium eleemofynz,

ur domi.

fed folüm illius adminiítrationem ;5 ergo

hociph

fimiliter,

yinidtue

Ad confir. 1. N, maj. Nam ex €o, quód

ia be

Ordo Religiofus licité non poffit dilapi-

dare bona fuperflua, nec quidem infimz

hobet

fuftentationi congrua, non infertur, quód

n

h pOu

dominium non habeant, fed folim fequi-

jli

[

tur, quód obligentur eadem bona e

xpen-

burt-

ni

4

!

200

Traclatus de fure & fuffitia.

dere in pias caufas , aut confervare pofte-

yqit

ris, àt patet in illo, qui voto promifit

p MW

certam eleemoíynam pauperi,

'fobätu |

Ad confirm. 2. C. maj. N. min, Sicuti

qu

ieondi

enim non obftat dominio poffidentis ma-

joratum , quód finé confeníu Principis

noget

domin

booa majoratüs alienare non poffit, fed

obligetur eadem confervare, & transmit-

legisle:

t

tere ad poíteros, ità etiam difcurrendum

elt in caíu przcedenti, unde ad füummum

capaïd

Tqu

hoc inferri poteft , quód Ordo Religio-

h

fus non habeat domipnium undequaque

namal

Lnett

perfe&um , id veró ultroneé poteít con-

cedi cum Leffio, neque enim iítud prz-

mo

qea

judicat conclufioni,

Áric

176 — Objic. 2. contra fecundam, Profeffus

n

Ordinis Religiofi etiam , prout eft perfo-

h;

na particularis, poteft ftante voto folem.

M

ni caítiratis , & quidem perfe&z, nihilo-

| N0

minus retinere dominium, feu jus con-

Thoti

jugale,, àt Num. 175: didum eft; ergo

Yiti

etiam Profeffus ftante voto folemni pau-

lr

&

pertatis poterit retinere dominium quó

d

If

ad bona temporalia.

[f

:;ï

Confir. Nam hzc incapacitas dominii

u

proveniret vel ex ipía natura ipíius voti

Rthg

paupertatis, quó Profeffus fe ,& omnia fua

À

tradit Ordini Religiofo , vel proveniret

bt

l

ï:

ex folo jure Ecclefiaftico anne&ente hanc.

Ti t

inca-

D

[

l,

Di[putatio IV, . Artic. IV,

20I

Wt of

incapacitatem voto anpertaiis, fed neu-

" if

trum dici pote(t; ergo, Maj. patet, min.

!

probar, Imprimis enim dici non poteft,

T t

quód ifta incapacitas proveniat ex voto

ltl

fecundüm fe confiderato, quia fcilicet ne.

r

mo poteft (emet ipfüm reddere incapacem

of d

l

dominii abfque confenfu, & authoritate

tranim.

legislatoris ftatuentis talem incapacita-

Iténdim

tem , ideóque fervus in certis cafibus eft

Áimmum

capax dominii, üt fuo loco dicetur ; fed

neque id provenit ex jure Fcclefiaftico ,

Migi

dcquaque

nam aliàs Pontifex difpeníare poffet, quod

JXl

tamen Innocentius negat Cap. Cüm ad

lu

monafíterium de ftatu Monachi ;. ideó-

que etiam Divus Thomas 2,2, Quaft, 88,

ofefus

Artic, 11, negat, Profeffum folemnem,

abfolvi poffe per Pa

iptr:

Ío ; ergo.

pam à ftatu Religio-

yolem. |

Ad obje&ti

onem 2. , Rcfp. Conc. antec,

tll

N, confeq. Difparitas eít, quód matri-

Jus C0 |

monium confümatum ex inftitutione di.

m

vina fit perpetuum , ideóque per fub.

D

fequentem profeffionem Religiofam non

TM

diffolvitur , econtra dominium priva-

tum non eft effentialiter perpetuum, ideó-

vini |

que tolli poteft

per ipfam Pfofcffionemf

s vot.|

Religiofam,

alii

Ad confir, C, maj, N, min, cum füa pro-

u |

batione, quódfcilicet incapacitas domi-

o ha J

nii non oriatur ex jure Ecclefiaftico, con-

r

ftat

i*

i

202

Tratfatus de ?ure d Puflitia.

gt

ftat ex declaratione Bonifacii VIII, Cap;

unico de voto in 6. folemnitatem profef-

gcapacem

fionis Religiofz fola Ecclefiz inftitutione

of 2

que n*

effe inventam , ideóque Papa de plenitu-

g t

dine poteftatis Profeffum Religiofum ab

his votis abfolvere, & penitus liberare

qx Ro

poteft, quod re ipfa fepiüs falíum effe

Üsy

felheein

. pluribus exemplis oftendit Leffius lib, 2.

de jure & juftitia cap. 40. Hocetíam ex-

vj

perientia docet. Nec obfítat authoritas

q

' D. Thomz, nam üt ifthinc obfervat in-

n

MÉonen

terpres ejusdem Cardinalis Cajetanus ,

contrarium fen(iffet, fi poít conftitutio-

ii

nem Bonifacii fcripfiffet, & fzepius factam

vit,

à Sede Apoftolica, difpofitionem vidiffet,

tür a

Ex quibus proinde confítat incapacitatem

Mj

dominii privati refpectu Religiofi profeffi

n

non fundari in natura ipfius voti pauper-

at

tatis, fed folüm in jure Ecclef(iaftico,

ia

Dieh

177 . Objic. 3. contra tertiam. Profeffio Re-

ligiofa zquivalet morti naturali , ut civi-

DT

liter eosdem effe&us inducat, fed hoc i-

jus D

pfo Religiofus Profeffus non retinet jura

IT

fuitatis & agnationis &c, ficut eadem non

ii

retinet naturaliter mortuus ; ergo. Maj.

Wt

Ti

probatur, Nam fzpiüs Monachus in jure

dicitur mortuus mundo, ubi nomine Mo.

g

nachi intelligitur quilibet Profeffus.

lg

Confir, 1. Per ipfam profeffionem fo-

Of

lemnem, Religiofus transfert jus fuitatis

hi

in

l

Difputatio YV. Artic. YV.

203

NI (

in monafterium ,. aut ordinem fücceffio-

"Torofe

nis capacem; ergo.

i

Confir. 2. Si enim Profe(Tus mor

iatuf

L.

morte naturali ante parentem, poreft e-

lp

tiam monafterium prztenderelegitimam,

ts hn

aut füccedere ab intéítato in bona paren-

alum d

tis poft filium profeffum defun&ti, quia

(fus ;

fcilicec monaíterium f& habet inftar filii

'etim a

refpedu profeffi quó ad jura predicta ;

qforit

ergo.

vt

Confir. 3. Saltem Religiofus per pro-

i,

feffionem amittit ufum fructum , aut Em-

onlnte

phyteufim, fi hz conceffa fit ad tempus

jus f

vitz , quz per ipfam profeflionem mori-

Vridife,

tur civiliter; ergo.

xdtatem

Relp. D. maj. Profeffio fa&a in ordi-

iprof

ne fücceífionis incapaci , tranf, maj., in.

p

'

ordine füccefTionis capaci, N, maj. & fic

fico

diít. min. N, conf.. Ad prob. maj. D. ant.

vfefoN.

Dicitur mundo mortuus civiliter, quó ad

jura incompoffibilia cum profeffione hu-

[ itdie

d hoc

jus ordinis determinati, C. ant. quó ad

jura compoflibilia, N. ant. & conf. Ratio

fnez u

femmon

diftindtionis eft, quód profeffio facta in

ordine fucceffionis incapaci &quivaleat

, M

jin jut

morti naturali quó ad jura füitatis, & a-

T

gnationis, fecus autem fa&a in ordine

o

fucceffionis capaci, in quem infert fecum

omnia jura, preterquam illa , quz funt

o

y li

Ípecialiter exclufa, Cujusmodi eft bene-

[

ficium

Dj

204

Tr)c'tatus de Ture & Puflitia.

sf |

ficium fzculare, quod regularibus con.

p

ferri nequit , aut feudum exigens obfe.

, M*

quium Laicum, vel etiam jus majoratüs,

,gioü'peï*

aut retractus gentilitius, per quem ftatui-

g n a

tur, ut bonaimmobilia

neos fzculares maneanpt

*

penes con(angui-

jlicatt

tj prf

Ad confir.1, D, ant.. Transfert omnia

jura privativé, N.ant, communicativé,

Coifr

C.ant, & N. conf. Ratio eft : quód Re-

pmprfum

ligiofus per profeffionem fa&am in or-

ii p

Conft

dine fücceffionis capaci jus füum non,

trabsferat in ordinem abdicando,fed com-

dl

dntoy

municando, eó, quód ipfemet fiat pars

ordinis, ut idem jus, quod antecedenter

firtia

Wt CODM

illi foli proprium erat, deinde per confe-

quentiam períonz fiat commune toti or-

felten

dini, aut monaíterio.

s

Ad confir, 2. N.ant. cum fua probat,

t

Nam monafíterium, aut ordo non habet

Mj

Íe inftar filii refpe&u profeffi, licéc hoc

gf

vivente eodem juregaudeat, quó gaudet

fumpt

$

ipfe profeffus, undeiftó ante parentem na-

tij

turaliter mortuó nonpoteft ampliüs prz-

Venn

h

tendere legitimam, nec fuccedereab in-

teftato, üt hicVadingus, aliíq; obfervant,

W

ll

R

Ad confir, 5, N, ant, cum füa probat,

p

ob rationes addu&tas , quó etiam trans-

Til

mifsó nihil infertur contra noftram con-

(

h

clufionem,

Itj

178 Objic, 4. contra quartam, Dominium.

fj

priva-

L

ll

Di]putatio IV.. Artic, YV.

20j

IN

privatum, feu particulare eífentialiter eít

It obf

incompoffibile cum ftatu Religiofo; er-

go.

s

Ant. prob. Ad effentiam ftatüs Re-

Quj

ligiofi pertinet vocum paupertatis confi-

Msj

ftens in abdicatione proprietatis, fed hzc

abdicatio eft incompoflibilis cum domi-

fet nj

nio privato; ergo.

ii

Confirm. 1. Qui habet dominium fibi

m

proprium quó ad res temporales, ille re

m in o

ipfa pauper non eíft; ergo.

m n

Confrr, 2. Nam cap, 6, de ftatu Monach,

ofedtm.

$. finali Innocentius III, fic ftatuit : Ab.

Lt

dicatio proprietatis, ficut & cuftodia ca-

ettdentt

ftiratis adeó annexa eft regulz Monachali,

t confee

ut contra eam nec fummus Pontifex pof-

totiot

fit licentiam indulgere, ergo ftatus Re-

ligiofus effentialiter includit abdicatio-

nem proprietatis.

ub

n hbt

Refp. D. ant. Effentialiter eft incom-

fir ho

poffibile cum ftatu Religiofo genericé

ügult

fumpto, N,ant,. cum ftatu Religiofo ali-

J

cujus determinati ordinis , tranf, ant. &

lp

N.conf. Ad probat, ant, D. maj. Ad effen-

1b It

tiam ftatüs Religiofi pertinet votum pau-

at

pertatis. confiflens in abdicatione pro-

robat

prietatis, (i nomine hujus intelligatur do»

t

minium , N. maj. fi intelligatur facultas

n

difponendi (iné confenfu Superioris, C,

maj. & fic dift, min. N. conf, Ratio di-

jnium

ftin&, eft, quód nomine proprietatis ,

cujus

p

Bi

206

Trachatus de fure & Puflitin,

cgnf, 1 .N

cujus abdicatio effentialiter continetut

g

in voto paupertatis religiofz, intelligatur

U

ufüs independens à legitima Superioris

«t

facultate , àt conítat ex cap. 4. de ftatu

al

Monach. ubi proprium Religiofo proba-

vüneatt

biliter dicitur id, quod contra regulam

Superiori

latenter habetur, id eft, abí(que licentia

Q quödffl

Przlati.

Ad confir. r. D, ant.. Ille re ipfapauper

t o

veda

non eft in fenfu phy(ico, C. ant. in feofü

(irpt

morali, N. ant. & confeq. Ratio dift,

o

conítat ex prznotatis,

Vi

Ad confir. 2; Refp. Abdicationem pro-

froj

prietatis accipiendam efle in fenfu hucuf-

ue expofito,

Ti d

/a79

poreal

Objic. ultimó contra quintam. Hoc

TT

ipfo quód aliquis actus per legislatorem

lm

fit prohibitus, ut dicatur fieri non poffe,

eó ipfo talis actus eft invalidus, fed Papa

aMl

d

ReligiofisSócietatis nondum graduatis ità

f

prohibet difpo&itionem circa res tempo-

rales, eorum dominio fübjectas, ut dicat

fhutur

Quato

eandem finé confenfu Superioris fierinon

pofífe; ergo. Min.patet ex verbis Bullz;

ln

Afcendente Domino, Maj. probar, Nam

Wif

D

Cap, imperiali cauía 25, quzít. 2. Grego-

rius M. ftatuit univerfaliter , quód ea,

n bï[ï

quz contra leges fiunt, non folüm inu-

aftum;

tilia, íed etiam pro infe&is habenda fint,

jüt N

K n

quitextus de(umptus eft ex lib, non du-

bium Cod. de LL. ergo.

Con-

ii

20y

Difputatio D s ;

nf

Conf, 1. Nam Papa videtur folütm eate-

li

nus relinquere dominium Religiofis So-

À Mtors

cietatis nondum graduatis , quatenus id

hu

requiritur ad finem ipntentum à Societa-

B.

te,fed ad hunc finem fufficit, fíi dominium

MT

retineant, ità tamen, utabíque confen(ü

iqut li

Superioris validé difponere non poffint ,

eó quód finis predi&tus non fit alius, quàm

füpae

ut ejusmodi Religiofi etiam cum difficul.

ht I enj

tate ob cauías legitimas à fuis votis ab-

lto dif

folvi poffint; ergo.

Confir. 2. Saltem illud admittendum,

Ia.

videtur, quód etiamfi fa&ta difpofitionon

n(ü Bu

fit ipfo jure invalida , poffit tamen inva-

lidari, & refcindi à Superiore, finécujus

m H

confeníü facta eft ; ergo.

lhtorem

Refp. N. maj. cum fua probat. Si ea-

dem in fenfu univerfali fümatur, nam cap.

o gofts

y lPt

ad Apoftolicam deRegularibus exprefsé

lo

dicitur ; multa fieri prohibentur, quzfíi

facta fünt, obtinent firmitatem, & hoc

t t

j at did

ftatuitur etiam in jure civili lib, 1. ff.

quando appellandum fit; ideóq; ut przdi-

sfierinot

bisBullm

&« leges, & Canones re&té intelligantur,

varias fententias, & expofitiones legiftz

y, M

ac Canoniftz adhibent, Inter hos Vadin-

orqu

gus Difp. 7. de contradtu dubio 1. cenfet

Uödaf

ümie

actüm prohibitum effe invalidum, fi folo

jure pofitivo humano, fecus autemfi ju-

vtl

tunc

"

re naturali fic aliunde prohibitus ,

(r

enim.

j

b

208

Tratlatus de fure & Tuffitia.

Conüat h

enim legislator non facit irritum , nifiid

uine:

ipfum expreísé addat. Ex quo ipfo con-

firmatur noftra conclufio , nam Pontifex

jnorum

W'wm

in citata Bulla, dum agit de voto caftita-

tis , exprefsé declarat, quód tale votun.

D aliedi

jpiofum.

fir impedimentum dirrimens matrimo-

nium , quod tamen non afferit circa di-

. eunjntt

fpofitionem fa&tam (iné confenfu Superio-

hi f

ris, dum agit de voto paupertatis,

pon rl

i p

Ad confir. 1. C. maj. N. min. unà cum

fua probat. Quódfi enim iíte effet finis

n t |

faltem unicé intentus ab ipía focietate ,

igrmit

debuiffet pariter idem dominium relinqui

t lo

coadjutoribus formatis , qui à focietate

ofdfn

dimitti poffunt, cüm tamen ifti fpolien-

d

sitln A

tur etiam jure füitatis & agnationis, bt fu-

periüs dictum eft. — Accedit , quód ex fo-

du

lo fine intento ab ipía focietate non in.

dl

feratur Pontificem ftatuiffe , ut actus fit

& 3

T

invalidus, qui fit abíque licentia Supe-

rioris,

format

TUnno

Ad confir. 2. N.ant, Quia fcilicet hu-

jus poteftatis non habetur füfficiens fun-

LV

damentum, nifi forté difpofitio nondum

t

fit completa per rei traditionem , tunc

w

fiquidem contra&um poffe refcindi cen-

lt

fec Cardinalis de Lugo Difp. 3. eb, quód

&

tünc voluntas fübditi adhuc fit fübjecta

h

Superiori quó ad executionem difpofitioe

C

nis, Ex hucuíque diàis

p

' Conftat

:

Difputatio WV. Artic. IV,

209

hn df

Mb

Conflat r,. Etfi omnes Religiofi exce-

126

pto ordine S. Francifci Capucinorum, &

Ht rf

Nf

Minorum de obfervantia poffint habere

dominium commune toti ordini, aut cer-

Is

to alicui monafterio, nullum tamen Re

r

ligiofum Profeffum , exceptis Equitibus

It C

conjugatis effe capacem dominii particu-

YuStpei

laris,feu privati. Hec autem incapacitas

ati,

non tribuitur ex ipíà natura voti Reli-

m ündqum

gBiofz paupertatis eb , quàd hujus obje-

: t fj

docttt,

Cum fit folus ufus facti independens à

legitima facultate Superioris , fed indu-

ml

citur folo jure Ecclefiaftico , per quoód

1 o

profeffionis folemnitas eft inttítuta,confi.

1 fl

ftens in eo, ut Religiofüs ordini, & hic

s if

viciflim Religiofo fit perpetuó ad(tri&tus,

üdero-

licét Pontifex de plenitudine poteftatis

n df

difpenfare, & relaxare poffit vota predi-

vdus (

Ga. Hanc incapacitatem dominii preter

t

Profeffos contrahunt etiam Coadjutores

formati noftrz Societatis, licét vota illo-

Tlcet b

rum non fint folemnia, etíipublice fieri (o-

jey f«

lita, Cateri autem nondum graduati, qui

nondurm

completó Tyrocinió vota emittunt, funt

, tunr

veré, & proprié Religiofi, etíi retineant

Vi t

dominium privatum, prout omnía hec

) quöd

ex conftit. Gregorii XIII. Afcendente do-

(übraa

mino habentur,

(poün's-

Conftat 2, quód Religiofüs per fuam. 18X

-

profeffionem non perdat jura fuitatis,

Qu |

agna«

D

210

Tratlatus de Zure & fuflitia.

fed eadem fecum in mona-

j n

agnationis ,

.

m

fterium, aut or

dinem transferat dominii

fs vo

capacem, exceptis Profeffis, & Coadjuto-

nl

ribus noftrx Societatis , quz praedicta

out ex cit, Gregor. XIII,

us !

jura amittit, pr

f vt

conftitutione conftat,

Quamvis autem.

&

Religiofus Profeffus aliorum ordinum re.

afrmat

tineat jura fuitatis & agnationis ità, ut

monafterium. nomine ejusdem adhuc vi-

Religiofü

ventis jure prztendat legitimam , aut ab

tii, d

inteftato fuccedat, non tamen poteft ipfe-

gt

j v

met profeffus de juribus przdi&tis pro fuo

nequidem validé,

gaíet

beneplacito difponere,

it Id

adeóque eo etiam nolente

monafterium

em juxta il-

tl

percipit legitimam hzreditat

lud receptum axioma : quidquid Mona-

m

d

chus acquirit, monafterio acquirit. Ex

uo deducitur, quód Profeffus finé con.

r

dtoy

fenfü Superioris non poffit facere contra-

T

&unií validum , vi cujus femetipfum, aut

&t

monafterium alteri obliget, hinc, fi con-

trahat debita,accipiendo pecunias, mer-

puum

tonfl

ces, non tenetur eadem folvere monafte-

rium, & fi quid alienat donando , ven-

]

dendo &c. exrebus monafterii, tuncem-

nu

ptor, aut donatarius manet obligatus ad

* g

hi

faciendam monafíterio reítitutionem.

182

Conftat 3. quód Religiofus toties pec-

pli

Iny

cet contra votum paupertatis , quoties

: lg.

bf

rc aliquïæ ptetio eftimabili utitur fin

»

giti-

l

:

u

'l

Difputatio 1V. Artic,: lP.

P

" um

gitima facultate Superioris,, ad hanc au-

tmini

tem facultatem legitimam requiritur con.

U d

fenfus voluntaríus, qui fcilicet per minas,

i

fraudes, vel taciturniratem rei non fit ob-

lll

Ts at

tentus ità , ut Superior faculratem negá(-

Onlnun

]

fet, fi veritas eidem aperta fuiffet, ütcum

Sanch. lib. 7. in Decal. cap. 19. plerique

Tis j

L

n

Vadhucv

afhrmant , exinde concludentes, quód

Religiofüs peccet contra votum pauper-

, at

tatis, fi pecunias ad certum ufüm à Su-

vt pf

periore indultas , fcilicet ad emendos li.

Ts lu

bros, veítes &c. exponat in alium ufum,

m vilt

prafertim oppofitum difciplinz religio fz,

ulents

D

"

üt ludum, compotationem .&c. excipit

fuxti

l

tamen Illfung. Tra&. 4. Theologiz mora-

d M

lis Difp.2. Si conftaretSuperiorem ; non

m E

effe invitum quó ad fübftantiam pecuniz.

(nécon.

fic expofitz , & prxcisé quó ad modum,

TOE

difconvenientem difciplinz religiofi,non

um at

tamen univerfaliter requiritur confenfuüs

"o

expréfíus , nifi id fpecialiter alicubi exce-

i, It

ptum effet, fed fufficit confenfus tacitus

ynue

confiftens in eo , quód Superior confcius

, Vl

facilé poffit denegare confenfum , & ta-

IU

men taceat , fecus autem fi ex verecun-

qus d

dia, aut metu gravioris mali taceret, Nam

Q

hzc taciturnitas non effet confenfus im-

jep

plicitus, üt Sanchez, aliique obfervant.

Imo füfficit confenfus przfumptus, quan-

ql.lOUfi

lib

ido [cilicet urgente neceflitate non füp

pes

z

tit

d

)

212

Trathatus de füre c» Zuflitia.

tit occafio adeundiSuperiorem, Ceterüm

yant f

j nv

ravitas peccati contra votum pauperta-

tis defumenda eft ex regulis & flatutis

fimpl 0

g

cujusvis ordinis ; adeóque fi alicubi de-

claratum effet, quód obligatio voti pau-

niros

yacant

pertatis commenfuranda fit obligationi

juftitiz, tunc fequitur toties Religiofum

&v

eccare mortaliter contra votum pau-

ipf at

nie d

pertatis, ufurpando rem finé confenfu Su-

erioris, quoties talis ufürpatio effet

bun d

N

fufficiens ad conftituendum peccatum.

mortale in genere furti, fi quis realienà

w

inconfultó dominó uteretur.

Unde pa-

?

io

at ii

tet faciliüs peecari mortaliter contra vo-

tum paupertatis confümendo, aut alie-

[UuE

Wa

nando rem , quàm przcisé eàdem uten.

j

do falvà fübftantià.

il

Qsj

hi

ARTICULUS V.

m

44 , €Ó quale dominium compe-

Wt

pf

tat Clericis ?

tenf

183 )Renot. 1, quód bona Ecclefiaftica in.

Mj

duas. claffes dividantur , nam alia

LT

funt, qux ad certam Ecclefiam; alia, quz

finy

hy

ad perfonam Ecclefiafticam pertinent, &

quidem inter bona ad certam Ecclefiam.

tisí

ertinentía rursüs alia funt, qua imme-

a

diaté ad cultum. divinum ordinántur, t2-

la

d

i

Difputatio lV, Artic. V.

£15

k Cttrin

l t

lia fant facra vaía, & veftimenta, & quid-

M ais

quid univeríim ad ornatum , & fabricam,

Templi ordinatum eft 5 alia econtra funt,

iib

quz ad füftentandos ejusdem Ecclefig Mi-

]o v m

nittros ordinantur ità, ut fru&us exinde

obl

Nlgiiz

perceptiadillorum habitationem,vi&tum,

& veftitum fpeGent, etíi bona fru&ifera

OLU i

ipfi (int Ecclefiz ftabiliter adícripra. Pa-

Yenfugi

u eft

riter obfervandum eít difcrimen inter

bona ad perfonam Ecclefiafticam perti-

Yetatum,

btedtnl

nentia, nam alia dicuntur patrimonialia,

uz Clericus independenter à flatu Eccle-

Üiitye

1

A0DL YO«

aftico, tituló hereditatis , donationis ,

aut alia fimili ratione poffidet. - Alia di-

at i

euntur quafi patrimonialia, quz velut

[1 Ul

premium , aut ftipendium pro fun&ioni-

bus Ecclefiafticis obtinet, üt mif$4, con.

cione, fepulturà, & quidquid univerfim.,

l,

titulo ftolz à Parochis percipi folet. Huc

juxta communiorem fententiam revocan-

[

tur etiam diítributiones quotidianz, quze

przfentibus in officio divino Canonicis

fieri folent, imó juxta Haunoldum tom.

fíc i

t,dejure & juftitia, tract. 4. etiam red-

if di

ditus ex Capellania tam manudli, five ad

n qu

nutum revocabili , quàm collativà, five

yetty

perpetuá, in qua fcilicet predi&ti reddi-

cdefun

tus fünt ftipendía pro mifífis à Capellano

v i^

celebrandis; alia dicuntur fimpliciter Ec-

?.

clefiaftica , quorum Qomine intelligicue

H

3

Ius

)

214

Trallatus de Qure ce fuflitia.

E!m &c. Prï

ftu&tus Beneficii percepti à Clerico ex bo-

nis Ecclefiz ad illius fuftentationem de-

«s f

$ao

ftinatis.

qn Bent

184 Pranot. 2. quód hic potif(imüm mo-

Adom Y

veatur controver(ia circa fru&us Benefi-

ciorum congruz fuftentationi fuperfluos,

dia Q

qi al

an (cilicet dominium eorum pertineat ad

Clericum Beneficiatum?

Advertendum.

mioti f

num étt

autem , quód hic nomine congrüz fuften-

tationis intelligatur, quidquid neceffa-

nilzupy

frenot

rium eít ad honeítam , & decentem vitam

fiqum ]

ipfius Clerici Beaeficiati confiderata di-

dignitate, offició, aliísque prerogativis

um

iplius perfong, & ideó ad congruam fü-

nis Ed

qutott

ftentationem non folüm pertinent fim-

&rboug

pliciter neceffaria ad victum, & vefticum,

íed etiam ad moderata convivia, adinvi-

lst

tandos amicos, ad iníticuendam conve-

Va

vtl

nientem relaxationem facta, danda remu-

nerationes benefa&toribus &c. quiaveró

p

taili

congrua futtentatio etiam his omnibus

combinatis non confiftit in indivifibili ,

fioln

dint

fed partim in tres claffes dividitur, ità,

utalia ficinfima, alia media, & alia fums

Vr t

a, hinc prudenti arbitrió perpenfis om.

bumpt

nibus circum(tantiis perfonz loci, & tem-

Ti

poris definiendum eít, quz, & qualis fu-

bt

ftentatio videatur congrua huic Beneficia-

t65t

to.,

Nemo dubitat, lautiorem fuíten-.

&ütgn

aroes

d

ta;ioncm convenircEpifcopo,quamP

cho

!

Difputatio YV. Artic. V,

E

T ttho

cho &c. Prafens igitur quxítio procedit

m de.

de folis fru&tibus fuperfluis congruz fu-

ftentationi etiamin gradu fammo; quód

Wlmmmo.

enim Beneficiatus habeat dominium per-:

du lod

fe&um non tantüm quó ad bonaPatrimo-

Áiptr

nialia, aut quafi patrimonialia, fed etiam

atl

quó ad partem fru&uum congruz fuften.

TEendin,

tationi debitam , communis Theologo-

j füler

rum fententía admittit, etfi aliqui Cano-

| neceff

niítz oppofitum fentiant.

(mvitam

-

Prenot.3. quód Beneficium Ecclefia..

185

hrin d

flicum juxta receptam definitionem fit

ogatrt

jus perpetuum percipiendi fru&us ex bo-

i li

nis Ecclefie propter officium fpirituale

us

authoritaceEcclefiaftica conftitutum. Cir-

(lirum,

ca bonaprzdi&ta obfervandum eft,quód fi.

liavl

deles primitivae Ecclefis paupertatem E.

Qu

vangelicam. zemulantes bona immobilia

j

vendiderint, & pretium Apoftolis con-

]uiaverö

fignárint, ut exinde fingulorum neceffi-

ompioo

tati fubveniretur, prout ex actibus Apo-

rl

Ítolorum cap. 4, & j, conítat; poftmo-

'lf, ifä)

dum tamen cre(cente fidelium, & Clerico-

rum numero expedire vifum eft, ut Laici

j um

fs ote

bona propría poffiderent , & ip(is Eccle-

J ten

fiis ad Clericorum füftentationem adfcri-

gl i

berentur bona immobilía, üt cap. viden-

tes caufà 12. quzft. . refertur. Predi&i

yftir

(ulte

autem redditus ex prediis, & agris Eccle-

nb ;

fiz colle&i , aliz(ue fidelium oblationes

di

O 4

1n

Di

216

Tratlatus deTure & Tufliria,

j o

in quatuor partes dividi, & Epifcopo ,

Clericis , pauperibus & fabricx Ecclefiz

W, «

miom. |

jmpendi debebant, (ic enim habetur ex

cap. Gelafii Pontificis relata cap. quatuor,

ii T

gt

caufa 12. queít, 2. fic fcribentis: quatuor

autem tam de redditu , quàm de ob.

s. To

Num. 68'

latione fidelium , prout cujuslibet. Ec-

u

clefiz facultas admittit , ficut dudum ra-

n ol

tionabiliter decretum eft, convenit fie«

ri partitiones, quarum una (it Pontificis,

g [j

tiion

alteraClericorum, tertia pauperum, quar-

demo

ta fabricis applicanda, Hzc tamen divi.

.

fio, & applicatio fücceffu temporis obfer.

Qytiv

fibria

vari defiit, pre(ertim quó ad partitionem

pauperum , ut defadtó in plerisque Eccle-

E

fiis ignoretur , quorfüm illa devenerit, an

hr

fcilicet illa partitio fit confufa cum parti-

(

titionibus Epifcopi, & Clericorum 3 an

ol

veró applicata ad erigenda Hofpitalia,

ia

s

aut nova Beneficia ; an denique transla-

ta ad dominos Laicos, quod authoritate

ftm;

Pontificia fieri poffe docet Suar, 1, Tom.

| j

de Religione tra&, 2, lib. 1, cap. 14, Cer-

Qu.

té re ipía coní(tat, defacto plures Laicos

t

percipere decimas, & alios ab iis Eccle-

Ui

fixz folvendis effe immunes , cüm tamen

N

€x origine füa decimz (int debitz Eccle-

dl

fiz mini(tris , üt cap, Tua 26, de decimis

| f

| b

habetur. His pranotatis

ficiatus

] T

186 . Quaritur 1, an Clericus Bene

*

habeat

"

Di[putatio lV. Artic, V.

$17

fno,

habeat dominium proprietatis , quó ad

üïcclcüæ

fru&us etiam fuperfluos corigruz fu(ten-

t q

tationi,

Affirmativam fentenuam non,

p

folüm 'Theologi, fed etiam plerique Ca-

3 Qu

noniítz defendunt , quos fequitur Hau-

t g

nold. Tom, 1. de jure & juftitia Tradt, 4«

lia t

Num. 68.

nv

Quzritur 2. Àn Clericus Beneficiatus

Vent f

non obílante dominio proprietatis obli-

ntídy

getur fru&us füperfluos congruz füften-

I qui

tationi impendere in pias caufas, fcilicet

dv

eleemofynam pauperum , redemptionem,

Ysobf

captivorum, fundationem Beneficiorum,

TICIOD

fabricam, vel ornatum Ecclefiz &c, Affir»

T

mativam tenet communis, & certa Theo.

[

logorum fententia,

fitie

Quzritur 3. An Clericus Bencficlatus

m vt

obligetur ex juítitia fructus füperfluos

Àil

impendere in pias caufas, ità ut teneatur

t

adreftitutionem, fi hoc intermittat, Af.

dortat

firmativam defendit Gormaz Difp. 8. . de

1,Tot,

jure & juítitia Sect, a. cum Navaro, aliís.

(n

quc. Negativam Lugo Difp, 4, cum ple.

[00f

nsque Theologis & Canonit(tis,

Ed

. Dico t. Clerico Beneficiato compete-

187

a

re dominium perfe&um in fru&us Benefi-

Bd

cii etiam füperfluos congruz fuftentatio-

gcimi

ni.

Probatur. Clericus Beneficiatus ha.

bet dominium perfe&tum quó ad fructus

"

requifitos ad congruam fuftentauonem,

/

hu

ergo

t

bit

28

".m&am: defure & 7u/£itia.

(ans Be

ergo etiam quó adfru&us fuperfluos, Ant;

iehyosl

plerique ex Adver(ariis admittunt, Conf,

o t

probar, Ideó Clericus beneficiatus habet

NU

dominium perfectum quó ad frudtus com-

Yietats

petentes congruz fuftentationi, quia il-

m t

los facit (aos , fed etiam fructus fuftenta-

tioni faperfluos facit fuos; ergo. Maj.

tineqit

&i

patet eb , quód fructus facere fuos idem

in jure fignificet, ac obtinere dominium,

riongz J

corigu

üt conítat ex cap. 1. de Clericis non refi-

dentibus in 6, ubi dicitur: qui veró al-

ii

i vl

ter de diftributionibus ipfis quidquam re-

u co

cepit, rerum fic receptarum dominium.

non acquirat, nec eas faciat fuas &c. Min.

YO

quuinp

prob, Nam Tridentinum Seff. 24, de re-

formation. Cap. 12. de Canonicis, aliísq;

v ld

Clericis Ecclefize Cathedralis non refiden-

f& Y

tibus, fedultra tres menfes abíque licen-

gt

tia abfentibus exprefsé flatuit, ut primó

qai

annó privetur unusquisque dimidia parte

pona

fru&uum, quos etiam ratione Przbendz

tedat

acRefidentiz facit fuos, quód fiiterum eà-

ii

dem ufus fueric , privetur omnibus fru-

Ton,r

&ibus, quos eodem anno lucratus fue-

Ml

rit; ergo juxta Tridentinum Clericus Be-

K.j 1bl'.'

neficiatus füum munus adimplens omnes

Rum

fru&us , ideóque etiam fuperfluos con-

[

u

ruz fuftentationi facit füos, ut ceorum

4l

dominium habeat,

(iti

uöfl

Di

188 - anürm. Namï aliàs fequeretur, q

[240

!

li,

Di[putatio V, Artic. V.

219

Áits 4n

Clericus Beneficiatus non poffit fructus

"t Cv

fuperHuos fuz fuftentationi echndcrc va-

Ri e

lidé in ufus profanos, nam valida aliena-

UM

tio utique przfupponit dominium pro-

!ly qa]

prietatis , fed hec fequela utpote con-

Tj [en,

traria receptz paffim confüetudini admit-

102, Jj

ti nequit, nam plures Beneficiati de fru.

Áuos j

Gibus fuperfluis non folàm faciunt dona.

ünirin,

tionem inter vivos , eofdem largiendo

STOf rel

coníanguineis, amicis &c, fed etíam de

1v d

iifdem difponunt per ultimam voluntatem

dqun t

feu teftamentum in iis regionibus, in qui.

O.

bus contraria praxi derogatum eft juri Ca-

& n

nonico ità, ut omnia "bona relinquant

( d

confanguineis abíque eo , quód move-

TU

atur lis de valore donationis , aut tefta-

ridene

menti, vel donatarii, aut hzredes obli-

ln

gentur exinde detraherc porclonem ali-

Q r

quam pro pauperibus, imó in aliquibus

li ett

provinciis confangumel füccedunt ab in-

vebent

tefítato quó ad omnia bona Beneficiati, üt

eRUT C

deHifpania, & Gallia ceftatur Covaruvias

fv

Tom. 1. deteftamento cap. 7. & fimile jus

TU

indulgetur in ipfo diftri&u Romano intra

u

IO. ab urbe milliaria ità ,. ut Beneficiatus

omnes

teítari poffit, fi in loco R efidentiz dece-

$ C

dat, prout habetur in Bulla Julii III. &c

eonut

Pauli V. relata apud Haunold füperiüs

citatum; ergo,

,

- Dicoz, Nonobftante dominio proprie-

189

'tauis

C/ i

pi

220

Tra&atus de 2urt & Tuflitia.

s?

tatis Clerícus Beneficiatus obligatur inz

yoiat

confcientia, ut fructus fuperfluos con-

ss

ruz fuftentationi expendat in pias cau-

"

fas, Probat. Nam Trident. Seff, 25. de re-

ijos &

form, cap.r, de Epif. ficloquitur: omni-

gyoniti

no eis interdicit ( nempe fancta Synodus)

wnc li

ne ex redditibus Eccléfiz coníanguineos

familiaresve fuos augere ftudeant, cum &

ventiot

hac t

Apoftolorum Canones prohibeant, ne res

TT

Ecclefiafticas, quz Dei funt, confangui-

vfb

neis donent , fed fi pauperes fünt, iis üe

v

pauperibus diftribuant. . Quz vel de Epi-

Ícopis dicta fünt, ea non folüm in quibus-

pl

iltt; t

cunque beneficia Ecclefiaftica tam faecula-

ria, quàm regularia obtinentibus pro gra.

dantt

dl

dus fui conditione obfervari, fed etiam

ad Sacri Romani Imperii E. Cardinales

t

i

pertinere decernit; ergo juxta Tridenti-

N

num graviter obligdntur Clerici Bene-

ficiati , ut.fru&us fuperfluos expendant

Qu

qui

in pias caufas.

Confir. Si enim aliquid obíftaret huic

dony

f

obligationi, cunc obftaret dominium pro-

prietatís quó ad fru&tus füperfluos con-

tili

gruz fuüftentationi, fed hoc non obítat ;

tüypau

Va

ergo. Maj. patet, min, prob. Nam do-

minium proprietatis poteft componi cum

N

Qnq

obligatione rem dominio fübje&am ex-

pendendi in pias caufas, üt patet in eo,qui

bon

DI

voto promifit fe daturum eleemofynam

Pauperi ; ergo.

Y

l-

xX

Al

Difputatio 1V. Attic. V.

22Y

ohligamr "

Dico 5. Probabilius eft, quód Clericus

-

96

U. tor

Beneficiatus non obligetur tituló juftitiz,

UT

ut frucus füperfluos expendat in pías

DC. ulj.üg t

caufas. Probat, Si enim Clericus Bene.

lltür: ani.

ficiatus effet obligatus tituló juftitiz, ut

u

exponat fructus fuperfluos in pias caufas,

m

tunc obligatio hzc fundaretur in ipfa in-

QU

tentione fideliüm eó , quód iidem cum,

At n

hac intentione contulerint bona Eccle-

:oufzngui.

fi ad fuftinendos Clericos, ut quidquid

t ts

ex fru&ibus ultra congruam füftentatio-

Idb

nem re(iduum manet ,. in pias cauías ap.

lt gb

plicetur, (ed hoc fundamentum non fub.

ml

fiftic; ergo. Maj. continet rationem fun-

propt.

damentalem eorum,qui cumLaym,Gorm.

i etm

aliisque fatentur, Clericos habere domi-

vindes

nium proprietatis , etiam quó ad fructus

Tiltnte

fuperfluos, quamdiu permanent permix.

s

ti fructibus neceffariis, fecus autem, poft-

at

quam detracta eft congrua füftentatio ,

quod ipfum declarant exemplo famuli, cui

t

dominus liberaliter donat 100. aureos ad

n

piam peregrinationé füb hac conditione,

$ 00f«

ut illud, quod neceflariis expen(is fupere

hts

eít, pauperibusin eleemofynam diftribuat,

mde

Min.autem prob. Non enim conftat cer-

nicut

tó , quód fideles fub hac conditione, &

onere juftitie commutative contulerint

nd

bona Ecclefiis , ut Clerici beneficiati re(i-

&

f

duum obligentur exponercin pias caufas,

aliàs

l

Di

222

Trallatus de jure e 7uflitia.

gt

aliàs Pontifices obligarentur in copfcien-

st

tia, ut declarent difpofitionem factam.

v]licitos

in ufus profanos effe invalidam, & refcin-

T

gt

dendam, ideóque donatarios, hzredes, &

fnrionts

alios obligari ad faciendamreftitutionem,

fs j

qui tales fru&us participant, cüm tamen

simm /

oppofitum in contraria praxi conftet jux-

,

moinini!

ta Num. 188.

Confir, x, Quamvis enim fideles cum.

fiornd

191

v dim

intentione przdi&ta contuliffent bona Ec-

clefiis, tamen fimul przfümendum eft:

yiLlenta

ml

quód füam hanc intentionem fübjecerint

arbitrio Sedis Apoftolice , ut Pontifex

m

ers

poffit conferre dominium proprietatis

uó ad fru&tus fuperfluos ipfis Beneficia-

nrdij

1

tis, ut de iisdem validé difponant, quan-

as

tumvis illicité ad ufus profanos; fed pro-

t

wf

babilius eft, quód Pontifex contulerit

tale dominium etiam quó ad ftu&us fu-

1

—

nl

perfluos, üt ex allegatis fuperiüs Triden.

tini textibus conftat, & ex eo przfümi-

qx

tur,

uód Clerici in multis provinciis ex

ij

Privilegio Apoftolico. teftamentum de

lT

omnibus fru&ibus condere poffint,imo

um

alicubi etiam confanguinei quó ad omnia

bona ab inteftato fuccedant ; ergo.

Confirm. 2. Quamdiu enim non adeft

UT

certum fundamentum, quód Clerici Be-

neficiati teneantur ex juftitià fuperfluos

fructus applicare in pias caufas, non debet

(

aut

hi

Difputatio lV, Artic, V.

223

!à QOl

D fb

aut illis,aut héredibus, aliisq; imponi gra.

visobligatio reftituendi fruus fuperfluos

| Wu&refcin-

applicatos in cauías profanas, íed non,

Og ts

habetur certum fundamentum hujus ob-

[ ituüwem,

ligationis ; ergo. — Maj. conftat ex regu-

h utez

lis juris eó, quód fcilicet in obícurismi.

L nf

nimum fit fequendum, id eft imponenda

minima obligatio, & inpari caufa fitme-

Wdels

lior conditio poffidentis, Min.etiampa-

nE bona l

tet, cüm enim pro utraque parte fint va«

hm ef

rii textus juris, & ipfi Theologi, & Ca-

r

noniftz in diverfas (ententias abeant, ipfi

u Dontf

autem Clerici Beneficiati de fru&tibus fu.

toptct

perfluis fic difponant, ut valida ceníea-

Beneít

tut difpofitio, quantumvis fa&a in cauías

1f QUi

profanas, hinc ftandum eft pro dominio

1

edpro-

proprietatis.

hmulert

Confir. 3. Authoritate D. Thome, qui

us i

2.2. quzft. 185 art, 7. & quodlibet, 6. art,

irTrid

12. ad 5. exprefsé negat, Epiícopos, aliós-

] przfumiï

queClericos beneficiatos obligari ex ftri-

Tindisct

&a juftitia , ut ex fru&ibus eorum perfo»

m d

ng deputatis refiduum füz fuftentationi,,

m

expendant in pias caufas,

Jomnli

;OA

ARTICULUS VI,

n ade'

Occurritur Adver(ariorum argumentis,

d

g

bjic. r, Clericus Beneficiatus non ha-

192

; bet dominium proprietatis in fru.

u

hh

Gus

,

224

Tradiatus de fure é» fufitiu,

&us neceffarios congruz füftentationi

(uis

iko

ergo longé minüs in fru&tus füperfluos.

gt

Conf. patet, ant; probat, Si enim Clericus

as f

Beneficiatus aliunde habeat bona patrimo-

nialia, aut quafi patrimonialia fufficientia

10 a

congruz fuítentationi, tunc non poteft ad

riis con

E

i

hanc applicare fru&tus Benelicii , fed hoc

ipfo; ergo. .Maj.prob. Namcap. Quo-

minil

niam caufà 16, quzít. r, ex op. D.Hiero-

tus t

nymi ad Damaf. habetur; Clericos autem

Md

illos convenit Ecclefiz ftipendiis futten-

qedlis

&

tari, quibus parentum, & propinquorum

nulla fub(idia füffragantur ; qui à bonis

QN

parentum, & opibus fuftentari poffunt, fi,

quod pauperum eft, accipiant,facrilegium

gt

tofe&tó commictunt,

fudiy

li

Confirm. Nam Clerici Beneficiati quó

lrini

ad redditus Ecclefiz folüm fünt difpenfa-

Ws

tores, adminiítri &c, ütex pluribus tex-

tibus prefertim cap. 12.& 2.conftat ; ergo.

at

bt

Refp. N.ant. ad prob. D. maj. Clericus

C

aliunde habens füfficientem fuftentatio-

litm

nem.frui non poteít beneficio Ecclefiz ,

d

cui non defervit, C. maj, fi eidem Eccle-

fize deferviat, N,maj. & fic diftincta min.

bercp(

N.conf, Ratio diftin&ionis eft, quód

IN

ciati;

ClericusEccle(iz non ferviens nullum ha-

beat jus ad percipiendos fru&us ejusdem,

tlj

nifi tituló paupertatis, (i fcilicet aliunde

tl (

deftitutus (it mediis vivendi, & de his

liey

el'if

1

ái

il

Difputatio lV, Artic. VI,

22f

RTT

Clericis loquitur allegatus textus juris ;

Mf

& ideo etiam defacto Beneficiati ob ne-

Ut r

Mintig,

gligentiam Refidentiz, Officii Canonici,

& alias fimiles caufas privantur fru&ibus

lii

non tantüm füperfluis, fed etiam neceífa-

DOnyngd

riis congruz fuftentationi.

!

ti, f

Ad conf. D. ant. Clerici fünt folüm Ad.

1. (

miniftri, ceconomi &c.

):IDI Hiero»

quó ad ipfos reddi.

lC09 AU

tus Beneficiorum fpeci

aliter exceptos, &

Ecclefiz cultui deputat

tis fle

0$, C.ant. quóad

redditus deputatos ipfi

S Clericis, N, ant,

mmtn

& confeq.

ii b

pf f

Obiic. 2. Etfi Clerico Beneficiato com. 193

ilgin

peteret. dominium proprietatis quà ad

fru&tus neceflarios congruz füftentatio-

ni ejusdem , non tamen eid

Yit QUi

em competit

ltl

dominium proprietatis quà

ad fructus (u-

perfluos; ergo, Ant.

dorter

prob. Nam fzpiüs

hi.

in jure dicitur, prou

t ex pluribus texti-

bus tit. füperiüscit.

Cl

Clerici P.

contentis patet, quód

fentit

eneficiati preter victum, & ve-

ftitum , nihilominus ex fru&tibus füz Ec.

ï

a,

Ed

clefiz poffidere, aut velut oprium ha-

bere poffint, fed hoc ipfo; ergo,

humin

, quod

Confirm, Nam eatenus Clerici Benefi-

ciati non obftantibus

lol

$ variis textibus ju-

0

ris p

offunt habere domi

bium proprieta-

alin

7

tis quó ad fructus fu

perfluos congruz fü-

ftentationi

» quatenus illi cextus deberent

ü

intelg

j

2556

raBatus defure. & fuftitia,

intelligi

de fru&tibus Ecclefiz ante fadtam

ts t'xtg

tiones, & €o«

ineràu

divifionem in quatuor por

rum applicationem affignatam Num. 185.

lao &

Thrimi t

fed etiam polt illam divifionem habentu£

lures textus, in quibus exprefsé dicitur,

i &i

uód Clerici Beneficiati fru&tus fuperfluos

n af

congruz fuftent

ationi negantes pauperie

tolo jl

bus fint fures , ,

homicide &c. ideoque

ij

uidam Epi-

etiam Simplicius Pontifex c

pulit (

ícopo Gaudentio mandavit , ut reftituat

Quita

visdiüs

fru&us triennió rerentos ex fua Ecclefia,

psd

prout cap. quatuor, caufa 1 2. quzft, 2. ha-

betur 5 ergoe

qual

Refp. N.ant,a

d p:robat. C.ant, N, conf.

ii

debent inrelligi partim de

Nam textus illi

quiu)

Clericis Regularibus in communi viven-

1 C

m privatum non.

tibus , quibus dominiu

tittil

competit , tum etiam de

Clericis fingilla-

Mi

rim viventibus , priusquam facta eífet

qiid

fru&uum divifio in illas quatuor portio-

t t

nesità, ut una ex his fpecialiter ipfi Cle-

g

rico deputaretu

r eb, quód antecedenter

tl

fuerit omninó ea o

bligatio, & confuetu-

jl

do Ecclefiz, ut Beneficiatus omnia fuften-

LE

tationi fuperflua daret in eleemofynas

Wïütu

Vil

pauperum.

|

Ad confi

r. C, maj. D. min, Sed etiam.

n

u

P

oft illam dívifionem plures textus jurís

däs,q

affi

rmant, quód Clericus refiduum füge

(j

fuftentationi teneatur expendere in pau-

GOHCU

PCECS

h

Difputatio V. Artic. 1.

tl

227

UI n

peres tituló juflitie , N, min.

indepen-

i Nl

denter à título juftitiz, C. min.

& N. conf,

D hm

Ratio diftin&ionis eit,

1

uód imprimis

YOl t

plurimi textus juris folim

debeant intel-

ligi de illa determinat

a portione, qu& e-

lslped

k

It5 pauy

rat affignata pauperibu

atque hecti-

tuló juftitize erat illis debit

a, unde meri.

i. dtig

tó Simplicius Pontifex reft

Vilam D

itutionem im-

w refütug

pofuit Gaudentio Epifcopo, non folüm.

f def

quartam portionem fibi debitam, fed etiam -

tres alias retinenti, àt in

allegato cap. ex-

quiale

prefsé dicitur:

quódíi interdum fiat mentio

quó ad fructus

n N od

congruos füftentationi ex

ipfis redditibus

Beneficiato deputatis, de

[partind

quibus lo

1nl VIreD«

qui videtur D. Bernardus in Ep.

ad Canonicum Lugdunenfem ftribens :

*

(üm noru

quidquid propter neceffarium victum,

&

ipfnglle

veftitum de altari retines, tuum none

ft,

f df

quia aliis debitum, rapina eft, facrilegiu

m

yr t

&c, tunciíla, aliáque ejusmodi intelli.

wini*

vecadentit

genda fünt de Bencficiis , in quibus ex pe-

culiari ftatuto Beneficiatus tenetur tituló

onficte

juítitiz refiduum confignar

jafulene

€ pauperibus,

vel etiam intelligi

poffunt de pauperibus

s

conítitutis in ext

rema neceffirate , aut

valde gravi,

'uti in (imili fenfü (epiusSS. ;

j n

. €tiam Laicos divites dicunt homici-

us ]

das, qui eleemofynas non diftribuunt.

duum "

Objic. 3. Clerici ante inftitutam divi- 194

t j

fio

/

Dhem non habebant dominium proprie-

P-

Z

tatis

N

D

228

Tradhatus de jure c juflitia.

yimum

tatis quó ad

redditus fuperfluos congruz

füftentationi ;

ergo nec poft divifionem

ygioni

Conf, probatur,

IN

przdi

&am inftitutam.

nam id

eó ante inftitutam divifionem non

(Aeligi

euas .

habeb

ant dominium proprietatis in fru-

&us füperflu

os, quia fcilicet omnes red-

fra&uun

ftici erant res Dei , patrimo-

Apoüolf

ditus Eccle(ía

nium Chrifti

, bona pauperum, üt fxpiüs

adpnti

fed talia permanent

injure appellantur ,

quiánt

etiam polt di

vifionem ,

üt ex verbis Tri.

m df

Qfis,

dentini Num.

189. allegatis conítat; ergo.

Confirm. Perillam divifion

em Benefi-

Mt

Tl d

clati no

n obtinuerunt plus dominii, quàm

habuerunt ante divifionem 5 €rgo.

Ant,

i,

ld

probat

ur. Nam dominium in fructus fu-

&entationi perniciofum etlet

p at

perfluos fu

il condaéens Ben eficiatis,

Ecclefiis, & nih

Wa

D obítante -

dominio graviter obli-

jwd

qui no

t

gantur, ut

'eosdem expendant in pias

cauías ; ergo.

nl

Ad prob.D.

LT

Refp. 'Tranf. ant, N. conf,

*

maj.

Ídeó precise, quia eran

t res Dei ,

f

derat ciculus do-

N.maj. quiafimul non a

tlj

[

minii ex parte

Clericorum ,

2 tnaj.. d

(h

|

N. conf, Ratio diftin&t.

fic diftinéta min.

ij

'

e(t: quód fru&tus Ecclefiaftici (emper

Ti

fuerint quidem, & etiamnum fint res Dei,

fs

uatenus fcilicet funz deputati ad promo-

n

vendum cultum divinum, cum eatamen

a

differentia, quód Clerici Beneficiati

ante

ffu

in(ti-

D

A

li

D::[putatio IV, Artic, VI,

IW*IC.Ongruz

229

inftitutam divifíionem non habuerint ul-

inem

.

lum dominium in fru&tus fuperfluos con-

DT

gruz fuftentationi, quos titulo jaftitiz ,

tb fs

& Religionis debebant applicare in. pias

O.

caufás, poft inftitutam veró divifionem

i, at

fruduum obtinüerunt authoritate Sedis

Apoftolicz dominium proptietatis quó

V üt f

Dttmaney

ad portionem fibi debitam ità, ut refiduum

ts T

quidem tenerentur ex Religione, nonta-

men am

ls p

pliüs ex juftitia applicare in pias

n u

cauías,

ii qun

Ad confirm. N.ant. cum probat, Nam

iftud dominium nec eft perniciofum Ec-

. Ài

clefiis , neque inutile Clericis,

Tsl

quia fci-

m elet

licet ifti expendendo fru&us fu

perfluos

in caufas profanas non commit

tunt du-

ais

ttr obl

plex fpecie peccatum , nec obliganturad

faciendam reftitutionem ; eontra ftan-

d

tehoc dominio plures fanguine, & do&tri-

na [llutres ample&untur ftatum Ecclefia.

| prob.D,

(t) l )

fticum , qui aliss abfterriti recederent,

fi prxter obligationem Religionis adeífet

'u!u.s d

obligatio juftitiz.

If

Objic. 4. Si Beneficiati per inftitutam

La ]

n

2j

f

divifionem fructuum obtinuiffent domi-

nium proprietatis quó ad redditus fuper-

«

uos congruz fuftentationi,

tunc eo ipfo

pIUIF.'P'

poffent de illis validé difpon

ere per ulti-

um

mam voluntatem, fed non poffunt fic di.

jl lv |

Íponere; ergo. Min. eft certa, üt con-

|

3

ftat

)

230

Traäa!m defure & fu(iitia.

m NU

ftat eX cap. 9. de teftamento, ubi fic fta-

gt N

tuitur, licét Clerici de his, quz paternz

NU

fücceffionis, vel agnationis intuitu, aut

de artificio funt adepti, feu dono confan-

g, 61

w w

uineorum, aut amicorum,non habito re-

wus u

fpe&u ad Ecclefiam pervenerunt ad ipfos,

aon tl

liberédifponere valeant,de his tamen,quz

confideratione Ecclefiz perceperint, nul-

RT

dl

lum de jure poffunt facere teftamentum:

folin t

hinc etiam cap. 7. tit. eodem decernitur,

aliod

ut five teftati, five inceítati decefferint ,

tex d

omnia bona ex fru&tibus Beneficii relicta

ao

penes Ecclefíam permaneant, ut nequi-

ib

dem in pias caufas validé teftari poffint,

Tona

Maj. autem probat, Ideo Clerici quó ad

$intas

bona patrimonialia, aut quafi patrimonia«

lia validé teftantur , quia habent domi-

ii

nium proprietatis; ergo à contrario.

yyn

Confir. Si enim Clerici haberent do-

ii

n

j

minium proprietatis quó ad fructus fuper-

fluos congruz fütentationi, Ecclefia fa-

V

htl

ceret illis injuriam denegando facultatem

teftandi e5, quód hzc cuivis dominio jure

BU

d

naturz competat, üt habeturlib. 1.Cod,

de Sacr, Ecclef. fed hxc fequela admitti

fti

Tit

Brg

uit; ergo.

KR

efp. D. maj, Poffent de iis valid

e di-

ls

Ípe&a-

2n

fponere per ultimam voluntatem

Q

to przcise jure naturali,, C. maj.

Ípecta-

inö-ïa

i

min,

to jure Ecclefiaftico, N. mfzj.& fic di

m

Dilputatio WV. Artic. VI.

231

2 of

min. N. conf.. Ad probat. D. ant. Ideo

R

precisé N, ant. & quia fimul non obftat

j lml:u) At

juspofitivum irritans ejusmodi teftamen-

LO n

n ,

tum, C, ant. & N. conf.. Ratio hujus eft,

quód tefítamentum Beneficiati de fru&i-

t dj

r

bus fuperfluis etiam factum in pias caufas

non fit invalidum jure naturali, fcilicet ex

Bttint )

defectu dominii proprietatis , hoc fiqui-

lumentun;

dem o(tendere incumbit Adverfariis, fed

deemity

folàm.fit invalidum jure pofitivo, quem-

hdu

fii l

admodum exinde patet , quód aliàs Pon-

tifex dare non poffet facultarem teftandi,

At

non folüm validé, fed etiam liciteé de fru-

i l,

&ibus füperfluis Beneficii, quam tamen.

tqua

Romanis Clericis dederunt. Ponrtifices

TOR

Sixtus IV. Julius III. PaulusV. Conftat id

!t domi«

ipfum àparitate pupilli habentis dominiii

ruit,

proprietatis, etíi validé teftari non pof-

at d

fit fuppofito etiam perfe&o ufu rationis

Qu t

juxta legem quà ztate ff. qui.teftamen-

of

tum. Nec quidemin pías caufas, àt te-

tutem

fle Vadingo Difp. 4. de contra&t. dubio 6;

jiojut

communis fententia affirmat, imo ex ad.

T. Cot

duc&to argumento fequitur contta adver-

adnini

farios, quód Clericus non habeat domi-

nium proprietatis nequidem in fru&us

n

per fuam parfimoniam fubtractos con-

i

4

l:

gruz fuftentationi eb , quàód jus Canoni-

f

(

l

cum univerfaliter ftatuat , ut omnes fru-

us intuitu Eccle(iz percepti , & à Be.

5

4

nCH;

.

232

Traltatus de Jure & Puftitia,

finetun

neficiato reli&ti penes Ecclefiam maheant,

atighe

Ad confir, N.ant, Ratio negandicon-

dendan

ftat à paritate pupilli, cui non fit injuria

per legem irritantem teftamentum ejus-

djcatan

I

nixta |

dem , quód ipfum àfortiori de Clerico

di&um eft, qui dominium proprietatis

, Con

in fru&us fuperfluos ex benevolentia Ec-

] *

i

clefiz obtinuit.

j

! vittt

196

Objic. s. Poft inftitutam divifionem.

fru&tuum Clerici non habebant dominium

m

proprietatis in portionem pauperibus af-

M

fignatam , fed eandem tenebantur ex ju-

a

(

ftitia ijsdem confignare ; ergo nec nunc

|

habent dominium proprietatis in fru&tus

et

dllbm

faperfluos congruz fuftentationi etiam.

in illis Ecclefíis , in quibus determinata

w

Ts

portio pauperumnon amplius extat, Ant.

eít certum, conf, probatur. Nam parsre-

]

qHts

u

fidua congrua fuftentationi in talibus Ec-

clefiis accrevit percommixtionem fru&i-

Yur

[j

bus Beneficiati ex portione pauperum ,

fed hoc ipfo; ergo, Min,eft certa, quód

tis

fi enim bona, aut mala fide pecuniz Petri

L

commiíceantur pecuniis Pauli ità , utam-

d

pliüs difcerni non poffint , tunc Paulus

N

tamen manet obligatus tituló juftitiz, ut

Ti

Petro reítituat tantum pecuniz ex cumu-

N

lo fic commixto, quantum acceffit ex pe-

a

li

cuniis Petri: Maj. autem probatur. Nam

|p

)

pauperes olim poftinftitutam divifionem

habue-

llliil,

. 233

ülfnmaheanr,

Di[putatio V, Artic.Vl,

habuerunt jus certum quó ad quartam,

o

10n Bt .lhiun'l

portiohem fru&uum ; ergo nifi Clerici

oftendant illam portionem fuiffe alió ap.

Rn d

p!

1

1 n

*

icatam, prafümendum eft quód fit com-

mixta portioni Clericorum.

propteg

[

^ Confirm. Jus certum nequit extingui

per jus dubium, fed pauperes habuerunt

jus certum, cüm econtra dominium Cle-

I fonem

ricorum ad fru&us fuperfluos fit folum-

Üominium

modó dubium; ergo.

Ybuat

Refp. C.ant. N.conf, Ad cujusproba-

hr

tionem D. maj. pars fuperflua accrevit ex

D

commixta portione pauperum , ut hoc

nf

certó conftet, N. maj, ut hoc przcisé fit

[ GL

dubium , tranf. maj. & ficdiftinéta min. N.

tInitut

confeq. Ratio diftin&ionise(t: quia licét

i, Ant-

La

transmitteretur, quód in quibusdam Ec-

Wt

clefiis pars fuperufla congruz fuftentatio-

du B-

ni accreverit ex confufa portione paupe-

niná

rum, idtamen univerfàliter dici non po-

JJCTUID ,

teft, quia ex eo fcilicet, quód Beneficia-

t,qud

tus habeat redditus füperfluos congruz

zheti.

fuftentationi,non poteft inferri, quód pars

Uaf«

fuperflua habeatur ex commixtaportione

Padlüs

pauperum , üt facilé oftenditur.

Impri-

i, t

mis enim inftituta per Summos Pontifices

Qua*

Simplicium , & Gelafium circa annum fà.

D

lutis 470. divifio fru&uum non fuit rece-

r Nim l

pta in omnibus Ecclefiis , àt excap, 2, &

f /

3. Cau(à to, quzft, a. colligitur, Dein-

hs

de

;

234

Tradhatus de fure de fuffitia;

Ub y

de dubium eít, auc faltem effe poteft: an

hoc determinatum Beneficium fuerit ere-

voris

jfo. V&

&um eo tempore, quo vigebat in hac

Dicccefi przdi&ta divifio : au veró fitcon-

ioot

nefcit

ditum, vel au&tum poft indu&tam confue.

tudinem oppofíitam predidz divifioni ;

quamm

senti

pariter poteft effe dubium: An illa por-

tio pauperum , quz olim extitit in hoc

peribus

f

Beneficio determinato fuerit poftmodum

alió applicata, vel confufa portioniipfius

"

f i

Beneficiati? Denique dubiumeft : annon

etiam tempore divifionis przdictz pars

gum(w

competens Beneficiato . exceílerit con.

Q

sruam illius fuüftentationem , ficuti de-

g

fa&tó multa beneficia fünt adeo opulen-

&

ta, ut etiam füppofita tali divifione pars

fihum

quarta Beneficiati adhuc fuperaret expen-

E

fas neceffarias congrusz fuftentationi,

st

Ad confir, C, maj. D. min. Jus paupe-

rum fuit olim certum , & etiampum cer-

"

j

tum eít in quibusdam Ecclefiis , tranfeat

(b

min. defacto certum eft in omnibus Ec-

Q

clefiis , N. min. & conf. Ratio diftindt.

ht

titd

eít, quia licét fupponeretur, quód in hac

determinata Eccleíia olim pauperes ha-

s

buerint jus ad certam portionem fructu-

(

um,.non tamen exinde fequitur , quód

à

defa&to jus certum habeant, quando ett

T

immemorialis confüetudo , quód Benefi-

d

ciati non dederint quartam partem pau-

9

péris

[i

li,

Diþutatia W, Artic, Vl.

235

Flïg Wf TI

peribus, hzc fiquidem poffeffio: imme.

u

morialis facit illisjus certum ex dictis N.

atb

1jo. Caterüm hoc argumentum nimium

J UTM

probare exinde patet: quia fequeretur Be-

n t

neficiatos non (atisfacere fuz obligationi,

2 dvl

quantumvis fru&tus . fuperfluos applica-

Aniluy,

rent in pias caufas, niíi easdem dent pau-

Ut ib

peribus , ficuti Petrus debitor Pauli non

Vümorr

fatisfacit obligationi juftitiz, fi debitam

iif

pecuniz fummam offerat alicui Ecclefiz,

ZUP

fed obligatur determinaté eandem confi-

o

gnare fuo creditori.

(eit .

fitni d

Objic. ultimó. Ex eo , quód Beneficia. 187

tus habeat dominium proprietatis in fru.

optle

&us füperfluos, non fequitur, quód re.

0nt ts

fiduum congruz fuftentatioti non obli-

La

getur titulo juftitiz applicare in pias cau-

QUni,

fas; ergo, Ant. patet, quia dominium

s pup

proprietatis poteít effe gravatum onere

DO (t«

juflitiz , àüt conítat in mutuatario &c,

, t

Conf. prob, Nam Fundatores, & Benefa-

n D

&ores Ecclefiarum íub hac obligatione

dilind,

dederunt bona temporalia, ut Beneficia-

nb

ti refiduum congruz füftentationi, appli-

165 lt«

cent inpias caufas, fed hocipfos; ergo.

0

M

Confirm, Probabilius eft, quódFun-

; qUOC

datores, & Benefactores Clericos obligá.

inoo &

rint ad reftitutionem, fi refiduum expen-

at

dant in cauías profanas, fed hocipfos er.

u

eliquos

[

go. 'Maj. probatur. Nam inter r

[id

funda-

Wi

2536

TraBatus defure c puffitia,

gmim

Fundatores Juftinianus Imperator , qui

TT

plura beneficia erexerat, exprefsé ftatuit,

utrefíiduum applicetür in pias cauías, &

Q.gm ob n

quidem füb obligatione reítitutionis, nam

LA& 9

in fua Authentica cit. decerminatus fit

gb

numerus Clericorum fjc decernit; fciant

Jiatos!

à Deo amabiles oeconomi, & quinunc &

Fundit

per tempora futuri fünt, quód(i quid prz-

(

ter hzc egerint, de fua fubftantia indem.

]u!h'nian

nitatem (an&i(ïimæ praftabunt Ecclefiz ;

Conan

ergo.

ht

Refp, D.ant. Ex eo przcisé, quód ha.

lgt

beant dominium proprietatis , C, antec.

ex eo , quód ejusmodi dominium non,

pl

quia

fit oneratum onere juítitie, N, ant. &

d

conf. Ad prob, D. maj. Deberent bona

Ecclefiis femper fub obligatione juftitiz,

üiny

N

N. maj. füb obligatione Religionis, tranf.

ii

maj. & fic diftincta min. N. conf.

Ratio

m

diftin&ionis eft: quia licét fupponi pof-

fit , 'quamdiu id ipfum à contrario in du-

m

bium revocari non poteít, quód ea fit

Q

intentío Fundatorum, ut refiduum con-

if'lhm

grug fütentationi applicetur in pias cau-

MAm

p

fas , non tamen exinde fequitur , quód

univerfaliter omnes Benefa&ores ipfos

li

Benéficiatos voluerint effe obligatos füb

i^

onere juftitiz , fed folüm fub onereRe-

d

ligionis, ni(i in ipfis litteris fundationis

pr

[at

utramque obligationem imponant, imo

ctigm

li

Difputatio IV..— Artic, VI.

237

t

!

m

etiam impofita talis obligatio adhuc fub-

Vil

'

hu

jacet arbitrio Sedis Apoftolicz, ut ean-

Bd (

dem ob rationabilem caufam tollere

pof-

Ut

fit.

Ti

Ad confir, D. maj. Omnes Fühdatores,

Ts [

aut Benefz&tores voluerunt. Clericos ob-

Quntny

ligatos ad reftitutionem, N, maj. aliqui

quii pn

Fundatores, ac Benefa&ores, C.maj. &

f fnden

uód

fic dift, min. N. conf. Nam ex eo,

o

Juftinianus Imperator Clericos Ecclefiz

Conftantinopolitanz, de qua in cit. Au-

iib

thentica loquitur, voluetit fic effe ob-

C m

ligatos, ut fiat reftitutio ab iis, fi quid

U ,

applicentin caufas profanas, non infertur,

ET 4

quód omnes alii Fundatores,, aut Benefa.

t bona

&ores przdictam obligationem reftituen.

ia

di impofuerint.

Ex hucufque dictis

y t

Conítat 1, Quód Beneficiati habeant

198

BU

dominium proprietatis non folüm in bo.

w

na patrimonialia, aut quafi patrimonialia,

joindi

neque in folos fru&us neceffarios con-

"TT

gruz fuftentationi , & confequenter in.

D t

illam partem , quarn per fuam paríimo-

niam huic fuftentationi fübtrahunt, fed

ieta

quöd

etiam habeant dominium proprieratis in

fra&tus fuperfluos congruz füftentationi,

u

s

€x illa portione , quz ipfi Beneficiato

deputata eft, etíi non habeant dominium

a

Ion

proprietatis in fructus fpecialiter depu-

N

tatos fabrice Ecclefix , vel Epifcopo, aut

ait-

(

1

bi

258

Tradhatus de fuve c Pu[litia,

ao

alicui piz caufz, neque inipfa bona fru-

&ifera Ecclefie, ex quibus fuos redditus

srfondat

U

percipiunt. Ratio autem fundatur in eo,

uód per ipfam divifionem à Sede Apofto-

jini

yohibe

lica reftitutam , & affignatam certam fru.

&uum portionem pro fu(tentationeipfius

fnos p

Cerun

Beneficiati, obtinuerit dominium pro-

rietatis Clericus Beneficiatus , ut de his

v //

fecidi

inter vivos validé difponere poffit e-

tenaotd

tiam in cauías profanas, etíi ftando jure

g, üt

communi validé difponere non poffit

per teftamentum, nec quidem in pias cau-

qt, s

t qua

fas. Ceterüm defa&o in plerisque Pro-

vinciis , per oppofitam confuetudinem,

at

J

derogatum eít juri communi ità , ut te-

viütoj

ftamenta Clericorum fint valida de per-

tis fru&ibus Beneficii , quantumvis

iigatione

'

EU

N

j

?

a

a in caufas profanas , imo in pleris-

que regionibus íaltem quó ad aliquam.

vt

&i

199 partem fru&tuum conpfanguinei fuccedunt

ab inteítato Beneficiatis defunáis,

fii

tj

Conftat 3. Quód Clerici Beneficiati

non obítante dominio proprietatis gra-

0

i,

viter obligentur bona fuperflua expen-

dere in pias caufas non quidem tituló ju-

Wa

f

ftitiz , nifi id ipfüm in Ecclefia determi-

naté ftatutum effet, fed folüm titulo Re-

abmp

n

ligionis, Hzc autem obligatio fundetur

cay

in ipfa intentioneFundatorum, & natu.

fci-

h

ra bonorurm Ecclefiafticorum , quia

icét

li

Difputatio W, . Avtic. V,

259

TM

licet ad promovendum cultum Divinum

BL

per Fundatores, & Benefattores fünt ad-

mdzmineo,

fcripta Ecclefiis, & huic eidem intentio-

UM

ni innititur przceptum Eccle(iz graviter

D

prohibentis, ne Beneficiati fructus fuper-

qn"onei;fm

fluos applicent in caufas profanas, ^Hinc

IU

Certum eft, peccare mortaliter Beneficia-

, utdtl

tum, fi ftante obligatione Religionis,&

poffte.

feclufa difpofitione Sedis Apoftolicz par-

iib j

tem notabilem expendat in caufas profa-

t pofft

nas, üt communis & certa fententia do«

ib

cet, licét maneat controverfia, quenam

g .

fit quantitas fufficiens ad conftituendum

tüdinen,

peccatum mortale ; & quidem Cardina-

, Ut

lis de Lugo hic rejicit illorum fententiam

deptte

velut nimis rigidam , qua przdictam ob-

tumvis

ligationem vult commenfurari obligatio.

Yi«

ni juftitiz , ut Beneficiatus peccet mor-

liqum.

taliter, fi tancum ex fru&ibus füperfluis

'gccedum

applicet in caufam profanam, quantum.

»

fufficit ad conftituendum peccatum mór-

ntftit

tale in materia furti eó , quód tam rigi-

da obligatio neque intentioni Fundato-

jj f

t

rum, neque menti ipfius Eccle(iz videa.

l) iq-

tur conformis. Similiter rejicit aliorum

ID

fententiam üt nimis laxam , qui putant

lo Ne

abíque peccato mortali poffe quintam par-

adetu

tem ex fuperfluis fru&tibus applicari in,

f0

caufas profanas , tum quia pars quinta

jn

-eft valde norabilis compgrativä àd totum,

tum

lii

Ü

)

D

249

Tradlatus de fure & Tuflitia.

tum quia fequeretur , quód G Beneficia-

junnüs!

tus haberet reíidua 10000. aureorum mil-

ia

yinic dor

lia, poffet mille finé peccato mortali ex-

onere in cauías profanas , quod incre-

m dond

dibile videtur. Unde ipfemet concludit

as a

Beneficiatum non peccare mortaliter , fi

i, r

m H

tantum expendat in ufüs profanos ex fru-

&ibus füperfluis füi beneficii , üt mora-

fioned

fecii d

liter loquendo adhuc cenfeatur fummam

u ctin

totalem applicáffe in pias caufas. Talis

effe poteft pars vigefima , nam paffim di-

dl

cimus rem aliquam comparatam effe 1o0,

h r

200 florenis, licét non fint re ipfa expofiti ,

Jonai

['

ditions

nifi 9j.

Conflat 3, Etíi bencficiatus peccet ap-

velit

hs bt

plicando fuperflua in caufas profanas, ut

donando confanguineis, vel amicis aliun-

tmyyt

de opitulentis , probabilius tamen non.

NUW

d

eccare acceptantes , ni(i fortaffis ante-

cedenter induxiffent Beneficiatum ad ta-

Q

quar

lem donationem, üt Card, de Lugo difp,

3. cum Moll. aliísque contraSanch. affir-

Condi

YU5 (

mat, quia fcilicet preciseé acceptantesnon

comprehenduntur hóc peccató, eó , quód

1 cy

iftud fit adzquaté confummatum per illi-

futy

n

citam oblationem donationis à Beneficia.

to fa&tam, üt conftat à parítate uxoris li-

]Clm,n

cité reddentis debitum conjugale ipfi ma-

otur

rito , etfi hic ob votum fimplex caftitatis

pton

illicit& petat tale débitum: hince etiam.

Quj

i

/

dona«

MMO

Difputatio IV. Artic. VI,

MöBeMci,,

241

donatarius non obligatur, feu ad facien-

ii

Utj

dam reftitutionem, quia Clericus donans

habuit dominium proprietatis , five ad

T I

D u

rem donatam in pias caufas applicandam,

quia fcilicet illa per di&am donationem,

r

& translationem dominii jam eft profa-

Xinogt

!( ürms

nata, Hzc tamen omnia de illicita difpo-

fitione ad caufas profanas intelligi debent

t fomm:

l, Ts

feclufa difpofitione Sedis Apoftolicz ;

quód enim Pontifex eandem facultatem.

h pfim d

difpenfandi conferre poffit , conftat ex

n du

Bulla Cupientes, quà Julius III. Clericis

TP

Rom.cujuscung; diguitatis,gradüs, & con-

ditionis plenum jus difponendi contulit

Mttt g

verbis fequentibus : ut fcilicec de omnie

Yinis t

Gisaliun.

bus bonis in di&a urbe, ejus diftri&u pro

tempore exiftentibus, & per eos etiam

^f D

ex fructibus, redditibus , & proventibus

(s ntt

Ecclefiarum , & Beneficiorum Ecclefiafti.

m d t

corum acquifitis, cujuscunque qualitatis,

quantitatis, fummz, valoris, & pretii feu

L d

TET

conditionis exiítant, tam donareinter vi-

1D068001

v0s, quam cauíà mortis etiam teftamen-

4 quid

tó, codicilló, legatis in favorem confan.

erille

guineorum, & affinium , & quarumvis a-

i

liarum. perfonarum difponere licité va.

yoris)

leant, quódque,(i ab inte(tato decefferinr,

Mioi

eorum bona , & hujusmodi ad ipforum.,

allii

pro tempore proximos agnatos, & alios,

T

qui lis, nifi Beneficiati effenc, de jure füc-

ii

CCng

p

242

Traclatus de ] ure & 7u/fiti2.

cedere deberent, aliàs juxta juris difpo-

m;üc'lm '

meCCü Y

fitionem devolvantür liberé &c. quam.

conftitutionem confirmavit PaulüsV,Bul-

:qpmïsvf

la in Éminenti, Quamvis autem Barbofa

dicec al

DA

lib. 3. juris Eccl. cap. 1

.

7. aliiq; pauci cen-

feant , facultatem lici

té difponendi in.

;, uj

caufas profanas,

perfolam confüetudinem

ieriud

feclufo confenfu

Sedis Apoftolice pofle

obtineri, nihilominus reliqui Theologi,

fimzit

ac Canoniítz hanc fententiam unanimiter

iquitr

dlinaio

rejiciunt, incer quos plerique obfervant,

| at

experientià con

rmari veritatem illius a-

donum raró affert lu-

, e at

dagii : Clqri(?orufm

€rum,

| bonumi

! t

ARTICULUS VII,

| quium

; gt

| t

44n, 8 quale dominium competat

/

4 od

(anjugati:?

Donun

aor

Ranot. Quód bona fortunz refpectu

, ptlim

fimma

- flatüs conjugati in varias claífes di-

vidantur fcilicet dotem , contradotem,

j

AU

donum matutinale , largitatem fpon-

BU

N

falitiam , bona paraphernalia, & bona

,

communia. Per dotem intelligitur illud,

;

h

uod five ab uxore, five alio nomine e-

pltta

jusde

L

m datur marito , ad onera matri-

lt, |

monr

i fuftinenda , fcilicet alendam conju-

'ili

familiam domefticam &c.

I

gem, proles,

ala

h

.Di/patat;o IV. Artic. VII,

243

lg i

H W QUi

alia dicitur dos perfe&itia, quzà patre,

aut afcendente paterno , vel etiam intui.

hii

A

tu patris profecta eft, alia adventitia, quae

Ícilicet aliunde advenit, & perfe&itia non

TU

]

eft. Rurfüs alia dicitur dos non zítima.

lol ;

DT

ta, cujus valor incertu$eít ; alia zítima.

ta, cujus valor determinatus eít ,

uod

li p

uleriüs! dupliciter fieri poteft, fcilicet a-

i Teohy

ftimatione non faciente venditionem ,

ünimite

quando przcisé definitur pretium rei, aut

r

s&ftimatione faciente venditionem, quan-

n ts

do marito traditur dos cum obligatio-

Ti

ne foluto matrimonio reítituendi aliud

bonum zquale, Contrados, feu donatio

propter nuptias dicitur bonum illud ,

|

j

quod uxori à marito ad fecuritatem dotis

affignatur, vel hypothecatur , eadémque

'ompcta:

in pretio folet effe duplum dotis fpecta-

ta confuetudine harum provinciarum,

Donum matutinum, feu matutinale áp-

m

pellatur illud , quod maritus poít con-

díis d

fummatum matrimonium largitur uxori,

miottt,

ideoóque etiam derivata inlatinam termi.

m [jot*

nationem voce germanica Storgen/Gab,

& bt

dicitur.

Sponfalitia largitas eft munus

nuril

ilud , quod intuitu futuri matrimonii

plerumque fponíüs faz fponfa offerre fo-

omint?

du

let, licét etiam aliquando fponía fponfo

m

taliadonalargiatur. Arrha dicitur, quod

in fecuritatem fponfalium deponitur, aut

d

D

2

pto-

)

244

Traliatus de fure & f uffitia.

T

romittitur.

Bona paraphernalia, id eft

ia

pr&ter dotali

a, dicuntur illa, quz feclufa.

j e

dote uxor O

btinuit tituló hzreditatis ,

3 i

donationis &c. independenter àftatu con-

idote

Bona communia appellantur, quz

jugali.

lr

conjuges

communi labore, & induftria,

i wxot

aut alió tituló obtinuerunt ,

fcilicet per

1

ionem &c. fimul utri-

ipe&m

hzreditatem, donat

adga

uefacam, His przenotatis

tonati

com-

202

Quxr. i. Àn,

& quale dominium

fj

etat marito in dotem ux

oris ?

Refp.

n s

lum dominium utile

Eidem compertere fo

v

unàcum dominio civili ,

id eft jure admi-

niftrandi, & vendicandi fi

bi dotem, fecus

| miunj

dos ef-

| Mpat

autem dominium dire&tum , nifi

.

fet zítimata zítimati

:

one faciente vendi-

ä fitum:

ven

ditionem, ficut con-

B

|

tionem, aut quafi

tingit, fi dos con

fiftat in rebus ufu con-

.

yili

am non fru&iferis

| Vl

fumpti

bilibus , aut eti

t

certo numero ;

ondere, aut meníura

ut ditrahi , & vendi

fii

comprehenfis ità,

qua.

debeant ad percipiendum aliq

uod emo-

Ità communis, &

"erta fen-

D)

lumentum.

fhty

tentia.

Ratio eíft: qu

ód dos conferatur

marito ad onera matrimonii

füftinenda,

vult

frü&us ad

pit,

ità, ut hoc durante omnes

jum ipfius mar

iti fpedtent

Cümgn

plenum domin

Uxoy

juxta Lib. 10.

ff. de jure dotium, perma-

Diet

nente interim dominio dir

e&to penes u-

d.

qu'V;

xorern, üt conftat ex Lib, 1.

in rgbus Co

[-

iM

Dijputatio V.. Atic. VIl,

245

A

ini

li

dejuredotium , ubi exprefsé dicitur, res

: VRf

dotales ab initio fuiffe uxoris, & natura-

D ii

licer in ejusdem permanere dominio &c,

UCETTM

quod ultimum tamen intelligendum eft

lt o

de dote adventitia, eb , quód dominium

T

directum dotis perfectitiz non pertineat'

s atlteg

ad uxorem, nifi eadem fit emancipata, fed

t Ámilis

fpectet ad patrem , aut.alium dotantem,

S

adquem etiam dominium integrum íolue

RU con

to matrimonio redit, àt habetur Lib. 6,:

n Mf

ff, de jure dotium, econtra fidos fitzfíti-

ninim vj

mata aftimatione faciente venditionem,

d i

tunc dominium dire&tum pertinet ad ma-

otem t

ritum juxta Lib, , Cod. de jure dotium,

Yi hs d

& pariter fi eadem confiftatin rebus cer-

j rad

ti numeri, ponderis, aut menfürx, quz

(cutcot

non funt fructiferz, aut ipfo ufü confüm.

V (b

ptibiles, üt Lib, 42. ff. de jure dotium

ii

verbis fequentibus ftatuitur: res in do--

y at

tem datz, quaz numero, pondere, & men-

fura conftant, mariti periculo fubfunt ,

j r

yod 19

quia in hoc dantur, ut easdem maritus

p n

ad arbitrium fuum diftrahat, & quandog;

yfertu-

foluto matrimonio ejusdem generis , &

Dinendà

qualitatis alias reftituat. Ex quo ulteriüs

ydus !

patet , quód in eo cafu, in quo marito

fpeaff

competit dominium dire&um in dotem

uxoris , illud non fit abfolutum , fed o,

, pefü'»"*

penc:'f

neratum obligatione reítituendi aliud z-

quivalens, fi matrimonium diffolvatur.

gbusfï

L

3

. Quzr.

)

246

Traatus de fure & Tuflitia,

us

203

Quzr, 2, An marito competat domi.

nium in contradotem, feu donationem

ao

Tmane

propter nuptías ? Refp. Eidem compe-

tere dominium directum, & utile, uxori

jj o

i ogott

autem dominium civile, prout hoc im-

portatjus vendicandi contradotem , ità

Quit

ariter communis fententia.

Ratio eft :

'm'xccn;

venii

quia contrados precise ftatuitür in hunc

wj

finem, ut fecura maneat dos uxoris, fed

feriy lo

finis przdi&tus non exigit , ut przter do-

minium civile, feu jus vendicandi uxor

agl

tr, t

habeat dominium directum, aut utile, àt

at

conftat à paritate pignoris, & hypothece

ET

tranfcriptz in fecuritatem debiti ; ergo.

Czterüm advertendum eft , etíi fpecialis

| duttr

du

contrados aífignata non effet à marito,

|

tamen ex peculiari ftatuto juris commu-

|

fiatiy

B

nis omnia bona mariti tacité effe hypo-

thecata uxori, donec eidem dos reftitua-

| w

üe)

tur, üt habetur L. in rebus Cod. de ju-

re dotium, ità quidem, ut uxor przfera-

tin,

donyi

tur ompibus aliis creditoribus períona-

libus hypothecam tacítam habentibus,

['iln]

Wa

quantumvis tempore prioribus, prout

ftatuitur L. cit. imo etiam creditoribus

B

BI 1

habentibus hypothecas expreffas , fed

Ym

tempore pofterioribus ipfa conftitutione

h

dotis, üt plerique affirmant ex Gloffa in

ttay

legem affiduis Cod. qu portiones in pi-

p

gnore, Hzxc tamen omnia intelligi de-

dit

þent

!

Di[putatio IV. A;tic. V1l

247

BIN

bent feclusó pactó, feu convientione, ut

4 "ltne

alterutro defun&oo dos, aur contrados

"Ut

permaneat in alterius dominiio ,. ejusmo-

Ed

di contractus aliquando inter maritum,

OU im,

& uxorem fiunt,

Til

- Quzr. 3. Iu quibus dos, & contrados 264

,: leim

invicem conveniant? Refp. Eafdem con.

lr jn d

venire infequentibus, Primó: quód con.

Uoris

trados jure communi non poffit effe in-

ferior dote, fed eidem debeart effefaltem

Wraterd

Izadl uro

zqualis, t Novel. Quaft, r, Cap. r, ftatui-

t ulb

tur, adeóq; (i durante matrimonio uxor

M

augeat dotem , etiam contrados augeri

iij

debet à marito , àt Novella cit. cap, 2.

f eci

habetur,

Secundó , ficut dominium di-

ID

re&tum dotis, ni(i eadem fit zítimata z.

Of

ftimatione faciente venditionem, aut con-

fro.

fiftat ín re mobili infru&ifera , conftan-

vt

ter manet penes uxorem, ith dominium,

p i

dire&um contradotis manet penes mari-

yptia

tum, etíi utriusque adminiftratio , &

n

dominium utile durante matrimonio fit

m

maritum.

gtl

penes folu

Tertió: ficuti ju-

, prou

re cofnuni

f

altem poft judicis fententiam

toribuy

uxor adultera perdit dominium dotis ;

j ,f

ità maritus perdit dominium contrado.

tatio

tis, ut illud ad conjugem innocentém.

loti

transferatur, nifi ex eodem matrimonio

proles adeffent , tunc enim . dominium,

sin

ljjh

dire&um adillas devolvitur,& dominium

[

Q . 4

uti-

L

I

248

qrattatus de 7urec'9' fuflitia.

y Dl[p

utile pertinet ad partem innocentem , üt

Novel. 117. Cap. 8. & 9. üatuuur. Quar-

ia d

j oU

tó ficuti foluto matrimonió plenum do-

minium dotis revertitur ad uxorem, aut

g do

ss fibi

hzredes ejusdem , ità poft reftitutam do-

tem plenum dominium contradotis redit

nlida ,

ad maritum , aut hzredes ejusdem , nifi

o g

conjuges feciffent pa&um fpeciale de lu-

1

«randa dote, aut contradote üt habetur

tit Jl

cap. finali de donatione inter virum , &

pamur,

uxorem. Caterüm juxta receptam in ! his

t

Y

provinciis confuetudinem perfonz nobi-

liores in pactis dotalibus , qux przferi-

] t

fisflt

pto exprimi debent ,

fic dotem, & con-

tradotem confhtuunc, ut-maritus quidem

diq

affignet contradotem zqualem doti, fic

u

tamen, ut pro viduali füftentatione, fi

Yib

W

quo cafü uxor fuperviveret, eidem tran-

fcribat dominium utile, feu ufum fru&um

t

quni

ad dies vitz quoad fammam dupló majo-

rem ipfa dote, üt Beckmanus v. dotali-

Til, !

tium in jure Pcatuano feu:. confuetudi-

v

nario Auftriz, Styrlæque affirmat.

Quf

203' Quazr. 4. An, & qualedominium com-

13

petat uxori ia donum matutinum? Refp.

ls

Eidem competere dominium dlre&um,

I

T

licéc regulariter loquendo dominium uti.

H

le durante matrimonio penes maritum.

pt

Wt e

permanere foleat, üt cum fententia com-

muni aHirmac Sanch. Lib. 6. dematrimo-

*| fübt

nio,

L

Dii[putatio IV, ' Artic. VII,

249

I

N

nio,, Difp. 27. qui utl & reliqui Hifpani

T

(

Ratio

MM

donum iítud arrham appellant.

autem hujus eít : quia, licét jure com.

| UXülm, L

muni donatio inter vivos, quam conju«

tlintgi,

ges fibimet ipfis invicem faciunt, fit in-

lr

valida , tamen przdiéta donatio non eft

idem,

&f d)

puré gratuita, fed remuneratoria virgi-

nitatis, vel àt aliqui volunt, compenía-

thabeg

tiva illius verecundíe, quam neo-nupta

V, (

patitur , dum primitus fui copiam mari-

p i r

to facit, Imo aliqui afferunt deminium

Vr li«

hoc in quibusdam Provinciis conferri a-

i p

lio titulo fcilicet honeftatis, aut vidua.

n ior

lis futentationis. Ex quo concludit Sanch,

s quim

cit, quód uxor, quz folüm erat virgo

toti f

putatitia, nihilominus tamen donumhoc

Cate-

tine, f

validé, & licité retinere polfit,

emttile

rüm monet Illfunus Tra&, 4. Theologis

M

moralis Difp. 2. Num. 158. circa obtinen-

m

dum dominium, & ticulum ejusdem domis

v htl

nii, ut etiam quantitatem doni, obfer-

nf

vandam effe confuetudinem localem, &

|

l

caufam donum hoc largiendi, & quidem

WOM'

tefte Beckmano cit, v, Morgengeba. No-

Mf

biles perfonz in his Provinciis donum,

um

matutinum affignant xquale doti, ídque

m ut

inpa&is dotalibus exprimitur, eodémg;

yritu

privilegio gaudet , quo ipía dos uxoris,

ja t

üt ex bonis mariti defundi primo loco

: fubcrahgnda fit.

at

D

Quzr.

p/

2jo

Tratlatus de 2ure & fu[litia.

p qe

206. Qusr.;. An,& quale dominium com-

j*

etat maríto, vel uxori in fponfalitiam,

a, t

largitatem? Refp. Utrique divifim poft

j u*

matrimonium ratum competere domi-

of y

nium plenum, & abfolutum in omnia bo-

locet.

na antecedenter intuitu matriímonii ob-

j u

lata, üt communis, & certa fententia do-

datakgri

cet. Ratio eít, quód fponfálitia largitas

re ipfa fit conditionata füb conditione

fimutir

hoc f

hac faltem tacité importatá, (i matrimo«

nium fequatur , üt Lib. 1. Cod. de do-

ii

am&'x('

nat, ante nuptias exprefsé ftatuitur, A-

deóque nonnifi purificata conditione hac

ïgon(aï

ib t

obtinetur dominium abíolutum, unde i

neutra paárs matrimonium culpabiliter

tf

dipol

impediat, fed mutuo confeníu, aut inter-

veniente morte folvantur fponfàlia, tunc

g

N

omnia dona ultró , citróqne reftituenda

Vs

fünt, nifi forté interveniflet ofculum, aut

pit,

copula carnalís, tunc enim dimidium lar-

tin,

itatis fponfalitiz ad fponfam pertinet ,

üàt Lib. 16. Cod. tít. eodem ftatuitur, Si

an«

áütem pars alterutra , autilli, fule quorum

fron

poteítate eft conftitutum matrimonium.,

yis

Y

culpabiliter impediat, tunc pars innocens

poteft repetere omnia, quz alteri ante-

ja

f

cedenter donavit , quin teneatur refti-

tuere , quod accepit , üt Lib. 15. füpe-

fl

i

tüt

riüs: cit. habetur.

e&ent

jr:

207 Quar.6. Ad,f;ujus dominium fp

rrhz,

L]

l

pifputatio V, Artic, VIl.

2f1

Uiumcom.

Arrhz, quz ad confirmanda fponfalia tra-

analidam

[

duntur? Refíp, Quódíi matrimonium fe-

Tif

quatur, tunc dominium non transfertur,

f u-

fed manet penes illum, qui Arrham de-

.Omn'nho.

pofuit, üt communis, & certa fententia

Iu

docet, Ratio e(t: quód areham deponens

fa.

in fecuritatem fponfalium , eandem tra.

1 lris

datalteri füb hac conditione obtinendam,

ndiciot

fi matrimonium non fequatur , adeóque

r

hoc fecuto non perdit dominium arrhz

d.

depofitz, fed illud retinet, Ex quoipfo

Kml A'

patetdifcrimen interarrham,& largitatem

done t

fponfalitiam,quia fcilicet fecutó matrimo-

, unicí

nió transfertur dominium quó ad largita-

xbiltet

tem fponfalitiam, non auté quó ad arrham

tilttt«

depof(itam.

Czterüm conveniunt in eo,

? tünc

quód, ficuti culpabiliter impediens matri-

tenda

monium perdit largitatem fponfalitiam,

d

& (imul tenetur reftituere id, quod acce-

Qunlu

pit, ità etiam perdit arrham alteri tradi-

u

tam, & tenetur reítituere illam, quam,

t 3

antecedenter accepit , üt Lib. 3. Cod. de

UOFU

fponfal,ftatuitur. [mo fi refiliens arrham

Jin,

priüs accepit, quin aliam viciffim dede-

rit, tenetur przter eandem reftituere du-

oCen$

ane

plum juxta Lib. j. Cod. tit, eodem, nifi

forté nondum fit in legitima atate con-

i.

p

fticutus, tunc enim folummodoó obliga-

tur ad fimplum arrhx depofitg, üt Lib.

n

pradi&ta habetur,

Quzr.

Ij

p

EE

Trathatus defure & puflitia.

gl

208

Quzr, 7, Cui competat: dominium.

ub ad bona peraphernalia? Refp, Adz-

gim q

fs

quatum dominium pertinere ad folam u-

xorem , adeoque marítus adminiftratio-

E

imqi

nem illorum fibimet ipfi reluctante uxo.

rearrogare nequit, etíi uxor ultroneé

TAU

mealtt

cuftodiam , & admini(trationem marito

concedat, tunc eadem pro nutu revoca-

g n

li t

bilis eft, & confequenter illa adminiftran-

do fructus non facit fuos, üt Lib. 9. &

congat

le, finali, Cod, de pa&is conventis ftatui-

jredi

l

turt.

Ubi advertendum , quód fi uxor

bona fua adminiltret, tunc illa potiüs re-

gt

ceptitia, quàm peraphernalia appellantur,

cifat

atque ad hzc eadem bona receptitia, aut

at

Tononü

peraphernalia revocantur omnia illa, quz

uxor durante matrimonio aliquo titulo

ahrir

fibi foli peculiari obtinet perlaborem,

m

l

hzreditatem, donationem &c. excipiunt

(y

u

tamen aliqui cum Mol. Si uxor titulo-a-

dulterii obtinet munera eó , quód hxc

400

videantur fpectare ad dominium mariti,

futlf

cui fa&a eft injuria, & competit domi-

ii

Q

nium in corpus uxoris. . Contrarium alii

"

Qj

Aff

fentiunt cum Thamburino L,7. in Decal.

N

N

cap.j. quz veró hucufque di&ta funt cir-

a

N

ca dominium uxoris quó ad bona pera-

T

i

phernalia , eadem intelligenda funt de

qui

dominio mariti quó ad bona eidem pro-

Qu

pria,

i |

.Quzr,

|

Difputatio , Artic. VII,

253

"fu.

Qusr, ultimó: Cuinam competat do- 259

É d.

minium quó ad bona communia? Refp.

Ül

Dominium hoc pertinere cumulativé fi-

lbv

mul ad maritum, & uxorem, licérinter-

has

dum quó ad partem bonorumratione inz-

' ul

qualis induftriz, laboris, aut pecuniz, vel

11 m

reialterius ad lucrum cofhune fimul colla-

] Fey0t

tz, major pars debeatur uni quàm, alteri,

Vnilr.

hinc etiam folutó matrimonió cuivis ex

ibl 8. &

conjugatis reftituenda eft pars debita, aut

s fünj-

hzredibus ejusdem, üt ftatuitur Cap. 2.

LLuor

de donat, inter virum, &uxorem. Exci-

Q

pitur tamen, fiquo cafü antecedenter fe-

eltntr,

ciffent pa&um , quod fzpiüs fieri folet,

li t

utalcerutró defunc&tó dominium omnium

l que

bonorum tum communium, tum parti-

titulo

cülarium adzquaté transferatur ad conju-

,

gem füperftitem, Ex hucufque dictis

C

Conítat i. Quód marito competatdo- 216

dl

minium directum in omnia bona diftin&ta

yd t

à bonis uxoris, fcilicet, dote, dono ma-

Tull,

tutino, paraphernalibus , ac largitate

dnni-

fponfalitia, in ifta (iquidem marito non,

7 ii

competit dominium proprietatis, Exci-

Jeed.

pitur tamen dos zítimata zftimatione fa-

t d

ciente venditionem , aut confiftens innu-

mero, pondere, & meníüra, in hanc fi-

pm.

d

quidem maritus habet domintum dire-

&um, etíi conjunctum cum obligatione,

j

ut folutó matrimonió candem reítituat

in

(s

pl

24

Tralatus de ure & fuflitia.

snon

inalio zquivalenti, nifi fortaffis ex pa-

mX

&is dotalibus, aut alió tituló plenum do-

jiehud

minium dotisperveniretad maritum, Se-

4q con

cundó competit marito dominium urile

jdart

non folüm in bona propria, fed etiamin

Conli

dotem uxoris ità , ut omnes fru&us ex-

ea d

inde colle&os faciat füos cum obligatio-

ne fuftinendi onera matrimonii , feucon-

m pau

contuat

venienter alendi uxorem, proles, & fami-

liam, & hoc ipfum etiam de dono matu-

telitm

i pmo!

tino regulariter dicendum eít, niíi fors

maritus illico tradidiffet illud in plenum

p

d

dominium uxoris, quod tunc fieri folet,

ciicrdl

uando eidem bona mobilia largiuntur.

eisd,

Tertió competit marito dominium pro-

d

rietatis , & dominium utile in contra-

Qatt.

dotem, licét dominium civile fit eatenus

penes uxorem , quatenus illa habet jus

fs

TY

vendícandi contradotem, fi quo cafu ex

lubi

culpa. mariti bona dotalia periviffent,

tim

Quartó competit maríto dominium pro-

prietatis, & dominium utilein bonacom-

d

wopi

munia, feu communi titulo acquifita ità

tamen, ut dominium iítud partialiter fit

t

enes uxorem , adeóque folutó matrimo-

Wt

nió facienda (it divifio , econtra in bo-

mäuus

tii,

na paraphernalía, aut receptitia nullum.

enitus marito competit dominium, nec

mayj

dotg

quidem jus adminiftrandi nifi confentien-

onceffa

fj

te uxore , qua adminiftratione c

ructus

i

Difputatio WV. Artic. VII-

2$$

ATA n

fru&us non facit fuos, fed omnes add

[6 J

"It d.

minium uxoris pertinent. Ex quibus fa-

in.

cilé deducitur : an, & quando peccet ma-

It

rítus contra juftitiam, ut obligetur ad fa.

t tin

ciendam reítitutionem uxori.

Pulhys.

Conítat 2, quód uxori imprimis com. :

I

Obl

petat dominium perfe&tum in omnia bo-

, feucy

na paraphernalia , tum ante;, tum poft

)& fäm1-

contractum matrimonium acquifita , ut

J Oaf«

de his tum in vivis, tum etiam caufa mor-

Yi g

tis pleno jure difponere poffit. Secundó

um

competit eidem dominium directum in.

&r f

dotem, ut folutó matrimonió dos adven.

fiunr

titia reftituenda fit uxori, aut hzredibus

ejusdem , quód ipfüm de dote perfecti-

ID O.

OtLde

tia dicendum eít, fi uxor tempore mor-

AVUS

tis, aut maritó defunctó fuperítes non am-

$ts

pliüs fit in patria poteftate, nam aliàs du.

a«

rante matrimonio, & pariter eodemfo-

irfent

lutó dominium dire&um dotis perfecti-

tix manet penes illum , à quo profecta

m

VE

eft. Tertió competit eidem dominium.

[r i

proprietatis in donum matutinum , licét

t t

durante matrimonio dominium utile ma-

tifto«

neat penes maritum, excepto cafu, quo

nbe

maritus eidem contulifet plenum domi-

nium.

Quartó competit eidem durante

ilun.

uj

matrimonio dominium civile in contra-

vt

dotem, quód etiam foluto matrimonio

j

tamdiu permanet, donec dosreftituatur,

[

qua

i

Tradlatts de jure c ju[litia.

256

a at

qua reftituta integrum dominium con-

vidistece

tradotis revertitur ad maritum, velhzre-

jj) v1ot

des ejusdem , hinc durante matrimonio

d conttà

nec dos, nec contrados feu bonum deter-

lymini

minatum ,. pro illius affecuratione hypo-

lomimit

thecatum, nee quidem coníentiente u-

ii

xore alienari poteít à marito , nifi mulier

abuo

prererlapfo biennió poft datum primitus

i,

confenfüm iterato confentiat in hanc a-

lienationem , üt habetur Novella ér,

nuliqt

mlb

Cap. r,

vel primum confenfüm juramen-

int t

to confirmet, üt ftat

uitur Cap. 28. de ju-

unde dos adeó privilegiata eít,

frequen

rejurando:

6 ex bonis mariti reítituenda

condità

ut primó loc

fit, ideóque przferetur omnibus hypo-

trimoni

thecis tacitis aliorum creditorum, quan-

fltt) 4

tumvis tempore przcedentium, imo jux-

t

ta multos etiam hypothecis expretlis

m

212

Conftat ;. quód huc ufque dicta intel-

Ysy

lieenda fint fecluía fpeciali conventione,

thillu

tüc

íeu pa&is dotalibus inter maritum , &

uxorem, aut contraria regionum confue-

oj

diaij

tudine, idebque ad decidendas emergen.

tes controveríias tnm in foro externo ,

&ctl dl

tum in foro conícientiz pro ceteris in-

Wi

fpicienda fünt pacta dotalia: nam ex iftis

|

aliquando conjuges habent jus aliquod

circa bona alterius conjugis, quodczte-

Á

roquin aliis non competit, deficientibus

aupem pa&tis dotalibus obfervari folet r-

cepta

Ql

i

WDi/putatioï IV. Artic. VIT.

Wm n

257

cepta confuctudo, & quidem in hispro-

L dfore

vinciis receptum eft , ut defüunQÓ ma.

TUfennio

ritó uxor habeat dominium utile quà

Utieer

ad contradotem , & fimiliter retineat.

Ut

dominium utile quóad dotem,quamvis

(

ii

dominium diredum ad' alios fpe&tet,

Quin imó viduis conceditur ufus fru&us

1 prinis

quó ad bona mariti defunái, donecdo.

Ío hav

vll (

tem , donum matutinum ,' parapher-

naliáque recepit , nec obligantur citiüs

jumen

tradere bona haredibus, quàm penitus

Atl

hrnd,

fint de predi&is affecuratz , preterea

Altaent

frequenter fiunt pa&ta dotalia füb hac

«onditione: ut bona omnia durante ma.

s ljpo

trimonio fint communia, hoc autem

1 qua.

folutó ad conjugem füperfítitem . in.

mj

tegrum dominium devolvatur , ubi ta-

&üS

men breviter advertendum , quódíipro-

Qinte.

Venons,

les fuperfint ex eodem matrimonio , &

maritus, vel uxor ab inteftato fuccedat,

im, d

tunc non obítante pa&ó affignató ad

Ya

conjugerm füperftitem folummodo. pare

Til

dimidia , pars altera veró ad proles fpe-

0100 ,

ccet, dequibus omnibus fusé Beckma«

ls f

nus cit.

ox f

ARTICULUS VIII,

liqui

degti

"n, Ó quale dominium conveniat

enti

( filisfamilias , €8 fervis

foat

1. Quis fitfiliusfamilias, & qua 213

(

QU'ær.

R

ratio-

Di

258

Tyatiatus de Tuve &.äa&itk.'

ftate conftituatur?

dgäpo(m

ratione füb patria pote

jon p

Refp.

Filiumfamilias appe

llari illurn, qui

as

nondum e

(t fui juris, fed fub patria po-

Hzcautem patria poteítas

qintur

tefítate vivit.

s, ii

obtinetur primo:

. generatione exlegiti-

mo matrimonio f

alem exiftimato , üàt

iieóqu

«f m

habetur cap. ex tenore,

qui filii fint le-

itimi,

Secundó legitimatione

, quz

tür al

fubfe-

erpit

dup

liciter fieri poteft, nempe per

uens matrimonium

legitimum, 11 pa»

s a

rentes tempore con

ceptionis, aut falrem

qud

filii erant habiles ad

IN

temporce nativitatis

contrahendum matrimonium

legiti-

f n

cr

t C

mum, nam talis filius antea naturalis p

fubfequens conjugi

um fit legitimus , &

Ti

in omnibus zquipara

tur aliis, qui exle-

at

üt hic

at

itimo matrimonio funt geniti ,

Mol.-Difp.

172.ex L. nuper, Cod. de na-

quiun

turalibus filiis fusé oftendit ,

vel per re-

tv

ttüm

fcriptum Principi

sfüpremam poteftatem

habentis : & qui

dem Ecclefiaftici , feu

ptdi

n ordine ad ftatum,

lf,

fummi. Pontificis i

officium, &.jura Eccl

efiaftica , aut Prin-

Tud,

ine ad ftaeum, offi-

(ue

eipis fzcularis in ord

Hujus legitima-

cium, & jura fxcularia.

R

tionis non tantüm filii nat

urales, fed e-

ity

apaces: u

bi tamen ad-

msa k

tiam fpurii funt c

vertendum cft, ne

ceffarium effe confen-

f

fum patris

ad hoe, u

t filius fit legitimus

t

fcilicc; utpe

r reícriptum Principis fucce-

ere

lii

w

E T

x*

Difputatio IV, . Artíc, VIIl.

, $9

;üitua)ng

det€ poífit tanquam hares nece

ffarius

lngj

in bona parentis, Tertio obtinetur patria

Rapy

poteítas per adoptationem, ad quam rc-

as

quiritur confenfüstum inipfo adoptans

t tfm,'ni.

te, fimülque habilitas ad generandum,

Qdv t

li i

ideóque faltem annis o&odecim debet

effe major adoptato. Praterca requiri-

It, qi

tur confenfüs ex parte adoptati, atque

TA

ex parte utriusque libertas, nam fervus

NI

zqué adoptationis a&tivz , ac paffivzin-

tültem

d

capax eft: nifi à füo domino adoptetur,

& tunc eó ipfo obtinet libertatem , üt

| li

$. ultitno de inftit. deadoptatione habe-

it)sptt

tur. Caterüm advertendum eft, adopta-

mi,d

tionem genericé fumptam dividi in ar-

i erlt-

rogationem , & adoptationem fpecificé

A hic

acceptam: inter quas iíta eft differentia,

1 d

quód arrogatio refpiciat illum , qui an-

gt

tecedenter fuit füi juris, & tranfit in pa-

yelarea

triam poteftatem alterius, econtra ado-

fic

ptatus fit conftitutus in patris potefta;

|(utum,

tc.

Quz omnia fufiüs exponit Mol,

y Drie

T'a&. 2. Difp. 227.

] Ol

Quzr. 2. cui competat, aut compe-

214

gitima-

tere poffit patría poteftas? Refp. Ean-

[ t

dem nullatenus poffe competere foemi-

yend

nis, fed folüm patri, autafcendenti pa.

o

terno, & quidem per lincam reQdam ,

candémque tantüm maículinam , üt

g

ii

incipio,G€

h

ugl

Inítit. de patria Potc&atc in pr

. fzpiüs

b

460

Trattatus de fure & zufliries

gpitten

fzpiüis alibi (tatuitur : h

inc nec matri;nec

«2, q

aviz, nec avo paterno, nec aviz paternz,

.

o at

aut cateri

s alcendentibus poteftas patria

qantur

competit in defcen

dentes. Declaratur

Cajo competit pa:

tbus CO

id ab exemplo : fic

& Bertam

r Aur

tria poteftasin Titium filium ,

imibus

filiam, pariter in nepotes, & neptes cx

Dent

"Titio filio defcendentes, fecus autem in

Qu d)

nepotcs,

autneptes Bertz

filie có , quó

horum non fit inlinea afcenden«

d4iod

reípedtu

kee (

te puré mafculina.

Quódíi quisex de-

Ícendentibus eo fuperftite,

cui patria po*

fiseyy

fit emancipatus ,

ficut

ilü.-l.w

teftas competit ,

Cpitt

contingeret, fiCajus emancipa

retTitium,

fcendentes ex filio eman-

Rn

tunc eo ipfo de

Quj

cipato , qui po

(t tempus emancipatio-

nis funt nati ,

non manent füb patria

vn

fed Titii, fecus nati an-

Jf

poteftate Caji,

te emancipationem

.

filii, ütj. illud, aut

i

Inítitutionibus, qui

bus modis jus patriz

us

h

oteftatis falvatur, exprefse (tatuitur:

uzr. 3. quinam fint effe&tus patriz

fii a

21j

iabf

P

otcítatis? . Reíp. quod primus cfte&us

fi

t jus urgente neceífitat

e oppignoran-

ty

di, aut vendendi filium , i U EM

Odo

TT

üllm

de patribus , qui filios diftraxerunt, fta-

tuitur, fic tamen, ut pater filium redi-

niqut

[ier

mere poffit ,

quàm primüm- placuerit

UVT

juxtalegem cit. im

o ad hócipíüm obli-

mu-

0nj

gaturï, üt eum Mol. Difp, 53 com

nis

Qdj

1

Di/put)tip IV, Artic. VIII.

26t

;Iträec

nis:féntentia docet.

Advertendum au-

Nttng

r

tem, quódhoc jusfoli patri, non autem

avo paterno, aut reliquis afcendentibus,

Miur

quantumvis. patriam potcílatem haben-

D.

lg

tibus competat, nec pater poffit vende-

re fllium conjugatum, aut in facris or.

Deptt

dinibus conftitutum, licét fubje&ti ma-

EL

neant patriz poteftati,

Secundus effe-

0,qui

&us eftjus reducendi filium invito patre

Cenden

ab alio detentum,nifi ob caufam juftam,

r dee

fcilicet fevitiam , aut negligentiam pa-

p

tris expediret filio manere apud matrem,

i, It

ut L. r. de liberis exigendisftatuitur, Ex.

i,

cipitur hic filia conjugata juxta L. 2. ff,

JCI4I*

codem.

Tertius e(t, quód pater, & fi-

jpilio

liusfamilias invicem in judicio agere non

[

puta

ffint juxta L. lis nulla, ff. dejudiciis.

Q at

F

xcipitur tamen, fi lis moveatur primó

i, a

de peculio caítrenfi , aut quafi caítren(i

u

ipfius filii juxta L.cit.

Secundo de ad-

TU

miniftratione quó ad bona adventitia

f urtiz

filii ad prodigum parentem juxta L. jo,

fs

ft. ob fenatusconíult, Trebelian. Tertio

qoran

de fuppeditandis alimentis juxta L, f, ff

. Cod

dealendisliberis, Quartó de ipía pote-

n

ftate patria juxta L. 1. Cod. ibidem. De-

r

nique fi agat folüm nomine alterius fci«

iacuc[F

licet pupilli juxta L, quefirum de in jus

ni*

vocando.

Quartus effeQtus concernit

bonatemporalia

ft di-

omw' ]

, de guibus pauló po

1]

cendum c;it,

u&t,

|

o

262

Tratíatus de 7&4): & fuflitia.

t

216

uzr.4. Quot modis filiusfamilias à

ia

oteítate patria liberetur? Refp. cum

gt

Mol. Difp. 219. eundem abfolvi primó

,

er mortem naturalem omnium acci.

bytd

dentium in linea paterna puré mafculina,

flios i

ütconftat ex dictis Num. 214. quódfi e-

Yritcg

nim folüm moriatur unus ex afcenden-

gritt

tibus fcilicet avus paternus , tunc patría

al

oteítas venit ad proximum ex afícen-

qpuion

deatibus fcilicet patrem, ideóque nepos

falicet

ermortem avinon definit effe (ub pa-

UY

tria poteftate. Secundó per mortem ci-

vilem, feu maximam , &mediam capi-

iput

tis dimminutionem, id eft peramiffio-

d. 4

Pl

nem libertatis, aut civitatis, quando fci-

du

licet pater , aut filiusfamilias velin fervi-

ia

tutem redigitur, velinexilium mittitur,

d

üt$. cümautem , àt fequentibusinftitu-

tionibus hoc titulo habetur; fi veró in

BN

du

prifinam libertatem , aut jus civitatis

Toott

redeant, tunc pariter redit patria potc-

flito

ftas

Tertio, fi pater, aut filius Religio«

fam profeffionem emittat : ubi tamcR

. tin(

liustamen retineat

Q

advertendum, quód fi

DT

juraíuitatis, üt Difp.

przfenti didum eft

Num. 172. fi filius obtineat dignitatem

i

[ bqt

Epifcopalem, üt Novella 18. ftatuitur ,

du

quod ipfum de Cardinalatu dicendum

e(fe afferit Mol.cit.alitque, non autem

qui

(l

üt ex Àuthentica

dc (olo Presbyteratu,.

Presby-

!

* Di/pältatio IV Artic. PUH

263

DT

Presbyteros Cod. de Epi(: & Clericis con«

.l[p, [

ftat, et(i quó ad bona poft Clericatum

h rin)

obtrenta maneant immunesà patria pote-

lr

fate, ütcit, Authentica habetur. Quin.

,

tó per dignitatem patritiarh , quà fcilicet

Qd

ülius in Confulem , aut Conf(iliarium

|cetus

Principis eligitur, cui etiam pluresaliz di-

DC piti

gnitates laicz adnumerantur, Authentica

r d

Gt.L. ult.cod.decurion, Sextó pereman-

cipationem fpecificé fumptam, quando

ET

b p

fcilicet ex mütuoconfenfü coram judicé

Quad.

folvitur patria pote(tas. Reliquosmodos

u

utpote raró contingentes vide apud Mol.

Z

cit.

Aliqui hic movent controverfiam ,

nioíc-

an filiafamilias per matrimonium penitus

Yferr«

liberetur à patriapoteftate. — Affirmant

Qttut

aliqui cum Mol, cit, juxtaL. foeminz ff.

j

de fenatoribus, fed alii eandem folum-

vb t

mnodo füfpendi afferunt, & circa bona

d

determinata limirari ità, ut folutà per

mortem matrimonió filia redeat ad pri«

Qu

ftinam patriz pote(tatem juxta L. (i uxoe

tugih

tAt

rum Cod. de conditionibus incertis,

Quzr. $. An igitur, & quale domi-

217

tineat

il

nium competat filiofamilias? Refp. Ei-

demdiveríum competere dominium jux-

atet

Viy'

tabonorum diverfitatem, quzin quatuor

du

claffes dividuntur, fcilicet caftren(ia, &

qua(i caftren(ia, adventitia, & perfe&i-

a

!

u

1

tia, lmprimis igitur compeut eidem

4

domis

,[W'

)

"Tratlatus de Zure & Tufluta.

264

dominium perfe&um quóad bona ca:

b q

g o

firenfia , qua fcilicet titulo ,. veloccafio.

sl

ne militie, aut officii militaris obtinuit;

licét incaftris nunquam bellavetit, cujus.

g

qeu

modi fünt ftipendia, premia. Hisannu-

idem

merantur illa,quz ratione officii,aut obíe,

quii in palatio Principisacquirit, üt L.uni-

p

quai

«a Cod.decaftrenfi omnium Palatinorum

ttisila

habetur, Secundó pariter cidem compe-

tit dominium perfectum quóad omnia

odl

bona quafi caftrenfia, quz fcilicet ratio:

Ms

ne publici alicujus officii, velutjudex,

(nin

fenator, advocatus, notarius, medicus;

qui

a

autalia fimili ratione obtinuit, üt L. ul.

. tima Cod. de inofficiofis teftamentis ha.

p:rffd

betur. His annumerantur bona à Princi.

u

pe obtenta, juxta L.7, eod, debonis, quz

a

liberis &c.

Item illa, quz tituloreci-

t

Ti

piendi, feu ordinis, & poft fufceptum

. ftatum Clericalem funtacquifita, üt fü«

p

periüs cit. Authentica Presbyteros habe-

ted

tur

Tujte

Denique omnia illa, quafilio (uüb

conditione donantur, legantur, utfunt

E

. quafica(trenfia ejiusdem, prout exvariis

LT

LL.ff. & Codicede caftrenfi peculiocon.

L

flrat, Tertio competiteidem folum do-

| u)

minium proprietatisquoad bona adven-

! feii

titia ità,ut dominium utile, & jus admini-

&in

ftrandi fit penes patremfamilias , üt.L..

; Qu

Yiti

quacunque, &L,cüm oportcteodem de

onis

H

I

|

-

26;

£003 t

bonis. quzliberis (tatauntur. Dicuntur

Wgafp.

I

autem bona adventitia, quaz neque pe-

T

nesca(trenfia, autquafica(trenfia, neq;

"u

funtà patre profe&a, fedaliunde quacun-

Ml

que ratione obtenta. , Quartó compctit

us

eidem dominium przciséinchoatum, feu

ltLui

plané imperfedum in bona perfeüitia,

t[Donn

quz fimulà patre, autabalio intuitu pa-

C0

trisfilius obtinet, ità, ut durante patria

Louni

poteítate dominium dire&um, & utile

ts

penes patrem maneat, Unde inchoatum

ijder,

o ninium filii, precisé confiftit in eo,

IT

quód bonis paternis edicto fübjeGtis, feu

Mn il

ad fifcum reda&is, immunia maneant

Yi h

erf-:&itia filii bona.

t

tici.

Quar. 6.. Quisnomine fervi intelliga- »ro

jque

tur?

Refp. Per fervum in fenfu ftricto

Q

acceptum intelligieum, quialteriusdo«

p

minio quóad omnia obfequia, &luera

j U

perfonalia fubjeduseft, ideóqueliberta-

ylu

tecivili ex integro fpoliatus,

Hincno«

Ío ib

mine ferviin fenfü predidto nonintelligi-

nunt

tur colonus adícriptitius, qui nempe cer«

vutis

to fundo fic adhzret, ut ab ejuscultura

KCotls

abíque confen(u ipfiusdominirecedere

ndy

nonpoffit, neccolonusoriginarius, qui

jv

Ícilicet ex colono adíctiptitio natus eft,

mit

& inidemonus fuis parentibus fuccedit,

quamvis tales coloni aliquid de rigida fer-.

ib

"

vitute patticipent, &paffim in

rufticis

hj

emphy-

I

266

Trallatus de dure &v Tuftitia,

ie

emphyteufim habentibus obfervati fo-

leat, longé minüs autem intelliguntur

fuü[(ö ,

famuli, aut alii condiditii, qui fcilicet

L u.ï

fuaobífequia certo ftipendio ipfis domi-

Qs !

nis elocant fervatalibertate, utprofuo

Chri

beneplacito famulitium relinquere pof-

qte

fint, unde in prefenti folàüm agitur de

if

fervis in fenfüftri&o acceptis, nam re-

tio,

liquis com

((j

bitat.

petere dgminium nemo da-

N

Quztr,

7. Unde q"uis. fübjiciatur fer-

diis|

E

vituti in fenfa ftridto füumptz?

Refp.

x lh

Servum quemlibet autnaíci, aut fieri;

t

& hoctripliciter, nempe jure belli, jufta

aTu

condemnatione, aut vindicatione, Pri-

n

mo igitur nativitate fervusfit, quiexan-

w

vt

Ccilla nafcitur, & fi parentemliberum ha«

beat,quia fcilicet partus fequitur ventrem

f

juxta L. partiumQCod. de rei vindicatione,

(l

Hincecontra natusex matrelibera faltem

n

tempore nativitatis, licét antecedenrer

loni

fuiffecancilla, non naífcituríervus, fed

diio

ingenuus , quantumvis fervum paren-

qut]

tem habeat, üt inftit. de ingenuisin prin-

W5

cipio habetur,

Secundo jure belli fervus

efficitur, quiabhoftegerenre bellum ju-

p*

]

G

ftum capitur, Narm juxta f 2. inftitutio-

fiti

nibus dejure perfonarum ferviex eovo-

hH

cati funt , quod Imperatores captivos

It,

occi-

vcndcxc., ac perhoc -fcrvarc , hec

dere

e iq

]

]

pi[putatio YV. Artic. Vifl;

267

huj f

derefoleant, qui ctiam mancipia didi

funteó, quód ab hoftibus manucapian-

Ulie

tur, ubitamenadvertendum, quódfer-

Tomi.

vitus jurebelli induci non foleat inter

lao

Chriftianos, licét pagani captivi in fer«

QU

vitutem redigantur, & viciffim Chriftia-

t d

ni à paganis,

Tertioó jufta condemnas

! D

tf19 dj

tione, nempe per fententiamjudicis ob

grave debitum quis fervus effici poteft,

Nam utijufté morscorporalis, ità etiam

r (er

civilis, feu fervitus confiftens in privatios

! Mp

ne libertatis, 'Hac poena fervitutis fta-

t i,

tuitur illis , quiarma, vel alia prohibita

0i ul

ad Turcas, aut Saracenos deferunt jux«

€, Dli

[CE4Q«

taCap. itàquorumdam de Judzis, &Sa:

racenis in 6,

Denique cfficitur fervus

umhas

venditione, quiícilicet major 20.annis

A

femet ipfuüm in alterius fervitutem ven.

M

dit, autdepretio participans fe venum.

altem

dari pafluse(t, üt $. 4.inftit, dejure per-

edennt

Íonarum habetur,

Ad hanc igitur vene

jj ld

ditionem fpontaneam jure Cafareo re-

pitt.

quiruntur conditiones fequentes, fcilicet

Jtite

ztas major 20,.annis, praterea intentio

CUT

participandi pretium, &actualis, Parti-

m u

cipatiodenique, utemptor, & venditor

ioti

fit liber, & uterquefciat feliberum efle,

&on

nam íervus necpoteft fibi fervum eme-

ptt

re, necabíqueconfeníu domini prioris

(

Que

(

Íe inlaltcrius fervitutem vendere,

ülius

bij

268

"Trachatus de Zure d Tuftitia,

grfoni

fufiüs exponitLeffius L,2, Cap, f. du-

' bio 4.

j d

Quar.8. An,& quomodo fervus poffit

4 aK

220

du

obtinerelibertatem» Refp. Servum fieri

libertinum in cafibus tequentibus. Pri-

fioaiut

guietva

mo, fimanu mittatur àdominio, ídq;

vel gratuità , vel pretió rederpptionisac-

r

Ceptó,

Secundó, fi belló quantumvis

y0 0

fitoltt

juíto captus perfugam evadat ad fuos, &

quidé hac intentione, ut recuperet liber-

qiiqi

dymito.

tatem juxta (j, item ea deinftit, dererum

divif, Contrarium dicendum eft de illis,

qid,

qui aliotitulo quàm captivitatis in fer-

gunu

fiidy

vitutem redu&i fünr , nam hilicité non

pofíunt fugere.

Tertio, fià domino ex-

fatit

u

ponatur ager, velrelinquatur, vel ali-

t

menta neceffaria denegenrut, üt habet

L.unica Cod. de latinalibertate, Quar-

ia

N

tó, fi dominus infidelisquó ad bona tem-

poralia fit Ecclefiz , aut Principi Chriftia-

W

nofubje&us, tuncenim íervus Religione

lat

Chriftianüs obtinet libertatem , üt íz-

fipt

piüs in jure Canonico decernitur. Quin.

MC

wf

tó, fiàdominoadoptetur infilium juxta

$-ultimum de inftit, deadopt. imó fià

d

dominoinftituatur hzres, aut eidem fi.

&

liorum cura committatur, üt L. ultima

ln

Cod. de neceffariis fervis habetur. Sexto

Cuni

fi dominus confentiat in matrimonium

quo

contrahendum cum períona libera igno«

Ti

rante

l

Difputatio YV. Artic. VIIL.

269

hp*f- dj

rante fervitutem mariti, ütftatuitur Au-

LA

thentica denuptiis f. (i vero. Adverten-

dum hic eft; quód defa&o fervi etiam

aferi

abíque confentfu domini validum matri-

Wïlbll'h PH'

monium contrahant , üt Layan, aliique

li d

Obfetvant.

püon,

Quar, ult, an, & quale domiuium fer: z2x

dnfütyi

vo competat? Refp. Servonullum com.

(lioy

etere dominium in bona fortunz, nam

t liber

quidquid fervus acquirit, non fibi fed

kterum

domino acquirit, üt $, 1. inftit, de his,

Ltl

quifüi, & fzpiüsalibi haben:ur,

Exci-

j inr

piunturtamen cafus fequentes.

Primo,

(

fi à domino accipiat aliquid in compen-

TU

fationem injuriz fibi illatz , üt iniquá

i dl

verberatione, mutilatione,

equeenim

hubet

domino competit dominium dire&tum

Qu«

in vitam , aut merbra ipfius fetvi, üt$.

ATT

cit, inftit. habetur, etíihabeat dominium

Juili

utile , nempequoad obíequia corpora-

lia ejusdem.

dj

Hinc idem dicendum eft,

i a

fi pro fimili injuria aliquid accipiat ab ex-

(uit

tranco , quia fcilicet quó adipfum corpus

juyta

non íabjicitur , & à fortiori idem in-

u

ferendum eít, fidamnum patereturquà

mf

adfamam, inquam domino penitus nul-

It

lumjus, necquidem utile competit, Se-

Setà

cundó, fi quid lucretur tali obíequio,

J

quod domino debitum noneft, tunc e-

mant,

p

nim res acquifita , üt plerique affit

fit

non

)

270

rallatus de Jurt &v Tuflitiaz -

ylrada

non pertinetad dominium alteríus,quàm

j

ipfius fervi,

Tertio, quód eidem qua-

(rit o

cunqueratione donatur, & quidem füb

hac conditione, ut resfitfervi, non au-

iducita

w

tem domini faltem incocafu, quando

dominus confentit, tunc enim coipío

fiuS ,

m

cedit jusfuum. Exhis

Cor

222

Conftat 1. Quód filiofamilias compe-

b f

tat dominium perfe&um in omnia bona

fedit

caftrenfia , autquafi caftrenfia , ut de his

Qonoet

lenóarbitrió dif(ponere poffit non folüm

n

in vivis, fed etiam perultimam volunta-

tem, fi ad(it etaslegitima, & ceteraad

t

ti t

validum teftamentum requifita, econtra

inbonaadventitia eidem competat fo-

vdtgi.

imout

Jum dominium diredum , non autem

dominium utile, nec jusadminif(trandi,

nitif

t g

fed utrumque hoc fit penes patremfami-

lias, qui tamen viciffim ex defedu do-

qau:

minii proprietatis non poteft validé alie-

fetty

Tiat

nare bona filiifamilias, nififortaífis ef-

Íent ipío ufu confümptibilia, aut pater

fiifa

effet conftitutus tutor filii circa bona ma-

lior

terna, aliaque adventitia 5 tunc fiqui-

Trttg

dem accedente confen(ü magiftratüs fu-

[

altin

premam tutellam habentis cadem valide

alienari poffunt, Denique quód filiofa-

fini

(s

milias competat dominium przcisé in-

choatum in bona perfeditia, quz fcili-

nidp;

P

cet à patrc adhuc vivente profcóta /funt,

!

!

Dilpitatio WV, Artie. VIII.

271

Nqun

& foliadmini(trationi ipfius filii tradira;

i QUi

ità,ut hicfru&tus exinde progreffos non

" (

faciat füos, Ex quibus omnibus facilé

TT

deducitur: an, & quajído pater, autfi-

liusfamilias laedat juftiriam circa bona u-

l toio

:

u

nius, autalterius adrniniftrationi com-

miífa, |

Stomy

Confítat 2. Quód przdi&ta intelligide-, 223

niabot

beant fpediató precisé jure.communi ,

utde hi

feclusóquolibet pactó fpeciali, legitima

X(olüm

confuetudine , aut jure municipali , &

VOlnt?-

imprimis quidem frequenter contingit,

Gul

ut parens filio bona paterna adminiftran-

CCOQIR

ti certam aliquam partem ex frudibus

tt1t (

relinquat in compenfationem induftriz,

dC

imó utfiliusexcufetur in confcientia , fi

i,

quid ex fructibus (ibiappropriet, füffice-

niamie

re poterit coníeníus tàcitus prudenter

Praterea coníuetudine

d do

prafumptus,

Jie d

receptum eít per totam fermé Germa-

niam , ütLaym,aliíque teftantur,quod

lls d

TT

filiifamilias , quidquid opifició, alióve

VH

labore , aut induftrià , extra ades, &alí-

-u

menta paterna conítitui obtinent tan-

fis ld

quam proprium poffideant , adcoque

udid

admini(tratio, &- ufus frudius ad patrem-

fliof

familias non fpe&tet,

Contítat3. Quodfi interdum jura mu-.

jse lt

224

m (Cülf

nicipalia determinatum dominium, aut

i (unff

ufum fru&q.m ex bonis adventitis, vel

períc.-

Ü

[

475

Tratlatus de Ture & fu[iitia.

vt

perfeáitiis filio adícribant , tunc pariter

falvà confcientià fru&us perceptos fuos

facere poffit. . Sic jure Auftriaco rece-

$, &«

um eft in hisProvinciis, ut imprimis

g ol

m

filii, quantumvis patriz poteftati adhuc

fubjecti, quoad bona materna habcant

uíum fru&tum, adeóque defunidta ma-

w

tre jus admini(trandi non relinquitur pa-

tri fübftituto, fed tutoribus traditur,qui

fru&us receptos ad alendos pupillos im-

D

pendere debent, nifi forté contrarium

ftatutum effet teftamentó maternó, ità,

ut hoc maritum fuperítitem fimul vo-

luerit effe tutorem, & ufaüfructuarium

| Dean

cum obligatione alendi proles, quam-

diu ftatum Religiofum , autconjugalem

(f

non ampleàentur,

Quodfi tamen pa-

W

rens ad vota fecunda traníeat , aut bona

N

filiorum malé adminiftret, tunc per fen-

quu

tentiam judiciseidem tollitur adminiftra-

lt

tio, ipfiautem filiifamilias de bonis fuis

qife

adventitiis , poftquam fa&i funt mino-

| gttti

xenes etiam perultimam voluntatemle-

li d

gitimé difponunt; fiunt autem juxta le-

ii

gcs hujus provinciz minorencs filii annó

.

L

V

P

ztatis 22, integté

completó, & filie annó

His infuper indulgetur

Ti

18. completó.

€ony,

fpeciale privilegium, utfiante preditam

ztatem ftatum conjugalem ample&tan-

st

tur,tunc tanqnä min

orenes per ultimam

[

volun-

wl

Difputatio , Aftic. VIIl.

273

Y btie

voluntatem legitimé difponere poffint,

"as ao

quz omnia Beckmanus de jure ftatuta-

Juttece.

'lnimis

rio, & confuetudinario Auftria, Styriz-

que fufiüs exponit v, majorences, & tcíta.

"uhe

inentum,

Q

TM

2552250500022202

QU

(iut

lo i.

Qtrarrt

DISPUTATIO V.

tt),it

frd v

De acquirendo rerum do-

duanon

mim'oo,

Ton

igderà

Oftquam de fubje&o dominii juxta

t p

i od

.

varias hominum clafles a&tum eft,

nunc ulterius inveftigandum reftat,

quia

qua ratione rerum. dominium obtinea-

hmiilr

tur.

Hxc autem ratio obtinendi in tres

Dotislt

»mmiuo-

claffes dividitur, fcilicet jure naturz , jure

qetle

gentium , & jurecivili, quz Lib. 2. In-

ítit. de rerum divif.exponuntur, &qui.

yt l

dem in Difputatione prafenti potiffimuüm

j n

: 4nn)

agendum eft de obtinendo dominio jure

naturz, &jute gentium, feclufis tamen

lt

contradibus , & ultimis voluntatibus ,

jdiout

adcoque fit

d

jund

S

AR-

f

-

274

Trallatus de Ture & Ju[litia.

ARTICULUS I

qm'btls «

Itfla qm

Ad quem rei irvente dominium

A

fpectes ?

1igtio

hi

22j T)Raenot. 1, Quód res inventz fint in

a

dupflici differentia, nam aliz domi-

cul

nócarent ; aliz vero dominum adtualem

vdip

habent, &quidem res ille, quz dominó

finq

carent, ulteriàs in. duas claffes dividun.

fiti i

tur: nam aliz exhis fub nulliusunquam

fUl ts

fuerunt dominio ; ut gemma reperta in

ftigne

littore maris, alie econtra habuerunt do-

mcinum, fed ab illo fünt derelidz, eo,

, pl

oiont

quód abje&a fuerint hac intentione, ut

! pendd

impofterum fint primi occupantis, aut

hat

certé rei perdite dominus, quantumvis

illam facilé recuperare poffit, non tamen

! r

recuperare curat, Ad bona dercelida per-

N

; li,

tinet thefaurus, feu defoffa pecunia, cu-

jus fcilicet non extat memoria , üt L.

Qu

; Mdth

nunquam ff. de acquirendo dominio di-

1 fendt

citur ; additur autem L. unica Cod. de

thefautis , quód non folüm intelligatur

Tinut

1

Ia

pecunia, fed quacunque mobilia prctio-

fa, üt catenz aurez, argentez , tnoni-

lg

^

lia, annuli,.vafa, &c,

&j

22

Pranor.2, quód resincertz füb alicu-

Quis

jus dominio conftitutz pariter in duas

DI

inte]

clafles dividantur,; nam alix funt, de

quibus

ib

i

!

DifputatioV, Artic. 1;

l.

275

quibus conflat , aut facilé conflare po-

M

teft, quem dominum habe

ant, proüt

contingit, fi quis exadjecto

nomine, aut

infignibus gentilitiis depreh

endat, annu.

It irg

um àfe inventum pertinere ad Petrum,

lit dj

autPaulum, aut cjusdem familiam, li-

Adudg

cétid primitusnon fciat, fa&atamenin-

TO

veftigatione cognofcat,

Alixz econtra

diridun

unt, quarum dominus fufficienti indu-

um

ftria inveftigari non poteft, utfit, fian-

ia

nuli inventi dominus nec

privata inqui-

t

1itione, nec

publica promulgatione de-

ld ,

prehendatur

; hujusmodi veró bona non

1006 t

dicuntur derelicta, fed incerta, ubi ta.

15, di

mcen advertendum eft , quódfi etiam poft

tuctvis

longioris temporis intervallum reiinven-

LC

t& dominus deprehendatur, tunceadem

t

non amplius inter bona incerta numere-

itia

tur, Caterüm quilibet rem inveniens,

| il

quam mcetitó prz(umitab alio perditam,

tiio d

ideóque fub illius dominio conftitutam,

i d

tenetur habere inveftigationem, ut do-

[

minum deprcehendat,

Prenot.;, quód circa rem inventami

prctio-

227

Q

infuper obfervandum fit difcrimen loci,

feu funudi illius, inquo resreperta eft,&

jl

quidem alius eft fandus publicus , alius

d

autem privatus,

Nomine fundi privati

intelligitur,

qui dominum particularem

J]l, i

abet,

qu)ädi

eurndémque vel pracisé directuai,

P

vel

276

Tralatus de jure c juflitia.

aE

vel emphyteutam , aut fcudatarium, vel

i,

nn dv

denique folur ufufructuarium,aut etiam

1antüm ufuarium , nam pro diverfitate

jaoate

hujus dominii jusdiveríum in rem inven.

qven

tam obtinetur,

Nomine fundi publici

ddem

intelligitur, qui ad dominium privatum

t od

quimi,

non pertinet, ide6que ulterius dividi-

tur publicum ftri&é füumptum, qui fci-

flantt,

qutdit

licet jure gentium publico commeatut

jervit ità, ut nec Princeps, nec Magi-

d p

ftratus dominium aliud, quàtn jurisdi-

g

&ionis in talem fundum exercere poflit,

L

Hujusmodi fünt vieregiz, per quama

! qui.

una Provincia in aliam commeatur, prz-

DAT

terca flumina navigationi opportuna,

fa.l

Alius eft fundus communis, cujus fci-

g:oindq

licet dominium ad integram communi-

ilim,.

tatem alicujus oppidi, aut civitatis per-

t

tinet, ut fylvae , prata, & pafcua com-

Qu

munia, Huicaliquiannumerant fündum

quii

| u

Principis quàtalis, fed meliüs hic ad do-

minium privatum revocatur,quantumvis

: Infit

enim Princeps fit per(ona publica, noa

getin

tamen bona ejusdem funt publica. His

idi

renotatis

i

y

2298 Quzr

. 1, An resinventa, quz domi-

d

num nu

nquam habuit, fiat inventoris?

Qui

Retp.

affiimativé , quod enim nullius

ptiti

eít ratione natura

li occupanti concedi-

nio

Q

tur, Ut L, 3.ff. de acquirendo domi

g,

iGig

(:i

Difputatio V.. Avtic. 1,

272

JI'umy W

dicitur, quia (cilicet poft inftitutam re-

Alttm

Tfie

rum divifionem, feu introductum par-

ticulare dominium ip(i lumini rationis

N

Vi

conveniens eít, üt res dominó carens,

cádemque privati dominii capax fiat pri-

hi

ls did

mi occupantis, qui eandem corporis, &

animi adminiculó apprehendit, non ob-

. u

Qd

ftante, quód alius eandem prior videtrit,

aut alteri oftenderit, nam ad obtinen-

Mu

urisde

dam poffeffionem receffario requiritur

apprehenfio corporalis, ütalibi oftenfum

tl

eft. Hinc infüla, quz in mari nata eft,

quaa)

quod quidem raró contingit, fit primi

tU ?

occupantis, nullius enimeffe creditur, üt

OLtUDd,

$.22. Inftit, de rerum divif, habetur, quod

Wt («

proinde pariter dicendum eft, fiquisin.

muni

fulam, aut regionem à nemine habita-

t

tam, nec ullius dominio fubjectam oc-

TU

cuparet. Similiter lapilli, & gemme,

fu.

quz in littore maris reperiuntur, jurena-

Vcadd.

'

turali ftatim inventoris fiunt juxta (f. 1.

RUL

Inflitut. ead.

Imoó licét hec non re-

j 10

periantur in fundo publico, cujusmo«

, Hs

di eft littus marinum, nec in fündo pro-

dorti

prio, fed alieno, in quem fcilicet cafu

deportata fünt ,' ut nec fint pars, nec fru-

.

nori

us fundi e

jusdem

, tünc pgritcr fient

nulis

primi occupantis,

d

" Quzr.o. An etiam reperta metallo. 229

p

rum, mineralium, aut lapidum fodima

i

$5

fit

478

Traiatus de 7ure d puftitia.

fitinventoris? Refp.affirmativé, Si ea-

(ino

dem in fundo publico reperiatut, aut e-

PUMW

tiam in fundo proprio, fecus autem fi

T

in fundoalieno, tunc enim naturali jure;

s n

vany

& antiquo Romano ad dominü fundi, ve-

lut pars,autfru&uscjusdem pertinet.Hinc

qu

Mol. Tra&. 2. Difp. $4. obfervandum ait

«

difcrimen inter foffilia, qua renaícun-

dl

tur, & non rénaícuntur , ideoque fpe-

(

&ato jure przcisé naturz omnia illa, quz

ts

renafcuntur, cujusmodi fünt metalla, &

tiia

mineralia pertinere ad illum, qui habet

qum

dominium urile talisfundi, eó, quód hec

fnt

inter fru&us computari debeant, fecus

ht

a

autem , fi foffilia non renafcantur, cujus.

fifó

modi íolet effe marmor , alabaftrum ,

fnid

có quód iíta ftri&é loquendó non (int

t

r

fru&us, fed folüm pars fundi , ideoque

N

adíolum dominum diredum fpe&ent,

VN

Excipiunttamen plerique , fi ufufructua-

dit

lm

rius ledendo lapides fundum alicenum

faceret fru&uofiorem juxta L. 7. $. fi vit

,

ft. folutó matrimonio ibi.

Si vir in fun.

(t0.

do mulieris dotalis lapicidinas marmo.

tlt

reas inyenerit , & fundum fru&tuofio-

h

rem fecerit , marmor quod laíum,

d

eft mariti ,

& impenía ei non eft

COf

praítanda.

Defa&o tamen metallo-

Qlb

rum, &mineralium fodinz inter rega-

Qu

lia Principis fupretmi numerantur, ità. ut

fot

domi-

]

; Di[putatio V, Artic. 1.

279

N

domino privato alicujus fundi eandem

1b du

poffidere non liceat, prout habetur lib.

ln (

2. de fund. Cap. f6. nifi accedat confén-

TM

fus Principis, eidémque decimz perfol-

TM

vantur juxta L. r 1. Cod. de metallariis,

t

atl

quod ipfüm in his provinciis obfervari

teftatur Beckmanus de jure ftatatario V.

FChafu

de fodina

*

Qu fj

uzr. 3. Anbona derelicta fiantinven. 230

il qu

toris ? "Refp. affirmativé , quia fcilicet

il d

talia bona perinde fe habent, ac fi nun-

qui

quam in alterius dominio fuiffent, & ideo

quilur

fiunt primi occupantis, üt $. penultimo

Dt, t

It CUJUS

Infiit. de rerum divif. ftatuitur, ni(i quis

falsó putáffet rem effe derelidtam, tunc

(drüm ,

fiquidem feclusà prafcriptione legitimá

t (nt

tenetur eandem reftituere domino repee

Qiqie

tenti juxta L. 4 ff, pro dereli&to,

Híc ad.

t

vertendum eft, quód bona naufragió per-

QU

dita etiam occafione tempeftatisultroneé

du

in mare projeda non cenfeantur dereli-

f.it

&a , quia ícilicet palam eft non eji-

T

ci có animó , quód quis eadem habere

TttO«

nolit, fed quó magis cum ipfa navi ma-

huglo

ris periculum effugiat, üt $, ult, de rerum

divif, ftatuitur.

Jefür.

Hincibidem ulteriüs fic

Qon

concluditur: qua de cauía fi quis eas flu-

meu

Gibus expulfas, vel etiam in ipfo mari na-

«

&us, animó lucrandi abítulerit, füurtum

] ii

?

committit. Idipíum à paritate rationis

id

'[ |

dicen-

2$0

Traflatus de Ture & Tuffitia.

A

dicendum effe de bonis, quz in itinete

ex vehiculo cadunt ,J ibidem ftatuitur.

Ü m

Longé minüs autem dereliàa cenfentur,

| at üï

Qicio

quz ex incendio, inundatione, aut pra-

| [

donum manibus liberantur , licet aliàs

pcxt'mc

thelat

peritura fuiffent, & ideohac omnia fuis

st

dominis reftitueuda funt juxta L. Pom.

onius ff, de acquirendo rerum dominio,

| m

qdt

et(; pró labore, aut periculo rei vindi«

catz prazmium compcetens peti poffit.

m

Hzc eadem ftatuuntur parte 3. judicio-

E

rum criminalium Styriz art, 7. & fequ,

(l

Quzt. An, & quomodo thefaurus fiat^

E

$51

fud

inventoris? Refp. quód thefaurus ubi.

cunque repertus jure naturz totuscedat

fttd

inventori. quia ícilicet thefíaurus come

; Mi

putatur inter bona derelicta, nec eft pars

! Q

fundi, aut frudus ejusdem, utpote hu-

B

| Mi

mana induf(tria illuc repofitus, üt Mol,

Difp. j 3.aliique obfervant, & confequen.

Ti

ter fpe&ato Jure precisé naturali ctíam

Til

| Dih

repertus in fundo alieno fit. inventoriss

verüm jure antiquo Romano ftatuitur ,

k: Qd

ET

ut theíaurus inloco publico,vel facro,aut

etiam in fundo privato repertus totus fit

!

inventoris , in alieno autem fundo non

fm

quidem datá operá, fed fortuitó repertus

quó ad partem dimidiam cedat invento-

U

Hi, & altera dimidia domino fundi re.

W

m dj.

12

linquaturjuxta $ .39- Inltif. dereru

vif.

l

Di[pttatioV, Artic. 1.

281

At

vif, Quódfi autem in fundo alieno, &

^Ml

quidem invito, aut ignorante domino

t

exinduftria quafitus , & inventus effet,

5 .

tunc folüm thefíaurusad dominum fundi

! Ii(ï. l'üäs

pertinet, üt habetur L, unicà Cod, de

Orttijs

theíauro:ubi dicitur: inalienis veró ter-«

iLly,

rulis nemo audeat invitis, imó nec vo.

doniri,

lentibus, aut ignorantibus dominisopes

t vind

abditas íuo nomine perfcrutari, ubita-

( poff,

men plerique exiftimant in textu przdi-

julcio.

&o redundare particulam imó ,| adeó.

,

que illam effe expungendam, ut proinde

ln t

thefaurus cum confeníu domini in alieno

IU

fundo exinduílria quafitus quó ad par-

TT

tem dimidiam cedat inventori eó , quoód

$ COT«

id juri naturali fit magis conveniens,

dipus

Caterüm Mol. citatus , aliíque afferunt,

u

non effeobligationem in confcientia , ut

i ol

thefaurum datà operà quafitum inve-

Mu

niens in fundo alieno quo ad partem di-

]i tl

midiam ante fententiam judicis cedat do-

M0L

mino fundi, quia ícilicet in lege praedi-

Ti

& dicitur, quodinventorintegrum the-

1040f

faurum domino nolente quafitum tra«

ts d

dere compellatur, quz vox videtur figni-

of j

ficare poenam fententiá judicis inflitam,

perms

Quzr. f. Quid jure moderno circain.

233

ventum thefaurum ftatuatur ?

[

Refp.

J t

quód jure ftatutario Auftriz inferioris tit,

/

nv

12, de juribus incorporalibus íe

quentia

f

atuans

282

Trallatus defure &v Puflitia,

gt

flatuantur : primo, fi quis feclusá arte

magicá, aut alià fuperftitione thefaurum

idm

ii

in fundo publico, aut proprio invenerit,

lm

totum eflc inventoris.

Secundo, fi quis

thefaurum in fundo alieno invenerit for-

lo

fierin

tuitó, in tres partes effe dividendum, una

pars inventori; fecunda domino territo-

adduw

rii$ tertia poffefforifundidetur, &hanc

PU

ftiii

divifionem effe obfervandam, fiquisdo-

mjino coníentiente thefaurum quazrat.

(u

ii

Tertió, quód(i abíque confenfu domini

thefaurus quafituseffet , tunc dimidium

obry

domino territorii, & alterum ejusdem

Cett

dom

fundi poffetfori adfcribendum effe, ità,

ut inventor nihil obtineat.

Quartó, fi

ií

if

ET

il

arte magicà five inproprio, five inalie-

no fando thefaurusreperiatur, tunc in-

f

N

tegrum fi(co Principis cedere, reli&à ad-

N

W

huc poená infligendá inventori, qui fü-

perftitionem , aut aliam induftriam pro.

us

hibitam adhibuit.

nf

Atque hzc cadem

Obfervari in Styria teftatur Beckmanus V.

p

thefaurus: aliud econtra ftatuunt jura

pio

(t«

municipalia Auftrie fupra onafüum, quz

Benedictus Finfterwald lib. 3. obferv, 22.

niü

& feqq. exponit: üt proinde in his con-

[j

füctudo regionum obtervanda cft.. Cz-

lk

terüm advertendum, et(i jure antiquo

lit

theíaurus repertus in locofacro, aut re-

t

ligiofo-integer cedatinventori, défa&o

p

tamen

'l

Difputatio V. Artic. 1.

285

Vg

tamen legitima confüctudine ubique in«

um

du&um effe, ut thefaurus in loco facro,

aut Religiofo inventus, penes eundem

i qulis

locum maneat, fi autem inveniatur in

[si)

loco profano ad Ecclefiam , aut mona-

Ql

flerinm pertinente, tuncrcgule fuperiüs

10 (trty

addu&e obferventur, àt Zoéfiusin ff. de

; hn

acquirendo dominio, & alii plerique fa-

tentur,

Iquid

Qieti,

uzr, 6, Quisnam cenfeatur dominus 233

Monrni

fundi, ut titulo hujus dominii thefaurum

imidim

Obtineat, aut ex illo participet ?. Refp.

gt

Certum effe, quód jure communi per

df i,

dominum fundi non intelligatur merus

ità i

utufru&uarius, quia fcilicet thefaurus nec

inlie.

eít pats, nec fructus fundi, ideo L.7. ff.

i

folutó matrim. ftatuitur, ut maritus in-

-

ventum à fe thefaurum in. fundo dotali

if

uxoris cum illa dividat, có quód inven-

um

tus fitin füundoalieno. Hinclongé minüs

Cede

intelligitur folus ufnarius, aut creditor

Cenfíetur

unis Y

pignoratarius ejusdem fundi.

y j

proinde dominus fundi, cui dominium

dire&tum compcetit , nifi fortaffis eundem

|qu

u

in Emphyteufim, aut fündum alicui con-

TOU

«efferit , tunc cnim publicus eft, quód

C

Ípedato jurecommuni eidem titulo fo»

ntiqy

lius dominii dire&i nullum jus «ompe-

tat inthefaurum inventum , ütZoéf. fu-

T

W

pra cit. aliique affirmant contra alios dif-

ul

fÍentiene

284

Tratlatus de gure e Zuflitia;

fentientes , quia fcilicet Emphyteuta ;

f

jus !

aut vafallus habet plenum dominium u-

tile ità, ut ornia jura poffidear, qux

Jerius

gchà

lege, aut fpeciali conventione non funt

excepta, unde ficut damna fortuita per

num j

incendium, rapinam hoftium &c. ità etiá

quam

emolumenta fortuita , inter quz the-

Quod

faurus computatur, ad eundem pertinet.

d

Ti

Contrartium dicendum eft fpetato jure

Auftriaco , quó exprefsé ftatuitur, ut

BUA

£t

tertia pars thefauriinventi domino dire-

&o fundi confignetur, àüt Num, ptzce-

R

denti di&tum efít.

Dify.

2334 Qumr.7. An conífcius thefauri in alio

t

fundo latentis diffimulatà hác notitiá li-

gain

cité poffit emere fundum pretio ufitato,

fidct,

& ratione thefauri latentis minimé pro-

Ti

potrtionato? Refp.quód juxta communioré

LE

fententiam talis emptio fitlicita, fi no»

mj

T

titia thefauri habeatur independenterab

ejusdem a&uali inventione, feu detectio-

p

ne, quia fcilicet domino fundi non com.

s

petit jus abíolutum inthefaurum, prius-

Tidf|

quam hicinveniatur eó, quódthefaurus

n

nec fit parsfundi, nec fru&us ejusdem,

s

& confequenter fundus ratione thefauri

&i

latentis non evadit pretiofior. Praterea

]i

venditoraliunde novit fe füundum vende-

Obfb

re unàcum jure conditionato ad thefau-

la

rum, fiquis delitefcat, Hinc Cardinalis

(

de

L

Difpufatio V.. Avtic. ,

285j

!t

M

limq.

deLugo Difp.6, idem dicendum aflerit,

fi quis fciret auri, velargentivenam in

"l que

alterius fuündo delitefcere, quia fcilicet

"n

ante hanc dete&tionem communi homi-

LU

num fenfu pluris non zftimatur fundus,

C i

"

quàm fi ibidem vena non dcliteíceret,

qu t

Quódfiautem notitia thefauri haberetur

petti

per adualem inventionem, feu dete&io.

40

nem cjusdem, tunc eó ipío fundi domi-

l, u

no competere jus abfolutum, adeóque

t drt.

emptionem predidam effeillicitam, af-

hat

firmat Ill(upus Tra&, 4, Theol, moralis

Difp.2, Num.2;3. quiá fcilicet lex poe

II

fitiva, inqua fundatur jus domini, obli-

filà -

gatinconícientia etiam ante fententiam

(atoy

judicis, eó quód lex predicta non fit poe-

: p«

nalis, àt cum Navarro Cardinalis de Lu-

u

£0, aliiqueobtervant.,

Contrarium te.

m

net Laym. Lib. 3. Tra&t, 1. Cap. $. plu-

n

résque alii có, quód domino non com.

bt

petat jus abfolutum in thefaurum praci-

TOU

sé dete&um, priusquam ex loco füo c-

jrür

ruatur , Ídqueconfirmari poteft 'ex para-

Altüs

bola Evangelica, quz Mathzi 15. refer-

(

tur; fed alii ad hanc refpondent, quód

faot

eadem loquatur vel de jure recepto in

AC

Judaza, vel dejure folüm naturali, neque

end

obftet legibus pofterioribus

faribus conditz funt,

. qu:g aCz-

h

Quar. 8, An huccufque dia parifor- 227

ii

P

mniter

286

Tratfatus d; fure & fuffitia.

j non

miter procedant , fi thefaurus in re qua-

nj t

iam mobili inveniatur? R efp.affirmativé

um e

cum Lugone Diíp, 6, Num. 129 Leffio,

ga t

alií(que , quod enim thefaurus in re mo-

m o

bili dclitefcat, parum refert , etfil eges fo-

yid i

lüm loquantur de inventione thefauri

hitet

in aliquo fundo, pariete, aut alio immo-

al

bili, eó quód ità regulariter fieri foleat,

tis pt

unde fiquis ex directo. edificio faxum,

für/ma

aut lignum emeret , & in eco recone

(QI401

ditam pecuniam inveniret, tunc illius

nules

dominium obtineret ,. dummodo ca-

lum

dem pecunia fit reipía thefaurus , ut

AUrü0]

fcilicet illius depofite memoria non ex-

11

tet. Quód i enim à domino fuiffet rc-

NIPIT

condita, & per oblivionem ibidem reli-

&a, tunc reftituenda effet cadem , quan-

quii

&m l

tumvis in re non tanrüm mobili, fcd

qui

etiam immobili inveniretur , üt L. 67.

ff. de rei vendic, ftatnitur, Quod autem

n

tüt,.

deinvento thefauro in re mobili dictum

eft, idiipfum fimiliter Cardinalis de Lu-

Ti

(

gocum Leffio, alií(que dicendurn afferit,

Ytien

fi quo ca(íu miles in bello jufto acquifi-

viffet in (polium Ephippium, aut Cingu-

ii

DT

]um, ídque latentis pretij nefcius ven-

didiffet pretio vulgari, tunc fiquidem

f

Quiy

emptor aurüm reperiens non obligabi-

4.1

tur ad faciendam reftitutionem militi ,

quia licét aurum illic ab hofte recondi-

EU

tum

l

Di|putatio V. Artic, 1.

287

a,

tum non fit thefaurus , nihilominus

BRT

miles ut pote ignarus auri latentis domi-

l L&üïo,

nium ejusdem non obtinuit,ni(i fortaffis

lfa.

ex ca intentione Cingulum, aut Ephippi-

At

um occupáffet , ut fnutn faciat, quid-

V lg

quid in illo delitefat , quod certo regu-

l0 j

lariter loquendo non contingit. Hinc

tt i

in cafu precedenti dominium auri laten-

tis per adualem inventionem transfer-

0 faru

0 (6COD«

tur immediaté|ab hofte in ipfum inven.

tv il

torem ; oppofitum dicendum effet, fi

ol t

miles füam pecuniam abícondiffet, aut

ltis , W

bellum injuftum effet, tunc fiquidem

aurum inventum reftitui deberet,

lfl (d*

TT(2

Quzr. 9, An, & quomodo bona pet- 236

m reli-

dita fiant inventoris? Refp. certum e(le,

y u

quód inventor rei perditz teneatur ean-

dem legitimo domino reflituere, poít-

bli, d

m L 67'

quam hunc cogpoverit, àt ex D. Auguft,

cap. fiquidem caufa. 14. quazft. s. tefer-

od antt

J

tur. Siquid invenifti, & non reddidi(ti,

d Lt

rapuifti , hinc furti reus etiam inforo

Ti

externo cenfetur, qui rem perditam in-

veniens, quam fufhcienter ádvertit fub

acqüifl' !

alterius dominio conftitutam , occupat

(

us vel

ex intentione abíoluta faciendi füam :

five deinde a&u (ciat , five ignoret,

xquïdcm ^

quis determinaté fit rei dominus, üt L.

jl

! 43. ff. de furtis habetur.

Hinc non ob-

) nij

[

f

ftante predictà ignorantià rem perditam

..T' ^

inve-

]

588 | Tralatüs de Pure c Puflitia,

inveniens eandem retinere non poteft;

u dot

j WE

fed obligatur in confcientia, ut,quampri.

mum dominum inveftizet fcilicet interz

dcpxehu

(ientià

rogandó , fchedas affigendó, aut publis

cé illud promulgari faciendó, pro ut in

nis p

ireum

his regionibus ufitatum, & jure munici-

pali ftatutum eft, ità quidem, ut integro

al

meníe rem inventam diffimulans, fi de«

T

poitó

inde deprehendatur, tanquam fur punia-

tür, ut jure municipali Auftriz, Styriz.

[

orum Criminalium

neyita

Que parte 5. judici

(eet:

Art, 15, ftatuirur.

Praedi&da fiquidem

di dominum non eít

Qu

obligatio inquiren

hibnt

folius charitatis , fed ju

ftitiz, üt Haunol,

tra&. s. de Jure & Juftitia, Num. 24. alif-

[

que obfervant , quia hoc ipío. quod in.

feipt

ventor rei alienz candem occupet, in fu«

st

Q

am cuftodiam recipit, quilibet autem

cuftos rei alienz contrahit obligationem

Wt

Unde fi-

üde

ex juftitia, üt omnes fatentur.

quis przdi&tam obligationem fubire no-

dem,

Jit,tenetur rem in fuo loco permittere,

dem.

10nd

ut eandem vel ipfe dominus,velalius in-

veniat. Quid veró dicendum, fi inven-

ttt 4j

tnd

tor rei perditz dominum inveftigare non

poffit,patebit ex di&is Num. Íequenti.

hi

lise

437 Quzr. ro. An,& quando rcs perdita,

cujus dominus deprehendi non potcit ;

poli

fiatinventoris? Refp. inventorem malz

AUtq

|ta«

lt

fidei, qui fcilicet rem perditam occu

vit

lt |

:

Difputatio V, Artic, l;

289

Aj pofm;

vit, & dominum debito tempore invefti.

N Aumpr.

T

]

ii

garc neglexit, quantumvis hic poítea

deprehendi non poffit , obligari in con-

» dl

» p

fcientia, ut rem inventam in eleemofy-

If6 Q

nas pauperum, vel pias caufas applicet,

üt cum D. Thoma 2. 2. quaft. 67. Art.

Ut inty

las ia

j.ad3. Communis fententia docet, eó;

quod bona incerta ex deli&o non fiant

firputi

* At

poffefloris, aut inventoris, fed in pias

j

cauías applicanda (int, quando dominus

munaltm

ii

nequit amplius inveniri, eó , quód pru-

denter przfumi non poffit, velle domi-

n d

num , ut alter ex delido emolumentuaa

Fhhuno

habeat, fed potiüs velle,ut res iniqué

p

occupata, vcl detenta meliori modó, quó

Vod if

fieri poteft, reftituatur, fcilicet largiendo

tin lt«

pauperibus , aut aliis piis caufis appli-

La

cando. Ideóque ctiam cap. cum tua de

i

uxotis à Concilio Lateranenfi ftatuitur ,

Vk

ut deficiente illo , aut haeredibus ejuf-

ibit o

dem, qui u(uras perfolvit , ufuarius éaf.

majtet

dem in pauperes diítribuat, eb , quód

Alusite

non dimittatur peccatum, nifi reftitua-

Jnytte

tur ablatum.

Econtra fi inyentor debi-

qenot

tam diligentiam inquirendi, domini ad-

yeti

hibuit, tunc eo non reperto probabi-

pcrditix

lius et , quód rem perditam retinere

pOIf] )

poffit fine obligatione dandi pauperibus,

A

aut applicandi in pias caufas, ütIllfunus

trac. 3. difp, 2.aliique contra fententiam,

g

M)

licét communiorem atffirmant.

Quia

€llis

290

Tratlatus degure & pufitia.,

jeniam

Ícilicet prz(ümendum non eft, quàd do.

minus rci perdite inventorem bonz fi-

iqu

ii

dei pariter- obligari velit , üt invento-

if

rem malzfidei. Czterom advertendum,

utrumque obligari ad reftitutionem fa-

UM

fequ

ciendam domino comparenti . cum co

eit:

tamen difcrimine, quód, fi inventor bo-

nz fidei rem inventam fic abfumpfiffet,

ütpl

(

tunc ad nullam reftitutionem obligetur,

econtra inventor malz fidei maneat ob-

pii

qit!

ligatus, nifi fortaffis rem perditam in il.

i

lis circumftantiis diftribuiflet pauperibus,

P

in quibus judicabat dari moralem certi-

&

tudinem, quód dominus rei perditz non

amplius fit inveniendus, tunc fiquidem

fs

K

bona fide egit , & obligationi fatisfecit.

238

Quer. ultimó ? Quid citca bona va-

tht

cantia dicendum fit ? Refp. quod bona

T

W

vacantia, quz fcilicet moriens ab inte-

ftato, & hzredibus legitimis deftitutus

du

ji

relinquit, fint quidem jure naturz primi

occupantis eó , quód talia bona care-

qu

ant dominó , & proinde videantur de-

yan

reli&a, nihilominus jure pofitivó ftatu-

qu

tum eft,ut eadem ad fifcum Principis,aut

reipublice devolvantut, üt L. 1. ff. deju.

Á

re fiíci, & L. vacantiz Cod, de boris va-

eantibus habetur. Quamvis autem ami-

cus Difp. 16. N. 6. putet, poffefforem

non obligari in conícientia , ut antc fen-

tentiam

ll

Di/putati; V. Artic, 1.

291

01l

tentiam judicisbona vacantia fiíco tradät

n f

U Itto.

eó,quód contra fifcum prafcribere poffit,

üt L.1.füperi? cit. dicitur. Haec tamen ra-

Ivcmndum,

tio füfficiens non videtur, neque enim ex

lii Q

li, Qu

co,quód dati poffit prafcriptio, legitimé

VentQry

fequatur,rem aliquam alteri debitam non

effc ante fententiam judicis reftituendam,

Umpll

üt plurimis cafibus oftendi poteft.

oblipet

Ateat l

Confir. Id ipíum ex eo , quód leges

imin

pofitivz circa inventum theíaurum ,

qua non fünt puré poenales., obligent

i

in conícientia ante fententiam judicis,

lemctt

Fditenot

adcóque id ipfum quoque de bonis va-

cantibus dicendum cerit.

Excipiuntur

iudem

Ípecialiter bona vacantia, à defun&o

tifecit

Q Ya«

peregrino relia, de his fiquidem Au-

thentica: omnes peregrini. Cod. cofnu-

olbot

ni autem de fücceffionibus ftatutum SR,

T

ut eadem per loci Epifcopum in harc-

db

des diftribuantur, f(i fieri poffit, aut ap-

T primi

plicentur in res pias , neque hofpes fibi

g at

quidquam retinere poffit füb poena fol-

n d

vendi triplum eidem Epifcopo ob-ini«

0 futu

quam detentionem.

ia

ARTICULUS Il

jj

4ndo dominium Anima-

n

An, 9 qu

hum detineatur ?

m 4

t

Rznot. i, Quód ex animalibus alia

239

u (cilicetex natura

t

ümdqmcüica, q

r

A

funt

J

vrattatus de Ture & fuffitia.

292

g

íunt manfueta ,

üt boves , oves, equi,

gallinz &c. alia

gumdi

afini ;

canes, aníeres ,

qiodi

econttra €x natura

fua fint fera, ut cervi,

dices, accipitfes &c.

V, Y

lepores, urfi, per

metic

ex his autem alia rurfu

m funt maníue-

üucatione c

icurantur, uüt

n

fadta, qu& ed

r

cervi ,lupi, col

ümba &c. eó quód con-

etudinem ad

dominum redeundi con-

t

fu

trahapt;

alia funt efferata, que nempe

gl

di confuetudine vel pri-

m

depofita redeun

Qundi

ftinam naturam

induunt, vel feram na«

Secundó obíervan-

tumc

turam contrahunt.

nimalia, quz

enim

dum e(t difcrimen inter a

a&uali cuftodiá.coércentur,

üt cervi in-

Áin

pifces in

p

tta nemus cin&dum fepibus ,

vivario, avesin ca

vea &c.

] 40

pifcina, aut

ibertate. naturali gau-

dj

& animalia, quz !

dent, üt cervus in

fylva undique apetta,

w

aut fluvio &c.

Tertio li-

ln

piíces in mari ,

be

cet venatio, pi

fcatio. & aucupium €o-

domeflica non

Kf

rum animalium , qua

funt, nec f

ub domini cuftodia tenentur,

pii

fit licita, eandem tamen ju-

PUj

iure naturz

Y

1e pofitivo juxta div

erías regionurm con-

Yi

fuctudines füb certis

limitibus prohiberi,

ls

st

His Prenotatis

,

Utrum anima

lia domeftica

j

240

Quzr, 1.

dor

aut manífuefa

&a, velin fuis cuftodiis clau-

fa fiant primi occupa

ntis ? Refp. negativé

tüi

(en

Ratiocft,quod ani«

I'cum certa fententia.

malia

li,

Difputatio V, Artic, 11,

293

J &i

malia permaneant füb certo dominio ,

t al

:F)WIVI',

quamdiu domeftica , manfüefacta, aut

cuftodiis clauía fant, patet id ex jure ci-

It

vili, imprimis enim de animalibus do-

lL ts

dDhit, t

mefíticis $. rG. inftit. de rerum divifio-

TUod q

ne habetur: Si anferes tui ,. aut gallinae

Ud*

tuz aliquomodo turbati, turbateve evo-

laverint , licét confpe&um tuum effu-

du

gerint, quocunque ramen loco funt,

d pr

tui, tuzve effe incelliguntur, & qui lu-

tD

-

crandi animo ea animalia detinet , fur-

tum comittere intelligitur, Similiter de

]i Qu

(ehfi -

animalibus manfüefadis , & quidem

fingulariter de cervis , columbis, &

(s

In

«t

pavonibus $. 15. eod. habetur.

iis animalibus , quz ex «oníuetudine

| gil

abire, & redire folent, talis regula conie

i,

probata e(t, ut eó ufque tua efle intel.

ib

ligantur, donec animum revertendi ha-

»ium Q

beant, nam fi animum habere defines-

j t

rent, etiam tua eífe definunt, & fiunt

EVU

primó occupantium ; revertendi autem

T2j

animus videtur definere tunc ,

cüm

) t

revertendi confuetudinem deferuerint.

hibet

Deniq; de animalibus feris cuftodiá clau-

fis $. 12. eod. habetur: quidquid eorum

yeltit

ceperis, eó ufque tuum effe intelligitur,

b

isci

donec cuftodiá exerceatur, cüm veró

VP

CAU

tuam evaíerint cuftodiam, &in liberta-

r

Jf

jl

tem naturalem fe receperint, tuum effe

3

dCHf

qvatiatus de Qure &» fulitia.

litut

definit, & rurfüs primi occupantis fit ; n1-

drinte

turalem autem libertatem recipere in-

j gt

teligitur , cüm vel oculos tuos eftu-

erit, velità ficinconfpedu tuo, ut dif-

a n

t qi

ficilis fit ejus perfeveratio &c. ex quibus

REU

omnibus patet, furti reum effe, qui ali-

z

ii

uidex pradi&tisanimalibus invitó dorni-

ing

nó capit ,aut retinet, adcóque illum ob-

Ti

itutionem,

[o])

ligari ad reft

alm

d

uet. 2.

An reliqua animalia , quz

f

A

2 do

minó a&uali carent, fiant primi occu-

u

antis? Refp.affirmative, fpedtato pra-

wolit

cisé jure naturali ,

& jure gentium, licét

in fundo alieno capiantur.

Ratio hujus

U

fifo Q

eít ex regula univerfali, quod res domi-

f

Nl

nó carens, & privati dominii capax fiat

mi occupantis, &id ipfum $. 12.In-

fhi

V

pri

f

ftit.

dererum divi(, habetur: fera igitur

beftia, & volucres, & pifces, & omnia

quai

N

animalia, que mari, cocló, Xterrà na-

filie

fcuntur, fimulatque abaliquo capta fue-

i

rint, jure gentium ftatim illius effe in-

Gu

df

cipiunt, ibidémq; ratio datur: quodenim

nullius eft, id nafurali ratione primo oc-

n

Deinde ulteriüs ità

li

Ql

cupanti conceditur,

dj

fubjungitur: nec intereft feras, beftias, &

volucres utrum in fundo fuo quis capiat,

fti

Pti

anin alieno, plané qui alienum fundum

fubit venandi gratià, poteít à domino

fü

ne in-

tibu

fqndi. fiis prævidcrit prohiberi ,

gredia-

Dijputatio V, Artic. l1.

295

VTY

grediatur, quidquid autem cepetis, tuum

t i.

effe intelligitur. Ex quibus patet , quod

u-

uf

jure gentium fera in alieno ctiam fundo

capta fiat primi occupantis, non obítan-

g

te, quód hic eatenus domino fundi fa-

T

ciat injuriam , quatenus eó rationabiliter

T

invitó fundum ingreditur, prafertim fi

TT

ingreffa aliud damnum inferat , concul-

cando vites, fegetes &c, tunc enim quó

! que

ad damnum iftud emergens obligabitur

ll«

ad faciendam reftitutionem , licét ferz

iytt

captz dominium obtinens eandem fibi

1m lii

poffit retinere.

o huj

Quar,3. An ctiam fpectato jure pofi- 242

dotii

tivo cuivis competat Jus venandi , pi-

i fat

Ícandi, aut aucupaadi faltem in fundo

1 lt-

fibi proprio? Refp. negativécum certa

t

fententia, & communi, . R;ltio hujus eft,

Lond

quia defadto in plerisque Regnis, ac Pro-

i t

vinciis venatio, pifcatio , & aucupatio

faltem quó ad volatilia majora inter Prin-

gl

d i

cipum dona numerantur, üt ex Cap, f6,

detinh

de fcudis pleriq; jurisconfülti affirmant,

s

& conftat id ipfum variis Principum con.

iisit

ftitutionibus de jure venandi , & pifcan-

di, in quibus affirmant, hec ad Regalia

ts

a

fuüa pertinere ;

hinc feclufo confenfü

d

Principis przdi&a etiaminfundoproprio

pni

funt prohibita ità, ut ftatuta variis limi-

n*

tibus, & certis conditionibus fint definita

4

gr:fü-

/ ctjam

: Tratbatus de Quvt & fuflitia;

206

etiam refpe&u illorum , quibusPrinceps

h (

jus przfatum indulget, Breviter hicad-

j p

| g Pt

vertendum , quód jus venandi fit du-

jpáitis

plex, füperius fimul, & inferius, illud fe

d feras majores, apros, cervos, &ure

| (orm

; gdta

foss iftud folüm ad feras minores nem.

pe capreolos, damulas. lupos, !ynces,

j

d

vulpes, lepores, & reliqua ejusmodi a-

duX

nimalia extendit , & infuper omnia vo-

Bu

latilia, licét majora appellentur àt pha-

m

fianos, urogailos &c. nifialiqua ex his

Ttt d

fpecialiter effent excepta, quoin genere

mod

coníuetudines regionum funt ob(ervan.

| u

dz, Przedi&a autem jura, licét fubinde

quià

uni, eidémque competant, fzpiüs tamen

| p

feparantur, ut in codem diftriu unus

j a

folüm habeat venationem majorem, al-

«

ter veró folüm venationem minorem ,

Wa

IN

utrique certz leges fünt prafixz, dequi-

bus pro Auílria füperiori , & inferiori

qij

confulendus eft Codex Auftriacus, pro

[

| fenl

Styria autem inter reliquas Conftitutio-

nes preíertim obfervandum eft decretum

(N

Ferdinandi II. editum 10. Julii 1636, &

|

Qf

]

Leopoldi I. editum 20, Juuii 165 9.

|

mm

243

uzr.4. An Princeps,aut Magiftratus

[in

jufté poffit prohibere venationem, piíca-

j

l

tionem , &aucupium fübditis, ità, ut jus

l

i(tud foli (ibi retineat ?

Refp, affirma.

etf

Num,

tali

tive cungrdinali deLugo Difp.6.

$8

: ftij

j

bifputatioV, Artic,1l..

ine

297

$9. & Communi aliorum fententia con«

Ithicad

tra paucos diffentientes. Ratio hujus eft,

M (l

]

]

J

quia Princeps poteft jufté prohibere illud

IY

D

iie

fubditis , cujus prohibitio cedit partim in

commodum ipfius rei publice , partimin

0

utilitatem debitam ipfiPrincipi , fed talis

3, s

cít prohibitio przdida , quia imprimis

lstol

redundat in bonum reipublice , fi enim

TU o

impunécuilibet venari, pifcari, autau-

tit pl

cupari liceret, magna ex parte neglige-

t rl

rctur cultura agri, ceffarent opificia, &

hgt

modico tempore pleraque animalia ex-

obl

tirparentur, ut hanc ob cauíam in illis,

tlübini

quibus jus venandi, piícandi, & aucu-

tD

pandi coriceditur, certum tempus, aliz-

i ünts

que Confiitutiones prafigantur, prout

A dl

ex Principum Conftitutionibus patet ,

yrem,

ipíi autem Principi in remunerationem

A:

laborum, & levamen regiminis ejusmo-

ierid

di jus meritó conceditur, prafertim ac-

Q

cedente v:aícriptione legitima, & con-

VOU

feniu faltem tacito fubditorum; ergo,

AICLULI

Nec obítat , quod jure naturali cuivis li-

TA

cita fit capturaanimalium, quaz necdum

9(

funt füb alterius dominio conftituta, quia

(l

fcilicet plura: jure naturz licita prohibe.

rti poffunt jufté lege pofitiva,üt patetin

p

, ütll

efü carnium prohibito in quadragefima,

f

etfi lex prohibens, aut przcipiens natu-

N

ralis abrogari non poffit per legem po-

MH

fxtivam.

uazr.

298

k'mftatu: de fure & fuffitia.

p

244

uxr,y. AnPrincepsjufté (tatuat poe-

r (

nam tran(gredientibus leges venationis,

gidd !

pifcationis, & aucupii? Refp.affirma-

tivé cum certafententia. Ratioeft, quia

smuot

pme D

hocipío, quód Princeps poffit jufté pro-

)

hibere venationem, pifcationem, & au-

cupium, etiam jufté ftatuit transgredien-

nf

fitis

tibus poenam eó, quod illi competat jus

jurisdi&ionis , cujus eft ex juftitia vindi-

nont

Affirmant ta-

fitij

cativa definire poenam.

men plerique Theologi cum Soto , Na-

(ua

varro, Mollina, quos fequitur Laym. lib.

g

gt

3. Tra&t, 1. Cap. 1. non poffe Principem

ftatuere poenam capitaletn transgredien-

dl

tit d

tibus leges venationis &c. licét in pecu-

Dd

liari diffri&u ipfius Principis feras occi-

derent, adeóque ob primam rransgref-

&l

WW

fionemiufté infligi poffe mul&am pecu-

niarum, & non nifi poft repetitam vio-

qWi

lationem |legis poffe ftatui pocenam corpo-

tion

fin

ralem, Nonnulli tamen exiftimant, quód

fi accederet gravis contemptus legis, Gc

&d

d

repetita contumacia,etiam poenam capi-

talem in tales poffe decerni , non qui-

hrj

dem pracisé ex co, quód violatum fit

T

It

jus venandi competens Principi , fed ta-

lis graviter ladat Majeftatem ipfius Prin.

i

]ty

eipis. " Ceterüm Ferdinandus IL confti-

tutione editaanno 1607. ultima Junii pro

«f

| Styrie ducatu ftatuit: ut,fiquisin diftri-

&A

u

D

]

bifputatio b". 4Attic, 1I,

299

Itüitpæ.

&u Principis fciens, volénsque aprum ,

]

nj

aut cervum occiderit , primó quidem

m

mul&à pecuniarià , deinde veró incar-

g

ceratione cum jejunio hebdomnadario in

j

pane, & aqua, aut 3. hebdomadarum

ls

in compedibus , tertio autem depre-

Spred

henfüus exilió puniatur. Poenarum feve-

petatjs

ritas miranda non eft , cüm ctiam his

Àtrind

non obftantibus predida ieges venato-

Ddf t

rix (epiüs violentur.

, N

uzr.6. An Princeps venationem ,

245

lh.

piícationem , vel aucupium prohibere

It

poffit etiam füb onere juftitie , & etiam

Y

defa&o prohibere cenfeatur? Refp. cer-

|ptt.

tum effe , quód princeps ità poffit pro-

: (

hibere fub onere juftitiz, üt Cardinalis

wod

de Lugo difp. 6. Num, 65. cum com-

V

muni fententia affirrmat.

Ratio eft,

i

quod Principi titulo legitimz praefcrip-

)Qu

tionis, aut tacitz conventionis, velcef.

nl

fionis fa&z áfubditis poffit competere ,

L

& defadto competat jus ftri&tum venan-

Yaf

di, piícandi, & aucupandi , adeóque

n qui'

hoc jure fuppofito potcrit fuübditos obli-

n (l

gare ex ju(titia, ut venatione, pifcatio-

(idti

ne, aut aucupió abíque confeníu Prin-

u

cipis non utantur, quod praíertim de

eont

Provinciis imperii Germanici dicendum

yi

effe affitmat Laym. lib. 3. traQ. j. cap.

f. Num, 16, có quód fcilicet ab imme.

J

moriae»

i

300

Trathatus de gure &v fuflitia,

"m

moriali tempore prohibita fit reliquis

qidut.

venatio faltem quo ad fceras majorcs,

ità, utfoli Cefari, & Principibus, aliif-

qum

yilont

que ex privilegio Cafareo competat ,

tium,

adeóque fub obligationejuftitiz reliquis

ftorQ

prohibitam effe venationem.

tionis

uzr, 7. An ftante obligatione jufti-

4

tiz ferainalienofundo capta, nihilomi-

d

türd

nusfiat primi occupantis? R efp. affirmati-

vécum cofnuni fententia.Ratioeft,quod

tl

T

res (üb alterius dominio nondum cone

ftituta jure naturalífit primi occupantis ,

ü 'mnt]

$54

nifi obítet lex pofitiva juridice invalidans

poffeffionem , aut dominium rei occu-

ET

atz, fed fera libertate naturali perdi-

Tut) (

tf

ta, quantumvis exiftat in fundo alterius,

nontamen cxiftit íüb dominio ejusdem,

Wigt

NT

üt conftat ex füperiüs didis, & exprefsé

w

habetur L. 3. $. 14. ff. de acquirenda

offeffione, nec datur lex irritans pof-

K

d

UI

Íeffionem , aut dominium ferz in alieno

fundo capta; ergo.

Tiàn

.

' Confir. id ipfum à pati

tate, Licét enim

Q

Petrus Titio vendens equum abfque tra-

!

kl

lní

ditione, jufté non poffit ceundem equum

vendere Paulo , tamen altera venditio

M

[

traditione completá eft valida , ut Pau-

lus obtineat dominium , quia (cilicet

tür:

fcil

equus nondum erat fub Titii dominio,

nec exiftitlex irritans hanc venditionem,

d

ergo

h

bi]putatio V. Arttc. Il,

201

I Mi

ergo fimiliter in cafu pracedenti dicur-

" t

rendum cít, Nec obítat primó, quód

P d

repugnare videatur, ut per injuftam ve.

)

natlonem obtineatur ferz captze domi-

lt

nium. Contrà enim eít, quód id ipfum

[

retorqueatur à paritate injufte vendi-

Atione j

tionis, ideóque folum intelligendum

eft, quód a&tione inju(ta non obtinea-

af

tur dominium, fi eadem fit juridicé fi-

hiquà

mul invalida, . Nec fecundó, quód ferz

um con.

numerentur inter fru&us fundi , faltem

p

in fenfu improprio acceptos juxta L. 9.

r

$. 5. f. de ufü fru&. ubi dicitur: quód

tl OCC

aucupiorum, venationum, & piícatio-

l ped

num redditus ad fructuarium fundi per-

ileris,

tineat. Contra enim e(t, quód hocin-

yusdem,

telligendum fit de animalibus ab ipío

ufuüfru&tuario captis , quamdiu enim li-

od

uend

bertate naturali gaudent, nondum inter

juns o

redditus computantur, licét inter hos

TU

computetur ipfum jus aucupandi, ve-

nandi, aut piícandi,

erenit

Quzr.8. Àn , & quantum domino;

quettà

venationis titulo fere captz reftituen-

&quum

dum fit ab iniquo venatore? Refp. cum ^

etditi

Mol, Difp. 5 1. & communialiorum fén-

üc u

tentia. Etfi venator iniquus non obligce-

!

[cilict:!

tur ad reftituendam feram captam, quia

fcilicet hujus dominium acquifivit ex

omio |

tj

di&is INum. precedenti , nec obligetur

g

|

ad

I

!

!

302

Trallatis de fure & 7u/!ir;4.

ad reftituendum pretium fere captz,

juini

j (onit

uia ícilicet incertum eft, an dominus

venationis eandem aliquando capturus

gios v

inu

fuiffet, nihilominus venator obligatur

qnvis

adreftituendum tantum pretium , quan.

tis t

ti moraliter eftimanda videtur fpes, five

(aatis

jus domini ad capiendam hanc feram

dnqu

determinatam, quia fcilicet venator ini«

(

quus folüm hanc fpem domino fuftulit,

& jus refpe&u hujus fere determinatz

m o

d ait

violavit , adeóque cüm reftitutio com-

meníuranda fit damno alteri iniqué illa-

fiito

f

to , hinc fequitur, quód,fi prater cap.

ld

turam damnum aliud non intulit de-

ftruendo fegetes, tunc przcisé oblige-

ü; f

eitt.

tur ad ípem illam, & jus refarciendum.

Caterüm Mollina cit, patat, iniquum

tfatt

venatorem etiam. ab hac refticutione

DW

poffe excufari in foro confcientiz, fi

Y

p

prudenter prefumatur, quód Dominus

non curet reftitutionem damni illati, &

lt

folüm ideo graves poenas ftatuat, ut

hitc

fere maneant tutiores, prafertim fi in-

(et

fuper accedat, quód ipfemet venator

LUF

aliunde gravía damna in agris, aut vi-

N

neis paífus fit à feris irrumpentibus abf-

ii

fig

que fpe compenfationis à domino ob-

tinendd. Quam doGrinam Catdinalis

f

Lugo Difp. 6. N. 84. fatetur rationi con-

dut

) &pi'

feti

fenranc?m p parit.&rque aucupio

. fcatio»

Ái

Dijputatio V.. Artic. Il

303

LTA

fcationi applicandam, ut eadem in pra-

LL

xi Confeffariis fervire poffit: quód do.

LT

minus venationis Runquam expetat ul-

U

lam reílitutionem damni illati, quan-

t

tumvis idem fit privatus, íed conten-

"üt i

tus fit mul&tá pecuniariá, pro iis círcum.

lhanc i

ftantiis, pro quibus de

prehenfus fu;rit

VéDatQut

iniquus venator,

iolult

HUf r d

Quzr, 9. An dominus vena

248

RTT

ciffim obligetur ex juítitia ad precaven-

tb cot

da, aut refarcienda damna, quz à feris

ii i

fubditorum agris inferuntur? Refp. af-

prax g

firmativé cum Mollina Difp. 47. Laym,

It d

Leff. & communi Theologorum fenten.

& ollige

tia; fadà nempe fuppofitione , quód

Tendurm,

eadem damna ex culpa ipfius domini

Itiquut

oriantur,

Ratio hujus eft, quia hoc

litiont

ipsó, quod dominus venationis non ha-

wia, |

beat dominium utile in agrum fübditi

| Dominy

privati, nifi forté quó ad certas decimas,

TA

aut canonem ex Emphyteufi debitum,

itudl, U

hinc eó ipío tenetur ad reftitutionem,

t

fi ex culpa ejusdem damnuni agro pri-

Tenato!

vato alterius inferatur , (icut habens

bovem cornupedem , & damno immi-

D

M d

nenti non providens tenetur ad reítitu-

jito |

tionem damni illati.

Excipitur tameu,

auditi

fi quocafü fübditus cum eoonere agrum,

aut prefidium accepiffet, ut damna à

g W

n

0 l

feris illata patiatur, uti Mollina, alitque

i

V

obíer-

L]

304.

; Traädtu; de fure & fuflitia,

obífervant.

Czterüm etiam in hoc pa-

àg ;

ioin?

&o non includitur, aut inclufum pru-

denter przfumi pote(t, quód dominus

qoej

yavis.

rz(idii privati teneatur tollerare hzc

ralitt

damna, fi illa preter legitimum vena-

tionis ordinern inferantur, quemadmo-

w

«ommi

düm contingit, fi feras dominus nimi-

üm multiplicari permittat , & infüper

f

tetttug

agros íepib

us claudi prohibeat, ità, ut

damnis precaven

dis confueta fubdito-

qeuttis

a füfficere non poffit, idcó-

Mib t

rum vigilanti

que in tali ca

(ü dominus venationis ob-

f i

firun

ligabitur ad recompenfanda .damna,

Atque id ipfam przftitit Carolus Archi-

pluni

dux, Univerfitatis hujus Fundator pien-

iequ

d

tiffimus, qui ad propofita hujus Provin-

cix gravamina , quód fcilicet ob multi-

ia

qi

icatas feras nimiüm rufticorum agtis,

&

vineis gravia damna inferantur, illi-

vl

dt

co refpondit, íc non folüm daturum

operam,

ut fréquenti venatione decrc-

eti

fícatferarum numerus,

fed etiam conftitu-

T

tis Arbitris, juxta magnitudinem dam.

Vi

ni cuilibet privato illati , daturum ple-

Wi

N1

nariam recompeníationem , üt ex re-

fponto ejusdem Anno 1577. menfe No-

m

vembri dato, & legibus fundamentali-

Iu

bus Styrig iníerto patct, ut proinde

Tif

illud vim conftitutionis publicz habeat,

if

249 Quazr.1o, Àn fa

àátuppofitione, quod

ii

aliquis

W

Di[pufaria F. . Artic. 11

Sof

itlpe

W&m p

aliquis feram tantüm vulneret ,. fed ea7

dem in alienum territorium fugiat, ta-

i

Dltze

men ejusdem dominium acquirat, quand

Iw

tumvis eadem alibi cadens ab alio cor-

poraliter apprehendatur? Refp. affirma-

QUnis,

T

tivé cum Cardinali de Lugo Difp. 6. &

commauni aliorum fententid. Sitamen

Á ts

fera fit lethaliter vulnerata, ut fimplici-

U

ter cffugere non poffit poteftatem vul-

t übdito

ncrantis , & hic eandem infequatur.

Á i.

iO Q

Ratio eft, quod in iftis circumítantiis

fera jam cenfeatur capta mediante in-

( my,

ftrumento , fcilicet fagittà, aut glande

us Art

plumbeàa , ideoque fi venator animum

r i.

infequendi habeat, quantumvis feram

Droyite

bulti-

cadentem citiüs alius apprehendat, ad

dominium. vulnerantis pertinet.

Nec

Is

Obítat, quód circa przdidam contro-

Y i

ver(iam aliud ftatui videatur $.. 14. Inftut,

datra

de rerum divif. Id enim intelligendum

n deto

eítin cafu, inquo fera quantamvis vul«

TU7ma

nerata fimpliciter effugere potuit manus

( diti.

vulnerantis, ut ex adjectis particulis pa«

"a

tet: ubi ratio affignandi dominium fe-

Dd5

ram vulneratam capienti hzc affignaturz

fe No

Quod multa accidere foleant , ut eadenmm

ncntali'

noncapiatur ; hinc id ipfum etiam à pa,

pro'md

,

ritate rationis dicendum : fi fera laqueó

hao

à.fe difpofitó fic ftringatur, ut. femet-

wDC;QD(

enim

i

ipfam liberare non /po»fgïit', tunc

alius

406

Tráfhatus de Jure £ fuftitia, .

l

alius preveniens fibi vendicate nequit

pj

ominium ejusdetn , fécus antém,

erhetipfam liberare potuiffet, & alter

& Doi

jreveniendo occupáffet. Caterüm h-

vlem

dire

tatidum Ric, receptum effe, üt feram

Ddl

uantumyis lethaliter non vulríeratam ;

tenet

d

uümmodo veftigia fanguinis extent ,

E

detj

senator éx fuo territorio inaliud infequi,

pels

& uüfque ad folis occáfum repetitis idti-

d

bus fternere poffit, non tamen poftino.

m

dum ex aliéno tetritorio aufferre, nifi

idem loci domino infinuctur, ütex $. 1.

a

Qu

écreti Leopoldi de ordine venat, in Sty-

eidlt

£fíaconflat. Hac eadem coníuetudo i&

"

[

Aufttia,czterítqueProv

z

P

inciis obfervatur,

i

Éx hucuíque di&tis

sl

qdlmal

afo Conítat, .. Qnód animalia domefti-

l

€à, quaritumyvis extra térritorium, Do«

t

fninivagabdünda, non fiant primó occu-

Jdtitis, fed eidem reftitnenda fint, Quód

fiu

fi fórté dominus ignoretur, tanc éadem

[

ficut àlia bona inventa tam diu detineri

li

0 I

.,

D

térünt, donec przrniísà fufficienti in-

"

"t

p

ftrià d

9

mitius innioteícat, qui impenfi

labotis, & pabuli pretium refuridere te-

LUS

fictüt, " Quando autem inventum ejuf-

IW

r

, inodi dnimal proprietarió ejusdem nec«

u

.dum cognitó traditur Domino habenti

jurisdidionem, criminalem (( ad quam

po

m ob-

Qd

; traditionem jura Srytiz inventore

ligant

N

K

DïfPüta:ia V. drtic, M: |

307

ligánt - Art. 1g. parte ?, judiciorum cri-

Wt&

imninalium , ficut. in Auflria fieri fo»

]Jet Domino habenti jutisdidionem ci«

vilem , jus Advocatiz , aut dominium

k:mf:ä

dire&um) tudc Dominus prafatus illüd

lt

ultra fpatium unius tnenfis cuftodire non

l ts

!

tenetur, íed & validé, & licité ven-

Uif

dere poteft, fic tamen, ut detradiis ex.

X 1

penfis,ac libró pretium reliquum refti.

Tln.

tüéndum fit priftino proprietario ani-

j nf

malis , fi hicintraannum , & diem com-

tf

pereac ; hoc tempore elapso Dominuws

^

ad nullam reftitutionem obligatur ,

ut

Tédoi

I Sty.

ex cit. Art; judiciorum criminalium Sty-

fcrvärug

rie, & $. 7. tit, 14. Cod. Auftrie de ju-

tibus incorporalibus habetur. - Similiter

pl

animalia manfuefacta, üt cervi, capreo-

w v

li, pavones, columbz. &c. quamdiu

0l

confuctudiném redeundi habent , non

t i

fiunt primó occupantis, fced . domino

jcédta

fuo reftituenda fünt, fic tamen, ut in

db

his preícriptio trimcef(tris fufficiat ; quan-

fatibe

do interim dominus eorum non com-

nptt

parét, üt $. 5. tit. 9. Cod, Auftr. de ju-

ribus incorporalibus ftatuitur.

Czte-

lee t

1 u

rüm licitum non eft peculiari artifició

m od

animalia mánífaüefadta alicete , ut con-

ib

fuetudinem. rédeundi deponant. Hinc

pabuló fpecialiter confectó , aat-rebus

H

u

odoriferis eólumbas ad: fuum columba-

r

^

«ium,

$08

r;ammsa,/de jue Mlitü;

rium attrahere non licet, nifi forté hac

pb t

Betíos!

praxis per indu&tam confuetudinem, &

un p

mutuam conventionem tacitam alicubi

'ífet apptobara, üt Cardinalis de Lugo

qoníet

; Difp. 6. aliique obfervant.

jere n

h

2p1

/Conftat. 2., Quód fere c

laufz þarircr

Vícib

non fiant primi occupantis, fed fub do- .

1nino fundi claufz permaneant; ubi ta-

píai

jure t

Bnen advertendum : nominc cuítodiz

non intelligi fpatium quoddam claufum,

Deig

íed adeo vaftum, ut fcra in illo confti-

(s

£utz libertate naturali perdite videan-

o

[ito

xur, quemadmodum contingeret, . fi

intra aliquam infulam ad tres, vel qua-

qii

tuor leucas exteníam clauderentur. Id-

tutí

àm]

ipíum intelligendum eft de ftagno , aut

(

lacu, quantumvis undique tipis clausó.,

fic,conítitutó ,. ut dominus fundi pifces

W

xapere, & apprehendere non poffit pro

tj

4l

íuo beneplacito minori difficultate ,

quàm in mari, aut flumine apto. Con-

ji

,trarium de pifcinis dicendum eft, ex

T0l

lib

quibus aqu& pro arbitrio derivari, &

,pitces omnes apprehendi poffunt. . Cir-

Y«

cahas $. 10. Cod. Auftriede juribus in.-

ln

corporalibus fpecialiter ftatuitur , ut,

ài

I

fiquo caíu per repentinam exundatio-

nem unà cum aquis pifces erumpcrent,

fM

tunc domino pifcinz intra diem , & no-

di

lienis

&em cosdem infequi, & licct ina

agtis,

]

j

" Difputatio V, : Mic.* It

309

m

UT

ágtis, aut rivulis campeftribus depre-

heníos recipere liceat ; fi veró in alie-

Quiobi

] mugo

nam piícinam delatieffent, tunc abíque

coníeníu alterius domini eosdem extráe

here non audebit, ni(i fortaffis confta-

lt i

IN

ret, alienam pifcinam eó temporc fuiffe

piícibus deftitutam, tunc fiquidem altet

; Ul

Cifloda

pifcaturam admittere teneretur, fed cum

jure recipiendi Honorium " competens.

dufan,

Denique fi intra diem , & no&em pi-

) ol

T

Íces abreptos infequi negligat, tunc eó

ipfo dominium amittit ità, ut pifces i

m 1

ficco deprehenfi fiant primi occupantis,

Id gt

i, jd-

qui veró ad alienas aquas afportati fünt,

ceníeantur effe füb cura illins , cui ibis

), lt

dem pifcatio competit.

lus),

Conftat. 3. Quód fera naturali liber- a7z

|ees

tate perdita jure gentium fiat primi oc-

Yi o

cupantis, quantumviscapiatur in fundo

eulate,

o p

alieno, & venatio, piícatio, vel aucu«

pium jure:pofitivo eidem prohibeature

d, d

non íolüm fub obedientia, fed ctiam

4

fub juftitia, quia fcilicet fera quantum-

. Q

vis exiftens in fundo alieno non eft con-

U il«

ftituta füb alterius dominio, priüs quàm

T

ab illo capiatur; nec datur lex pofitiva,-

Qdatie

qua ferz ab iniquo venatore capte pof-

at

feífionem , aut dominium reddat juri-:

k

dicé invalidum : hinc venator iniquus. ,

[7]

cis non obligatnr in.

angg fententiam judi

ora

"

P

3

N

416

rm;?a!m' de fure & fuffitia.

Iu d)*

foro confcientiz , ut vel ipfam feram

ijada

captam, velintegrum pretium eiusdem

domino venationis reftituat , fed folüm

À

ebligatur ad reftituendum pretium zqua-

le damno illato, imó ab hac eadem re-

yeti

flitatione cocuíari poterit, fi eidem ob

"*ligm

damna per férasantecedenter illata fit li«

€ita recompenfatio exculta, aut prüden-

ter przíumi poffit ,; quód dominus ve-

M

nationis non curet reftitutionem damni;

|

n

riuíquam clandeftinus venator depre-

Wi Y

endatnr, qui plerumq;in duplum,& fub-

t

inde in decuplnm punitur. Imó licét nihil

bl

ominus coeperit ob capturam tamen

Euf

folummodo attentatam inftrumentis vc-

Vs

natoriis, aut piícatoriis fpoliatur, fi fci-

hyta

licet in proprio territorio deprehenda-

tür, tniam extra hoc deprehenfio przdi«

D.

ü

&a accipi nequit, licét deinde per fen-

i

tentiam judicis adjectà infuper pecunia-

rià mul&áà à Domino venationis ,' aut

t

l]

pifcationis ple&atur , econtra viciffim.

gl

obligatur dominus venationis ex jufti-

«t

tia, ut non folüm damna przcaveat ,

l

ízd etiam reftitutionem faciat ,' fiquid

Wt

detrimenti ex culpa ejusdem perferas ni»

mium impuné vagantes privatis fubdi-

j

torum agris inferatur.

Reliqua veró ,

t

quz particularia jura ,. & varias immu-

am lo-

lu

mtatcs '&oncernunt ; igxta- tecept

corum

l.

Bi[putatio V, drtic. ,

2n

777

Corum diveríoru

m confuctudinem de.

Ide

Ciqcnda funt.

Mi

um

lll!hw

ARTICULUS lL ..

.

tny

Quenam circa dominium quó 4d. .

ht (

igna , €& paftua prefertim fundi:

prudo,

«ommtunis obfervanda [unt ?

Ius v

b

IDRen. r. Quód fundus, in quo arbo: 2f3

res ceduntur, aut animalia paícun-

d-

tur, poffit cffe alicui proprius absque

N

NT

€o, quod jus lignandi, aut pafcendi ha-

ff

beat, ficut econtra idem jus haberi po-

Ti

tcít in fundo alieno, prout fimiliter de

liíci

venatione, & aucupio ex di&tis Articu-

lo przcedenti conftst; Secundó, quod

xtndi-

yall

jus lignandi, aut paícendi poffit effe ali-

RY

cui privativé proprium , ità, ut alius

CQ*

ibidem ligna colligere, & gregem pafce-

y, 4l

re non audeat, vel communicativé ità,

ut integra communitas, feu civium fin.

iilin

guli füa pecora ibidem alere, &arbores

jl

cxdere poffint, Tertio, quódfi fundus

f&l y

qii

fit alienus , poffit ille aut cffe proprius

j5 n

domino privato ejusdem reipublicz, aut

ii«

ertinere ad cives alterius reipublica,

ebnique, quód hic nomine fundi coni-

Vtïb) |

munis non irtelligatur fundus publícus

tt* |

jnium

mb

o

ftriaé (aümptus, in ?udm nullidom

'proe

x

812

mibalié d Jue & fufftia,

&i

proprietatis convenit , cujusmodi funt

ficon

viz publicz &c, üt alibi di&dum eft.—

| gjjo0

aj4

uzr.r, An, &quando liceat in funs

! g

-. .docommuni árbores cadere; aut ibidem

gregem pafcere ?

efp. cum Cardinali

j

fücie

de Lugo Difp. 6. & communi aliorum

hustb

fententiá, quod obfervandz (int locorum

«onfuüetudines, quz potiffimüm fünt fe-

J o

lii

quentes: primo ut non nificertum ge-

(j

nus arborum ad ufum quotidianum

Ro

«zdere liceat inta&tis reliquis , que pecu-

lariter ad exítruenda, aut confervanda

| lo

| Wib

zdificia deftinantur, five hac fint publi-

| n

«a, fivc privata.

Secundó ut folàüm art-

boresgrandiores, quz hac de caufa cz-

|. Dit

duz dicuntur, fuccidi poffint reli&is mi-

Mi

u

j

noribus, quarum própago adcontervan-

dam íylvam neceffaria eft. Tertio, ut

d

quilibet ftatutam menfüram, & quanti-

p

i

tatem ligni obfervet, adeóque plusnon

4ii

auferat, quàm eidem jure competat, et-

fi interdum concedi foleat promiícua fa-

E

ultas, prefertim quoóad frondes aliunde

ilt

deciduas, & cxfarum arborum reliquias,

f

at tantum quilibetauferat, quantum do-

W

mefticz neceffitati ad ufüm quotidianum

t

t

conveniens jüudicatur. Hac eadem pro-

portionaliter de paícnis publicis intelli-

P

genda funt, ut plerumque non nifi cer-

I

E

ïmræp genus 'änilgalqivum*,ridquc numcero,

í

/

]

318

Difputatie V.. Artic, 11.

ii fiy

& tempore ftatuto, in fundo cofmuni pa..

T

Ícereconceffum fit.Illnd peculiariter fin»

U

lm

guli obfervare tenentur, ne pecus morbi-

dum jungant, & fic cxteris lnem inferant;

g

aliàs de damno inde fecuto obllgantur ad

li d

faciendam reftitutionem , üt ex L. Julia.

tlttgm

nusff. a&io: de Émphyt. &vcndxt. plcu.

D (ünt

que obfervant..

TUD g

üzr,2, Àn predide. lcges ;aut con«

235

ilinun

füctudines quemlibet privatum ejusdem

itytt

communitàtis ex juftitia obligent? Refp.

fndd

Leges pradicas , aut confuetudines ea«

It p

tenus obligare exjuítitia , quatenus eas-

J

dem violando damnum allquod commu.

TA

nitati, aut reliquis concivibus infertur.

ditti

Ratio eft, quód civis privatus infylvam;

(tyn

aut pafcua communitatis folüm habeat

, 0L

dominium cumulativum, non autem

qui

privativum, adeóque ex Juüma tenetur

psmot

fervare leges , quz indemnitatem juris

p

alieni peculiariter refpiciunt , & confe-

Vi

quenter obligatur reftituere damna alicui

illata.

Affirmant tame

alunde

plenque, quos

iqua

fequitur Laym.L.3. Tra

.

1. Cap. f. pro«

indo.

babilius fübditum non obligari ad rc&l,

tutionem, nifi damnum illatum fit. no-

jatunt

tabile , cu;usmodn effe cenfet Leffius L,

p

il

:u.Lap f.Difp. 14, Si multz ftirpes incide-

niitt

rentur, aut: arborcs zdificiis deftinate

m

ücmcxcmur , velüt Laym. cit, judicat, &

debi-

1

;»I 4 "'märamrde fure & fuftitia.

debita ezteris portio exinde multüm des

mf d

creíceret. Ratio hujus eft, quod exce-

qerm

ceptis hisce cafibus non cenfeatur com-

indo

munitas obligare fuos concives, fifeclu-

fo graviori damno fibi aliquid ex lignis,

jm of

aut paícuis ultra ftatutam menfüram u«

i ey

fürpent,

etfi deprehenfi pledi foleant.

(s of

256 Qust.3. An peccet co

.

ntra juftitiam ,

vas d

qui in fun

do alieno ligna cxdit, aut ani-

terigrt

malia pafcit, & quz fit obligatio refti-

ine D

tuendi? Refp. Infundo alieno arbores

lum

czdentem , aut animalia pafcentem fem-

192 nf

er peccare contra juftitiam , üt certa

m t

heologorum fíententia docet , quam

u

Laym.cit.

fequitur, Ratio patet exinde,

qu at

uod arbores,

& herbz fint ftridie lo-

d

fi

quendo fruc&tus naturales ipfius fundi ,

adeóque iíta ufurpans ex fundo alieno

fl

peccat contra juftitiam, & ante fenten.

lg

tiam judicis obligatur ad reftitutionem ,

ém

fafe

five deinde talis fundus fit alterius dorni-

ni privati, cui tituló fervitutis , aut

qpptt

alia ratione jus in illum competit, feu fit

*l

D

fundus alicujus communitatis, cujus i-

&

P

(emet ligna cedens, aut-pafcens pars,

m

non e

ft. Hacautem reftitutio commen-

ff

itfe,

füranda eft damno re ipía illato, ideo-

que non cít computandum pretium ar-

donj

boris jam fücci(z, fcd etiamnum virenes

Diari

S €-

L

tis , cerum fiquidem cft, Quöd pluri

mee

!

N

l

BifptarioY, Ari I

31$,

mukw

fiimetuf arbor' prefertim infru&ifera ,

Wlerg,

quamdiu eadem viret, acarbor fuccifa, «

Eme.

I .

Czterüm cit. Laym. aliique affirmant,

per indu&am confüetudinem , & taci-

lld Msl

tàm conyventionem plerumque excufa-

tlj

N

-

riàculpa, & obligatione reftituendi il-

li,

los oppidanos, qui, cüm oppida, & fyl«

vas vicinas habeant , viciffim in alieno

TP

territorio ligna ezdunt cum fola obligas

il ref

Qp

tione mul&z, fi quis deprehendatur ,

Mníem.

dummodo extarordinarium . damnum

non inferant, ut Num, pracedenti di.

n

Qum eft,

/

À

!s Q

Ferind

Quzr.4. Quidjuris eidem competat, 57

ui animal alienum in fuis pafcuis depre-

idt lo

hendit? Refp. Quód(i nihilomnino de-

fudi ,

trimenti intulerit, illud, & quidem illz-

) Uieng

t

fum (olüm cxpellere licebit, ità L.39.ff. ad

Leg. Aquiliam ftatuitur, Si vero aliquid

m'mnew

damni fecerit , tunc juxtá receptam in to-

iurdot

ta ferme Germania confuetudinem illu

li, U

apprehendere , &inpignus retinere po-

*J?,M

terit, donec proptietarius ejusdem dame

u

num illatum compenífet, quantumvis

b

Is at

illo. ignorante id. fit commiífum, imó

nme

fi fciente illo, ac volente aliquid damnt

i

inferatur, tunc preter compeníationem

Qu d

domino faciendam , etiam muléta pecu-

p t

niaria à judicc infligitur.

Advertendum

,

ii

tamen , quódíi proprietarius animalis

anme

*

b

E

|

' $16

Trallatus de ?m e M itid,

, damnum illico compenfate velit, aut füf-

ipfum i

ficientern de illo cautioneim przftet,tunc

yisp

j

animal depreheníum retinere non poffit,

E

rout hzc omnia tit. 14, $. r, & fequen-

tibus Cod. Auftrix de jure incorpor. fta-

Qndo;

lt

tuuntur, Ceterüm advertendum, quód

üinet 4

animal in pignus detinens illud alere te-

neatur, nec eodem uti pofíit, nifiemo-

adic

lumeutum exinde perceptum in partem

ris r

i

faciendz reftitutioniscomputet , quem-

t

admodüm ;de jure

eft.

x

Pignori? alibi dxaum

t

UM

TT

Wa

ARTICULUS IV.

p

44n, CÓ quomodo per implant 4tio-

p

thun.

nem» &dificationem, fpectfiz atiomem».,

i

«lid; que modos jure gentitum acquii-

p

K i

vatur dominium ?

l

ni[

m

Uat.1.

An, &quomodo äbq'uiratut

É

Q

t :

dominiüm per implantationem ?

il

li

Refp. Primó, fi quis plantam alienam in

d

o

!

fuo fundo collocet. realem, eadémque

radices egerit, tunc có ipfo obtinet do«

h

minium. plante cum obligatione tefti-

q

tü

tuendi pretium domino priori , priuss

b

quam veró radices agat, eadem ad do-

fninum priftinum pertinet, qui proinde

ini

Atque id

d

-i;lam fibj vendicare potceft.

ipíam

N

li

Di[putatioV,- Artic. HI.

317

at

ipfum dicendum, fi qnis (nam, aut al-

l

terius plantam in fundo alicujus tertii col-

U Wmf,

locaverit, nam poftqüam illa radices egc-

Mieen

rit, ad dominum fundi pertinebit, Se.

I

cundó, íi planta ad duos fundos,, cos-

D

td den

démque diverfos, radices extendat, per-

D.

tinet ad dominium illius fundi, in quo

] ülücmo

radices principalesagit, etfitruncus árbo-

it fart

ris, & rami ejusdem ad unum tantummo-

!s Quet,

do fundum propendeant ; quódfi autema

li du

in utriusque fundo zqualiter radices agat,

tunc cadem utrique eít communis; fic

tamen,. üt obfervari foleat difcrimen in.

lr

ter ramos ad unius, & alterius füundum

lHlte

propendentes. Tertio hzc cadem pro.

portionaliter intelligi debent, fiquis tri-

ticum alienum in fundo fuo,àut füuumin

WM,'

alieno feminaverit, nam meffis femper

pertinebit ad dominum fündi, qui ta.

men pretium fementis reftituere tegctur,

K

nifi alter con(cius, quód ager fitalienus,

tionm

illud femináffet, quz omnia $. 5 1. Inftit.

um i

de rerum divif. habentur, paritérque

fmqut

tit. 13. . 6.& fequenti Cod. Auftriaco de

ht do

jutibus incorporalibus ftatuuutur.:

v tell

259

Quazr. 2. An, & quomodo acquira-

, pri

tur dominium zdificatione? ' Refp. Pri-

mo, quód, fi aliquis ex alienis lapidibus

1 ad.dc-

n

infuo fundo domum zdifitet, hocipfo

Mu

dominium acquirat; fictamen, ut obli-

getur

M

T

Tralatis de fure & fullitia.

d

getur

píetium compenfare. ,'Q'uöd*(i

vero

mala fide alienam materiam ufür-

*.1116 für

páflet; t

unc poft judicis fententiam co«

igtati

dem in duplüm folvere.

Se-

jiio d

gitur can

:

T

cundo ,

fiquis econtra in alieno fundo

ex fuis lapidibus edificàffet domum, tunc

i d

cadem hoc ipso pettinet ad dominum

iil

fundi, qui tamen obligatur pretium m4-

(editr

i

terie compeníare, nifi hic mala fide ,

shoe

feu confcius fuüdi alieni domum «difi-

cáffet, tunc fiquidem non folüm pre-

hi

tium laboris, fed etiam materie perdit,

tdo

ut illam nec quidem collapío, aut diru-

ff

tó zdifició fibimet ipfi vindicare poffit,

quitt

üt f. 29. inftit. d

e rerum divis. habetue

fini

idipfum tit. 13. $. 1. & fequent. Cod.

dtg.

Auftr. de juribus incorporalibus ftatui-

p

t£uüur,

Ubi tamen excipitur- edificium

J

*

gt

ligneum, quo

d facilé diffolvi, & alio

f

trans

ferri poteft , tunc fiquide

.

m ligni do-

f

minus i

llud fibi vindicare poteft, nifr

otlg

triennió integró tacuiffet, hoc etenim

d

elapsó folüm ligni pretium à Domino

intid

fündi pcrfolvcndun) etit, üt $. 4. ibidcni

t

.. habetut,

p

299 Quar.

3. An pariformiter difcutren-

Qu

j

, dum, fi

quis in aliena charta (cribat, aut

i

intabula pingat, ità ut, fcriptura, aut

$

ffü |

p

i&ura cedat domino chartz , vclta.

lien

b

É

ulg? Refp.id quidem ftatui L. 30. 5 3-

Mj

H

4

Mi

PifpütatibV, Artic. P.

: 31$

À Qd

TM

ET

ff. de tei vendicatione eó, quód. hac fit

t

quafi fundus , adeóque de illis ficut de

Plantatione, vel &dificatione in fundo

Olvm $

slieno difcurrendüm fit. Nihilominus $.

dul

omum,mw

30. & fequent. inftit, de reruni divis. id

AT QO

folüm de fcriptura quantumvis aureis lite

teris fa&à, fecus autem de pi&ura con-

tU t

ceditur eó , quód ridicalum videatur, at

Qd f

Qu adi

pi&ura Apellis: in acceffionem viliffima

tabule cedat , atque ob hanc rationém

ii

ibidem àfügnátam pletique cum Haue

tie d

) t d

matnt dic

noldo tract, y, Num. 147. idipfüm affit-

é

at pi

ndum effe dé fcriprura , eó,

quód defacto «(timationem chartz ple-

; hibetit

fümque füpetet, & pr&terea domino

1 Cod,

chartz fubinde parüm profit, ut ifte

ts fatui

eficm

potiüs mundam rehabere , quàm fcri-

ptam recipere velit : hinc pi&or, aut

i, d

fcriptor bona fidei folummodo ad per-

nlpid

folvendum pretiuni chártz, aut tabüle

odl, al

-

obligatur.

Oppofitum dicendum erit

o titti

de pictore, autícriptore male fidei, tünc !

Dottino

fiquidem inarbitrio domini efit, ut ta-

,l

bulam , aut chartam fibi vendicet, et(i

pretium longé inferiüs feri

1

ffentrtt

&urá alter exigére poffit.

pturà , aut p'i- :

dbat, 2

, Quzr. 4. An, &quando fpeci

fitativà, a61

, 4

feu introdu&ione forra in materiam a-

,VM'

lienam, hujus. dominiutm obtineatür ?

T

o

d& .

t

Retj P. Quód, fi tota materia fit alien

j

320

qratlatus.de fure & Tufitia.

vínned

artifex procefferit mala fide , tunctotum

artefadtüm cedat domino materiz , üt L.

mmdït'

iuo f

12.$.3. ff. adexigendum ftatuitur, Quod-

fiautem procefferit bona fide, & res ar«

fim x

t p

tefa&a ad priftinum .ftatum refolvi pof-

(ies 1

fit,.àt poculum aureum, vcelargenteum

in priorem maífam facilé reducitur, tunc

v j

Catiol

artefa&um pertinebit ad dominum rna-

teriz, qui tamen formz indudtz pretium

propt

folvere tenetur ,: fi eandem retinere ve-

COR

(

lit; econtra fi in ftatum priftinum redu-

on(en

ci non poffit, prout contingit, fi mul-

füm ex vino, & melle alieno fiat &c. tunc

v

vl d

artefadtum pertinet ad dominum formz,

cum obligatione folvendi pretium matee

füitto

t

riz alienz, 'üt L. 25. . 4. de rei vendit,

fitik

ftatuitur, Atque id ipfum etiam dicen-

dum eft, fi quis artefatum parrim ex

E

ia

fua, partim ex alicna materia, quantum-

vis fide mala fecerit , üt $. a. Inítit. de re-

D

rum divif, dícitur.

Ti

uzr, $. Àn,

.

262

& quando confafione;

vel commixtione obtineatur dominium

time

materiz. alienz ?

Refp. Quodíi res li-

Ttice

r

quidz exconfen(u utriusq; domini con-

fundantur , tunc utrique. dominium

füfj

cumulativum competit : five deinde ex.

T

D

rebus confufis oriatur nova fpecics, üt f

vinum unius confundatur cum vino al-

hii

m di-

£erius ; prout 5 427. Inftit, dereru

vif1o«

Q

P

hl

bifputatio V.. Artic, F.

—82N

AUtfottn

viione ftatuitur. Atque ulteriüsid ipfüma

l,lmzl ürln

li,

"

extenditur, fi confufio pradi&ta cafu a-

|

" Wl

liquo fortuito contingat , quando ete-

nim ex induítria materia aliena confun-

Itl

lts

ditur propriz ità, ut ipducatur nova fpe-

cies abíque confen(ü domini alterius ,

Kifut t

Inugm

tunc juxta dicta N. prcedenti de fpecifi-

«atione difícurrendum erit.

Hoc ipfum

tprtt

proportionaliter intelligendum cft, fi fiat

AIIeEC

comnmixtio , vi cujus corpora folida mi-

Qumredi.

fcentür invicem ; ex utriusque domini

h, u

coníeníu, tunc fiquidem dominium u«

tàt.tx

trique commune fit, econtra fi fortuitó,

mÁom,

vel abíque confeníu alterius ejusmodi

fufusd

mixtio contingat, tunc reipfa quilibet (uae

veadit,

partis dominium fingulare retinet fibi,et-

n dcen-

fiinillo cafu, in'quo pars,unius di(cerni

m ex

amplius non potcít à parte alterius, prout

yuntut

fitin commixtionc tritici &c. ad judicem

yli.dete ^

Ípectet, ut certam partem ex cumulo

mixto utrique affignet, prout $. 28. Inftit.

vf

de rerum divifione habetur.

Excipitue

yaiti

tamen pccunia, nam quando numi unius

[ li

miícentu£ numis alterius, utabinvicem

Ój CO

difcerni non poffint, tunc transfertur do-

miniu

minium in miícentem cum obligarione

inde

folvendi ex altera pecunia tantüm prifti-

jeyit

1

no domino, quantum commixtum eft,

qin?

üit L. 78. ff. de folutionibus. habetur,

m

onem z63

!

Qyæps An,& quande per glluvi

Á

9 ng

/

x

1

gam ' Tradatws de ]ureér fuffitio.

q»t

obtineatur dominium? . Refp, quód per

" alluvionem ftridé fumptam, per quam

D

ícilicet occafione aquz praterfluentis in-

ftabiliter aliquid fundo priftino adjicitur,

De

ac,quiritur.dominium totius accrementi,

uod(i autém integra fimul pars terrxex

fundo alíeno abrepta adjungeretur, tune

li

eadem ad priftinum dominum pertinet,

hi

. ifi illaitàadhaferit, ut arbores five prio-

ris,(ive nova partis fuas radicesextendant,

quotX

i

& utramque conne&ant. Quódfi autem

j

infula per alluvionem nafcatur in.medio

g

flumine, tunc eadem inter dominos u«

vf

-- trinque przfidia habentes zqualiter divi-

dendá eft; (iveró alterius littori fitvici-

(

(i,.

nior, tunc tota ad eundem pertinebit.

o

Con,tratiurn' dicendum , fi fluvius fa&o

I

impetu per tuum agrum irrumpat, & no-

T

vum fibialveum faciat, tunc fiquidem

P

iníula hac ratione facta ad te folum perti-

Ia

nebit; & fiquo cafu fluvius poftmodum

I

, recedat, priftinómque alve

um iterum re-

derelictus ad

ii

petat, tunc pariter fundus

«

tuum dominium redibit.

Quz omnia

formiter habentur juxta Inftit. Tit.

pari

T

H Cod, Àu

ftriz de jurc incor-

j

porali.

:

L PCPS d

DI-

]

i?e)(m)(!ä

N

d

«00 569 9620 956 «96: s-oeso-«sboesu

qun

i

li

DISPUTATIO VI.

Pt

IWCW

De | dominio acquzrendo

I5 (f

per prefcriptionem.

UMT

Oftquam expofitum eft , qua ratione

pcnmrt,

P.

jure gentium obtmcatur dominium,

I p

nunc " ulteriüs inve igandum reftat,

Md

quomodo jure civili illud obtineri pof-

[ttm

fit vi prafcriptionis, five ufücapionis,

Iu medo

licét tri&é loquendo eatenus ufücapioà

TI00S

praícriptione dlffcrat, quód hac fituni-

hterdi

verfalis, & ad omnia.fe extendat, ufü-

Átrids

capio autem folüm res corporales refpi-

fnebit

ciat, nam üt L. 45. $. 1. de acquirendo

fido

dominio dicitur; incorporalcs res tradi-

n

mamfeüum eft.

tionem , & uíucapionem non recipere

ia

Alii difcrimen in eo

p

affignant, quod prazfícriptio folüm circa

Inodit

res immobiles; ufucaplo autetn círca res

ililis

mobiles verfetut ,' fed in prefenti difpu-

(s d

tatione præ(cnptlo, & ufücapio proco—

dem fumuntut.

o

t Tit

ARTICULUS [.-

I

Quid fit prafcriptio , €9 a eadem

etiam in foro con[tientia faueat ?

Rznot. i, Quód przfíctiptio (ubinde 46

accnpmur caufahter, quatenus nem-

J

E

pe

324

* TraBatus de fure Cv fuffitia.

e cít cauía indu&iva. dominii , fubinde

fitolo

autem formaliter pro ipfa obtentioned o-

qntia.

minii, unde przícriptio caudíalis antece.

ioLa

dit formalem ità, ut illa tempore lon-

quenti

giori.duret, quo elapfo (uccedit prafcri-

Qiio k

ptio formalis, feu adtualis obtentio do-

fioni

minii in rem alienam legitimé praícri-

afig

ptam.

Secundó: quód praícriptio ío-

ft4q

lüm jure pofitivo, eodémque humano

Is ro

fit inftituta , üt L. 1. ff, de ufürpat. & u-

yat

fücap. verbis fequentibus declaratur:bo-

lcit g

no publico introducta eft ufucapio , ne

p

fcilicet quarumdam reruam diu , & feré

t

Íemper incerta cífent domninia &c. üti

domi

fimul exprimitur caufa principalis infti-

Juis

tuendi preícriptionem , cui accedit íe-

p

cundaria caufa , ut fcilicet quilibet do-

i

minus effet vigilans in rebus, juribásque.

NY

fuis cuflodiendis, üt ex cap. vigilanti de

W

prafcriptione habetur. Tertió quód prz«

t

Ícriptio ad involuntarias dominii transla-

Di

tiones pertincat, eól, quód confenfum

[io

prioris domini neutiquam rcequirat, fed

0

etiam illo ignorante,aut faltem non con-

u

tradicente dominium ab illo in aliuna

lt

transferatur. His pranotatis

di

26

Dicor. Prafcriptionem legitimar be-

di

ne definiri , quód fit acquifitio dominii

t

per continuatam poffeffionem tempore,

|

ac modó à lege definitó , ità communis

Vi

b

t VCO',

]

PDifputatio Vi, Artic. Y,

$56

ül fubindc

"o

Theologorum, & certa Juriftatum fen-

lt

tentia.

Ratio eft: quód eadem defini-

TU

tio L.5. fF. de ufürp. & ufucap. verbis fe-

-

lL p

quentibus exprimitur: ufücapio eft adje-

&Of

&tio dominii per continuationem polflef-

!

fionis temporis lege definiti. Igitur in

ntio f

affignata definitione dicitur primó: quód

fit acquifitio fcilicet cagfalis, aut forma-

40

t .

lis, prout fclicet diver(imodé ufürpatur

tb

przícriptio ex di&tis N, precedenti.

t

Ui at

licét gloffà in lege cit. affirmet, prafcri-

k

ptionem folüm accipi caufaliter, non au-

Ác ul

tem formaliter pro a&uali acquifitione

5 Itf

dóminii, plerique tamen Theologi , &

jt f

Juriscoafulti in utroque fenfu prafcri-

ptionem accipiunt,.

Dicitar.fecundó:

t

t

dominii, cujus nomine comprehenditur

non folàóm dominium imperfe&um, fed

luydt

etiam dominium perfe&um eó, quod

Qdore

lhjl

utrumque przícriptione poffit obtincti,

Dicitur tertió: per continuatam poffef-

fníi

fionem tempore, ac modóà lege défini-

j d

|(on

tÓ, per quas particulas generatim expri-

muntur conditiones ad legitimam prz-

j

Ícriptionern tüm jure civili, tüm juré Ec.

lmbt:

clefiaftico requifitz , quz fingillatim petr

decuríum hu

jus difputationis explicanda

yniti

reftant,

)f

Dico 2. Przfícriptionem legitimam

266

(mil/

&on folüm ih foro externo , fed ctiam

ht

3

inter,

336

Trallatus de fure e Tufitia,

ts

interno favere przícribenti ad retinendit

igsa

boná conícientià rem .przífcriptam , ut.

lota ]

eandé poft impletam praícriptionem re-

Con

ftituere non amplius teneatur, quantume-

tbinid

visíciat, quisnam fuerit priüinus rei do-

m fen-

. pnblic

minus,ità communis Theologoru

a

tentia , quam fequitur Gormaz difp. 12«

paucos diffentientes. Pro.

pl

fe&t. $. contra

Y

bonot

batur : nam

legislator, quando expedit

deet

zeipublicz,

poteít transferre dominium

rivatum ab

uno in alterum , etiam abf-

fted

d

que cul

pa domini p

rioris, fed hoc ipfo;

T

ergo, M

aj. patet. INam legislator, dequo

b

habet jus altum in bona pri-

gt

hica

gitur,

[

lg

vata civium fubditor

um, ut de hisade-

molumentum reipublicz juíté difponc-

yh

mnes certum eit.

OM

ie poffit, prout juxta o

qi

|

Min, autem probat. INa

m expedit bono

ut poft inftitutum jure gen-

zeipublicz,

divifionem ad evitandas li.

h

tium rerum

Tij

tes innumeras , & pracavendum timo-

tudm amittendi fuas res do-

Iuj

rem perpe

fut

minia part

icularia, quantum fieri poteft,

non fint dubia, & incerta ;

fed in hunc

aliter inftituta eft prafcri-

W

finem ptincip

li

ptioctiamjure

Canonico approbata ex di-

hi

&is Num. 264.. €rgo.

Contra hanc con-

clufionem.

X

26

Objic. 1. 'Nemo pote

ft transfetre do-

minium rei in altcrum, qui anteced

en.

zrll

tck

i

Difpu'tati'a, VI. Artic, l,

$27

dmcnd& D

ter ejusdem dominium non habuit, fed

TA t

legislator non habuit dominium

quö' ad

At

bona privata civium ; ergo.

"

QU

Confir. Eatenus poffet transfer

D

ri db-ïf

minium, quatenus id expediréet bonoreis

rf ts

püblicz, fed hec ratio non fubfi(tit ;

TAT

ergo, Min,prob. Si translatio dominii

fs. Dro

per legitimam prafcriptionem expediret

Vtrpedi

bono reipublicz , tunc cadem indepen-

Yuinium

denter àlege pofitiva haberet vim trans-

fumaf

ferendi dominium, fed hzc fequela non

Yi

admittitür; ergo,

Min. conflat ex Nu-

j gt

mero 264, Maj. probat. Namillud, quod

otupr-

pertinet ad confervandam rempublicam,

liddte

r

habet vim independenter à lege pofitiva

on.

per folum jus narurale, quod dictat, bo-

indt

i

num privatum cífe poftponendum bono

Lono :

publico; ergo.

Y

"

u

Refp. D. maj. Qui nullum penit

us hä-

sl

buit dominium , C, maj. qui habuit do-

1 f0

minium altam, N. maj. & fic diftinctà

1tido

min, N. confeq.. Ratio diftin&ionis c

ftat ex Num. pracedenti.

Q,)P-«

pl

|honc

'Ad confirm, D. ultimum antec, Illud,

quod pertinet ad confervandam rempu-

tz[cri.-

[

blicam tanquam fimpliciter neceffarium,

C

habet vim &c, C. ant. tanquam purécon-

veniens, & expediens reipublicz, N. ant.

,& conf.

Ratio diftinQtionis eft, quód

"d

iil

translatio dominii per legitima

m prafcri-

[

4

; ptioncm

948

qyaBatus de fure & fu[litii.

T

tionem non fit fimpliciter neceffatia ad

«onfervandam rempublicam, quantüm-

T

vis fit expediens; hinc etiam pro diver.

| &finit

fitate rerum diveríz funt conditiones ad

T

preícriptionem requifitz, & fimiliterin

BC

| quii

vatiis regionibus varia fuünt neceffaria ad

: dattn

candem praícriptionem.

,

^

b68

Objic.2. Et(i judex b

ona

Hdcïpar-ti li«

! QD

tiganti adjudicaret dominium alicujus

! t

xci, fi tamen litigans fciret eandem effc

L

alterius domini, non poflet illam retinc-

T

ze boná conícientià, fed obligaretur ad

; i

Ti

zeftitutionem , quantumvis excufaretur

]

2b illa in foro externo; crgo fimiliter , li-

a.

€ét aliquis titulo praícriptionis acquirat

ET

dominium rei alienz in foro externo

| tl

r À

non tamen ex hocícquitur, quód do,

ET

| Wt

minium obtineat in foro interno, idcó-

que non obfítante prazícriptione obliga-

| d

bitur in conícientia ad, re(titutionem..

| u

fio

Ant. eft certum.. Con(. prob, NNam ideo

primum non excufat in foro interno,quia

juxta regulam juris 48. locupletari non

| df

W

debet quis cum injuria, vel ja&tura alte-

zius, fed id ipfum conting

W

^

it in cafüu 1/c-

|

cundo ; ergo.

Confir. Eatenus ptefcriptio procede-

C

get ctiam pro foro interno , quatenus

C

iliius füundamentum effet bona fides ,

ä

rcqt

fcd hzc deficit, quamprimürm quis ag-

t

nofcit

n

-^ ibijputatio ?IZ lli-n'i. N

329

d

N

nofcit'rem prefcriptam effe alterius, -

, /

adeóque etiam temipore elapsó á jure

definitó falvà confcientiáà candem

Tl

necre non potefl; ergo.

fc:i.-

ü!l]lhm

Refp. C. Ant, N. conf. Difparitas eft,

m

quód judex quà talis non habeat pote.

ftatem transferendi dominium in alte.

pati

rum, fed pracisé habeat poteítatem de-

Alcojus

clarandi ad quem inter litigantes juxta

ht efe

allegata, & probata rei dominium fpe-

J

&ct, ideóque reipía litiganti nihil do-

p d

minii .confertur per fententiam judicis, '

Lntot

hinc fi hic noverit rem fibi adjudi-.

It [

catam effe alterius, non poterit eandem

Qu

falvà conícientiá retinere, econtra legií-:

(tlg

lator habet dominium altum , vi cujus

i do,

2

in emolumentum reipublicz potcít fta-

d

tuére certas leges, per quas dominium

dipr

ab uno privato transferatur in alium ,

n

ex quo ipío patet reí

ponfio aq p/roba:

Wf

1

tionem contequentiz.

li

. Ad Confir. C. maj. D. min. Bona fides

D

eficit , quamprimum quis cognofcit , ^

ilt« |

rem efle alterius fub a&uali prafcriptio-

ne temporis currentis, C. min,

Poft

h )

clapfum tempus przfixum , N. min, &

tl

conf. Ratio diítin&ionis patebit ex di--

o

cendis, queznam, & qualis bona fides

ldcs !

L

rcquiratur ad le

nem,

i

gitimam V'præfcjriptio-

7

'

"

]

Objgc.

—

Tratlatus de fure 'fupiti 4

$30

Objic 3. Quamvis legitimà préfcri-

1 "m

g M

ptione in foro confcientiz obtineretur

dominium rei alienz pro illis; circum-

wLt

u "t

ftantiis, pro quibus priftinus domirius erat

ris ef

in culpa amittendi dominium , contra-

rium tamen dicendum eft, fi eidem cul-

« qu

legisin

paimpingi nequits ergo. — Ant. proba-

tur: leges. conftituentcs translationem

fulig

llf

dominii per przícriptionerh funt poena-

les, utpoté inftitutz ad caítigandam in

(hit

cuftodiendis rebus ac juribus negligen.

EY

-

d

tiam, fed leges poenales non transferunt

enen

dominium feclusà culpà pr;oris domini ;

tt, f&

crgo .

: Confir. Nam cap.

vigilanti de prz-

u d

z'äg

fcript. Alexander III. afferit, easdem in.

j

ftitutas efle ad vitandam (cgniticm ; ergoe

«

.Refp. N. Ant, ad probationem D. maj.

ER

'

W

funt poenales ex fine primario, N, maj.

cx fine tantüm fecundario , tranfeat maj.

quin

& (ic difttindtà min,. nego conf. Ratio

,

diftin&ionis eft, quód prafcriptio fit in-

4 l

ftituta ex hóc fine primario, ne diu ac

fiei

feré (emper incerta maneant. quarum-

tuyc.

dam rerum dominia , üt Num. 264.

Wx'lgi

j

oftenfum eft, etfi cranfmitteretur , quod

T

iptionem pro tl«

of

leges inftituentes praícr

ne fecundario habeant poenam negligen-

l

tie, cürn reipía potiüis intendant cautcl-

fhii

il] (

luam, '.ïiüt c/xfcit. cap. vigilanti conftat.

,

li,

Difputatio i'l'. Zrti&;* L:

ld

951

* Ad Confir. fimiliter dittin&o Ant. N,

AC

li.

conf. Nam textus allegati capituli fic ha-

bet:L.Ephefin? legislator non folüm pro-

Ü

], QU

pter vitandam fegnitiem , & longiterm.

tj

poris errorem , & confufionem tricanali,

vel quadriennali preícriptioni vigorem

Ilf p[oba.

Vationet

legis impofuit, fed ctiam diuturna con-

fufionis, quz ex incerto dominio naíci-

lt Xeni

tur,

:

n'm i

270

Objic. ultimó, Hine fequetetur, qu'i)qi

lgt

^

prifinus dominus fciens rem fuam ab

dIRQUDM,

dotiti

altero legitimé prafcriptam non poffit

eandem íalvà conícientià fibi vendica-

re, fed hec íequela admitti nequit ;

l p-

min.

etgo. Maj, patet, min. prob. Licét enim

juxtaTridentinum Seff.25.deRegularibus

h0

cap. 19. Religiofus praetendens nullita-

D mj

tóm fuz Profeffionis tanquam metu, aut

Yij

vi extottz poft elapfum à Profcffione

(j

. Mi

quinquennium non amplius fit audien-

dus, adeóque in foro externo obligatur

oltin.

ad perfeverantiam , fi tamen ipíemet

du a

fuerit confcius de nullitate Profcffionis,

arum. |

tunc in foro. conícientiz non maneret

D

obligatus ad perícverantiam, üt Sanch..

m

: 7. de matrim. Difp. 37. alií

que fufiüs

n

oftendunt ; ergo fimiliter.

gligtf!-

Confir. Licét Ecclefia ob bonumcom-

cu

mune talem Rcligiofum poffit obligare

u

i

in conícientia, ut elapsó quinquennió

[

Præüc't

x

332

Trn&cïü;;le lfaie ïö*ïuliltü]"

J O

przítet coníenfum internum , vienjus

ratificet füam Pfofeffionem anteceden-

10 f

ter invalidam , tamen defacto Ecclefia

águis

vf

non cenfetur eundem fic obligare,, üt

|ati,

Cardinalis de Lugo hicDifp. 7. Num, 10.

1

contra Sanchez. cit, exiftimat ;

nenti

x

;

ergoó

mullid

fimiliter.

Refp. C, maj. N. min. Ad probatio-

uriak

ümiflo

nem tranfeat Ant. N, conf, difparitas eft,

quód valida profeffio effentialiter exigat

wis pt

liberum confenfum ipfius viventis , cu-

digit

( n

jus defe&um Ecclefia fupplere non po-

Qd

teít, üt conftat à paritate matrimonii ,

adeóque cüm Profeffio invalida non in-

Con

tMent

ducat obligationem perfíeverandi in con-

Ícientia, hinc talis Profe(fus folüm ob-

Qu

ligatur quó ad forum externum,' üt re-

(s

gt

cedens velut Apoftata ple&i poffit , econ-

tta valida translàtio dominit femper exi-

N

eit confen(üm prioris domini , adcóque

Tiir]

loju

illud perlegitimam prafcriptionem trant-

ferri poteft in prefcribentem,

lnl

Ad Confir, tranfeat Ant. N. conf. Di*

(

Íparitas habetur ex di&is, quia fcilice'

hij

Titi

per legitimam prafcriptionem non fo*

I)

f W

lüm apparenter ,. fed reipía transfertut

dominium in przícribentem, adeóque

halm

cüm priftinus dominus amiferit domini-

d

Of

um .rei przícripte, hinceandem fibi nec

ft am-

il [j

quidcnj Xi'nforo conícientiz pote

plius

D

I!

l

"K

Difputatio V1 | Attic, LI,;

V

333

n ?rcu;ug

plius véndicare , econtra per Profeffio-

ts

PU

nem reipía nullam apparenter folüm fit

1

aliq uis Religiofus, adeóque non obliga-

UM

1

tur in foro conícientiz ad períeveran-

Nay,

tiam,

Unde adveríarii potiüs fic argu-

UP E

Amentari deberent : Religioíus íciens

nullitatem fuz Profcffionis non obliga.

Drobati

tur in foro confcientiz ad perfeveran.

titsel,

tiam in ordine; ergo fimiliter fcíens al-

At Cripa

terius przícriptionem effe invalidam,non

m) (l

obligatur in foro confcientie, ut eidem

Bul n

cedat rem

dictis

prafctiptam. . Ex hucuíque

fiDoni,

[f

, Conftat. primó , quód prefcriptio fit

It cot

TE :

obtentio dominii in rem alienam per

mo»

continuatam; poffeffionem juxta mo-

i te

dum, ac tempus à lege definitum: hine

PC

juxta regionum, ac rerum diyer(itatem

ii

variz requiruntur conditiones ad legiti-

i

mam przícriptionem eó, quód hac (o-

frtt

lo jure p

inftituta,

ofitivo, codemque humano ü;

"

A

Conftat. 2. Quód per legitimam ptä4

Ícriptionem non folüm in foro externo,

n lo

'ciüccf

ive apparenter, íed etiam reipía traní.

ettut

feratur dominium ceó , quód Legislator

habeat dominium áltum in bona priva-

Qu

Jmit

ta civium , adeóque poflit transferre

b

dominium ab uno in alterum ; quando

[

id | exigit; emolumentum reipublica ,

"N

. prout

l

ii

p

3 34 | Tratiatus aie furt e Tuftitia.

þdaemïo

pr

out.contingit in prefcriptione, utpo»

*- gt

tc a

d hunc finem primarió inftituta, DC

m n

rerum quarumdam

dominía diu, acfere

smm ,.

Hinc prz.

fempet maneant incerta.

NI L

fcriptio legitima approb

atur

étiam à jure

siertend

Canonico, üt ex integr

o titulo ldc. P'l'?f

Ym Jio

-

. fcriptione patet, :

*

ud, pt

uo

d prafcriptio. legiti«

diionem Á

ma faveat in foro conícientiz non folüm

isdn

in illo cafü , in quo proce

ffit culpabilis

igpt f

negligentia ip

fius domini ,

prout aliqui

exiftimant cu

m Medina , fed etiam fe.

dN

tudo, t

clusà culpá ejusdem , quia fcilicet ,. ut

donri,

t

modo di&um eft, per ipfam prafcriptio-

fed reipía

EE

nem non folüm apparenter ,

gaöd Qu |

transfertur dominium n

.

eutiquam ex hoc

atur negligentia

B

fine primario ,. ut puni

fed ex

hoc fine princi»

n «

prioris domini ,

n

paliter intento ,

tie incerta maneant do-

" minia privata.

Reftat igitur, ut fingu-

Ti qi

ltdae

"lis conditionesa

d legitimam przícriptio-

D i

nem requifita e

xponantur, ícilicet pot-

bona fides, & continua-

( H

feffio, titulus;

Dio

'tio per tempus à lege ftatutum,

ftülie

.—ARTICULUS 1l

m i

Thra

An , €9 qualis Poffeffio

requir4-

?

lt

£ur ad legitimam prefcriptionem

pr?f[nm

cu-

jus

] Wfll

272 PR?D' h Qgc?d poffcíhio fit .r?i al?

/

í

Á

Difputatio VI, Artic. 11,

33;9

TM

jus detentio, corporis, animi, &j

uris

m'uml K

adminiculó fada, cadémque divid

atur

( fere

in meré naturalem , meré civilem .

,&

I g,

mixtam, feu com

pofitam ex utraque;

tiotie

üt Num. 146, & feq

uenti didumeft, Ubi

1

l.

advertendum , quód nonnulli poffzffio-

nem illam dicant civilem; qua inchoa-

X jj

taeft, per apprehenfionem , íeu tra-

o folun

ditionem folàm fidam , quando fcili-

Qu pabii

cet defe&um cor

poralis apprehenfionis:

Qtt du

fupplet favor legi

5,feu fictio juris, üt in

um (

cafibus Num. 31. addu&tiscontingit. Se.

Tictt,

cundo, ctfi rei incor

poralis, üt famz,

torpto.

honoris, dignitatis, li

bertatis

:

&c. poffef.

D

drtia

fio appellari foleat quafi

poffeffio , có ,

Verhot

quód bona przdi&taa

pprehendi non pot.

lienta

fint corporaliter,

nihilominus ifthic pof-

tyie

feflio, & quafi poffeffio tanquam eadem

n d

accipiantur, Tertio, quód poffcffio ci.

u ngy

vilis quidem continuari

poffit abíque po-

teftate naturali,

aínpt

non tamen abíque illa

jt ol

poffit inchoari, àt Num, 137. oftenfum .

Vl

[yim

His pranotatis

'Dico r, Ado

-

fentialiter re

mnem præfCripti'oncm et-

quiri faltem aliquam poffef-

23—

!

fionem

; ità communis, & certa Theo.

logorum fententia. Probatur. Nam jux-

'qüW

m

ta regulam 3. juris in 6. finépoffeffione

praefcriptio non procedit, & juxtaL,2j.

ridt

p

ff. de ufucapiene, finé profeífione ufu-

capio

N

"

535 * .rmtffgui de furt&fuli&i;.'

j 4

capio cont

ingere non poteft , adeóque

ss

tum jure Canonico,

tum Civili ad om-

qemie Y

nem przfícriptionem fimpliciter neceffa-

diffo i

ria cít poffeffio ex parte prafcribentis,

oentüt

hinc ortum eft illud axioma juridicum :

«iü put

non plus prefcriptum, quàm poffeffum.

em fut

Neque obfítat, quód aliqua przícriban-

i lat

tur, quz tamen poffideri non videntur,

dfmat &

uemadmoduni contingit , fi debitor,

si i

aut reus praícribat contra a&tionem per-

p

fonalem, velrealem fui creditoris , vel

il i

a&oris &c. Contra enim eft, quodetiam

m t

in tali caíu,detur poffeffio, aut quafi pof-

gundcm t

feffio, nempe illud , quod poffidetur, aut

non inquietari à creditore, aut alio ad-

JsConrhr. |

verfario. Hac itaque quies, feu liber-

wl

tas ab alterius a&tione dicitur poffideri,

Dico 2. Ad inchoandam przícriptio-

fa. d

274 .

Ui

nc

m neceffaríó requiri poffeffionem na-

v

turalem fimul, & civilem, etfi ad con«

tinuandam fufficiat fola civilis,' fecusau-

put p

mjux-

[]j

tem fola naturalis, Probatur. Na

d don

taL.3. f.1. ff.de acquirenda poffe

ffione:

V, ne

ani-

adipifcimur poffeffionem corpore, X

anif-,

nf

moó;

nec per fecorpore , nec pet íe

a

mó, & juxta L. 4. C

od. codem, licét

dtï]*.üu

offeffio nudó animó acquiti non potlit,

tamen íoló animó poteft retineri, & jux«

Quig

N im q

ta L.3. $.6.ff. codem:

pofíeflio amitti (o»

ló animQ poteft, licét acquiri non

( l

Pof;f

-

l

Dsfputatio V!i 4rtic. V.

237

t) D)

(

fit &c. . Sed pra(criptio legitima folüm

lon

eatenüs inchoari, aut continuari poteft,

:lmm[]ä

quatenüs inchoatur , vel continuatur

(niy

)

pofleffio juridica, üt numero praceden-

ilmdm ]

ti oftenfum eft; ergo. Ex quo ipfo ul-

Bol

teriüs patet ad inchoandam prafcriptio-

t

nem íufficere pofle(fionem civiliflam ,

VWdeny

üt pleríque Theologi , & Jurisconfulti

affirmmant. contra paucos diffentientes ,

dehin,

J p

quia fcilicet poffe(fionem . naturalem ,

hu vl

fcu apPrehenfionem corporalem fupplet

fidio juris, ut predida poffeffio zqui-

tdam

qui-

valeat naturali, & civili, adeóque etiam

k dit

eundem cffedum praílare poteft, Ex

his

ilo4t.

j ihet-

Conítat, 1. - Ad omnem rrzícriptio- 275

fideri

nem neceffariam effe poffeffionem juri-

dicam , adcóque illum preícribere non

O

J f

poffe, qui nequit juridicé poffidere, fi-

TO

ve deinde haec impotentia fe teneat. ex

parte poffidentis, (ive ex parte rei pof-

[tisti

Vunjtr

Íef[z: hinc privatus preícribere non po-

&fiote

teft dominium in rem aliquam publi-

cam, nec laicus prafcribere circd bene-

atl

ficium Ecclefiafticum, decimas clerica-

( at

N

les, aut jurisdictionem in períonas Ec«

clefiatticas , nec Religiofus profeífüs',

150 l

quidquam faüo nomine privato &c. quia

, AOl

mittl

fcilicet omnes przdicti habere non pof-

fünt poffeffionem juridicam. Idipfurm

E

dicena

100Wf

ü

4

4

Di[-pu

El 333

Trállatus de fuse ó fuflitia,

u ptc

o

dicendum de fervo , qui fimiliter ex in-

t

capacitate poffeffionis juridice non po-

willl 1

Wiioh , !

teít prafcribere exceptá folà fuà liberta-

gfacl

te, üt alibi dicendum erit, econtra po-

teít dati prafcriptio unius Ecclefiz , E-

ga (clit

vffdert

pifcopi, aut Beneficiati circa decimas

- Clit ]

Ecclefiafticas , jurisdidionem &c. ad-

versüs alteram Ecclefiam , Epifcopum ,

PT

rl

Beneficiatum , quia fcilicet in his cafibus

dari poteft juridica poffeffio.

pll'cüum.

sjim o

276 . Conítat,2. Quód rem alieno nomine

poffidens eandem fibi prafcribere non

ts

zícribere poffit alteri, cu-

f po)

poffit, etfi pr

*

R

jus nomine p

offidet, nam prafcriptio

gui d

folüm eatenus procedit, quatenus pro-

ie, qi

Hinc ufufru&uarius ;

d dne

cedit poffeffio.

Y

Emphyteuta, va

.

*

fallus, nequit prefcri-

EU

bere fibi domi

nium dire&um, quia fci-

ais d

licet rem in ufumfrudum, Emphyteu-

Rs

fim ; aut feudum à Dominó conceffam

Qs

»

ditimr

íolüm poffidet nomine íüó quó ad do-

minium utile, fecüs autem quó ad. do-

Mcuai

zninium directum. Hinc cap. Clerici 16.

FO

: ,qllö

quzft. 2. univeríaliter ftatuitüur ,

d f

€a, quz primario poffidentur

( id eft

ii

nomine alterius ) in jus proprium pra-

Il

fcriptione temporís non poffint revo-

It

cari.. Quod proinde longé magis di-

fs

cendum de illo, qui rem aliquam potii.

'dlll]]]m

uc&ta &c, econ-

dct pro commodata,cond

&

tra

Qu

J

-

-

/

Difputatio VI. Arti, £l

339

lttrin

t 0.

tra pote(t tutor przícribere ratione fui

pupilli, Profetfus nomine fui Ordinis

.

Religiofi , fervus nomine fui domini ,

po.

i F.

filiusfamilias nomine fui parentis &c.

quia ícilicet przdidi potfünt legitimé

Q dtiy

offidere nomine alieno.

P

F

-. Conítat. 3. Quód prafcriptio (e n

Oh 227

VÁcopi,

extendat ultra limites poffeffionis civilis,

licaf

juxta illud: non plus ptefcriptum, quàm

—

pofleffum. . Hinc fi quis prefcriptione

) lormine

t ton

legitima obtinuiffet jus colligendi deci-

mas intra fines alienz Ecclefiz, non ta-

Jiri Q

men propterea ptaícripfiffet jus colli-

vt

gendi decimas ex novalibus alienz Ec-

J o«

clefie, quia fcilicet illas decimas nun-

Ddri ,

quam antecedenter poffedit , ideóque

i

nec preíctripfit , üt ex cap. 29. de deci:

xkfn (d«

mis conftat,

Similiter fiquis obtinuif-

ynytte

fet praefcriptione jus 'colligendi decimas

oncefam

Q1l d

exagris, non propterea przícriberet jus

decimarum ex vineis, & poffidens fola

TU

paícua in fylva aliena non praícribit hac

tríi1b,

poffeffione jus lignandi, aut venandi in

qi

eadem fylva &c. quz pariformiter pro-

i el

inde aliis cafibus applicanda fünt, ob-

? p

fervanda tamen , quód jus prefcriptio-

a

ne obtentum poffit.fe extendere ad mi-

qgs Ü

J

nus contentum iü majori, quemadmo-

m

dum jus ducendi plauftrum , vel agendi

( u

udit jus

[

equum peragrum alienum incl

E

ambgf

1

940

Tr;zäaiüs de 7ure"ö- ïüjiitia; -

»

fambulandi , ideóque fiquis primum pra-

«v

criptione obtinuiffet , hoc ipfo parifor-

;9, Q

mitcg obtinuïlfct fecundurmn,

ii gOt

4

qlo neg

ARTICULUS IIFI.

s ado t

Preno

4n, €À qualis titulus a legiti-

&

amam préfcriptionem requiratur?

wütin t

Ts olt

ä78

Ranot. 1. Quód titulus fit fundamen-

P

. tum poffeffionis , feu caufa aliquid

i 1

poffidendi , tanquam fnum , cujusmodi

d qu

eft titulus emptionis, donationis &c. üt

into, 4

Num. 34. di&um eft. Caterüm injure

trrei du

civili omnes tituli ad $. fequentes revo-

MITUT

cantur , fcilicet pro foluto, pro emptore,

"tty d

ro herede, pro donato, pro derelicto,

mils «

pro legato, pro dote, pro fuo &c. ubi

advertendum , quód nomine ultimi titus

N

Vib

li fcilicet pro fuo, omnces reliqui à ptz-

AOX (

cedentibus diftinái comprehendantur ,

yalumy

cujusmodi eft plantatio, ædificatio, fpe-

Tityr j

cificatio, mixtio &c.

Pranot. 2. quódalius fit titulus verus,

Xtetuf, ]

"ii

qui fcilicet re ipfa fubfiftit , & eft jure

alur

validus , prout contingit, fi intercedat

donatio legitima , aut emptio.

Alius

And

autem fit titülus apparenter talis ; quod

l

, Rs

fimpliciter contingere poffe mox patebit.

lt

mi«-

Interim advcr;cndum, guöd hic no

ne

W

[

T

*

:

i hs

Diffutatio V, Artic. fWl

345

li.

ne tituli veri non intelligatur titulus ju-,

ftus có , quód hic latiüs pateat, & ap-

plicari poffit titulo etiam, apparenti ,

Il

quando nempe intetcedir bona fides, li

€ét adio reipía effet jure invalida.

(] hi.

Pranot. 3. quód titulusapparenter ta-

Mlri

lis in tres claffes dividatur , fcilicet co-

loratám , exiftimatum , & prefumptum,

It

Titulus coloratus dicitur, quando re i-

fuliqid

pía fübfiflit a&tio per titulum fignifica-

utodi

ta, feu ex aliquo defedu occulto inva-

Q Ut

lida, quemadmodum contingit, (i fiat

iL ij

donatio , aut venditio ab illo, qui puta-

1010

batur rei donatz, autvendite dominus,

cim re ipía talis non fuerit. Titulus exi«

Tntrt

rtldo,

ftimatus dieitur, quando putatur , in.

. ubl

terveniffe adtio per titulum fignificata ,

quz tamen re ipía non interceffit , ot fi

N

i

quis putaret rem fibi effe venditam, cüm

Vr ,

tamen ecadem fuerit donata.

Titulus

li, f

prafumptus dicitur, quatido folüm prz-

fumitur interceffiffe aliqua actio, fedig-

noratur, quanam , aut qualis illa fuerit,

UO

AL jure

üt fi quis poffideat bona fide rem tan-

quam fuam, determinaté autem nefciat,

:rccQat

anillam donatione, emptione, hzredi-

Al

, qui

tate,autalià fibi a&ione acquifiverit. His

prxnotatis

patcbir.

Dico 1. Adlegitimam prafcriptionem

d

279

s

neceffarium effe titulum verum, feu re

J

2

ipía

b

242

TraBatus de pure & fuflitia.

(Wlf.mïï

ipía fubiftentem, ità communis, & cet-

fj

ta fententia, Probatur: namtitulus verus,

Wt* Ó

feu re ipía fübfi(tens , àüt valida emptio,

qedit !

donatio, &c. fe folo füfficit. ad obti-

nendum dominium feclusà continuatio-

;A-Co ]

velcit

ne pofieffionis per tempus àlege ftatu-

tum , (i accedat traditio rei emptz , do-

ergiri

filtum

natz &c. üt ex L. traditionibus Cod. de

vedium

padis habetur ; ergo.

Nec obftat 1,

i diqus

quód juftus titulus ad omnem przícri-

j d

ptionem fit requifitus

juxta L. 24. Cod.

de rei vendicatione.

Contra enim eft,

hi lii

vlighr

'quód nomine tituli jufti intelligatur titu-

du ho

lus apparens conjun&us cum bona fide,

foitel

de quo Articulo fequenti dicendum erit,

anpoft

Nec obftat 2. quód juxta L. ultimam

Cod. de ufucap. pro herede,ufücapio non

at er

g w

rxcedente veró tituló procedere non

uer

poffit.

Contra énim eft, quod hoc in-

telligendum fit, quando res ob circum.

fio r

^ f l

ftantias eft tituli incapax , quemadmo-

dum contingit, fi quis alterius adhue vi-

Mdejun

ventis bonatituló heredis occupet. Hirie

Dico.

L. 3. eodem Cod. ftátuitur, quód opi-

ln f

nione falsà mortis pro harede poffeffio

t

Tj

rocedere non poffit,

L

280

Dico 2. Ad prafcripti

onem tempotis

li

TM

ordinarii , quod folet effe triennium ,

aut folius temporis longi fcilicet 10,aut

It

12, annorum neceffarium effe titulum

( Q

fpecia-

li

Difputatio VI. A;tic. Ilj.

343

nmi;' &EC[.

fpecialem , ut non fufficiat titulus meré

lw

prafumptus, ità cofnunis fententia. Pro

tj

batur : nam abíque titulo fpeciali non

ïl.'il r M

procedit uíucapio longi temporis juxta

N

L. 4.Cod, eod. preterea juxta Caput 4. de

rl

pr&ícriptioné : bona fides,& juftustitulus

Oa

exigitur in prefcriptionibusrerum Eccle-

*

us Codd

fiafticarum

E

ergo ad praícriptionem

t OOf

predictam univer(aliter requiritur titu-

1 preí(r

lus aliquis fpecialis , quem poffeffor af-

, 240 COd.

fignaré debet , ; ut legitimé prafcribat $

ttin d

hic fiquidem titulus tpecialis ibidem in»

putt t

telligitur nomine tituli jufti, càm inter-

bonafi

dum nomine tituli prefümpti à contra.

lum erít,

rio intelligatur fola bonafides conjun&a

|riam

cum poffeffione longiffimi temporis, àt

nionot

patebit ex dictis.

Caterüm excipitut

«t non

longi temporis prafcriprio quoó ad fervi-

/

icie

tutem in prafidio alieno, ad hanc enim

D rtüm.

non requiritur titulus fpecialis, fed fuf-

400

ficit longi ternporis poffeffio cum,bona

idiyt lj

fide juxta L. 10. ff. (1 feryus vindicetur.

4 lic

- Dico 3. Ad pracriptionem predictam 281

jl (f

folüm fufficit tunc temporis titulus co-

oefto

loratus, quando hic non fundatur in ig-

norantia juris.

Probatur : quamvis e«

ïmpofü

nim ignorantia fa&ti favcat praí(cribenti,

oniu

ut eundem excufet à mala fide, nonta-

ï 14

men eundem excuíat ignorantia juris;

titii

có quàd iíta fupponatur effe culpabilis;

4

fp.m-

i Ine «

»

;44 ! Tralatus de fure &7«52:?4;

"T

hinc juxta L, 4. ff. de juris, & faQi igno«

rantia, juris ignorantiam ufucapionibus

ss umpl

negatur prodeffe, fadti vero ignorantiam

igm Y

syfio col

prodefíe conftat; ergo. Exquibus con-

ftat, quód fi aliquis bonà fide pre(idium

jv

emeret à pupillo abíque confenfu tuto-

fücete p

tis, ignorans venditorem effe pupillum,

Tif

tunc titulus coloratus emptionis re ipía

longi[ümi. |

at

invalidz fufficiat ad prefcriptionem, quia

xic dl

fcilicet titulus coloratus eniptionis re i-

fa fundatur in fola ignorantia fadi 5 e-

dant p

contra (i emptor venditorem fciret effe

qima

pupillum , fed- ignoraret;, venditionena

ili uf

à pupillo fa&tam abíque coníeníu tuto-

tyjs Ál

WUO D

riseffe invalidam , tunc titulus colorae

tus venditionis non füfficeret ad praícri-

3COTIRUI

ptionem, fed de hac juris ignorantia ite-

M

rum alibi redibit quzftio.

I

282

- Dico4. Adpraícriptionem predictam

i,

füfficit etiam titulus exiftimatus, prater«

AO

quam titulus emptionis, & venditionis,

qot hd

jtà pariter communis fententia. Proba.

A t

tur: nam L. 48. ff. de ufürpatione id i-

tdfi

U

fpum verbis fequentibus exprefsé

flatui«

ttyp

tur: fi exiftimans me debere tibi, tra-

dam, ità demum ufucapio fequetur , fi

WJ ]

"u

& tu putes debitum effe, alium,fi pu-

Es

tem mce cx cauía venditi teneri , & ideó

&t

tradam, hic enim , nifi actio procedat ,

Wt

,cüm

d:sadj

pno ;mptorc u(ugapio non fequitut.

ergo

r

-f

i

Dik:utalia VI, Artic, TL

24$

Al

^

Vr

ergo hic excipiatür folus titulus exifti-

fnatus emptionis ità , ut hanc przícri-

Pütim

Wogep,

Ptionem neceflario . debeat precedere

*

emptio colorata

inc fequitur, quod

n

ad praícriptione

$

ii

o titulo inchoandas

GITIN

fuficere poffit titulus exiftimatus,

Duplis,

Dico $. Ad pre(criptionem temporis

l tj

longiffimi , fcilicet 3o, vel 40. annorum

285

K, qllil

W

'fuffcit titulus przfümptus, nifijuscom-

munce refiftat praícribenti, aut aliundé

Ài e

habeatur pre(umptio contra illum, tunc

(Qutefe

diiovm

fiquidem neceffarius eft titulus fpecialis,

ni(i poffeffio fit temporis immemorialis,

li tUt

«ujus fcilicet initium hominum a&n vi«

Oi

ventium memoriam excedit ; ità pari-

telcri

ter communis fententia, Probatur: nam

Àif«

Cap. 1. de prafcriptione in 6. fic ftatui-

tur; licét ei, qui rem prafcribit Ecclefia-

N]

fticam , fi fibi non eft contrarium jus

at

commune, vel contra eum prefumptio

üiion

non habeatur, füfficiat bona fides ,. ubi

P(obg.

tamen eft ei jus contrarium , vel habe.

Vil

tur przfümptio contra ipfüum , bona /fi-

i

des non füffitit, fed eft neceffarius titu-

lus, qui poffeffori caufam tribuat pra-

r,f

fcribendi, nifi tanti temporis allegetur

TI

prafcriptio , ut contrarii memoria,non

i

€xtet ; ergo. . Ubi advertendum, quód:

«di,

in textu citato dicatur füfficere bona fi-

rrlcuü

des ;d præfc;ip;ioncm tempotis longiffi-

mi;

«j

,

D

j

$us

Traihatus de Tuve &v Tuffitia.

D il n

tni, & nulla fiat mentio tituli prefaüm-

pti, fed hic intelligitur per ipfam pofle(-

quem. K

;Ofams ! '

fionem longiffimi temporis bonz fidei

a jatl

junctam , üt hic plerique Theologi , &

Canonifte obí(ervant.

[

«

sj

vadida

28

. Neque dicas 1. Quódfi juxta textum

D

allegatum ad preícriptionem , cui refi-

grelunpi

ftit jus commune , neceffarius ef(t titulus

aipitpl

fpecialis, tunc eó ipfo ad nullam prz-

i d

fcriptionem fufficit titulus meré prefume

n paci

jtidtm j

ptus. quia fcilicet omnis przícriptió vi-

tuoi, D

detur effe contraria juri communi, vi

€ujus decernitur, ut fuum cuivis tribua-

ütot

tut.

lii

Contra enim eft, quod omnis prz-

fcriptio fit quidem contra' jus alicujus

Qnoniz

privati ,. non tamen fit contra jus com-

Nqt?

mune, quia fcilicet ipía prafcriptiojure

ts

communhi inf(tituta eít.

$olüm igi-

IY

tur tünc dicitur przfcriptio aliqua ' effe

üm y

contra jus comimune, quando przterle-

flit o

$es juris commünis aliquid poffidetur,

fetvitu

prout contingit, fi Epifcopus, aut Paro-

friptia

chus intra limites Ecclefiz alienz poffi-

lj lg

deat decimas, aut Abbas eXerceat jurif-

Md

di&ionem Epifcopalem in Ecclefiis Diz-

M

éefi inclufis &c. tunc fiquidem ad lon-

L

giffimi temporis prafcriptionemi requi-

T

ritur titulus fpecialis.

dtt |

28;. Nequez. quódtextus al

lcgau;s folüm

juis

€oq;

i pl

lpquatu't de rebus Ecclefiafticis , ad

titu«

4

z

Difputatio VI; Artic»; 11;-.

347

MT

titulus ille neceffarius non fit ad przfcri-

MM

puonem longiffimi temporis circa res

L

profanas , quamvis vidcatur eadem con-

u

traria juri communi, Contra enim eft,

quod jus Canonicum ad preícriptionem

Iittg

D

pradidam exigat titulum fpecialem ob

pratumptam malam fidem poffefloris

[v

aliquid poffidentis przter jus.commune,

lat pri

ideóque cüm eadem ratio. pugnet con-

Dreu,

tra praícriptionem circa res profanas,

lii j

Qhut, vl

ficadem pariter fit contraria juri com-

muni, hinc ctiam ad illam in caíu prze

Q tU

di&o requiritur titulus fpecialis, üt Ab-

Dijpta.

bas in Cap. 4. de przícriptione , aliique

As

Canoni(tz obfervant,

X

COT«

Neque 3. quód przícribenti fervitu- 286 .

tojute

tem in prafidio alieno videatur contra-

m iri

rium jus commune, nam quodvis prafi-

y d

dium przíumitur liberum , nifi probe-

pl

tur oppofitum ,juxta L. altius, Cod. de

([dett,

Íervitutibus: & nihilominus ad hanc pre-

u-

fcriptionem ,. nifi illa fit folüm tempo-

zl

ris longi, nullatenus requiritur titulus

ryi-

Ípecialis , & ex L. 10.ff. fi fervus vindi-

quea

cetur , conftat, üt füperius.]INum. 280.

yd on

di&um cfít. . Contra enim eft, quodfer-

feqi

vitus conflituta in przfidio alieno fit qui-

dem .contra przfumptionem quandam

sfoht.

juris haturalis.,, non tamerni fit contra

Ad

pretumptionem faltem ftri&é íum

ptam

[y

juris

p

348

Tratlatus de fure Ó 7u2litia.

glb

jurís communis , üt Abbas citatus Nuà

o maz

mero precedenti , aliíque , obíervant.

ie remoc

Expeditius refpondent aliidicendo, quoód

i m

fervitutes peculiariter. fint exceptz , ut

Y )terunï

ad ea(dem przícribendas titulus deter.

, minatus non fit re

di&is

qui(itqs. Ex hucufque

E!

287 Conf(tat r. Ad lcgiti'mam-præfcriþtio.

AT

nem neceflarium non effé titulum ve-

rum, feure ipía fübfiftentem, adceóque

[rim

füfficere apparentem , quia fcilicet titü-

3

Nts

lus reipía fub(iftens accedente traditio-

,

[

ne füfficit ad obtinendum dominium fe«

fie Ti d)

clusà determinati tempotis poffeffione.

f& a t

Sceundó;: ad praícriptionem ordinarii ,

, u

aut longi temporis non füfficere titulum

at

meré prefumptum , fed requiri ípecia-

u en

Jem, vel coloratum , dummodo non fun-

i

datum in ignorantia juris Clari , vel titu-

f

lum exiftimatum preterquam, emptio-

nufqul

nis, & venditionis, cui alii titulum do-

nationis adjungunt, juxta $. j. inftit, de

lt

ufücap. Excipitur tamen longi tempo-

vlder

lii

ris przfcriptio ad obtinendam , vcl ex-

tinguendam fervitutem , nam ad hanc

tiy

non requiritur titulus fpecialis. Tertio:

^ wl

M

Ad przícriptionem longiífimi temporis

Qu

fufficerc titulum meré prafumptum, nifi

fortaffis poffeffio foret contra feu prater

Cula|

.

ilii)

jus commune, tunc enim rcquiritur ti-

tulus

Uöïagc

£

l

Difputatio Vl,. Artic. 1.

349

"t N

tulus fpecialis ad tollendam prefümptio-

AQf,

nem malz fidei , przterquam in poffefz

"l d

fionc remporis immemorialis, fed de di-

Wun Wt

verío tempore ad przfcriptioncm requi-

Ul w

fito iterum alibi quæüio'xcdlbiï.

[ s

ARTICULUS IV.

Htj

I) v

n C qualis bona fides ad pra-

n

f*riptionem legitimam requiratur? — 298

(tttitj

fridli

Rznot. r. quód bona fï/dcsz'heoI;o-!- |

Ditt f

gicé fumpta fit di&amen conícien-

NS

[[0n,

tiz, vi cujus poffeffor prudenter credit,

fe hanc rem legitimé poffidere velut

Jntj

fuam, unde bona fides Theologica fun-

tülum

.

datur in ignorantia inculpabili , ut ví

N

hujus excludatur peccatum injuftitiz .5

ii

hinc TraQ. j- cap. 34. quzft. 1. de bonz

fidei poffeffione fic ftatuitur: tamdiu u-

tl

nufquifq; fidei bonz.poffeffor re&iffimé

iim d

dicitur poffidere , quamdiu ignorat fe

fs de

49

offidere alienum, cüm veró (civerit, nec

d et«

abaliena poffeffione recefferit, tunc ma.

hi

le fidei poffeffor prohibetur, Ex quo pa-

tet, quód bona fides Theologica fundari

«t

non poffit in ignorantia craffa, aut affe-

por

&ata, hzc fiquidem non füfficit ad ex-

n,ti

pra:!g!

cufandum à peccato in conícientia juxta

ul

illud Pfalmi 68, noluit intelligere , ut be-

né ageret,

, Pr&

us

"

n

350

Trallatus de fure dv fuflitia,

:mij. Pmb

Prenot. 2. quód ignorantia, in quá

andà

fündatur bona fides Theologica poffit

l

4 (b ln

effe vel juris, vel fa&i, prout ab exem-

! [ þïæl

. 'plo pupilli rem aliquam vendentis Numn.

qdnott

281, declaratam eft, £licádvertendum;

j jl

quód aliud dicatur jus clarum , five in-

lu

dubitatam, quando fcilicer juxta omnes

yonid, du

certum eít requiri hanc. determinatam

t ommicon

conditionem ad a&um ;juridicé vali-

dum. Quemadmodum juxta omnes ne-

vogun

jmqitt

ceffariuseft confen(üs tutoris ad validam

ditpofitionem ipfius pupilli $ aliud econ-

ial

at d

ttà dicatur jus dabium, five obícuram ,

triesadic

quando ícilicet ex ipfis legibus füufficien-

x eontin

ter non conflat, hane, aut illam condi-

dnam d

tionem' effe requifitan qd valorem ali-

cujus adtüis.

, ia

Praenot. 3.

Etfi ignorantia juris Clari,

t 8

.mief

uantumvis eadem fit vincibilis, poffit

Y

cífle Theologicé inculpabilis , adeóque

yelcri

. Di

non obfter bonz fidei T.heologicz in ta-

n (if

, ]i cafu ; nihilominus eadem obftet bonz

fidei civiliter confideratz , eó quód ig-

?(iiühl

norantia jutis clari inducat malz fidei

!

u |qu

prafumptionem.

His prznotatis

PT

Dico r. Ad omnem legitimam prz-

W ii

fcriptionem fimpliciter neceffariam effe

QOliy

bonam fidem T heologicé fumptam, &

Ácip

VO y

quidem toto tempore prafícriptionis

currentis, ità communis , & certa fen-

Nl

i tcn-

l,

Di[putatio Vi, Artic, VI,.

3jt

^l [

tentia. Probatur: quia id expreísé de.

Wtf

finitum eft à Concilio generali Latera-

T

nen(i fub Innocentio IIl. relato cap. ul-

m

timo de prefcriptione. Quoniam omne;

T

quod non eft ex fide, peccatum eft,Syno- ,

l, üïf !

dali judicio definivimus , ut nulla valeat

Atd Qs

abíque bona fide prafcriptio, tam Ca-

FCnihat

nonica, quàm civilis, cüm generaliter

le pl

fit omni conftitutioni, & conífuetudini

T5 f

derogandum,quando ab(q; peccato mor-

Iviüdim

tali nequit obfervari 5 unde oportet , ut

D

iudeton.

qui przícribit,in nulla temporis parte ha-

Ytinm,

beat rei alienz conícientiam. Hincleges

fice-

civiles alicubi negantes ad inchoandam,

TO

vel continuandam prafcriptionem ne.

ceffariam effe bonam fidem prafcriben.

E

tis, corredz funt per jus Canonicum ,

& Chri,

ideóque etiam juxta regulam 2. juris in

X

6. malz fidei

pofleffor ullo tempore non .

pracribit,

!

at

Dico2..A

z inti

d legitimam prafcriptionem 299

frotz

non fufficit bona fides Theologicé fum.

ruöd ]g.

pta ; (i hzc fundatur in ignorantia juris

clai, quantumvis inculpabili in foro

? fiei

conícientiz, ideóque requiritur bona fi-

uUieA

des juridicé fumpta.

Probatur : nam

conditiones requifitz ad legitimam prze«

mdi

4d,

Ícriptionem dependent à jure pofiti-

vo humano, vi cujus fcilicet inducta eft

lpnoüb

[

Í

praícriptio , íed jus pofitivum

requitit ,

[

bonam .

D

Traflatus de jure dq- iuüiria.

n

35';-"

bonam fidem juridicé fumptam , nam

Q a

,iat

L. nunquam ff. de ufucap. univeríaliter

d Q

dicitur: nufiquam in üfücapionibus er-

Á

rot juris poffefforibus prodeft, — Simili-

jdienz; d

ter L. 4. ff, de juris, & fa&i ignorantia

ip.D4

qativo

fic ftatuitur: juris ignorantia in ufucae

,pione negatut prodeffe, fa&i a

üte

ige

a, idqmd

Dénique

f

norantiam prodeffe conftat,

tuiodfitd

L. 2, ff. de emptore: fi à pupillo emeris,

et(i (cias , pupillum effe , putes tamen

gt

o f

pupillis licere res fuas fine tutoris autho-

titate adminiftrare, non capax es ufus,

m g

quia juris error nulli prodeft. In quibus

ho t

omnibus univerfaliter ftatuitur , quód

waumx

juris clari ignorantia obftet prafcriptioni

, (

]egitima.

uf [

Objic, 1. contra primum.

Licét pof-

ani I

291

feffor dubitet, an res poffeffa fitaliena,

$, V

nihilominus poteft legitimé prafcribere,

Al

ergo non requiritur bona fides Theolo-

As

ica faltem illa, quz.confiftit in dicta-

iil

mine confcientiz, vi cujus poffeffor pru-

W16),

denter judicet, fe poffidere legitimé hanc

rcm velut fuam.

Conífeq. patet: quia

üiné j

iti, al

fcilicer dubitans ,' an res poffeffa fitalie-

D

na , nequit formare pru

dens judicium ,

ln

^lhni

quód eandem legitime poffideat velut

[ X

fuam. . Ant.probatur: nam juxta Cap.

g

; fuperiàs ciratum, ad legitima

m przícri-

fi poffeffor

bna!mm

ptionem fufficit bona fides;

non

&if

g

üll

- Difputatio VI, Artic: /IV.-,r

313

ET

non habeat conífcientiam reialienz, fed,

t

f en

qui dubitat , eó ipío non fcit rem effe

clsl.mln

alienam, adeóq; non habet conícientiam

rei aliene ; ergo, *

l 'WUA

Y

Refp. D. ant.

4 Ut

Si ftante dubio puré fpe-

culativo poffit formare judicium pra&ti-

| äll[cmgæ

cum, ídquc réflexum de legitima poffef-

Dttis

fione, C.antec. fecus N,ant, & confeq.

D t

(5 tf

Ratio diftindionis eft : quód ftante du-

bio fpeculativo , an res fit aliena, poffit

Qb lo«

tamen fübinde prudenter formari judi-

L li,

liqibs

cium pra&icum de legirima poteftate ,

ideo regulariter loquendo , fi dubium

I, (

practicum occurratcirca initium przícri-

t

ptionis , tunc quidem per illud tollitur

bona fides Theologica , fecus autem fi

" Wt

occurrat folüm poft inchoatam poffef-

iuietty

fionem , üt hic plerique Theologi, &

[b

Canoni(te obfervant, Hoc veró exinde

Theolo

oftenditur, quia dubitans: an res fit alie-

j d

ra, injufté agit eandem occupando velut

drrpr-

fuam có, quód tunc juxta regulam 65.

molunc

juris in 6. in pari caufa fit conditio pof-

r qui

fidentis, adeóque cum ante inchoatam

(l«

rei poffefonem hazc fuerit penes prifti-

jdum,

ninum dominum, hinc jura eidem fa-

; veli

vent; econtra poft inchoatam bonà fi-

u O

,

de poffetffionem ftante dubio , & adhi-

at

bitá tufficienti induftrià jura favent pof-

feffori fe

,

quenti, juxta regulam jurjs fupra

polïculïünf

«itatam

;

u

-

)

1

2

L d

gy4. : Tm&ai;: d? fure 6- 714'/?2&43

gfoers C

492 Objic.2. Servituti rufticz , aliifque

obligationibus legitimé przícribi poteft

áperloum

íeclusà boná fide Theologicà prafcri-

r o

bentis ; ergo.

Anteced. probatur

j

nam bona fides Theologica . nequit

at n

compohni cum fcientia juris alieni ex

«

di&is Numero 288, fed flante pradi-

gefioni

& (cientià legitimé przícribi poteft fer-

i, o i

vituti ruftice , alií(que obligationibus ;

sj at

üt oftenditur ab indu&tione,

Sic ftante

s9ntum:

fcientià,, qua Cajus novit fe obligari, ut

mdm t

"litio concedat tranfitum per faum pre-

F

af

fidium &c. aut fiíco Principis perfolvat

spiifone

mul&am pecuniariam &c. poteft legiti-

vtm a

mé preícribere c'ongra(obliga:ioncs; er-

t0pttii

tontt

olllcfp. N.ant. ad prob, D. tixai. bona fi-

ag

des Theologica nequit componi cum

a at

fcientia juris alieni, quando urget obli«

Oscat

gatio ejuídem , C. maj. fecus N. maj. &

g t

fic difindà min, N. confeq. — Ratio di-

ftindionis eft : quód bona fides Theo-

Ti Curi,

il T|

logica componi non poffit cum notitia

ttt, f

juris alieni, quando urget obligatio pra-

ftandi debitum juri alieno, fecus autem

sifüts

D

fi predida obligatio non urgeat, quod

AU

toties contingit , quoties alteri non eft

At

abfoluté debita actio, vcl paffio, fed fo-

lüm facta fuppofitione , quód alter exi-

li P&lüm

m , fic

fs

gat han; acionem , aut paffione

M

Qajus

Ti

li

Dï/putafir;'zl'lï : Artic, W. :

, 9fv

d üü/q[]c

Vr

. Cajus fciens competere Titio jus tranfe-

V v

undi perfüum przfidium, quidem obliga-

tur.in confcientia , ut Titium tranfire

L, r

K tsj

volentem non impediat, non tamen ob-

T

ligatur eundem monere, ut jus tranfeun.-

di exerceat, ideóq; hicfi ftatuto tempote

TC p

potel i

jure fuo non utatür, tunc Cajus praícti-

titibu,

bit, & quidem bon$ fide eó, quód du-

rantc praícriptione' nihil egerit contra

Sicant

jus cognitum alterius.

Id ipfum etiam

Mp t

lum

dicendum eft de obligatione folvendi

mul&am pecuniarum fiíco Principis füb

lat

conditione, fi exadtor eandem petat &c,

tlrii

It t

interim in cafibus predicdtis potiüus ab

altero perdi jus fuum per negligentiam,

quàm contra illud pofitivé prafcribi ,

x fi«

Yi Qu

complures cum Abbate in Caput ulti-

mum de preícriptione obfervant.

gl

Objic,3. contra 2. Bona fides Theo.

Va d

Muto d

logica poteft componi cum ignorantia

293;' 3

juris clari , quando fcilicet hec non eft

^ TI4Q«

culpabilis Theologicé, feuin foro con-

1004

li r

fcientiz , fed hoc ipfo talis igonrantia

non obftat legitimz prefcriptioni ; ergo.

um

Maj. eft certa, min. próbatür: nam le-

, qui

pon d

ges reprobantes ignorantiam juris clari

fundantur in przíumptione male fidei,,

dl

üt patet ex regula 83.juris in 6. qui con-

Jec o

tra jura mercatur, bonam fidem non pre-

füumitur habére , fed hxc prefumptio

(

X

!

non

bi

36 T*ra&dtu: àe furí r Tufiias

non habet locum, in foro conífcientiz ,.

ydum )

iiggoa

in quo fpe&atur fola veritas 5 ergo.

l.

- Refp, C. maj. N.min. Adprobat. D.

lþfl(ïms f

mj Fundatur in prafumptione malz

gploltot

fidei, fic tamen ; ut etiam irritent pra-

fcriptionerm , licét re ipfa fit bona fides

vis t

'Theologica, C.maj. ut eandem non ir.

&i r

exthins:

ritent, N.maj. & conc. min, N,coníeq,

npatiüm j

Ratio diftin&tionis eft : quia licét tranf-

mitreretur , quod leges reprobantes ig-

T

r üdis V

norantiam juris clari. eatenus fundentur

in prefumptione malz fidei Theologi-

ln

cz, quatenus hzc przfumptio potuit ef-

on ob

íe motivum faltem fecundarium exclu-

I G

1 od

dendi à pracriptione legitima ignoran-

tiam juris Clati , nihilominus exinde

vt

at

nullatenus fequitur , quód leges volue-

rint prefcriptionem fubfiftere velut legi-

ä'mlml&c

timam, fi ignorantia juris non fit Theo-

gia

logicé culpabilis , quia feilicet leges ad-

iatekt

du&z Num. 29. univerfaliter ftatuunt

1100 timt

rzdi&am iguorantiam obítari praícri-

d pra

ptioni legitimz przfcindendo, an cadem

'ürit

inforo conífcienti fit culpabilis,vel incul-

"efe

pabilis, hinc potiüs dice ndumeft, quod le-

Vr

ges ideo reputent ejufinodi praícriptio-

H

nem velat illegitimam , quia nolunt jus

Btin

faverc adobtinendum lucrum illis,qui jus

d iT

clarum , & indubitatum ignorant.

lf

risf

ftgjrimz

:9.4,; K-Okbjic. 4,. Poteít dari -ignorantia ju

ar)

4

P

)

Mi

Difputatio 1. Artic W.

37

.Clati etiam ïgridicä inculpabilis, fed ta.

) (]Eol

L0

lis ignorantia non obftat legitimz pra-

li

"

N

fcriptioni, nam minorenibus, militibus,

foeminis, &-ruftico non habenti copiam

It

Dotils

'contultoris non vertitur vitio ignorantia

juris juxta L. 9. ff. de ignorantia juris &

ID nj

faüi, Min: autem probatur: quia leges

A r

KO t

'excludentes à legitima praícriptione ig-

norantiam juris clari fendantur in co,

tsj

quód nolit jus favere illis, .qui ignorant

dntr

ex di&is Num. precedenti , adeóque (i

Tij

hzc ignorantia fit juridicé inculpabilis ,

potud

non obftabit legitima preícriptioni.

( edi.

Retp. C. maj. D, min. Talis ignoran-

TIott-

tia non obf(tat legitimz przfcriptioni, (i

erinde

leges preícriptionem irritent praecisé in

AOUUC

. poenam 'hujcs ignorantiz, C. min. fecus

hu lg«

JN. min, & conf. Ratio diftin&ionis eft:

r

quia licét certum fit, per leges excludi

hd

à prafcriptione ignorantiam juris clari,

at

non tamen propterea certum eít, quód

| præfcri-

leges prefcriptionem irritentin poenam

m

: hujus ighorantiz ; 'an. veró fimpliciter

dincul.

, velint effe conditionem requifitam hu-

üdle

jus ignorantie carentiam pro legitima

"tiptlo

praícriptione , otitur divería Theolo.

unt J

gorum fententia , ex quibus alii cum

s,quuus

Leffio lib.2 de jure, & juítitia negant ,

Y

ignorantiam jurídicé culpatam obftare

t

» lcgitim? preícriptio

ni ex fundaménto

3

fupc-

b

$358 — frabattis dé 7u:.;e & fufitia,

alii econtra tenent

Ms a

fuperiós addudo ,

*

bY

vfitino

oppofi

tum €ó , quó

d. leges ejuímodi .

qeients

|praicription

em non irritent in poenam

(ed univerfaliter ftatuant ,

a N

jgnorantiz ,

; m-&D'mm'

juris ignorantiam non pr

odeffe acquire-

re volentibus , füum veró petentibus

vial

nilonini

non obeffe , üt L. 7. ff. de juris, & fa&i

sanian j

ignorant

ia ftatuitur. Utramque fenten-

babilem effe plerique fatentur,

tits at

tiam pro

T

nec prim

3 ex his przjudicat noftrz fen.

tentie, quia fi

ignofantia fit juridicé in-

jdligeni

wl i

culpata ; non tolit

bonam fidem iuridi-

f lt

cam.

tínis 0

Objic. g.

Licét ignorantiax juris clari

E

dina-

N qui

obftaret prefcriptioni temporis or

Aiotem t

rii, aut folüm longi, non tamen o

bítat

prafcriptioni te

mpotis longiflimi ; ergo.

tt at

nam ad przícriptionem

N

Ant. probatur:

temporis longiflim

i füfficit bona fides

; iB

'Theologica cum titulo prefümpto, hinc

lgt o

t d

licét titulus coloratus in ignorantia juris

clari non füb(iftat, fupplet tamen prz-

DI

fümptio, imó cüm juxta L. 8. Cod. de

9

Q

raícriptione 30. v€l 40, annorum ne-

4

Y

eeffaria no

n fit bona fides , eó ipfo fe-

Wt

quitur faltem neceffariam non effe bo-

hi

P-f-mfu «

nam fidem : juridicam , quia fcilicet jus

!

A

j

civile folàüm eatenus correctum eft per

BUX

g'lfrm

jus Canonicum, quatenus illud.negat re-

quiri bonam fidcm Theologicarh ;

€e€ l'go-

Wa

Refp.

!

Zj

DifputatioVI, .&rtic. l,

359

VUtfty

-Refp. D. ant. Praícriptioni temporis

od

Utrm

longiffimi non obftatignorantia juris cla-

. 1É refi(tentis, feu a&üm fieri prohiben-

! ültw[

tis, N. ant, jutis clari non refiftentis, C;

f At

ant.& D.min.N.conf. Ratiodiftin&t.eft:

Pfltm j

quia licét plerique affirment przícriptio-

ld

iij

ni longiffimi temporis non obftare igno-

ue fett

rantiam juris clari, & indubitati, nihilo-

m

minus Coyaruvias parte 2. Cap. Poffef-

z en

Itl

for. $. 7.aliique obfervant , id folüm

intelligendum effe , fi jus clarum non

1.

refiftat ,. prout «ontingit, fi quis bonà

1 C

fide adeat hzreditatem ex teftamento

minüs folemni, quod putat effe lcgiti-

Qrdia.

mum , quia fcilicet jura non prohibent

Loblit

aditionem talis hareditatis.

Caterüm

.

totum argumentum licét concederetue

Q

juxta multorum fententiam, quam de-

m fs

íendit Haunoldus, non tamen id ob.

yo,tx

ftaret conclufioni, in qua' principalitet

ntajrs

agitur de praícriptione ordinaria , non

Wu-

autem extraordinaria , feu lon

giüïmi

w de

temporis,

m Y«

Objic. ultimó, . Saltem ignorantia

«j'u- 296

fo (

ris clari non obftat prafcriptioni legiti-

(ebo-

mz quó ad fru&us perceptos ex re alie-

t

na, fi adfit bona fides Theologica poffi-

d

dentis; ergo. Ant,probatur: nam juxta

$.15. deinftit, Siquis autem à domino ,

gga[ li

fi-

TA

quem dominum effe credid

v

it, bonàá

i

4

€

A^

a

qvatiatus de 71&?/ g ouflitia,

360

o t

de fundum emerit , vel ex donatione ,

aliave jufta caufa zqué boná fide acce«

ag ivl

jb f

perit , naturali ratione placuit fru&us,

qrínpitet

uos petcepit , ejus cffe pro cultura, &

ideo fi pofteà dominus. füpcrvenerit, &

qria ol

FO

(

fundutn vendicet de fru&ibus ab eo ac-

ATT

ceptis, agerc nequit, fimiliter ex L. tex-

tu. L, 28. ff. de petit. hzredum, ubidi-

dul d

Carlt V.

citur, poffeffionem reialienz, qua do-

ló catet, licét in jure erret , non effe

vt

duf Y

predonem, gloffa ibidem fic concludit,

fi non eft przdo; ergo facit fru&tusíuos,

afit hn

& fic juris error

t d.

ei prodcf*c m acquirene

TuUdentt

do ; ergo.

av

Refp. Tranf. ant. cum füa probatio:

ne, N.coní. ham hic agitur de praícri.

am &j

ptione rei exiftentis, cüm tamen in ca-

BX

fu addu&o folüm agatur de przfcriptio-

du

s q

ne quoó ad fru&us confumptos à pofícf.

iicm,

fione bonz fidei, ut nec in fe, nec in

zquivalenti ampliüs exiftant , quod to.

ttgirit

ties contingit , quoties poffeffor exinde

n (

pon eft fa&us locupletior, üt L. 28. -

dui,

11. ff. de petit. haered. ftatuitur.

iNec

Atl

obítat gloffa in legem citatam addu&ta

Wt

có, quód hac non affirmet talem . pof-

u

Ícfforem . omnes

ructus facere fuos ,

j um

nam mox fübjangit: vel dici, quod hic

^ li

non dicit, quod fit bonz fidei poffeffor,

urig

nc

L

Q

vclfgc,iat fru&us füos, de quia no

prz-

L

|

Difput?tio VI,- Artic. WP

36t

Mp

predo &c.. ex quibus patet gloffam alle-

V ittes

gatam intelligendam effe de folis frui-

i

ln p

bus boná fide confumptis, - Hinc licét

Aranímitteretur , quód juris clari ingno-

Yl

rantia non obftet pofleffori

fidei ,

,

»t L- M

quo ad.fru&us confumptos, üt Leífius

affüirmat, id tamen non przjudicat con-

, Ubid.

clufioni. Ex hucufque didis

Que do.

10n effe

. Conftat 1. quód adomnem legitimam 297 -

praícriptionem.tum ab initio, tum per

Xl

ecuríum temporis fimpliciter neceffa-

duf

ria fit bona fides Theologica confiftens .

QQuitt

in judicio practico, vi cujus poffeffor

prudenter judicat fe hanc rem legitimé

db

"uN

poffidere velut fínam: hinc dubium pra-:

Qicum de legitima pofleffione femper «

J

opponitur bonz fidei Theologicz, lon-

To-

gé magis autem opponitur eidem certa

d

notitia, quà poffeffori conftat rem effe-

N

aliénam,

ubium autem fpeculativum

m

regulariter

f

oquendo excludir bonam fi.

t

dem, fi illud occurrat füb initium pof-

M.

feffionis , quia tunc prudenter formari

N

non poteít judicium pra&ticum de occu.

(lnda

patione rei. alienz, có quód tunc poffef-

w

1o faveat priori domjno , fecus autem

108 ,

i dubium occurrat. poft inchoatam bo.

ii

ná fide poffeffionem, fi tamen adhibca-

[&ühf; *

tur fufficiens induftria ad inveftigandam . .

r

rci veritatem , quia licét dubium hoc

p*

"

fpecu.

D

$62

Trattatus de Turt e» fuflitio:

- Qp

D)

fpeculativum per talem induftriam nor

(non OW'C

tolleretur , adhuc formari poterit judi-

; oblcuri

cium pradicum de licita pofleffione fun-

yrantà

datum in regula juris, quód in pari cau-

qye non d

fa melior fit conditio poffidentis.

&58 ^ Conítat 2. quód bonz fidei Theolo-

pgic,

s jl

gicz non obftet notitia juris alieni,quan-

al

do jus alienum non obligat nifi condi-

tionaté fcilicet füb hac , aut fimili con-

(deniz t

g (ond

ditione ,. fi alter exigat actionem , aut

paffionem fibi debitam , hinc fciens fe

sioul

obligari ad promittendum alteri triticum

iiv yt

aut tolerandam (íervitutem rufticam quà

erlltrt

1 Mi

ad jus pa(cendi, hauriendi aquam &c. vel

etiam ad períolvendam mul&am fifco

tite, qu

tb Th

Principis, non poteff quidem boná fide

impedire alterum ; fi'predi&tam obliga-

m il

tionem impleri velit, poteít nihilominus

EU

E

bonà fide diffimulare, fialter jus füuum

negligat , ideóque decuríu temporis il-

lut p

Kcpois

lud penitüs amittat, econtra quando ob-

tiem no

ligatio juris alieni non eft conditionata

fub adducta conditione, tunc notitia c-

1tltlo

H

tdcen

juídem obftat bonz fidei Theologice ad

preícriptionem requifitz, ideóque fciens

"t

fe effe debitorem x contradu mutui ,

ET

Emphyteufis, condu&ionis &c. nequit

prafcribere immunitatem à debito,quan-

Bl

tumvis alter pofitivé ift

ud non exigat,

Bo

eri.

imo ejufdem oblivifcatu.

r

r , Ut hicïpl

lii

u

on-

guc*ob(erxranr.

[

Á

pifputatioVI, Artic: TP

365

TM

— Conflat . quód legitimz prafctiptios ?

Noiud.

.

ni ponobf(tet ignorantia fadti, nequeju.

ris obícuri ignorantia , obí(tet autem ig.

D.

norantia juris clari, & indubitati, adeo-

Dj

iT

que non füfficiat fola bona fides Theo-

logica, fed iníuper requiratur bona fi-

D

tliqu

des juridica , cui opponitur ignorantia

ll CONd,

predida, quantumvis eadem in foro con-

Ti n

fcientiz eflet inculpabilis. ' Ratio eft :

Ts dU

(itty (

quód conditiones requifite ad przícrie

ptionem legitimam fint indu&z jure po-,

Itfitum

fitivo humano, adeóque cüm iftud uni-

N

mqi

d ud

verfaliter excludat ignorantiam juris cla-

ri, hinc eadém obflat prafcriptioni le-

1 fíco

gitimz, quamvis componi poffit cum

V fide

fide bona Theologica. ^ Atque hoc fal-

jigt.

tem intelligendurn eft de praícriptione

Quinus

ordinaria, etíi complures Thcologi pro-

]

babiliter affirment , candem non ob.

u l

ftare prafcriptioni extraordinariz , feu

od

temporis longiffimi , quz titulum fpe-

Jonut

eialem non requirit. fed fundari poteft

( t«

in titulo meré prefümpto. Id iptum c.

(cad

tiam dicendum eft, quantumvis hacig.

(ciens

norantia non folüm ceffet Theologicé ,

'lllUi !

fed etiam juridi£é inculpata, prout con-

tingit in foemina, milite, &c, có quód

nequi

Qu

leges nou videantur excludere hanc ig-

p

norantià à przícriptione legitima in poe-

en-

p

nam ipFus ignorantiz, Oppofitum djïc

u

unmx

d

Di

E

Tratlatus deTure &Nïujfiti;.

..dum etit, fi quis conrendat , praícti.

gefot in

;H

jio W

ptionem irritari precisé in poenam igno-

T

Áit

rantie juridicé culpabilis , que utraque

ällldtma (

vfcntentia probabilis et. — .

qarit t

gcediri

— ARTICULUS V..

if

ircatigh

— hn auGloris bona fides profit , C

ninua

mala obfft fucceffori eju[dem d le-

D

(feditum

gitimam pm[criptic'nem,?

qi «t

gt

1

300

Razn. r, quód definiti temporis pof-

A. feffio ad legitimam prafcriptionem

ub d

i t

requifita non debear neceffario effe pe-

nes eundem poffeflorem ; fed ab une

1 quit

tanquam auctore inchoari .. & ab altero

"

Va fta

Qu t

tanquam- fucceffore compleri poflir ; i-

d

deóque fi Cajus przfidium alienum , a

cujus przfcriptionem neceffarii effent ro.

NT

-t

anni, poffediffet quinquennio, tunc po-

teft Titius (ucceffor per aliud quinquien.-

Nf

nium continuare: poffeífionem , adeóq;

1 (ehtt

^ li

completà prafcriptione dominium obti.

nere.

Secundó , quód hic aliquis dica:

Nüpraf

tut fücceffor. univer(alis ,. qui fcilicet ti-

Vi

tuló haredis füccedit alteri, five deiade

d

re ipfa fit heres univer(alis ,/nempe quó

&i

ad omnia bona defündi, five tolüm fit

ml&lïw

p

hres particulatis quó ad ceriabona ità,

ut al?os, cohærcdesh habc;t.

Alius dicitür

fccompï.

p6* 'fucccf-

»

"B

-

l

l.p l

[

, D;'/pumim: fttic. V.

367

fucceffor fingularis, qui-fcilicet quocun*

Tiro,

üe alió tituló feu gratuitó, feu onero-

A

o fuccedit alteri ,, modó non fit hares

ejufdem, cujuímodi eft donatarius, le-

gatarius, emptor, &c. Tertio, quód

Jj

fucceffor in duplici fenfu poffit effe pof-

fcflor malz fidei , primo re ipía (cilicet,

"T

ul

üt contingit, fi ante elapfüm prafcriptio-

nis terminum cognofcat rem poffeffam

effe alienam , in quo cafü certum eft ,

quód eidem nullatenus pro(it bona fidés

Vs

au&oris inchoantis poffeffionem. — Se.

protem

cundó fidione juris, quando fcilicet ma-

eipe.

la fides au&oris- derivatur in fücceffo-

1D uno

re m, quantumvis ignorantem, quód res

dltero

poflefía fit aliena.

His.prenotatis

ftr,i-

. Quzr, 1. An bona fides auGoris pof-

301

m,al

feffionem inchoantis profit fucceffori bo-

d.

nz fidei ad hanc continuandam, adeóq;

j

implendam legitimam prafcríptionem ?

itgien

Refp. affirmativé cum certa, & commu-

At

ni fententia, Ratio cít: nam juxta $.

m at

12. inftit, de ufucapione, & longi rem-

jj dct:

potris prefcriptione , diuturna poffeffio,

jct t

quz prodeffe ceperat defuncto, & here--

dciod

di, & fucceffori bonorum prodeft, li-

cét ipfe fciat przfidiumalienum effe &c,

.pcquö

yim lt

intellige poft impletum tempus prafcri-

oni iläv

ptionis ab anteceffore inchoatum, & à

íc completum, — Similiter $. 13, codem

T.

fit .

Pcafui".'

1

*

4

? 'DiW

356 1 tm&at?: de fure & fuftitia.

jdis t

fratuitur: inter venditorem , & empto:

idoett *

rem tempore pofleffionis continuari,

du futd

Id ipfam quó ad teftatorem , & legata-

g iX

rium, donatárium , & donatorem L. 15.

qumitmd

!

ff de acquiren

da poffeffione flatuitur.

L.3, Tra&. 1. Cap. 8. alii-

—

vois p

Exquo Laym.

wi t

due concludunt ,

fimiliter difcurrendum

lod

effe de fucceflore

in beneficio Ecclefia-

T.

hoatam à füo antecefío-

vedeiodet

ftico, ità, ut inc

imtoton

fc bonà fide po

ffeffionem ulteriüs con-

vt Ts

tinuare, & praícriptionem. abfolvcrc

i

Qu

poffit..

, QU

Quzr.

», An mala fides anctoris obfit

2802 i

cceffori univerfali ,

five hzredi imme-

Q80pI,

tt) d

diato ad-legitimam prafcriptionem, ut

quantumvis hic bonam fidem habeat ,

PT

e , aut continua-

IN

praícriptionem inchoar

affirmativé: fal-

Q3

re non poffit ? Retp.

Qbris Qol

| tem quó ad prefcriptionem longi tem-

paltipio

poris,

àt communis, & certa fententia

docet. Probatut: nam hzre

s immedia-

de- UG

tus ità repraíentat perfonam defunüài,

m den

Vtt j

ut mala fides in cundem deriveturjuris-

r al

fidione, quantumvis neíciat, rem pof-

feffam cffe alienam,, prout $. 12. inftit.

ET

Wi

d

de ufücap. ftatuitur , ubi poft textum N.

K

pracedenti allegatum ità fubjungitur ,

nl

fllquxmm

quodfi ille initium juftum' non habutt,

À d

haredi, & bonorum Poffeflori ignoran-

1. ff. de

Wa

ti poflcílio non prodcít, & L.

; diver-

]

.

. Difputatio VI.. Artic, F.

.

367

n

divcrfiä tem

P

Qu

fic hàbetür :

oralibus prefcriptionibus

j

cüm hzres in jus otmne

l l&gm.

defunc&i (fücced

at, ignoratione fua de-

m

fundi vitia non

excludit,

lii

. Atque hoc

tantüm intelligendum effe

de longi tem.

:äp. n

potis pretcriptione patet ex

$- fequenti,

Id

ubi fic ftatuitur: idem juri

Ecceín

offeffi

s eft, cüimde

longa p

H

Ione quztitur:

neque enim.

Yecef

redé dcfendetur,

li qu

dei ratio non tu

catur.

cüm exordium ei bonz

Ex quibus patet,

Mre

quódfíi Titius hzres Cai

j'imediatus ante

completam longi tem

poris poffeffio-

fs f

nem, quantumvis à fe inchoatam, feu

fj

computatam, à die

aditz hzreditatis ,

[1, U

certo deprehendat

; non fuiffe à Cajo

at ,

malà fide poffeffam

, eandem legitimo

Wt«

domino rcítituere te

neatur,

t d

'Quzr. j. Anfimiliter mala fid

p

&oris ob

fit hzredi immediato q

uó ad

€5 au- 303

pra(cripti

N

onem ]longiffimi temporis ?

nmfdiä-

Licét aliqui negativam fenten-

?fuüdi:

tiam de

fenda

14. juris inió

nt cutn Gloffa in regulam

mit

- €à qu

od leges Num. prz-

d

cedenti allegatze vid

eantur inrelligendz

de íola praíctiption

intt.

€ longi temporis ,

imN.

commuünior tamen

eft affirmativa fen-

tentia, quam Leffi

jtüt

liique tuentur.

us L. 2, Cap..6, a-

Hbllit)

Ratio eft :' quód ma-

qotat

la fides / poffeffi

onis' obítet prafícri-

ptioni' folüm lon

/

f

Si/fiïmi temporis, adeó-

d

'

que

; f Di"

Tr;&atus de 7üre é» Tuflitia.

468

Y

Mhzxcs

E

ue clim mala fides au&oris per fiaio.

(catin hzredem immedia-

j,

nem juris ttan

gitimt

£um, nec qui

dem longiffimi temporis

yu fs

orxícriptio ab eodem in

choari ,. & le-

t. -Nec obftat ,

wertt, i

itimé compleri poteri

.

^

isaceoti

quod jus C

)

anonicum a

praícriptione vie

deatur exc

ludere folüm ,malam fideía

19 C

Wtf

re ipía talem , non

autem puré fidam,

ontrà enim eft ,.

iuód etiam jure Ca-

fucelon p

tigtinem:

nonico hzres immediatus repraíentet

muni enten

ríónam defünái, & füccedat in om-

»

gationes €j

juídem, adeo.

a d

nia jura, & obli

ícis t

que cüm teftato

r malà fide poffidens fit

faciendam reftitutionem ,

Totij li

obligatus ad

WE

utnunquám]

egitimé praícribere potue-

& rcfor

tit, fequitur i

d ipfum effe dicendum de

hzrede immediato,

m a

la fides au-

diyutut

. Quar. 4-

An etiam . tma

XXoris obítet.

haredi folàm mediatio ?

NT

& commu-

lt a n

Refp.

negativé cum certa,

ni feritentia,

Ratio eft, quód pet ft-

Itgut cd

is mala

fides au&oris folüm

1, &O

é&ionem jur

derivetur in

u

hzredem immediatum, non

at nj

ero mediatum juxta Í

ilud receptum a-

st d

onis non datur ft-

g w

xioma juridicum : fidi

&io , ni(i for

tafífis here

s immediatus cí-

Qs i

íet fuus, pro

ut plerique excipiunt. At-

ue hoc ipfü

m longé magis dicendum

t

de alio fucce

ffore mediato , qui hzres

MT

abe-

ht IN

non cít, üt .

4 inftit, de ufücap. h

/

tür. »

n

H

l

- bilputatioVl. Artic. Vj

365

[5

tüur: fi hzres rem defün&o commoda-

lia

tam, vel locatam, aut apud eundem

lr

mnl & IC.

depofitam exiftimans hereditariam effe,

bona fide accipienti vendiderit, aut do-

ktdy,

naverit, vel in dotem reddiderit, quam-

Tntius,

vis acce

perit, ufucapere poffit, dubi'qm-

4tt i

non eft,

.

t fin

jute Q

Quazr. ;, Án auctoris mala fides obfit 305j

z

fucccífori particulari ad legitimam prz-

Wrelcnte

Ícriptionem?

Refp. cum certa, & com-

It Inor.

t

muni fententia, hanc quidem obeffe fuc-

ceffori ad continuandam poffeffionem ,

(s

fecüs autem ad inchoandam à die tradi-

fionetn,

tionis legitimam prafcriptionem. Pro-

T

batur: nam poffeffio au&toris eatenus pro«

um

deft fucceffori ad continuandam, & im-

plendam. praícriptionem, quatenus pro-

EM

deffe poterat au&ori, adeóque cüm huic

vito !

poffeífio malz fidei prodeffe non potue-

900

rit ad; continuandam prafcriptionem ,

ul

neque eadem prodeffe poteft fucceffo-

$ li

ri, ccontra (i (ücceffor particularis com-

u

putare nolit poffeffionem fui anteceffo-

Xf d

ris, tunc hujus mala fides non obftabit

htüt

legitimz przícriptioni, quemadmodum

As

contingit id ipfum in hzrede, quia fci«

nt,

licet (ucceffor particularis fi&tione juris

cendu?

non reprafentat perfíonam auctoris, a-

j hi

deóque antecefforis mala fides non ob-

1"]

ftat inchoandz praícriptigni à die: tra-

p

[

E

: itionïs.

uzrj

Wi

370

Trallatus. de fure & Zuflitia.

Quzt,6. An hocuniver(aliter de qua.

[Mlilm tba(

806

ia

^Jfibet prafcriptione intelligendum fit ,

quód mala fides au&toris non obftet fuc-

ilig corp

€eífori particulari bona fide praícriptio-

qg x

ire pout

nem inchoanti ?. Reíp. negativé cum

communi, & certa fententia, nam ma-

Qpatit d

la fides au&oris totics obítat fucceffori

on i

ngi temporis

loi g

quo ad praícriptionem

à fe inchoandam , quotics lcgitimus rei

igiumim j

dominus ignoravit, rem fuam abaltero

itito r

fleffam , &. alienatam effe có , quod

&f

tunc folàüm ptzcedat longiffimi tempo-

Qd

ris prefcriptio , fecus autem fi dominus

m Htl

fcivit, idque diffimulavit, ut Authenti-

Wi

ca malz fidei Cod. de przfcriptionelon-

E

gi temporis ftatuitnr: malz fidei pof-

indotii

Íeffore alienante ceffat longi temporis

gt i

prxícriptio , (i dominus ignoret füuum

t fs

jus, & alienationem fa&am, fpc&tatur

EOY

ergo 30. annorum defenfio. Si veró is,

tteoli

qui putabat eaídem res fibi competere,

Confat

hoc cognofcens intra decem annos in-

vcipti

ter preíentes, & 20. inter abfentes, litem

t al

non fuerit conteftatus, poffeffor praícri-

ETU

ptioné munitus firmitcr cas ha

Authentica citata.,

i

þebit ,fic

"i, d

TU

307

Quar. ultimó. An Przlati mala fides

mm*( |

noceat Capitulo bonam fidem habenti

ad legitimam praícriptionem

*

.

Refp. -

| mum

Communiorem cífs affirmativam fen-

LT

E

tentiam

'

l

! : Di/þutaiia VI. Artic. F,

971

"u

lt

tentiam eó, quód (cilicet mala fidesPrz-

lati tanquam capitis obfit toti Capitulo

f

L

i

üt füo corpori, adeóquc fi etiam fucceffu

U u

longi temporis priftinus dominus often-

Dity,

dere poffit rem à Przlato mala fide oc-

«upatam, atque poffeffarn, tunceoipfo

TR

bona fides Capituli malam fidem Pra-

0

IT

lati ignorantis fufficiens, non erit fatisad

legitimam prafícriptionem, fed res fuo

Dilro

domino reítituenda fit , de quo fufiüs

» Quid

agit Reiffenftuel in 3.decretal. depra-

| Itmpo.

Ícript.

Contrarium fentiunt alii, quo-

ln

rum tamen fententia faciliüs locum in-

Iltt-

Delon.

venit in poffeffione communi, quandg

fcilicet fimul Cajus , & Titius rem ean-

i pf

dem dominió cumulató poffident, tune

Imots

um

fiquidem unius mala fides non obftabit

bonz fidei alterius, quó minüs hic me-

du

dietatem rei poffeffz legitimé prafcribe-

TET

re poffit.

Ex hucu(que diàis

1

Jtt,

Confítat 1. quód bona fides au

&oris 308 :

Iu «

prafcriptionem inchoantis profit fuccef-,

Vi

tf

Íori ad hancex integro complendam, ut

hic computare poílit tempus fui ante.

jt, t

cefforis, dummodo ipfemet pariter bo.

At

na fide poffceffionem ab altero inchoa-

tam profequatur.

Id ipfum pariformis

ybet

ter intelligendum eft proportionaliter ,

RC(P«

fi mutatio accedat in perfonis , contra

j

quas currit: praícriptio, quemad

modum

2

^a2

€ontia-

A

b

372 /'mäatusxde 7ur? erufitie,

gj t

contingeret, fi legitimo pre(idii domi-

qhtigo

no, contra quem praícriptio inchoata

eít, füccederet alius veluti haeres ejuf-

n quan

Y(oe y.

dem , üt Laym, L. 2. Theologiz mora-

monrui

lis Tra&t. 1. Cap. 8. alifque obfervant.

Conftat 2 quód, mala fides auctoris

us ide

(rec at

obfit fücceffori univerfali , feu haredi

alintn, t

immediato, quantutnvis ignoranti ma-

lam fidem fui antecefforis , ut praícri-

hi g

prionem legitimam nec quidem fuo no-

mine :poffit inchoare eó , quód fcilicet

AV

mala fides teftatoris fi&ione juris deriva-

tur in hzredem immediatum , in quem

Qmmi |

tranfeunt omnia jura , & obligationes

lii

defun&i. Exquo fundamento plerique

fengt.

affiimant non folüm longi , fed etiam

!

longiffimi teniporis poffeffionem infuf-

ln

ficientem effe ad preícriptionem , etfi

)

contraria fententia fit poffibilis.

i

v m

Confiat 3. quód mala fides au&toris

non obftét fucceffori particulari hane ig-

f i

3unui, (

ignoranti , dummodo non computet

l

tempus, quo anteceffor mala fide rem

t

alienam poffedit, fed ipfam prafcriptioné

i

M

inchoare velit, atque hoc pariter de hz-

[

",

hm

xede folummodo intelligendum, inquem

mala fides primi teftatoris non transfun-

W

NI

ditur. :Hic advertendum, quód nomi-

pi

:e fücceffionis ftri&é loquendo non in-

T |

elligatur integra' communitas ali

cujus

li,

civi-

"

!

Difputatio Vl, Artic. V.

373

T

]

j

civitatis, monafterii &c. refpe&ucivium,

aut Religioforum, qui eos przceflerunt.

"

iNam quantumvis in tali caíu mutentur

J s

períone , manet tamen femper eadem

(tna,

communitas , & confequenter fidtione

EU

juris idem pofleffor, adeóque íi.con-

I fari

ftet anteceflores malafide poffediffe rem

Tf

alienam , tunc non currit pracriptio, üt

preícr

hic plerique Canoniftz obfervant.

luono-

idict

ARTICULUS VI.

&t

l quem

Quanti temporis po[Je[Tr 44 legi-

1Uones

tzynam pre[criptionem requiratur

triue

etim

Ranot. 1. Quód res, que præl'cribi 309

inf-

poffünt, aliz fint mobiles, quz íci-

m

licet locó facilé moventut ,. üt pecunia,

fuppellex domeftica, animalia &c. aliz

a dett

veró immobiles, üt domus, agri , pra-

hat

fidia &c. quó etiam reducuntur ceníus

t

annui, decimz, ufusfructus, aliáque e-

&f

. Jufmodi jura.

Secundó' obfervandum

Xioné

eít difcrimen inter perfonas prafentes,&

chz.

abíentes, nam: prefentes dicuntur, quz

que

'àn eadem Provincia domicilium habent,

n

-quantumvis res, circa quarm fit preícri-

norti

tio, fit extra Provinciam. 5 abíentes

"

Veró, quz in diverfis Provinciis domici-

jj

,

lium obtinent. , üt L. 12, Cod. de pre-

q

d 8 3.

Áeripte

?

»

374

k-mm:'m ldeæïure (7 ?u/ütia.

j

fcript.longi temporis ftatuitur. Tertioó

fidtifs

quod pariter obfervandum fit difcrimen

inter eos, contra quos praícribitur: an

t

a Do

Ícilicet rei dominus fit perfona privata ,

an publica, an Ecclefiaítica? . Monaftc-

i

rium &c. an communitas profana , üt

fto p

urbs, oppidum? . His prznotatis

flb d

ceni f

^ 91

Quzr. 1. Quanti temporis poffeffio ad

praícribendas .res mobiles réquiratur ?

fuiit :

Refp, cum certa, & communi fententia,

1ls t

$ gt

quód przfüppofitó fpeciali tituló fuffi-

ciat triennium , hóc autem feclusó ne-

n

ceffaria fit pofleffio 30. anhorum, ficenim

ts Cicetn

ftatuitur principio inflit, de ufucap. ubi

ytt, QU

abrogato jure antiquo, vi cujus ad prz-

vinthat

fcribendas res mobiles füfficiebat poffef-

siillm

fio uniüs anni , cum titulo, & bona fi-

i emy

fa.

de, definitum eft, neceffariam effe pof-

feffionem triennalem. Quodautem fe-

n

clusó tituló fpeciali neceffaria fit poffef-

&t t

fio 30. annorum habetur L. 3. Cod. de

nl

prafcript. 30. vel 40. annorum, & Cap.

& ul

3. de preícriptione,

Hac autem non

V fot

folüm intelligenda fünt de prafcriptio-

wf

ne rei mobilis contra dominum priva-

W

tum , fedcetiam quemvis alium, &con-

&j

fequenter ejufmodi prafcriptio vim-ha-

d

betcontra quamcunque Ecclefiam etiam

*!l

Romanam eo , quód circa przfcriptio-

(Otp)

e Ci-

ylmï

nem rcrum mobilimfl nulïübi in jur

vili,

L:

i

Difputatio V, Artic. V,

375

: T

vili , àut Ecclefiaftico

"nern

fp:cialis exceptio

reperiatur,

n u

Quar. 2, Quotempore res immobiles 511

d

(

contra Dominum privatum . preícriban-

tur ?

Reíp. Res immobiles prefüppo-

ohmxül

fito fpeciali tituló. inter praeíentes prz.

])

fcribi decennió, inter ab(entes veró vi-

f(

cennió, fic enim in principio de ufücap.

üraty

ftatuitur: Cautum eít, ut res quzdam

Utj

mobiles per triennium, immobiles ve-

I (f

ró longi temporis- poffcífionem , id efít

li t

inter przfentes decennió, & iaterabfen-

Áittim

tes vicennió ufucapiantur. Exquo ipío

4 ul

patet, quód cuilibet anno praíentize a.

Qp

quivaleant duo anni abfentiz, adeoque

Yi

fiquis folüm 7. annis prefens fuiffet,tunc

Qf«

ad complendum prefcriptionis tempus

f

6. anni abfentiz requirantur, üt ex Àu-

j

thentica quódfi . Cod. de prafcriptione

tf

conítat : Quódíi quis quibuídam annis

( d

preíens fit, quibuídam abfens , tuncei.

p

dem ultra decennium tot anni adjiciun-

1000

tur, quot annis €ó decennió abfuit ; e-

itio-

contra feclufo fpeciali tituló ad prafcri-

primt

ptionem rei immobilis requiruntur 3o,

icon-

anni nulló fa&o difcrimine inter prefen-

mdt

tes, aut abíentes juxta L. 3. Cod, de eod.

yttit

uxr, 3,'quotempore res immobiles 312-

contra Eecle(ias, Monafteria, Hofpita-

tipi

j

, aut pias cauías praz«

fi

lþ ; ali(w'e pia,lo,ca

3,4

fC?ib?"'

i

976

Sratiatus de lïurcö'?kurüitia.

sf

'fcribantur? Refp, Requiri poffeffionem

T

40. annorum, exceptá Ecclefià Rornaná ,

?U prout hzc eft Ecclefia particularis, contra

syr [o1n

EU

quam tantummodo 100. annorum prz-

fcriptio legitima eft, fic enim fzpiüs in

vffeo

jure Canonico de prafcriptione ftatui-

tipli t

ioorut

'tuür, ídque expreísé habetur Authenticá,

; quas a&iones. Cod. de facrofan&is Eccle-

ferr

fiis , quas actiones alia decennialis , alia

r

vicennialis, alia triennialis przícriptio

t gakip

excludit. Ez,ífiloco Religiofo compe-

E

sv &

tunt, 40. annis éxcluduntur, ufücapione

triennii, vel quadriennii prefcriptione in

Gdl

fuorobore durantibus,folà R om.Ecclcfià

V, u (

quim ]

gaudente 100. annorum fpatió, vel pri-

vilegio, ubi notandum, hanc ultimam

t p

exccptionem non intelligi de rebusmo-

tümditer

bilibus Ecclefie Romanz, üt Gloffa in

ii

'it. Authenticam 1iíotat,

Atque hac fi-

Bs

militer dicenda fünt de praícriptione u-

wf |

qmnibusi

nius Ecclefiz contra aliam non obftante

Cap. 3. de przícriptiohe : quod folüm

Y qudt

poffeffionem 5o, annorum requirit, nam

Bw

huic derogatum effe per Cap. 8. jux-

Vpef

ta omnes certum eft.

Quódfi preícri-

P

ptio effet contra juscommune,tunc fpe-

ü[i:a.no]d

ciali titulo feclüsó non fufficit poffeffio

m

49. annorum , üt ex Cap. 1. de praícri-

quii

ptione in 6.füperiüs Num. 283.0ftentum

r

6. de

€ít, vi cujus d;:o,gammkcft Cap.

pra-

j Q"f!-ï

l

-^ Dijputatio VI, Artic. Vl

977

t

At

d

praícriptione,, in quo ad decimas intra

fines alterius Ecclefiz praícribendas di-

m

cuntur fufficere 40. anni, üt Gloffa in cit,

Iomü'[æ

cap. affirmat , adcóque tunc requiritut

mþum

poff-ffio temporis immemorialis., qua

Xt i

re ipía poteft effe minor poffcffione 100.

Il

li

fervant.

annorum , ,üt hic plures Canoniftz ob.

M

li, d

Quar.4. An hoc univerfaliter procedat 315

Áciptio

de praícriptione contra quamcunq; Ec.

Ra

€lefiam ; aut locum pium ?

Refp. ne-

I

gativé, eó quód certa Monafteria ex fpe-

finein

ciali privilegio plures annos requirant ad

Fbl

hoc, ut contra eadem praícribi poffit,

d

& quidem imprimis EugeniusIV. dc ple-

I

nitudine poteftatis Ordini S, Benedidi,

Q

& fimiliter Julius 1I. Congregationi S.

Vi

Salvatoris peculiariter indulfit , ut res

M

immobiles non nifi 6o. annis praícribi

T00t .

pofint.

Przterea Ordini Ciftercienfi, &

VWutte

omnibus Ordinibus mendicantium , pri-

Áilit

mo quidem in Hifpania, deinde veró pet

m

communicationem in Germania Cente-

Jüte

nariz praícriptionis Privilegium Leo X..

sct-

& Pius V. aliíque Pontifices contulerunt,

üt Haunoldus, & alii teftantur, fimili-

d-

(efft

ter privilegium centenariz przícriptionis

afci

quibufdam urbibus per Principes colla.

nl

tutm eft,

t

L

.61*

Qlær.)' Anfim

iliter neceffatia fit pof- ,;3 14

p

Ícilio

L

378

— À

jptis

feffio: 40. annorum ad przfícriptionem

«tpt ür

uó ad res immobiles, eaídémque pri-

vatas alicujus Clerici , aut Beneficiati ?

gt idik

Refp.negativé cum communi fententia,

j al

lolina cl

€ó quód privilegium quadragenariz pra-

nta r

fcriptionis fit quidem conceífum Eccle-

fiis,. alií(que piis locis, non autem pet-

tontua p

Íonis Ecclefiafticis , unde legitima ptz-

Áolumaodo:

apio

fcriptio quó ad bona privata ctiam Epi-

fcopi cadem ratione procedit , qua ra-

vt

tione vim habet contra per(onam Lai-

yis m

cam , üt.Gloffa in Cap. poffeffiones 16.

v o

i (

quzft. 4. verbo Epifcoporum affirmat ,

um t t

fundata in cap. 3. de przícript. ideóque

Covaruvias L. 1. reíol. cap. 4. Barboía,

t tnt

alitque afferunt, pariter intelligendum

ul

effe quó ad bona pátrimonialia Clerici,

bt

ad quorum titulum fuit ordinatus.

d eite

a t

315 ^ Qua.6. Quó tempore fiat praícriptio

contra fiícum Principis, aut Reipublica?

n del'mq

Refp. Quód bona fifco fzculari ex de-

atb

li&o acquifita, & per fententiam judi-

tdis de

cis eidem incorporata preícribi non pof-

tiide

fint nifi fpatió 40. annorum, üt cum Bar-

EPT

tolo affirmat Molina Difp.73. €0, quód

ET.

L.6. Cod, de przícript. 30.vel 40. anno-

Ke

rüm univerfíaliter ftatuitur, ut in illis ,

RT

quz 10. 20. aut 30. annis prafcribi ne-

p

queunt, vim habeat prarícriptio 40. an-

C

r

npmm.* Nec obftat , quód Imperato

L

L]

j

lii/pumia VI.. Attic. Vhu

579

oten

$. 4. inflit. de n(ücap. & longi temporis

pl

praícript. dicat: res fi(ci noftri capi non

z

"t

" poteft, id fiquidem intelligendum eft de

Ut

^fola przícriptione longi ternporis , üt

AU

T

i

Iu

Molina cit. aliííque obfervant eó, quód

juxta regulam generalem exceptió fadta

AUfQL) h

contra przícriptionem intelligi debeat

lt y,

folummodo de illa pre(criptione, de qua

lum b

in przfixo juris titulo agitur, & confe-

ag

quenter extendi non débeat adaliam ma-

Y La

joris temporis przfcriptionem, nifi ex«

[

,

preísé ab omni praícriptione declaretue

immunis.. Quódfi autem bona fiíco nec-

ii

dum íunt tradita, quantumvis ex delicto

4thdi,

debita, tunc non folürm ab alio, adquem

ttdum

bona fide pervenerunt, fed ctiam ab i-

Qtti,

pío relinquente fpatio s. annorum legi-

1

timé przícribitur, ni(i fortaffis deliaum

CR

effet exceptum, utadio criminaliscon-

ipite

tra delinquentem intra quinquennium

perdt

prafcribi non poffit, prout patebit ex di-

it d

cendis de przfcriptione contra actiones

p

«riminales, Caterüm de praícriptione

m at«

quoó ad fif(cum Ecclefiafticum eadem ra-

,quoi

'tione ficut de bonis Ecclefiaftici

s difcur-

,Anno:

rendum eft,

n jl l

Quar. 7. Quo temporc vim habcat;lc

tibi *

praícriptio contra Principem circa bona

Li

ejuídem? Refp, cum commmuni fenten-

gpcmw

rincipis

ftia ; Quód circa bona privata P

caaem

j

——

n

'"3?0- Tratlatus de Turt & Puffiria;

eadem ratione przícriptio procedat, fi-

"

N-

fdez

«ut contra quemlibet alium Principe in-

feriorem eó, quód circa hzc non repe-

qri mX

. riatur fpeciale privilegium, econtra quó

Ój àven

j unius d

ad bona immobilia Principis quà talis ,

Íeu annexa coronz non datur przícri.

geptti.

veictiur

ptio nifi 100. annorum prout L, inter di-

vinum Cod, de SS.Ecclefiisftatuitur, De-

yn n

nique in iis, quz debentur Principi à

ipi g

3 dunci

fübditisin recognitionerm füpremi domi-

nii, cujufmodi funt cenfus annui, & alia

]

tributa , nulla przfcriptio vim obtinet,

ato, qu

.

Ííccüs autem quó ad colled. & indu-

fpiat qi

Y

€&ion. fpcciales , nam contra has im-

1140

, munitatem przícribi poffe fpatió 40. an-

a dici

norum plerique fatentur ex L. 4. Cod.

ial

de praícriptione 30. vcl 4o. annorum, id

d

V

ipfum etiam alii extendünt'quó ad non-

um

nulla jura incorporalia, üt jus cudendi

as

monetam &c.

A enity

* Quar. 8. Quotemp

ote fiat prefcriptio

7

)tiqea

contra a&iones civiles ità, ut alterius jus

p

agendi extinguatur ? . Refp. cum come

ts

muni , quoód intra dies decem poft pu-

V egdt

blicatam à judice fententiam fiat praícri-

R«;m. f

ptio contra appellationem ipfius adver-

n

farii, ut actor ad altius Tribunal appel-

L

lare non poffit, Authentica hodie. Cod;

Ti

de appellat.. Secutidó a&ioni adhibito-

Ti

..

DT

life? V cujus emptor venditionem refcin

l

L

N

i

Difpu&ti- Vf. ,Ar'tic. VI,

38r

m t

di petit, praícribitur fpatió 6. menfium,

WPC l

L. ; 5.ff.deedilitisedi&to, Tertió actio

s

quanti minoris, quà emptor exceffüm

pretii à venditore exigit, extinguitur fpa-

50

s

tio unius anni L. 1. ff, Cod. . Quarto

It

exceptioni

e non numerata pecunia.

LL

preícribitur biennio L. 14. Cod. de

ity

non numerata pecunia.

Quintó , a-

lrigii

&ioni, quà fifcus occupat bona vacantia

ttidoi

fibi denunciata, preícribitur quadrien-

muii& i

nio L. 1. Cod, dequadriennii preícript,

D d

Sextoó, quzrela inofficiofi téftamenti

I40

exfpirat quinquennio L, 3. eod. de prz-

lii t

fcript, 30. annorum.

Atque id ipfum

) 4041

quoq; dicendum de actione hypotheca-

4 ol

ria,quá creditor hypothecam ab extraneo

m d

poffeffore detentam profequitur. Quód-

TW

fi autem detenta fit abipfo debitore , aut

s ld

hzredibus ejufdem , tunc .actio przdi-

&a extinguitur atinis'40. L, 7. Cod, eod,

Yoírpto

Dehique univerfim omnes a&iones,quz

Jerir]ut

30. vel paucioribus annis non tolluntur,.

ID CQ

40. annis excladuntur, argumento L. 4.

"Cod. eodem.

jl p

predere

Quzr. 9, Quo tempore fiat praícri- » rg

TU

ptio contra actiones ex delicto, aut qua-,

fi deli&o ?

l ao

Refp. 1. AGiones injuria-

i r

rum v.g. ob convitia, contumcelias, de-

tra&diones, verbera &c. prafícribi fpatió

vbl

Idemdi-

nb

unius anniL. y.ng. deinjur,

cgndum

W

382

Yrattatus de Turt & Tuflitia.

g

cendum e(t de aQiione quó ad bonà mo:

yttios

bilia per vim rapta ab aliquo L. 2 & fe.

jit CQ

uent. Cod. vi bonorum raptorum. Se.

cundó, a&tio de doló, feu fallaciá, aut ma-

gpalt

aqem

«hinatione ad alterum circumvenien-

Avm aA

dum adhibita expirat biennió L. finali

Cod.de dolo malo. . Tertió publicz vi,aut

ag

tor ii

caducitati bonorum ob vectigal non ío-

v i

lutum przícribiturquinquefiió L. 2. Cod,

de ve&igalibus,& commiffis. Quartó ac-

Vr

cufatio de adulterio expirat quinquetiió

ionem p

t irmo.

L, f.Cod.adL. Jul.de adülteriis, Idipfum

fimiliter dicendum de aliis deli&tis carna-

j d

libus,excepto ftupró violento L. 29.$. &.

Y X

vt tü

nali ff£. ceodem. Item adultero inceftuo-

i u

fo L.39. $. *. ff. cod. & raptu L. 5. .

finali ff. ad L. Juliam ,

de vi publica.

vicitut

at

Quintó reliquz accu(ationes erimina-

i n

les extinguuntur annis 20. nam juxt

L. 12. Cod. ad L. Cotrneliam de falífis

dominum

temporal. praícript. quazrela

on ex-

VQun d

U Yi

cluditur , nifi 2o. annorum excepti

nc,üt cetera quoque feré crimina. EK.

AC

cipiuntur tamen aliqua, quorum accü-

t

fationi nunquam przfcribitur, üt crimen

Vi

füppofiti partüs , patricidii , concuffio-

Vi

nis , üt Gloffa in L. cit. affirmat. Quibus

T

addendum eft-crimen harefis, lafz Ma-

plmw

jeftatis, fal(z monete &c. Ceterüm etfi

Vetl

«ontra actionem civilem, aut crimina-

fiftti

em

;

bi[putatio VI. Artic, VI.

385

t

lem tempore ftatuto prafcribatur in fo-

lu rf

t N

ro externo,, nihilominus manet obliga-

tus in Confcientia, qui damnum intulit

; t

iniqué alteri, ut illud non obftante qua-

Ut

lOL

cunque przfcriptione compenfet , àt lii

Laym.aliíque obíervant,

DN

Usr. IO.

Quo tempore prærcriba—«n'-

X 01 j

tur tervitutes ?

319

Refp. Jus a&ivum fer-

Li(

vitutis mixtz, quz fcilicet à re debetur

Qu

homini, üt ufamfru&um, ufum & habi-

iij

tationem prazícribi eodem tem ?ore,

quo

u

res immobiles prafcribuntur

» ultima,

st

$. finali Cod. de longi tempori

pl

$ pracícri-

ptione.

Secundó ,

Jus activum fervitu-

lup.

tis realis tüm. urban

2, tum ruftice , óc

L5f

quidem continuz , ac quafi continue

wülii

praícribitur longo tempore L, ultima

ii

Cod. de praícript. longi temporis,

& qui-

m jut

dem feclusó fpeciali titulo, ut

fufficiat

p de

dominum przfidii fcire , & diffimulare

Ion (

a&um alteriüs L,fi

quis diuturno ff. i prie

vatus vindicetur.

Atl

Tertio, jus a&ivum

ts D

fervitutis difcontinuz abíque titulo non

] Cl

obtinetur , nifi tempore immemoriali

crimel

L. (ervitutes ff. de- fervitutibus , Ubi ra-

yafto

tionem diveríz praícriptionisquó adfer-

vitutem continuam , aut difcontinuam

Qul

j

plerique affignant có , quód facilé ad-

1[flm€ii

vertere poffit pretenfam ab altero fervi-

d

tutem contingam , fecus autem diícon-

H

v

ginnam.

n

384 R T;aäætui de 7&"() fuffitia.

j

L.f

tinuam. Quartó , jus adtivum fervitu.

tis mixtz, uti etiam fervitutis realis ex-

gt«

il

pO

tinguitur longo tempore. - Ubi adver-

tendum , quod immunitas à fervitute

pjuta

ruftica per folum non ufum alterius prz-

j, i

t adit

fcribatur ; econtra immunitas à fervitu-

te urbana prafcribi incipiat ab a&tu pofi-

fatarm It

at

tivo bona fide exercito contra alterius

vicitu, 4l

jus adtivum, ideóque talis actus non de-

bet efíe clandeftinus, aut violentus,nec

jpenptot

fufficit a&us ex liberali confenfu dormi-

tit i

ni indultus, üt L. 15. . 1. ff. de acqui-

iav v

ditonem

renda, & amittenda pofíícílione, atque

alibi ftatuitur.

tudus ]

320 Quar. ultimó : quid jura municipalia

tiihgi p

Styrizcirca tempus legitime prafcriptio-

tur 04

nis ftatuant ? Kefp. Primo , quód ap-

ET

, w Q

pelatio quidem expiretintra 10. dies, fed

bencficium conceffz revifionis, uti etiam

ftyytt

reftitutionis in integrum expiret fpatió

ppuye

redto

6.

enfium , fiquis interea hoc benefi-

€io fibi indulto uti. negligat juxta Arti-

"üt, n&

t

culum 65. ordinis judicialis, in quo. dl«

fcrepat àjure Auftriaco , vi cujus bene-,

"

.

At

ficium reftitutionis nonn

ifi quadriennió

"t

exringuitur, ; Secundó,, querela de illa-

It

ta violentia quó ad jus pifcandi , lignan

UT

di, paícendi &c. expirat intra diem , &

p

annum. Tertio, jus revocandi colonum

ii

bien-

kj

íug glebe adícriptum ceffat fpatió-

: hii,

tl

M

Dbifputatio Vt, Artic. V,

385

u

Pa

nii, üt L. fundamentali Styriz fol. 20.

d r

habetur. / Quartó executio fententiz à

Widvcr.

judice prolata fimiliter extinguitur bien-

m

[

nio juxta Articulum 62, ordinis judicia-

lis , ídque fimiliter. dicendum, fi quis

lts

poft adveríam partem ad lites condem-

aba&ups»,

natam negligat intra. biennium urgere

Itt dltrg

expenfas.

Quintó jus retra&(s, quo

Vr tonds

vicinus, aut confanguineus rei immobi.

lts t«

lis emptorem excludere poteft ,. extin.

tl o

£

uitur fpatio biennii, imó fi venditorin-

ii

finuavit vicinis , aut confanguineis ven.

It d

ditionem à fe faciendam , tunc expirat

retradtus 30. dierum fpatió. Sextó jus

Dcpala

privilegii per a&tum contrarium extin.

(tiptios

guitur ro. annis , & fimiliter Chirogra-

n a.

phà opificum, aut mercatorum ob mer-

üsíd

€es, aut operas non perfolutas eodem

ateun

temporc expirant. Reliquaautem Chiro-

n u

grapha pecuniaria extinguuntur annis 32,

x u

fi creditor interim debitorem non mo.

p Att*

nuit , nec hic cenfum annuum perfol.

[n) f

vit, üt Articulo 5o. & 1. ordinis judicia-

; Dent

lisftatuitur. Denique univerfim omnes

Hennid

a&iones tum civiles, tum criminales, ni(i

deille

Ípecialiter fint excepte , extingaüuntur

[igtdh

annis 32. quo tempore ctiam fit praícri-

Jett,

ptio quó ad omnia bona immobilia, atq;

olonut

idipfum jure Auftriacoreceptum eft. Vi-

j

de Beckm.de jure ftat,. Auftrie

l)

v. pra(criptie. -

Bb

,S»tyriæc'lue

L

Ü

8 )C as6 OC

g

At

ARTICULUS ULTIMUS.-

o

Expediuntur reliqua de prefcri-

qg at

Jüm 40

ptione,

fripti

v j

y deltd

I : uæl'- Y.

.Qgænam res prafcribi t;on

poffint? Refp. Primó:

non poffe

b qud

r/. / 32

fervitutem , feu miancipatum , licét à

(un4

u v

'contrario prafcribi poffit à fervo liber-

tas, üt. . r, de inftit. de ufücap. habe-

ii

tur.

Secundó res publico ufui deputa-

nese

fetum

tz , ütvie regie , pontes , platez &c.

um p

funt immunes ab omni prafcriptione L.

9. ff. de nfucap. Tertió limites regno-

dtitt;q

rum , provinciarum , dizcefium, Paro-

MTe0i

ape

st

chiarum , quamdiu certi manent,

EAC

'- fuper eo de Parochiis.

Quartó fundus

. dotalis uxoris, nifi prefcriptio ante do-

st

'tem conftitutam fit inchoata L. 16. de

tbl

t

fundo dotali.- Quintó , res furtivz , aut

(erbitu

^vi poffeffz , quantumvis ad alium bonz

fidei poffefforem delatz longo tempo-

df

re prafcribi nequeunt j. 2. inftit, de ufu-

DT

Sextó conrra minorennem, aut

Pl 10;

cap.

upillum durante ztate illa,

nulla praícri-

n

j

prio inch

oari poteft, L. 3. Cod. de prz-

AX»)L(

Ícript. 30.

vel 4o. ananorum, Nequecon-

LR

tra filium

familias quó àd bona adventi-

oteíftate

LU

'tia, quamdiu manct in patria p

Pt

L, 1, Cod. de annali exceptione.

qi;

i Scäiä

— DifputatioVI. :Aigic. Vil«

LPy)

Ti

N

mo majoratum, & fidei commiffa nul.

dtwffr Y

lo tempore prafcribi poffé Palanus, alií-

que affirmant ; nihilominus reliqui id

folüm admittunt de longi temporis prz-

fcriptione, |His addenda funt illa, qua

w

? Ionyi

ex defectu legitime poffeffionis praícri-

bi nequeunt ex di&is Articulo fecundo.

D fj

Quzr.2, An , & quando preícriptio 332 .

ttro l.

R bv

currat, vcl dormiíat ?. Refp, Quód prz-

fcriptio tamdiu eurrat, quamdiu adfunt '

li p

omnesconditiones non folàm primarió,

paeclr,

fed etiam fecundarió requifita ad legiti-

tsl

mam przícriptionems econtra dormire

65 110

dicitur, quando inchoata prafícriptio in-

1, Dit«

terveniente aliquo impedimento tanti-

tt, .

fper ceffat fic tamen, ut illo fublato ite-

) fündus

rum currat, idecóque omiíso tempore in-

A d-

termedio afii przcedentes nectantur cum

IT

fubfequentibus ; hoc autem toties con-

yrivz, i

tingit, quotics ille,adversüs quem pra-

jum hu

fcribitar, agere nequit, ideóque vel ob

T

dcfe&tum judicis eó , quód (üfpendan-

i dbl

tut tribunalia, üt tempore belli,peftis &c,

m

Cap. 10, de preícript. vel ex defe&tu juris

| i

affi(tentis , có quód lege agere prohibea-

u

tur L. 1. Cod. de annal, except. : Secun-

quecot

Ó dormit praícriptio, quando rei pof-

al

Íefle dominium intetim. devolvitur ad

gtl

perfonam , contra quam praícribi ne-

quit ; fic contra pupillum durante atate

:',Sä'g

A

^

pupil-

588

Trd&utus. de Ture. & f uffitia,

y

pupillati nof currit praícriptio, nec qui-

vilterint

dem longiffimi temporis L. 3. Cod. de

j df

praícript. 30. aut 40. annorum. . Simi-

aimam j

liter dormit przfcriptio longi temporis

g ol

contra mninorennem durante hac &tate,

quam x

L; 3. Cod. quibus non objicitur longi

moispd

temporis preícriptio ; utietiam contra

qutem At

abfentem reipublice caufam, L..4.'Cod.

tibucond

eod. vel inobíequio Principis L. 2, Cod.

yfidesg

eodem: aut captivur apud hoftes, L. 6.

qia lu

Cod.eod. & contra uxorem circa bona

viotem j

dotalia tempore durantis matrimonii ,

Tertio dormit

qulintt

L. in rebus de jure dot.

irptont

pra

fcriptio contra Ecclefiam vacantem ,

itum fe

íeu Re&ore, aut Pralato deftitutam Cap.

2

At

4.& 1j. de prafcript. uti etiam tempo-

a

re Pralati bona Ecclefiz dilapidantis Cap.

aj

fi Sacerdotes 16- quzít. 3. & contra Ec-

il

clefiam Romanam tempore fíchifmatis,

t d

Cap. 14. de praícriptionc.

[

Quzr. ;5, An, & quando prafcriptio

223

Yio u

(

interrumpatur? Refp. Preícriptionem

(uer,

interrumpi, quando eadem penitus de-

finit, ut vim non habeat, nifi de novo

dre

NT

inchoetur tempus inchoandz poffeffio-

"t

nis, ex quo ipfío patet,

quód aliud fit

& aliud

T

dormire, feu tantifper fufpendi,

W

interrumpi praefcriptionem currentem.

filec autem interruptio dividitur in

m,. na-

Q

natqral;m ;« ciyi-lcm, '& quide

'tura»

Vg

/

B

i

i";læqm',

bifput atio VI, Attic, VIL. --

389

turaliter interru

! d

mpitur ptæfCtip/tïO,quän'xï

1 li,

do deficit cond

itio per fe requifita adle-.

J r

gitimam przíc

riptionem , prout contin-

"t

git, fi tollatur

bona fides Theologica per

Átut s

certam rei alienz notitiam , aut deficiat

D (

omnis poffe(fio rei alienz &c.

Civiliter

t

autem interrumpitur , quando manen-

d 2, COd-

tibus conditionibus cateris interpellatur

hiL f

poffidens per adtum aliquem juridicum,

( 0t;

quia legum difpofitione talem interru-

Ptionem inducit.

It ,

Ubi advertendum ,

) (orit

quód interruptio na

turalis extinguat prae-

Ícriptionem advers

i,

üs quemcun

que legi-

J

timum rei poffeffz dominum

; Ccontra

p

interruptio civilis folüm profit

illi , qui

candem facit, fecus autem aliis

p

, ideóq;

n k

fi Cajus litem Titio moveat de

prafidio

ab codem poffeffo

ftnui,

mus dominus eft S

» cujus re ipfa legiti-

empronius, tunc per

litem hanc non i

nterrumpitur pracíari-

Á

ptio currens con

T

tra Sempronium,

Id

Quzr.

4. Àn aliquando contra pre. 324

Ícribente

Q0O

m dari poflit reftitutio in inte-

Mffo.

grum , vi cujus rci amiffze dominus per

T

iententiam judicis in priftinum ftatum

alid

fic reponitur, ut prafcriptio quantum- —

vis ab altero legitimé completa , fuam

nto.

vim amittat ?

Refp. affirmativé. cum

vt

m

Ccrta, & communi fententia, fic tamen,

"t beneficium reftitutionis folüm obti-

t

3

neri

L

li

390

Tratlatus de fun e juflitia.

jm M

neri poffit intra quadriennium, comptr-

nfiuty

tandum abilla die, qua dominus priot

f at

' fcivit prefcriptionem

ab altero effe com-

[ s d

pletam, & quidem beneficium i

ftud con«

m n l

tra przícriptionem ordinariam, aut lon-

m f

i temporis ex rationabili caufa cuilibet

defenda

à judice concedi poteft. L. . ff. quibus

gl

de caufis ; minorennibus autem, Eccle-

racpto

fiis, ac piislocis conceditur etiam con-

Ls

fiimin

tta praícriptionem longiffimi temporis,

üt cum Gloffa in Authentica : quas a-

to atf

&iones Cod. de SS. Ecclefiis plerique ob-

yalpt

fervant, Imo in provinciis Auftriacis ex

« ts

pri

vilegio Caf, Ferdin.III. contra bona

iij d

Ecc

lefiaftica Laici nec quidem imme.

fitan;

moriali tempore przfcribere poffünt ,

am, a

adeóque nifi talis poffeffor alium titu-

A

lum legitimz poffeffionis allegare poffit

,

yiotue

& probare

. tunc eadem bona Ecclefiis

Wi

, eftituenda

funt. Ex hucuíque di&is per

intityt

.decurfum Difputationis

*

fcriptio formali-

fiiil à

f

Confiat 1. quó

d pre

Áininig

ter fumpta fit obtentio dominii in rem

alienam per poffeffionem legitimam bo.

qutio

f

nà fide , tempore dcbito continuatam.

pum

Ex quo patct, quód ad omnem legiti-

mam prafcriptionem neceffariz fint con-

AU

Itl

, ditiones fequen

«

tibus x'rcrücplis compre-

p

henfz :

alia quinque, :

Non u[u capits ,. nifi finit tibi t

$sit

tgndi;

à

Bifputatio VI; Artic. ult,

$91

T

Sit ves apta, fides bona, fit titulus quoque ju[iuse

U

Pofideas juflà ,. completo tempore legis.

j M

E(t auem prafcriptio primitüs iaducta

MM.W

per jus civile, & principaliter éx hoc fi-

ne, ne incerta maneant diu rerum do-

T1 4

Il CQ

minia ; fecundarió autem ne domini in

defendendis rebus , juribüfque fuis fint

; (uiy

11 d

negligentes , ut translatio dominii per

m (

praícriptionem fpectato fine primario

tyyi

non fit poenalis, adeóq; vim habeat non

IT

folàüm in foro externo, fed etiam in fo-

ro confcientiz , quantumvis priftinusrei

Ti d

fricstt

praícripte dominus effet inculpabilis quó

1 bott

ad negligentiam in cuftodiendis rebus

fuis admiffam ; przfertim cüm prafcri-

ltutye,

Ylnt ,

ptio etiam approbata fit per jus Canoni-

cum , fi adínt conditiones-codem jure

yitt.

r t

ad hanc requifite , hinc etiam praícri-

ptio numeratur inter translationes domi-

Wtl

nii inyoluntarias, & ex eo capite juíté

d

inítituta eft, quód legislator ratione do-

minii alti proprietatis transferre poffit

(mi.

fUf

dominium .ab uno privato in alterum ,

quando id exigit bonum reipublicz.

jimbo.

Conftat 2. quód ad omnem prafícri-

326

H

ptionem legitimam necceflaria fit poffef-

egt

fio juridica , nam juxta regulam s. juris

jnttot

in 6, finé profeffione. prefcriptio non

cormpt

procedit : hinc etiam fe cadem non ex-

fius poffeffionisco,

tcpdit ultra limites ip

" j

4

D

quod

T

Tralhatus degure & fuflitia, .

gram &t

quód juxta axioma juridicum: non plüs

quim

prafcriptum , quàm poffeffum : & qui-

« long)

dem ad inchoandam prafcriptionem re-

quiritur poffeffio naturalis fimul & civi«

jüm p

yoc re

lis, feu poffeffio civiliffa; ad continuan-

vefcp

dam vero fufficit fola poffeffio civilis, fe-

cus autem íola naturalis ; debet autem

jquidtt

hoc d

poffeffio inchoata non effe violenta, clan-

'deftina, aut precaria , eó quod omnes

mord

Conlüt4

ejuímodi poffeffiones üt vitiofz à legi-

tima przícriptione excludantur. Exquo

m f

ipío ulteriüs deducitur , quód res inca-

Ms Thto

irisitó

pax poffeffionis , five deinde hzc incapa-

citas íc tencat cx parte folius rei, aut

vre p

"t

ex parte poffidentis folius , non poflit

praífcriptione obtineri.

at

$27 Conítat 3. Quód ad omnem prafícri.

at ib

ptionem legitimam necceflarius fit titu-

d

las velut fundamentum poffeffionis, ità

düm q

m tit

tamen, ut non requirátur titulus verus,

feu re ipfa validus , fed fufficiát titulus

Cattrün

folüm. apparenter tális , dutnmodo ille

ml

J

non fit füundatusin ignoranria juris clari,

"ithlie,

& indubitati, qui fetnper obftat prafcri-

(l

quidem ad prafcri-

L

ptioni legitimz ,

ptionem ordinariam requiritur titulus

L

Ípecialis, quem pre(cribens allegare de-

; D

1 i

|

bet, üt titulus emptionis, donaàtionis ,

l:

hareditatis &c, idémque coloratus, fed

! Qu

uffi-

DI

g'd præfcriptionem longi temporis í

cit

5

à

:Dli[putatiQ ?r.- 4trtic, u-it.

394

Ff

Git etiam titulus folüm exiftimatus, prz-

m

Ug & qui.

terquam emptionis; imo ad prazícriptio-

Ptere

nem longiffimi temporis fufficit titulus

lii

folüm praíumptus nifi fortaffis przícri-

QOf

Ti

benti refiftat jus commune , adeoquc fit

prafumptio contra poffeffionem , tunc

TM

iquidem requiritur titulus fpecialis, aut

1 (

hoc deficiente

poffeflio temporis imme-

x

A[uUS]

mortialis,

t g.

Conftat 4. Quód ad omnem prafícri-

32$

, liqu

ptionem fimpliciter neceffaria fit bona

It5

fides Theologica ,. nam juxta regulam 2.

il

juris in 6. poffeffor mala fidei nullo tem-

ET

pore praícribit, imó mala fides auctoris

pon

preícriptionem inchoantis , . quantum-

vis ignorantià à fucceffore univerfali, feu

xeícis

harede immediato ejufdem, impedit le-

Q t

gitimam preícriptionem , ut hanc non

nrs,i

iolüm continuare non poffit, fed nequi-

ss

dem tituló hzredis de novo inchoare,

ATU

Czterüm bona fides Theologica aliud

ai t

non eft, quàm didamen pra&ticum con-

dj

Íícientiz, vi cujus poffeffor confideratis

r

omnibus prudenter judicat fe hancrem

vlcti«

legitimé poffidere velut füuam. Atq; hoc

ftolus

diclamen ulteriüs fundatur in ignoran-

r de

tia inculpabili, vicujus ignorat , fe pof-

fidere rem alienam.

tl

Ex quo ipfo patet,

05, [

quód bona fides Theologica excludatur

fede-

jl

Bon fo*,lxüm per notitiam certam ,

u

tiam

N

394

Traliatus de fure & Tuflitia.

gim !

tiam pet judicium dubium praüicum, vi

cujus quis dubitat: an res poffeffa fit à-

gurie

liena,nifidubium hoc peraliudjudicium

quria, t

ios at

reflexum corrigat , & deponat, quód re-

gulariter loquendo- facilius fieri poteft

a at

füb decuríum , quàm initium przfícri-

-

vetfiat

ptionis. . Denique predi&a bona fides

f r

Theologica fundari non debet in igno-

proiadc u

rantia Juris clari, & indubitati, quantum.

vis Theologicé inculpabili ,' licét com-

n

plüres probabiliter affirmant, predidtam

ignorantiam nonobftare, fi cadem tum

D

juridicé, tum Theologicé fit inculpabi-

lis, proutin milite , foemiria, minoren-

l

ni, & ruftico non habente confultorem,

inculpabilis cenfetur.

*

l

t

29 Confítat ultimó, quo

dad omnem le-

1

yt

gitimam prefícriptionem requiratut pof-

Wi

feffio determinati temporis, idcóque a-

lls t

lia dicitur praícriptio, feu poffeffio tem-

tut

oris ordinarii, quod regulariter loquen-

LU

7

o eft triennium, eadémque verfatur cir-

ca res mobiles,

- Alia dicitur temporis

-quám.

Jongi, feu decem annorum inter pra-

fentes, & 20.annorüum inter abfentes ità,

[

ut duo anni abfentiz zquivaleant uni an-

a*[u'

no przfentiz. Alia denique dicitur tem-

poris longiffimi,feu 30.aut 40. annorum.

i

His annumerari poteft praícriptio tem-

macu

It

potis immemorialis ; feu hominu

l

vivene

up]

*

L

i

Difputatio ?I. Artic. ,ult.'

^ 8e;

üaicüm.vi

:

viventium memoriam excedentis, qua

minor effe poteft, quàm prafcriptio cen-

iuwdum

tenaria, üt complures Canonifte contra

ll lt

alios affirmant,

M l

Quznam veró tem.

ID p

pora ad fingulas preícriptiones juxta di-

bonils

verfitatem tituli, aut rei prefcribende

fint requifitz, fufiüs expofitum eft, ut

Tib i

QUittn,

proinde eadem rcpctirmhic non dcbeant.

I C0

yeldam

HMEHE-HHOREMERCRHOHRHRER

atmum

. DISPUTATIO VII.

itcip

'

POK

T

De Jufiatza.

n l

: Ucufque de jure , & dominio pros

H

prietatis difputatum eft, (equitur

aj

nunc pars altera prafentis tracta-

t

tüs , in

uo de juftitia tanquam de vir-

jfpttt

tute fpeciali , eidérnque vitio oppofito

t

!

Vitt Cf

^

njuftitiz , & ultimó dcþ;xrcüitution"e:' *

tnyots

gendum erit.

tt p

ARTICULUS L.

ntesità

roniat

Quid fitTuflitia? quodnam tliius

türtet

nnoturt.

objf-&um materiale, G formale *

tio tt

Rznot. 1. quód Tuftitia fubind&lac- T

n

cipiatur in fen(ü latiffimo pro colle-

v

iAo-

N

pH

396

Trattatus de Ture & Tuftitia,

D

fhngics

, €&ione omnium virtutum , *prout ean.

qis eadet

dem in facris L itteris fzpiüs ufürparicon-

3 rehen

ftat, üt Math, j. nifi abundaverit jufti-

(ibjcd

tia veftra plàüs quàm fcribarum, & Pha-

icum )

rifzorum &c. Hinc juxta D. Chryfofto-

lg dicut

mum homil. 12, in foannem :

juftitia

('itie o

nihil aliud eft, quàm omnium manda-

utt, ii

torüm plena cuüodla.

Ratio autem,

ir, (uieh

quare colledio omnium virtutum jufti.

Qtünate

tia dici foleat, exinde defümitur, quod

il

juftum dicaturillud, quod íue regulzx

um d

commenfuratum c& adeóque cum pct

colle&ionem omnium virtutum creatu-

pita

1 D

ra rationalis fit commenfürata primz re-

Qu

gule honeftatis, hinc eadém colledtio

juftitia dicitur.

Praterea gratia fan&ti-

yn. Y

a, f

ficans nomine juftitiz fzpiüs exprimitur,

/tum quia eft forma juftificationis noftrz,

a WAW

lttis

tum quia cum gratia fan&ificante om-:

Pxæn.;.

nes virtutes infunduntur juxta Tridenti-

num Seff. 6, C, 7. & fequent, Demum

des g

trid oj

juftitia pro charitate Theologica accipi-

tur juxta illud D, Aug. de natura & gra-

"at

"UC

tia Cap. 38. Chatitas ínchoata, inchoa-

ta juftitia eft : Charitas magna , magna

g

juftitia eft : Chantas pcrfc&a pcrfc&a

V [

Pelir )M

juttitia eft.

331

Pranot. 2, quód juftitia in fenfu ftri

d j

TA Ym

Giore fümpta fit quidem virtus particn-

lais diftinda à cætcns virtutibns tum

Q præd.

Theo-

Mv

Difputatio VIL. . trtit; L

397

]; 7Y

Theologicis, tum Cardinalibus, nihilo.

ton

minus eadem plurcs alias virtutes füb fe

[

W

n

comprehendat: exhis aliz dicuntur par-

,

I

tes fübje&ivz eó, quód conceptum ge-

' mwl

nericum juftitiz. perfedé participent,

1 n

u

Alie dicuntur partes poteftativz , qua

I f

juftitie conceptum non perfeáté partici-

D dty

pant, fed eatenus ad juítitiam revocan- -

tit uf

tur, quatenus fürit virtütes ad alterum

fic ordinatz, ut quandam debiti folutio-

It quid

p

nem includant. Hujufmodijuxta D. Tho-

mam 2. 2. quaft. 80. eft religio erga De-

du

1] 1.

urn , pietas erga parentes , obfervantia

Mitert-

erga majores, gratitudo er

ga benefa&to-

res, quas omnes quafít. 81, & fequent..

olkdio

hd-

exponit. Verüm de his in prefentinon

agitur, fed folüm de juftitia , prout ea-

|mitt

dem in

li,

partes fubjc&ivas dividitur. Hinc

I Ov

ülteriüs

Pran, 3, quód juftitia in quatuor

vfþc- 332

Tridn

Dema

cies tanquarm partes fubflitutivas paffim

dividi foleat , fcilicet juftitiam legalem,

Ts

vindicativam ,

iftributivam, & com.

kge

d-

municativam, etfi controverfia fitinter -

Theologos , an re ipfa omnes predicte.

m

z

erfeda

virtutes conceptum genericum juftitia

perfedé participent, ídque aliqui negent

de juftitialegali ,

lurimi autem de jufti-

niu' (i

tia yindicativa.

C

eterüm ratio divifio-

anite

ód ju-

fs tU

nis predi&ta cxind'c' defümitur, qu

J

. (titiax

!

398

"rrafiatus depurt & fuffitia.

pits n

ftitia fit veritas ordinata ad dandum cui-

g i

que fuum juxta debiti equalitatem, adeó.

f

Qu

uecüm debitum hoc varié in republica

humana . confiderari poffit.,, ideo prdi.

qnoe

AC

&a divifio affignatur: imprimis enim de-

(ionet

bitum períolvendum à fingulis membris

alicujus commmunitatis ad confervandum

us(clc

bbiod

bonum ejufdem pertinet ad juftitiam le.

galem , vi cujus obfervantur leges pet-

quödhzu

tinentes ad emolumentum alicujus rei-

volutatt

gl

ublice, Debitum períolvendum à re-

publica fingulis civibus refpectu habito ad

Q

qantun

illorum merita,dignitatem &c. revocatue

Itto: )

ad juftitiam diftributivam. Dcebitum pet-

folvendum ab uno privato reífpecu

alte-

& quX

dsatit

rius pertinet ad commuhicativam. De-

ie d

nique poena debita tranfgrefforibus le«

£

um ad juftitiam vindicativam pertinet,

iendor

deg

«

uod hicbreviter infinuáffe fufficiat. His

pr

znotatis

m j

335

Dico r. juftitia, prout hzc eft virtus

tia d

partic

ularis à reliquis virtutibus Theolo-

tti,q

gicis ,

& cardinalibus contra diftin&a ,

tuibüs

bené definitur ab Ulpiano,

quód fit con-

lu

flans , & perpetua voluntasjus fuum cui-

Wt

libet cribuendi, ità D. Thomas 2. 2. quaft.

n :

$8.artic. . & commünis Theologorum

D

fententia. Probatur: namin allegata de-

(

finitione pars prima fcilicet conftans, &

p

perpetua voluntas continet genus proxi-

inum

i

Diþuta&o Vi,. 4rtic. 1,

399

N

mum , in quojuftitia convenit cum ca-

ääï'mdcö.

teris virtatibus tmmoralibus ; altera veró

"dfe

pats, fcilicet jus' fuum. cuique tribuendi

» i

continet differentiam , quá ju(titia dif-

lii

fertà reliquis; ergo. Ant, prob, ex po-

T

fitione terminorum: nam dicitur volun-

rl

tas fcilicet habitualis,fi fermo fit de juftitia

T

habituali, a&ualis fi de juftitia a&uali eó,

LT

quód hzc fit virtus moralis pertinens ad

Icius n

voluntatem. Dicitur fecundó: conftans,

Vi t

quia fcilicet juítitia univerfaliter ordina-

vtl

tur ad perfolvendum quodvis debitum,

doon n

quantumvis arduum, & difficile. Dicitur

um

tertió: perpetua,non quidem in hoc fen-

d ts

fu,

uód przdi&a voluntas fit immuta.

(( DC'

bilis, aut indefetibilis, (ed quatenus ca-

dus le«

dem debeteffe continua, ícilicet ad per-

yetitt

folvendum totiesalteri débitum, quoties

x D

id exigitur à jure adtivo alterius, neque

enim juftus dicitur , qui fepius à jufti-

edd t

tia deficit , licét eandem fubinde exer.

sThole

ceat, quz omnia pariter de cateris vir-

tutibus moralibus fünt communia. Sub.

Midaä D

j(icot«

jungitur dein locó differentiz,jus füum

uumcui-

cuique tribuendi, id eft perfolvendi, quod

Caterüm

i

alterius juri a&tivo debetur.

ggottl

D. Thomas fupra citatus afferit, hanc

definitionem magis Theologicé fic ex-

:gatadb

YiatS &'

primi , quód juftitia (it habitus, fecun-

T pIOU'

däm

g

7

ii

400

Traftatus de 7urt'ö-7üfi;ti4.*i

g

düm quem aliquis conftanti, ac perpe-

tuá voluntate jus fuum cuique tribuat.

sf

slionem

Dico 2. Obie&um materiale ju(titize

.33^e& perfolutio debiti, fea a&tio illa , aut

u 'mu 1

i, f.0

quafi a&io , vi cujus alteri jus fnum tri-

Dico ?.

buitur , üt cum D. Thoma citato com-

munis fententià. Probatur: nam obje-

vuelta

a d!

&um materiale proximum juftitiz eft il-

lud, circa quod habitus juftitiz per adtus

vjs

ielicitos immediaté verfatur ; fed juftitia

sitt t

per a&us à voluntate elicitos verfatur

um qu

immediaté circa tolutionem debiti, feu

lp o

dibus d

preftandam a&ionem illam , aut quafi

adionem , quam exigit jus a&ivum al-

sarunder

oviti

terius co, quód juftitia fit conftans, &

3uto de

perpetua voluntas jus füuum cuique tri-

buendi, & confequenter per adtus elici-

ts y

At i

tos immediaté imperet folutionem de-

À

itam juri alterius ; ergo. ' Adverten.

$

dum autem di&tum efle, quod oóbjedum

Go

tbuj

materiale proximum juftitiz fit folutio

/

debiti, feu a&io, aut quafi a&tío, quia

formade

12

ícilicet imprimis ultroneé conceditur ,

quód obje&um materiale remotum fit

d

DruT

rcs ipfa, quz per a&ionem folutoriam al-

W

teri tribuitur, ut pecunia creditori &c.

ideóque facilé combinari po

ffunt difcor-

D

Totys

des Theologorum fententiz , quarum

aliquz rem folvetd

am pro objedo ma-

4

utio

t!go, :

teriali aflignant. Deinde quód fol

ebi-

*

r

li

D;iputaüa

;V"-N ] A':if. : io

of

iu L pcrpt, r

debiti non folàm habeatur per a&ionem

Mi

paffivam, fed etíam habéri poffit per o-

Ui

miílionem adionis prohibitz, five oppo-

Al

fite juri alterius, prout fufiüs Difp. 1,

ibl

Art. 5. oftenfum efít.

VET

Dico 3. Obje&um formale juftitiz eft 355

MO

honeftas relucens in perfolutione debiti ,

(itizdi

feu aQione illa, aut qua(i adionc; vi

! Rtt d

cujus cuique jus füum tribuitur, ità pa-

tf

riter communis fententia.

. Probatür :

T

nam quzlibet virtus moralis pro obje-

k r

&o formali refpicit honeftatem in (uis

at qii

a&ibus elucentem , fíeu conformitatem

lum 4

eorundem cum regula honeflatis, àt (in«

l, &

gulas virtutes confideranti patet, (ed per-

Qu t

fíolutio debiti, quam exigit jus adtivum,

qseid.

cít a&us pertinens ad virtutem juflitiz,

n d.

neque enim hoc alteri virtuti competi

xt;

t

€rgo,

[

Confirm. Juftitia prout diftinGaà vir-

tutibus reliquis debet habere objedum

frlom

dj u

formale fibi proprium , adeóque diver-

t

fum à motivo aliarum virtutum, fed i-

ftud aliud effe nequit , quàm honeftas

Yum t

f*

relucensin przítando debito juri alterius;

[On &cv

€rgo,

*

. Objic. 1. contr

- diícot

a primam t'Ad juftitiam 336

quamm

non requiritur, ut fit voluntas conftans,

$o

ac perpetua jus fuum cuique tribuendi;

€ergo, Ant. probatur: nam debitor po-

T

€

Ü

tet -

il

462

Trallatus de Ture & puflitia.

T

teft ex motivo juftitiz habere -volunta-

;jotinus

tem efficacem folveéndi debitum minus,

& fimul expreísé nolle. folutionem de-

q v

aw

ibiti majoris , fed talis volunta , quan-

Í

'omndh

tumvis non effet conftans, ac perpetua,

;uc

a«

foret nihilominus a&us juftitiz ; ergo.

m

(im)

Confir. Habitus juftitiz , feu voluntas

,

habitualis tribuendi jus füuum cuique,non

afiizit

j

yr a 11

eít perpetua, acconíftans; ergo. Ant.

Adcorit

robatur; nam habitus tum acquifitus,

tum infufusjuftitiz eft defe&ibilis ;ergo.

l

j afeti

ij

Refp. D.antec. Ad juftitiam imperfe-

q, A0

&am,aut folüm inchoatam non requiri-

tur, ut fit voluntas conftans , & perpe-

vurodl

m

f.ant. Ad ju(titiam perfectam,

quid

tua, tran

st lu

feu fimpliciter. talem, N.ant. & confeq.

Ad prob. ant. D. maj. Debitor ex mo-

(j

PT

tivo folius juftitie , & quidem univería-.

ia

liter fumpto pote(t habere voluntatem

efficacem , N, maj. ex motivo folüm li-

weeet

i

mitato, tranf. maj. & fic dift. min. N.

um o

coníeq,

Ratio diftin&ionis eft: quia

licét/ fupponatur ,

de quo movetur con-

At m

ttoverfia inter Theologos ,

quód debi-

at j

« velle folu-

wadu

tor poffit ex motivo juftiti

tionem debiti minoris eb, quód hocfa.-

ETiT

l

cilé przftaré poffit, aut peculiariter amet

cteditorem , cui debitum folvendum eft

ipfatä1

&c. & fimul nolle folutionem debiti ma.

zftare

(Ont

igti? eo ; quod ha?c Qinicul-tcr pr

p9 1t,

Difputatio V1, . 4rtic. 1/

493

Ml

poffit, aut odió habeat creditorem &c.

Atj

nihilominus tàlis olutio non procederet

Wi

ex motivo univerfíali juftitiz, fed limi-

j u

l

tato per adjedam illam formalitatem

dis

folvendi, feu levitatem debiti, & confe-

Il

quenter non effet a&us jüftitiz perfectz,

ID

A

feu fimpliciter talis, fed folüm alicujus

lQub

juftitiz imperfedz, & fecundüm quid,

0. Ài

üt conítat à paritate in aliis virtutibus.

qu'üms,

Ad corfirm, N.ant. ad prob. D. antec.

ls.

Eft defe&tibilis quó ad fuam exiftentiam

dtyti

phyficam, C.ant, defedibilis fpectato

Lt

fine, & obje&o juttitie, N, ant. &conf,

Ratio diftin&ionis con(tat ex didis Num,

p

feiun,

333; ubi di&um eft , in quo fen(u jufti-

(

tia fit voluntas conftans, ac perpetua. ,.

1 (f

Objic. 2. contra 2. Siobjedum mate- 337 '

ivf

riale juftitiz effet folutio debiti, tunc qui- -

NU

libet a&us juftitie pro obje&to materiali

Mini

haberet hanc folutionem, fed poteft da-

ri a&us juftitig, qui non attingat predi-

Dj

4 qu

&um obje&dum materiale ; ergo. Maj,

lUt Q

patet, min. probatur: fienim Petruser-

( d

roneé judicaret fe effe debitorem Pauli,

k

tunc actus imperans folutionem debiti

hochs

effct a&tus juftitie, & quidem ftri&é ta-

vt a

lis, non obítante, quód hac folutio re

lynd

ipía debitanon effet jurialterius; ergo.

u

Confir, Pro obje&o materiali juftitize

præügf

convcnilcn,tius affig

€ 2

natur ipía res alteri

(e

e

Lj

ptü»

b

404 : Trahatus de fure & 7:4/?5:24;

jj

:

debita , quàm folntio ejufdem 5 ergo:

p

;

Ant. probatur : nam folutio ipía debiti

c(t potius a&us juftitiz, quàm objetum

LOD(Cq- :

materiale ejufídem, (ed hoc ipfo 5 ergo.

ER

ii t

Refp. C. maj. D. min. Potefít dari actus

js 04

juftitie folàm formaliter, feu affeQive

talis, C. min. materialiter, feu effeQivé

deos2 2

talis, N. min. & conf.

Ad prob, mig.

eri t

ii

D.ant. Exetceret a&tum juftitiz folüm

gpcinat

formaliter, feu affedivé talem, C. ant.

tum formaliter, tum materialiter, feu

jnpeat

effeüivé talem, N. ant. & conf.. Ratio

Qit.

|e lt

diftiadionis conftat à paritate aliarurn

vim o

virtutum, fic Petrus dando eleemofynam

fi&o pauperi ex hoc motivo, quod fit

yi; p

honeftum fublevare miferiam alienam ,

du

ido

exercet a&tum mifericordiz folüm for-

maliter affectivé talem, non autem mo-

ts

valiter , feu effectivé talem, quia reipfa

wax

er hanc eleemofynam non obfervatal-

voluty

alterüt

tcrius paupertatem, cüm hac non fit in

«aíu predi&o de íubjedo füpponen-

«tCdt

te , ideóque fimiliter dc ju[titig dicen-

wf

nf

dum eft.

fi. D.ant, Pro obje&to mate-

Ad;con

"n

[

rialiremoto, C. ant. pro materiali pro-

LY

x/i/mo, N- Qnt. & Confo AdPIOb. D-maï.

li

Ipía folutio imperative fumpta, feu atus

elicitus imperans folutionem debiti &c.

h

€. maj, folutio executivé fumpta, feu

«

RQS

thputdtla VII, Artic, T.

495

1 t

a&us imperatus ex intentione folvendi

T ii

ln

debitum , N. maj. & fic diftin&tà min. N.

lum

confíeq. Ratio diftin&ioniseft: quód fo-

L

m

lus actus voluntatis imperans folutioem

tig

Wi

ly

dcbiti fit ftridé loquendo juítitia.actua-

lis, feu a&us fecundus immediaté proce-

Ltl

densab habitu juítitie, hujus veró ime

1 tj

s

A

ieloln

petii executio, feu actualis perfolutio de-

biti non eft aQualis juftitia, nifi per de-

Can

nominationem pravenientem ab a&u

It f

imperantee

Í Rmo

Obijic. 3. contta 3. Obie&um forma-

338

P

le juftitie cít potiüs jus aCivum alterius,

Vjtum

quàm honcftas relucens iti folutione dc-

tid f

biti ergo. . Ant. probatur: nam juftitia

tnut,

1 f

eft virtus ad alterum , adeóque ex fuo

obje&o formali debet voluntatem im-

u

mcdxate ordinare ad alterum, fed perho-

i

neftatem relucentem in folunonc debiti

femtd

voluntas 1mmed1atc non ordinatur ad

ml

alterum , fed potiüs ad, illum ipfum, qui

Vr

exercet a&tum juflitie, huic: Hquldcm

Ti

honeftas imputatur; ergo,

Confir. Motivum f(íolvendi dcbxtum

fttte

creditori eft ipfüm jus a&ivum. credi.

li t

toris, nam mterrogatus , CUFr OPCI'SHO

t

tc(pondebit, eó. ?

ífolvat ftipendium ,

ü u

quód tale Pupcndxum fit debitum

j

aGivo alterius ratione labous pratiti

ltl.ll'l

Jf !

ergo.

ii

Cc3

Refp.

j

p

406

Trathatus de 7un e 7&(?:':24.

gtf :

- Refp.D.ant. Obje&um formclejufti-

tylo «00

tix cít jusadivum creditoris peQtato pra-

jis &

cisé fine cui, (eu obje&o, cui debitum eft

g ii

perfolvendum , C. ant. fpe&ato finc qui,

g n

feu obje&o, quod debirum eft, N.ant,

qo ilii !

& coníeq. Ad probat. fimiliter diftindtà

$n ul d

aj &min. N.conf. Ratiodi(tindtio-

moto

nis e(t: quód in qualibet virtute ordina-

jpiiio

ta ad alterum , ideoque ctiam in juftitia

p itrit

duo refpiciantur, fcilicet finis cui,feu per-

Ms d

Íona illa, ad quamordiaandus eít a&us

(olom m

virtutis, & finis qui, feua&us ille, qui

lecdis,

alteri praftandus eft, adeóque licét ju-

quay

ftitia, q

uatenus refpicit finem cui , feu

:

qmnio d

períona

m

creditoris , habeat pro ífuo

vuli d

obje&o formali

jus a3&ivum | alte«

tinerm

rius, nihilominus prout refpicit finem

. i

qui, feu a&um przftandum creditori, ha-

eftatem relucen-

lts

bet profuo motivo hon

ii (b

h

tem in folutione debiti,

:

Adconfit

P

mo H"

4enili

militer D.ant, & N.confeq. -

*

. Pote(t dari a&us juftitize

pus gt

í

'339. Obijic.ultimo

Vi

abíque eo, quód talis 4&us proformali

t f

totivo refpiciat honeftatem relucentem

viütie

in folutione debiti , (ed hocipfo 5 ergo.

Wt

Min. patet, rnaj, probatur : licét enimfur

ex(olopoenz metu, non autétn ex hone-

m

m

ftate (olutionis reftitueret pecunias fürtó

(ioe

fublatas, nihilominus hzc reflitut

io effer

adus juftitiz; ergo.

Cpnür.'

li

" abifpitatio VIL Attits 1,

407

n

-^ Confir. Si Petrus haberet gemmam à

h g.

Paulo depofitam, & memor hujus depo--

m

fitionis eandem donaret Paulo,tunc Pe-

trus nihilominus hac donatione exerce-

Atj

Mi

"

ret a&um juftitiz ftricte talis fcilicet Pe-

tro illad reddendo, quod illius cft; fed

tt dl

Vil

4n tali a&u donationis non haberet pro

(t Oi

motivo formalihoneítatem relucentem

jl

in (olutione debiti , feu teftitutio

j

ne genfl-

m2 alteri debitz.; ergo.

j tupt.

daradhos juftitie

d

Refp. D.maj. Potett

il j

folüm materialiter talis, C;maj; forma-

lü

)

liter talis, N,maj. & ficdiftin&à mip. N.

2

i, f

x:ohfeq. . Ratio diftin&ionis eft, quód

-omninó dari poffit a&ualis voluntas fol-

? (i0

vendi debitum ; ipfáque a&tualis folutio,

lt

ia

dt in exemploadda&o conftat , quin ea-

dern procedat: ex motivo honeftatis re-

Q

Jltücentis in folutione debiti, nihilominus

R

t

talis folutio eft a&us juftitiz 'foljüng ma-

«terialiter talis,non autem formaliter fum-

ul

ptus, prout etiá contingeret, fi quis dlteri,

qiém reipía judicat,effe divitem, cüm

j

TL

tamen fit pauper , titulo gratitudinis, aut

amicitiz donaret pecunias,:tunc enim

t

exetrceret actum mifericordiz folüm ma-

at

terialiter,, non autem formaliter talem.

hone

Exquoipfo patet'refponfio ad confirma-

r

od

tionem, Ex hucuíque di&is

: »Cpnfcat if

quód juftitia, àt eft.

Virtus

349

cardi-

h

|Cc4

s

y

&o8

l m;&'aiusvdex?mx& 7aþitia.

mm

cardinalisà cateris virtutibus tum Theo-

logicis, tum cardinalibus contra diftincta

qidio; :

qorids Q

fit conftans, ac perpetua voluntas jus

D «

fuum cuilibet trribuendi, five üt D. Tho-

mas candem-dceífinit: habitus fecundüm

rtoriaD

"uje renui

querD aliquis conftanti , ac perpetua vo-

Juntatejus (uurn cuiq; tribuit, quia fcilicet

jl pl

juftitia cft virtus moralis pertinensad vo-

s m

fiic dl

luntatem , adeóque cüt cujuslibet vit-

tutis habitus fit qualitas difficulter mo»

fajmío

a erjut

bilis, idémque fe extendat ad omnes a-

qeceri p

&us , qui ejuídem virtutis motivo: eliei

poffunt, hinc juftitia dicitut conftans,ac

Am fotma

perpetua voluntas, fi fermo fitde j

uftitia

ydo f

vuteralit

habituali, tuncenim intelligitut v

Ollifle«

J

tas habitüalis, aut voluntas predi&to ba-

xuto ob

EL

bitu inftru&a ; quódfi autem fermo fit

de juftitia a&uali ,. tunc eatenus dicitur

giec

conítans , & perpetua voluntas, quate-

us

nus üt hic D. Thomas cit, ad a&tum vir.

as C

tutis perfectz requiritur, ut fit volunaz

m du

rius, ftabilis, & firmus, adeóque ctiagm

anefm

ad a&ualem juftitiam requiritur, üt Do-

tht í

&or Ang. ibidem fubjungit ad 3. quód

tll

homo habeat voluntatem perpetuó, &

Nür,

in omnibus juftitiam confervandi , hezc

.

tamen intell

i- debent de tali a&u jufti«

li

tiz, qui ex

:

n

e ejufdem adequato pro«

Ls

(

cédit,

lil

d obje&uni materiale

k

ii

33 Cgbftat . quó

proxie

li

Di]þu&dtio V, Artic, 1.

409

t

proximum juftitiz fit perfolutio debiri :

dïfünl&:

|

' feu a&tio, aut quafi actio, vi cujus prae

N

-

fiatur id, quod exigit jus attivum alte-

rius , unde res ipía per talem aQioncm

li

folütoriam przítita e(t obje&um matc-

X

(l

riale remotum ; hinc obje&um mate-

rialc proximum non eft ipfe actus elici-

LTA

tus immediaté procedens ab habitu ju-

u

Ut t

ftitiz, fed tolum a&us imperatüs; quód-

fi autem folutio rc ipfa non fit alteri de-

04 4

bita ex jure illius adtivo,, tunc quidema

A dii

exerceri poterit juftitia a&ectivé, autío-

at

b fit

lüm formaliter talis, ípe&tato (cilicet ob-

je&o formali as eliciti, fecüs autem

FOl

matcrialiter , íeu effe&tive talis, fcilicet

dola

ípe&tato obie&to materiali juftitie , ex

tj

quo ipío ulteriüs deducitur, quódfi a.

ht

liquis ex intentione errogea folvat alte.

Ui

ri, quod eidem-non debet, tuünc adver-

dmi

tens folutionem indebitam jufté repetat

irvoipm-'

rem alteri przftitam , & fitniliter fi fo-

Jt d

lutionem acceptans poftmodum adver-

Atb

tat hanc fuiffe indebitam, teneatur ean-

g

dem reftituere alteri, quantumvis non

n

reperenti , nifi fortaffis bona fide accee«

hat

ptáffet , & per legitimi temporis poffef-

1jul

fionem eandem pra'ícripfiffet,

p pto

Gonftat 3. quód obje&um formale ju-

ftitiz fit honeftas relucens in folutione

343

iteti

t qua(i a-

p

dcbiti, feu in a&ionc ma , au

- G&ione

z

E.

Tratbetus de l710':-6- Zullitia.

Iopt'lä'&.

/&ione, vi cujus przftatur alteri , quód

L

exigit jus adtivum ejufdem; cüm enim

p

mmj

"reliquz virtutes morales pro fuo obje&to

h (C(& (Om

formali immediato refpiciant illam ho-

g menph

.' meftatem fpecialem, quz in adibus ea-

jüm at

*-*fundem imperatié elucet, feu conformi-

s dj

tatem cum regula re&z rationis , hiric

lat [

PT

Aid ipfum dicendum eít de juftitia, cüm

tale motivum nulli alteri virtuti conve-

venid (

niat; quódíi autem non folüm agatut

mpcrfc&a |

de obje&to formali quod , feu fine qui,

ia jf

fed etiam de dibje&to formali, feu fine

W D«

€ui, tunc admítti poterit, quód jus a-

i n

ibtni ,

&ivum alterius fit etiám obje&um for.

Mu

male juftitiz, Caterüm cüm jus prz-

"ftandum alteti nihil aliud fit , quàm ter-

iil

tpinus formalis juris paffivi,,. feu obliga.

sst

tionis juftitiz; hinc ea, quz opponi pof-

tidets,

funt, folvenda funt ex didtis Articulo 5

,

Drewqt,

tf

-ulj)xifputationis i

n p

— ARTICULUS l.

st t

& oflt

n €9 quomodo jujlitia fit e[eu-

t cni

"tialiter virtus ad alterum, ut re[piciat-

u f

delirum equále juri atliyo alterius.

lt

u

343 Ranot. 1, Quód jux

tà D -Thoma&;

ia (it juftitia

o

quzít. ;8. Articulo 2 a

j

li 0

Ju£itia

' )?rpprgö, Alia improprié talis,

impro-

Tide

l

h

htn,

.. Bifpitatio VIL. Ar)i:.* il,

411

Qu

impropria eft , qui& re ipfa effentialem

g

LUR

conceptum juftitie nullatenus partici-

pat, fed (olüm per quandam analogiam,

li lal

.Ífeu metaphoram, ficut homo piduseft

LPUN

CL

h

folüm metaphoricé homo; : J uftitia pro-

If

pria dividitur in perfe&am, & imperfe-

!t

Jf

&am: illa eft, qnz omnia przdicata ef-

t cot.

fentialia jüftitiz fic participat, utin nullo,

'"penitus deficiat, ficut econtra juftitia

li guy

tuüncqui,

imperfe&a dicitur, qua przdicata cffen-

tialia juftitie tam perfecté non partici-

li f

pat.

- Declaratur id à paritare illorum,

Qdj

d f

qui dicunt éas effe analogas refpe&tu

fubflantiz , & accidentis, nam licet u-

n .

traque cx his participet rationem éri-

Lim fet-

tis; & quidem in feníu proprio , nihilo-

1l

. minus fubftantia e(t ens perfectius, quàm

mf

accidens.

NU

Prenot. 2. quód juftitia, prout eft vit-.

344

tus fpecialis diftin&ta àreliquis, fit con«

ftans, & perpetua voluntas jus füum cui-

[

:que tribuendi , üt Articulo przcedenti

. fufiüs oftenfum eft, , Càm igiturin alle-

jln.

| gata definitione perjus fuum intelligatat

?[pniat—

terminus formalis juris paffivi, feu de-

i

bitum fundatum in jure aüivo alte.

rius, hinc citat. D. Thomas hic quzít.

lona

$0. Articulo unico affirmat :

ratio ju«

du

ftitiz confiftit in hoc, quód alteti redda-

Ji

qua-

n

tur id, quod ei debetur fecundüm «

lita-

»n

mzx

rraäatüs de pure & Tuflitia,

litatem &c, exquibus patet, quód tet-

bugnïoïüïf

j d. qu

minusformalisjuris paffivi, feu objectum

q haetur

juftitie hec tria predicata includat, fci-

licet debitum, alteritatem , & zqualita-

s rv

i

tem, adcóque fi virtus aliqua hzc prz-

m

dicata non participet in fenfu proprio ,

tunc eó ipfo non refpiciat debitum ju-

pum oot

&iüinäoh j

flitiz proprié talis, & fimiliter fi hzc pra-

vlj p

dicata de óbje&to . ejufdem folüm verifi-

centur imperfe

a e

1

&&,ytunc juftitia (it folüm

?fO ! pxom

imperfecta,

*

34f

Praenot. 3. quó

d juxta D Thomam

s ipens t

fuperiüs cit. aliud fit debitum morale ,

vriüs p

bent t

aliud legale.

Iftud eft , quod in al-

walmaf

tcrius jure activo fundatum eít; hoc fi.

uidem , üt exdi&is in 1. Difp. conftat,

Diox. ]

d

formaliter conflituitur per facultatem e-

&

gitimaa, feu lege munitam ad aliquam

actionem, aut illius omiffionem; econ-

fdo 2

rb

trà debitum morale e(t, quod indepen-

fentite

ter ab,alterius jure ativo in fola agendi

honeftate fündatur ; quantitás autem

sgle f

torilt

debiti legalís defümitur à jure a&tivo al-

terius , hoc fiquidem eft menífura, ex qua

& M

digno(citur, quantum alteri per obliga-

vedtnt

d

tionem juftitiz debeatur , hinc fi quis

folvat debitum zquale juri aQivo alte-

i

rius, dicitur ex integro fatisfeciffe obli-

Wtl

Atl

gationi juftitiz. Caterüm circa hancal-

da eft

'tcritatc:p , vi cujus (cilicct,præ&an

obli.

/

"

li

m,pm;a, FII, irti;. I

415

VU

obligatio juri alicujus alterius, obfervan-

Ms

|

Í

'

dum éft, quód alia fit alteritas realis »

quz habetur inter duas naturas rationa-

I

les, feu voluntates realiter diftin&tas, üt

UT

Petrum; & Paulum; alia econtra fit al«

T

teritas moralis ,. quz habeturinter duos

D

folüm moraliter, five per jurisfictionem

Hlity

diftin&os, qua ratione rutor pupilli quà

Vi g

tl in

talis, íeu prout reprefentans períonam

cjuídem eít moraliter diverfus à (emet

ipfo , prout hic eít períona fingularis ,

) T

feu agens nomine füo, ex quo ipfo ul-

Iav

teris patet, quód tutor quà talis folüm

Qd

habeat alteritatem phyficam, nonautem

731

moralem à fuo pupillo. His prznotatis

Vcont

Dico 1. Juítitia proprié talis eft efíen-

huetilee

tialiter ad alterum faltem moraliter di-

^6

iüut

verfum, ità cum D. Thoma quzft. j 8. Ar-

m at

ticulo 2. comimunis, & certa fententia.

Probátur: Ad juftitiam proprié talem ef-

y t

D To

fentialiter requiritur,ut refpiciatdebitum

TE

legale, fed tale debitum eft ad alterum

i d.

eflentialiter faltem moraliter diftinctums

ergo. Maj. fupponitur ex didis Num.,

m»mm

Tl

pracedenti, min. prob. nam eatenus de-

cuq

bitum aliquod eft legale, quatenus fun-

jro d!

datur in jure aQivo proprie tali,feule-

ge üt favente illius libertati, in quo re-

«fto!

at

fidetjus a&tivum ipfius, fed hocipío; er-

jo

£0- Maj. patet ex prænqtatig min,

prob:

h

hec

*

j

[

M

414

Tralfatus de '7ure 6;'7(1]?1::&;.

hoc ipfo quód debitüm legale , feu obli.

jj

xpmpm |

gatío juftitiz fundetur in lege üt faven-

; I

te libertatiiliius, in quo refidet jus aQi-

vum, coipío implicat,ut i codem fub-

,K pro

jedo nec quidem moraliter. diverfo i.

quà ['

t

mul refideat debitum legale, &illud jus

activum, in quo fundatur hoc debitum;

m I qll

eigo. Ant. probatur: implicat; ut lex

Confi)

yto d

prout favens alicujus libertati reftringat,

N

Ícu obligeteandem voluntatem.

ii d

Confir. Nam una, eadémque lex, que

m ii

wp!'fc, &

intrinfecé conftituit jus adtivum proprié

]

tale; cadémq; favet alicujus libertati, re-

1 pj

ftringit libertarem illius, cui eadem lex

Tij

quitt,

non favet , fed implicat, ut una, cadém-

que lex fimulfaveat, & non faveatcjuf-

i ntgit

sodtet

dem libertati, nec quidem moraliter di-

1. n

veríz ; ergo.

A f

347

Dico2. A

J

d juftitiam þropri&, & per-

fe&é talem effentialiter requiritur, ut rc-

& d

t dbik

ípiciat debitum tum legále, feu funda-

tum in alterius/jure adtivo proprie tali,

ülocj

dtà cum D. Thoma quafít. $0. commu-

t min

,misíententia. Probatur: juftitia, prout

üttij

eít virtus diftin&a à reliquis virtutibus,

*-'zimsfac

cft habitus cuique tribuendi jus fuum ,

zi

ideóque refpicit debitum fundatum in

Ant. con-

- Wi

jure adtivo alteriu$5 crgo.

u

flat ex Articulo precedenti , conf. prob.

!f

Xtdi

ad hoc, ut virtus aliqua fit iuüitia prcrfc-

)

Y

[

Difputatio PH. Artic, i.

4lg

ik, (fU [

Í

N

&é talis, debet eadem refpicere clebitum,M

Afl

ac.proprié tale, féd folüm debitum le--

d

gale, teu fundatum in alterius jure.acti--

r

vo, & proptié tali eft debitum hujufmo-

t M

-

m

di, quia (cilicet debitum juftitiz tanrum

) (i

L

ac tale eft , quantum, &

X

quale .ilvl,S afiüï

vum, in quo fundatur.

/

t Utl

Confir. Implicat, ut ab(que omnide-

1777

bito exerceatur juftitia non (olüm affe- -

ml

&ivé, fed etiam effc&ivé ralis; ergo e-

TT

tiam- implicat, ut abíque debito legali

n

proprié, & perfedé tali ex

.

Detit t

erceatnr juíti-

tia proprié, ac perfedté fumpta.

m r

Dico 3. Ad juflitiam perfcáé talem'248

ul

requiritur, ut refpiciat debitum zquale

&t

faltem negativé , feu non minus jure a.

ditrd

&ivo alterius,itàcommunis cum D.Tho-

ma cit.

Probatur :* ad juítitiam perfe-

d

&am cffentialiter requiritur, ut perfedté

t

per eandem f(atisfieri poffit obligationi ,

fhds

Íeu debito fundatoin jute aGivo alterius,

fed hoc ipíos ergo.' Min.

yi

probatur: qui

Qu

enim minus przftat, aut praftare poteft,

j t

quàm re ipía debcat alteri,non (atisfaciat;

fll"husy

aut fatisfacere poteít adzquatz fuz ob«

T

ligationi, ideóque non tribuit alteri adae.

um )

quaté jus fuum; ergo.

nt, «t

Confir. Ju(titia perfe&a effentialiter

j

refpicit id,quod perfeGé juftum eft, fed -

non eft

tiawä

pgrfc&ö jultum non «€ft, quod

; æqui-

7

y

(16

Tm&atu*sï defure ïuj?itiä.

oalterius; ergo. Min.

ag

ztquale furi adtiv

lüm imp(äï

g

ater : nam men(ura jufti, feu debiti cft

Mdcon

jus activum

, in quo fundatur tale debi-

tum ; ergoid, quod huic menfurz non

qiti lo

dulett]

eft zquale, fed ab illa exce

"

di'cu;,l non c(t

a, w

'erfcáte juftum,

.

9 Objic.r. contra pri

mam :'.Apotc.['s dati

qem, N

totli

juftitia proprié talis ad femetipfum, nec

dher

quidem. à fe moraliter alterum 5 ergo.

Ant, probatür: nam poteft dari charitas

viéloque

Voroint i

proprié talis ad femet juxta illud: amor

incipit ab ego 5 crg

o fimiliter,

iyitlo

Confir. r. Si quis

fuaderet furi, utre-

químod

ftituat rem iniqué füblatam, exerceret a-

Vltti d

&um juftitie, fed poteft quis fuaderc fu.

du jl

ii

.gi , ut fibi reftituat rés fuas iniqucï fæbla--

t2as; CcrgOo.

que

.

M

Conf, 2, Siqui

soccid&ret f'c;netipfum,

aut juberet fe occidi, exerceret acdum in-

D

[

juftitie ftridte talem; ergo viciffim.

& eonfe

- Confir. 3. Poteft quis ex motivo jus

ftitiz- froenare fuas paffiones; ergo.

Ad o

Refp. N.ant, Adprobationem D.ant.

welay.

Si nomine Charitatis intelligatur amici-

wiiin

tia, N.ant. fi pracise intelligatur amor,

LT

C.ant, & N, conf, Ratio diftin&ionis eft,

ET

q

juia amor proprié talis prefcindit in fuo

M

conceptu, an

(it amor füimet ipfius, an

jtrd

.altetius, adeóque poteft dari amor a

futd

qua

femctipfum , fecusautem amicitia,

d

pto«

l

üi/p&tdtia Vll.iani(:. H.-

41

m Ms

. ptoprié accepta femper refpicit altetum,

AUE

mükdtül

cüm importet jus reciproci amoris.

. Adconfir, 1. D. maj. Exerceret actum

T

juftitiz folüm terminativé, feu redu&ti-

ul

' vé talem per denominationem extrinfe-

cam, C. rmáj. proprié , & tubftitutivé

fotis

talem, N. maj. & fic diftinéctà min. N.

inUm; K

n

confeq. Ratijo hujus eft: quód (uadens

alteri actum juftitiz non exerceat pro-

d du

prié loquendo juftitiam , ficut Angelus

P

homini fuadens caftitatem non exercet

!

]

proprié loquendo actum caftitatis, hine

if t

ejuífmodi füafio folüm catenus dicitur

QUE

juftitia aCtualis, quatenusterminatur ad

At

a&um juftitiz ab altero ponendum ,ni(i

ucï dl

forté ipfa fua(io effet fundata in obliga-

tione juítitiz,

:t'xy;ïum,

Ad confir. 2. D.ant. Éxerceret actum

ii

injuftitiz ftri&é faltem adversüs Deum,

fim.

tranf, ant. adversüs fe

ii

& confeq.

m—ct'ipfum, N. ant,

e

Ad confir. 2 D. ant. $i motivum fit

ND,MFI

honeftas debiti perfolvendi, & quidem

TU

fundati in jute aQivo alterius, C, antec,

ramt,

fecus N. ant, & confeq, hinc in cafu prz-

Qnisci,

di&o exercetur juftitia à refrenante fuas

jtinlu

paffiones folüm erga illum, refpe&ucu-

ipüus, 1

jus effecobligatus obligatione fundataim

amy'

jure aQtivo alterius, non autem exercee

K

tet juftitiam erga femet ip[um; e

tgo.

;

|

Objic:

,

x. 318

ïmäatus de jure ä'jupitiïi.

- Objic. 2. contra 2. Poteft quis exer-

i

3j0

!

i e

cere actum juftitiz perfedta feclufo om-

Md cor

ni debito legali , fen abfque eo, quód

àm j

habeat obligationem praftandi debitum

alteri; ergo.

Ant. probatur: nam po-

quatcnui

idie d

teft tutor locó pupilli tanquam debitoris

d pure g

exercere juftitiam perfe&tam, & fimiliter

potéft innocens locó alterius nocentis

ticipudl

fatisfacére offenfz alterius, per juftitiam

fptti

pi. &a

ftri&é talem, fed talis folutio non funda-

tur in obligatione ipfius tutoris , aut al-

qui o

terius fatisfacientis, & confequenter non

fictloq

refpicit debitum legale ;* ergo.

s

fl i

Confir, Solvens pretium alicui folu-

tione anticipata poteít exercere actum

usl

juftitiz perfe&é talem; fed ralis folutio

, tl

non reípicit debitum legale,nequeenim

yum, a

T od

alteri debita eft folutio anticipata; ergo.

Refp. D.ant, Abíque eo , quód ha-

oe

beat obligationem-folvendi, aut fatisfa-

n

€iendi füo nomine , C. ant. quód habcat

bj

Menti

obligationem fatisfaciendi, aut folvendi

;nomine alterius, cujus períonam mora-

Wi alte

liter reprafentat, N.ant. & conf. Ra-

(m,

tio diftin&ionis eft: quia licét tutor, aut

Yij

&i

fidei juffor non fit obligatus ad folven-

dum nomine fuo alteri debitum , poteft

Atgi

nihilominus effe obligatas nomine pu.

li "

illi, aut illius, cujus perfonam fuftinet

pous

(cu':

n

itä,, ut oblig'a;ip Q: cidem moraliter,

ios

li

Difputatio VIl, Artic. Il,

419

ij tt,

fi&ione juris propria, ideóque quà talis

Nom,

poterit exercere juftitiam perfectam,

V d

TM

'Ad confir. D. maj, Poteít exercere a-

IN

&um juftitiz perfe&tz folim eatenus ,

quatenus folutio anticipata poteft alte-

I

ri eíffe debita, C. maj. quatenus eadeím

[ fïmülh

5 o

€ft puré gratuita, N. maj. & D. min, An-

ticipata folutio non eft debita finé pa&to

Euf

fpeciali, C, min. füppofito hoc pa&o, N,

Wtünd.

min. & conf, . Ratio diftinQionis eít :

j ) At ZL

quód folutio anticipata quà talis regula-

RE DUR

riter loquendo non f(it debita, nihilomi-

0

lcill

nus eadem poffit effe debita ex fpeciali

pa&o inter contrahentes ità , ut vendi-

e a

tor jus$ (uum nolit transferre in empto-

tl

rem, nifi hic prae(tet folutionem antici-

itenim

patam, in quo cafu emptori acceptanti

a.

jus oblatum incumbit.debitum juftitiae

Q

períolvendi anticipato pre

TTR

pte.

tium rei em-

prhodt

O

bjic. 3. contra 3. Si iu' itia perfe&ta

Is

j1

od

eífentialiter refpiceret debitum zquale

if

juri alterius , fequeretur, quód homi-

( M

cidium, aut mutilatio non fit actus op-

( Ut

pofitus juftitie perfe&ts , fed hoc ipfum

(oIvet.

admitti nequit; ergo. | Min. conítat ab

Authoritate D. Thomz quaft. 64. dicen-

p

j p

tis , quód horhicidium, & mutilatio op-

L

(aftnt

4

ponatur juftitie perfectae

€.

maj. autem

probatur, nam vitz, aut membro mu-

ü;cr,!ri

a

tila-

—

N

420

: T)a&a;us' de fure & quffitin..

D s

jf

tilato nequit zquivalens reftitui , licét

poffit reftitui zquivalens damno fortu-

um

sst ol

nz ex homicidio, aut mutilatione emer-

;

gcnti 5 ergo.

lat

Confir. Nam ju(titia plus refpicit affe-

j od

Antec.

&um,

uàm effe&um ; €rgo.

as Nand

prob. Authoritate D. Thoma hic quaft,

iesc tb

1.art.6. adi. dicentis, laus virtutis in

wun d

. voluntate, non autem in poteftate con-

debatos

fiftit, & ideo deficere ab zqualitate, qu

jf d

eft medium juftitie, propter defedtum

f du

poteítatis, non minuit làudem virtütis ,

3tifit .

fi no& fuerit defe&us voluntatis; ergo.

iteus f

Refp. D.'maj. Sequeretur , quodho-

yradtet,

mnicidium rion fit oppofitum ju(titiz per-

st d

.. fe&z , prout juítitia obligat ad omitfio-

i ddi

'nem homicidii , IN. maj. prout.obligat

N

ad faciendam reftitutionem, tranf, maj.

Ratio

BA

: & fic diftin&à min. N. conífep.

Dd

dittin&ionis eft : quód homicidium di:

m exa

P

re&é opponatur obligationi juftitie, qua-

R

tenus ità ifta prohibet cedem, adeóque

ipponit

cüm huic obligationi perfeaé fatisfiat

BR

per omiffionem homicidii , hinc feqüi.

tur, quód homicidium prout oppofitum

lg K

*Im, u

ï.

uftitie id prohibenti opponatur juftitia:

K

erfe&ta , licét huic non opponatur o-

miffio faciendz reftitutionis, vi cujus re-

Vümt';[u

ttti

ftituatur aliud zquivaleüs vite, de qu

"

m

Á

L

[ y

pluribus agetur de rcnitutionc.

Ad

Dusd

l

hi l

Dijputatio VII, Artic. 1.

,

421

m

^Ad eonfir. D.ant. Juftitia magisrefpi-

lt

cit affedum , quàm effedum fpe&tata

rzcisé obligatione morali , feu debito

h

ft[m&,

oneftatis C. ant. fpe&ata obligationere-

)

li

ali, feu debito fündato in jure a&tivo alté-

rius,N.ant. & coní. Ratio hujuseít: quia

lt

l

Vittj

licét debitor erroncé judicans fe unicum

1

QI6 QO.

aureum debere creditori, cüm re ipfa

debeat duos, fatisfaciat obligationi mora.

litque

Mi

li, feu debito honeftatis tolvendo uni-

cum aureum, non tamen hac folutione

Mi

fatisfacit obligationi reali, feu debito jüri

t

Quxdj

alterius, fed tenetnr alterum aureum (u-

peraddere, (i pottmodum deprehendat,

It

(nifig-

f& diios debere áureos creditori. Ex hu-

üuoat

€ufque di&tis

Conftat, 1. Quód juftitia proprié ta.

M[. I'Mi.

lis' effentíaliter refpiciat alterum faltem

352

. Mi

ii d

moraliter diftin&tum ab illo, qui jufti-

tiam exercet, quia fcilicet ex parte füb:-

ii

u

jediijuftitiam exercentis effentialiter pra-

fupponitur jus paffivum, feu obligatio '

hii

fundata in jure a&i' illius, cui debitum:

!

Íqii

j

juftitiz preftandum eft, 'adeóque cüm

in una ,/eadéímque morali volüntate non

ulitie

pofüit fimul datijus aCtivum , & paffi.

r o

vum réfpe&tu ejusdem debiti tanquam

iut!

termini obligationis eó , quód effenria-

1

liter repugnet , ut eadem Lex in eodem

genereé fimul.faveat libertati , & con-

i

D d3

ftringat

*

B

422

m&futusxdc ';'um.'y ?u&i)ia.

vEM

(agditt

firingat eandem libertatem , hinc ad e-

]

s

-

udem !

xercendam juftitiam proprié talem effen-

1

tialiterrequiritur duplex voluntas faltem

i, d

fíoraliter diftin&a. — Hzc autem diftin-

[ebitó n«

&io folüm moralis toties habetur, quo.

Qu i

ties eadem realiter voluntas equivalet

non p

duabus voluntatibus realiter diftin&tis ,

preta

& divetía jura habentibus, prout coh-

fir, Ut PN

tingit in tutore, qui füb ea ratione, fu

f zltctiugu

ua reprzíentat perfonam , & jura fui

qim ei

pupilli, et moraliter diftinctus à femet-

de t

ipfo, prout eft períona fingularis, hae

qeduciu

bens jura fibi propria.

Ex quo ipío ul-

p

teriüs aliqui admittunt , quód, ficut Tu-

Qu a

tor nomine pupilli debitoris poteft e xer-

ifum jl

cere juítitiam ftri&té talem, folvendo de-

bita creditoribus pupilli , ità fimilitet

d

, q

poffit exercere juítitiam ftridé talem er-

Wi

femetipfum , fi nomine pupilli folvat

aum

D

i a

bi debita tanquam creditori ejusdem

ditoren

pupilli , imó ad exercendam juftitiam

m it

proprié talem non fufficit fola alteritas

ttoCn :

realis voluntatum,

d etiam requiritur

Mte.

alteritas moralis ità, ut habeant jura di-

viun

ftin&a, ideóque füb ea ratione, fub qua

tutor habet moraliter idern jus cum fuo

i

d

pupillo , non poteft exercere jüftitiam

tl

erga püpillum , nec parens etga filium,

aut Dominus erga fervum,

p

e talis

adcöq;

353. Conftat, 2, Quöd juttitia propri

€ .CB'-

!

l

,Dinm.mïo Vl Ariic.Tl,

423

M

effentialiter refpiciaf debitum legale, feu

fundatum in alterius jure aCtivo, hoc

Ui

I um

fiquidem eft fundamentum, & menfura

Ut

débiti, ideóque , ficut deficiente omni

Ut

debitó nequit exerceri juftitia , nifi affe-

AU

&iva , ità deficiente debito proprie tali

nou poteft exerceri jüftitia proprie talis.

iigi

T OUE CQ

Praterea ad juftitiam perfedtam requiri-

ie, (

tur, ut pre(tari poffit folutio zqualis ju-

ri alterius, qui etenim minüs praftat ,

V (

Ts

quàm exigat jüs adivum , non tribuit

iUf

alteri perfe&é jus faum, exquo ulteriüs

deducitur , quoódíi alicui fit impoffibile

b od

[atfi.

praftare debitum zquale juri altérius ,

r

tunc có ipfo fit cidem impoffibile exer«

citium juftitie perfecta.

Nec obftat,

il de

Qitet

Quódíi debitor tantum praftet fuo cre-

ditori, quantum poteft praftare, nihil

Wt

videatut amplius debere e€ó, quód jus

Yl

a&ivum, alterius non poffit obligare de-

| quia

bitorem ad praftandam folutionem ei-

jiin

bt

dem impoffibilem, cüm juxta receptum

axioma ad impoffibile nemo teneatut ,

titt

ideóque talis debitor exerceat juftitiam

j d

lib qu

perfe&am , etfi minüs praftet folutio-

nis, quàm antecedenter ratione contra.

Y

&i debiti praftare teneretur.

Contra

jtita

l üüum;

enim eft, quia licét debitor obligari non

poffit ad folutionem fibi impoffibilem ,

qua tenetur red-

-acjcöquc in ealinea, in

ere

yi

m

4

b

424

Trallatus de fure efuflitia,

dere debitum, fatisfaciat obligationi, fi

yatts

) qu

tantum fíolvat, quantum dare poteft ,

( !

non tamen fequitur , quód per hanc (o.

lutionem adzquaté impleat jus alterius,

x gt

walitatt

prout iftud deficiente zqvali folutione fc

extenditad fatispaffionem , juxta illud

fttutes 1

axioma: qui non habet in arc, folvet in

E pcrfc

pelle.

354 Con

ftat. 3.7(516d juftitia þröpgi& talis

j

effentialiter refpiciat debitum legale ,

hjj

l

idque zquale juri a&ivo alterius , adeó-

r t

que licét omnis virtus moralis, quz ef-

fentialiter refpicit alterum , faltem mo-

j

raliter diverfüm, revocetur ad juftitiam,

fan.

ideoque fub hac ratione poffit dici jufti-

tià in (enfu proprio , & folàm in fenfu

!

fduti

improprio, fi talis virtus ordinetur ad

t

ü A

ipfum fübje&tum agens, feclusà omni di-

verfitate morali, nihilominus folüàm illa

Al

juftitia fit juftitia perfe&é talis , quz re-

qut,y

fpicit debituni perfe&um, & zqualita-

yingpe

tem perfedam , hinc üt ifthic D. Tho.

t d

mas Quzft. 80. Articulo unico affirmat,

hneil

dupliciter poffe juftitiam proprié talem

tj

deficere à ratione juftitiz perfe&z, im.

DC

primis quidem, in quantum dcficit À ra.

LT

Secundóo in

tione debiti ftricté talis,

^| htl

quantum dcficit à ratione zqualitatis, &

(

ideo ad hanc fecundam claffem revocat

t

religionem crga' Deum, pietate

m .erga

l

paren-

li

)

!

Bi/'ufdü, VH- V Jf".fu'"o. |

42

tj

Í

à

i

-parentés, obíervantiam erga tnajores ^-

|

fj

có, quód his debitum zquale dari non

(s

poffit.

Ad primam veró claffem.revo-

cat gratitudinem erga benefa&ores, li-

-

ls;

: JUti|

beralitatem erga miferos eó , quód h&

(

virtutes non funden

N

Íeu perfecto,

!

tur in debito legg!i,

r t

173

ARTICULUS Ill

Wt d.

hn juflitiaperfetla ben? divida-

T

-

€ur in legalem , commutatiuam s

litt m

TI

üi/?ributivam » & vindicativam?

kj

Ran.:. Quód juftitia paffim dividi315

h enf

foleatinlegalem, diftributivam,come

E

mutativam, & vindicativam, üt fupee

vid

riüs Articulo I. infinuatum eft có, quód

ginit

fcilicet illi, qui ejufmodi juftitiam exer-

t

cent, paffim jufti dicantur, üt patet in

al

principe diftribuente officia juxta meri-

)

ta, & dignitatem civium : in cive pre-

f

ftante illa, quz debentur bono reipubli.

Ht

C€z: in judice infligente poenam debitam

; t

culpe &c, Cüm econtra illi, qui reliquas

ii

virtutes ad alterum exercent, non ío.

nb i

leant fimpliciter jufti appellari, fed iis.

ais d

dem tribuatur denominatio ab ea virtu-

te fpeciali, quam exercent, fic Deo ex-

teyd

m

hibensconítanter cultum debitum, pro«

u

prié

y

456

ïra&ätuk,dc jure &*fq/)itvïa.'

prié religiofus dicitur, qui exhibet de-

W

bitum h

Ü

onorem pagcntiþus, pius appel-

inkgt

latur.

yim v

3;6 Pren. 2. Quód, cüm juftitia genericé

n

ul

Íumpta fit con(tans , & perpetua volun-

jcicat

tas jus íüum cuique tribuendi , hinc ju«

j (entl

ftitia legalis fit conftans, & perpetua vo-

vitut

D

luntas tribuendi jus fuum Reipublicz

tU

l

wquà tali,feu preítandi id, quod debetur

emolumento rceipublice, Jüftitia veró

i, «

Qn, W

. diftributiva fit conftans, & perpetua voe

myit u

. luntastribuendicuilibetcivium jus fuum,

jl gt

quod habet ad bona communitatis quà

Qaum )

talis. Juítitia commutativa fit conftans,

(l t

; ac perpetua voluntas tribuendi jus füuum

v Atl

alteri privato, fcu adimplendi debitum,

qol, q

ab uno cive alteri civi, Jut(titia vindi-

t a

cativa fit conftans, & perpetua voluntas

fiptgiur

' infligendi pocnam :qualem deli&o àlte-

fM

rius, hinc juftitía legalis principaliter rc-

cdus|

fidet in civibus comparativé ad rempu-

Diftributiva in Ma-

Dico.

blicam quà talem.

tum t

-giftratu, aut principe comparativée ad ci-

,ves reipublice, cumulativa in cive pri-

qued

& Gon

- vato refpe&u alterius,' quod plerumque

in commutationibus locum habet, feü

"gï.mricn

'contractibus onerofis , & ideo comimu-

Ky

hi

tativa dicitur denique in judice refpecta

lu

delinquentium , 'quia fcilicet judici quà

fíii

tali competit potc(tas puniendi dcelicta.

p

rænf

N

nifpumiþ Vil. Ártic. t

Wbet Ó

d WlppcI:

Pren.s. Etfi predi&ta diviio in jufti- ;

tiam legalem, diftributivam, commue. '

tativam, & vindicativam paffim rece-

li

fjX

pta fit, nihilominus reítet controverfia

Wi i.

hic decidenda : an przedi&a divifio fit

DN

in fenfu legitimo ,. quód fingule ex his

virtutibus perfedté participent concee

Aj

U debes

ptum juftitiz, ideoque fint fpecies tub-

Al vej

Jedive, & non folüm poteftativz ejus-

dem, ubiadvertendum , quód juftitia

MTR

proprié talis fubinde confundatur cum

IDj

Mi

juftitia perfe&a , üt etiam juítítia perfe-

o

&a cum juftitia rigorofa ; hic tamen jue

ftitia perfe&ta ufurpatur in fenfu expofi-

fifin

to Articulo przcedenti, fcilicet pro ea

ditum,

f vidi.

virtute, quz effentíaliter refpicit debie

ANQtts

tum zquale juri a&tivo alterius.

Quz-

ftio igitur propofita refolvetur; fi ftatua-

yido t

tur, an quzlibet ex affignatis juftitiz fpc-

Viditt

tl

ciebus fit juítitia perfecta.

[

Dico r, Juftitiam lega

lem effejufti-358 ^

ia

tiam perfedé talem, ità cuni D. Thoma

mrirc':lq'.

Ts

hic quzft. £8. artic.6. & tequenti, Ami-

cus, Gormaz, aliique contra nonnullos

k

diffentientes,

Probatur : illa virtus eft

k t

juftitia perfeda , que refpicit debitum

|Contrm

legale, feu fundatum in jure aGivo al-

p

terius moraliter diftinti, fed taliseftju-

j

ftitia legalis s etgo. — Maj, patet ex diàis

qi d

?. im.

j

pracedenti artic, muin, probatur

primis

27

v

428

Tratlatus de Zure & gu[litia.

J

rimis juftitia legalis refpicit alterum fal.

du t

tem moraliter dittin&um , quxa Ícilicet

fico 3.

jus competens cummumtatx quà tali eít

moraliter divesfum à jure activo civis

fiiam p

;homacw.

quà talis, feu prout hic eft perfona pri-

vata, propterea debitum emolumenti

ormucr :

rp(ïus reipublicz non fundaturin fola ho-

v ^ |

neftate , fed ih jure activo communita.

tis, quod illa habetad bona privata ci-

[l vinis «

jat a

vium. Denique huic juri praftari poteft

ficet

debitirm equale ab ipfo cive, qui eft pars

reipüblice ; ergo juftitia lcgahsmcludlt

IUO

tt, o

omnes illas. conditiones j quz requirun-

((c fttto

.tur ad juftitiam perfecté talem.

3 f9. Dicoz. ]u('cma diftributiva eft juftitia

i atil

yftit, Q

perfecta, ità cam D, Thoma citato com.

du

munior Theologorum fententia.

Pro-

batut : nam pariter juftitia diftributiva

lts u

refpicit alterum moraliter diverfum, fi

i yett

mülque debitum zquale juri a&ivo al-

al

t g

terius, fed hoc ipío; ergo. Maj. prob,

(eomett

imprimis juftitia diftributiva refpicit fin-

gulos civium ,. prout habentjus adtivum

mrcm.&

tinei

moraliter dxverfum à jure adtivo ipfius

reipublicz, Przterea juftitia diftributiva

Wo.

refpicit debitum legale, fen fundatum in

l *&mz

flm u

)urc aGivo, quod thbet civis confide-

ratà proportione meritorum , ac digni-

Il

tatis habeat in bona totius reipublica,

0 DMI

Denique. eadem juftitia refpicit debitum

t

4

&

«qua.

i

429

lt

zquale, feu commeníuratum juti a&ivo

!t

fundato in meritis, & dignitate; ergo.-

du

ico 5, Juftitiam commutativam effe 269

r2

W

juftitiam perfe&té talem , ità cüm Divo

l

Thoma cit. omnes Theologi. Probatut:

Cs

nam jüftitia commutativa refpicit pari-

Ti

formiter debitum zquale juri a&ivo al-

um

terius, fed hoc ipío; ergo. — Maj, prob.

Ia d

imprimis enim juftitia cómmutativa ré.

du o

fpicit altérum moraliter diverfum , quia .

Qs

Ícilicet precipué locum hábet in contra-

d

&ibus onerofis , üt venditione, emptio- ..

ne, clocatione , mutuo, commodatione.

|

Lt

&c. nemo autem (ibimet ipfi rem ven-

(1 Jl

dit, aut à (emet ipfo eandem emit, (ibi

t CQ

mutuat, commodat &c. deinde refpi-

j l-

cit debitum legale utpote fündatum in

Qu

alterius jure activo, vi cujus rei vendi-

vn,

t& pretium exigitur, recompenfatio mu-

TU

tui &c, Denique refpicit debitum equa-

L

le, & quidem zqualitate; non quidem.

Wtl

Geometricá, feu proportionaliter ad dig-

nitatem, & merita alterius, fed equalitate

yulum

nipls

Aritmeticà, feu rei ad rem.

hibutvt

Dico 4. juftitiam vindicativam non 561

hm t

effe juftitiam perfectam comparativé ad

toníde

delinquentem , quatenus eidem poena

infligitur, fecus autem quatenus punien-

"51

do non exceditur meüfíura delicti , aut

ipibit

quatenus aliis per- delinquentem lafis

db

i

prafta-

v

naätiaru:de fure e iu/!iti;ä

430

Yi

reftatur condigna fatisfactio , ità cüm

; ïüscm

D.Thoma hic quaft. 80.communis fen-

4 vindicativa

g conda

t£entia, Ptrobatur : juftiti

jiempttu

folüm. eatenus poteft

juftitia perfe-

&a , quatenus refpicit debitum le

gale

Vi

ipobliczd

eommenfíuratum juri a&tivo alteríus, fed

u9

hoc ipío ; ergo.

H

.

.

Min. probatur: licét

enim juft

itid VIR

dicativa comparativéa

Confii. 'lll

tucden

illos, qdib

us per delinquentem injutia,

aut damnum illatum,

refpiciat debitum

f pda

um in jure activo exigen-

af g

zquale fundat

.

m od

te condignam

fatisfa&tionem , aut fatis-

paffionem pro injuria ,

aut damno illa-

uc Obl

ad delin-

bedntia ;

to, & limiliter comparativé

.

ciat debitum -

quentem eatenus refpi

trouri at

quale juri a&ivo ejufdem, quatenus p

duon d

niendo non exceditur meníura delidti,

a pita t

eó quód reus habeat jus adtivum, ne pu-

niatur ultra condignum , non tamen ju-

P

ftitia vindicativa refpicit debitum legale

Tif lg

comparativé ad reum

, quatenus eune

ton(deng

quia fcilicet reus

dadns d

dém pofitivé ple&unt,

fed folüm paffi-

non habet jus a&ivum ,

L f

vum, feü obligationem fuftinendi poe-

eide.

ergo.

nam zqualem deli&to;

tift

362

Objic. r. contra 1.

Si juftitia legalis

Goni

;

effet juftitia per

fe&a, fequeretur, quó

B

omnis.virtus

fcilicet temperantia, forti-

Dilt

tudo &c. conducens bono

reipublice fit

Pllbhm q

quit ;

g

juítitia perfcaa, fed hocy admitti ne

ergo-

f

pi/þm:ip i"n. Attic HI.

431

ml ü

Q

At

n

ergo. Min. patet, maj. prob. namjufti-

li

tia lcgalis eftcolle&io omnium virtutum

uj

iüüümf .

prout conducentium bono reipublice ,

Mi

fed temperantia, fortitudo &c. funt ta-

les virtutes , eó quód expediat bono

!d

TM

reipublicz habere cives fortes , tempee

À

rantes ; ergo.

XLpc

Confir. u

flitia legalisnon differtà vir-

Vf

t d

tute obedientie , fícd hec non eft jufti-

*

tia perfecta

3

ergo. Maj.

robat. nam

p

juítitia legalis confiftit in obfervantiale-

D) ts

gum conducentium bono reipublicz, fed

tüm

hzc. obfervantia non differt à virtute o-

TEU

bedientie ; ergo.

Aliud argumentum

Mitt a.

formari poteíft dicendo: quód juftitiale-

TO

galis non differat à pictate in patriam ,

à dii,

quze

pietas tamen non eft juítitia per-

W

fecta.

pum

Refp. N. maj. ad pröbatioticm'D. maj.

binm g

Juftitia legalis formaliter fumpta, feu

Qt d

confiderata quó ad obje&um formale,

st

& a&us elicitos, N. maj, moraliter fum«

Wügp: l

pta, íeu confiderata quó ad objectum

ul p

materiale, aut atus ejufdem imperatos,

C, maj. & conceísáà min, 'N. conf.

Ratio

ii lgl

diftindionis eft: quia licét juftitia lega-

n qu

lis materialiter fümpta fit colle&io orn-

nium virtutum conducentium bonorei-

nra, t

J

'.i uhhæu

publice , adeóque illas attingat, tan-

j

quam objectum fuum rnateriale, nihilo-

ï

[

D

mimlxs

]

^

j

'4?;, $- i'ra&aitïn de LUa iu/lüriq.

g

fninus differt eadem à reliquis virtutibus

j s

formaliter confiderata, feu quó adactus

(pnht.

elicitos coó, duód habeat obje&tum for-

jaqui

tnale diveríum, fcilicet honeftatem re-

sringi

lucentem in perfolvendo debito, prout

od füft

fandato in jute aQivo,reipublice, quod

motivum aliz virtutes non attingunt.

gei

vomntt

*' Ad confirm. fimiliter diftinctà maj. &

hum (

fnin. N.confeq. Ratio eft , quód jufti-

vnti d

tia legalis non refpiciat honeftatem re-

u civ'xq

lucentem in adimplendo pracepto fupe-

Mp

tioris, quam honeftatem quà talem re.

vf

fpicit obedientia, fed refpiciat honcfta-

quid

tem relucentem in debito prout funda-

to in jure adivo reipublice &c. Simili-

anpecil

Yopottit

tef refpondetur ad aliam patitatem de

(lm ee

pietare in patriam , hac enim non rc-

fpicit bonum reipublice, eó quód patria

i o

&üc a

finé republica haberi poffit , üt patetin

f üot

illo, qui nafcitur in infula deferta.

,' Objic.2. contra 2. juftitia diftributi-

tonrtí

36

ditom )

va non tefpicit debitum legalecommen-

ho0e Q

füratum juri a&tivo alterius; ergo. Ant.

af

probatur: nam juftitia diftributiva refpi-

cit debitum fundatum in jure civium,

]

quod ifti habent ad bona reipublicz ob

ittjg

merita , autobfequia eidem przflita, fed

LT

ET

ejuímodi debitum. non eft debitum le-

gale, aliàs (equeretur, quóc emnis gra-

hum

&ores, & omnis re-

titudq erga benefa

N

UT

À

mune

ük

Difputatio VII.. Artic, 11l

433

X

muneratio erga bené merentes effet ju-

MT

füitia perfedta ; ergo.

Confir. Juftitia. di(tributiva non refpi*

JN h [

cit xqualitatem debiti cum jure adivo

i itmm

civium ; ergo. Ant. probatur: namjus

lii

itud fundatur in virtute, feu meritis, &

dtitgy

obíequiis civium , adeóque cüm virtuti

Mnj

commeníuratüum premium à republica

l

dj

humana conferri non poffit , nec poterit

Bo

:

conferri aliquid zquale meritis, & obíe-

ul

quiis civium,

;

du

Refp. N.ant.ad probationem D. maj.

i ht

refpicit debitum fundatumiin jure civium

Qu find

quoó ad merita , & obíequia prout idem

t fj

jus fpecialiter refpicit bona reipublica

hm d

proportionaliter diftribuenda inter cives

Ht t

ejufdem reipublice, C. maj. prout jus i-

qyrit

flud non refpicit eadem bona, N. maj.

p

& fic diftin&à min. N. conf. Ratio di-

fti n&ionis e(t: quód juftitia diftributiva

Wt

iüfrie

non refpiciat debitum prout preciséfun-

Jymat

datum in meritis, & obíequiis, fub qua

ratione omne debitum à quocunque al-

f[ga Il

gudpe

teri preftitum, eft dignum premió, hoc

fiquidem ad folam gratitudinem, aut mu-

« d

jlite d

nificentiam pertinet, quod ctiam inter

"fl

privatos exercetur, fed refpicit jus fun-

datum in meritis civium quà talium, feu

dbitum

emii?

prout habentium fpecialem titulum ad

:-

bqna illa,.quæ in republica fünt

diftin&ta

! omnil

€

.eivium

n

Wi

434

Trallatus de7ure & Tuffitta,

eivium tmeritis, & obfequiis juxta eorum

4

, dlin

proportionem inter fingulos diftribuen-

st

da.

:

giis p

Ad confir. Refp. quód virtuti fecun.

suuità ,

düm fe confideratz non poffità republi-

ca hutmmana reddi aliud equale in bonis

aydentt

ligicl

fortunz &c. poffit nihilominus eidem

Ahnircd

prout conducenti ad utilitatem reipubli-

t i

cx premium zquale , qua utilitas eft

titulus, propter quem reípublica diftri-

pl

)

buit bona communia inter cives,

at

(pntrati

364

Objic.3. contra3, Poteft dari juftitia

commutativa , quin eadem refpiciat de-

nifiont!

ygatü

bitum legale 5 ergo.

Ant. probat, nam

slltat

fiquis alteri tradat rem antecedenter pro-

KTP

miffam, gratuitó exercet adum juftitize

AL con

commutativz, íed talis a&us non refpi-

cit debitum legale, qui etenim gratuità

1 CQ

qolluy

donat, non obligatur donare; ergo.

Confir. Pote(t exerceri juftitia com-

qubose

mutativa denegando id, quod alteri eft

ilis r

debitum; ergo. Ant.probatur: namfi

u t

quis furiofo gladium depofitum apud fe

: qui

deneget ex hoc motivo , ne fe occi-

Emi

dat, exercet juftitiam commutativam ere

d

a illum, fed hoc ipío; ergo.

b

Refp. N.ant. ad probationem D,ant;

Ciülülql

Si cadem f(it gratuito promiffa tum füb-

DT

ftitutivé, tum obje&ivé, N.maj. fi fo-

um

e&tivé

W,i

lüm fubftitutiyé , : f:-cus—autem obj

tranis

li

Di[putatio VII. Artic, lL.

m

425

b

tranf. maj, & ficdiftin&áà min. N. confeq.

T

M

Ratio diftin&ionis eft: quia licét (üppo-

neretur, quod alibi dicendum erit, quod

ts

omnis promiflio fit fubítitutivé quidena

Jj

gratuita, quatenus fcilicet aliquis inde-

ii

pendenter ab omni obligatione propria

TT

aliquid alteri promittit, fed tantüm fub-

TLttpd

ftantivé oneroía, quatenus non promit-

lls d

tit, nifi fub onere per alterum implen-

lludlr

do obliget promittentem ex juftitia cu-

W

mulativa, poftquam alteri implevit onus,

ii

Contrariumtamen dicendum cft de pro-

fs

miffione tum fübftitutivé, tum objc&i-

Ti n

vé gratuita , quia hec folüm obligatex

Tj

fidelitate ctiam a&um ex juftitia com-

mutativa.

jl

n

Ad confir, D. ant. Poteft exerceri ju«

fütia commutativa denegando alteri ,

U

[:)

quod fuum eft pro illis circumftantiis, pro

J t

quibus eidem hoc debitum e(t N.ant. pro

(drid

illis circumftantiis, proquibusindebitum

! mmj]

eft, tranf, ant. & N. conf. Ratio hujus

t

eít : quia licét denegans furibundo gla-

dium apud fe depofitum exerceret eate-

u

j ««

nus adum juítitiz commutativz, quate-

nus denegando gladium impedit homi-

Dut

cidium, quod tamen impeditum potiüs

(

ad charitatem, quàm juítitiam pertinet,

[)

nihilominus eatenus non exercet jufti-

lJ

jj

ecisé denegat alteri,

p

giam; quatenus pr

e42

quo

)

436

Tratlatus de 7uve d» Tuflitia.

gelnic

quod fuum eít, neque in prediis cir-

cumftantiis datur obligatio alteri dandi

(g[iuml'W

gladium , ideóque fub hac ratione non

sion

exercet juftitiam , fed folàm pro his cir-

?[us od

cumftantiis non lzdit juftitiam,

molum

365

f at

"Objic. 4. contra4. Juftitia vindicativa

etiam fub ea ratione , füb qua pofitivé

meniürz

ple&it delinquentem eft juftitia perfecta

tiyam, (

Ào

comparativé ad delinquentem ; ergo.

Ant. probatur à paritate: fi Princeps ,

vudfens

aut rcfpublica fervatà proportione diftri-

quis

buat onera inter cives reipublicz, tunc

tj qu

exerceret juftitiam diftributivam , licét

bicee

tidiroi

cives non habeant jus activum , fed fo-

]üm paffivumad fübeunda hzc onera; et-

titt Qu

ii

go fimiliter.

Confir. Juftitia vindicativa non differt

a N

re ipfa àlegali, & commutativa, fed. u-

BIN

traque hac eft juftitia perfecta: ergo.

PT

Refp. N.ant. ad prob. D, ant. Exer-

Con

cet juítitiam diftributivam eatenus, qua-

o

tenus precise imponit onera civibus,N.

hod

ant. quatenus in onere imponendo fer-

T Utf

vat debitam proportionem , & menfu-

ïïaüivo

ram non excedit, tranf. ant, & N. conf,

N

Ratio diftinctionis eft: quód Princeps,

u

aut magiítratus non exerceat eatenus ju-

deüm

ftitiam diftributivam erga cives, quate-

(tiy

nus przcisé illis imponit obligationem

bor

praftandi onera eó, q'uþd fub hac rat

io-

Q

ne

h

Difptitatio VIT. Artic. m,

-437.

R,

Ht

ne refpiciat jus folüm paffivum, fed exer-

cet juítitiam eatenus, quaten? fervat pro-

L

portionem , & menfuram debitam , ut

hg.

A

plus oneris non exigat , quàm cives ad

emolumentum reipublicz przítare te-

iil

[

ncantur, quz tamen obfervantia debitz

meníurz potiüs ad ju(titiam commuta-

ia

tivam, quàm diftributivam pertinet.

A5

Ad confir. D. maj, Juftitia vindicati-

li,

va differtà juftitia legali, & commutativa,

Vote r

li,

quatenus przecisé ple&it nocentem , N.

maj. quatenus fatisfacit juri aCtivo reipu-

T

blice exigentis ple&ti malefa&ores;aut ju-

T

ria&ivoillius,cui damnum illatum eft,vel

Qitjte

etiam quatenus non excedit meníuram

debitam, C. maj. & fic diftin&tà min. N.

mf

conf, Ratio diftin&tionis cít, & habetur

Wi

ex conclufione , & fundamentis ibidem

t

addudis. Ex hucufque dictis

a d

Conftat , Quód non folüm juftitia

As

commutativa , fed etiam diftributiva , &

366

T

legalis (it juftitia perfecta, eó quód pari-

qu)

ter utraque refpiciat debitum zquale ju-

f aetite

riadivo alterius , quod imprimis fingue

tX eot

li civium habentad bona communitatis,

Bo

prout hec funt diftribuenda inter cof.

jenst

dem juxta proportionem meritorum, a«

& qu

deóque Princeps , aut Magiítratus hec

at

bona diftribuens non exsrcet puram mu-

hici

"

nificentiam , aut gratitudincm remune-

[

T'a

L5e€3

rato.

!

«5

Trlaäatus de fure & pufritia.

g, qu

ratoriam erga cives, quia utraque eftju-

( Cot

ftitia folüm imperfe&ta , fed exercet ju-

;quidcm

ftitiam perfectam ob jus fpeciale civium

jqpent

quà talium.

Similiter refpublica habet

gt

jus peculiare a&ivum , feu jus altum ad

s t

exigenda onera, quz cives quà tales prz-

lia

ftare tenentur ad confervandam rempu-

diu.

blicam, cujus fünt partes, adeóque cüm

auidi

ejuímodi jus adivum' non habeant .re-

Bran]

fpe&u alicujus extranei, feu peregtini

(

hinc extraneus praftans aliquid in emo-

fgus j

lumentum reipublice non exercet jufti-

m

tiam ftri&tam , fecus autem civis ejuf-

yutii

dem, imó Princeps,aut magiftratus ipfe

fottatnd

juftitiam legalem eaten? exercere poteft,

Confu

quatenus non refpicit in gubernio bo-

tintuy

num ptivatum, fed totius reipublicz ,

Atf N

ideóque juxta D, Thomam juftitia lega-

fl

lis refidet in Principe quafi archite&toni-

cé, eó quoód Principem ordiset ad prz-

jodt

W QOl

ftanda illa in füo munere üt fubditis im.

vidend

onenda, qui reipublice cofmodum petit;

367

Conftat 2. Quód juftitia vindicativa

diüribm

Wi cat

non fit juftitia perfecta relativé ad delin-

quentem , prout hunc pofitive pledit ,

hsin.

quia fcilicet in delinquente non datut

g

N*»;;m

jus adtivum , fed paffivum ad füftinen-

dam poenam , nec eidetn fierct injuria ,

t

fi pocna condonatetur,

Unde juftitia

lus

QU

vindicativa folüm eatenus eft juftitia per-

cda

li :

Bifputatio VIL, Artie.1H;

433

fe&a, quatenus non excedit menfuram.

"fi

T

paenz correfpondentis deli&o , fub

M

fiquidem ratione refpicit jus a&tivum

£

'p!lbhwh"

linquentis, quód ille habet , ne punia.

LR

tur ultra condignum.

Praterea quatc-

ts

nus refpicit jus a&ivum , aut ipfius rei-

V rcm

publice exigentis pledti nocentcs, aut jus

GUT.

aQivum illius , qui petit fatisfadionem,

TM

aut factispaffionem ob damnum illatum.

gt

Ex quo ipío deducitur, quod juftitia vin-

t

dicativa , quatenus eft juítitia perfe&ta ,

fit pars juítitiz tum legalis, tum corm-

d

[uT)

mutativz, nam ad legalem pertinet, pro-

fettrié

ut refpicit bonum reipublice, ad com-

mutativam ceteris Vrationibus revocatutr.

t

tj bt«

1

Conftat 3. Quódfi Princeps, aut ma- 568

giftratus prout fi&ionc jurisrepreíentans

iice ,

il

totam rempublicam , aut jura ejuídem,

Sudote

fibimet ipfi,aut bené de cadem merenti

juxta debitam proportionem applicet bo.

yulyt

[

na communitatis inter bené meritos di-

videnda , tunc exercere. poffit juftitiam

doyti

diftributivam erga femetipfum, quia in

ii

tali caíu habetur alteritas moralis confi-

didite

ftens in diverfitate jurium eó, quódju-

aedit,

ra reipublice fint diftin&a à jure priva-

p du

i

to ipfius Principis, aut magiftratüs, econ-

tra i civis fibimet ipfi tantum ufurparet

i

íua authoritate ex bonis rcipublicz ,

a

proportionaliter debe-

P(l

quantum eidem

be4

tur,

lüïiia(

j

Ji

440

Trallatts defure e fuftitia,

|

[j & qLiOii

£ur, fic non exerceret juftitiam diflri-

optivam erga femet ipfum , quia fci-

"

ouit d

jl o

licet civis privatusnon reprafentat fictio-

df ldu

ne juris totam rempublicam ,

quem-

admodum eandem reprafentat Princeps,

ss lii

1

£, i

aut megittratus. Id ipfum quoque pro-

frmai f

portionaliter dicendum eft de juftitia le-

gali, & vindicativa, ideóque fijudex quà

Phinc od

talis vindicet injuriam illatam fibi , üt

exchdutt

cim a

períonz fingulari, fibimet ipfi fatisfacere

iniont

ex juftitia ob diverfitatem moralem, fe-

cus autem fíi vindicet injuriam privato

r hat

illatam, üt privatus eft, aut judici illa-

Prato

confla.

tam, üt judex eft, eó quód in tali cafü

non habeatur alteritas moralis,

depeft

derfte

tjb

ARTICULUS IV.

iveties:

n C quomodo fola juflitia com-

fimity.,

mutatioa fit juflitia ffritibtalis ?

pf

for

Rznot. r. Etfi juftitia perfeda divi.

um jo

269 P

datur in tres fpecies fubjectivas, fci-

Qoad

licet legalem, diftributivam , & commu-

At

tativam, eó quód juftitia vindicativa fub

i:amiis,ic

€a ratione , füb qua conceptum jufti-

uI

Fs

tiz perfectz participat , juxta diverfi-

tatem motivi partim fpe&tet ad jufti-

f

tiam coffutativam, partim ad legalem,

j

Dl

nihilominus adhuc reítat controverfia ,

aDn;

Z

Difputatio VIL, Artic, W.

44

VT

d[l

an, & quomodo fola juftitia commutati-

[í

va poffit dici juftitia flri&té talis ità , . ut

lxm

hzc fola obliget ad reítitutionem, fi quo

caíu ledatur jusalterius, undelicétom-

1

nis juftitia perfe&ta refpiciat debitum le-

(

d)

i

i

gale, nihilominus idem pre cateris af-

firmari folet de ju(titia commutativa, &

ü)udrxq

hinc nonnulli diftributivam, & legalem

i

I fj

excludunt à ratione juftitiz perfectz ,

il

cüm eandem potiüs excludere deberent

n f

à ratione ftrictz juftitiz.

Ad deciden-

i g

dam hanc quazftionem ulteriüs

hi

Pranot. 2 quód debitum legale non

379

it lal

confiftat in indivifibili , fed unum-poffit

effe perfectius altero confideratá fcilicet

diverfitate juris aCtivi, in qua fundatur

J

tale debitum ; hec autem perfectionis

diverfitas in jure activo ex triplici capite

MM

fumitur , ícilicet ex majori obligatione ,

!

perfediori equalitate , & alteritate, üt

mox patebit. Imprimis igitur poteft u-

tht d

num jus adivum effe perfe&ius alteró

d

quo ad obligationem, fi fcilicet non fo-

(

làm peraccidens, feu pro cxteris circum-

ain ib

flantiis, (ed per fe magis obliget, eó quod

p l

intrinfecé conftituatur per legem magis

diver

faventem ad percipiendum directé com-

y ']um-

modum fíuz libertatis , quàm alterum

lgt

jus adivum.

Declaratur id ab exem-

plo, fi ctenim Petrus equé Paulo, ac Jo-

m

anni

1

j

442

Tractatus de Ture é» Tufritia,

fito Y

anni debeat roo. tituló mutui, tuficjus

a&ivum Pauli per fe non magis obligat

un rl

Petrum ad folutionem debiti, quàm jus

[j

jmpt

a&ivum Joannis, etíi magis poffit obli-

um p

gare per accidens , fi fcilicet Paulus in

tonmt

gravi neceffitate conftitutus magis indi-

obïïgat, |

£eret folutione debiti, quàm Joannes.

ciiuti

371

Pranot. 3. quód, ficutunum jusaai-

hn d

vum poteft effe perfe&ius alteró quó ad

d r

obligationem, ità quoque poffit cflc per-

ii jsa

fe&ius ratione alteritatis, & zqualitatis,

us

adcóque fi jus a&ivum unius fit penitus

tocifos

diveríum à jure activo alterius, ut nul-

jl

latenus intercedat communicatio , aut

Wtd us

fubordinatio, tunc có ipfo habetur pere

p

fe&ior alteritas , quàm fi aliqua com-

ii

mnunicatio, aut fübordinatio intercedat,

pv

Similter equalítas Arithmetica, feu tei

ls d

ad rem, quz habetur . inter jusactivum;

Y

& correfpondens debitum, preícinden-

um

do à eircumfítantiis perfonz, loci, tem-

eft mj

otis&c. perfedtior eft quàm zqualitas

dicm

arithmetica, quz folim habetur defum-

tin t

ptà proportione à circumftantiis perfo-

tz, loci, temporis &c. hinc propofita

^ fl

&

quzftio rofolvetur, fi oftendatur, an fo-

t

la juftitia commutativa reípiciat debi-

&Mw

tum , alteritatem, & equalitarem ftri&té

tltt

talem, feu magis perfe&tam , quàm ju-

l'llfh(m

ftitia legalis, aut diftributiva.

1co

fici

f

mm, lt

Difputatio VII, Artic. I

E

A

Dico r. Solam juftitiam commutati- ?74

l

j

Wl

'*wïlus

vam refpicere debitum legale, feu ftri-

TT

&6 fumptum, Probatur: nam jusadti-

lt

vum proprietatis , quod refpicit juftitia

commutativa , per fe loquendo magis

T

T0 Joit

li

obligat, quàm jus adivum, quod refpi-

ID d

it juftitia legalis, aut diftributiva;ergo.

Ant. prob. Jus adivum proprietatis ,

ltiqi,

d de

quod refpicit juítitia commutativa , eft

illud jus adivum , quod civis privatus

A

quà talis habet in bona fibi propria, fed

tl

DT

hocipfo; ergo. Maj.patet exconceptu

Áalin,

juftitie commutativz, Min,prob. nam

iftud jus.adtivum eft legitima facultasad

At

]

percipiendum dire&é commodum fuz

Qu Q

at

libertatis, fed huic fimile non eft illud

jus adivum , quod refpicit juftitia lega-

Mil

lis, aut diftributiva , quia jus activum ,

TENUWY

ídque altum reipublice in bona privata

g

«ivium, quod refpicit juftitia legalis, non

» A

cft fimpliciter facultas dire&té percipien-

inaqió

di commodum fuz libertatis, neque e.

vt lt

nim refpublica pro folo fuo benéplaci-

|

qipel

to fpoliare poteft cives bonis priva-

ymolt

tis, fed tantüm in iis circumfaantiis .

n

jn quibus id exigit neceffitas reipublice,

du de

& fimiliter jus adivum civium, ídque

«t

altum in bona reipubliciee, quod refpicit

juftitia diflributiva , non cít fimpliciter

quii

]

facultas directe percipiendi commodum

»

Uue

]

444

Trátfatus de pure & Puflitia.

galq

füz libertatis, ut pro folo beneplacito

]ico n

fibi finguli tantum ufutpare poffint,quan-

tum placet, cüm econtta jus a&ivum

qm tlj

fp Arit

proprietatis, quod finguli civium habent

in bona privata,fit facultas pro benepla-

fita leg

Geome!

cito difponendi ;; ergo.

373

Dico 2. Solam juítitiam conimutati-

tantum.

coním

vam effe juftitiam ftricté talem , fpecta-

nns

tà jurium alteritate.

Probatur: nam

juftitia commutativa refpicit illud jus a-

tun, f

d folm

&ivum, quod habet quilibet civis priva-

tus quà talis comparativé ad alium ci-

u (clict

ii

vem privatum quà talem, fed in hisfo-

funcin

lüm datur perfea alteritas, feu ftricté

talis; ergo.

Maj. patet exconceptu ju-

tr, &i

lt eu

ftitie commutativz, min, probatur: nam

d jus a&ivum proptietatis, quod ju-

u t

habet in füa bona privata, non cft

« ln

commune, aut fübordinatum juri adi-

fite t

vo, quod pariformiter habet alter civis

fituty

Denoeri

in fua bona privata, cüm econtra jus a-

&ivum altum , quod habet refpublica ia

Ye, U.

bona privata civium, fit qua(i commu-

ttüqit

ne cuilibct civi, prout parti conítituenti

W.

eandem rempublicam , & fimiliter jus

Y

Vi

illud altum, quod habent finguli cives

r

in bona reipublice, juxta fingulorum

Cï'.'xäu

merita fingulisdiftribuenda, non fitper-

d

fc&é diverfum ab ipfo jure reipublice ,

QUoiy

neque eniminter partem; & totum da-

Bs

tu£

"l

DilputatioVIL, Artic. V.

445

[m?ï?hci(o

UA

türadaequata, & ftricta di&in&io;. ergo.

- Dico3. Solam juítitiam comrutati-

374

Tb

vam rceípicerc aqualitatem ftridé talem,

[

fícu Arithmeticam, | Probatur: nam ju-

ia

ftitia legalis refpicit folam zqualitatem

Geometricam, ut fcilicet quilibet civium

! C

tantum conferatex fuis bonis privatisad

la, j

conícervandam rempublicam, quantum

U! f

praíens neceffitas exigit, & vires admit-

Lbl

tunt, fimiliter juftitia diftributiva refpia

d

dünd

cit folam proportionem Geomcetricam,

ut fcilicet tantum ex bonis reipublicae

felinhif

diftribuatur inter cives, quantum hic &

t r

nunc in zrario ad id deputato contine.

Wt

tur, & fingulorum mcrita proportiona.

£

liter exigunt 5 econtra juftitia commu-

quij

tativa refpicit equalitatem Arithmeti.

d

cam , ícu rei ad rem non attentá digni:

nyi d

tate, aut meritis períonarum, vel'nece(z

vt

fitate przfenti, neque enim Nobilis be.

n o

nermceritus de republica poteft pretende-

t

re , ut leviori pretio emat panem, cz-

Tf

teráque victualia, quàm plebejus &c.

st

ergo,

"

gl u

Objic, r. contra 1. Non folüm iu&iQ 37y

aJi Y

tia commutativa, fed etiam legalis

refpi-

yylotut

cit debitum ftriáé tale; ergo.

Ant, pro«

p

batur: nam jus illad altum r

eipublice,

:1 uhliæ;

quod refpicit obligatio juftitiz legalis, eff

perfectius, quàm illud jus a&tivum, quod

totumff

»

reípi«

)

446

Trallatus de 7u)-e(r ïuþiridï

jirs p

refpicit juftitia commutativa, quin tem«

pote neceffitatis , quilibet civium tene-

jjoionc

At

tur poftponere bona privata bono rei-

isege

publicz, fed hoc ipío; ergo. Min. pa-

tet , maj. probatur

.

.

Jus etenim illud

U

fneneu

baffüm, quodcivis habetin bona priva-

(cliceti

ta , adcó debet cedere juri altiori reipu-

blice, ut preterbona fortunz tencatur

d at

1

etiam impendere bona famae, & Vit£.,

qui p

quaz obligatio non habetur comparati-

quadbab

ibotisg

vé ad jus privatum civis alterius; ergo»

Tim ex

Confir, Si Pctrus Paulo deberet 100.

finé quibus refpublica confervari non

t ,

fionetn

poffet, tunc tenetur potiüs fubvenire pe-

riclitanti reipublice , quàm Paulo, licét

P

in extrema neceífitate conítituto; ergo.

vnándi

Refp. N.ant, ad prob. D. maj. Jusal-

g

tum reipublicz eft perfedius, íeu magis

t ii

obligat folüm peraccidens, C.maj. pet

G

fe, N. maj, & fic diftin&à min, N.conf.

Qb

Ratio diftin&ionis eft: quia, etfi jüs al-

flv 10

tum reipublice magis obliget per acci-

&tl

dens , nihilominus per fe minus obligat

tit D

ad folutionem debiti , quàm jus priva-

ii

tum cujuslibet alterius civis, có quó

W

reípublica titulo juris privati non po ffit

LY

ab altero exigere bona privata civium ,

dj

nifi pro illis circuniftantiis , pro quibus

tiVä ;!

neceffitas confervandz reipublica id re-

Vend

quirit, cüm econtra quilibet civis titu-

C

[s

*W

Di[putatio VIL, Artic. IF,

44

T

g

lÓ juris privati poffit ab altero exigere

folutionem debiti, etiam pro illiscircum-

L

ftantiis, in quibus neceffitas, aut ntili-

Em

tl

tas exigentis hanc folutionem non requi«

rit. Caterüm advertendum hic difícri-

g,

lii

men cfle interjus altum reipublicz, quoód

Ícilicet illa habet pro caíü neceffitatis

Iinien

ad exigenda bona privata civium, & jus

TU

quafi privatum ejufdem reipublicz ,

QQupa

quod habet in certa bona prout diftincta

VOT

bt

à bonis privatis civium, nam fi quis ci-

vium ex arario publico acciperet mu-

m

tuum , non minus obligaretur ad folu«

Detitt

tionem debiti, quàm fi accepiffet mu-

N

tuum à cive privato, quia hzc obligatio

(; 9)

non fundaretur in jure alto reipublice ,

N

quod refpicit juftitia legalis, fed'funda.

d

retur in jure qua(i privato reipublic.e,

Qu w

quod refpicit juftitia commutativa;

n Nb

Objic. z. contra 2. Juítitia commu

ta. 375

Ti

tiva non femper refpicit alteritatem

.&fi-

T

&6é talem; ergo. Ant.probátur: fi ete-

gt

nim Petrus, & Paulus fimul haberent

j

dominium commutativum cjuídem rei,

&qu

autagri, dom(s, prefidii &c. tuncjus

Qp li

itud, feu dominium Petri fundatet in

TO

Paulo obligationem juftitie commuta.

Q qmbüi

tivz , ne abíque confenfu Petri agrum

icei

vendat &c. fedhocipfos ergo. Maj.eft

GUb

certa, quia Paulus contrarium agendo

)

pecca-

b

448

Trathatus de fure & pufiitia.

: m&iVb'ü

peccaret contra juftitiam cofnutativam

jiqe

Ell

Min, probatur-: nam jus a&ivum Petri

T

effet commune cum jure Pauli; ergo:

üur 3

Confir. Et(i jusa&ivum pupilli fit füb«

ordinatum juri aCtivo ipfius tutoris , po»

ia mo

at

teft nihilominus inter pupillum, &tuto-

(ybordi

rem dari juftitia commutativa5 crgo.

Refp. N.ant. adprobationem C. maj,

n

N.min, ad probationem D.ant. Jus Pe-

(ibrn

tri effet commune cum jure Pauli cum

upolüt j

(j

fubordinatione tanquam habentis jus al-

t (ubla

tum, N.ant. abíque tali fübordinatione,

tranf; ant, & N.conf, Ratio diftinctionis

t Oto

n g

e(t: quód jus adivum Pauli non fit fub-

kertto

ordinatum juri a&ivo ipfius Petri tan-

quam juri alto, ut Petrus poffit exigena

danif:

te id neceffitate ejufdem abíque confen-

Tudlip

Lt

fu ipfius Pauli difponere de re fübjeda

utriufque dominio cofüuni; cüm econ-

gt

tra refpublica poffit difponere de bono

ii

.

t

privato cujuslibet civis ab(que eo, quód

C

requirat particularem confenfum ejuf-

dem, quanturmvis in tali cafu hzc difpo-

t

fitio fic fieri- debeat, ut exinde redun.

Qüii (0

det emolumentum in civem privatum ,

Wf

non quatenus períona privata eít , (ed

Bd

quatenus eít pars ejufdem reipublice.

Q

4

Ad confir. N, ant. Neque enim tutor

prm,

reduplicativé fumptus, feu quàtalis ha«

4

u-

bct jus a'a,ivqm ullatenus diveríüm àj

te

lg

?

1

Jl

Di[;umfia VIl,. Artic. F.

449

Em

xe 'a&ix?o-'

) ml;m Pcm'

fuüi pupilli , quia tutor quà ta«

lis reprefentat perfonam, & jus acdivum

Ls

fui pupilli; fi autem tutor folüm acci-

npup' k

TM

piatur fpecificativé , feu prout eft per-

Íona moraliter di(tinda à fuo pupillo ,

im i.

tunc jus aCtivum pupilli nullatenus eft

Ut t

Ontm C

fubordinatum juri a&tivo ipfius tutoris,

tanquam jurialtoejufídem , ità ut hicad

4l ]UJPC

fublevandam füam neceffitatem ufürpa-

Itl

1

re poffit/bona pupilli.

m

Bd

Ó

JiC. 3. contra 3,

Jaftitia commuta-

Rrüt

tiva fubinde obligat ad folam aqualita-

377,

Vilindiont

tera Geometricam; ergo.

Ant. prob.

Dotfth

nam fi quis.eodem titulo uni creditori

Ttti t

debeat 1oo, & alteri ;o. non tamen pof-

[ t

fideat nifi 30. tunc ex juftitia commuta-

TOR

tiva obligatur prímo creditori folvere zo.

tiyda

& alteri 10, fed in tali caífu datur fola z-

n

qualitas Geometrica inter folutionem

YU

debiti, & jns activum ipfius.creditoris

ergo,

E

TT

juln t

Confir. Si ttes mercatoresineant con-

T

tradum Íocietatis quó ad lucrum ex pe-«

d li

cunia colledta inter fe difttibuendum ,

;n'ramm,

tunc juftitia commutativa per fe obli«

]Cüa[c

gatet ad folam.zqualitatem Geometri-

)ubücæ-

cam ; ergo.. Ant, probatur: fi ctenim

ia t

primus conferat 1000. alter 2000. tertius

4000. tunc juftitia commutativa per fe

ais

'

icet

ct[umä*[ï'

gþlfgargg á u: l.ucrxumï ebtentum ícil

*

W

'*;g ; - fru&atui de 7m é 7üfitïlo ,4

76. proportione Geomcetrica inter eos

gt ni

jj

dividatur, adeóque primus accipiat 1o.

n C

alter 20. tertius 40. fed hocipíos ergo.

gis, eif

-Retp. D.anr, Subinde obligat folüm

ér accidens. ad zequalitatem Geometri-

imm

ca

P

"

o, hircf

m , C.ant, períe N. ant. & conf. Ra-

aim o

tio diftin&, eft : quód juftitia commüta-

tiva in ca(u addadto folüm per accidens,

euor at

fcilicet ob defectum mediorum obliget

fs £

um um

ad folutionem faciendam proportione

Geometrica , nam per fe obligat ad fo.

viqis

lutionem zqualení Arithmeticé , ut pri»

(urlna

*

mo folvantur 100. & alteri ;o. prout ex-

fiüem

fita dil

inde patét, quód pradi&ta folutione Geo-

metricà integrum debittim non expun-

ülüntjt

gatur, fed reftet obligatio folvendi reli-

diro dii

t

quum , quámprimuüm id fierí poteft , nifi

ii

creditores

ultrone&. hánc obligationcm

remittant,

)

agl

- "Ad cenfir. N. di

! t; ad probationemD,;

sim d

poriot

maj, Juítitia commutativa per fe obli-

düobus

gat; u

t lücrum diftribuatür proportione

«

Geometti

€3 comparativé ad jura diver«

dutini

fa inter fe combinata, C. maj. cotnpa-

( nf

tativé ad jus cujuslibet de fe fpeatum ,

w

[

N. maj. & fic diftinaà min, N, confeq,

-

l

*

Ratio diftin&tionis eft; quia licét in cafu

dim

ptzdicto fervetur fola aqualitas Geome-

hT

trica, fi jura divería juxta diverfam pe-

[j pnn

cunie quantitatem ad invicem compa-

gj

rtentur;

Difputatio VIL. Artic. .

4fí

t t

rentur, hihilominus fervagur reipfa a.

A

qualitas Arithmetica, fi portio lucricom.

u

U

li

(

paretur cum jure adtivo cujusvis merca-

"]

toris; cüm enim iutcgra collatz pecunias

lts

fumma fit 7090. & lucrum obtentum fit

Yi

' 7o, hinc mille non attulerunt plus lücri

j

quàm 1o. curm vi contratüs primo mer-

tl

catori correfpondeat pars feptima lucri,

1t dl

hinc 1o, zqualitatem habent Arithmeti-

UUOR

cam cum jure a&tivo ejufdem, & fic de

Itl

reliquis, Aliud adhuc difcrimen affignat

ti&, miil

Cardinalis de Lugo inter hanc diftribu-

o a,

tiónem Geometricam, quam refpicit ju-

Hore Gu

ftitia diftributiva, nam fi boqa dividen-

o

" da fünt juxta debitum fundatum in jure

«t

a&ivo civium &c. tunc iíta diftributio

ydt t

fit fic: ut- aliquo ex numero defieiente

reliquis accrefcat portio, econtra in ca-

p

fu predi&o , fi'aliquisex mercatoribus

um

etiam fine hzredibus decederet, tunc

"TT

' portio ejuídem non accrefceret reliquis

quriüs

duobus , nifi fortaffis de hoc fpeciale pae

j d

&um iniviffent, Ex hucufque dictis

j uf

- :onftat 1, Quod folajuítitia commu- 378

tativa refpiciat debitum legale ftridté

shtts

NN

( conit

fumptüm , nam juftitia legalis refpicit

drisdlt

debitum prout fundatum in jure alto i-

i Oton

pfius reipublice, quod iffa habet in bo«

na privata civium , folüm pro illis cit-

rerm

m (

us eadem bona exi-

gt

| cumü;ntüs, pro quib

2

guntur

,

"s

!

)

4;7. Tra&ämi defure & fuflitia.

gt

euntur ad ferrandam rempublicam, &

gt t

. juftitia diftributiva folüm refpiciat debi-

g

'tum prout fuündatumih jure alto civium;

quod finguli habent in bona reipublicz,

qiiem t

eyintet

folüm pro iis circumftanriis, pro quibus

hac D]

adíünt bóna inter eos diftribuendá; cürm

econtrá juftitia commutativa . reípiciat

teritut

gt p

debitum üt fundatum in jure activo pro-

metict

.. prietatis ftridé fumpto, feu facultate ex

fucormmd

1e aliqua percipiendi directé commodum

ii

propri

z libertatis, fivé hoc fit commo-

b

dum nece

ffarium, five non neceffarium,

i o

'ídque adferat, vel non adferat utilita-

yetumi

venditit

tem diftin&am à fola beneplacito volun»

tatis , ade6que cüm jus iftud fit perfe-

iglitf

at

— &ius, quàm jus altum, hinc in illo fun-

tf

datur dcþi;urg ftridius , quàm in jqros:-

j

alto.

[

DN

ód fola iüftitia commu-

Conl

$79 . Conftat 2. qu

t

tativa refpiciat alteritatem , & zqualita-

tem (tri&é talem, primó enim reípicit

(lbot

teríi

alteritatem perfectiorem, quàm juftitia

legalis, aut'diftributiva có, quód lega-

tünts

A ls juftitia fitilla, quam civis velut pats

ii

'exercet erga rempulülicam veluti totum,

w

'& juftitia diftributiva , quam refpublica,

n

lt

tanquam totum exercet erga civem tan«

uam pártem, adeóque cüm pars, & to-

ftty

tüm íolüm diftinguantur inadequaté ,

t

dam

U

. hincneutra juftitia ggfpici:/ omnimo

).UHS

1

Difputatio VII. jïti:; fP.f

n

k

jutis alteritatem , econtra juftitia com-

i

mutativa eft illa, quam unus tanquam

hü(mu

mm

pars exercet erga alium tanquam partem

-

ejufdem reipublicze , adeóque cüm par-

o

Q (mn

tes inter.fe adequaté diftinguantur, hinc/

ts

t

hzc fola juftitia refpicit omnimodamal-

uU

teritatem, Deinde fola ;juftitia commu-

Áopt

tativa per fe refpicit equalitatem Arith-

TUtett

mcticam, íeu rei ad rer, neque enim

Itj

A

in commutationibus üt emptione, ven-

QQQ«

Mi

ditioné &c, refpicitur dignitas,aut quàá-

litas perífonz vendentis, ementis &c. fed

TT

pretium intrinfecum rci, quz emitur, aut

OTOLU

venditur, econtra juftiria diftributiva, &

t

legalis refpicit folam aqualitatem Geo-

fofüt

metricam, fcilicet comparatione fa&ta ad

i t

neceffitacem praíentem, dignitatem ci-

vium &c.

C

Conítata. Etfi juftitia perfe&ta divida- »$6

il

tur in commutativam, legalem, & di-

nj

ftributivam tanquam tot fpecies, feupat-

Vj

tes fubjedtivas juftitie perfe&tz , nihilo-

il lg

minus ex his fola juftitia commutativa

It pts

fit juftitia ftride , feu rigorose füumpta

totud

eó quód hzc fola refpiciat debitum, al-

yblicy

teritatem , & zqualitatem rigorosé ta-

«t td

lem.-Quódfi fiat ulterior comparatio in-

ter juftitiam legalem , & diftributivam,

s U.

gqui[ä !

tunc legalis :perfedtior eft, quàm diftri-

1

utraquc in ratione

jmoi/

j

butiiva » licet cpim

F

3

alte.

!

5

N

»

44 mfmü; ie*ïufz'ö'?

uflitia.

III qv

- A Csl l

E

Alveritatis,& «qualitatisGeometriez con-

(guobicW

veniant ,

*

differunt tamen in ratione de.

b3

p 1

biti ,.có quo

N M

d jufítitia legalis per fe lo-

mv:lüt (

juendo magis obliget civem erga rem-

m

publicam, qüàm diftriburiva juftitia rem-

t«

publicam obliget erga civem, nam tma-

f

jorcítobligatio partis erga totum, quàm

(ut Pj

totius ad confervandam partem, Exqui-

ddiunt

bus patet , quód fpecifica harum virtu-

qrns o

tum differentia ultimó defümatur à di-

N

vcrfitate. jurium , in qu

jibus fundantur

Ultinioó adver-

iporum

debita ípecie divería,

aolgiur

tendum , quod proir

de etiam civis pof-

tiu,qu

fit obligari ex juftitia commutativa erga

slomin

xempublicam, & hzc erga civem, quan-

vit o

do ícilicet debitum non fundatur in jure

vt

alto, fed in jure aGivo ftridté füumpto,

istik d

quia tunc non ampliüs confideratur ci-

Treng

vis ergarempublicam, tanquam parser-

i,

a totnm, aut viciffim, prout contingit,

jb

fi refpublica accipiat mutuum à cive pri«

VACUD.

'

r

Vàto, aut civisà rgpublica.

vinrj

u

ARTICULUS V. -

bv

4fn, €8 quando obligationt ju[Hitie

w

eommutativa fatisfieri po[ffit per actum,

(tg

k

"

qui.non procedit ex iotivo ejujdem.

Ujt,

Rxn

ot. t, Quód hic non moveatur

P

. qu«€

a.-

Á

i

, l'm

ftio; an) däfi poffit adtus form

IS

4

]

j

: vDi/pu.'lt ;0 Vil

455

"i,

lis juftitiz, qui non procedat ex motivo,

t

. feu obije&o formali ejufdem ,. hoc fiqui-

R,

dem tepugnarealiunde patet, fed folüm

lt

inovetur controverfia, an, & quando

Ut

Ampleri poffit obligatio, juftitie ab(que

y DAtt,

€o, quód agens intendat per ínum actum

ij

A i

*

fatisfacere obligation

itiz , feu pra-

h lg

, flare alteti débitum e3

P

crhotivo, quia

TET

debitum eft, & coníequenter etiam ig-

ititd.

norans poffit implere fuam obligatio-

QUtut

nem, ficuti juxta communiorem Theo-

d

logorum fententiam, ignordns , fe' effe

[um

. obligatum ad andiendam mitffarm die fe-

UT

ftiva, quàm erroneé putat effe ferialem,

nihilominus audiendo miffam, ità fatis-

MUU

itjute

faciat obligationi, nt poftmodum alte.-

It

ram audire noh teneatur, etíi primüm

r

deinde advertat/ diern effé feftivam,

Y

Prenot. 2. quód, ficuti inaliis virtuti«

3f2

tutng

bus, ità etiam in juftitia fit duplex obli-

gatio, alia fcilicet affirmativa, alia negati»

ii

va,cürm etenim juftitia obligecad dandam

€uique jus fnum,adeóque terminus for.-

malis hujus obligationis fit indemnitas

-jutis alieni, eadémque duplex, alia (cili-

iT

cet negativa, fcupr ivativa confiftens in

4&!4"7,

omiífione a&tionis juri alterius adversá,

lh

& alia pofitiva con(iftens ina&tione pofi-

gv

tiva ; eadémque debita juri alterius, ut

« T. Al't- ;l hlnc (c'

tsfomgf

qufllüs di&um c& Difp

4

quitulr, ,

L

/

| b

AT6 — Traletus de æeä-f;m;tia.

44 fj

;quitu'r , quód fimiliter duplex fit obliga-

tio juítitiz ,.una fcilicec fundata in prz-

ugmädmd

quranica

cepto prohibente actionem juri alterius

eim Wck

adveríam, cujuímodi eft fürtum, rapina,

homicidium:alia pofitiva fundata fcilicet

ude a

f in cott

in przcepto affirmativo, vi cujus pra'ftane

da eft a&io pofitiva, utfolutio tituló mu-'

fs at

tui,emptionis, & quidem obligationi ne-

Tion !

afftmitia

gativz pofle fatisfieri per folam omiffio-

nem adts prohibiti, ex quocunq;tandem

u

motivo talis omiffio procedat , omnes

friaciend

lt

fatentur, ideoque folüm reftat quaftio

de obligatione affirmativa.

yisiplt

Pranot. 3. quód res ille, quax funt

tó, i

38

obuturz

alteri debite ex affirmativa obligatione

juftitiz commutativaz fint in triplici diffe-

t mnqu

tinsde

' gentia , nam alie fünt debitz alteri in

individuo , eó quód nunquam tranfivees

tll

/zint, in dominium debitoris, íed man-

i, qui

Iots, 1

N

ferint ífüb alterius dominio, ideóque e-

tiam manetobligatio id ipfum rcftituendi

tandem

- jnindividuo, quamdiu extat penes alie-

Sietni

num poffefforem, prout contingit, fi Pe-

udíed

.trus commodato accipiat librum à Pau-

ul

tl

lo, tunc enim eundem tenetur in indi-

EU

' viduo reftituere, nec fatisfaceret fuz ob.

ts

; ligationi, fi libró retentóreftitueret pre-

Tx]

tium ejufdem,

Aliz econtra non funt

U

alteri debitz in individuo, íed folüm in

ï

fig,

valens

alio gquivalcnti, five deinde &qui

4

iftud

T

L

l

^ oobifpitatio VIL: Artie. Y

437,

MM

iftud fit numeró, five fpecie diverfi

u

!

m,

li

quemadmodum contingit , fi res acce-

LIm

pta tranícat in dominium debitoris, tunc

AUf

i

enim hic folüm obligatur dare aliud ae--

N

quale creditori ex bonis fibi propriis, ut

lus

p

)Uttts

fit in contradu mutui , emptionis, &c.

His prenotatis —

^

B

|

Dico 1. Ad implendam obligationem

Q 0nj[iy

I

34-þ

affirmativam juflitie commutativz non.

Md

requititur, 'ut'adtus procedat ex motivo

At QUn

fatisfaciendi debito ejufdem, quando de-

i o

bitum praíftandum non eftex bonis pro-

priis ipfius debitoris, fed folius credito- .

quént

ris , ità communis , & certa fententia.

Jitiüne

Probatur: nam hoc ipfo, quódresalie-

lcdifes

na nunquam tranfiverit in domininm

dket i

ipfius debitoris, eó ipfo debitor canderm

tlv

reftituendo. in individuo praftat torum

ln

id, quod exigit jus aCtivum ipfius credi.

lgt

toris ,. ex quocunque tandem motivo

lod

eandem re(titnat; ergo. Ant. probatur:

p

Si etenim Petrus tibi reftitnat librum a-

p

pud fe depofitum , 'aut fibi cofnodatum,

niits

praftat id, quod exigit tuum jusa&tivum,

jv

hoc ipío enim quód liber depofitus, aut

( d

commodátus nunquam tranfiveritin do-

p

minium Petri, có ipfo Petrus reftitüen-

n funt

do librum tribuit tibi adequatum jus

(olümi

tuum, fcd hoc ip(o; ergo.

. Dica

auiv

il

.äk,m

j

/

D

X

L.

ï;'ys' | Tratlatus de 7ure & uffities —

"

38;.'" Dico 2, Ad implendam obligationem

j

juftitiz commutative toties requiritur ,

yii, v?

ut a&us procedat ex motivo praftandi

g u

debitum alteri , quoties debitum pra-

«

ü

"

ftandum eft ex bonis propriis ipfius de-

FO«

um Á

bitoris, ità communis fententia.

batur: quia hoc ipfo, quàd folutio ma-

Cont,

terialiter accepta in predida hypotefi

pon il

tidtm, Qu

non procedat ex motivo prafítandi de-

bitnm juri alterius ; có ipífo per talem

y, d obl

folutionem non extinguitur jus activuns

nietm, qt

ipfius creditoris , fed hoc ipfo; ergo.

&

Min. patet , maj. probatur: nam ftante

u (imi

obligatione debiti, vi cujus Petrus de-

Mp N

vo li c

bet ipfi Paulo rco. tituló mutui , poteft

Petrus Paülo dare 100. in donum gra-

i ln

tuitum, ità ut dando 1co. nolit extingue.

s d

OR

re jus creditoris; ergo. Conf, probatur:

quia hoc ipfoquód Petrüs antecedenter

a.

habeat dominiumin 1oo, , có ipfo eft in

st

arbitrió Petri, ut dominium iftud tranf-

bttrja

ferat in Paulum , vel tituló folutionis

(djn a

debite , vel titaló donationis gratuitz ,

tj

neque enim Paulus ob jus illud credito-

itüdt

ris cít incapax donationis gratuitg acci-

;

ET

iendz à Petro5 ergo.

Obligationi jufti-

j fv

386 — Obijic. 1. contra r.'-

E

-fiz commutativz fatisfieri nequit per a-

Z

Qu

&um,

i non procedit ex motivo fol«

füiny.

b

arius

?cfldi dc

dans

[l

:

ituqi', lg:d hoc ipfo depofit

E

M

- abilputatio VIL. Artie. V« —

'4?9: |

n

dans librum depofitum exintentione do-

llt,

j

mandi, non fatisfacit fuz obligationi $

d

€rgo, , Min. patet, maj. probatur: nam

rzceptum affirmativum juftitiz non fo-

Mi

[

;

üm obligat ad a&um materialiter, fed

t Pr,

bluir

etiam formaliter juftum ; ergo.

Confir, Przceptum affirmativum

fidci

i

non folüm obligat ad a&tum fidei mate-

li

d

rialem , quo crcdantur myfteria revela-

Wt tb

TU

tà, fed obligat etiam ad a&tum fidei for-

malem, quo credantur myfteria revela.

b

ta ex hoc motivo,

N

PTR

ergo fimiliter.

i

qgia Deus ,rrcvc*lavit; :

Mp

H

Refp. N.maj

. ad pf&batiouem D.ant.

/

j tl

ro illis circumftantiis , pro quibus per

It

e&um folàüm materialiter juftum nequit

itgut

tribui alteri jus füum, C. apt. fecusN. — ,

vt

ant. & conf. Ratió diftin&ionis eft, quia

RT

preceptum affirrpativum juftitiz obligat

Wt

ad illos a&us, finé quibus alteri non tri-

fid r

[itini

buitur jus fuum, adeó6que cür per adtum

folüm materialiter juftum altcri poffit

Ml ,

tribui jus füum, qunando fcilicet res alic-

qulio.

na redditur domino legitimo , hincin

f

-

tali catu przcepto affirmativo juflitiz fa-

tisfit per a&um materialiter juftum, €ó

ni W-

quod füppofità hac datione, ex quocuns

t

que fine cadem fadla fit, non habeat do-

rito f

minus amp

lius jus :cpctc.ridj. aþ altcrog

j

rem þfuam.-

*

Ad

-

7À

460

Trátlatus de fureee 7u]f:'t?ii.

*- Ad confir, D.ant. przceptum affirmaá-

j

"i ob!

tivum fidei

ro omnibus circumftantiis

j

( di

obligat ad actum formalem fidei, N.ant.

jiiotis t

r

o quibufdam circumftantiis C. ant. &

k nonlti

N

N.conf. Rario diftin&ionis eft: quód

gitio u

wdure t

praceptum affirmativum fidei fübinde

yecct (

obliget ad folam externam fidci poffe(-

fionem, prout fit, fiquis fidelium ante

etin d

tribunal conftitutus interrogetur, an fit

h 41110, i

Chriftianus , tunc enim fatisfacit obliga-

tv fio od

tioni fatendo, fe eífe Chriüianum, etfi

i diin

'tunc fimul.non cliciat ad&um internum

d lrum.

" fidei Theologicz , licét in aliis circum.

gaionm

ftantiis. idem preceptum obliget ad

Adconí

a&tus internos fidei,

j

utet d

.9857

Objic. 2. Repugnat, ut aliquis fat

is;

i

faciat füuz obligationi per illum adum ,

IT

per quem intendit non fatisfacere, fed

ti &

depofitarius dando librum ex intentione

il Qio

donandi non intendit fatisfacere fuz ob

fett ,(

ligationi 5 ergo.

'

tenrione

Confir, Hoc i

pfo qüöd Petrus librum

itplcié

depofitum det ipfi Paulo ex intentione

t pf

donandi , €ó ipfo vult obligationem re-

inam

ftituendi. librum transferri in aliquid a-

NOte

liud huic libro zquivalens, fed hoc ipfo

DT

dando librum non fatisfacit füz obliga-

Itisj

tioni; ergo.

t

ho

Refp, D.maj. S

i Gt in i,ll-ius' porc&ate,

lb Y

t non

(l

ut poqcndo aöt,un; fatisfaciat, au

fatiss

i

Di[þufatia'llll. Artic. V.

[ 46.tX

f

fatisfaciat oblig

ationi, C.maj. fecus N

Rn

N,

CUM

maj. & fic dift. amiin.N.con(, Ratio di-

DT

fünctionis eft, quia hoc ipfo, quód li«

Mi

ber non fitin dominio Petri, fed indo-

lid

minio ipíius Pauli, eoipfononeftin po-' .

i

(l

teítate Petri; ut dando librum Paulo e-

ii

xerceat; donationem gratuitam, neque

klumay

enim . obligationem 'dandi librum ipfi

Ait, and

ttolg

Paulo, tanquam domino legitimo, poteft

i f

pro fuo beneplacito transferre in aliu |à

libro diftin&um , & confequenter dan-

i

do librum neceflario i

Il f

gationem,

mpletfuam oblis ,

Vl a

* 'Ad.con

fir. D. maj. Vdiät"fänsf&rrc;

£

&

transfert obligationem translatione ali-:

Uif

qua: cfficaci ,& proprié tali, N. maj. in-

a,

efficaci, aut.folüm apparenter tali, tranf,

, d

1n3j. & fic diftinàà min. N.conf, Ratio

RUO

dittin&ionis e(t: quia , licét tranímitte«

vt

retur , quód Petrus dando librum ex in-

tentione. donandi hoc ipío velit falrtem

nl

implicité femet ipfum obligare ipfi Pau-

n

lo,ut prater librum det aliquid aliud ipfi

It t

libro zquivalens, nihilominus per hanc

qil t

voluntatem. re ipífa non transfett, nec

ycifo

re ipía transferre poteít obligationem

oolgr

reddendi librum velut rem alienam fuo

domino in aliquid aliud', quia fcilicet

ol

liber non eft ia dominio ipfius Petri, fcd

qui n

e no«

li

folüm poteít üþimc:t ipfi ;mþoncr

LA

vam

l

J

-

W

462 5&&4"&: de gure & 7uf!irf4.

Plllloq N'ä

vari obligationem dandi aliud libro. 2e-

fgliotis (

quivalens, ad quodantecedenter non e-

girio. 1

tat obligatus.

" Objic. 3- contra 3.

Stante obligatioe

il jut

388

ol 14

né mutui, qua Petrus

debet 100. Paulo,

sihiomint

' non eft in arbitrio ipfi

us Petri, ut dan-

do 10 01

do 160. fatis

faciat fuz obligationi, aut

fed hocipío; ergo. Min.

us dul

non fatisfaciat,

atur: nam Petrus dando

yo fnt d

patet, maj. prob

tl

10o. nequit facere ;

quo minüs tantum

r hi

det Paulo, quantum €

ft debitum jutiadti-

1 Vl

vo ipfius Pauli.

lovedi d«

'. Confir,

?.

Í

uantumvyis

depofitarius red.

u i

dendo lib

rum velit.eundem: donare p

Paulo, non

P

tamen eít in arbitrio ipfius

(onaion

sfaciat fuz obligationi; er-

Adcottt

Petri, ut fati

i qui

fimiliter,

"Ant.patet ex'didis. conf,

r t

probatut: ideo Petrus

depofitarius red-

dendo libr

um neceffario

(atisfacit fuze Ob«

d t

areddendo librum dattan-

tue, f

ligationi, qui

i r lu

Y

tum Paulo , q

uantum e(t debitum juri

&tonfa

activo ipfius Pauli,

fed etiam dando roo;

quantum eít debitumi

dnibimp

tantum dat Paulo,

Wt2

juri a

&ivo éjufdem ; ergo.

bationem D. anqt.

X

Retp. N.

maj. ad pro

non cít

in ar

bitrio ipfius Petri, ut dan-

m

no

Paulo det tantum,, quantum

^. fügi

do 100.

B

recisé n

4turaliter, feu indeterminaté

lt

cft débitum Paulo, C.ant.

quafitum for-

ft debitum

màliter, aut d'ctcrtpinat& €

auo;

! rui.v ü

4

|

!j

i

- Mifputatio Vil. Artic, V,-

463

il

Paulo, N. antec; & confeq: Ratio di-

U ts

füiodionis eft : quia, licét non fit in

arbitrio.Petri , ut roo, re ipía fint z

t

quales juri activoipfius Pauli , qui tituló

jotn

mutui haber jus exigendi à Petro 106, ,

AT

nihilominus cft inarbitrio Petri, utdan-

li

do 100. extinguat, vel non. extinguat

&t M

jus adivum ipfius Pauli , càm enim illa

ts dany

1o0. fint antecedenter fuübjecta domi-

lr

nio ipfius Pauli , priufquam eadem det

hii

Petro, hinc cft inarbitrio Petri , ut det

1C0, velut.formaliter debitos, feu titulo

j

Íolvendi debitum mutui, vel det 109.

bureil

tanquam'' indebitos , ícu

donationis gratuitz,

. ti;ulo follius

m

Qtij t«

- Ad confir, C. ant. N, conf. Difparitas

s t

eft , quia depofitarius antecedenter non

habuit dominium libri , adeóque illum

t d

gilteo

dare non poteft titulo donationis gra-

udtte

tuitz , nifi apparenter talis ,. cüm pemi.

ni res fua aliunde ab altero donari poffit,

um j

U

& confequenter reddendo librum necef-

r

farió impletjus aCtivumiipfius Pauli, quia

dat. rem alienam fuo dorhnino, econtra

gDaw.

in altero caíu habet dominium in illos

xoo. Petrus, ideóque poteft tituló dona.

a

dtut

tionis re ipfatalis eofdem dare Pauloità,

mmïmtö

ut fimul permaneat in Paulo jus prifti-

num creditoris fundatum in titulo mu-

"

f

tui, Ex hucufque didis

| ii

o

,

N

Con: *

T

y

&t

! ä?d&'ams de 7147? d pufitia.

-Conftat 1. Quód obligationi juftitize

"

389

commutativz fíatisfieri poffit per atum

4 aedit

snovti

folüm materialiter juftum , qui fcilicet

rc ipfa non procedit ex iatentione fol-

itiqii

yendi debitum juri activo alterius, quan«

iolo u

Conft

do folutio praftanda non cft ex bonis

propriis ipfius debitoris, fed folàm red-

ts l

denda eít resaliena füo domino, adeo.

latl

que depofitarius reddens füo -domino

fii b

rem depofitam fatisfacit fuo debito, tf

g pl

candem det ex intentione donandi, quia

ir ts

fcilicet hac redditione extinguitur totum

giipuus

jus dQivum alterius , utpote confiftens

wum t

pracisé in eo, ut rcs alicna legitimo do-

t

mino reddatut.

N

AT

-^ Conftat 2. Quó

d o:bligartioni iuüitiir;

cornmutativz-non fatisfiat per aütum

hd

folüm materialiter juftum, feu materia-

Mi

liter equalem juri adivo alterius, quan-

do folütio praftanda eft ex bonis fubje-

hET

&is dominio ipfius debitotis , ideóque

receffaria tunc fit intentio faltem impli-

QU&

cita folvendi debitum, & confequenter

L

ltem|

f; Petrus. tituló mutui debeat 100. ipfi

wfftí

Paulo, non fatisfacit füz obligationi ,f

i

eidem det 100. ex intentione donandi.

fllkü

Ratio hujus eft: quia'cüm hi roo. de-

L

«erminaté furmpti .non fint juri a&ivo i-

; li

fius creditoris debiti, nec creditor (tan-

- "tf

tionis

te dcþito, al:criqs fit iacapax dona

qqilibcl

gra-

li

AU fs

Difputatio g'll. p VL

46;

gratuitz , hinc debitor poterit eofdem

R

ln

(

ipfi creditori dare conftituendo in illo

j

1

jusnovum donatarii, & relinquendo jus

fC(lU;,

antiqui creditoris ad ex

u

tituló mutui,-

X

igcndbs aylios 100«

ch

|

lii

Conítat 3. Quó

d fimiliter-de juftitía

li ii

legali , & diftributiva difcurrendum fit,

adeóque fi civis ultroneé det aliquid ex

) doti

lo d

fuis bonis privatis xrario reipublice, ità

ut per hanc donationem gtatuitam no-

tl qut

lit fatisfacere fuo debito, tunc mianebit

Itr

OU

obligatus ad perfolvendum reli

quum dcf

bitum tit'qlö juü—itizg legalis.

Tltod.

y

ii

-ARTICULUS VL -

um

ln eidem debito ju[litie commu-

Qs

Aativa fatisferi poffit multiplici

i u

:

nrists

folutione adaquata,

; il

Rænot. I,l Quód hic n

;

[0]

hn

quz(ítio: an eidem debiro per mul.

n movcatü;nr 3»'90 ;

t

tiplicem folutionem adzquatam (atisfie-

*

j

ri poffit folàm in a&tu primo, ut quzli-

joni l

bet ex his feorfim confiderata fit de fe

1omn l

1 d

fufficiens ad implendarn totalem obliga-

tionem ju(titiz commutátivxz , nam a«

dino

liunde certum eft, quód(i debitórunius

jtorl

tantüm aurei det duos creditori fuo, runc

ao

qqilibcr etiam fe

clusó alteró adzquaté

r

G g.

Íuf&-

f

i

'4'6? - Tr;&ami de fure d juflitia.

jaingye

fu

fficiat ad extinguendum debitum unius

aurei, ideóque folüóm quazftio movetur,

l

repic

q a

an fadià fuppofitione; quod debitor fciat

v diobus

fe. non debere nifi unicum aureum, fed

nihilominus ex intentione bis folvendi

imptust

jutergit

iftud debitum., det duos aureos credi-

tori tanquam duas folutiones diftin&tas;

dens df

ol d

"

an inquam in tali caíu quzlibet folutio

pen p

unius aurei fit folutio adxquata, & tota-

lisin actu fecundo ità, ut non minüs u-

vim, «

alirduo,

na , quàm altera extinguat in a&u fe-

Pronot

cundo totum debitum faltem in eo ca-

fu, quando utraque folutio fimul com-

fdvendi d

slitr per

ponitur à debitorcità, ut non fit una po-

D

fterior altera,

r

. $91 Prenot. z. quód debitor unius autei ,

ttrpit

a lus

quem creditori folvere tenetur ex bonis

ropris, fit quidem obligatus, ut ex

d

duobus aureis à fe poffeffis det unum fuo

imhy

creditori , hec tamen obligatio non re-

QQt cu

fpiciat determinaté potiüs aureum À ,

ifinit o

Varo lj

uàm aureum B ;. quia licét quilibet ex

his feclusó alteró fit de fe fufficiens ad ex-

r pun

tinguendum debitum creditoris, nihilo-

Kp

B

minus debitor non obligatur potiüs da-

ré hunc, quàm illum, fed poteft profuo

t

beneplacito alterutrum cligere ad fol-

t[mm'

ld

vendum debitüm , hinc obligatio prz«

di&a folüm vagé, feu disjunctivé refpi-

- um

um

V p

ci'; »qurUmqu; aurgum prout neceffari

a

]

;

| Di/þutdïia.VII.,Artiir,' pic-

467

tl

ad extinguendum debitum, licét uttume

^

u

que reípiciat determinaté prout füfficien-

M

At ij

tem ad idem debitüm folvendum, ficut

ex duobüs oculis. neuter. determinaté

b

fumptus cít neceffarius ad videndum, ete

Itj i

fi uterque determinaté fümptus fit fuffi-

5 dfnis

ciens ad videndum , atque in hoc fenfü

It (b

T

intelligi debent , qui dicunt obligatio«

nem pradictam refpicere utrumque au-

Dj -

reum , etfíi

PT

individuo.

non rcfpiciat utrumque in .

TT

Prenot. 3,

Quàd pradi&a obligatio 592

ii

folvendi debit

um creditori tamdiu mo-

fu.

raliter perfeveret , quamdiu perfeverat

carentia gratuitz donationis, quz fete.

iratti,

ectotis

nct €x parte creditoris, & carentia con-

digaz íatisfa&ionis , tenens fe

ex parte

, U d

debitoris,

adeóque moralem períeveran.

hum

tiam hujus debiti minime conftituit utra,

fio m

que carentia, quarum alterutrá fablatá

g J

definit obligatio juftitie commutativa,

gt

Ratio hujus patet exinde, quia licét de.

Styadtte

bitor nunquam folverit aureum , adeó.

iil

que cx parte illius femper maneret ca.

Qf die

rentia condignz fatisfa&tionis; fi tamen

i orolut

creditor ultroneé condonaret debitum,

T (

tunc eó ipfo defineret obligatio folven-

diaureum , fimiliter licét creditor nun-

alio ?

i

quam. condonaret debitu

; adeóoque

€x patte illius femper maneret carentia

.cce[ïariä

gtatui«

—

,

Y

:

| 458 Tm&a;u: de fälreü 7ul?itïa;

. gratuitz condonationis , fi tamen debi.

jialam

g o

tor pratarct fatisfa&ionem condignam

; as

íolvendo. aureum fuo creditori, tunc

l

pofthac defineretobligatio debitoris, His

o

jm coni

pranotatis

3.

Dico t.

Non repugnat, ut eidem ob

tüca dei

l

igationi juftitie. commutativz fatisfiat

ue («

od

. snultiplici folutione adzquata, fi plures

Ífolutiones fimul ponantur ex intentione

nl t

folvendi idem debitum , ità Cardinalis

fito ts

tf decat

de Lugo Difp, r, dejure, & juftitia, plu-

réíque alii contra Card. Pallav. . Proba-

tireole

tur: fi enim debitor unius aürei ex in-

r dtir

tentione bis folvendi hoc . debitum daret

Mit, p

fimul duos aureos creditori , tunc quz-

stl a

libetex bis duabüs folutionibus confide-

od

zata defirueret in a&u fecundo moralem

4 d

perfeverantiam hujus debiti , fed hoc i-

i

o

;ergo. Min.patet, maj. probatur:

N

E

am perfeverantia moralis hujus debiti

ln &

formaliter conftituitur per carentiam

Qieteo

condignz farisfactionis, fed in cafu pr&-

hi i

di&o quxzlibet folutio unius aurei feor-

la

fim confiderata formaliter, & adzquaté

hi

defituit carentiám condignz fatisfactio-

i

nis; ergo. Maj. patet ex Num. pracee

r

denti, min, probatur : quzlibet folutio

Dit

feorfim confiderata eft perfe&té zqualis

itü

juri activo ipfius creditoris, feu fufficiens

ft affi-

n

ad tollendum dïbimm , D€c pote.

gnari

ber :

—

X

A

l

l

'D?]pütatig P. dl — '46,

N

gnati ullaratio, quare potiüs una,quàm

alteta for

m

dillm,"j::

Á

naliter tollat carentiam condi-:

t

gnz fatisfa&ionis; érgo.

onfir. t Tuncquzlibet folutio feot- 394

n

fim con(iderata extinguit adzquaté to-

Ve t

tum debitum unius aurei, quando utra. ;

que ícorfim confiderata falfificat hanc

h f p

Itj

propofitioner univerfalem negativam ,

nullà datur condigna (atísfa&io pro de-

C

bito unius aurei , fed utraque íeor(im

lia

i Is

con(iderata falfificat illam. negativam u-

TRV

hiverfalem; ergo. Maj. patet, quiatamt

diu datur moralis perfeverantia alicujus

Iu d

n

debiti, prout iftud conítituitur per ca-

Cotlide

rentiam condignz fatisfa&ionis , quam-

diu verificatur lixc negativa univerfalis,

Qd

r

nülla datur fatisfa&io condigna; maj.

i

[

autem probatür :: nam quzlibet ex his

u

folütionibus feorfitn confiderata forma.

hn

T

liter, & contradictorié opponitur predi-

&e negativz univer(ali; ergoquzlibetex

TO

his falfificat predi&am negativà univer-

a

falem,& confequenterinactu fecundo de.

T

fttuit moralem exi(tentiam ipfius debiti.

&iio-

- Confir, 2. à patitate, Quodfi etenim

ppat

duz formz fubftantiales totales (imul u-

v (oli

nirentur eidem parti materiz, qux pre

baqi

inftanti imrnediaté antecedenti crat fpo.

of

liata omni forma fübftantiali, tunc quz«

potc

a fümpta in aQu fe.

W

lfb?g ex his feor fi

E

: cun,dp

N

,

479

'Traägtu: de";/'urvc & pufitia;

P

cundo déftraeret carentiam ormnis forz

Hwaa, [

mz , & adaquaté fatisfaceret exigentiz .

ob

ipfius materie ergo fimiliter.

jrarioni

Dico 2, Repugnat, ut eidem debito

«t lol

.

397 (

atisfiat in a&tu fecundo per multiplicem

foluti

folutionem adxquatam fucceffivé pofi-

n di

tam , ità plerique contra Cardinalemde

Probatur: fi etenim debitor u«

, Din dl

Lugo.

(aitonl

nius aurei fucceffivé poneret duas folu-

gt

tiones adzquaras , tunc pofterior folutio

Conft

non deftrueret inactu fecundo moralem

EU

exiftentiam, feu perfeverantiam debitis

rditor

, ergo. Conf.patet: nam illafolutio non

redipl

fatisfacit in a&tu fecundo , qua debitum

locadta

moraliter exiftens non deftruit in a&tu

fecundo. Ant.autem probatur: ad hoc

b

at

ut folutio adequaté deftruat in aQtu. fe-

lr ddi

&undo debitum moraliter exiftens ne-

ceffario requiritur, ut debitum morali.

Mi

ter exiftat pro inítanti immediaté ante-

Diam,

qua

cedenti aualem folutionem , fed pro

inftanti antecedente pofteriorem folutio-

uj

nem non amplius moraliter exiftit de-

a

tin Y

bitum , utpote deftru&um per primam

[

folutionem adzquatam ,. & poftmodum

W

non reproductam ; ergo,

b

L

ia de-

. Confir. Repugnat, utentitas aliqt

[

ii

ftruatur in aCtu fecundo quó ad fuam

exi-

It

ftentiam phyficam, nifi pro inftanti iÁme-

tin

diaté antecedenti phyfi,c& exiftat, ade

óqs

!

[

yc

J

l

3ijputatio VIL . Artic. Vl«

A7Y

ïüqis [

vel fit pro eodem inftanri nondum de-

o

ftrücta, ayt reoroduda;. ergo fimiliter.

4

l

ó

Objic. 1. contta 1, . Repugnat,ut ob-

Itl

ligationi juftitie commutative fatisfiat

n

per folutionem indebitam , fed duplex

Mlity,

folutio adzquata quantümvis fimulta-

Vij

nea eft indebita ; ergo. . Maj. eí(t certas.

dehier

min, autem probatur; nam ex duabus -

Qs o

Íolutionibus adzquatis alterutra neccffa-

(rloltio

. rió debita non eft; ergo.

[

9

Y

. Confirm, Si duplex folutio adequat.

ib

quantumvis fimultanea effet debita; tunc

blobonyt

creditor poffet falvà juftitià fimul exige-

rátitm

.re duplicem folutionem adzquatam, fed

tl

hoc admitti nequit; ergo. — Min. patet,

allic

maj.probatur: nam illud, quod de

irum

d

cít, creditor exigere poteft falvàjuflitiàà — '

i

ts t

fuo debitore; ergo.

Per folutionem indez

od

Refp. D. maj.

kdufe t

bitam, tum quóà ad (ufficientiam, tum. ..

. quó ad neceffitatem extinguendi debi-

n, l p

tum, C, maj. folummodó indebitam quó ,

vololi

ul de

ad neceffitatem, N. maj. & fic diftindà

m

Amin. N. conf. Ratio diftinGionis eft :

igtum

quód duplex folutio adequata non fit

neceffaria ad extinguendum debitum ,

ideóque fimul utraque tituló neceffitatis

[ud

(aam et'

non requiratur ad extinguendum dcbi-

tum , quia tamen utraque füfficiens eft,

d if

& ptocedit ex intentione folvendi ideng

l adcö'qi

"B4

ebi-

N

1

b

4

rratbátus de jure iü]lïtia.v :

debitum, ideo füb hacratione utraque

E

dicitur-effe debita, imoó fpectata neceffi-

g obl

síonemm t

tate folvendi debitum nec quidem unica

folutio determinaté fumpta, íeu hecprze

j« !

alia eft neceffaria , üt often

g ob

tn€ro 391.

fum eft Nu.

g ad i

Ad con

fir. D. maj, Siuttaque f'olutiöf

ton Qb"gä

quantumvis fimultanea effet determina-

iuenqi

té neceffaria ad expungendum debiturm,

fiidi a

C. maj. fi utraque fit folüm (ufficiens ,

sitos i

N.maj. & conceísà.mià, N..conf;. Ra.

sl dy

i g

tio diftindtionis eft : quia creditor falvá

juftitià illud folum potelt exigere à fuo

qolgitio

*debitore , quod neceffarium cftad. ex.

(at20

tinguendum: debitum , ádeóque cüm

Vem fl

duplex folutio adzquata quantumvis (i-

aqn4

dndas

1rultaneanon fit neceffaria, hinc nequit

exigere d

uplicem folq;ioPgm- adaqua-

ii

*am.

EW

;9;. Objic, 2.. Non poteft débitor fatisía.

iib vati

- €ete obligationi juftitie/per illam folus

qud f

'tionem , ad, quam prxftándam non ob-

id ertin

ligatur, fed debitornon obligatur adprz-

totni

ftandam duplicem folutionem adequa-

.

tam; ergo.

Min. probatur: fi debitor

wf

:effet obligatus ad duplicem folutionem

[ UR

adzquatam , tunc eó ipío per unicam

t

D

folutionem adzquatam non fatisfaceret

1mny

fuz obligationi

:

B

»fed ho'c;r?pugna: in ter-

i

mims, crggs-

L

Con Ff ^

L

,

/

h'ul

DifutatioVH, AvticVI.

473

U

!

* Confir. Nam debitor unius aureitan.

du

t([.

Mi

tüm obligatur ad preftandam unicam fo-

i

lutionem adequatam ; ergo.

Á

" "Refp. D. maj. ad quam folutionem

ii

non obligatur nec quoad ípeciera , nec

quó ad individuum, C, maj. ad quam

Qu (j

n0n obligatur quó ad individuum, fecus

lo

áuter quoó ad fpéciem N. maj. & fic di-

um

ftindà min, N.conf. Ad probationem

n

minoris fimiliter D. maj, Si effet obliga-

W M

tus ad duplicem folutionem praecisé quó

ii

ht n

ad fpeciem , tunc non fatisfaceret fuz

obligationi per unicam folutionem adz-

tll e

quatam, C. maj, fi éffet obligatus ad du-

(ut m

plicem folutionem tum quóad fpeciem,

fsf -

tum quó 2d individuum, N; maj. & fic

Xttsuit

diftin&tà min. N.conf, Ratio diftin&io-

nügqm- :

niseft: quialicétdebitor non fir obliga.

tus ad duplicem folütionem adzquatarn

M

fub ratione individuali con(ideratam eó,

d

quód tcilicet unica folutio neceffaria fit

m

ad extinguendum debitum , poteft ni-

m

hiilominus efle obligatus ad duplicem fo-

lt

lutionern adequatam przcisé fub ratio:

jtbiot

ne fpecifica confidetatam., fcilicet inhoc

AMfonet

fenfu , quód utraque fit füfficiens, quade

a

tumvis folammodo alterutra fit neceffa.

qifact

ria ad extinguendum debitnm, imó ar-

;W u

gumenturm retorqueri pote(t, nam licét

debitor preftet unicam folutionem adz-

quatcam,

Con?.

æ:-a&atm de 7144"&' it?l!itizl

W

'«-374

uatam, hec tamen folutio determina-

ta , feu in individuo accepta, vi cujus

quia

licét

j p

datur aureus Á, non eít debita juri a-

&Aivo alterius eó , quód debitor po(fit

jgyoatat

fatisfaceredandoaureum B. Ad cpnür :

wnislc

hY

vendi

D. fimiliter ant, & N. coníeq.

598

Objic. 3. Qui fciens, .volénsq; pro

dc.-:

me atl

bito. unius aurei fimul dat fuo. credito-

js, n

ri duos aureos , neceffario alterutrum

foltiopo

aureum dat gratuitó , feu expura libera-

vatür eo

litate ,. fed hoc ipfo per alterutram fo-

f Ofkto

qrditots,

. lutionem non extinguitur in a&u fecun-

do idem debitum ;5 ergo, . Min. patet,

M Cor

quia per dationem gratuitam, quz fit ex

m

bonis propriis ipfius debitoris, non.po-

yuan,

teít fatisfieri obligationi juítitie come«

[.]:

mutativz, üt often(um eft Articulo prz-

A

cedenti.

Maj. autem probatur: quia

N

RY

d

hoc ipío , qu

debitor agnofcat fe fo-

hi d

]üm debere

ü

à

icum aureum füo credi-

dequ

tori,c

ó ipfo alt;r*utrum aurcum dat grae

quitoi

tuitó,

itod

äpfo quód unica folutio

100140)

«fit füfficiens ad extinguendam folutio-

ific

mem debiti, có ipfo folutio alterius au-

V.

rci eft füperflna; ergo.

t

u

Refp. D, maj. Nece

ffarib alterntrum

Til

aureum gratuitó dat ex intentione libé-

üllm

rali fubjectivé, Con, maj. ex intentione

(

l

fic di-

.libcxrali tcrfpinativä ; INegomaj, &

( u

min,

N

wm

ts

Difputatio VI1, Artic. VI.

475

fiin&à min. N. conf; Ratio diftinctionis ,

'þul) ïlI(ujus !

L Pa

quia licét debitor fciens fe non obligari

ad przítandam duplicem folutionem a-

l

dazquatam, catenüs agat liberaliter, qua-

!

tenüs fcilicet concipit voluntatem bis fol-

w.

vendi unum, idémque debitum , adeó-

äifq;pm&.

que alterutra folutio fit fübje&tivé libera-

Íip s

lis, nihilominüs tamen, quia utraque

É

uoe

folutio procedit ex hoc fine , ut extin-

guatur debitum, hinc utraq; e(t teminar.

t (o

tivé onero(a, utpote refpiciens debitum

t

creditoris.

P

lt p

Ad Gonfir. D. ant,

" Hot ipfo alt&üï,

yqie

tra cflet fuperflua precisé quo ad indi-

, 0 p

li? COf«

gentiam, feu neceífitatem effedtüs , ad

quem praítandum obligatur debitor ,

itlopre.

tranf, ant. quó ad efficaciam extinguen.

i qui

viet i.

di debitum, N. ant. & confeq, Ratio

hujus cít, quia licét alterutra folutio a«

n i

daquata poffit catenüs dici: fuperflua ,

voumdtge

quatenis füblatà altérutrà adhuc daretur

idem effe&us, ícilicet deftru&tio debiti ,

j Eluzio

non tamen alterutra eft füuperflua , quó

? t«

ad efficaciam ,. quía fcilicet non minüs

Mil

una, quàm alterutra defttuit in a&u fe-

cundo idem debitum , prout hzc om-

Ietumug

nia conftant à paritate duplicis caufz to«

jonc

talis producentis eundem effectum..

nrentos

Objic. 4. .Si debitum extingui poteft 399

tunc

per gnam folutionem adzquatam,

Iioa[ä

476 Tæ;däktü:dt ïureä-iïu]?ifi&;'-

jfiitione

jus a&ivum ipfius creditoris exigit tan-

,adupïum,

.£üm ubam folutionem, fed hoc ipfo al-

j, fot

ferutra folatio aon extinguit debitum in

pam xqm

a&a fecundo; ergo.

Maj. patet. -min,

probatur: namilla folutio non extinguit

j debit

m bt

debitum. in aGu fecundo, quzx extendit

fggitem

menfuraná debiti, fed alterutca folutio

excedit menturam debiti ,, Qàm debitutaà

(item 00

ità fe habet ad duas folutiones adzqua-

ya d

vàs, ficut fi

Al Cot

;

mplum fe habet ad dupiut?ïg

fuits d

ergo.

tditots

Con

fir. Ngä&ii,iudcx qidcr;ï debito ina

fligere fimul düàs paenas adequatas, quía

folvendan

licéc uttraque feorfim confiderata (it z«

ditor at

i diplia

Qualis deli&o ; nihilominüs collectivé

fumpta excedit menfüram ip(ius deli&tis

itaqu

ergo (imilitet. -

^

bt

* Refp. D. iaj

Y

Exigit tantüm unam (ó3

ij

jim q

lationem adzquátam in fentu exclufivo,

N.mai. in fentu pofitivo, C. maj.. & fie

poticu

diftin&tà min: N, confeq. Ad probatia-

dqur

nem tranfeat maj.' D. min. alterutra fo-.

0

lutio excedit men(aram debiti , fi utra.

Oi

Afot

(uc coalefceret in unam. folutionem ,

(1g

C. min. fecüs N. min. & confeq.. Ra.

Vuln

tio diftin&ionis e(t ,. quia licét una, ea-

p

démque folutio, quà debitor daret duos

dtmu

düny

aureos, excederet menfüram debiti, vi

eujus debet creditori unum aureum ,* a-

u

"haberet

hi

-dcögf;u'c in tali ca(ü dcbi-cum (é

-

L

, ad

N

Difputatio P"H. j Qrti:. VL^

U

t

ad folutionem, ficut fimplum fe habet

Tioal.

adduplum, contrarium tamen dicendum

It

lia a

eft, íi utraque folutio non coaleícat in

LT

unam ,quemadmodüm contingit, quan-

U

do debitor «habet expreffam intentio-

A t

nem bis folvendi idem debitum , tunc

t fl

fiquidem dantur duz folutiones inter fe

I oj

faltem moraliter diftind; quarumneu-

la

tra excedit. meníuaram debiti,

lpl

Ad Confirm. C, ant. N. confeq.

Di.

fpatitas eft, quód judex (e habeat inftar

t

creditoris, delinquens inftar debitoris ad

(Uts

folvendam poenam , ideóque ficut cre-

n t a

ditor unius aurei non habet jus exigen-

al

di duplicem folutionem adzquatam, et-

i dE!iQi',

fi utramque acceptare poffit, fi candem

M

debitor ultroneé przfítare velit, ità-fimi-

um (

liter judex non habet jus infligendi du«

j

plicem poenam. adequatam , etíi reus

poffit ultroncé per duplicem poenam a-

wfmi. &Ht

lp

dzquatam velle fatisfacere eidem deli«

ht

[975

; [itte

Objic. , contra 2. Ideó

knc'm poffgt 409

extingui-debitum per duplicem folutio-

g,

$M

nem adaxquatam fucceffivé pofitam, quia

, «

per folutionem antecedentem adzquaté

reduet

deftruitur ipfum debitum, nec poftmos

dum ampliüs reproducitur, fed hocnon

dbiti '

eum, !

obftat; ergo. Min, probatur, quamvis

Qc bitum jam fit antecedenter exti

n5aum,

ï'habf!:ä

poteít

478 À n;:&atg)s de ïäre& fuflitis.

i

o

poteft. nihilominüs debitor folutionern

j r

Íequentem dirigere. ad excinguenduns

iterató illud debitum,. fed hoc ipfo per

p pum

yel i

hanc folutionem iterum fatisfaceret ei-

dem debito, neque enim illa effet termi-

j lerit

nativé gratuita, quanturmvis fübje&tivé

t M

ecatu]

liberalis ; ergo.

&

onfir. -

3 paritate, licé

t pcö,catuin fe-

fubiacn

mel remiffum non ampliüs reviviícat ,

tsl

nihilominus potefít idem peccatum per

vonfe t

fübfequam poenitentiam iterum remitti ,

Qu pmo

«tia uf

& extingui, certum namque.eft, peccae

ta remifla iterum fübjici clavibus in con-

qmindd

feffione Sacramentali; ergo fimiliter.

peteren

Refp, Couc,maj. N. min. Ad pro-

qehenti i

bationem C, maj. D, min.

Íterato ex«

idtenit

tingueret idem debitum folüm in actu

tnio, i

primo , íeu radicaliter , Con. min. in

(bicu

a&u fecundo ,^ aüt formaliter , N, min.

df

& conf,

Ratio dittin&ionis eft, quia

ia

quantumvis debitor poíteriorem folutio-

At 000

nem dirigat in hunc finem , ut iterató.

hT

extinguat idem.;debitum , nihilominus

fando

per eandem folationem debitum ipíumm

u

non extinguit in a&u (ecundo, quia fci«

vitf

licet iftud pro inftanti immediaté ante-

f

cedenti non exiftit , fed folummodo ex.-

ii

tinguit in a&u primo , quarenüs fcilicet

&

. ,ponit totum id , quod re ipía extinguce

ln

FCE,

d.

rct glctb:itum, fi illud reipía exiíte,

4

r"'l

Difjutatio VIL. Artie. VI; -

479

IWOM

Ad Confir, fimiliter D. Ant, Poteft i-

.

u

| hm N

terató remitti remiffione radicali, (cu in

x

aQu. primo idem peccatum , C. ant.

li.

lh

poteft iterató remitti remiífione forma-

H

lj (

li, feu in'adu fecundo, Nego anr. &

i

€on

Ratio diftinctionis eft, quia licét

peccatum femel remiffum poffit iderató

Ut

fubjiciclavibus poenítentiz, & fappofi-

C

tis requifitis ad valorem , & effe&um ,

VIQUD p

confeffionis , iterató illud remittatur ii

Itj

adu primo, quatenus fcilicet confertur

n Y

gratia fufficiens ad deítruendum pecca.

l TM

tum in actu fecando, fi illud moraliter

(l

petíeveraret in. inftanti immediaté ante-

Ádpr.

cedenti infufionem gratiz , non tamen

&O tl«

illud remittitur, feu deftruitur in a&tu fc-

WE

cundo , nifi quaftio fiat de nomine,

i

, i n

* Objic. ultimó, Debito futuro poteft 40x

t Mtit

fatisfieri in a&tu fecundo per folationem

sd,qi

anticipatam , quantumvis illud morali-

»:cm[o!uu'q-

ter nondum exi(tat ; ergo fimiliter debi-

TL

"D

tum przteriturn poterit extingui in adtu

Vs

V

Íecundo per folutionem fubfequenterm ,

yipun

quantumvis illad moraliter non exiítat

i

pro inftanti immediaté antecedente i.

i tt*

fam folutionem. Conf. probatur: naua

modo t

'jdeo debito futuro poteft fatisfieri in a«

is (cliet

&u fecundo per folutionem anticipa-

extingie

tam , quantumyis illud moraliter non-

lt

dum exiítat có, quàd debitum illud fu-

türgm

E.

480

Traclatus de fu vec» yu/hm.

uml uux

turum fit intentionaliter praíens fcilicet.

gj hod

eatenus, quatenus exiftir in mente ipfius

mm (

debitoris, przvidentis illud à femetipfo

qt, :

poftmodum «contrahendum , íed pari.

formiter debitum prateritum potceft efle

ndigeat t

reliet

intentionaliter praíens ipíi debitori ,

i u

quantumivis fcienti , illud antecedenter

jam effe perfolutum ; ergo.

j d:d

pam 4

- Confir. Nam, D, Thomas in 4. Dl&m-

wtum h

&ione 15. quafl. 1. Articulo 1. , ad ter-

itia non folümi

&i folumr

tium refpondet, quoód ju

g

a , t

*endat ad hoc, ut auf

er

at inzqualita-

€tem precdentem, íed etiam ut lafutu-

edent

dindeci

rum zqualitatem cuftodiat. &c. crgo de-

bitum futurum potcft cxtmgux folutione

frhucoo

anticipata.

Confat

Atbf

Refp. D. ánt, Poteft iäusfien inadu

fecundo per fatisfactionem folummodä**

Ym tj

impeditivam dcbm, tranfeat ant. per fa-

DN

d dd

tisfactiionem proprié deftructivam ipfius

dcb:tl

N. ant. & confeq.

Ratio di.

folutin

Rm&xoms eít: quia debitum futurum

d

&U ]

quà tale proprié loquendo non deftrui-

tur per anticipatam folutionem, fed fo«

t d

lummodoimpeditur, xmoftrx&c loquen.

Vidto

do nec qdidem impedirur, cüm reipía

&j

per illama amncnparam folutionem fol- .

Q

us

vens fit potiàs creditor, quàm debitor,

ut con(ítiruac debitorem alterum ,

cui

Tonq

So-

k

praftat folutionem anticipatam.

Iüm

M

*

!

^

)

I

Di[pü/tatia ViI, Artii. Vl.:/' í.. 48t

U i

j lpü

l

lüm igitur dicitur futurum eatenils, qua-

i

tenüs hodierna die anticipato alteri dans

lo

centum florenos, hanc dationem ordi-

sd

Vi

nat, in hunc finem, ut, fi (üo temporé

IDj

indigeat centum florenis

, teneatur gltcr

d

t

reítituere centum florenos.

TL

d

u

Ad confir. C. ant, N. conf; Ratio hu-

jus eft : quód Do&or Angelicus neuti-

,""Wiüm-

quam affirmet , per folutionem antici-

. ddutg

patam íolvi debitum füutnrum quà tale,

Lnt lm

fed folummodo affirmat. obligare jufti-

Mij

tiam , ut non tantüm raperctur jus an-

DL

tecedenter lzfüm , fed etiam reparatum

deinde cuftódiatur, nec iterátó viol

i tpod

i

etur.

ln

Ex hucufque dictis

z

Conftat 1, quód üni, eidémque d

ebi- 402.

:;ifma&u

to (atisfieri poffitin a&u fecundo per du-

hymol

/

plicem folutionem. adequatam fimulta-

ncé politam ex intentione bis folvendi

anyle

tumipit

idem debitum, eó, quód in tali cafü duze

Duíod.

folutiones nopn coaleftant in unam, a-

v fttum

deóque fingulz fint zquales ipfi debito,

titü

& cüm utraque in fpecic fit debita, et(i

j

neutra determinate fuümpta fit debita in

[outt

individuo , hinc quzlibet earum extin-

guit in a&u fecundo debitum moraliter

q rl

ym (t«

exiftens , pro inítanti immediaté ante-

cedente utramque folutionem, eó, quód

jdebi

m, d

noa minüs una, quàm altera formaliter.

lmn

deílruat carentiam omnis fatisfa&tionis.

li

r

con-

i

482 . — 'Tm&atu; de ;',unïv & fuflitia. ,

TM

&ondignæ/; per quam intrinfecé confti-

i

»

jationis

tul

tur moralis exifténtia debiti. Necob-

titio, 9

ftat, quód duplex folutio adzquata vi-

deatur indebita, adeóque alterutra ex his

jingus

m 4

ratuita,aut fuperflua, hoc enim folàm

extitgit

éatenus verificatir , quatenus ad extin-

meniutt

guendum debitum : fimpliciter ncceffa-

eranim

rie non funt duz folutiones adequate ,

lgtod

ideoque :lterutra folummodo tituló ne-

mtttat

ceffitatis eft gratuita, aut fuperflua, non

autem gratuita in hoc fenfu,quód non

PCICICW

rigy hn

ordinetur. ad extinguendum debitum ,

buil

nec fuperflua in hoc fenfü, quódreipía

non extinguat debitum. Que omniaà

du dl

üxdiel

paritate duplicis forma totalis fimul in-

Sa

formantis eandem tnateriam anteceden-

ts

ter omni formá fubftantiali fpoliatam

Uam,

qiti

declarantur, & confirmantur.

t2. Quamvis eidern debito fa-

Cl

403.. Coníta

to- hn

tisficri po

ffit. in a&u fecundo per dupli-

«cm folutionem a

daquatam fimultanee

p

:ofitam, non ramen viciffim duobus de-

Wt

qud g

bitis fatisfieri poffit per unicam folutio«

nem adzquatam, quando debita przdi-

ttt,

b

&ka cadunt fupra diver(as materias, quem-

admodum contingit , fi Petro debeas

ii

100. tituló elocate domíüs, & alios roo.

vin

V

fit

tituló equi tibi venditi, nam contra&us

venditionis induxit debitum, prout ca«

doii

am

Wi

i

dens fupra pecunia fütnmiam diftin

a

-

A

Di/pu,mi) VII,. 4rtic. PL,

483

U

ab illa , quz debita e(t ex contratu e:

, -

locationis , adeóque licét fit in tuo-ar»

Utl

bitrio, ut femelfolvendo roo. potiüs ex«

PNTA

iinguas unum ex his duobus debitis ,

s ^.

quàm alterum, non tamen potes fimul

IU d

cxtinguere per fimplicem hanc folutio-

lt n

nemutrumq; debitum predictum. Con-

Aequ,

trarium dicendum effet, (i multiplex ob-

ttiton,

ligatio caderet fupra unam, eandémque

tl n

materiám , prout contingeret , fi re-

F.

u m

peteretur. contra&tus ejufdeni venditio. .

1 ,

nis ; hinc etiam in reliquis-obligationi-

bus id ipfum proportionaliter obfervan-

Qu

It ontià

um eft, fic die Dominica, in quam

(itmt i

áncidit feftum de precepto fatisfacere po-

tes utrique obligationi audiendo miffam

Vectdte

ia

unicam, quia fcilicet utra

que obligatiq

cadit in eandem materiam.,

:

Conftat 3, quód uni, eidémque debi

404.

;x&eïim[.

b

to' fatisfieri non poffit in a&u fecundo

xf

per duas folutiones adzquatas fucceffivé

vt

pofitas ab ipfo debitore, quia hoc ipío,

il

quod una folutio adzquüata precedat al-

teram, có ipío prima defítruit in.adu

M

i

fecundo ipfüm debitum, adeóque cüm

n d

iftud femel deftrudum non ampliüs re-

vivifcat , üt ifthic fupponitur, hinc poe«

lios 10

fterior folutio non deftruit in aCtu fecun.

(onttà

ij

o v

do idemdebitum, eó, quód hocnonam-

&)an-

iil

jl

pliüs exiftat pro inftanti immediat

2

rece-

Traäatük de fure & fu]iiii?;

!

T

tecedente fecundam hànc' folutionem ,

(e, (

etfi admitti.poffit, quod illud deftruat

joneon

ya difün

/, n actu primo, fcu radicaliter, aut con-

" ditionaté, quatenus verificatur , quod«

dntec(pe

fi debitum deftru&tum non effet per fo-

dur, n

lutionem antecedentem , tünc defirue-

v& n«

retur per folutionem fubfequentem ,

adiro]t

hinc etiam debitum futurum propriélo-

quam [i

quendo non deftrnitur per folutionem

ren, i

anticipatam, fed folumtnodó impeditur,

fínc debi

'^pe à ítatu conditionaté futuro tranfeat

it od

in ftatumabfolutum , ideóque hac folu-

untativa

tio anticipata quà talis non cft ftridé lo-

obipit

quendo folutio, nam fi quis defadtó pe-

, dtdono

cuniis locuples probabiliter prevideat fu»

teto f

perventuram egeítatem, nifi has pecu

A du

nias defa&to apud alium depofuerit, tunc

E

" deponendo pecunias neutiquam folvit

m

debitum alteri, fed potiüs eundem con-

gt

ftituit debitorem, ipfe econtra fit credi-

fation

tor hujus ejuídem pecuniz, quam apud

tem (i

alterum depofuit.

QUE o

Vs

-

ARTICULUS VII.

a

vf

| 4hn Deus poffit obligari creature

m

ex juflitia commutativa , fw !

s

An

(hidé tali?

ts

Renot. r. quod magna fit diverfitas

P

mimnus

teli

" $2 4Q;i

.4

*

- inter obligationïm juftitiz co

tati*

;

[

r

-

X

l

" DifputatioVIl. Ariic'.VH.

485

i,

TM

|

-iz;rivæ *

five (trité talis, & interobliga-

"htrn.

tionem fidelitatis prormifforiz proutcon-

Q W

tra diftinüz à (lri&ta juftitia, ità, ut folüm

inter fpecies poteftativas juftitiz numere-

It s

tur , nam obligatio juftitie comrmutatie«

v& neceffario fundatur in alterius jure

Quttit,

activo proprietatis, quod ille habet tan-

DOl

lutonen

quam creditor adversüs faum debito-

rem, üt hucufque fufiüs oftenfum eft,

Dd

Q ufit

hinc debitor quà talis, feuineo genere,

in quoalterieft obligatus ex juftitia com«

kl

tnutativa,non habet jus a&ivum in rem

H

obligatam quà talem, nam aliàs hác u-

Iadopt

tendo non faceret alteri injuriam, cüm

ficqa

if

nemo fit injurius alteri , qui re füa quà

'tali utitur , atque hoc verificatur, etfi

fl tUX

!

m ov

jus a&ivum fuiffet antecedenter. alteri

Nemqute

Z

gratuitó collatum , ut fit in donatione

gratuita 5 nam fuppofità hujuímodi do«

il

ratione donatarius habet jus ftri&tum in

quidi

tem fibi donatam , ità, ut donator abf-

que confenfü ejufdem poftea non am:

pliüs poffit difponere, quin eidem faciat

J/

injuriam , econtra obligatio fidelitatis

i

promifforie , prout diftin&z à juftitia

proprié tali, non fündatur in alterius jure

þe

activo , fed folàm fundatur in honeftate

relucente in eo, quód conveniens fit fta.

divett

T

refuis promiffis — Hinc. ulteritis.

u

Præl;of.

H'h- z

j

486

TraCatis d;a jure 6* [uflitia.

yrm iü

:

Prenot. 2. . quod duplex fit obligatio

i

hat

x

406

S

fidelitatis promifforiz , una fcilicet funs

. m

!

:

W

datain prorniffione tum fubftitutivé,cum

(reatrad

terminativé gratüita, üt contingit, fi ex

a

uis alteri promittat fe

pura liberalitate q

ícmd j

daturum equum, q

uin ab illo exigat ul«

;. Das

lum onus. przíftand

um tanquam condi-

comd

obtineat.

tiohem requjfitam , ut equum

hu

Aliàecontra eft quidem fubftitutivé gra-.

d

tuita, fed terminativé onerofa, feu fa&a

Dj

füb conditione ab altero adimplenda,

Vg l

Hzc ulteriüs dividitur in promi(fionem

- Am i

onerofam füb onere aliunde debito , üt

- Dito

contingit, fi patet filio promittat

aureumq

- futpro

ervantiz filialis.&c.

alia,

in premium obf

eul a

qua fit . füb oner

e aliunde non debito;üt

um at

fi alteri promittas aurcum

.

füb hac condi-

fietutr

tione , fi nunci

um detulerit ad . ami-

o t

cum, &c.

d ptæfcns quzítio prz-

u

407 . Preznot,3. quó

.

Tf

Cipué moveatur ci

tca illa objeda, quz

, Wi

Deus creaturz promittit fub aliqua con-

[nuti

ditione oneroía, prout defa&to fingulis

qde

finaliter perfeverantibus

in premium mees

mifit vitam azternani,

ideó-

vií

ritorum pro

i [; |

,quc in præfgn

ti queritur, an Deus poit

It

impletam hanc

conditionem onerofam

fidelitate, an verà

tj

fit obligatus ex pura

hi

ex juftitiacommatativa , ità, ut creaturd

enegaret

lj

faceret inigriam ,Íi eidem d

2 c?riam

,

Dipiato Vi Artic, Ils

482,

[

gloriam zternam, non obítante, quoódre

n

ipfa hzc hypothefis fit impoffibilis , ut

lm

nunquamabfoluté purificati poffit itáque

Ü

creaturaaliqua habere jus exigendi gloria

füris

aternam adversüsipfumDeum,hoc enim

D

femeladmi(só neceffario fequitur, quoód

4 (

Deus creaturz obligari poffit ex juítitia

Obint

cofnutativa , üt Municf. Difp. 1o, de attri-

IT

but fe&t; 2, cum Suar, Granado, Aríiaga,

&c. afht

4

t, negantce econtra Gormaz

177

:

It

Diíp. 10- de jure, & juftit feO;, r. cum

Qiorem

Vaíq. Leff. Mol. aliísqu

dam' hanc quaeftionem

e. . Ad rc(olvcn'-

|oito, i

WE

Dico 1, Deum poffco

bligari ex fideli- 408

dc di,

tàte promifloria , feu juftitia minüs ftri-

&é tali creaturz rationali, Probatur :

At

(t«

nam hzc obligatio fidelitatis prómiffo-

d t

rie non przfüpponit jus aliquod ftritum

ex parte creaturz, fed hoc ipío nulla eft

ml

repugnantia praedicte obligationis. pro-

mifforiz; ergo. . Maj, conftat ex Num,

wicäl ) quz

40j. min, probatur: hoc ipfo quód ob-

j

l üngü[fi

ligatio- predi&a non fupponat jus :ali-

quod ex parte creaturz adversüs Deum,

mmms'

€o ipío fundamentum huius obligatio-

jilt

x p

nis fe tenet ex partc folius Dei promit-

tentis , noh autem cx parte cteaturzra-

aol

tionalis ; ergo. Ant, patet, conf. prob.

t

hoc ipfoenim, quod fundamentum ob-

ligationis fe temeat ex parte folius Dei

du

Rn

4

glorlm

[

498

Tratiatis de fure ö'?uf;itjd. :

, promittentis, eo ipfo hac obligatio non

p

opponitur fupremz excellentiz Dei, &

(j

ais, m'm»

dominio perfe&o in rem gromifïam $

ergo.

jjuea

Con

fir. Eatenus enim pradida obli-

« compot

qer fct

gatio opponeretur fuprema excellentiz,

aüt dominio Dci, quatenus füppofità

^ effotidi

promiffione , non effet Deus, potens de«

^f i

j don

negare gloriam promiffam potentiá con-

fequente aQualem promitfionem , fed

Conft.

hec impotentia nón derogat perfecto

iugt

Dei Dominio; ergo. Maj. patet , min,

inpottn

probatur : haec impotentia confequens

eumpo

tum D

promiffionem non fundaretur in jure a-

&ivo creaturz adversus Deum, quia po-

Adrüm

teít Deus promittere gloriám creaturz ,

/Dut f

Vj, o

quin eidem hác promiffione conferat jus

aliquod adversüs femetipfum, fed hoc

frienta

ipfo; ergo.

Maj. patet, nam aliàs dari

s n

:Volunt

non poffet obligatio fidelitatis diftincta

ab obligatiohe juftitiz ftridié ralis. min.

loming

probatur: quia fola irmpotentia dene-

&i d

gandi gloriam promiffam , prout funda-

tinnfi

tá in jureactivo creaturz derogat domí-

j Wi

nio perfc&to Dei in gl

griam promiffam;

j ?Wä

Crgo.

B T

409

Jico ?. Deum non

poffe oblïgafi crea.

prt

turz ex juftitia commutativa. Probatur:

| ho

nam talis obligatio fandaretur in jure a-

! eri

þoc

&ivo cr:agu;æ ',.advcrsüs' Deum, ícd

UA

ipfo

^

*

(

Dijputatia VII, Amic-.. VII. .

489

AU

ipfo repugnat füpremz excellentiz, . &c

ch[, &

dominio Dcei ; 'ergo.

Maj. patet ex di-

omhu

&is, min, probatur : obligatio fundata

in jure a&tivo alterius effentialiter eft i a«

TE

compoffibilis cum dominio perfe&o in

Ktieg, [

rer fic obligatam, & iptum debitorem

Áppi

effentialiter facit obnoxium juri activo

ts d.

WTM

fui creditoris,üt fufiüs oftenfum eft Difp.

2. de dominio perfe&to ; ergo.

M

Confir. Narn ideo talis obligatio non

widy

fepugnaret

erfe&to dominio Dei, quia

ht.t

impotentia

à

enegandi gloriam creaturz

D

éft impotentia folàüm confequens decre-

tUt t

tum Dei liberé conferentis creature jus

M .

áàdivum in gloriam adyersüs ipfuüm

i, |

Deum, fed h&c rationon obftat; ergo.

m .

Maj. contiter principale fundamentum

du

fententie oppofitz, min. probatur : nam

TT

aliàs fequerétur , quód Petrus ex libera

Ui

voluntate donans equum Paulo , nihi-

Jj n

lominus retineat domininm perfe&tum

yu dte

equi donati, quantumvis jus acdtiy

D

üvm

T MR

tranftulerit in Paulum; ergo.

ii

Objic. 1. Non repugnat Deum obli- 416

nf

gari creature ex fidelitate; ergo nec ex

juftitia commutativa,

Ant, conftat ex

jl ts '/

prima conclufione.

Conf. probatur :

outur

non minüs fundamentum obligationis

Y2

ex fidelitate promifforia poteft fe tenere

ntum

' (

€x parte crcatur'æ , quàm fundame

jplo

obli-

T

!

sio

Trd&zt'tus'de' 210'6 & fufitia.

T

obligationis juftítie commutativz , fed

pitiss

hoc ipío; ergo. . Maj. conftat exratione

principali,, obquam admittimus unam ,

(quiot

iotidit

fecus alteram obligationem ; Min. pro-

batur: fi enim Deus promittit aliquid

men 6

creaturz' füb conditione oneroía, tunc

eoniett

putificata illa conditione fundamehtum

dum dU

:

obligationis fe tenet ex parte creaturz ,

a, tl

utpoté ponentis merita, fub quibgsc&

ti o

romiffa gloria; ergo.

.

prücp

Confir.. Omhis promi

ffio fuf) condi-

mifs, t

tione oncroía inducit obligationem ju-

juelet

ftitie commutative poft purificatam

MC

conditionem; ergo.

foibt

-; Refp. D. ultimum ant.

. Purificatio

tj pro

conditionis fe tenet ex parte creaturz,

w ro

ità, utin hac conftituat jus a&ivum ad.

tintm,t

versus Deum , N. ant, ut hzc purifica-

j

d

tio non conftituat jus adtivum advérfus

NY

Deurn, C. ant, & N. conf,

Ratio di-

- quio

ftin&ionis ef: quia licét creatura ponat

nqe

illam conditionem , fub qua Deus eidem

Yum

romifit gloriam, nihilominüs hzc po-

hum

fitio conditionis non conftituit , aut in-.

ts

fert aliquod jusactiv

um ex parte creatu-

LU

Ya adversüs Deum , promittentem fcili-

YT

cet, quia Deus non promifit creatura

fub conditione meritorum jus adivum

M

y

in ipfam gloriam adversüs Deum pro-

24j

m!

ïþmiüttcn;em., fed folüm promifit glori

inc

gcr[:t

L

7

7

L

(

"

Difputatio V11,! Artic, VII,

49t -

, d

IN

fine tali jure, ut conftat à paritate in hu-

manis; fi princeps fub conditione ob-

DITUM

fcquiorum promitteret mancipio vidtum

jl

m il

quotidianum ex füa menfa, cum hacta-

men exceptione , quód nolit mancipio

T t

*

conferre ullum jus a&ivum ad exigens-

n

dum hunc vi&tüm, etíi obfequia prafti-

f

terit, tunc fiquidem obligatio adimple-

[

,

tis obfequiis fe tenebit ex parte folius

principis , prout fidelis in fervandis pro-

ii

miffis, non autem fundabítur in aliquo

TM

[

jure tetenente ex parte mancipii.

um

Ad Confir. D. Ant. . Omnis promif-

r

fio füb conditione oneroía aliunde inde-

bita promittenti inducit jus adivum ad

dl

rem promiffam poft purificatam condi-

um

tionem, tranf,ant, fub conditione aliun«

ul

de debita, N. ant. & conf. Ratio diftin.

st

Md

&ionis eít: quia licét transmitteretur ,

quód omnis promiffio conditionata füb

st gt

onere aliunde indebito inducat jus adti-

Desein

vum ex parte promiffarii, quód tamen

Vi p

j

falíum effe exinde conftat, fi promittens

(, Ul

exprefsé excipiat id, nihilominüs pró»

gt

miífio füb conditione oneroía aliunde

v

debita non inddcit jus adtivum ex parte

N

at

promiffarii.

TRU

ObDiic. 2.

Eatenüs jus ftri&um crbagu;

4n

um ]

j

rz adverfus Deum przjudicaret dominio

[l d

n

; qua-

[j

|

pcrfc&o Dei ingloriam promiflam

b

tenus

—

i

!

)

492 Trayä'atus; de 7ure&-7u/li-tia.

((f

tenüs Deo foret impoffibilis denegatio

jmpombïï

gloriz promiffe , fed hzc impoffibilitas

siaue f

on prejudicat dominio perfe&tos ergo,

(, máj.:

Min. probatur: nam ad dominium per-

fc&um non pertinet, ut fe extendat ad

blitate

"TT

"adum impoffibilem fubie&o habenti do-

frindiot

ininium , fed denegatio gloriz effet a«

millote.

&us impoffibilis Deo promittenti ; ergo.

, Confir., Simplex promiffio inducens

du

lat i

obligationem fidelitatis non prajudicat

qreo De

domitio Dei; ergo. Neque promiffio

dotuitlo

inducens obligationem juftitia.

Conf.

probatur : ideo illa non prajudicat do-

Dio po

milione

minio Dei, quia addominium perfectum

Qu

füfficit; quod Deus potentià anteceden-

te hanc promiffionem, feupro fenfu di-

i r

vifo hujus promiffionis poffit denegare

Qd

£loriam creaturz , etíi hanc denegare

hg

il

non poffit potentiá confequente , feu

í

P

ro féníü com

pofito fadz promiffionis;

juc a

ergo fimiliter.

A

. Refp. D. maj.' Eatenus jus ftridum

prob'arä

l

&CIm

&reatürz in gloriam promiffam przjudi-

w [

caret dominio Dei, quátenus denegatio

glorie foret impoffibilis impoffibilitate

hi

fundatá in folo decreto Dei libero ,. N,

VN

W

maj. impoffibilitate fundatá in ipfo jure

&

üü

aQivo ,'C. maj. & fic diftinaà min. N.

conf.

Ad probationem min. fimiliter

dipi

m non,

p

l?. tnaj. ad dominium perfe&tu

)U

pexti-

L

&

]

Difputatio Ifli. Artic. ?n, |

45?

t

pertinet, ut (e extendat ad adtum d

e fe

m

t t

impoflibilem vel impoflibilern impoffi-

bilitate' fundatà in (ola volun

tate libera ,

L

C. maj. ad acdtum . impoffi

L

bilem impoffi.

"]

bifitate fundatá in

]

ure alterius

ii

L

& fic diftin&tà rnin, ?

, N, maj.

conf. . Rario di-

fl f

ftin&ionis eft ? quia licét fappofita pro-

.'im';crgo,

mifífione divina fit impoffibile , nt Deus

itduccy

deneget gloriam promiffam , fi tamen

Mrdiat

hzc impoffibilitas fundetur in folo de-

tl

creto Dei libero, tunc non przjudicat

t. f

dominio perfe&o, quia non.datur in

It

Dco potentia conjungendi fimul pro-

vl

miffionem cum denegatione gloriz, e-

fU

contra fi hec impoflibilitas fundetur in

ttítd

jurc adivo creaturz adversüs Deum ,

gt

tunc €ó ipsó prejudicat dominio perfe-

Vr

&o , quia fcilicet dominium perfe&um

i, h

inaliquam rem componinon poteft cum

yulu

jure a&ivo alterius in eandem rem.

Ad Conífir. C. ant, N. conf. .. Ad ejus

yriut

probationem D. Ant. ideo pracisé, quia

] prziudf-

hzc impoffibilitas eft confequens decre-

ktgiü

tum Dei liberum, 'N. ant, quia fimul

fbliate

hzc impoffibilitas non fundatur in jure

activo creaturz adverfus Deum, C. ant,.

40) A

ifo

&N.conf, Ratio diftin&ionis habetur

min.N

ex didis modo, & exinde fimul patet

difparitas inter obligationem fidelitatis ,

f

lm t

& juftitiz , nam illius fundamentum f&

N

I

t;nqt

u

^

&

t

rmlääm; de fure ö» 7un;iti4. 3

494

tenét ex patte folius Dei, hujus auteth

| /RcprD

fundamentum fe teneret ex parte creas

n

turz, adeóque Deum redderet fibi ob-

js ptop!

noxiüm ,. & imminueret perfedum illius

Creatatas

$

gsemt

dominium. *

412 ' Objic. 3. QuamvisDeus creaturz cons

tobuto

CtedtirE

ferret jus proprietatis, non tamen propte-

ica amitteret dominium perfedum in

&il

gloriam cteaturz promiffam ; ergo. Ant.

Nniji

fíindà ci

pr

obatur! quia Deus creatura& nom con-

ferret jus proprietatis ni

fi prout effentias

tis fs

donminiy

liter dependens quó ad fui exiftentiam,

tuz te

& coníervatiodem à domino perfecto

ipfius Dei,

fed hoc ipfo D«us non arnit-

fci d

üt conflat

VltizD

teret dominium perfedtum ,

à paritate Principis non aliter coriferen-

& d

tis fübdito jus activum proprietatis in

fma

bona remporalia , nifi prout dependens

àm, t

qui

à dominio perfedto ip/fius' Priqcipis;

feu li

€rgo.

; Con

Hr.'f Etfi ]5c^us creaturz -confcrr&t

exnte

pofit

jus proprietatis advceríüs femetipfum ;

adhuc rctineret dominium altum in glo-

(t o

riam promiffam , fed hoc ipfo obligatio

Vinfo:

firictz juftitie compounerctur cum perfe-

te

&o domihio Dei; ergo. - Maj. probatur

b WE

d

T

a

paritate: etíi Rex fubditojus conferat

QU

adversüs femetipfüm in bona tempora-

A

lia,. nihilominus adhuc retinet domi«-

nïnmï

nium altum in cadem bona; ergo fimi«

D

frdu

litcr,

€ips

J

À

*

N

! EDi'/putat*ia PII, Artic. V'I&. j

495

m

^Refp. D. ant. Non amitteret domi-

T

iT

nium perfe&um, fi creaturz conferret

jus proprietatis precisé adversüs reliquas

Á

creaturas, C, ant, ficonferret jus adver-

p

süs femetipfum , N. ant. & conf,

Ad

probationem D. «maj. tale jns collatam

DOj

creaturz füfficeret ad obligationem f(tri« -

Ym

&z juftitiz ex parte Dei erga creaturam,

"o At

N- maj. non fufficeret, C. maj. & fic di-

LO COR

n

ftinàà min. N. conf. Ratio diftin&io-

nis cít: quia licét Deus poffit tetinere

Tletan,

dominium perfe&um conferendo crea-

j p

T02 400

turz tale jus proprietatis, quod non fuf^

! ficit ad fundandám obligationem ftridize

] conlüt

juftitie Deiergacreaturam, taléque jus ef-

Qf

Íet dependens quo ad fíüi conferva-

qeuieit

tionem à dominio perfecto Dei, ità qui--

Qsl

dem ,. ut illud refpedu Der non fit ali-

Tutciy

quod jus próprietatis, fed pura licentia,

Ííeu licitus ufus

erifadi, non tamen

t

exinde feqüitur , quód.Deus creaturz

st

poffit conferre jus fufficiens ad fuündan-

n

dàm obligationem ftridz juftitie, quin

0 gblxgmo

€ó ipfo amitteret dominium perfe&tum,

m U

neque enim ad fundandam obligationem

| Pmbnut

'pradidam fufficit jus aliud , quàm illad,

s conitd

quod creatnra haberet adversis Deum.

p

Ad Confir. D. maj.

Et hoc dómi«

i !

nium pracisé altum effet dominium per-

L

pp

. fetum,; N. maj, éffet dominium folüm

h.

impets

Í

Y

N

N

D

496

vradiatus de fure & ï;;fi;tili

ii d

J

iimg'eyrfcäum ^

C. maj, & fic diftindà

anin. N, con

f, Ratio diftindionis patet

( du

^

fcolciten

ex paritate à

Priricipe addu&ta : nam fi-

10 1enuu

cut Princeps, prout

habens przcise do-

minium altum in bona privata civium ,

M.

facltüd

non habetin illa dominium perfe&um,

quia de his pro (iro beneplacito difpone-

tiam, (l

fenfi of

re non poteft, ità pàriter Deus non ha-

un, N

beret dominium perfedum in gloriam

promifíam creature, fi ia hanc haberet

dinlotti

inium altum,

finda ci

pracisé dom

12 / Objic. 4.

Idco Deus amitteret domi-

i, q

!

nium perfe

&um in gloriam promiffam,

II

'ollatam creaturz , quia Deus amit-

feguenter

aut c

teret facultatem .

legitimam denegandi,

Aglimut

aut de(truendi gloriam , pro fenfu com-

yoíto:

lus t

pofito juris translati in creaturam adver-

süs femetipfum , fed Deus non amitte-

qutut,

ret hanc facultatem; érgo. — Maj. patet,

DN

min, probatur: nam.illam facultatem

&t

Deus non armitteret , quz antecedenter

quam l

in Deo non erat, íed Deus anteceden.

dul

ter non habebat facultatem legitimam

Wadie

den

egandi gloriam pro fenfu compofito

Wtrd

LT.

juris

Yranslati eo , quod talis facultas fit

impoffibilis ; ergo.

Dm (

- Qonfir. IdeoDeus ante

a&ualem traníf-

&l

ty

tft

lationem jurisin creaturam habebat do-

minium perfe&um , quia habebat facule

fim,

o

fl

iätcm legitimam d;ncgandj glc:iamc;ä

u

li

[

li

- Difputatio Pli.*drtit. Viis"

Mu

fenfu. divifo juris 'translati , f'cd'etian')'

MW

l&l: M.

facultatem le

poft adualem translationem juris habet

du

itimam denegandi gloriam

pro fen(u divi

fo.

juris translati 5 ergo;

TM

Refp. D, maj,

t

Quia Deus. amitteret

facultatem legiti

mam denegandi glo-

odf

ríam , quam antecedenter. habebat pro

A05 ]s .

fenfu compofito translari jutis in creatu.

It r

d o

ram ,. N. maj,

quam habebat.pro fenítu

divito translati

juris, C. maj, & (ic Di.

ftinda min, N, conf. — Ratió diftinctig-

fnrti

nis eft , quia licét Deus transferens jus in

poula,

creaturam nunquam habuerit , & con-

Deyatie

k

equenrer nunquam amiferit facultatem

T CU

legitimam dene

gandi gloriani pro fenfa

compofito

juris translati, €ó , quod talis

qmalitte

facultas fit impoffibilis, non tamenhine

vt

fequitur , quód Deus non amitteret do-

Vi t

minium perfe&um , -quia amitteret fa4

ag

cultatem legitimam denegandi gloriam,

u

quam habebat pro fenfüdivifo, feuante

Ra

actualem juris translationem , imó cüm

jgian :

ip(i adver(arii fateantur fenfam compofi-

40l

tum exlegitima facultate denegandi glo-

dl

riam , & Jure a&ivo creatura adversis$

eum e(le impoffibilem , hoc ipfo ne«

jentat

ceflarió fequitur , fimiliter impofüibile

at

cífíc, ut Deus transferat jus in creatu-

xbl

ram, & fimul retiüeat demin

"

€€ umu

ium .pcr-l

gïcrth

æ

H

Ad^

*

[]

458

än&ätiaslïdz fun é ïu,htk- |

Ms [

" Ad Confir. C. rnaj. D. min.

Habetet

g repu

" goteftateni legitimam — denegandi pro

u «

fenfü divifo ità, ut ipfemet fen(us divi-

fus penderet à beneplacito folüm ante-

ninium.

i rem a

cedente, nonautem confequente a&tua-

Conf

lem translationem , N. min. ità ut fcn-

fus divifus penderet à folo beneplacito

Qu i

Ratio

yaréet

creaturz , C. min, & N. cohf.

tur Go

diftia&ionis eft: quia Deus ipoft actua-

us

lem translationem juris liberé fadtam ha«

db p

fin,qi

beret quidemi poteítatem denegandi glo-

riam pro fenfu divifo juris translati, hic

i a

od

tamen fenfüs divifüs, feu carentia juris

vionen

fc tenentis ex parte creaturz non pende.

ret à beneplacito Dei confequente libe-

"

M

i

ram translationem , etíi penderet à be-

neplacito antecedente translationem -

àn rj

fed hác füppofità penderet à folo benc-

1 d

[

lacitocreature fine confenfu Dci; Dcus

enim nec gloriam eidem tollere, necjus

meiyi

collatum recipere poffet , |.qu

ia faceret

io dili

Czterü na

"feif,

co ipfo injuriam creaturz.

fotum argumentum retorqüeri poteft à

10 ii

, ton

paritate hominis , 'quia fimiliter feque-

retur, Petrum retinere dominium per-

f

fe&um equi venditi , aut donati Paulo ,

R

ijum, |

üit argamenrum mutatis terminis appli-

;

*

canti patebit.

W. w]

414

'Objic. ultimó.

Non repugnat , ut

if

ncrca-

iDutny

Deus abdicet dominium aliquod i

1

tgram, :

£

Bifputatio VIL, Azii?;»rir.

2

499

turam ; ergo. Ant. probaturt no

n -

Id

h

nim repugnat, üt Deus deftruat creatu.

r

gvll

lt

ram, Íed hanc deftrüendó abdicat do.

minium, neque enim datur dominium. -

lii

in rem a&tu non exiftentem ; ergo.

/

TT

. Confir. Non repugnat, ut Deus pec- -

Mpl

catum remittat pcr condonationcna

É Mi

puré extrinfecam ;ergo. Ant,füpponi-

TE

tur. Conf. probatur: nam Deus condo- :

umf

Bando peccatum abdicat illud jus a&i.-

hi.

vutn, quódantecedenter habebat adver.

tui, X

süs peccatorem quóad exigendam ab il«

TU

; lo condignam fatisfa&ionem , aut fatis-

11 d

paflionem p

te lt

:

tO peccato , fed hoc ipío ;'

€rgo. .

fttilte

, Refp. D. ant. Ut Deus abdicet domi..

.

.

QUP

nium reip

t

a illud transferendo in crea.

i

turam adversüs femetipfüm , .N. ant.

Yi t

non transferendo in creaturam adversüs

t M

femetipfum, trans. ant, & N.conf. Ra.

yi t

tio diftindionis eft: quia licét transmit«

!l

jl

terctur , quód Deus deftruendo creatu.:

(nc

j

ram abdicet dominium in eadem crea-

g

tura, non tamen exinde fequitur, quód

Deus poffit abdicare dominium-transfe-

um

j Pulo,

rcndó illudin creaturatm adversüs femet.

]i QPPH'

ipfum, quz tamen translatio neceffaria

cít, ut Deus creaturz poffit obligári ex

lgüäï )

( juftitia ftrida , quemadm

t

, 4 paritate in humanis,

oduim cgnng

E

yind

Iia

D

Ad

ub

!

)

$00

Trallatus de gure &«fu!iitic.

3

b

.. . Ad Confir.

D.ant, Non repugnat;

st

ut Deus peccatum remittat per condo-

nouo

fitiz

/* nationem puréextrinfecam transferen-

dó aliquod jus in creaturam adversus

Deum;, N. ant. non transferendó ali-

Deun,

Ràátio

quod jus , C. ant. & N. conf.

Q9

diftin&ionis eft: quia Deus condonandó

fibis l

peccatum cederet quidem jus fuum a-

tio d

'&ivum, quod habebat advetsüs creatu-

ht o

ram ad exigendam ab illa vel condignam ,

Áqun c

". fatisfa&ionem , vel fatispaffionem qu

fidaret

talem , non tamen per haüc ceffionem

(

juris transfert jus aliquod in creaturam

- jmplia

adversüs femetipfüm , quia lieét Deus

dtgit d

ampliüs non poffit petere bona opera ,

"tritter

.aut infligere poenam tituló preftanda à

Altat

' creatura fatisfactionis , aut fatispaffionis

f

condignag pro offenfa, non tamen exin-

OUN

de ícquitur ,, quód Deus inju(té ageret

p

' velexigendó eadem opera, vel infligen-

D

dó eádem tormenta ípecificativé fum-

! puri

. pta, fed folüm fequitur Deum non age-

*

uxta clementiam, fi nihilominus ca-

, hbeti

re j

«

tulier

dem tormenta infligeret.

Conftat. 1. Quod Deuscreatur

z pdf-

v

41j.

hr

fit quidem obligari tituló fidelitatis, fe-

lx

cus autem tituló ftri&a juftitiz , nam

d

obligatio fidelitatis fundatur in fola Dei

K

romiffione libera,ità, utfundamentum

Ti

eatura, -

i e')bl—iglatioqi(s (c*tcpc;t ex parte cr

tac-

LOI

]

"

bijputatio VH. Artic, Vil

:$or

n

Kyip.

adeóque Deus reiptá obligat&tdffolüm-

modo (ibimetipfi,

: Utinn.

econtra obligatio ju-

T. d

ftitiz deberet fund

ari in jure proptieta-

fteii

tis, quód cfcatura haberet adversüs

l, lu

Deum, adeóque cüm hoc jus utpote re-

Oong

pugnans perfe&to dominio Dei fitimpof-

1 ftny

fibile, hinc etiam impoffibilis eft obliga-

QU Cl

tio przdida , ficuti implicat , ut Deus

habeat obligationem obedientiz erga a-

Wiput

a qi

liquam creaturam, quia talis obligatio

lr

fundaretur in jure jurisdidtionis , quod

creatura haberet adversüs Deum, ídque

o

lt D

implicare etiam ádverfarii ipfi fatentut.

Atque hinc non folüm habetar difpati-

10yt,

«tas interobligationem juftitiz firidz, &

(undz à

fidelitatis, fed etiam patet, quá ratione

nilots

pleraque advetíariorum argumenta re-

Yo tll

li t

torqueri poffint. — Imprimis quidem à

paritate obligationis obedientiz, quz in

dilge

Jco repugnat erga creaturam, : deinde

J d

1000

5 paritare translationis dominii , que

,

habetür in creatis , ;nam fequeretur fi-

Vi

militer retineri dominium perfe&tum

poftjus translatum in alterum , neque

tra

iuis, t

ifthic adverfarii opponere poffunt , quod

falem de potentia abíoluta poffit darí

à

TR

d

ominium infolidum etiam penes duos

V(olait

T

permanens, ütaliqui huc confugiunt ,

nam hujus repugnantia non folüm o-

fed etiam €ó ultroneé:

:cxcatüjïj

&?(cl'n(axcü Difp. 2.

ad-

13.

,

'-fez-

"Wg&,at'us de pure e Tuftitia,

' deCfSi

admifíó nondum fequeretur, poffe Detim

gieníol

ebligari exjuftitia ftrida. Ratio eít :quia

iuüitïalï

dominium iníolid&m cjusdem rei' dari

vum d

non poteft penes duos, ità, ut unus ha-

dul

beatjusactivum contra alterum, hóc au-

of

tem jure deficiente , rapitas non eft ad

rem , .cüm non poffet dari obligatio

feraà

*

z

ytili

fitie unius erga alterum,

;

Conftat, 2.' Quóod

ficut in Deo repu-

indit

4

tem fs

'gnat obligatio juftitiz commutativz, ità

O

patiter repugnet obligatio ju(titiz diftri-

butivz ftridé fampte , qua fündaretut

qiroitt

a

in jure quodam proprio creatura adver-

pottit

süs Deum tanquam fupremum princi-

pem totius reipublicz rationalis, üt hie

qondign

"TT

Vafq. aliíque obfervant, ' unde folüm in

,

fen(u quodam latiori predica juftitia ad-

QUE

mitti poteft, Neque obftant diverfi tex-

usq

tusícripturz , quibus Deo attribui vide.

t Q

tur juftitia tum commutativa , tum di-

firiburiva, eó, quód fzpiüs beatitudo di-

diat.

Atf

€atur merces , & flipendium operum

bonorum, & Regnum celorum propo-

! nl

natur venale inftar. thefauri abíconditi ,

Yus

]

vel margaritz &c. & Deus dicatur juftus

in omnibus operibus fuis &c, nam hzc

Ti

aliaque hujufmodi , non funt intelligen-

dain feníu ftri&to de juftitia commuta-

(

tiva, aut diftributiva , prout hzc fup-

lx

)

ponerct jus proprié fumptum in creatu-

4

ra

4

:

! ufputatio P'lr.fdrtü;;ylll.,

$93

ln

xa advetsüs Deum, fíed folüm de iu,.üi,ti'a

d

ilr

in fenfü latiori curh quadam analogia ad

ii

i

jüftitiam commutativam , & diftributi-

It

vam ftricté talem , quatenus fcilicet Deus

Ut

i

N

adultis non confert gioriam ,

nifi tub

T

conditione meritorum ; & hanc confert

fervatà proportione ad mcerita &c, At-

ii |

que id ipíüm etiam de SS. PP. textibus

D t

àntelligendum eft, quosin utramque par-

hi, i

tem fusé Theologi adducunt. :

ii df

Gonftat. 3.

uód pariformiter in Deo

"

fidrtur

admittenda non fit obligatio juftitia vin-

lo d

dicativz , prout hecex parte judicis im-

portat obligationem non puniendi ultra

I pric.

ul -

condignum, quia obligatio hec non dif-

oimit )

fert ab obligatione juftitis commutati-

[iaade

vz, ütalibi oftenfum eft. Unde folüm

yett

eatenus datur in Deo juftitia vindicati-

bt

va, quatenus r2 ipía nuhquam punit ul-

) n dj' !

trá condignum , nec innocentem adju-

itiniod

dicat fupliciis eternis , in quo cafu D.

Auguftinus Deum juftum dicit, dum lib.

t :

n

3. cóntra Julianum Cap. 18. ità loquitut:

(odi

bonus eft Deus, juftus Deus, potcft ali-

quos finé bonis meritis liberare , quia

p lus

m hi

bonus eft, non poteft quemquam finé

malis meritis damnare , quia juftus eft &c.

lgt

Quodfi tamen Deus per impoffibile in.

ymroti

hac l

Bhocentem addiceret poenis eterbis, tunc

rajuítitiam ftri&té talem,

nau

ROR aggrcr cont

1

Íe

li.

N

!

ge04 i trallatus de Ture & Tuffitia,

g

fed folüm contra clementiam , 'que in

jp t

feníulatiori, quatenus non excedit men-

jb

furam deliti ,' aut affligit innocentem,

nomine juftiti? comprehendi poteft, Ex

i, i

quibus omnibus patet, in Deo non dati

dom'milll

ullam juftitiam ftrité talem, prout hzc

quareni

importat debitum fündatüm in jure a-

i, QU

&ivo creature adversüs Deum , fed fo-

dehnit d

lüm in eo fenfa, quatenüs importat

uonen :

db

fummam providentiam , & equalitatem

in gubernio creaturz rationalis, ità, ut

ipdupl

Deus creaturz nihil przcipiat, nifi quod

dQ

(s o

juftum e(t , feu ab illa praftari poteft ,

nullum delinquentem ple&at ultra condi-

yacipet

wistio

gnum,nqllpmV:cmuncrcgurinf;a;mcrit&

vtüt i

]

um d

ARTICULUS VI. -

u t

4n , CO quomodo creatura poffit

; tmn,

jn dou

qqä/lz:gxari Déo ex juþz'tiz,f þrz'öïq $

|

|

tionem

* 4133 le.æn.«x. (þöd ' avlia- lït obligatio jufti-

juod d

tiz, alia obedientize , nam illa fun-

?tberd

datur in alterius dominio proprietatis j

ifen

^hzc autem in dominio jurisdidionis, &

iT

hinc fieri poteft, ut.,' fi alter habeat fi-

p

/mul conjun&tum. utrumque dominium

fbitis

J

proptiétatis fcilicet , & jurisdictionis ,

ia

tunc in illo, adversüs quem habetur ta-

d

unum ;

lii

le dqn/ninium

[

, -pcfüt fimul circa

, CUM

à

ifputatio Vii, Arti;.?ll'n.'f

fog

MT

n

eutidémqfie a&um dari utraque obligá-

LUR

tio juftitie, & obedientie, . Declarattüe

id ab exemplo Priücipis habentis manci-

j W

:

pium, in quod eidem duplex competit

t

dominium, unum fcilicet jurisdictionis,

Dttty

'' quatenus Princeps eft, aliud proprictae

b

tis , quatenus dominus privatus eft, i-

), hd

ithoty

. deóque (i huic mancipio pr&ciperet a-

&ionem aliquam fimul tituló utriufque

Vtgem

. domidii,tunc ín mancipio dareturobliga-

TT

tio duplex obedientiz, & juftitiz ad poné-

iMl

- damad&ionem praceptam;econtra fiPrin-

Id

ceps non ob(ílante dominio proprietatis

lttnd,

przciperet aliquid manéipio tituló folius

m:rirä.

Jurisdictionis, tunc mancipium obliga-

retür tituló folius obedientiz , fecus au«

J

.tem ftride juftitie ad adtionem prece«

4 ptam-

Hine ulteriüs

m

Pran, 2, Etli omnis obligatio fündata 41

hN

wl

in dominio proprietatis inducat obliga-

tionem juítitiz, non tamen exinde,

ub

quód dominus vem aliquam pracipiens

VU

habeat dominiurh proprietatis, neceffa-

Til

rio infertur, quód a&tio precepta fitpo-

qis, &

nénda ex ,obligatione juftitiz.

Ratio

/

j

. patet exinde , quód aliud fit habere do-

minintt

minium proptietatis , aliud fit exercere

(Rtonis,

in a&u fecundo tale dominium, quem-

. admodü fufiüsoftenfum eft Difp, 2.unde

betut t

à Unum,

äcä;t Prnceps poffit 'u'tuö prop

rictatis

praci-

, /;/üü-

b

rmäutu; de fure &ïullitï?.

$06

pracipere a&ionem aliquam fuo manci-

"n

j

pio , cft nihilominus in arbitrio Princi-

libentis

pis, ut eandem przcipiat tituló folius ju-

rifdidionis., quidquid . fit : an viciffiaa

yomiat

Princepspoffit aliquid precipere,aut pro-

fia,

us 4l

hibere tituló dominii proprietatis, quim

€o ipío exerceat dominium juri(dictio-

etiam

nis, quod repugnare putat Efparza, &

[s, &

filitrrQ

alii, etfi hzc controverfia decidi poffit

dicendó : per dominium proprietatis

filieradt

quà tale aliquid prohibendo fimul exer-

dim at

i impii

ceri jurifdi&ionem , fi hec famatur in

fen(u latiffimo pro omni poteftate ali-

dmoitit

quid prohibendi, aut pracipiendi, fecus

suemde

au

itridde

em fi juri(di&tio fümatur in fenfu ftri-

&i

^

ri fcilicet pro;poteftare prohibendi,

N d

aut przcipiendi aliquid in commodum

i

alterius , /cui

diedt o

/

aliquid prohibetuf, aüt prz«

"

eipitur.

Diine,

420

, Prenot.3. quód pr

zíens qüæüio piz-

tum a

cipué moveatur ad decidendam contro-

unjverf

verfiam illam inter Theologos celeber.

lt

rimam : an omne peccatum Theologi-

g,

€um fit ftrida. iniaria adversüs Deum?

o |

huius enim quaftionis refolutio pendet

aE

ex co: ag creatura Deo obligari poífit

n

ex juftitia ftrida; quamvis enim omnes

omnm

fateantur, in quolibet peccato T heolo-

E

co faltem mortali includi rationem of-

N

:

ili-

nfæN ftriáé talis , intelligendé 1d fc

cet

3 ;

D

1

/

d

Difpitatio VIl, Artic. II

m

cet de offenfa perfonali , qua confiftit

AK

in virtuali quodam contemptu Dei pro-

li

E

hibentis aut precipientis aliquid tubin»

terminatione incurrendze íuz inimici-

TM

tiz, nihilominus adhuc movetur difficul-

ftá

^il

tas, an prater illam rationem offeníz

etiam reperiatur ratio injuriz flridié ta-

MR L

lis, & quidem Vafq. aliique id univer-

d .

faliter negant,cüm econrra idaliiunivere

Noyrti

faliter admittant cumSuar. Nonnulli me-

J ere

|

diam viam, fed diverífam ample&untur,

du a

uf d

& imprimis quidem Aldrete id folàm

admittit de peccatis mortalibus , fecus

jed

autem de venialibus, Hurtadus univería.

nl

olietd,

liter id de omnibus peccatis mortalibus

ncgat, fedfolüm adrmitticde quibufdam,

dun

quz includunt formalé contempttum Dei

Mmþlï-

diredé oppofitum honotri , aut gloriz

Divinz, üt blafphemia &c. Alii denique

ln

cum Cardinali de Lugo fatentur, quod

d t

univerfaliter non repugaet, poffein quo-

"d

libet peccato contineri' rationem ftridtae

Thnlg

injuriz , probabilius tamen effe, quód

n

defadto faltem in omnibus peccatis: ea«

j lt

dem ratio injuriz non contineátur, eó,

j ol

quód probabilius fit, quod re ipfà non

mord

omne peccatum fit dire&é oppofitum

dominio

yTheo?

jonett

notatis

proprigt?tis Difrino.' 'His prz-

T

N

. Dico,

(

N

W

$08

Traflatus de fure & Wf?ifia,

gnorm

21

Dico t. Creaturam poffe Deo obliga.

p a

ri ex juftitia ftridia , adeóque non repu-

r u

gnare , ut quodvis peccatum fit injuria

jriniuma

firié talis contta Deum. — Probatür :

iuddt|

nam ad hoc, ut creatura obligetur Deo

mino Pfc

ex juftitia ftri&a nihil aliud requiritur,

ponoril

quàm ut Deus exigeret obfequium üt

ego M

Dominus proprietatis, fed hoc ipfo; er-

uc enm

go.

Maj, conftat ex Numero 418. min.

bety at

probatur: Deustnon folàm habet domi-

fido pto

nium juri(di&dionis , fed etiam proprie-

hus d

tatis in quamvis creaturam.rationalem ;

ergo Deus tituló uttíinfque dominii fi-

(apit i

pracipt

mul poteft exipere idem ob

s

(equium à

»

Qienter

creaturàá rationali,

Confir. Ho€ ipfo quód Princeps obfe-

yildidig

Confr

quium exigeretà (übdito non folüm tan-

d

quam dominus juri(diQionis, fed etiam

proprietatis, eo ipfo talis fübditus obli-

Iontoj

tils d)

gatur cx juftitia tridta ad preftandum ob-

bet a

fequium domino, ergo cüm Deushabeat

dominium proprietatis longé perfe&ius

quodi

in quamlibetcreaturam rationalem, po-

W0..

Wentq

terit hzc obligari Deo ex ftri&ta juftitia

| W

ad preftandum obíequium , & confe-

quenter omiffio talis ob(equii erit inju-

tj

qa

ftitia (trida contra Deum,

tihi

422

Dico 2. |Etfi quodlibet peccatum pof-

fit effe injutia ftrida adyersis Deum ,

&t

p

probäbilius tamen ;& ,

quód dcfacto

non

"

N

- Diffutatio yü,, Argk. Vi

$oe

:*Bmobligq; ;

nonomne peccatum TScologiC um con-

M

tineat rationem ftri&z injuriz, ^ Proba-

ld

tur: nam adhoc, ut quodlibet peccatunma

IPFMI:

fit injuria ftrita adversüs Deum, debet

j

Ptl

illud cfle prohibitum à Deo tanquam Do.

mino pfoprietatis, fed probabilius.eft ,

U

At

nonomne peccatum ficeffe prohibituras

if t

€rgo. Maj. conftat, min. probatur: ne«

041f m

que enim fufficiens fundamentum. ha«

tier o

betut, aut adduci poreft, quód Deusde-

I p

fado prohibeat omne peccatum tituló

hujus dominii, eó, quód textus fcripturae

t

fíapius fubjungentes: Deum hoc, aut illud

dotitil '

pr&cipere tanquam Dominum &c, fuffi-

?[tqalllmä :

cienter íntelligi poffint de (olo dominio

?

juriídidionis; ergo.

t

Wintite

:. Confir. Nam ideó quodvis peccatum

effetà Deo prohibitum tanquam Domi-

la

no proprietatis, quia Deus habet effen.

o .

Ahndond:

tiale dominium proprietàtis in quamli-

p

bet creaturam, fed exinde non (equitur,

quodlibet peccatum fic effe prohibitum;

ais

ergo. Maj. continet principale funda-

t

mentum (enténtiz oppofitz. Min,

hu i

batur: nam ex eo, quód Deus ha

beac

n

iij

effentiale dominium proprietatis, nenti-

quam fequitur, quód Deus' neceffarió

tale dominium exerceat prohibendó,aut

m

y D

exigendó aliquem a&tum, üt conftat à

go.

paritate in-humanis ex Sum.n,x 9. et

i dcfä:

lic.

j

C* .;mää.'is dejuïre & Zuffitla,

i

. fgDd

423 ' Objic. 1. contra r. Si creatura poffet

obligari Deo ex juftitia ftria ad ponen-

q ia

vttoinat

dum a&um à Deo przceprum, tunc pof-

fet eadem ponere folutionem arithme-

i fect

ticé zqualem juri aGivo ipfius Dei, hoc

j, cott,

jct jus

repugnat; ergo. 'Maj. patet, min. pro-

batur: Nam jus adivum , quod Deus

ia

habet in creaturam rationalem eft fim-

i obl

inftitut

pliciter infinituüm 5 ergo.

Confir. 1. Sicreatura per

fua obfeciuii

D not

frmptum.

poffet ponere folutionem arithmeticé

zquadlem juri a&ivo ipfius Dei, poffet

&uMdo t

€reatura per hzc obíequia extinguere

Peus non

um obf

jus adivum , quod habet Deus in crea-

turam rationalem, hoc repugnat; ergo,

Md conl

Maj. patet, min. probatur: nam Deus

shsadir

&ltra. quodlibet, obfíequiutm à creatura

àpitmo,

praftitum poteft aliud, &

«t f

cxigere:; ergo.

?

aliud finö'fïne'

V,

) co(

N

Confir.2. Ip

fum o,b(eqhium Àcreatura

praftitum cft fpeciale quoddam donum:

yrattpt

üirum ,

Dei, prefertim fi illad fit adtus entita-

tivé fupernaturalis , fed hoc ipfo repu-

Wt d

gnat, ut creatura per tdle obíequium ex-

ltiq

W N

tinguat:jus activum Dei, quia fcilicet

perillud tanquam donum à Deo colla-

&'lmu

tum potiüs contrahit novam obligatio-

Tittiy

nem, quàm extinguat veterem ergo.

poliy

Refp. D. maj. Poffet ponere folutio»

ff

adivo

&cm arithmetice zxqualem juri

t g

ipfius

U

d

- $1E

M

Bifputatio VII. 'Af:& Vil

à

UT

ipfius Dei fubje&ivé fumpto. , vel pro-

'*,wnen.

ut obliganti folüm in a&u primo, N.maj.

u

M

terminativé fumpto, vel üt obliganti in

a&u fecundo , C. maj. & fic D. min,

ii

N. conf, Ratio diftinQionis eft: quia

du

licét jus adivum ipfius Dei, feu domi-

Quoi )

nium effentiale fübje&ivé fumptum, five

T0f (n

üt obligans in a&u primo fit fimpliciter

infinitum, utpote perfe&io infinita ipfius

aobredui:

tünerd

Dei , non tamen illud jus terminativé

fumptum , five prout obligans in acu

Ài wf

Íecundo cít fimpliciter infinitum, quia

At

Deus non obligat creaturam ad praítan:

V -

dum obíequium fimpliciter infinitum.

1 0

Ad confir. 1. D,tnaj, Poffet extingue«

n D

re jus aCtivum Dei prout obligantis in a-

"at

A

&u primo, N. maj. prout obligantis in a-

Jicine

&u íecundo, C. maj. & fic D. min.

N.conf, Ad probationem min, C, ant.

t

D. conf; ergo creatura ponendó actum

D d

preceptum non poteft extinguere jus a«

Irtttl

éivum , quó obligatur ad ponendam

f

hanc actionem determinatam, IN.conf,

j t

ad reliquos a&tus nondum pofitos , C,

(icet

conf, Ratio diftin&ionis conftat ex di-

&is, & facilé declaratur à paritate in hu-

» ll

J

manis,quamvisenimD'ominus przcipere

o

poffit tervo plura, & plura obfequia, non

(olute

tamen fequitur, quód fervus non fatisfa-

;'[ PUL

'

ciat prattándà obíequium juri activo i-

l

p

pfius

)

412

Tmäaius deïïü;e(ä' ]'u[li;kz ;

püus domihi prout obligantis ád hune

chbit'.m

acum determinatum,

Ug&n&t

Ad confir, a, D. maj, E

(t (peciale c]qod-

dam donum Dei fiinul includens ratio-

liquod

nem mcriti, & obíequii, C. maj. non in«

a Deu

wrinfedi

cludensrationem meriti, & ob(equii;N,

maj & íic D. min. N. conf. , Quia

coctit,

licét creatura (atisfacere nom poffit füze

(bicti

infiad

obligationi pet illum adtum , quinonin-

cludit ratioriem mcetiti, aut obícquii,cue

eAdtt) 0

jufmodi funt przviz illuftrationes, & af.

Conit,

N

fc&ionces indeliberate , entitative fuper-

naturales, in quibus confiftit gratia prze

a mani

veniens, có, quód tales actus fint przcie

nittendo

sé donum Dei, pote(t nihilominus ía-

iiden

hd

tisfacere per a&us dcliberatos entitativé

diutiam,

füpernaturales , qui fimul includunt ra-

M.

tionem obíequii, & meriti erga Deum. *

atyr d

4^4 . Objic. 2. Non poteft peccatum ceffe

danyum

injuria ftri&ta adversis Deum , . nifi crca-

feqiià

tura per peccáatum inferat Deo damnum

tf

,

faltern in: bonis extrinfecis ipfius Dei ,

, 11

fed hoc repugnat; ergo.

Maj. patet:

yite D

omnis enim injuria includit damnum a-

Vi &

liquod illatum alteri.

Min. ptobatur :

lisdi

nam creatura per fuos a&us non potcít

LW

praftare obíequium urile Deo , & con-

Pkïm

Íequenteromittendó tale obfequium non

ädti)qu;

poteft inferre, damnum aliquod ipfi Deo,

[it d

quid ei

juxta illuqJQbi/gy. fj peccayeris,

Qu

l

: äeï&-.

:

DifputatioVIt, Artic, V,

713

" l

nocebit; fi juílé egeris, quxd dabis eii

€rgo.

[Pwm

Confir. 1, Etfi i creatura dcncgct Deo

aliquod obfcqumm non tamen propte-

d nm' M Aa

rea Deus habct minus de bonis fibi ex-

Q ltqw

trinfecis, cüm poffit toties, quoties pla,

Qní

cuerit , omnem obfequiorum jacturam

] Po!Er ü |

fibi refarcire dando auxilia efficacia prz

toni

inefficacibus, qüibus pofitis plæïtantu:

Mi

cadem obíequia; ergo.

s df

Confir. 2. Nam Deusipfo pcccato po-

t

teft uti ad fines fuz providentiz, fcilicet

hii

ad manifeítandam gloriam fuam, vel re-

ylttya

mittendo peccatum peccatori poeniten-

AQtUS

ti, vel exercendo in illum. )u[huam vin-

entt

dicativam; ergo.

Iub r

Refp. D maj.

Nifi per pcccatum in«

u

fcratur damnum aliquod Deo , prout

m d

damnum pracisé confiftitin carentia ob-

t, Dl

fequii à creatura debiti, quod obfequium

j duti

reipfa pertinet ad bona Dco extrinfeca ,

j

C. maj. prout damnum fupponeret ex

Jj pit

parte Dei, aliquam indigentiam , N.

Mu

maj.

& fic diftin&à min. N. con(cq.

Ratio diftin&io

is et:. quia licét Deus

gt

n

n pot

non indigeat ob

equiis creaturz , quibus

, 40

plerumque dominus indiget in humanis,

adcóque in hoc (énfu Deus pati non pof-

imiut

odlpf Dm

fit damnum à creatura denegante obífe-

quium, non tamen exinde fequitur ;

vm, qum

M

quó

/

$u /5;;&;:4;,4, ä;)';aaïfu/:;::i;*

; (otft

uód Deus non pateretur damnum in a3

x

lio fen(u , prout hoc precise dicit carens

jfcado

tiam obíequii à creatura debiti,

qxiia €

Ad confir.1. C ant. N,conf. Ratio eft

Ma'þ .cü '

$ paritate in humanis? namervus dee

19 0j

ncegando domino przcipienti obíequium

aliquod titulo juris proprietatis facit ei

ICQ( ,«

fatür

injuriam ítridé | talem, non obüante ,

Cont

quód dominus eadem obiequia à ferv

k

Y

^

xcliquis actu habeat.

(CaLUI

N. conf. : RaQ

pittis

j Ad Conür. 25 Cq Ant-

üt hod

tio hujus iterató conflat à patitate in hu»

inanis: nam licér dominus poffit aliun-

M.

f

tolente

de contra fervum contumacem dene-

gantem obfequia vindicare honotem

Jj n

füum, eum puniendo, non tamen hinc

IN

dl

ífequitut , quód fervus non faciat inju«

riam ftrictam domino. -

um

3* Objic.3: Ad hoc, ut peccatum fit in-

tipoten

4

; furia ftri&a contra Deum , debet illud

um

fieri invito, aut nolente Dec , fed hoc

effaci

tihilom

repugnat; ergo. Maj. patet: quia om-

nis injuria ftri&a prefupponit dominum

Qu Dor

proprietatis effe invitum , quia volenti

wiübin

- f

& confentienti non fit injuria. Min, pro-

atur: creatura nequit ponere actum

j

prohibitum , nifi Deus applicet omni-

iltiy

potentiam ad producendum phyficé a*

ptog;

Aj

Gum prdhi-bitvum;! ergo.

: .Con-

5

!

[

d

D:fpumw Pll. Artic VILE.

$ig

Wmlng,

Confir, , Deus poffet, fi vellet, im-

IN

pedire peccatum creaturz, vel non a

plicando omnipotentiam , vel dan o

Ol gt

auxilia efficacia ,

fed hoc ipfo 3 etgo.

It

r j

Maj, cít certa, min. probatur: qui enim

mobkm

( fmr-

non iuipedit actum , cüm impcedire po-

teft ,

cenfetur non effc 1nv1tus, ut po-

H ol

|

natur talis actus.

"

VH

Confir.2, Nam Deus permxttcndo

peccatum exercet füuum dominium pro-

(m[ Rll

prietatis, fed hoc ipfo peccatum non l«

f

dit hoc dominium ; ergo.

pof du

Refp. D. maj, . Dcbet illud fieri Deo

Kem d

nolente efficaciter exiftentiam peccati ,

lonofem

N. maj. nolente (olüm incfficaciter , C.

metlinc

maj. & (ic diftintà min. N, conf.

Ra-

(it Uj

tio diftinQionis cft ; quia licét Deus per

decretum indifferens applicet füuam om-

hunltb

nipotentiam ad producendum phyficé

d

a&um prohibitum ,

adeóque üon velit

5 &i

efficaciter 1mped1rc exi(tentiam peccati,

g

nihilominus fimul ferio prohibet, adeó-

um

que non vult incfficaciter poni adtum

gt O

prohibirum, hzc autem volitio feria li-

ln

cét inefficax füfficit; ut peccarum fit in-

r adut

juria (tri&a contra- Deum , dumrhodo

illud. prohibeat Deus tanquam dominus

tet otmt

phyüic !

proprietatis.

Ad Gonfit, t. C ma). N. min,

Ad [

(

jus probationem D. ant. non ceníetur

2

elic

1

$16

- Trallattis de jure é jufiia.

m

dï*ä invitus efficaciter , (eu voluntáteim-

pediente exiftentiam a&ís prohibiti , C.

jgpoio

c[go.

ánt, inefficaciter, feu voluntate quidem

! Con

permitrente , fe fimul neceffario prohi-

'Wïp&i p

bente exiftentiam a&íüs, N.ant. & conf.,

tuendi,

Ratio di(tindionis conftat ex di&tis.

Ad Confir. z. D; maj. Exercet domi-

: valente

fio in

nium proprietatisità, ut exercitium do-

ininii fit folüm decretum permiífivum

türcean

fj q

peecari, tranf. maj. ità, utexercitium

Anli, d

hoc fit ipfum peccatum , N. maj. & (ic

Diftin&a min. N.confeq. . Ratio diftin.

p

omuius

ionis, urti & hezc omnía declarari pof-

funt à paritate in humanis, neque enim -

aytten

qumant

éxco, quód dominus proprietatis quà.

talis fervo prohibeat exitum ex cubiculo,

Eu

fed fimul relinquat eidem portam aper-

It t

tam, quà clausá facilé poffet impedire e-

hgt

xitum , legitimé infertur , quód fervus

RO

njà

exeundo uon agat contra obligationem

flri& juftitiz, quz proinde etiam pra-

groill

cedentibus applicanda funt,

Conl

Mtetm (

426

Objic, 4. Cujufvis injuria ftri&a indu-

cit obligationem reftiruendi, feu fatisfa-

f

ciendi, fed hocipfo repugnat, ut pec-

n

catum Theologicum fit injuria. ftricta

n

U

contra Deum ; ergo.

Maj, patet min,

ha

M

robatur : .nam peccatum Theologicum

nequit inducere obligationem ad adtum

Id

foly,

impoffibilem creaturz , íed fatisfactio

*

con-

n

N

4

N

DifputatioVIL, Artic.VIII,

$

V

condigna pro peccato faltem mortali eft

| uICO

impoflibilis creaturz , ut. Iuppomtur ;

mmm

(l

€rgo.

Confir, , Nulla omiffio actüs præcc.

A. &m[;

pii poteít inducere. obligationem tefti-

0L d

tuendi, feu ponendi actum omiffo zqui-

RCtt du

valentem; ergo. Ant. probatur fi omiíz

TAU d

fio mduccrec obligationem reftituendi ,

NT

tunc eandem mduccrct folüm in eo (en-

RC

fuü, in quo adus effet preceptus pro in-

TOR

ftanti, aut tempore determinato , íed ;

vt l

ergo. Maj. eft certa, quódfi enim a&tus

Vi

omiffus non fit preceptus pro in(tanti ,

aut tempore determinato, tunc quidem

Wqttta

tlb q

permaneret obligatio ponendi a&dum

Bcuo,

preceptum nondum clicitum ,

ità ta-

men, ut actus folüm effet dcbxtus titu-

m

wiite

Jó precepti , non autem tituló reftitu-

tionis.

Min. probatur: nam elapío ig-

i

Yi

ftanti 4, non poreft poni a&tus præccptus

d

pro illo inftanti; 3 ergo.-

Confir, 2. Saltem (cqucretur, pccca-

f

torem obligari ftatim ad praftandam ii-

ii

lam fatisfa&ionem pro injüria Deo illa-

ta, quam przftáre poteft, fcilicet agene

T

" B[Iüä

do poenirentiam, fed hoc plcnquc Theo-

um

logi negant ; ergo.

Refp. D. maj.

Cujusvis injuria &rl&a

o

g

as

inducit obligationem reítituendi vel ab-

folutam,; vel conditionatam, tranf. maj,

uf

DL

R

3

ern-

g

)

l

$18 : ïia&afui de fure ä?u/litïd:

"

femper abfolutam , N. maj. & fic diftin-

quod ho

^€ta min. N. conf.

Ad probationem ,

Cbu QUb'

conce(ísà maj, D. min, Satisfactio con-

feri of

digna pro peccato mortali ,. prout hoc

M&

eít injuria perfonalis contra Deüm, eft

tionem

ereaturz impoffibilis, C.min. prout hoc

batiora

pracisé eft injuria realis, N, min. & cohf,

ott

Ratio diftinctionis eíft : quód injuria ftri-

roitlà

&ta non femper inducat obligationem

od

abíolutam reftituendi, fed folüm facta

tonl, N

fuppofitione , quód talis reftitutio, aut

pE

fatisfaQio fit poffibilis, hinc licét pecca-

tioreti

tor non poffit obligari, ut przítet con-

ais

dignam fatisfactionem pro peccato mor-

fitiopo

£ali Theologico , prout hoc includit ra-

tionem offeníz perfonalis, quia talis fa-

Apump

i,

tisfaio eft impoffibilis, prout ipfi Ad-

quat.

veríarii f

;

ponunt, poteít camen obli-

gari ad fatísfactionem condignam pro

eyy

guin

€odem peccato, in quantum illud pre-

fienti

cise importat injuriam realem, Quódfi

fri

enim poneret actum charitatis ad com-

tefcia

peníandam illius omiffionem, tunc tan-

dit

tundern reipfa ponerct, quantum ante«

€cdenter omifit, imó etíi nec quideni

ï;tamx

]i

pro peccato tnortali fuüb hac ratione de

al

condigno fatisfacere poffet, non tamen

exinde fequeretur , quód illud non effec

i

[v

injuria ftridé talis, nam aliàs pariter fc-

queretur, quód mutilario non fit injuria

a

ftiaé

D

i

[

DifputatioVII. Artic. VIIL.

y19

L&&m;

ftridié talis oppofita dominio naturali,

At

quod homini in fua membra cormpetit

có, quód pro illa in eodem genere fatis«

y il

eri non pofhit. :

ilto;

' Àd confir, N, Ant, . Ad 6j

] pröbaQ

tionem, C. maj, N. min, Ad

d

ujus pro«

Iul

bationem , C. ant. & D. coní-ergo fieri

Tjt (

liil

poteft reftitutio per adtum ponendum

T

roinítanti A, preterito, C. conf, po.

nendum proalio inftanti fübfequenti , N.

ln f

conf, Ratio diftin&ionis habetur ex ipfo

WOEM

t

argumento Adverfariorum : nari obliga-

od

tio reftituendi, quare(ultat ex omitfione

1

actüs pracepti proiníitanti A, non eft obli-

CO 0

Vliditie

gatio ponendi a&um pro codem intlanti

1 us

A,nam pro illodebitus eratvi przceptidi-

reái, fed folumnodó pro alioinftanti (ubfe

tj

quenti. Pratereà licét omiffio a&tüs prz-

NT

i y

ccpti proinftanti A, non induceret obli4

gationem ponendi adum pro alio ine

um

ftanti fequenti, adhuc poffet effe injuria

(ui

ftri&é talis, üt con(tat à paritate in Be-

iO«

,

neficiato, qui juxta Suarez. aliofqüe ob*

f

ligatut ex juftitia adofficiumCanonicum,

& tamen omiífio officii hodierni non

t

inducit obligationem cras rccitandi offi-

qione d

V

n

cium hodie orpi[ï'um.

Ad confir, 2, D, maj. fequeretut pec-

|inon d

catorem obligari ftatim fubjectivé , C.

gt

maj, terminatiyé, N. maj. & fic diftin.

lt inigf:,

4

i

*

l

N

p

n.«anu; de fure & fuflitia]

& min. N. conf, Ratio hujus eft: quia

CM

licét obligatio ftatim refultet ad ponen-

: Jormino

[omino

dam (atisfactionem , quando haec cft

poflibilis,, aut exigitur à creditore , non

findà n

tamen hac obligatio ftatim requitit a-

itis Con

MC

Qualem reftitutjonem , ;quia le

ex caufis fzpius differri poteft,

gitimig

jnobeti

427 Objic. j. contra 2, Omne peccatum

(oln f

Theologicum eít tranfgreffio pracepti

jura t

impofiti à Deo, fed hoc ipfo ; ergo.

prun, (

Maj. eít certa, min. probatur: tranfgref-

^m T

a t

fio przcepti impofiti fervo à domino

proprictatis femper eft injuria ftri&té ta-

primoin

lis; ergo,

oblipati

Confir. r,: Quilibet a&us inobedien-

Qutdo, )

tiz erga dominum proptietatis eft inju«

W. M

ria ftriQe talis; ergo. — Conf. patet: quia

v5 Dd

omne peccatum Theologicum continet

L ew

malitiam genericam inobedientix erga

YT

Deum. Ant. probatur: nam quilibet fer-

g, u

men (e

vus tenetur ex juftitia implere precepta

fui domini, fed hoc ipfo; ergo.

- fttühdo

Confir. 2. Quilibet ufüs rei aliena in-

quoà,

vitó dominó eft injuria ftri&té talis, fed

M

hoc ipfo; ergo.' Maj. patet , min. pro-

LU

batur; nam creatura peccando utitur fuis

Irii

potentiis, quz pertinent.ad Denm tan-

[

li

quam Dominum proprietaris,

,id'cmqu;

J flity

| fami

pfus fit Deó iqvi;ö; Crgo,

Y

; Refp.

fl

D'i/,pufativïVH. li-:i:—.:- FWHi. — pei

il

ti

Q

Refp.D. maj. ImpofitiàDeo tanquam

Mp i

"Mu i

Domino jurisdidionis C. maj, tanquam

fdlmit u

Domino proprietatis, N. maj. & fic di-

Ratio diftindio-

1 f€qU1nn

nis conftat ex Numero 419.

s

li li

/Ad Confir, 1. D. Ant. quilibet a&us.

|

inobedientiz erga dominum proptrietatis.

du

l

folüm ípecificativé confideratum eft in-

0 D) !

|

juria (tridia , N; ant. reduplicativé fum-

h; t

prum, C,ant, & N.conf. . Ad proba-

"tf

!

|

tionem D. maj, quilibet fervus tenetur

Lb

ex juftitia obligatione conftitutà in actu

diidy

primo implere przcepta domini, C. tnaj,

obligatione femper conftitutà in adu fe-

VA.

cundo, N. Maj. & fic diftin&a min. N.

d lhil!l,

conf. Ratio diftin&t, eft : quia licét fer-

tttqii

vus habeat obligationem in adu primo;

QYUR

ut ex juítitia impleat precepta domini,

t t

quia fcilicet dominus poteft fervo przci-

qulbtie

pere, üt dominus proprietatis , non tae

men femper obligatur ex juftitia in actu

t p

!

fecundo, nili eidem imponatur prace-

j

ptum à domino proprietatis quà tali. ^

.Ad confir, 2, D. maj.' Invitó domi-

"T

j o

nó proprietatis reduplicativé fumpto , C.

jurit

mai. folüm fpecificativé fumpto , N, maj,

um t

& fic ditindà min. N. conf, Ratio di-

du

ftin&ionis conítat à paritate in humanis;

nam dominus proprietatis poteft prohi-

ia

M

bþrc f;:vo füb interminatione inimicit

N

*

a

€

$ zz l TraBatus de ure &v Tuftitia.,

&c,. ne ufürpet aliquid ex rebus dome.

hr f

fticis domini , quin talem ufum prohi«

yis dl

beat, tanquam dominus proprietatis.

(ici a«

Obijic. 6.. Non porcft Deus prohibere

Mdj

428

ttatd.

peccatum, nifi illud prohibeat tanquam

dominus ptoprietatis, fed hoc ipfo; ers

ficcft

go.

Min, patet, maj. probatur : non

priötan':

ni( x

pote

ft Deus prohibere peccatum quin il-

dud p

rohibeat tanquam dominus jurisdi«

fii, 10

&ionis; ergo ctiam.

onina

" Confir. r,, Deus non m

j&àis: habet.cf-

volbe

fentiale dominium proprietatis , . quàm

pita

jurisdi&ionis in quamvis creaturam 5 er-

MC

go fi Deus nequit, prohibere peccatum,

taj habe

nifi àt Dominus jurisdidionis ,. pariter

At

illud prohibere non potcrit ,. nifi üt do-

hitonerm

minus proprietatis.

eitem d

Confir.2. Nam

Deo üt Domino pro-

yriend

prietatis effentialiter difplicet ornne pec-

Ditum

catum Theologicum; ergo.

Ant- pfo-

C

bàtur: quia omne peccarum effentiali-

l,

ter Deo tantum difplicet, quantum ci«

cundi

dem difplicere poteft, fed poteít eidem

hf«

difplicere tanquam domino proptietatis $

NT

Jl

Confr.

. Seq:ucrctu,r fieri poffe , ut

DDeus actiones ab intrinfeco malas non

W

[íT

prohibeat àt Dominus proprictatis, ne-

Q

que üt Dominus jurisdictionis , fed hoc

N

Maj. patet, min. pro-

lvtcpugnan ergo.

atut"u

ii

!

N

i

J

Difjuletio VT. Aiéc, Vr

1')'2'!

T

batur: fi enim neutró jure fit prohibira

ln

Wt

talis actio, eó ipfo erit licita, íed hoc

LU

dici nequit ; ergo,

C

Refp. N. maj.

Ad ejus probationdm;

IX

Wi

i

tranf. ant. N.conf, Difparitas eft; quia

VAE

licét fupponeretur, quód Dotninus pro»

prietatis non poffit aliquid. prohibere ,

ID Quj

ni(i hoc ipfo utatur dominio jurisdictio-

nis, non tamen exinde fequitür ,; quód

m jurisdzl

TT

Dominusjurisdidionis non poffit aliquid

prohibere fervo , nifi utatur jure pro»

i qi

prietatis, üc Num, 419, di&um ceft.

It

ptttun,

Ad Confir. t, C, ant, N. conf. Difpati-

tas habetur ex dictis.

y pttt

Ad Confir. 3. N. ant. Ad hüjus pros

( do

bationem C. maj. D. min. ; Sed poteít

ti

eidem difplicere tanquam Domino pro-

prietatis, fi illud reipfa fit à Deo prohi-

gt

bitum tanquam Domino proprictàtis ,

, Mp

C. maj. fecüs N. min, & conf. . Ratio

Dd

Vuttm t

eít, quód peccatum difpliceat Deo fe-

cundüm illam rationem malitiz , quam

ia

in fe continet, adeóque cüm non conti-

yitis

neat rationem injuftitie flrice erga

Deum, nifi illud fit prohibitum à Deo

lt

tanquam Domino proprietatis , hinc fe-

s N

clusà tali prohibitione ci non difplicet üt

i, D

domino proprietatis.

( -

. fieri po(ï'ctï, ut

3

Ad Confir, 3. D. maj

j m

P

b

Deus a&iogcs intrinfccé malas non p

'cat

Y

[

.

"

gz4 »]/'m!tdtulf de 7ate &iu&itiä. x

- femot

libeat üt Dominus jurisdictionis &c. le-

8e diftin&à à lumine naturalis rationis

lus €

frjorian

impreffo cuilibet . creature rationali ,

tranf, maj. lege inditin&à à lumine ta-

|. Con

tionis naturalis, N, maj. & fic diftin&à

pmpric

min. N.conf. ^ Ratio diftin&ionis cít :

contet

quía licét aCiones ab jntrinfeco malz ,

ipo; t

hobtt t

id eft dire&é oppofitz légi naturali necef-

fario eatenüs prohibeantur à Deo ; qua-

I

tenus Deus cuilibet creature neceffarió

t hono

imprimit di&tamen, hoc , - quód tales a-

Qottem

&ioncs fint inhoneftz, duinodo eadem

Con

crcatura fit capax rationis ,. non tamen

gueti

hinc fequitur, quód Deus per aliam 1le.

Dornit

gem pofitivam ipfi creaturz rationali ex-

lrnong

trinfecá debeat neceffario prohibere eas-

hiidem

dem actiones, de quo fu(ibs in tractatu

« )

de actibus humanis difputari folet , imó

tyt

etfi fupponeretur , quod-Deus neceflarió

Quq

talés adiones prohibeat lege pofitivà e-

defid

tiam tanquam Dominus proprietatis ,

M

non tamen fequeretur, quód univerfim

ttrpt

omne peccatum Theologicum fit injuria

trdlte

ftri&a contra Deum , .quia non omnia

N

Vj

funt oppofita legi-naturali ; ergo.

Wif

429

'Objic. ultimo. Omne peccatum Theo-

t

logicum faltem mortal,eformaliter füm-

tlll,w

prum, effentialiter includit contemptum,

b

& inhonorationem Dei ,. fed hoc ipfo ;

lj

ergo, Maj patet, nifi quaítio de nogi—

nc

(;

hlul

Difpttatio VIL. Artic. VIU, -

$2;

IWS&; [

Vi

he roveatur, min, probatur nam quivis

fervus contemnendo. dommum facxt ct

h

ii

injuriam ftridam;,ergo. '

Confir, 1. Deus non poteft ccdcrejus

[ Idl

proprietatis , quod habet, ne à creatura

p

V00 fj

contemnáàtur, & v111pcndatur ; fed hoc

ipfo; ergo.

Mai. probatur: nam Deus

U t

10 (

habet effentiale jus proprieratis ad exi-

£endam á creatura debitam reverentiam,

efario

& honorem, adeóque prohibendum (üi

Qd

o ul

contemptüum 5 ergo.

Confir. 2. Etfi Deus pofitivé non exi-

J

713

geret à creatura füi honorem tanquam

Dominus proprietatis, ideóque quà ta..

ia

lis non prohiberet fui contemptum, ad-

Ms

huc idemcontemptus effetinjuria ftri&ta ;

[

érgo.

Aht, probatur: ad hoc, ut con-

Jtin)

temptus domini fit injutia (trida , fuffi-

wel

€it, quoód non cedat jus fuum, icchus

Wi t

defadto illud non cedit; crgo.

yit

:

Retp.D. rnaj. EfI'cnuahtcrmcludltcon.

t

temptum , & inhonorationem Dei for-

[Lintn

malite talcm,N maj. virtnaliter talemy

if

C. maj. & fic diftin&tà min. N. conf; Ra-

tio diftin&ionis conftat á paritate in hu-

n Thoo

manis: nam aliàs pariformitet fequere-

tet (üt

tur, quód omnis a&us inobedientiz er-

ga Dommum proprietatis fit effentialiter

mptut

m

injuria ftriéta , utpote effentialiter inclu-

d

dens contemptum virtualemà domini

L

pre

i

|

$26

Trallatus dejure & iü!!itiaï

: gl

precipientis , aut

*

mancipio.

prohibcntif aliduïc(l

* lii

Ad con

fir, 1. D. ant. Deus non po«

nium t

tcít cedere jüs füum illud abdicando ,

mm) Y

aut transferendo in creaturam , C. ant,

goetie

ae(üb

illud precisé non exercendo in actu (e-

cunpo, N. ant..& conf. Ratio diftin&io—

Theol

nis patet exdictis.

eona)

jufiiz,

Ad Confir. 2. D

, ant, nihilbminüscon-

temptus formalis elet injuria ftricta ,

Don pous

C. ant. folüm virtualis, N.ant, & conf,

t aqu

rito(ubj

Ratio iterato habetur À paritate in hu-

manis: nam ficut ex €o, quod fervus

turam n

polit po

fortmaliter contemnens dominum , aut

eundem inhonorans per contumelias,de-

diimo p

tra&iones &c. faciat eidem injuriam ftri-

dhoc, d

ti, ade

&é'talem ,' etái dominus itta exprefsé

mon prohibuerit , non fequitur , quód

du

etiam quilibet contemptus virtualis fit

Tib wO

ditut j

injuria ftri&a contra Dominum , ità pa-

riformiter de peccato difcurrendum eft,

du

ideóque licét blaíphemia contra Dcum ,

qu )

aliáque talia peccata contineant ratio-

oD

nem ftri&z injurie , non tamen hoc de

V

D ptr

W

quolibet peccato dicendum eft. Ex huc-

uíque dictis

E

Con(ítat 1.

Quód crda't'urïaþomt obli-

Ts

430

& quidem cà

gati Deo ex juítitia ftricta,

; f

ratione , quà quivis fetyus in humanis

Ditye

Domiqo

fcing

ex juftitia ftri&a poteft obligari

aliqui

p

-

u'! 1

*

Dïf;iuidtia VU Artíc. V,

127

pj

aliquid przcipienti, aut prohibenti , quia

fcilicet Deus habet perfeaiffimum domi«

t

nium proprietatis in quamlibet creatu-

d

ram, vi cujus tituló ejusdem . domíinii

lm,C,a

pote(t exigere omne obíequium , ideó-

i,

que füb hac ratione quodlibet peccacum

ii

Theologicum poteft effe injuria. ftrita

contra Deum.

Nec obftat obligationi

Tiüscon

i l,

juftitie , quód creatura per fua obíequia

non . pofht ponere folutionem arithmes

hr

"m

ticé zqualem juri divino faltem confide.

tv

rato fübjedtivé , aut prout obliganti crea-

turam in actu primo, quia füflicit, quod

TUj dUl

poflit ponere folutionem zqualem jurí

Im À

divino prout obliganti in actu fecundao

um

ad hoc, aut illud obíequium determina-

UA

tum, adcóque ficut pofito tali obfequio

t il

praftatur id, quod Deus exigit tituló ju«

yuls i

tis proptietatis, itàcodem denegató lz-

W

ditur jus proprietatis , & Deo infertur

d

damnum, non quidem in hoc feníu ,

t

quód Deus iudigeat obfequio crcatutz ,

TT

aur omiffionem illius pro íuo benepla-

j

cito per auxilia efficacia refarcire non

uód

frhüe

poffit, . fed folàm in hoc fenfu ,

detur carentia obífequii debiti.

Longé

minüs autem obítat, quód peccatum

)[flï Obh:

poenc

fiat Deo permittente ,. imó illud ordi-

humanis

nantc ad fines füz providentiz , quia

D

;

fcilicet decretum permiffivum peccati, &

;mgwd

Mlius |

T

-

.m&.;tu$- de 7!&4 äïd[iitia'.-

! (

illius ordinatio ad finetn providentíz po-

Eu

teft componbi cum feria voluntate , quà

jsdet

Deus prohibet idem peccatum , prout

| manis q

hzc omnia facilé

[

a paritgtc m humanis

micidiu

declarantur

üm 'Theolo;

Con

431

Con(tat 27 Quód peccat

-

Jogiut

gicüm. poffit efle injuria ítricta contra

tament

Deum, etíi cteatura non poffit przítare

tum T

fatisfadionem condignam fàltem pro

leccato mortali , prout hoc importat

j qud

logcum.

ravem offeníam perfonalem oppofitam

poclter

infinite dignitati Dei, fufficitenim, quód

yuc

ereatura poffit preítare fatisfactioné pro

Domin,

peccato, prout hoc przcise importat in-

juríam rcalem , feu carentiam obfequii

lr t

10 6f 1

Deo debiti, nam creatura cliciendo a-

tont,

&Qum charitatis ponit obíequium entita-

DN

tivé equale a&ui omitfo charitatis prz-

I

cepte pro aliquo inftanti antecedente j

ia d«

imó etíi peccator non poffet praftare ul-

fi.Drin

lam fatísfadionem nec quidem con-

prac

ruam pro peccato Theologico etiam

füb ratione injurix realis , prafertim in

quodp

tuod

€o caíü, in quo Deus omnia obíequia

eccatum cofnillum fübfequentia dire-

i p[æ[

o

àc exigeret tanquam Dominus proprie-

BY

tátis ità, ut omnia obíequia jam effent

alio titulo debita prater titulum reftitu-

Wo, i

fed f

tionis, non tamen fequeretur; quod

, quia

Al

v?ec;atum not'; effet injutia ftri&a

fcilicet

!

l,

ifputatio VIL, Artic. VIII,

$29

U.

fcilicet ad rationem injuriz (tride non

n

u

n [j

requiritur , ut fieri poffit compenfatio c«

n

jusdem , . pront conf(tat à paritate in hu-

manis quó ad injuftam le(ionem per ho-

-

mnicidium ,. mutilationem &c.

m

N

Conf(lat 5 Etf(i omne peccatum Theo-

432

T Qu

l

logicum poffit effe injuria (trida , non

! orels

tamen exinde fequi, quód omne pecca-

fotl

n

tum Theologicum fit injuría ftrictá , fi-

V pori

ve quód darinon poffit peccatum Theo-

lQ

T

f

ogicum ,. quin illud fit injuria ftri&ta ,

tl j

poteft enim Deus prohibere, aut przci-

At n

pere àctionem aliquam przcisétanquam

It

Dominus jurisdictionis, & conífequen-

p

ter transgreífio hujus precepti poterit

(b

non cfle injuria ftri&a faltem fub ca ra-

a

tione , íub qua non importat rationem

a

ojeníz perfonalis, fed pracise ja&uram,

etan

€u carentiam obfequii, prout hzc om-

gt

nia declarantur à paritate,ia humanis ,

i

fi. Princeps - aliauid 'przcipiat mancipio

g M

precisé tanquam Dominus jurisdidionis,

a(tim t

quod plerumque contingit in illo fenfu,

in quo de magnificentia Principis pruden-

du

ti; d

ter prafumitur, quód ille non exigat

p

obfequium fervi de fe confideratum, feu

prout afferens aliquam utilitatem Domi.-

m df

11 :eüimf

no, autípecialem ejusdem honorem;

fed folàüm illud exigat , ut fervus pra-

L qüOj

'l&h qlïl

ftando tale obfequium teftetur obedien-

[ic

tiam,

—

À

gio

T

r?&atu) de fjure & fü[li:ia.

tiam, & reverentiam erga Principem

À

&c.

.Atque in hoc fenfu intelligenda

u

funt verba Chrifti Domini fuos Apofto-

los alloquentis Luc. 17 cüm fecceritis

omnia, quz pracepta funt vobis, dici-

l

te: fervi inutiles fümus , quod debuimus

ts M

facere, fecimus,

Atque hinc ulteriüs

ditedt

deducitur, quód, et(i Deus nihil poffit

haccot

pracipete ,

aut prohibere creaturz ratio-

turjs

nali, nifi hoc i

pfo intendat faltem ulti-

ilis

mo ínam gloriam extrinfecam ,. hono-

inufti

rémque fibi debitum prout relucentern

non tri

in obedientia creaturz erga Deum , non

non el

tamen exinde fequitur , quàd Deus ne-

neffario omnia przcipiat, aut prohibeat

prieti

woptict

tgpquam Dom;nus proprietatis. .

vt

gnuc lh

DISPUTATIO VIH.

DN

Dior. of

.De Injufiitia.

injut

I

0ppon

cutk—]u—mtia in multiplici feqfu ufürs

dicrij

& patur,ità etiam de Injuftitia intelli-

$

endum eft eó, quód contrariorum

ulis «

eadem fitratio, Caterüm ficuti hucuf-

nfü ]

n

l

ue de juftitia proprie tali, prefertim ve«

l

zÓ commntativa oftenfum eít, ità fi-

Titt

militer in Difpntatione prafenti de fola

m erit.

Cü,ql

AU

iäjuü&;i? prf:pri,ö, tali agendu

i

. AR-

i

; Difputario VHL Arti.l. — À

LE

inP

$ 3.1

N

ARTICULUS L.

[

N

cgda

"TM

Qui4, €$ quotuplex fit Injuflitia?

l

( )Uzr. 1. Quid fit injüftitia ?^ R

efp..

V

"Quód fit lefio juris alieni proprieta-

43*/*3 ;

It dj

Til l

tis, Ratio exinde patet , quód injuftitia

diteáé fit oppofita juftitiz

» adeóq; cüm

TTR

hzc confiftat in eo,

quód.cuivis tribua-

iem uf

tur jus fuum, feu debitum fundatum in

M

.

t

illius jure activo proprictatis, fequitur

Injuftitiam confiítere in eo, quód alteri

Jtn, t

non ttibuatur jus fuum , fed hoc aliud

durms

non eft , quàm violare jus alterius pro«

froäib:z:

prietatis; erzo. Cüm igiturjusadivum

]

proprietatis conflituatur per legem fa.

ventem libertati unius , vi cujus reftrine

gitur libertas aliorum , adversüs quos

u

habetur jus activum , hinc patet, quód

l

norn omnis illatio damni fa&ta alteri fit

injuftitia actualis, (ed folüm. illa,

uae

opponitur obligationi juftitiz , feu. jurí

fl

alterius prout obliganti ad omiffionem

j i

vtotutt

talis ad(is. . Atque in hoc feníu injufti-

j ho

tia e(t viola

tio juris alieni proprietatis,

Caterüm ficut alia eft juftitia legalis, alia

érte

hd

diftributiva; & aliacommutativa, ità pa-

lti d li

riter de injuftitia oppofita difcurrendum

ett,quia veró ex aCtibus in

»

j t

bitus. Hine

norcfcung ha«

Lia

lh

d Ql.äer;

$32

Trallatus de fure ö*?u]iitia,

IT 0

zr. 2. Quotüplex fitinjuftitia adua-

lis , "fe

u injuria gencricé füumpta ? Refp.

jgmot

; [i, fet

Eandem dividi in realem , quaz fit alteri

in rebus.fuis, & per(onalem , quz dire»

BI [

"Utraque ulte-

tideo f

l

&6 fit perfonz alterius.

f620t

riüs dividitur in materialem , & forma-

lem , cámque vtl contrarie, vel priva-

qui ij

fitamj

tivé oppofitam juftitiz.

Injuria mnate«

rialis dicitur illa, quà inculpabiliter lze-

fü hr

áilaf

ditur jus alienum eó, quód fcilicet agens

(eiale,.

nonprz

.

viderit, hanc orationem efle 1z-

fivam j

uris: alieni, proüt contingit ,

fi

.tits, Q

alieni ;

quis rer alienam deftruat , vel ufürpet,

miem j

bona fide judicans cffe íuam , áàut pru.-

denter prz(ümens dominum rci non ef-

üfenfoy

fe invitum, vel aGio lefiva fit pofita prz-

ti ld

ter omnemi illius libertatern, ità ut dam-

tteride

dlisv

num fit fortuito illatum alteri, Forma-

lis injuria eft, quà culpabiliter leditur

lelow

jus alienum eó, quód agens liberé ponat

Qu

tiümr

adionem lafivam juris alieni anteceden-

tercognitam quà talem. Hc injutia for-

! fenim

malis vel contrariével folüm privativé po-

M

teft opponi virtuti juftitiz,& quidem con-

n

trarié opponitur, fi procedat ex motivo.

lat

contratio ipfi motivo juftitie, quod to-

qua

ties contingit, quoties pro obje&to for-

Ut

mali refpicit ipfam lefionem juris alieni

, Qui

Quà talem, üt fi quis ideo furetut, quia

poi

Pr?-

per furtum leditur jus alterius &c;

vyati-

. ii

,

N

Di]þumia 208 l;tia I.

lüitigac?w.

73;/*

LUR

vativé oppofita dicitur, quz procedit ex

alio motivo, qualecunque tandem illud

h

u

I,q

u

ll

b

fit, feu. extrintécé malum, . feu, catero-

t

quin de feinhoneftum, ütfit, fi quis

)&W

ideó furetur, ut poffit ludere, compota,

M

rC aut dare eleemofynàm &c, Hinc ali-

Vi

qui injuriam formalem contrarié oppo-

If D

Miter h.

fitam juftitiz appellant formalem in fen-

fu Phyfico fimul & morali eó

, quód a-

K

&io lzfiva juris fit fimul obje&tum ma-

mulrl.

teriale, & formale adüs interni volun-

WT

tatis , quó imperatur lx(io exteroa.juris

t

alieni 5 alterum econtra. appellant for-

Al p

malem in fenfü morali , & matcrialem

(O00d.

in fenfü phyfico eó, quód a&io externa,

[ pe-

Wa«

quà leditur jus alienum , fit objetum

matcriale, non autem formale refpectu

u

aát(is voluntatis intérim im

i

a

J

pþrantis ban;

leGonem.

/

h

Quazr. 3. An igitur, & quale volunta-

Ut

4?7

rium requiratur ad injuriam formalem.,,

T

fcu imputabilitatem in foro confcientiz?

i

Refp. Certum effe, quód requiratur vo-

lat

luntarium aliquod ità, ut talis adio po-

o

natur liberé à ledente jus adtivum , &

l"0d ((

quidem cognita prout lefiva juris alieni,

o f

nequeenim rnotraliter imputatur a&us,

qui humanus non eft, feu liberé non

j d

tUt qm,i

ponitur àb ipfo agente, non tamen re-

"

quiritur voluntarinm dire&um, feu im-

p

13

imnedia-

!

1

$34 .

Tratlattis de ]uvt e fuflitia,

qiocut

mediatum, vi cujus fcilicet aliquis inten.

dat Iz(ionem juris alieni quà talem , íeu

ïcnditïj

mmotiv

adionem procedeniem ex hoc motivo,

viti

quia per hanc lzeditur jus alienum, fed

E

fufficit voluntarium interpretativum,(eu

tocli

indire&um confiftens in co, quód agens

pofi-

Jenu

cognofcat hanc acionem cíle o

£ondi

tam obligationi juftitie, ideóque

b

OC i-

guui

pío talis a&us contrahet, malitiam fpe-

Sram

cificam injuftitie, ex quocunque deinde

inotivo procedat, imo fimotivum illud

tdligi

(iuto

habeat peculiarem inhoneftatem alteri

Tüotly

virtuti oppofitam , tunc eó ipfo talis ae

idyoe

&us duplicem fpecie malitiam contine-

bit, ut (i quis faretur pecunias ex hoc

Quz

fine, ut fe poffit inebriare,

An veró I

mon

f

dem dicendum (it, fi a&io lIxfiva juris

fit injuria formalis contrarié oppofita,

BI

: quá

di(cordant Theologi.

Negativam de-

fendit Amicus Difp. 12. N. 9. eó quód

4 p

EU

illa peccata, quorum malitia confüma-

tut in a&u externo, ton contrahint di-

; tula,

veríam fpecie malitiam in genere morali

. Wtp

ex fuo obje&oformali, feu motivo, ni(i

j "Wi

l

illud fit oppofitum alteri virtuti fpecie

n

h

diverfe , adeóque càm injuftitia fit tale

peccatum , hinc fequitur injuriam illa«

til

tam cx formali obje&o feu motivo . 1z-

ihi

dendi jus alterius non contineré fpecie

Tij

t

divcrfam mali;iam ab injuria fa&ta ex

X

quocun-

v

x«

[

À

ibifputatio ;Vlll.:"Arti:. h

hr

M

quocunq; alio motivo. Contrarium de-

il "

endit Maurus quaft, 185. e0, quód hujus

r

morivi circumfítantia injuriam in fpecie

lii

vitii peculiaris, feu dite&té op

:

ofiti vittue

lii

ti jaftitiz conftituat, ideóq; cüm raro de«

As

tur hzc fpecialis malitia eo, quod injurize

le (

u

plerumque fiant ex aliis motivis, hinc

j

€oncluditar, quód rmalitia predicta fin.

iquf WXj

tn f

gulariter exprimenda fit in Confeffione

V dund

Sacramentalieó , quód aliàs non fubin-

ml

telligatur inclufa io.leione juris alieni ,

4 d

ficut ob candem rationem exponi debet

motivum áliud intrinfecé inhoneftum ,

ho

TUj2

ídque diverfum ab obligatione juftitiz,

TA

'"Quzr, 4, An injuflitia fit peccatum 456

To]-

mortale ex genere fuo: Reíp. aftirmae

Qv iuis

tivé cumcommuni & certa Theologorü

fententia, quam tradit D. Thomas hic

ydit

n

quzft, 59. Articulo 4, Ratio eft : quodilla

peccata dicantur mortalia ex genere fuo,

gt

Ts

quz ex natura fua, feu ab intrinfecó funt

niittde

talia , ut exigant graviter prohiberi , fed

tale peccatum eftinjuftitia; ergo. .Maj.

vmou

jt, tf

continet expofitionem peccati mortalis

éxgenere füo. .Min. autem probatur :

t

Nam viólatio jutis alieni juxta rectum

if

jm l

di&amen rationis eft tale peccatum; ut

illud'eraviter opponatur ordinationi ho-

yio t

v t

minis tum ad finem ultimum ,-t

:

uma

xeliquos homines 5 ergo.

fict

4

ïConfir;

quonlü

$36

Traltetus de Ture C» Zuffitia,

qtntt

- Confir, Nam peccata dicuntur mot. .

talia ex genere füo, qua folüm per acci-

du

f1id; |

dens evadunt venialia,fcilicet vel & defe-

Gu fufficientis advertcnuæ :vel ex levi-

ü

tit 0

tate matetiz, fed tale eft peccatum in-

juftitiz, üt patet confiderantis ergo.

tve

427

Quzr. s.. An injuftitia fit peccatum

negi

mortale ex folo genere fuo ? . Refp. nc-

tentil

t

gativé cüm com

üni, & certa fenten-

tia. Probatur: nàm peccata ex toto ge-

fdAo

pam dl

nere (no mortalia fünt ea, quz cum ple-

na dcliberatione admxfl"a femper funt

fumitü

mortaliía ità ,

ut non admittant levita-

Tt,

tem materiz , vi cujus excüfari poffint .

fed ]u

etunii

4 mortali , fed peccatum m;u(htlæ ad-

mittit levitatem materie ità, ut cum

nitatg

utyo

plena deliberatione admiffüm poffit ex-

cüfari à mortali ; ergo.

Maj.

continet

fz, 0

expofitionem peccati.mortalis ex toto-

|

t bt

genere; cujuímodi eít blaphemia perju-

ce h

riám &c. min. exinde patec , quód fur-

fd t

tum in materia levi cum plena delibera-

fptci

tione fadum juxta omnes cxcu(atur à

Cor

peccato. mortali, & fic de injuriis reli-

h

quis- oppofitis ;juftitiz^ commutativz. '

MM)

Confirmari hoc poteft ex co, quód ttan-

u

te didamine redz rationis non vxdeatut

flis

ab intrinfeco effe injuftitia tale peccatum,

lici

ut femper, & pro omnibuscircumftan-

f

tiis mercatur graviter prohibcri , ficut e-

u)

contta.

]

i

Difputatio VITL, Artic.1,

5'37

'mmrmar

contra exigit femper ,. & in . omnibus

Wdctc

circumftantiis graviter prohlbcn blafphe-

mia, perjurium &c,

Wt

(Luær. 6. Àn omne peccatum m)u&i.

438

t

tie oppofitum virtuti juftitie commuta-

08

tiv2 fit c;usdem fpeciei'infima ? Rcfp.

petata

negativé cum certa. Theologorum fen.

hu

tentia,

Ratio eft : quiajuítitia commu-

(m

tativa non eft ejusdem fpeciei infimze

K0f gt

fed.hoc ipfo; etgo. ^ Maj, probatür.

s

nam dlvcrfitas juftitie commutativz de-

nf

fumitur à diverfitate jurís a&tivi proprie-

Z

tans, in quo fundatur obligatio juftitiz,

-

! pl

fed. jus iftud activum prbpnctans non

lt d.

cít unius fpeciei infimz , nam jus pro

M

prietatis in bona fortunz fpecie differt.

Jitt

jure proprietatis in bona honoris, & fa-

CUOR

mz, & hoc ulteriüs à jure propnctatls

LL

in bona corporis, & animz , quia. fClll-

D

cet hec cadem bona non folüm phyfice,

quilt

íed etiam ín æüxmauonc morali funt

TUf

fpecie divería; ergo.

(

Confir. Nam dxvclfum 1llud )us quod

(j r

Deus üt creator, üt parens , üt guber-

wator, üt dominus proptietatis habet in

VO

o

creaturam rationalem ,

poteft fundare

jdentt

plures obligationes (pcc:c diverfas, fcili-

ccatul)

licet religionis, pietatis, obedientiz, ju«

gt

ftitiz &c. ergo'fimiliter. Neque obftat,

(qtt

quod juftma commutativa rcípiciat &-

g

quah.

-

4

438 ;

tratlatus de7uve & 7'uþiti4.

qualitatemarithmceticam, íéu reiadrena

j qu

inter jus activum creditoris, & debito.

Ef»qm!

tis , in quacunque tandem matcria hu-

ginjurta

jufmodi zqualitas arithmetica reperia-

nl

eum u

tur, Contra enim eft : quod differentia

fpecifica materie non quidem phyfica,

$i violtt

fed moralis fundet jus f;ecie diverfum,&

dici; (

tafentii

confequenter injurias fpecie diverías, i-

deóque licét injuria fa&a in bonis fortu.

quiur pd

nz poffit effe cjusdem fpecici , quamvis

- (umentd

naturd phyficé confiderata fit fpecie di.

dtcumfa

vería

üt furtum auri, & fürtum argen.

t (

ti,n

i

ilominus quando materia eft mo-

ralitet fpecie divería, etiam injuriz fpee

!

cie differunt, & fic furtum fpecie differt

3 detra&ione,

'& hzc ultetiüs ab homii-

.

v!'ln [

cidio &c.

Quzr. 7. An,etiam-injuria clandefti-

,4;9

na, & violenta quà talis ab invicem

n

f»ecie differant ? Reíp. affirmativé cum

tioj

Mauro, quzít. 191:. alií(que.

Ratio eftz

0pyoi

quódinjuria clandeftina dicatur illa, quz

jue adi

alteri fit occulté, feu per dolum, & frau«

T

dem, cujuímodi furtum eít, detracdtio

Ytine

&c. violenta autem , quz alteri irrogat

tai (

tur, pér vim manifeftam, üt rapina,

*j

verberatio, contumelia &c. prout i(thic

.

D. Thomas quzft.61. Art, 3, aliique ob-

(

fervant, fed hz injurie fpecie differunt:

h

vam injuria Violkeh't.a rqppcr

addit pecu.

.' . liatem

E

^

L

J

Difpntatio VII. Artic. ],

$39

I I

'1&&6](

liarem quemdam contemptum . perto-

M

nz, qui czteris paribus non includirur

in injuria clandeftina: (ic quiliber cenfet

Af N

longé leviüs efle, (i quís alteri clam au-

)d dlä 7

Mj

D pb

reum fubducat, quàm fi cundem haben-

'ti violenté extorqueat , aut fide abfente

iA

lj

dicat , quód fit mendax, quàmi (iillud

ditrs;

Ex

Tis o

prafenti in facicm oggcrat; ergo.

uibus patet : quód in Confc(ïione Sa-

um

cramentali fingulariter cxpumcnda fit

MT

MU

circumftantia injuriz violentz , ht rapl-

. hnz, conmmchæ &c,

t de

I p

tedíet

ARTiCULUS II

P ln

An fcienti, €8 confentienti po/f "

i

eri ipjuria?

t

Ren. t, Quód injuria ürx&a fit viola-

449

QU

tiojuris alieni proptietatis, - 'feu actio

hunt

oppofita obhgauom fundata in alterius

v u

jure aQivo , üt articulo præcedcnu di-

m,&fflü-

&um efít, hinc prafenscontroverfia con.

datdio

fiftitin eo, an a&io illativa damni fa&i

j inoga

alteri fcienti , & confentienti: poffit ha.

T

bere rationem injuriz,

Ad cujus deci-

ault

fionem advertendum eft dlfcnmen inter

jlqu

«onfenfüim phyficum , & 1urxdlcum.

Vfent

Contenfus 1ur1d1cus dicitur is , qui ex

i r

partc agentis tollit'obligationem funda-

tam

i

l

$40

fraä&tu: de ïfureö' ; ftälïiria.

tam in alterins jüre adivo , ficut econ-

gl

)

tra confenfus folüm phyficus dicitur i$ ,

qui non tollit obligationem predic&am s

d pout

jderet,

hoc autem dupliciter contingere poteft,

d« ocad

primo - fcilicet ,

ex defe&u poteftatis

gmen

confentiendi, deinde veró fuppofitá hac

i 000

poteftate ex eo, quód confenfus quidem

tendat in actionermn, non tamen velit a-

tü o

culuseti

G&ionem éffelicitam, fivenon oppofitam

juri a&ivo confentientis, primum fit in

ipirio

fim n

€o caíü quando aliunde eft defectus liber-

tatis naturalis, ut in amente Ebrio. &c.

tem, a

fecundo ex defe&u libertatis moralis ,

d opp

quando ícilicet confenfus per metum

Io]

cadentem in virum conftantem eft iniqu&

fumadiot

vt utek

/1

extortus, üt patet in viatore,qui füb in-

terminatione mortis cogitar latroni da-

ho ity

o

re pecunias &c. denique ex impedimen-

tolegis extrinfece irritantis confenfum

iligs, q

ejufinodi, üt patet in pupillo, donante,

Tiligmi

aut vendente res fuas fine authoritate

Toantte

tutorís &c. quó ad alteram partem.

Yolüntas

441

Przn. 2. Quod etiam przí(uppofitá po«

p

u

teftate legitima per confenfum liberum

"tv

tollendi ex parte agentis obligationem

Wi

fundatam in jure' activo, poffit quis pro-

DT

mittere aCtionem illativam. damni , imó'

Vülmg [

illam deliderare , aut de illa gaudere ,

UUR

quin per hanc voluntatem Confentiat ju-

(Cm,q

ridicé , fcu ex parte alterius tollat obli-

Qglj,

gatio»

DifputatioVIl. Artic, 11,-

$41

*

Vtty,

lmus

gatloncm omittendi hane a&ionem, fic

licét dominus famulo furanti pecunias fa.

llfm !

cilé poffit refiftere, imó forte etiam de-

i[t wlï

fideret, üt famulus furripiendo pecunias

t M

det occafionem puniendi.domino, non

Wl

tamen fequitur, quód furreptio pecu-

Bl

niz non fit injuria ftridié talis , feu fur-

!dl

tum.«contra dominum ; quia vero diffi-

Wf

cultas eft ineo , an, & quomodo hzc

n

duplex voluntas poffit componi , vi qua- :

"n

rum unà quis vult exiftere alterius actio-

hi

nem, &altera ümul vult hanc a&xoncm

Dodt,

effe oppoftam juti fuo.

Hinc

TU

Przn. 3

Quód ahqd fit velle exiften- 442

(s

tiam achoms oppofitz juri fuo, &aliud fit

)

velle, ut eadem actio non fit oppofita juri

Yi d

fuo, üt patet in caíu predido, qnando

At

dominus dcf'dcrat cx1ücntlam acionis

nl

illius, quz eft oppofta juri ejusdem, &

du

mhxlommus fimul vult earidem adionem

ynntt

manere oppof' tam , quia fcilicet utraque

j

voluntas reípicit diverfum objectum,

Á

imó poffet dominus fimul etiará in cffi-

caciter velle ;; ut actio famuli non fit

fhn

t

oppofita juri füo , & .fimul efficaciter

velle, ut maneat oppofita, quxa fcilicet

ijpt

l ; 1

voluntas etficax refpectu alicujus objecti

st

non excludit aham voluntatem ineffica-

at

cem , quá quis idem obje&tum fimul

]ito

noht , Ut patet in mercatore eflicaciter

vol-

g

A

d

D

f4g ( Trallatus degure 6»7u/2iii).

volente profe&tionem .mercium in mae«

conäh

dio p

ze, & (imul inefficaciter nolente eandem

rofectionem.

Aliqui cum Mauro hic

ajuxiamy

at l

uzft. 186; illam voluntatem , qua do-

minus- efficaciter vult famulo manere

Ifo

prohibitam acceptionem pecuniz ,« ap-

a cl

lhoni, t

ellant voluntatem figni, confiftentem inm

€o, quód dominus per fignum exter-

eipitt

num non indulgeat famulo facultatem |

snti; t

accipiendi pecunias , fed eandem acce-

Dito2,

ptionem faltem exereité prohibeat, al-

tpt u

feni

teram veró, quà defiderat exiftere hanc

a&ionem, appcellant voluntatem bene-

conletli

iryum d

placiti, ex quibus patet, quod volun-

tas folins beneplaciti non fit confeníus

soblgai

juridicus in adionem illativam damni.

vito p

443 - Dico t, Scienti, & juridicé confen-

y MY

tienti non poreft fieri injuria proprié ta-

A

lis, ità communis, & certa fententia

EE

cum D. Thoma hic quzft.. 9. Art. 3.

Qivo du

Probatur: nam ad hoc, ut adtioillativa

injurap

damni fit injuria proprié talis, debet ea-

Cont,

dem cffé oppofita juri-activo alterius ,

fbuscon|

prout-obliganti ad omiffionem hujus a-

z;

&ionis, fed hocipfo; ergo. Min, pro-

lst o

batur:. quia hoc ipfo , quód alter con-

BU

fentiat| juridicé in. hanc aCtionem , co

hod

ipío per talem confenfum tollitur ex par-

; Uij

P

te agentis obligatio fundata in jure adti-

p

/.Y0; €rgo.

-

m

Con-

*

h!ln ;k

Dijpatatia*'f'lll. Airíic, 1l

Ü

545

110 t

Confir, Nam ficut injuria debet cffe

Ut

li

actio proprié humana ex parte facientis

injuriam, fic debet effe proprié paffioex

'ml wü

D TM

parte eandem patientis, íed hoc ipfo;

ergo.

Min, probatur: fi enim alter ju-

i,

tidicé coníentiat in actionem illativam

(l

AUTQ t

damni, co ipfo proprié loquendo non

eft patic

ns, fed potiüs íe habet inftara.

Á

gentis; ergo.

Vem t

Dico 2. 'Scienti, & folürh phy(icé ,

44 —

li, d

non autem juridicé confentlenti poteft

Verh

ht

fieri injuria proprié talis, Probáatur: nam

coníeníus folüm phyficus in a&tíonem il-

TU

lativam damni non tollit ex parte agen- -

(Qneng

tis obligationem fundatarn in alterius ju-

d.

re aQivo proprietatis, fed hoc ipíos er-

utlate

go. Min. probatur: quia hoc ipfo, quód

m t

ftante tali confen(u maneatobligatio prai«

j

diàa , eo ipífo adioeft oppofita juri a«

LE

&ivo alterius , fed actio fic oppofita eft

TT

injuriaproprié talis; ergo.

j t

Confir. Nam ideo in quibusdam ca- -

T

fibusconfenfus femper tolleret rationem.

p

offen(z; five injurie , quia confentiens

J o

habet poteftatem legitimar remittendi ^.

Jttt od

hanc injuriam^, aut tollendi obligatio»

«, 0

nem fundatam in jure adivo , . fed hoc

u p

univerfaliter verum non cít; ergo. Min,

probatur: fic licét plüures fan&ti defiderae

j

p

verint 'ad exemplum Ghrifti pati conr

(

?

m,eAlias.

D

f44

Tralatus de fure ó 7u[ii:i;zl

melias, ja&uram bonorum.tempora-

i

lium, & de iis fint gavifi, üit de Apofto-

f non

lis dicitur A&.15. ibant gaudentes àcon-

;xigitür.

ípe&u concilii, quoniam digni. habiti

gm'nu |

funtpro nomine Jzsu pati contumceliam,

für t

& alios laudet Apoftolus 1.ad Hzbr. di-

Mp

cens$: rapinam bonorum virorum cum

nem D.

gaudio fuüfcepiftis &c-. nihilominus pr-

va ul

di&z contumcliz, & rapinz contincbant

ii

rationem injuriz ftri&z talis; ergo.

nilet t

(ilindio

4454 ^Objic 1. Si volenti ,. & juridicé con-

[

fentienti non poffet fieri injuria fttidté

tec tl

talis, feqneretur, quod mutuans exi-

mut) 4

gendo ufüram à mutuario, aut faltem

ter dj

íponte oblatam acceptans non faciat ei.

( eritt

^dem injuriam . ftri&é talem , ' adeóque

Iu

non obligetur ad reftitutionem , hoc ad.

yxdiiis

mitti nequit ; ergo.

Maj. probatur $

NT

quia hoc ipfo, quod mutuarius fciens ,

(imdt,

ac fponte volens folvat uíuram, eoipfo

fürm f

confentit juridicé in . hanc folutionem ;5

fttiie)

ergo.

. Con

quod t

fi. Si mutuans, acciperet alïquid

LU

ultta fortem, licét tituló benevolentiz,

ET

aut gratitudinis oblatum à fuo debitore

i

adhuc committeret injuriam acceptando

talem oblationem, quia fcilicet illa ad-

lts

huc rnaneret ufura inducens obligatio-

nem rcftituendi , íed hoc ipío ; ergo.

Ti rzïul

o XLI

Olllnou

'M?if:PfOb"uff nam ab innocenti

(

dam-.

«N'miþ

"

/l

l

li

D

- Difputatio VII. thitq.-ll,

$45

Qp

"lnfn,

damnata eít fequens propofitio, 4zu.

TM

l

fura non et, dum ultrà fortem aliquid

i

«xigitur tanquam.ex benevolentia, &

gratitudine debitum, fed folàm (i exiga.

It

ldebL;.

tur tanquam debitum ex juítitias ergo.

OLU ( |

Refp. N. maj. Ad cujus probatio-

nem D. ant. hoc ipío quód fponte fol.

Ti

Vg

vat ufuram folüm materialiter talem , có

ipfo juridicé confentit , tranf ant. for-

1.

maliter talem. N. ant. & coní, Ratio

Q oj

y d

dittin&ionis et, quód u(üra materiali.

MUf

ter talis fit exceffus pretii ultra fortera

mutuó acceptam j ufüra aurem formali-

TA

Áitit t

ter talis fit exceílus pretii datus mutuan-

ti ex intentione folvendi uíum. pecuniz

TO

hd.

mutuatz, cümautem hic u(üs non fit

N

vendibilis pretio diftindio à quantitate

pecuniz mutuó accepte , üt alibi often-

TRU

2, tj

fum eft,. hincfeqnitur, quód folvens u-

furam formaliter talem non po(fit con-

Juiet

fentire juridicé- in. hanc folutionem, €o ,

T

quod talis folütio fit ipsó jure naturz in.

valida ,. cüm tes illa, quz pretió eftimae

TR

bilis non eít

ktott

, Validé emi, aut yc-n,c.,limm

poffit.

U

Ad Confir. D. ma

i. Osantumvis ob-

La

Vi

latum tituló bencvolentiz, aut gratitudi-

nis przfuppofito paQo obligante ad hanc

93 ?

folutionem ,

C. maj. finé. rali pa&o ,

À

ccntiol

J

N. fmi- & fic D. .nj,ixä N..c.os.xü' B-?:ä'

.

y

$46

Tra&atus de gure & fu[litia,

uícnof

eft: qu

ia hoc ipsó quod przcedat pd«

fettis

&um o

bligans ad folvendum aliquid

mutuanti ultra fortem finé lucro ceffan-

pitioie

li, qu

tc, aut damno emergente,licét tàle pa-

Conct

&um fiat fuüb praetextu gratitudinis, aut

benevolentiz , €ó

ipfo intercedit ufüra

jpfono

bfervat Cardenas ad

ti, d

aliata, ut bene o

eidtmit

ropofitionem citatam differt. 25. cap.

6. ficut fi quis alteri donaret gemmam

Ad

qialx

íüb hoc pa&to, ut ille viciffim donet tot

toníciüt

aurcos, quot g€

mma in füo pretio conti-

y

net, talis contrae

us reipía non effet do-

.

ficutere

a venditio.

ficc t

natio, fed palliat

$46

- Obijic.2. Licé

c Petrus concederet Pau-

if non

lo facultate

m utendi equo ,

poffet ni«

Qutequa

Paulo pet ufum equi facere

ts f

hilominus

injuriam; €Crgo.

Ant. probatur: fi e-

qc w

nim' Paulus ig

narus conce

ffie facultatis

Á

talis ufus effet injuftus ;

Q

uteretur equó,

€r

p

Cähür. Lic&t—Paulus fciret con&efi'at:n

h]

fbi à Petro facultatem utendi equó,

QUm (

unata

pofíet nih

ilominus per ufum equi Petro

facere injuria

m; ergo. . Ánt, probatur:

L

& qua

mam Paulus ftante hac notl

tia poffet fic

ln

ut codem uteretur,

licét Pe-

uti equó,

u

trus non dediffet faculta

rem , ff:d talis

d W

ufus effet inju(tus; ergo.

J Cidcm

fua pro

batione ; N.

Refp, C. ant. cum

1

m

€t , quod in tali

conf, Ratjo n;gequi

caíu

!

Wl !

,i)i]þuiatin VIH, Avl — ( — $42

cafu non detur confenfus juridicus ipfius

I

Petri, feu fufficiens ad tollendam oblie

la

gationem non utendi equó ex parte Pau«

lu

li, quia hoc ipfo, quod Paulus ignoret

lr

t |

cónceffam fibi facultatem à Petro , 'eo

ipfo non poteft acceptare confentum Pe.

Ws

tri, adeóque per ufum

j

eidem iniuriam. -

]

^

predidum facit

V

Ad Conár. Similiter C. ant..N. conf;

It oj

quia hoc ipío quód Paulus quattumvis

Iu

conícius oblatz fibi facultatis à Petro,

d

fic uteretur equó , ut eódem uterctut , -

licét Petrus facultatem non dediffet , eo

(

ipfo non acceptat confeníum Petti ,. &

[ t

con(equenter non tollitur. obligatio, vi

fitte

cujus jufté uti non poteft equó, adeo-

du

que Petro faci

à

RU

fum.

t injurigm per talem u-

ts

" Obijic, 3. con

tra 2. Ad ïnïuriarb prïoQ 422

prié talem requiritur, ut a&io illativa

d

damni fit violentia perfonz, que dam-

[ t

num tale patitur , feu fit paffio proprié

1

humana, fed füppofito confenfu phyfi-'

t

Co, quantumyvis juridicé invalidó, adio -

fic lt

illativa damni non e(t violenta patienti $

i

€rgo,

Min, probatur : nam actio non

i

eft violenta patienti, ni(i patiens refiftat "

€idem adioni ,. fed phyficé confentiens

,'W

':

»

non tc(i(tit adtioni illativz damni; ergo.

yil

il

D

]

A

5I4*8

T;aäarus de fure & Tuflitia;

. Qonfir.. À paritate in Phyficis: fic a-

it tlt

&io produ&tiva caloris non ctlet aque

qionerr

violenta , fiaqua non refifteret huic a-

Con

&ioni; ergo fimiliter.

( elt

Refp. D. maj. Requititur, ut a&io il-

d x

lativa damui fit violenta perfonz patien-

(übtrd

ti damnum fecundüm fe confideratas feu

ul i

independenter à jure refiftente huic a-

du t

&ioni N, maj, prout habenti jusadivum

«

t£efiftens huic

adioni, C.'máj. & fic D.

M

min, iN. conf,

; Ratio diftin&tionis eft :

fibtr

quia licét phyficé confentiens in aCtio-

poito |

nem illativam damni non patiatur vio-

Qlioner

lentiam oppofitam fuo a&ui voluntaris,

d

atitur tamen violentiam oppofitam fuo

quilid

juri adtivo , per quod eatenus 1efiftir a-

(ium, j

genti , quatenus agens ftante hoc jure

:

qug

qma

net obligatus, ne ponat actionem illa-

ROX

tivam damni, . adeóque irà adhuc conti-

fiet

U

"met tationem injuria.

fio, (

- rAdeonfir. C. ant. D. co

n"f..iuxtä datakm

Tibem,

i

' diüïn&ioncm-

,

^

tmod

48 Objic, ultimó, Saltem in eo caíü , in

V0

uo famulus fciret defiderare dominum ,

ut illi fübtrahat pecuniam, ea abítractio

*l

f

non effet injuria ftri&ta.; ergo. Ant.pro-

At

batur: quiahocipíoquod

dominus poffit

m

validé cedere jus fuum,

& re ipía defi-

d

1 A

M

Á

c;ct fubt:a&iox;crp pecuniz , €o

ipfo

Oj

.per

H

Y

Qlly

|

N

]

- Diputatia V, Artic. 11

m

549

:Mæ

per tale Qeüderium vult famulo füb

tra.

i

&ionem effe licitam, fed hocipío; ergo.

. Confirm. Nam hoc defiderium pof-

Id

fet effe motivum famulo ad fuübtrahen-

X t

das pecunias, & moraliter influere in

fubtra&ionem, fed voluntas domini mo«

hd

li

raliter influens in actionem illativam

At

damni tollit eidem racioncm injuriz $

V (c])

ergo.

L

Refp. D.ma

VITUR

. Si dominus defideraret

LT

fübtradionem pecunie pro fenfu com-

t

pofito juris prohibentis famulo fubtra-

&ionem, N. ant. pro fenfu divifo, C.

lu

Mpíig

ant. € N.conf, Ratio diftinctionis eft:

(s

quia licét dominus in co cafü cedat jus

fium, in quo defiderat fübtra&tionem

Y t

pecuniz non effe oppofitam juri füo ,

wl

u

contrarium tamen dicendum eft, fide-

fideret. fübtradtionem oppofitam juri

fuo, feu pro fenfü compofito juris pro-

fodth

hibentis famulo fubtra&tionem , quem-

admodum hanc defiderat, quando cupit,

i

ut occafione talis fubtra&ionis poffit pu-

jf

nire famulum,

(o

[*

.fac*" N, 441. probatum

f pe

' d confir, C. maj, D. min, Confenfus

s gl

moralitet influens in a&ionem illativane

wfa dtll-

damni tollit eidern rationem injüriz, fi

[

dominus efficaciter velit famulü non effe

lj

obligatum ad'omittendam hanc a&io-

ncm,

Mms

I

/

2

viatlatus de 2ure & fuffitia,

T

nem, C. min. fecns N, min. & conf. Ex

conient

hucufque di&is

d ícienti, & juridicé con-

vt mot

4

. Conftatr, quó

con[en[

' fentienti in a&ionem illativam damni

non poffit fieri injuria perhanca&tionem,

conlen

enitat

quia ícilicet fic confentiens non folüm

jtimé

affirrnativé , fed ctiam effe&tivé ceditjus

fuum , ut ex partc agentis tollatur ob-

datind

[ü &ot)

ligátio fundata in alterius jure adtivo pro-

« onil

rietatis, adeoque cüm repugnet, ut a-

*

conent

&io illa fit-injuria, quz non e(t oppo-

[citidt

fita juri alterius , feu obligationi jufti«

quátm

v5

tiz, hincrepugnat , ut juridicé confen-

pttuca

tienti fiatinjuria.

Ad hunc autem con-

fenfüm juridicam requiritur ex parte

«f il

124

confentientis legitima poteftas, & ex par-

te

entis acceptatio confensás, nam

lts

'aliàs folüm in a&u primo , non aue

N

pret

tem in a&u fecundo tollitur ex parte a«

. gentis obligatio juítitid,

Atque in hoc

DT

Tügtl

feníü intelligenda eft regula 26. jutis in

6. Scienti & confcntienti non fit inju-

T0 c0n

ria.

m

o . Conttàát z. quód fcienti fo

i m phyficé,

'he

non aürtem juridicé confentienti^poffit

, Q6

Q

fieri injuria proprietatis, Dupliciter au-

tem fieri poteft , ut confenfus in actio-

(l

nem illativam damni non fit juridicus ,

MU

tio

adeoque non tollat rationem injuriz ,

primo (cilicet ex defc&u potentia requi-

N

A

í

z

1ta

!

-

niþi:rdtia PIIl. drtic, l..

$fi

47

fite ad confenfum legitimum,eó, quod

confentienti defit vel libertas naturalis ,

ln

vel moralis, vel obítet lex irritans talcm

Ui

confenfum; nam in omnibus his cafibus

Á

£onfenfus ità fe haber, acfireipía non

Qt tl

exifteret, . Secundo, fiadfit potentiale-

T

[

gitimé confentienti, fed confen(us ten-

Mtr d

dat in actionem illativam damni pro fen-

Il

Íu compofito juris obligantis alterum

l ] DM'

ad omifhonem hujus actionis ità, ut

(

conféntiens nullatenüs cedat jus fuum ,

Q

licét id cedere poffit, aut fi ex parte fua

COUR

quidem cedat jus,, íed ceffio non-acce»

1D f

ptetur ab inferente damnum, tuncenim

pttt

actio illativa damni manct injufta, quia

Tfi.

hzc ab agente fic procedit, ut illa nul-

A

latenus pendeat à confeníu alterius. .

Y

Conftat 3. QuóodSimoniacus accipiens 4yr

"

pretium temporale pro rc fpirituali, &. '

d

ufurarius accipiens lucrum ultra fortem

j

mutui, quantumvis hec omnia ab alte-

m

ro confentiente offerantur, nihilominus.

V

[

eidem faciat injuriatn ftridé talem , i«

if

j

deoque obligetur ad re(titutionem, Se-

poft

cundo, quód judex laicus judicando Sa-

( qu

cerdotem licét volentem ,. &. confen-

tientem, uxor committens adulterium

Yi

dicls,

coníentiente maritoó, acceptans dona-

tionem fa&tarn ab ebrio , amente, aut

yit

ld

pu pi!lo res fuas

donante finé confenfu

[

tuto-

s

bi

155

rm&diï; de ?ür'e e ?u/ti,ltiq.

A

tutoris, o'c;idcns' alterum , quantümvis

volentem, imó rogantem ; item gravi-

)

bus minis extorquens pecuniam ab alte.

!

rio &c. faciat eidem injuriam ftrictam ,

l

quia fcilicet alterius confenfüs defe&tu li-

'lïRæn.J

bertatis náturalis, aut motalis, . vel ob

legern exttinfecam eft juridicé invalidus;

: quzlïl'l

f

Tertio., quod tubtrahens pecuniam al.

teri hanc fubtractionem defideranti , u£

aol

u t&a q

illum accufare, aut punire poffit, vel à-

liud damnurh inferens alteri, id pracisé

gt

p t

ideo defideranti , ut injuriam pati poffit

&c. committat rcipía ipjuriam , & obli-

jt o

wvl

getur ad reftitutionem, quia fcilicet al-

lnlüt

ter per.dcfiderium tale non cedit jus pro-

prietatis ad bona fortunz , aut famz,

DEU

-

licét id.cedere poffet, fi vellet.

Quar-

sst

tó, quód utens re alienà confentiente

K d

domino, fcd a&ioneindependente à tali

tet

coníeníu , quem vel ex ignorantia non

&i

oteft, velex malitia non vult accepta-

quani

re, faciat alteri injuriam, — Átque ex his

Xb Ut

atet, Chriftum Dominum, etfi volen-

dedhe

tem crucifigi , & Martyres licét defide-

ubl

rantes pati bonorum jatturam, tormene

dint

ta, cruciatüis &c. reipsà paffos fuiffe in-

W

Qd

juriam ütiä& talem,

iT

ti, |

tcun

QRTF

]

[

ll

bifpitatia VII, Artic. TIT,

$53

MUT

f |

JL.ARTICULUS IlL. -

u

Quenam cenfeatur. gravis inju-

l

.;

n

4

dtftün',

riA in bonis fbgan.e £

isl W& L

Raen. i, Quód hié non moveatur

Ib

4fà

Uf 4

. quaftio de gravitate injuriz folüm

formaliter acceptz, feu fpectata przcise

10f i

intentionc iüferéntis damnum, quia cer-

X

1

tum eft, quod rem levem fübducens al-

li

(

'«,

teri peccet moritaliter, fi judicio erroncó

Mivf

putet, fe graviter ledere jüs alterius ,

j lol

üt contingit , fi quis futtó fubtrahe-

dj d

ret vitrüm putans effe gemmam &c. ün-

jtpne

e folüm movetur quzítio de gravitaté

[mz,

injuriz materialiter íümpta , fen quznam

Quantitas ib bonis fortunz cenfeatür füf-

Qu

[

ficiens de fe ad peccatum mortale in ge-

Y u

nere furti 5 licét autem omn

[

'Theolo«

p

à

gi in eo conveniant, quód ill.

fit gravis

Ht

quantitas , quz tantum válorem conti-

li

ncet, utíiila uni, eidémque domino

[roMt

fübtraheretur, hic jure merito, íeu ra-

ii

tionabiliter effet iuvitus graviter, ni-

Qrrat

hilominus de hoc eodem manet contro-

if i*

verfia, quantus fcilicet debeat effe va-

lor alicujus rei, ut dominus proprieta-

tis rationabiliter poffit effe gravirer invi-

tus, & quidem przfcindendo ab aliis

circumf(tantiis (olüm peraccidensaugen-

W

l

m

tibus

i

9

Trallatus de fure c:- MEM.

tibus graviratem, vel ratione modi ac-

s

gnttis a

cipiendi, vel tali tempore. Pofthinc in di-

verías. penitus A À. abeunt fententias ,

i, m

licét potiffimüm ad duas claffes revoca-

«liüs C

ri po(fint ; igitur

Pranj

413

Przn, ?. Quód aliqui gravitatem ma-

APU

fiate 1.

teriz neutiquam relativé ad perfonam ,

cui damnum infertur, fed fimpliciter ,

Qp

& abíoluté ftatuendam ceníeant, ità, ut

g, d

cadem quantitas, quz fufficit ad confti-

gui, d

tuendum furtum mortale faüum pau-

ii lag

At foort

peri, etiam fufficiat refpedu divitis, licét

nulteriusia defendenda hac quantitate fint

t r

difcordes, Navarrus non exi(timat fuffi-

du at

cere dimidium Julium , id eft s. circiter

dutmam m

cruciferos noftrates. . Corduba valorem

t

, Leffius ,

ApA .

unius galline , five juliu

Medina, & Toletus duos Julios, Rébel-

x

lus, Valentia, aliíquetres Julios , Th.

vilt

Sanchez 4, Julios. — Efparza Giatinus ,

irits,

Haunoldus etiam refpe&u ditiffimi cen.

7u

fent (ufficere id, quod juxta variam Rc-

item

£ionum confuctudinem azquivalet mer-

BU

Atttüt

cedi diurnz alicujus operarii fortis infi-

m , 'aut ejusdern vidui diurno;, & qui-

Wal ün

dem fpediato tempore ordinario , quó

itii m

Ícilicet vi&ualia mediocri pretio obti-

T

nentur ; hinc obfervant , quódfi tem-

lts

pora fint difficiliora, adeóque crefcat per

t

»accidcnSprq:ium' víaüs diurni, tun

cta-

fl

j

N

men

-

| Di/ngtgtipt(lzx, 4rtic, V,

LE

B

men propterca non fit neceffaria major

Wmdj,

g

quantitas ad cofnittendum furtum mor-

tale, imó quód in talibus circumftantiis

Y

potiüs minor quantitas füfficeret.

. Pren.3. Quod alii econtra doceant 454

um

gravitatem rmateriz, nonà fola quan-

Betong,

titate rei fecundüm fe fpectatz , 1ed

WR

comparativé ad diverfum ftatum perífo-

It, ii

d coli.

nz, Íícu divitias éjüsdem , cui infertut

injuria , effe defumendam , binc Car-

"p

dinalis Lugo cenfét füfficere ad; pecca-

ts It

tum mortale in genere furti unum. au-

TP o

reum refpedtu Principis, 7. J'ulios refpe-

iil

&u alterius divitis 4. refpectu artificis ,

j duit

diurnam mercedem operariis dari foli-

r

tam reípe&u pauperis.

Thamburinus

[efus,

affiguat 20. aut ad füumum so. Julios re-

iï N.W'

Ípedu Principis , 1o. refpe&u alterius

in, Ti

valde opulenti, $. refpe&tu mediocriter

Cuftb,

divitis, unum, aut ad füummum duos

ilinics -

refpedu pauperis. Laym, centet , gta-

yind

vitatem defüumendam à vi&u diurno

rf

competente illi períonz , cui damnum

yi i

infertur,ideóque refpe&u Principis duos,

j qm:

vel ad füummum tres aureos, refpe&tu

TA

alteriüs valde divitis totidem florenos ,

p 0

reípe&u mediocriter divitis unum circi.

ii t

ter florenum /refípectu pauperís merce-

dem diurnamoperarii, de fe fufficere cen-

elatt

| t

fetad peccatum m-orra!c,cx quibus o

mni-

n

bus

N

5'55

trallatis de Pure e» fuflitia.

(wnft, 2

bus abunde patet , quanta fi fit R:ntcntxä-

gmam Á

rum diverfitas in &atucnda tateria re-

yriat;

quifita ad peccatum mortale in gcactc

ol

furti.; His prenotatis -

at

àrs

Dico 1. Ad cónftituendam gravemin-

chma j

juriam inbonis fortunz fufficit quantira$

€orrefpondens congruz ^ fuftentationi

udte D

fijUs 1

diurnz illius petfonz , cui damnum in-

fértur,

Probátur: nam illa quantitas

$s feuett

m indge

fufficit dé fe ad conftituendam gravem

tadiet

injuriam, feu peccatum mortale in ge.

nere furti , qu& tanta eft, üt dominus$

yeum

Q p

proptietatis rationabiliter pofüt effe'gta-

tum (idt

viter invitus de ja&ura ejusdem quanti-

Ma;. eft cer-

titm, &

tatis, fed hoc ipfo; ergo. -

t'a, min. probatur: nam quivis jure mc-

n,

rxto cenfetur cffe graviter invitus, fi die

i

h &i

integra catére debeat füftentatione con-

*eniente; ergo.

iij

densadi

Confïr. i, Namgravitas injuriein bo«

nis fortunz defumenda eft ex fine pri-

Jifp n

Pnatio, ad quem eadem bona funt ordi-

us Tro

fata vidclicet, ad fuítentandam vitam

&QeC

humanam, fed hoc ipfos ergo, , Maj.

L

tlj

thfrem

fatet, min. probatur: nam alteri tantum

áuferens , quanürum fufficxt ad fuftenta-

ftimo

tionem diurnam , graviter impedit ,

v N

quantum eft de fe , finem przditum ,

Q ts

licét alter per accidens non careat actua-

tj

li faftentatione, fed aliunde candem ha-

Vi

beat; ergo.

/Con-

i

M

"7

Pt

Confir, ». Si quis operario mercedem

ln

diurnam (íubtrahat, facit cidem gravem

lw

injuriam; ergo idem dicen

dum propor-

tionaliter erit de feliquis. . Conf, tenet à

N

A

paritate rationis;

Ant. probatur :: nam

(

(;

Levitici 19. habetur : non morabitur a-

TO

pud te merces mercenarii ufque mané ,

P

eujus ratio affignarur Deuteron. 24, ver.

i qunti

bis fequentibus : non ncgabis merce-

bt

dem indigentis , & paupctis fratris tui ,

nitirgs

five advenz , fed cádem die reddes ci

t ivl

pretium laboris fui ante folis occafum,

quia pauper e(t, & ex co fuftentat ani-

ld

11 uj

mam íuam, ne clamet contra te ad Do.

j d t

minum,

€rgo.

& rcputetur tibi in peccatum ;

j me

, (

Dico 2. Quantitas inferior vi&u diur- 4,6

R A?

BO, & quidem relaté ad perfonam , cui

fit injuria in bonis fortunz, non eft fuffi-

Qu

ciens ad peccatum niortale, ità Gormaz

Difp, 13. Se&t. 4. contra Efparza , alioí-

trit j

yatad

que, . Probatur: nam quantitas inferior il«

À um

la, quz correfpondert íuftenrationi diur-

nz alicujus operarii, non eft materia de

l Mä'

ii

fe fufficiens ad gravem injuriam refpectu

Aolente

ejusdem operarii; ergo fimiliter. . Anr,

eft communis Theologorum fententia;

impei

adidut.

quz inferiorem quantitatem refpe&tu o«

perarii negant de fe fufficere ad peecatum

t

pha

mortale, üt ex AA, urriufque claffis fuy

(

p/eriüs

X

-

4

!

Trállatis de «7ure"€' [?u]iitid.

$78

übict

periüs addu&is p

"

atet ,^ qui omnes opi«

-^

nionem Navarti , u

t minüs rigidam reji»

s morce

t o

ciunt. Conf.pro

batur:nam ideoquan-

tiras inferior vi&u diurno alicujus ope-

um qi

um Ut

ratii de (e non fufficitad graveminjuriam

ejusdem , quia fcilicet praícindendo ab

iligre

aliis circumf(tantiis quantitas minor non

tür, p

qurlüln

fufficit . ad juftam ,

eámque gravem in-

x

dignationem

talis operarii ; .

fed hoc i-

1 t

Confr,

fos ergo.

Maj patet: fi enim de fe fuf-

qucfetun

ficeret minor quantitas,

tunc fimiliter

dicendum effet , quód eadem fufficiat

fiblato cO

n v

uoquead

peccatum mortale refpcQtu e-

jusdem operarii , min.

autem conítat à

fum, qu

nerdett

pa

ritate rationis,

mrvidum

Confir. Ídeéo fo

la Via&m:a qu'anti.tatis

dentis vi&ui diuturno alicujus o«

g t

refpon

(nmm,,

petatii

(üufficit ad gravem injuriam ejus-

dem,

quia bona fortunz funt ordinata

(eto

Corfi

ad fuftentationem diurnam , & fola. ca.

fufícita

rentia hujus fuftentationis cenfetur gra-

ve damnum refpe&u operarii ; ergo fi»

fippofíti

militer cum proportione difcurrendum

Qutaet

elt circa álias períonas , fiam ftante hoc

i ptob

At dj

fundamento nequit dari difparitas, qua-

re jacura minor fuftentatione diurn

t i

non fufficiat ad gravem injuriam paupe-

X

W

x

.

ris, & tamen ]

a&ura minor fuftentatio-

f

ne diurna fuffigat ad g

"

&nn

/

*

ravem iniqïiam

divitis.

d

Qbjic

*

A

li

z.

D:[þutam VIi. Artic, 11l

$$9

nT,

- Objic. r. Quantitasinferior vidu dinr- 457

Nj

no mercenarii. füfficit ad graverm inju-

J "

| ICW

riam c;ufdcm $ eCrgo.

Ant. probatur :

nam fi quis fartori non. habenti nifi uni-

'tmmm

cam acum, eandem (übduceret, faceret

dl |

illi gravem injuriam, ficut omnes faten-

Dinort

tur, fed pretium acüs fublate non adz-

Bujtt

quat ru&entatlonem*dmmam e)u[dcm 9-

f hx

pificis ; ergo.

IT df

Confir, Si quis mercenario unicnm

V nl

cruciferum poflidenti furtó tolleret, quo

tm at

fublato cogeretur integrà die carere om-

t

ni vi&u, faceret eidem graviorem inju-

Tonfht i

riam, quàm alteri, cui tolleret integram

mcrcedcm diurnam, fi hic aliunde habr'-

Iu

ret vidum diurnum, ergo fi huic facit

It

gravem injuriam tollendo mercedem

Qu*

diurnam , id etiam dicendum eft in al-

£

D t

tero caíu.

At

Confir, 2. Furtum unius galling per f&

,;mrgrr

fufficit ad gravem injuriam ctiam facta

j

fuppofitione, quód fuo valore non ada-

mdnm

quetmercedem diurnam operarii; ergo,

[hurc hX

Ant.probatur: namjuxta $.16. inflit, de

rerum divifione , retinens gallmam al-

l, qu

; diut

terius, furtum facere intelligitur; ergo.

Conf. probatur: quia:hoc ipfo quódals

m p

ter furtum committat, conceditur im

ifent?

z

] ]n]llllii

eundem adio furti , fed talis a&io non

conccdxm: nifi pro grayi injuriaj ergo-

j

,Qus

li

60

ratatus de fare c jufitis

gl il

Confir. 3. Gallina per fe fufficit ad vi-

&um dinrnum alicujus operarii; ergo-

ii

gnc v

—^ Refp. D.ant. Sufficit per fe loquendo,

N. ant. Solüm per accidens ex ratione

jputut d

damni inde emergentis , aut lucri ceffan-

u ofti

tià fato

tis, C. ant, & N.conf, Ratio di(tindio-

nis eft: quia hoc ipfo, quód furtum u-

jutt d

jmó t

nius acüs (itgravisinjuria.folüm in iis cir-

árerüm

cumftantiis, in quibus fartor per talefur-

tum impeditur ab obtinendo lucro fuff-

g m

jc oníen

ciente ad füftentationem diurnam, fecus

auteminilloca(u, in quo pluresacus pof-

polgeu

fidet;ideóq; à lucro prediécto non impe-

f bonii

gilinz

ditur, eo ipfo fequitur, quód tale furtum

(hic.i

non fit pér fe.loquendo grave, fed folüm

gutm

per accidens, & quidem gravitate defum-

Y

praàlucro correfpondente füftentationi

d v

diurnz, proinde hujus jadtura non Qt per

ij d

fc grave damnum.

Ad confir. x. D; fimiliter ant. & N.conf.

pretioin

Ratio hujusconftat ex modó dicis.

( p

tefeda

.Ad confir. 3. C. ant, N, conf. unà cum

dtes d

fua probatione , nam in citato $.noa

itio,

dicitur , quód adio furti concedatur in

illum , qui alterius gallinam, &:/quidem

Cf

tinicam retincr,licét talis re ipfa furtum

ij

committat.:

lii

,« Ad confir, 3. D.ant. Sinominevi&üs

Wi

folim intelligatür cibus, tranf; ant. Si

ln

Aomine viás intelligantür omnia requi-

r

Y

Vaj

Ka

d

Di[putd;io VIH. Artic, lil

;61

Md

fita ad füftentationem diurnam, N,ant'".

i

& conf.; Ratio hujus eft: quod ifthic no-

tlj

mine vi&üs quotidiani non folüm intel-

Tum

ligatur cibus , & potus, fed etiam reli-

AC

l

qua omnia ad fuftentationem pertinen-

iil

i,

l

|

tia ratione veftitüs, habitationis , &c,

juxta legem 41. ff. de verb. fignificar.

miti

imo cüm pretium gallinarum fit penitus

Wtbl

diverfum ità,, ut alibi excedat, alibi non ^

ieoí

attingat rnercedem diurnam operarii, üc

Tun et

hic obfervat Cardinalis de Lugo, 'hinc

E

pro lege univer(àli gravis injuriz in fortu.

It

nz bonis

X amgr?ari non pgt;[t prctium'

S

sbforn

gallinz.

—

d olim

Objic, 2. Quantitas de fe fufficiensad

edtum.

grayem injuriam reípedu pauperi fuffi. :

4i'8 '

etutiott

cit etiam ad gravem injuríam rcfpedta

divitis; ergo. 'Ant. probatur: gravitas "

ltyt

injuriz defumenda cít ex ipía natura,feu

d

pretio intrinfeco rei,quaz alteri-aufertur,

fed pretium intrinfecum rei manet idem.

bidi

wfuricot

rcípeétu pauperis, & divitis, alioquin

divites deberent folvere panem Carioti

"T

reiac i

ptetio, quàm pauperes; ergo.

liqudea

Confir. 1. Divites, & pauperes habent

Á durut

idem jus proprietatis circa eandem quan-. :

titatem in bonis fortunz; ergo fi pauper

poteft alterum obligare graviter; ne (ibi .

yrt

p

invito tollat tantum pecuniz , quantüm

«orrefpondet diurna mereedi alicujuso- -

R

!

,mniamüï

, pera-

$62

'Tmmtusl de fure e jufritia.

| gom

pgrarii , hoc ipfüm diccnd'utp .crif dc di-

vite,

$

;

"[ ant,

«"Confirm. 3. Non minüs dive

$; qüäm

furpa

pauper jure merito poteft effe graviter

(ito g

invitus circa eandem quantitatem rei ;

tout Ql

ergofi pauperjure merito poteíteffe gra-

no, iil

viter ihvitus circa quantitatem corre-

Mu

ípondentem mercedi diurnz alicujus o-

toelti

perarii , idem dicendum erit de divite.

f g

- Refp. N.ant. ad probationem D. maj.

Ts ciur

gravitas injuriz defümenda eft ex natu-

Qoica

ra rci, feu pretio intrinfeco ejufdem pro-

fuend

ut füfficiente ad gravem, eámque juftam

Qonptt

indignationem alterius, cui invito res

eadém tollitur , C. maj, independenter

um

i u

ab hac fufficientia; N. maj, & fic D. min,

HINS

N.conf. Ratio di(tin&ionis eft : quod

o i

gravitas injuriz in bonis fortunz non fit

t

de(ümenda à quantitate rei fecundüm fe

j

ípeGtataz,fed prout de fc fufficientis adgra-

vem nj

vem, eamque juftam indignationem il-

ant jo

lius, cui damnum infertur, adeóque li-

«

ceét valor intrinfecus rei fit omnino idem

, Mtnt

tum apud pauperer, tum apud divitem

exiftentis, non tamen eádem res, cujus

B

d

ja&ura fufficit ad juftam , eámque gra-

vem indignationem pauperis, fufficit ad

m

. Wi

eandem refpe&tu divitis, üt ex corumu-

ni hominum feníu patet.

jl

Habent æqxj;lc

a

/

jus

MI

1

: bi[putï:tio VIL. Artic. IUIL.-

$6s

t

juscum zquali poteftate obligandi , N.

ant, cum inzquali poteftate obligandi,

lttin

C.ant. & N.conf,. Ratio hujus eft: quia

A r

ficut pauper non poteft pro füo benepla- .

litty.

cito graviter obligare alterum, ne fibi

tollat quantitatetn minorem vidu diur-

rcMcg

pf

no, ità fimiliter de divite dicendüm eft,

dltii

Ad confir, 2. D. ant. Poteftjure meri-

^ d

to effe graviter invitus pér feloquendo,

tDod

IN.ant. per accidens, feu rationc alte.

LLf

rius circumftantie ,. C. ant, &uN. conf.

Y

il

. 'Objic. 3. Si quantitasgravisinjuriz de- 49

]

fumenda eflet relaté ad perfonam , & .

€ompetentem illi fuftentationem diüur-

TT

eRdentt

nam ,íequeretur , quod quanritas fuffi-

D. mit,

ciens ad £ravem injurjam re(pedu opi-

u

ficis non effet (ufficiens re(pe&tu alterius

*

UI

utpotc ditioris, fed hoc eft abfurdum .

3

€rgo.

um

Con

1iup

fir. 1, Sequeretur,; quód ad gx;a; :

vem injuriam illatam Principi vix fuffi-

TT

;d:äquf/i-

ciant 10, aurei, fed hoc admitti nequit;

ii

ergo. Min.eftcerta, namüt hic Laym,

obíervat , eftcommunis hominum per-

ii

s a

fuafio, valorem, qui duos aurcos excedit;

non efíe modicum adcó, ut vix poren-

qug

ia

tiffimusaliquis reperiatur, qui tantz pe-

cuniz jacturam graviter non ferat, imó

Cotum

plerique unum aureum fufficere pütant,

maj.autem probatur ; nam Princi

pesía-

T.

DZ

l'i

. .pius

-

;

$64

'Trafþlatüls de 7.u'n,t;$' fuftitia.

j ltbCii,'

pius totidem , imó plures aurcos infi-

munt in fuam füftentationem ; ergo.

fincipi

.Confir, 2. Nam fuftentatio compe-

d

tens Principi defüumenda cft à divitiis c-

4

Jdoeus.

jufde

m,

Adcol

ius

tatio C00

- Refp. D. maj. Si effet inferior alter

mercede, aut füftentatione diurna ,. C.

nedii

maj. fecus N. maj. & ficD. min. N. conf,

f ia

Ratio diftin&ionis eft : quoód quantitas

t rtgins

de (e fufficiens ad gravem injuriam fit

fntrendür

defümenda à mercedc diurna, vel fuften.

Conft

infertur, non

tationeillius, cuidamnu

i g

autemàminori, aut majoriopulentia c-

tunz del

juídem, ideóque fi utrique opifici com-

Q illisy

petat cadem merces fuftentationis diur-

tbonisio

nz, tunc eadem quantiras füfficeret re-

bqiti j

ípe&u ,utriufquc ad gravem injuriam ;

trits,

licéc unus re ipíà fit ctíam dlïplö ditipr

1

dio, qui

altero.

lentito

Ad confir. 1

. N. maj. ad cjus þrobat.

ter af

D.ant. infuümunttotidem, imo pluresau-

tütà di

zeostanquam neceffarios ad competenté

quáem

fuftentationem, N. ant. ad delicias ultra

AütCote

competentem fuüftentationem , C. ant.

toueri

& N.conf. namplerique fentiunt etiam

i Thtg

aureum fufficere ad competentem fuften-

tit d

tationem diurnam Principis , imó Gor-

Ti

maz unicum ícutum affignat (cilicet pro

T

illis regionibns, in quibus unus fulius

A. ,

fufficit ad tuftentationem alicujus opera-

It

r

!

(

]

Difputatio VIU,. Artic. 11

$65

hbj

rii plebeji, cujus rationem dat eó, quód

t

l mPc,

Principi füfficere debeart , (i decies plus

li,

ad (uam füftentationem adhibeat

plebejus.

squam

trit

Ad confir, 2,N-ant. Nam ficut fuften-

tatio competens opifici non eft defu-

li,

Pl

menda à divitiis, aut egeftate ejufdem ,

fed à conditione ftatüs , & coní(uetudi-

Quits

ne regionis , ità fimiliter de Principe di-

tün (

M ufen.

Ícurrendum eft. — Ex hucufque di&is

Conftat 1. quód quántitas de fe fuffi.

M

460

at

&iens ad gravem injuriam in bonis for-

fii (

tunz deíürmenda fit à fuftentatione diur-

na illíus perfonz , cui damnum infertur

Yi

(

in bonis fortunz, có quód perfeloquen-

do quivis jure merito poffit effe graviter

m

invitus , ne fibi tantum fubtráhatur ab

1

u

alio, quantum ad competentem illi fa-

ftentationem diürnam fufficit; hujusau-

ppit

tem füftentationis quantitas non defumi-

jf

tur à divitiis, fed à eonditione ftatüs, &

yytti

quidem regulariter à mercede diurna ,

fuult

aut correfpondente huic ftipendio. Ra-

( h

tio ulterior exinde defümitur, quód om-

n tl

nl

nes Theologi fateantur, mercedem diur-

nam alicujus operarii fortis infimz, cífe

g Go

materiam de fe füfficientem ad peccatum

lictt

nortale, fi

js ei hanc mercedemm tol-

J ]Ulm

leret, ut ex fcfiptura colligitur, ideóque

"

Vfixynilit.cr dicendu

m, quód cuilibet alteri

Nn3

fiat

Dl

$66

Trallatus de 7!):&6* 7u17itï).

gmec

fiat gravis injuria per fe loquendo , (iei-

Es

gt

dem furtó tollatur quantitas requifita ad

iftentat

fuftentationem diurnam. . Quódfi inter-

Conii

dum hazcquantitas non (ufficeret,id con-

qias t

tingeret per accidens ob peculiares cir-

vemitj

cumftantias loci , temporis,. perfona-

fimnar t

ruüm, aut qualitate rci , üt ampliu

S (di-*

quà (d

cetur Art. fequenti.

-

t

61

Conftat 2. quod

per fe loquendo, feu

yfme

feclufis aliis.circumftantiis quantitas mi-

il i

not fuftentatione diurhá non fufficiat ad

titere

gravem injuriam in bonis fortunz €ó ;

fie u

quód.per íc loquendo non poffit aliquis

dintt ]

jure/ merito.efle graviter invitus de ja-

tidtt j

&ura quantitatis minoris , nam aliàs id

tittt, |

ipfum pra cateris agnofcerent Theolo-

at

i, qui tàámen univerfaliter exceptó u-

detetmn

nó, alteróve.nimium rigido , negánt ,

qiac

quód ja&ura minor mercede diurna alí-

peuni

cujus operarii fufficiat ad gravem injuri-

demat

ame'uídem,etfi per accidens fufficere po-

ffet ob peculiares circumftantias. - Atque

tij &

(ivts in

hinc deducitur , quód pariformiter ad

gravem injuríam refpectu perfona alterius

ii

p

non (üfficiat minor quantitas füftentatioe

ne diurná, debitá cidem ratione ftatüs,

qui

Wtf

& loci competentis có; quód nulla pot-

fit affignari difparitas, qyare opcerarius

;

Mn

plebejus. nor poffit jure

erito efle gra-

rem

li

viter invitus circa jadturam mino

fuà

]

]

Di(pgttatü Vill, 4riic. H

$67 .

(uà mercede diurna, & nobilis poffit effe .

Muüti:

graviter invitus de ja&ura majore ipfius

ul

füftentatione diurna,

í

UT

Ts

Conftat 3. quód una, eadémque quan- 467

ln

titas tanquam . per fe neceffaria ad gra-

, p

vem injuriam non poffit uniyerf(aliter af-

fignari refpectu omnium perfonarum ,

Dl

quia fcilicet una ,. eadémque quantitas

per íc non fuüfficit refpe&u cujuslibet ad

df

J tj

juftam, eámque gravem indignationem,

ideóq; ultimó recurrendum eft ad quan-

tl

TU 0

titatem competentem fu(tentationi diur-

nz juxta ftatum , .& regionis confuetu-

[l

Ua

dinem, licét enim aliqui diverfamm quan-

titacem pro diver(itate períonarum ad-

disid

[heolo

mictant, hzctamen diverfitas non bene

affignatur in. moneta , nifi quis refpiciat

&t

w

determinatam 'urbem, aut provinciam,

quia certum eft, quód eadem quantitas

üumd

ii

pecuniz alibi füperet, alibi veró nec qui-

dem attingat mercedem diurnam opera-

if

j d

rii, & poffidens mille aureos cenfeatür

dives in nna, fecusin alia provincia, fci-

at

niieti

licet juxta diverfamn auri ,. & argenti co-

piam, vel penuriam ; üt autem prazdi-

j

s at

&a quantitás competens fuftentationi di-

urnz faciliüs definiti poffit in praxi, ideó

ylup'

Gormaz citatus cum Donacina, Beginal-

opetit

do, Diana, alií(que affignat 4. claffes ho-

minum, quorum prima Principes, & No.

n

D

- bliles

Nn?

|

$68

Trallatus defurt c juflitia,

u) ldfl

biles majores, altera.minorces, tertia ci-

ves, quàárta plebem infimam continet ,

]oüäblhl

fioscon

et(i (peculativé loqucndo re ipía inter

tofdem cives quó ad diverfitatem ams,

oulent

commercii fit magná diverfitas, quia ta-

jm ho

( diz

men his non ob(tantibus regulariter lo-

quendo zqualiter vivunt, & idipfum po-

lls

liticis lcglbus üfdem. Pcauntut, ideo fuf-

Nj

ficitin:praxi . ut furtum five uni , five

li rqut

alteri factum e)u(dcm ratioriis )udlcctur.

Mácit d

itmpa

l furto!

ARTICULUS IV

rim &

Refolountur que[liones particu-

[s mypor

dares circa gravitatem injurie um

i, It

bonis fortune ?

TET

d

463

Uær. 1. Àn, &quando fuürtum filu ex

Qu

bonis parentum cenfeatur effc gra-

ia

r

vis mlurla

[

?

Refp.' Certum imprimis

tegt

effe , quód filit per furta poffint paren-

UH

tibus facere gravem injuriam , üt habe-

tequiat

tut Proverb. 28. Qui (übtrahit aliquid à

TO Cyt

patre fuo, & à matre , & dicit hoc non

m 4

e(fe peccatum , particeps homicidz eft,

a

BU

Id tamen tefte Lugone Difp. 16. omnes

luv

Theologi fatentur, majorem quantita-

DN

tem per fe loquendo effe neceflariam ad

; ts [p(

furturn mortale filii quam extranei, qüia

tltatcm

fcilicet bona fünt minüs aliena, & paréns

)

l

m

quó

|

Diputatio VII. Artic. YV.

$69

[

quó ad fübftantiam rei acceptz eft ra-

i.

tionabiliter minüs invitus, prafertim fi

Wt

filiuscommixtat furtum in eículentis, aut

ttmm

poculentis , vel fublatas pecunias ad u-

] qühu.

fum honeftum applicet.&c. ideóque ni-

il

fi aliz circumftantie accedant, cenfet

funy

Platelius parte 3. Synopfis Theologicae

il d

Num.,779. ad grave furtum factum à fi-

li, (f

lio requiri duplum illius quantitatis, quae

dceo,

fufficit ad fürtum mortale extranei. Hzc

I

|

[

eadcm proportionaliter intelligenda funt

1

de furto coningum, imó cüm inter.ma-

ritum, & uxorem detur identitas mora-

ii

lis major., quàm inter parenter, & fi-

T

lium , hinc Rebellus putatrequiri dupló

plus ad furtum mortale con

jugis, quäm.

Glii .

Viet

uüzr.2. Qjando furtumcommiffum 464

i

à famulis, aut ancillis cenfcatur contine-

It

re gravem injuriam?

Refp. quódjuxta

T

communem Theologorum fententiam

j

requiratur' major quantitas, quàm adfur«

juil

tum extranei, minor tamen füfficiat ,

W

quàm ad furtum filii.

Ratio eft: quód

l,

domiínus rationabiliter fit magis invitus,

Qms

/fi füretur famulus; quàm filius, & minüs

anttt

invitus, fi famulus furetur, quàm extra-

od

neus fpe&tando fcilicet rei fublatze quan-

(

titatem, prafertim veró circa efculenta,

T

& rationem ulteriorem *

& ?o,'cu!c'n/ta. -

/

ali- à

u

h

1

!

576

xvattatus defure & Puflitia, -

aliqui defignant eó ,. quód fpectata hü-

" «tin

mana fragilitate vix poffint famuli res

g fürtu

P

i N

domefticas adminiftrare ,. quin (ubinde

aliquid furtivé decerpant, 1deóque do-

eofnoni

minus effet nimium rigidus, fiillos zqué

ao

Cz-

adíftringi vellet, quàm extrancos.

m d

terüm adverrendum, quód ad excufan.

i

tf4ncus

dum furtum famuli, aut ancillz non fuf-

ficiat prztextus, vi cujus dicunt fe plus

D"'Pa ;' k

laborare fuo domino, quàm zítimetur

ue Md

flipendium , eó quód per Innocentium

fs pum

II. damnata fit fequeris propofitio 37. fa-

jj f

muli, & famule domeftice poflunt oce

tum f

culté füis heris fübtrahere ad compen-

quiti

fandam operam füam , quam majorem

guptt,

7 judicant falarió , quod accipiunt : quz

Quemino

propofitio meritó damnata eft, eó quód

(t0, Q

. aliàs fequeretur , poóffe famulos finitra

d j

a'ftimatione füorum obíequiorum có ad.

de f

.duci , ut paífim impuné etiam duplum

tiquea

fui ftipendii tollant ; & aliunde jus cer-

ad fu.

tutn domini prxvaleat juri dubio famu-

ti a

li, quod iptum à fortiori dicendum eft,

fü, .

quando antecedenter inter dominum,&

&ndem

.famulum fpeciali contra&ü conventum

Quat

eft de quantitate ftipendii,

CT

460j

Quzr. 3. quiddicendum

de furto ali&ü-

Cyign

jusReligiofi ex rebus füiMonafterii? R efp.

Cid'cmqu

quód fimiliter juxta commaniorem fen-

Qu

itas ad

gcfntiam rcquitatug major quant

,pecca-

^ Ob

l

DifputatioVIII. Artit. W, -

$71

" li

peccatü mortale in genere juftitiz , quàm

ETA

ad fürtum alicujus extranei. . Ratio eft :

I

Miv

quód Religio(us re ipfa (it pars ejutdem

cofnunitatis, penes quam eít dominium,

LT

t G

adeóque bona accepra fünt minüis alie-

na, & ideo ipfa communitas eft minus

t

invita, fi tollat domcefticus,: quàm ex-

N

tfaneus,. Caterüm Cardinalis de Lugo

T.

Difp. 3. fe&t, 8. cenfet, ad furtum mor:

d

YTR

tale Religiofi ex rebus füe communita-

tis plus requiri , quàm ad füurtum famu-

iyf

li, fufficerc autem minüs, quàm adfur-

ülünt w

tum filii, obfervans preteréa minorem

(

'

quantitatem. füfficere. in communitate

lt

t qu

paupere, quàm divite ; Praterea fuffi-

cere minorem; fi rem acceptam det ex-

àqui

traneo, quàm fi eandem fibi applicet,f(i-

3

mu! adjiciendo reliqua , - qüa fuperiüs

Vs

de furto filii di&ta funt. - Hac omnia ple«

nap

rique applicent fervata proportione quó

ieintt

ad furta inter amicos eó, quód fingula-

Wolimy

ris amicitia alterum reddat minüs invi-

und,

tum, quàm fi alius non amicus rem

yrum

eandem tolleret.

jf

uzr.4. Anea

dem quantitas fufïiciär466

ad füurtum mortale ,* fi per fingulas ac-

ntoditt

ceptiones fümàtur quantitas levis uni ,

qiM

eidémque domino , quz füfficit , fi illa

m

quantitas tollatur una acceptione? Refp.

t

r furta

Obfcrvandumk effe difcrimen inte

pt::l-

M

ming-.

(

-

$572

m&mu de jure Cv juflitia.

D po!

minuta fucceffivé illata eidem domino

j, eti

breviori, quàm longiori intervalló tem-

ulacut.

poris, quódíi enim furta minuta fiant

f DtoY

jntra modicum tempus, tunc juxta com-

tio 4pu

muniorem fententiam cadem quantitas

habebis

fufficit, quz fufficeret, fi unó, eodém-

ju, 4

' que furtó tolleretur, fecüs autem fi fiant

€uln, (

cum interpellatione temporis longioris,

At on

unde Cardenas differt. 31, N. 114. cum

donirist

Navarro, Leffio,Sanchez , alií(que cen-

fequect

fet, dupló majorem quantitatem requi.

ri ad gravitatem injurie per.furta minu-

p «

at

ta longiori tempore facta, quàm fi ca-

fmino

dem modico tempore fuiffent commif-

fa; quodnam veró cenféatur tempus

d qu

n dife

longius, Theologi difconveniunt , nam

alii nimium rigidi cenfent neceffarium

t t

integrum annum , alii nimis. liberalis

It «t

fut v

contenti funt hebdomadá: fed Thambu.

rinus cenfet, hoc univerfaliter definiri

fieader

Quius

non poffe, fed confideratis omnibus pru-

denti arbitrio ftatuendum: an, & quan-

ditim

do pro diverfitate rei acceptz &c. tem.

Qpb

ID

us cenfeatur notabile inter unum ,. &

aliud furturn.

!t d

467 Quer. ;. Quanam quantitas requira-

YT

tur, fifurta minuta ab uno, eodémque

f

&t

fiant diverfis dominis? Refp..cüm com.

muni fententia, certum imprimis effe,

z2

Ce, W

minis

T

quód per furta minuta diverfis do

a&q

,

4

t

"

binvutdtio l;ill.., &ttic. W.

$73

D

fa&a poffit peccatum mortale commit-

Qin,

ti, etfi fingulis folüm modica quantitas

Ri

tollatur.

Ratio defumitur, ex Scriptu-

LUTY

ra Proverb. 8. ftatera doloía abomina-

QUi

tio apuad Deum , .& Deuiteron. 25. non

Q

habebis in facculo divería pondera ma-

T g

jus, & minüs, abominatur enim Deüs

hg

eum , quifacit hoc &c, . Quodfi cte-

PT

nim non effet furtum grave , fi diverfis

Q

dorminis modicum quid tolleretur, tunc

Íequeretur , quód contra allegatos fcri-

tj

MO

pture textus mercatores, aliique non

i

peccarent mortaliter ,. fi meníuram ju.

(Ontj.

ftà minorem ufürparent in rebus venden«

ftots

dis, quz , aliaque fufiüs deducit Carde.

nas differt. 23. Num, 102. Ceterüm ple-

, u

fu.

rique fatentur requiri tmajorem quantita-

Vs

tem ad gravitatem injurig illatam per

ïhamh;m.

furta minuta diverfis dominis, quàm

t idin

fi ceadem furta ficrent eidem domino, in

quibus tamen ulteriüis obíervandurh cít

t

i

difcrimen , quód fubinde plures perío.

Jf«

nz phyfice diftin&z in fenfu juridico con-

Umi&

ftituant unum dominum, àt fit in in-

tegra aliqua commnnitate ,. prout ha-

bente jus commune in eadem bona, &

eqitt

m

tunc pariformiter difcurrendum cft , .fi-

cut de quovis alio 'domino tum phyfi-

( eot.

cé, tum moraliter unico ; aliter veró ,

mij Cü.h

fi plures domini non conftituant juridi-

dominis

l]

Y

*"

1

——

$

ïrd'&xztu:j dä fure & fuflitia, :

$74

€e, five moraliter unum dominum, &

mgml di

gl al

de hoc affignata procedunt.

468

Quzr, 6. An extrema nece

ffitas acci-

gipubli

pientis rem alienam fufficiat ad tollen-

j dvb

dam rationem injurige in boais fortune?

& muli

Refp. affitmativé cum: D. Thoma hic

exrem

quzfít,' 66, Art. 7. & communi Theolo-

jicité o

gorum fehtentia.

Ratio eft: tum quia

fübtzte

gum du

dominus in tali caíu non poteft rationa-

biliter effe invitus, cüm ipfe graviter ob-

pecefaria

m ln

ligetur ad: fübveniendum alteri in extre-

ma neceffitate conftituto, .nifi forté ime.

iherius^

mineret illi idem periculum , tum quia

eui tame

rerum divifio non nifi füb hac conditio-

fitt pot

ne faltem tacita e(t inftituta, ut.in ex-

fmem à

trema neceffitate nulli prz altero com-

m d

eteret peculiare dominium , fed ominia

m totu

effent communia , hincimprimis con(ti-

[ici hi

tutus in tali neceffitate pote(t alteri tan-

, C

tum tollere ex bonis fuperfuis ejusdem

otíera

ftatui, aut vitz fuftentandz , quantum

Que

hic,'& nunc ad fublevandam neccefliga-

pradd

tem-.extremam requiritur , üt ornnes

Carden,

"Theologi fatentur.

Id ipfümn extendi.

a

tur ad cafíüm ;. quando alter.non habet

m ]

bona fuperflua ftatui, habet tamen bo-

quta

na (uperflua, fuftentationi vitz , quod

- Wioy

tamen Haunoldus tom.dejure, & jufti-

E

tia tract. 2. N. 343. limitát, ut alter ex-

é ma-

pum,

tsl

inde non üatitg- üncidat-in vald

PA

gnam

"

1

j

Dijputatio VIIL. Artié. WV.

575

m i

gnam diverfitatem' 4 ftatu priftino eó ,

quód aliàs id cederetin grave damnum

g

r

reipublice humanz; nam minuerentut

lbt

in civibus jura fe honefté locupletandi ,

& multi (e temeré in talem neceffitatem

Ti

"MY

extremam conjicerent hac fpe freti,quód

licité poffint ad hanc fublevandam aliis

[ut q

[ utiqu.

fübtrahere bona , quantumvis ad illo-

Witt o

rum íftatum confervandum fimpliciter

neceffaria. . C&terüm fieri poteft, ut e-

ii

n

ii

tiam licité accipiatur aliquid ex rebus ad

alterius viram folüm hodie requifitis ,

m qi

C ORAT

cui tamen neceffitati idem poftea fubve-

nire poterit, üt fi quis poft triduanam

Utitet

famem &c. clam acciperet alteri; par-

10 001«

lomni

tem dimidiam fui vid(üs diurni , iroó e-

tiam totum vidum, fi fciret , alterum

Y tot

licét. hodie jejunantem * habitarum: die

d

craftináà, unde comedat, àth

p lt

obíervant,

j

?c p'l?riquc

n

n

Quzr. 7. Qua

ido cenfeatur ad,ciïcxg,

dj

przdicta neceflitas extrema ? Refp, cum

j o

Carden. differt,8. cap. 1. neceffitatem ex-

Ti

trematn totiesadeffe, quotiés adeft peri-

;; hbt

culum proximum amittendi vitam ,. nc-

p

que ex ultronea aliorum liberalitate ex.-

li W

pectandum cft ullum medium fuftentan-

,Vi

di vitam.

Et hinc |.Carden, concludit

Ts

primo, quódífi aliquis ad eas circumftan-

j D

tare noa

tia,s fit redatus, ut vitam fuften

"

4

: *pollqit

1

$76 Trc&afus ldi 7ure. & juflitia.

N

poffit nifi peccatum mortale committen-

- $nem '

do, ícilicet agendo ficcarium ab altero

füipendiatum &c. talem veríari in ex-

"kemila

tma D

trema neceffitate eó, quód talia media

non fintlicita, neque ad vitam fuften-

anc f

tandam ordinata.

Concludit fecundo

lm lu

fmpl,

idem dicendum effe de Nobili, qui tan-

tüm medicando fe alere poflet ità, ut

(ir n

hzc mendicitas ob íummum dedecus fit

mubierà

tertito à

ei moraliter impoffibilis, càm confítet

aliquos fic efle affe&os, ut potiüs mori,

eft oltn

quàm mendicare vellent, idque nonnul-

f fque

li extendunt, fi talis cogeretur non abf-

futtum,

furtipt,

que (umma nominis, & familiz infamia,

exercere officium fuo ftatu undequaque

hbct j

indignum.

Tertió, idipfum aliqui cum

fhtt n2

m 4ien

Cajetano affirmant , licét ex paupertate

mnon.illico , fed inra tempus hyemis,

tefate

aut aiftatis mors immineat, adeóque pof-

li ic,

fc. talem .licité tantum accipere alteri ,

tutem d

quantum adavertendum illud periculum.

bent tj

requiritur. Id ipfümá fortiori dicendum

tüs vetb

de captivo apud infideles , qui Domi-

tfünt n

num adeó crudelem , aut impium na-

s ex

€us eft ,. ut in vite, aut fidei Chriftia-

otjt

ittendz periculo manifefto veríc-

t (

nzam

tur ,

fecus autem , fi neutrum pericu-

Vetitn

lum adfit.

t

Quar.8. An etiam gravis neceffitas

470

d q

C.m

Plælog

excuíet injuri;m illius, qui accipit r

16*

[

j

Difputatio V1I, vArtic'.. I,

$77

Wt

LE

alienam? Refp. negativé juxta propofi-

tionem 36, ab Innoc. II. damnatam :

Permiffum. eít furari ,non folàm in exe

lt

trema neceffitate , fed etiam in gravi j

AL s

hanc fiquidem propo(itionem non fo-

lt

lüm íub termino furti in fenfu (tricté

l) qni [lï |

fumpti, quod femper illicitam eft, cüm

:fjfä,f;!

fit clandeftina acceptio rei alienz ratio-

hdu

nabiliter invito dominó , fed etiam füb

1 conf

termino occultz acceptionis prohibitam

ümyr

d

effe oftendit Carden. differt, $3. N. 12.

& fequent. nam ille reipía committit

I od

furtum , adeóque illicité agit, qui rem

tititi

fürtipit ,, ad quam accipiendam nullum

Mi

habet jus, fed conflitutus in gravi necef«

QU um

fitate non habet jus accipiendi clam

UT

rem álienam, vel enim omnesin tali ne-

05

ceffitate conftituti habent tale jus vel (o-

ul

]àm hic, aut ille determinatus, neutrum

&t ii

autem dici poteít, non enitn orbnesha-

ii

bent tale jus, üt D. Thomsas fupra cita-

At

tus verbis fequentibus docet: quia mul-

Ya

ti funt neceflitatem patientes ,, & noa

um

poteft ex cadem re.omnibus fübyeniri ,

Chilts

committitur arbitrio üniufcujuíque re-

bv

rum fuarum difípeníatio , üt ex iis fub-

npctku'

veniat neceffitatem patientibus. Neque

etiam unus prz altero habet jus ejufmo.

geetl ^

di, quia fcilicet nullo fundamentó hzc

prarogativa nititur; non enitm füfficit ,

sl lf"

[o)

-

quod

-

T

|

$78 Trn&gtu: de 7ur?cf-r 7a/f£iia,

Tihita q

quód dives obligatus fit ad dandam e-

leemofinam , gravem neceffitatem pa-

qaldt

tientibus , hzc enim obligatio non re«

m, &

Ípicit potiüs hunc, quàm alterum deter-

W qw

zinaté , üt conílat à paritate Epifcopi

m ft0

il exten

habentis obligationem conferend i Bene-

ficium vacans alicui Clerico , nam hzc

ericuli

obligatio non refpicit potiüis hunc, qnàm

u

alterum zqué idoneum, ideóque unus

m, Hlä h^

non habet jus pra altero

jtb, d

petendi Bcncfïf

(ttà. 090

cinm; ergo.

D

471 Qumr.9, Quznami

gitur fit gravis ne-

toftbus:

ceffitas, de qua Numero pracedenti a-.

Retio

&um eft? Refp. cum Carden. Differt. 8.

Confl

Cap. 1. gravem neceffitatem effe illam ,

Qd

t (0

quà aliquis verfatur in periculo proximo

magnz miferiz, autacu in illa confti-

Mf

tutus eft, eujufmodi eft gravis morbus ,

Qu Ri

licét non lethalis , viétus valde tenuis ;

t ]

non niíiad vitam miferé fuftentandam

tonjtga

füufficiens &c, unde fola gravis neceffitas

iltetum

non excuíat accipientem rem alienam

(tdis,.

ab omni penitus injuria, ficut excufat

neceífitas extrema , etíi gravitatem in.

tpiets

WO ChtQ

juriz raultàüm imminuat, ideóque Laym,

Vs r

lib. 5- tra&t. 3. parte 1. Cap. r. cenfet,

d n

non facilé damnandum peccati morta-

i W

lis miferabilem mendicum, qui.ad fub-

levandam neceffitatemn füamà divite prae

o (

gt

fertim antca rogato clam tantu

m fub-

Wi

tcahit,

"

Y

ul

| vzbu:u:ia Vil d

379

n

mïriic, quantum hic , & nunc requic

i-.

[lmb]] H

tur ad depellendam predi&am neceffita.

Ü

lmm le'

temn , etíi quantitas rei acceptz fit fna.

d

jor, quàtm illa, quz aliàs fufficit ad fur-

tum mortale ; imó nonnulli affirmant ;

"i

,namh;

id extendendutn effe ad cafüm , in quo

periculum proximum imminet pariendi

lt g

Qu u

jadturam magnam quó ad foórtunze bo-

na, nifi hüc, & nunc ftatim utatur re a-

]i

lienà, ütcontingeret , fiquis captivita-

tem. non poffitevitare, magno litró ab

gubo.

hoftibus redimendam, nifi ftatim con-

Ti

Diet

fcensó equó alienó fugiat. Ex his

Conftat. 1. Quód gravitas injuriz cit- 472

fjl

€a materiam de fe fufficientem ad pec-

Yorito

«atum mortale. per accidens - imminui

T

poffit quó ad' citcumf(tantias perfonz ,

Qd

Itb

cui fitinjuria , aut à qua eadetn infers

tut.

Primum contingit quàó ad furta

od

conjugum, filiorum, famulorum &c:

st

alterum contingit, ratione illius necef-

Lt

fitatis; in qua perfona rem alienam-ac-

T

cipiens eft conftitura.

Utriufque fun-

gtl

damentum habetur in co, quód in prz-

d

di&is circumftantiis dominus non poffit

f

efíe rationabiliter iüvitus quó ad ean-

j mott

dem quantitatem materie , circa quam

at

poffet effe rationabiliter invitus etíam

hitept

graviter quó ad períonam externam ,

te non cenftitutam.

1 ^

a—ut in tali neceffita

gt

9 &.

Conftat

Á

Trallatus de jure d fuflitia, .

;8o

* Conftat 2, . Pariter poffe decrefcere

ji,mot

gnor a

injuriam ratione qualitatis rei accepta

eó, quód regularitet loquendo dominus

ia

non fit adeó invitus , fi furtum contin-

duS.ï

leirdi

gat in rebus, quz fervando fervari noa

poffunt,. àt efculentis & poculentis, aut

er quii

iniis, quz paffim omnium injuria funt

mnatío

runt, d

expofitz; üt arbores pomiferz ultra fe-

pes propéndentes &c. ficut econtra funt

pen t

magis inviti rerum domini, fi furtum:

v

Z

contingat circa pecunias, fupelle&ilem

domeíticam &c.

[

N

r

dit x

"Conítats. Quod in ratione tempo» — uj

zis injuria per accidens decrefcere potfit,

( pa

fi fcilicet per furta mibuta , eadémque -

witird

RTE

longiori tempore interpollata aliquid ac-

cipiatur, quia fcilicet tunc damnum a-

Ts

deó grave non infertur, quàm fi eadem

qoyd

fumma fimul, aut modico tempore tol.

Miqud

leretut.

Caterüm hic advertendum eft :

tenuY

uód previa intentio per furta minuta

obíen

perveniendi ad magnam quantitatem fit

füthelg

peccatum mortale , idque totíes repetae

j itiq

h

tur , quoties furtum leve committitur

ex intentione predida.

mgl'uia :

[

qu [

ARTICULUS V.

jy

De iujuria in bonis fama, 6 bonoris,

fl

423 qyRan. 1. Quód fama, de qua in prz-

n

o.dc

d fcpti agitur üt boqa exiftimati

T

vità

«

$3Y

: WifputatioVML, ArticV.

m

vitä,,mor-ibus , aliifque dotibus alterius ;

o

Uty

honor autem prout à fama diftinguitur,

fit externa teftificatio excellentiz alte-

It

rius, ideóque famze diredé opponitur

MT

detra&io i honori autem contumcelia ,

lt

ex quibus utraque lz(io eít injuíta cxifti-

TET

mationis alteri debitz , fed in co diffe-

? ul

runt, quód detra&io lzdat exiftimatio-

Tite i

nem alterius faltem moraliter abfentis ,

L fiu

bt

quando (cilicet eo ignorante illius exifti-

matio minuitut, Contumelia autem -

dat exiftimationem alterius faltem mo-

du

raliter przfentis, ità ut eidem feu phy-

1t l

ficé prezfenti verbo , aut faQto fiat ali-

Ütqut

quid in denegationem honoris, aut prz-

(

fenti moraliter folüm , prout contingit,

Qp

fi illius nomen, effigies , aut ftatua ali-

$od

quo probró afficiatur, aut aliis de illo

hotti

aliquid dicatur in eum finem , üt id ei

tind

renuncietur, prout plerique Theologi

v Dd

Oobfervant, hinc à detractione, & con.

i

tumelia difcrepat judicium temerarium,

T

& iniqua fufpicio.

Nomine judicii te-

gt

merarü intelligitur firma fententia de

malitia alterius levibus motivis innixa ,

iniqua autem fufpicio eft affentus con-

i

jun&us cum formidiné de malitia alte-

gt

ftius levi motivó innixus.

N

Przn. 3. Quód per detra&ionem fa-

474

iuä W

ii

ma dupliciter violati poflit, fcilicet dire-

*

[

Oo;3s

'

e

$82

m&am defure & Zuflitia,

jp ii

&e,&indire&é, &imprimis quidem dire-

&té violatur modis fequentibus: primó,

j

equ

yd

fcilicet imponendoalteri falfum crimen ,

I

five dein perignorantiam, five per mali-

pl

yrimen

tiatn, in quo cafu detradtio ratione men-

Ml

dacii duplex fpecie peccatum eft, peculia-

ziterin confeffione explicandum. Secun-

,

Tun

p r

doó; manifeftando crimen occultum alte-

(

rzius,licét reipfa verum, — Tertio, crimen

i

n

illius iniqué accipiendo, & exaggerando.

Qu (

fel o

uartó , bonum alterius fadum detot-

quendo in malum. Indire&té autem dc-

lum f

fatigne.

trahitur fama alterius, negando bona

fa&a ejusdem, vel eadem imminuendo,

cimdt

aut illa reticendo in iis circumftantiis ,

fürmela

jn quibus eorum commemoratio fervi-

Tiium, d

ret ad impediendam diminutionem fa-

Qu vt

dets

mz; quibus poftremo accedit laus frigi«

da alteriusità, utaliis bona facta com-

dians

mehüdantibus/ eadem fic aliquis laudet,

fum &

ut fimul vilipenfionis fignum prazbeat.

fedur

Hac omnia fequen

Bfv

tinentur 2

Eibus verficulis con«

ün,

Amponens , eugens , manife/?rm, in(mal;: ver-

ti) ü[

t£ns ,

,

Qui negat , aut minuit , vetieet , laudatque

p

. remi[só.

ly

à detra&ione differt fufürratio , licét fz-

|

pius curn illa conjungatur, confiftens in

p

t ad diffolven-

cg , quód precipue tenda

am

; d

b

/

c

i

j

bilputat:o' VIII, Artic, V,

183

ii

dam amicitiam, & charitatem mutuam,.

Utj

ideóque juxta. D. Thomam ex naturá

lMum

fuá eít gravius-peccatum' detra&ione s

l

ii

quódfi huic conjungatur, firmpliciter exe

Itb

primenda erit in Sacramen

;

to pocpitcnf ,

"

Á t

tiz.

Pren. 5;

» Quod ccmtuniclia dividatur 47f

Itm d

ftridam, & infenfülatiori famptam.

Oi

U

traque in genere eft didtum , aut fa-

Qd

G&um , quó derogatur honori alterius ,

d

fed differunt in eo, quód per contume-

uml

liam ftri&é fümptam minuatur honot

hb u

ratione morum , üt fi quis alterum in fa-

Vfuttd)

ciem dicat adulterum , furem &c. Con-

(atit,

tumelia latiàs fümpta dividitur in. con-

D r

vitium , & improperium.

Primum ptz-

w

cipué veríatur circa: defe&tus naturales*

dul

alterius, üt fi quis alterum dehoneftan-

L 4

du

di causá dicat fpurium , cecum , gibbo-

qui

fum &c. improperium verfatur circa de-

J

fe&um indigentiz cum injuriofa come

memoratione auxilii ad eam fublevan.

a o

dam, fíive . à fe, five ab aliis prz(ti-

"N

ti, àt fi quis Nobili in faciem obji-

ceret, quód ex auriga, vel nauta pér fe

m

promotus fit ad ftatum Nobilitatis &c.

His prznotatis -

atl

Quzr. r, Af judicium temerarium fit 4»6

Vil

peccatum mortale ex genere fuo? Refp. -

D. Thoma hic quzít,

difore

alürmativ& /cum

O o 4

O.

j84 | ll'm&;zm: de?ml*eä-' 7u/2i£ia.

60, Art. 2, & communi, ac certa T heo-

iique

qintet

logorum fententia, ' Ratio patet exin-

de, quód judicium temerarium folüm

ipett

per accidens poffit c(le levis injuria alte:

nett )

Cardit

rius, i fcilicet verfetur circa levem rem,

feu peccatum aliquod veniale, adeóque

ue ol

fequitur ,. illud.de fe effe gravem inju-

Qu

riam ; & ratio huius á priori exinde de-

ii g

fumitur , quód quivis habeat jus propric-

Aj

tatis ad bonam de fe exiftimationem a.

Di 1

fententa

pud alios confervandam , quamdiu non

ádíunt motiva fufficientia in oppofitum,

u (j

juxta illud axioma: quilibet przfumen-

nora )u

' du$ eft bonus ,. donec probetur malus ;

in Joanr

ut proinde quivis jure merito gravitér

IT

( t

Íentiat, (1.ab alio ex levibus füundamen.

tis gravis deli&i arguatur , unde Matthzi

(entena

. g, &Lucz 6, habetur: nolite judicare,

db

*' & non judicabimíni; nolite condemna-

vite

re , & non condemaabimini &c,

WNes

cionty,

que obítat, quód accipiens rem alienam

gnui

etíi pretiofam, cum intentione eandem

litis,

legitimo domino ftatim reftiruendi non

fuaeo

peccet mortaliter, adeóque id ipfum di.

t r

c€endum videatur de illo, qui modico

lf

tempore in re gravi temerarie judicat

q i

de altero,

Contra enim eft, quód te-

Wtg

mere judicans non habeat intentionem

tv

. ftatim deponendi illad judicium, fed po-

hii

riüs iatendat idem habirualiter reti

nere,

tthy

oade-

x

Difputatio VII, Artic. V, -

$85

M

adeóque ficut rem pretiofam accipiens

MTM

ex intentione hahc impofterüm fervan-

T m

li

di peccat mortaliter, ità'idipfum de te.

mere judicante dicendum eft , àt hic

UM

Cardinalis de Lugo Difp, 14..N, 12. alií-

L

que obfervant.

in'm l

. Quazr. z2, AÀn etia

m fufpicio temera- 477

At

"

ria fit/grave peccatum ex genere fuo*

SIODR

Refp. negativé cum Cardimale Lugone

intmu

Difp. 14, Num. 1r4. & communi aliorum

t 0

fententia.

Ratio eft: quód indoles hu-

yulnn,

mana fini(tris fufpicionibus fit valde ob.

Yl

noxia juxta illud D. Auguftini tra&. 9o.

I fl

in Joannem.

Si fufpiciones vitare noa

gt

poíflumus , quia homines fumus, judi-

(men.

cia tamen, ide(ít, definitivas, & firmas

Nitai

fententias continere debemus &c. a:

Winit,

deóque jure merito nullus poteft effe gra«

o

viter invitus circa finiftras de fe (ufpi-"

& N

ciones, Excipitur tamen, fi fufpicio de

mj

gravi deli&o inititur fundamentis levif-

t

fimis, quia tunc eadem effet gravis in.

g

A

juriaeó, quódalter in tali cafu fit jure me.

TTE

rito.graviter invitus, imó Cardinalis de

m

Lugo füuprà cit. Num. t9. Amicus, aálií«

Tun

que id exrendunt ad folam dubitatió-

quöd j

nem có , quód interdum motiva dubi.

tandi poffint effe tam levia , ut malum

miiontd

Ws

illud de quo dubitatur, adeofit enorme,

m

qei

)

uthoc ipfo dubium yoluntari& admiffü

fit

(

1

;86

Trathatus de Turt & fuftitia;

genus

fit gravis injuria, àt tefte citato Lugo-

ne contingeret, fi quis

e Sacerdote mo-

r

dubitaret , an

biltet !

rum probitate conípicu

fitSodomiticuseó, quód v1dcnt 1llum ju-

fatus d

veni colloquentem;

d f

mump

478 Quzr. 3. An detra&io famæ fit pcc-

catum mortale ex genere fuo ?

Refp.

]i z

€omm.

affirmativé cum D. Thoma hicquzft.73.

Art. 2. & cofnuni, certáq; Theologoruam

qui

fententia, , Ratio habetur ex didtis Num,

& g

Et

m

himed

476. de gravitate judicii temerarii.

confirmatur. verbis Apoftoli ad Roma-

£al

nos 1. dicentis : détra&tores Deo odibi«

hdbet

dentr.

les &c. hinc per folam materiz levita-

tem , aut inadvertentiam detra&tio eft

ia di

peccatum veniale. Cenfetur autem ma-

d drite

«tede

teria de íe fufficiens ad gravem detractio-

nem in generc morum quodvis pecca-

benn

tum mortale proximi, ütjuxta omnes

inulo

certum cft, unde id ipfum propotrtiona-

dl

liter dlccndum de.manifeftatione cujuf-

lott

libet alterius occulti defe&üs, quàmvis

lii

íolüm naturalis , éx qua regulariter. lo-

pleiqu

quendo fcqultur tanta diminutio famz,

stten

aut exiftimationis, quanta in gencre mo-

ET

rum feqmtur ex manife(tatione pcccau

V

mortaális, àr hic E(parza quzft, 29 alií-

ue obfervant.

Q

Caterüm per accidens

Y

fubinde füfficit ad detra&tionem morta-

d

lxtcr pcccammofam etiam levis defe&tus

alte.

D

1

j

Di[putätia Vlh. Artic. V,

$87

lp

alterius, fi fcilicet fpe&atà conditione

N

períonz,.cui detrahitur ejus fama nota.

M

biliter imminuatur , nam üt Eíparza ci-

li,

tatus advertit, quó aliquis magis abun.

tll

dat famà, & honore , có gravius dam-

num patitur per detraCtionem, quia fci-

H

licet manifeftatio cjufdem defe&üs , àt

:

ii

|

[

commiffi mendacii &c, circa duos inz-

hyona

qualis famz utrumque deprimit ád eun*

NI

dem gradum exiftimationis, adeóq; plus

ti. l

famz ille amittit, qui antecedenter ma-

Ls

gis alterum hác exceffit. Neq; hiclocum

kv d

habet prefumptio, quz interdum pru;

li

denter adhiberi poteft in bonis forturix

od

circa divitem, quia fcilicet prefümptio

T d

de divite cedente jus füura ad pecunias,

.

eft eidem honorifica, utpote arguensli-

i

beralitatem ejufdém , adeóque lucrofa

Q

in aliogenere, fecus autem prefumptio:

yytite

de ceflione juris ad famam, imó quó per-

ag

íona eft majoris exiftimationis, eóacer-

ii

biüs fentit hujus diminutionem,; ità ut

p

plerique Nobiles velint potiüs fubire in-

gentem jacturam pecuniz, quàm argui

yint,

m

alicujus mendacii, quemadmodum quo-

cptmti

tidiana experientia docet,

N

^ Quzr. 4, An, & quando à detra&tio-

a

(79

coltt

ne excufetur manifeftatio delidi alieni,

^

mmti

licét re ipfa gravis ? Refp. cum com-

ö'.)

j

muni fententia c;mc!cm excufari prim

i

fi

j28 D;gatas de Puve & 714)25!-54.-*

m

fitalis manifeftatio fit neceffaria, aut cer-

àdi

té utilis ad emendationem alterius, ideó-

nE

que excu(antur à derractione, qui exin-

wadio

tentione predicta manifeftant deli&ta fa-

tnulorum domiais, filiorum parentibus;

|utat

n |

ídque pariformiter dicendum , fi mani-

feftatio fit ncceffaria ad praecavendum

) goncD

aliott

grave damnum imminens , vel alicui

iicium

communitati, vel illi perfone particue

lari , cui deli&um aperitur, aut fi ipfe-

gt

a

met detrahens ad obtinendum fibi auxi-

lium , aut remedium neceffarium ape-

fatut

qminut

riat peccatum alterius,. Secundo, fi de-

trahens antecedenter advertat fuis dictis

judican

non credituros audientes, niíi forté hoc

gep

non obítante detrahat ex intentione ima

d

minuendi famam, Addit przterea Car-

ht eri

fl

dinalis Lugo, excufari illum àdetra&tio-

B

ne, qui ex joco deli&um aliquod im.

pingit proximo fic tamen , ut ftatim il-

mani

ili

lud revocet. Verüm in tali cafü plerum-

que adeft periculum , ne audientes fal.

Dd

tem finitram (ufpicionem

retineant

mö,1

putantes non ideo revocari deli&a, quód

detr

alter fit innocens, fed ut detrahens fta.

feuf

tim fatisfaciat füz obligationi re(tituen-

t

do famam ca ratione , quá re(titui po-

p

teft, Tertio,fi perfona , de qua mani-

1

feftatur deli&üm, fit aliunde in éodem

T

genere infamis, fecus autem fi effet in-

oj

N

famis

À

[

1

Di/p'ufltiü [;ll I, Artic. V.

789

itg

famis folüm in alio genere, nifi fors vi-

HW

tia effent invicem valde affinia.

M

Quar.j, . An excufetur à gravi de- 49e

OM

tra&tione, qui alterius gravem defectum

mcm

Barrat uni,aut duobus filentium fervatus

f

|

ris? Refp. negativé cum CardinaleLu.

Aj

£one Difp. 14. INum. 1. & comimuniori

d ii

aliorum fententia. Ratio eft: quód ju-

fu.

dicium temerarium in materia gravi fit

peccatum mortale €o ,. quód per illud

t

u

abíque fufficienti caufa graviter immi.

um

nuatur, exiftimatio alterius, licéthzc di-

df

minutio contingat apud folüm témere

(j didi

judicantem, ergo fimiliter detra&tio eft

ytehyc

grave peccátüm , quando per hanc abf-

Xeitm

que fufficienti caufa notabiliter minui-

wr

tür exiftimatio alterius , licét hec dimi-

NTRY

nutio apud unicum folàm contingat 5

ib

imo alter fübinde mallet füuum defectum

manife(tari pluribus aliis; quàm unico

ii

[j

ili, apud quem prz ceteris exiftimatio-

hu

nem confervare cupit, Nec obftat pri-

u

mo , quód per talem manifeftationem

&a,quö&

' alter non fiat infamis eó, . quód infamia

ficut fama fit multorum notitia. Cone

PU

dlitue

tra enim e(t, quód licét non fiat infamis,

patitur nihilominus magnum damnum

lii t

fuz exiftimationis, üt conftat non folàm

lua ml

in ol

3 paritate judicii temerarii , fed ctiam

per tale

(fb

gu)'usli—bcri furti gravis licét alter

fiti

!

furtum

$90 " Tm&ätu:'de fure e puflitia.

rontïnä

furtum non fiat pauper. Neque a. quód

malitia temerarii judicii fundetur in levi-

(i,

jnque

tate motivi, adeóque videtur effe difpa-

ritas inter judicium temerarium , & de-

fit us

tractionem prazdictam.

Contrá enim

quitt

abl

€ft , quód licét malitia judicii defüma-

tur à levitate motivi, tamen gravitas €e

&l

juídem defumitur á gravitate materiz ,

«t

(

feu quantitate damni illati, adeóqueid

ipfüum de illa detra&ione dicendum eft.

d q

tünc

481

Quer.6, Quaenam publica notitia ali-

fttà

cujus deli&ti fufficiat ad excufandum pec-

catum detradionis? Refp. Certum ef-

fiüs t

fclicet

fe, quód fi deli&um fit publicatum in a«

liqua communitate per legitimam fen«

T,.

tentiam judicis, tunc publica hzc noti-

d

miast

tià , qux dici folet publicitas juris, fuffi-

ciat àd excutandam detra&tionem, fi quis

DN

i(tud deli&um aliis in eadem communi-

fabti

fcli

tate narret, idque hac ratione ulteriüs

promulget, üt omnes Theologi faten-

amiíi

tur, quia fcilicet in huncfinem promul-

&dill

gatur íententia judicis, ut reus in poe«

to inf

nam deli&i infamiam füftineat, & om-

t

nes habeant jus in famam delinquentis,

Q i

üt conftat à paritate judicis prefcribentis

Utj

jn poenam deli&i bona fortunz , ut ca-

Qu

Thoy

dem exponantur publicz. direptioni. Id

ipfum omnes affirmant, fi deli&um fit

if

, prout

ht

publi«cqqzæublicimc juftà facti

€ontin.

X

!

l

Dilputatio V1U, Artic.V.

jot

"

Ü

£ontingit, quando crimen re ipía fübfi.

l.

llk'

ftit, Ídque vel publicé patratum eftá de-

linquente, tunc fiquidem ipfo fa&to ari.

nlkw

fit jus ad famam , vcl quando crimen

ht

d

quidem eft occultum, fed ultroneé aliis

manifeftatum à delinquente, tunc fiqui-

Vl

dem fponte fdà abdicavit jus ad famam,

Witrg,

econtra fi delidum iniqué coepit publi-

n

€ari, tunc imprimis juxta omnes certum

ld

eft , quódfi crimen reipía non fübfiftat,

NT

tunc confenfus hujus falfitatis nonexcu-

t

fctur à peccato detractionis, fi hoculte-

um d

riüs tanquam verum promulget, quia

TT

fcilicet innocens non perdidit jus-ad fa-

D t

mam, üt hic Lugo Difp. 14. Num. 64.

conte

aliíque obfervant. Id ipfum affirmat A-

Vf

rpicus Difp. 37. Num..47. contra Lugo-

n

nem , quando crimen re ipía quidem

O

fubfiftit, fed injufté coepit publicari, quia

E

Ícilicet alter per iniquam publicationem

gj t

amifit quidem famam, non tamen jus

o

ad illam, ideóque cooperantes augmen-

yl

to. infamiz peccant contra jufítitiam, üt

d

conftat à paritate illius, qui ab aliis ini-

g,

qué inchoatam bonorum direptionem

abonts

ulteriüs continuat; fatetur tamen Ami-

? Y

cuscitat. pleroíque excufati à peccato

ii d

mortali ob ignorantiam , quá neíciunt

fuiffe delid'um primitus evulgatum : pof-

jdum !

-

" p[üllï

fem: pr&terca excufari à peceato mort

2

qotià

[

-

1'92 ) Traltatus defure ä*ïu[ïi:ig,

li ex alio capite, quód fcilicet fuppofità

[ üt

femel notitià non cenífeatur grave detri.

hreg

mentum; fi eadem ulteriàs promovea.

j

tur, néutra tamen excufatio locum ha.

tü$; !

bet in illo,

jüi

qui pri'mvils»cqepit/ al:grum iq—

fatnare.

$ul

$9 Quar.7. Quantus perfonarum Nu-

t

t000

merus requiratur, qua deli&um fciant.,

ut illud cenfeatur publicum publicitate

fid,

fadii? Refp. Id confideratis omnibus cir-

Qdl

[s, &

cumftantiis tum loci , tum períonarum

prudenti arbitrió definiendum effc; &

««

occalt

quidem Molina tom, ;. de jure, & ju-

ftitia Difp. 31. Num, 4. exiftimat, quód,

praíen

fi familia domeftica conftet: perfonis 8,

fitefel

fattt,

füfficere, f14. (int confcie delidi ; quód,

fi conftet perfonis 20. fufficere 6. aut 7.

^

ltnget

fi perfonis 100, fufficere 15;, aut 0. &

Qu

quidem hoc, ut intra eandem familiam

blicur

L

cenfeatur delidtum publicum ,. econtra

tm

comparativé ad externos, | & imprimis

dum;

quidem ad publicam notitiam alicujus

ht Dj

viciniz in 4, aüt $. domibus habitantis,

tim T

quz conftat circiter pecfonis 40. exifti-

idum

ftimat fufficere, (i deli&tum fciatur ab 8.

hoy

aut 1o, in diverfis domibus degentibus,

ll() N

Si oppidum conftet domibus 4o. fuffice-

«t

re 20.ex cofnunitate effe conícios; fi ci-

(5

vitas numeret 1000, civium , fufficere,

Vic

ení-

! flngu

qþöd 30. per eam fparfim fciant, D

que

/

Di[pu;'atio VIH, 4drti-Vo — — ;'9;

i

que ut delid'um cenfeatur cfle publicum

B

in regno, fufficere , fiin curia, aut a«

W

lio illufiri loco. delinquens fit infama.

ln

tus, üt facilé per reliquas urbes, & op-

lttgs

pida infamia derivetur.

Has tamen re.

£ulas.fatetur Molina non adcó certas,,

AU Nz,'

ut aliud ftatui non-poffit ;; ideo poftre-

D in.

TR

mó concludit, fufficerc ad.publicitatetm

facdi, quando rcs ità limites fecreti ex-

tibucr

cedit, ut fpe&tatá qualitate communita-

fonitm

tis, & conditione petfonarum morali-

TT

ter certum fit,illud non poffe ampliüs

Itl

o«cultari. Siccertum eft, quód delictum

l, Q

prefentibus 10. amicis commiffum pof-

tfonij

fit cfle fecretum ; publicum econtra cen-

:quid

fcatur, fi coram ro. perfonis diver(is de-

It

linquenti ignotis illud committeretur;

wl

. Quar, 8. An deli&tum in uno loco pu- 483

Wt

blicum publicitate juris poffit falvá juíti

*

, tit

tià manifeftati in alio loco, ubi illud nec-

finrti

dum publicatum eft? Refp. cum Lugo-

u)

ne Difp. 14. N, 71. & fequent. ac plu-

ij

rium Theologorum fententia, quód de-

; til

litum publicum publicitáte juris in uno

TE

loco poffit falvà juítitià manifeftari in a-

jb

lio loco, .prafertim , quando locus alter

eft fubje&us jutisdi&tioni ejusdem judi-

, ulit

cis,

sl

Ratio eft: quia in hunc finem pus

(f

blicé promulgatur fententia, & quidem

fingulariter diebus illis, quibus folet e(ie

n le

í

d

etiam

594

Trallatui de Jure & fuflitia,

etiam frequentia populi confluentis ex

a.

locis vicinis, ut idipfum alíbi innoteícat.

g, !

Neque obftat , quód,(i judex aliquem

pcrfonr

publicé profcribat datá facultate illius bo-

fnget

na accipiendi, cümque impuné occiden-

ff

(idtor

di, talis licité occidi non poffit intra ter-

ritorium alienum , ut plerique Theolo-

ejusd

gi affirmant, adeóque id ipfum dicendum

pl

jfit in cafu precedenti, ut deli&um alte-

jnPit

riuslicité manifeftari non poffit extra ter-

t

ritorium judicis, Contra enim eft, quod

(aotd

fit difparitas, quia cujufvis loci magi-

r

ftratus - fpecialiter jus iftud fibi refervat ,.

ifüar]

ne quis intra limites füi territorii exiftens,

der vl

uantumvis alibi legitimé damnatus abf-

vll

que fuo confenfu occidatur , aut bonis

ii d

fpolietur; econtra non retinet fibi tale

yioyt

jus, ne alterius delictum ibi potfit niz

r N

nifeftari, cüm plerumque magiftratus fi-

tm i

bi invicem communicare íoleapt, Exie

Bürin

ftimanttamen plerique cumMolina tom.

nitite

4 Diipi-23.

Quóod manifeflatio delidi

Ti

in eodem loco, ad quem aliàs difficul-

QU p

ter perventura fuiffer defe&tu commercii

N

f

AU

ejus notitia ,. fit oppofita charitati , fed

Dd

contrarium dcfendit Lugo. fupra citatus

N

Num, 77. eo, quód fic manife(tans exe»-

d

quatur fententiam judicis, adeóque non

peccat contra charitatem , ficut contra

pot

tift

hanc non peccat - qui publicé profcti-

uT

prum

/i

L.

]

|

bi/pumio le. Attic. V.

E ul

79f

ptum occidit, Excipit tamen nifi in eo

mï;üar. -

A

loco, ubi delinquens publicé ple&itur ;

TN

períona ejusdem fuiffet ignota , üt cón-

tingeret, fi quis alienigetia füb'larva, aut

[

[

fido nomine delitefcens hic publicé pér

Ti

li&ores puniretur, tunc fiquidem (ocius

ejusdem perfonz latentis confcius non

lt

TE

poffet falvà juftitià id manifeftare redux

T.

in Patriam , quia licét hic delidum , &

poena fuerint publica, non tamen publi«

lul

K t

cé nota fuit perfona delinquentis, adeó.

que rctinuit punitus jus ad famami,

Id

Wt

ipfüur juxta omnes dicendum eft, fi ju.

itilts

TA

dex velit effe poenam íolàm notam in-

tra limites certe comunitatis, 'üt cori-

lonir !

tingit, fiPrinceps Aulicum in fenatu, E-

Wi t

fu.

pifcopus Clericum in Confiftorio, Supe-

rior Religiofum in monafterio plectat ,

dunyl

1

nam iíta finé peccato detra&ionis evul-

j l

gari non poffünt aliis ad talem commu.

iutt

nitatem non pertinentibus, & hzc om-

pl

d-

nia proportionaliter ad delidtum publie

cum publicitate fa&i applicanda funt, üt

grtri

fufiüs profequitur C.

lliu M

E

ardinalis de Lugo N.

79. & feq.

j Gtti

uer, 9. Andeli&

le,-quod aliquan.

484

hst

do juíté fuit publicum, fed decur(u tem-

X M

porisoblivione fepultum poffit licité ma-

yit oott

Difeftari? . Refp. negativé cum comma-

Wuu

ni Theologorum tententia, quia licét

; plüï

P2

deli-

$96

vradlatus de fure d juflitie

deli&um fuetit aliquando jufté publica-

E

hn , |

tum, adeóque pro co tempore, quó il-

Kqa

d

lud publicum erat, delinquens amifetit

jus ad famam, . nihilominus pet fubfe-

moti

opi

quam oblivionem hominum iterum re-

cuperavit famam , & jusadillam, ut

fj

conftitutus fit in quieta ejusdem poflcí-

xi(in

G

fione , unde licér falvà juftitià conti-

nuari poffit notitia deli&i , ne oblivio-

quid

tioeri

ne fepeliatur ,. qua de caufa excufantur

( 0US.

Hiftorici , qui deli&a puhlica libris infe-

runteo tempore, quó publica erant ,

pj

eft

non tamen poteft falvà juftitià refutcitari

aziemoria deli&i hóminum oblivione fe-

Alipi

pulti, üt con(tat à paritate illius , cujus

dum d

diint

bona per fententiam judicis fünt profcri-

pta; nam licét talis jufte , id eft feclusà

r

vi, aut fraude , licité impediatur , .

s

bona amiffa iterüm recuperet, fi tamen

&

eadem decur(íü temporis recuperaverit ,

coty

non poreít deinde falvà juftitià iis fpolia-

aude

"

ri. Neque obítat, quód delinquens fo-

tf2)0

]üm videatur obtinuiffe jus ad famam ,

Vi

quàm ex eo tempore bené vivendo com-

NI

paravit, neutiquam autem videatur ob.

hu

tinuiffe jus , ut zftimetur eó tempore

h

fuiffeinnocens, quo deli&tum erat publi-

$lj

.catum , & coníequenter refüfcitatam

u

memoriam hujus deli&i effe quidem con-

ày

ra iu[.hf

tra chgrjtauc'm ^ nqn famen cont

r

! tiam ,

j

bifputatio VIIL, Artic. V. -

$97

i

lu

tiam, üt Leffius l. 2. cap. rr. Num. 82,

& quidam alii affirmant,

Contrá enim

Ti

r

eft, quód aliud fit pef renovatam me-

ts

moriam delidi preteriti non imminui

opinionem probitatis przfentis, & aliud

[ M

fit per hanc memoriam non imminui €«

wf

xiftimationem przfentem , adeóque li.

lu

Totm

cét primum. non fit contra juflitiam ,

quando eidem non conjungitur diminu-

NTP

ii

tio exiftimationis przfentis ità, ut nulla-

tenus notitia delidi preteriti vergat in

j eur,

przjudicium ejusdem, prout conítat ab

ff

fritth

exemplo ntriufque Apoftoli, D, Auguft,

aliorimque; contrarium tamen dicen-

5, (

dum eft, fi per renovatam memoriam

r E

diminuatur przfens exiftimatio.

t

V

. Quer. 10. An, & quando peccet auz

485

diens alteruminiquée detraheéntem ? R efp.

v

éum D. Thorha hie quzft. 75. Art. 4.

apermm

communi Theologorum fententia, quód

TU

audens detrahentem peccetgraviter con-

w'

y

ji) [l

tra juftitiam, fi eandem in materia gra«

J

vi fic audiat , ut illum fic audiendo ani.

d

m et, velexcitet ad ipfam detraCtionem,

Atüc O

N

imó fi eundem non impediat , quando

X

i

poteít, & ex officio tenetur impedire, üt

nt Pub-' z

Supetior fabditum, dóminus famulum,

ülciu

Parens filium &c.:

Ratio hujus conftat

jdema

àparitate quó ad damnum iniqué illa-

a

tumrih bonisfortunz,. - Quodf veró a-

yi

L]

liquis

PVZ

/

4

$98 | ,Tmäatu;'dxä jure & fufiitia.

, Jditit

liquis cx officio non teneatut fed tamen

poffit impedire detrahentem, tunc iftud

j

omitrendo folàm peccat contra charita-

tor Cà

a

tem, Excipitur tamen, üt Platelius hie

Num..772. & plerique alii obfervant ,

! bisfe

! dat

quando quis prudenter judicat fuam mo-

jonet

nitionem effe inutilem , fed potius ob-

futuram coníervandz alterius fama ,

nídi

prout contingeret, fi aliquis equalis, aut

['T:

inferior directé refiftat detrahenti, quia

dit,

münid

per hanc refitentiam magis animatur ad

confirmanda dida, ne videatur men-

qm d

dax, aut fi eadem refiítentia videatur ef«

Qu

íe füperflua eó , quód cenfeat-aliundé

p qu

di&is alterius fidem non habendam ab

plio

ifamis

audientibus, adcoque in tali cafu. fem-

per magná dexteritate opus eít , ut fcili«

Qu

cet vel indire&é ímpediat fermonem a-

; i

lió divertendo ,. vel fi.dire&té impedite

|guy

velit non-nifi premifsá proteftatione, aut

]i

fuavi infinuatione id fiat,.

Hinc pleri-

TA

que cum D,. Thoma füperiüs citato af-

' fto)

firmant, quód zquales plerumque, infe-

E

riores fermé femper excufenter à pecca*

T

to mortali ,. & ex metu,, aut verecundia

t

dire&é non refi(tant detrahenti , quod

di

ipfum àfortiori de fcrupulofis dicendum,

i

Hucufque di&a pariter applicanda funt

m

reperienti fortuitó libellum, fcripturam,

tt

C-l'

1

Yi

aut gi&uram ; quà fama glicna, gravit

1*

í

I.

Difputatio VIlL, Artic. V.

$99

Mlum

leditur, & quidem íub. póena capitali

Vg

jure civili ftatutum eft ,. ut talis inven-

mLm,

tor eandem fcripturam illico laceret, üt

T

V

L. unica Cod. de famofis libellis ver-

J

N

bis fequentibus flatuitur; fi veró easdem

ltiny

chartulas non ftatia vel. corruperit , vel

X

DN

igne confümpferit., fed vim earum ma-

T

nifeftàrit , ífciat fe quafi authorem hu-

4

"

jus deli&i: capirali. fenrentià fübjugan-

f qui

dum , ídque jure Czfareo Caroli V. &

Qd

municipali Auftrie,Styrieque confirma-

Wt Q

tum eft , concordat juri civili canoni-

lu

cum; nifi quod in genere ftatuat Can,

diit

$. qua(t. 1. talem inventorem eidern (up-

ind)

licio fübjacere ,

quod meretur author

jtr '

infamis libelli, -

M

t il

Quzr. II.

uódfi fi detrahens non

486

Wt

exprimat perfonam determinatam, cujus

t

grave crimen iniqué manifeftat? Refp.

Qd

Id non effe peccatum mortale, ni(i hec

manifeftatio redundaret in gravem con.

T

Qu

temptum «certe álicajus communitatis,

v

aut familiz per ipfum detrahentem no-

p J

minatz , üt communis Theologorum

NT

fententia docet : hinc per fe loquendo

effet peccatum mortale; fi quis diceret:

[

in hac familia puellam fuiffe defloratam;

yh t

in hoc monaíterio depréhenfam mere-

ipuuti

tticem , hujus Ordinis Religiofum à fe

vifüm in lupanari &c.

quando catero-

aäüïmi

Ppa4

: guin

)

6oo

Traättus de fure & fuftitia.

quin talis familia , aut Ordo laude inz

vf

«alte

tegritatis floret, quia licét re. ipfa deli-

|

&qm unius alios non faciat improbos ,

(

fdem

ut in proditore conftat, nihilominus ta-

men plerumque hinc fequitur contem-

vera

ptus períonarum monafterii, aut familize.

f

fladt

Unde contrarium dicendum effet, fi a-

liunde conftaret in. hac familia, aut mo-

den

dii,

nafterio fzpius patrata talia deli&ta , aut

fi manifeftatio non redundaret ad infa.

tinuf

ic a

miam allorum, fic ahqun excufant à pec-

cato mortali , i quis dicat, aliquem Ca-

fcren

nonicum hujus Cathedralis Ecclefiz fui(-

: ment

fcSn

fe per Simoniam promótum &c. dum.

modo non exprimat perfonam ejufdem,

hb 10

437 Quzr, 12. An detra&orem ad defen-

hglofo,

dendam famam propriam ahquando li«

ceat infamare ?

]quo d

Refp. affirmativé cum

| t

comumThcologorum fententia, quam

1 f

defendit Ilfünus Tra&. 4. Thcologlæ tno-

1«l

ralis Difp.3. Num.1t1, Ratio eft, quod

conf

defendendo (c per hanc recíprocam de-

mmu

tra&ionem fama propria feryari poffit

Tl Pl

cum fervato moderamine inculpatz tu-

ä ün

telz , quando fcilicet hec infamatio mu-

1 mmc

tua cft medium unicé requ1f'tum ad mi-

| &

nuendatn fidem detra&toris iniqui, neq;

tcm

illa multum przponderat damno, quüod

! qu

( detra&or intulit, aut inferre potcft hinc

dn

à conttatio dcducnur ; quod eundem

:

vicif-

!

"

U

:

"Difputatio VII. Artic, V.

6or

LT

viciffim diffamare non liceat de crimine

h

i

lfhþw

occulto , cujus manifeftatio nihil condue

cit ad tollendam , vel demendam ipfius

lt

m

|

fidem, ut fi quis manifeftaret, füu

ad.-

i (s

verfarium effe homicidam, vel adulte.

r

rum, nam talis manifeflatio non effet ju-

d

fta defenfio , fed folüm vindi&a contra

» llf

detrahentem, | Idipfum àfortiori dicen-

M

dum, fi quis deli&i notitiam injufte ob.

if

'tinuiffet , intercipiendo litteras ejufídém,

iltapcc.k

&c, aut illam accepiffet füb obligatione

Iuv

j

Íccreti etiam extra confeffionem Sacta-

n

mentalem, quod adeó verum eft, ut te-

i, du

fte Suar. tom. 4. deReligiofis traQt. 10.

i,

lib. 10, cap;7.. necquidem in ordineRe-

den.

g

ligiofo, in quo finguli cedunt jus famz

xndü li

quó ad defe&us extra Confeffionem Sa-

n

cramentalem cognitos , Superiori manis

i qu

fe(tandos, hzc ceffiolocum habeat quó

VT

ad illos defe&us, qui alteri fecreto, &

d

: confilii petendi gratiá revelantur; longé

u

minüs autem licitum eft falfo accufato«

fj

ri , aut tefti five intra, five extra judi-

f

-cium viciffim impingere per calumniam

lO Thi |

crimen falfüm , üt cum D. Thoma hic

, g& mi'

quzft. 69. Art, 2. communis, & certa fen-

tentia docet, quia ícilicet mentiri nun-

i

9, Qu

quam licet , unde per Innocéntium II.

ICthim

damnatz funt fequentes propofitiones ;

iale fit

enid

"d

. videlicet 43, -qgidni non nifi ven

dcqa-..

N

603

Yratatus dgfuh e pulitia,

detrahentis authoritatem magnam fibi

j

yyitia

noxiam falío crimine elidere, & 44. pro-

babile eft non peccare mortaliter, qui

m

yeact

imponit falfum crimen alicui , ut íaum

honorem defendat , & ju(titiam.

digie

T

-Quzr. 13, Andi&a quó ad detra&io-

damoi

nem intelligenda fint etiam de mortuis?

ipun

Refp, affirmativé cum certa, & commu.

t

Qu

ni fententía, quia fcilicet etiam mortui

retinent jus ad famam, etfi nonnulli exi-

(ut

ftiment, quód cateris paribus fit minüs

li, t

delictum- detrahere mortuo, quàm vivo,

fübat

N

có, quod magis huic, quàm illi fama fit

Tiis om

vittcm

neceífaria , utpote conducens ad vitam

hofefté, & tránquillé ducendam., | Exci-

litr 4j

pit tamen Amicus à conclufione przdi-

fintqui

&aDifp. 37.N.30. mortuum illum,quem

Qdb

conftatct ad inferos damnatum, eó quód

at

p

talis utpote hoftis Dei , & ab illo tan-

quam judice fupremo aternis poenisad-

vando

di&us fit omni infamià dignus. Contra-

Toort

lunt

rium fentit Cardinalis LugoDifp. 14. N.

46. nam aliàs fequeretur, de quovisdam-

fab(i

nato poffe abíque omni injuria confingi

[urte

quodvis delidtum , quod nemo admi(e-

r

rit.^ Verüm utraque fententia concilia.

vi

ti pote(t dicendo, quód nunquam liceat

T

mortuo quantumvis damnato impinge-

i

re crimen falfum , liceat tatnen revela-

con-

wi

x

re dc?i.&;üm ab eo commiffum, fi

N

ftaret

[

"

603

Difjutatio IU Artic. V.

R i

ftatet hunc effe damnatum, & criminis

M

:

Nn.

notitia extrà Confeffionem Sacramenta-

'

! qum'

lenri effet obtenta, quódái enim Deusre-

llüäm

velaret Petro, Paulum effe damnatum -

Il

abíque eo, quó

d illi revelaret caufam

dti

damnationis, &

Petrus manifeftaret id

f

ipfum

onfefíatio , qui morienti adíli.

(

tit,non potc

Confcflarius quantumvis

1yn|

criminis con

fcius illud revelare Petro,

tiliti

Quar. ultimo ,

quid circa contume- 489 . :

[Ltny

lias, imiproperia, convitia, derifiones ,

*

ibn

fubíanationes &c. dicendum fit? Refp.

lm í

His omnibus quó ad gravitatem, aut le.

P

vitatem injuriz eadem effe proportiona-

n

liter applicanda , quz hucuíque di&a

d.

fünt quó ad derradionem, nifi quód ifta

a

czteris patibus fint injuriz ex gencre fuo

g

[»)

eraviores detra&tione , utpote violentz,

J

libi di&um eft. Caterüm obfer-

prout a

H

ipæïiiSIi

vandum pri

mó,quód fieut omnia peccata

V ttt

mortalia in genere detra&ionis quà talis

TU

funt ejufdem, fpeciei, fi crimen re ipfa-

n

fubfiftat, ità pariter de contumcliis di-

fcurrendum , adeoque fufficiat , fi quis

iij

ao

r

in Confeffione Sacramentali íe accufet,

Qu

quód per detradionem , aut contume.

g

liam graviter leferit alterumi dictum eft,

;mpm,e

fi crimen re ipía fubfiftat,, nam per im-

t

pofitionem crimi

nis falfi , habetur nova

p

icitur.- -

n,üwu

fpecies malitiz , qugcalumnia d

ht

L

Xccun- :^

604

thidt;l: de fuye &"714]?&?40 :

Secundó, quód contumcelia, convitinm,

j pue

jriptu

& impropcrium przcisé quà talia fpecie

non differant juxta D. Thom: hicquzft,

qtem

dfodid

72. Átt. 1. ad 3. cóquód hec omnia ten-

Cofn

.dant in finem eundem , fcilicet dchono-

& hon

rationem alterius, ex quo Att. 2. con-

ulea

cludit, hzc effe peccata mortaliá ex ge-

nere füo juxta illud Matthzi $. qui. dixe-

quni

f

rit fratri fuo fatuc , reus erit gehennz

ignis, Tertió, quód itrifio, quz fit ore,

Fedt

I

i, o

fcilicet verbis, vel cachinis , &.fubfana-

tio, quz fit getu , fcilicet nafo rugató,

qun |

injota

exertà linguá juxta D. Thom. hic quzft.

-

Aclicet

75. Att. 1. fpecie diffetant & contumelia

€ó, quód hzc przcisé tendat in dehono-

deone

, inc

?

rationem, altera vero in confufionem,

& erubefcentiam alrerius, adeóque hec

popet

p

i, d

ex genere fuo eft gravius peccatum ,

quàm contumcelia ,. àt D. T honías ibid.

&ontq

Art. 2. docet : aliquem illudere, vel irri-

omni

dere eft eum omnino parvi pendere, &

àtt

eum tam vilem zítimare, ut de cjus ma-

V, U

lo non fit curandum , fed fit quafi pro

d

ludo habendum, & fic derifio e(t pecca.

* Bu

i

Id

tum mortale gravius, quàm contumelia,

& tantó gravius, qüantó major debetur

u

reverentia perfonz, qua illuditur,. Huc-

J

ufque Do&or Angelicus,exinde conclu.

N

dens , quód graviffimum peccatum fit

d

cum itridere, & huic fecundum fit i

Eti-

f

-

f;q

$

r

i

ni/putäräa Vin, artic, V,

60

n

li

fio parentum , confirmans id ipfum ex

Scriptura Prov.30.oculum,qui fubíannat

! hi:w.

patrem, & defpicit partum matris fuz,

Of |

effodiant eum corvi de torrente, Exhis

ts

Conftat r. quódinjuria in bonisfamz, 49o.

i

& honoris non folüm fit peccatum mor-

ulit;

tale ex genere fuo, fe

etiam gravius ',

quáu.

quàm injuria in bonis

*

ortuoz, quibus

Jl

fama, & honor przponderat juxta illud

Mf on

Ecclef. 41. curam habe de bono nomi-

L.

1

ne, hoc enim tibi magis permanebit ,

d

quàm pretiofi thefauri, & argenti, Hac

It qui

injuria dividitur przcipué in tres claffes,

QT

Ícilicet detradtionem , feu clandeftinam

d.

lafionem fatnaz, vc] exiftimationis alie-

-

i,

ne&,in contumeliam, convitium; & im-

u

properium , fea;dchonorationem alte-

ul

rius, & illufionem, quz «endit in illius

iM

contemptum , & erubeícentiam , qua

omnia peccata fpecie diffzrunt, ità qui-

Dd

Mi t

dem, ut contumelia fitgravior detradtio-

ne, utramque excedat illlufio, quodG,

T

eim

detra&dioni, aut contumceliz finaul jun»

gatur calumnia, quà fcilicet defeQus fal-

i.

vt

fus alteri fcienter impingitur, tunc utri-

At

que accedit nova fpecie malitia. Preter

has injurias externas in bonis famz , &

i HU("

n

honoris datur alia injuria interna confi:

fiens in judicio temerario, feu firma fen.

n

yuiti

tentia de gravi*qaltfzrins mglo,autdc

fectu

u

le yi-

[

906

Trallatus de Pure e& fuffitia, -

gl (

levibus fundamentis innixo, quodjudi.

t e

cium ex genere fuo eft peccatum mor.

tale, ecus autem temeraria füfpicio, per

j qu

um pio

quam non habetur firma animi fenten-

ia d

tia, fed judicium formidine mixtum.

491

-u

-Con(tat 2, quód gravitasinjüriz in bo-

eum d

nis honoris, & famx defümenda (ità

econiti

quantitate datnni illati. Cenfetur autem

ag

per fc loquendo quantitas fufficiens ád

gravem injuriam in materia detractio-

fun, qi

" tedpnit

nis, fiinjuíté revéletur peccatum mor-

talealterius, autalius defe&us etfi natu-

lr m

r of

ralis, huic tamen eatenus zquivalens ,

Confl

quatenus per fe fufficit ad minuendam

aviter exiftimationem illius ,-de quo

wl p

i i

talis defe&tus revelatur, cujufmodi folet

effe illegitima nativitas &c. idem propor-

ts

ficülus

tionalicer intelligendum eft de contume-

lia, ut illa cenfeatur gravisy quz fufficit

E

miít,

ad gravem jaduram honoris, prout con-

tingit fi alteri prefenti objiciatur comif-

Tat

- publice

fütm peccatum mortale , . aut illegitima

nativitas. Denique idip(umillufioni ap-

Iu

plicandum eft, (1 hzc fit tanta, quanta

t j

er (c fafficit . ad gravem indignationem

&

& triftitiam alterius, . Hinc per accidens

ts

li ! ilï

fieri poteft, ur fübinde à peccato mortali

excüfet detractio fa&a quó ad grave de-

Atf

E

li&um alterius, quando confideratis om-

umi

nibusþ circqutantiis prudenter prafi

po-

! P!imo

!

P

li

Difputatio VII. Artic, V. —

607

Wu-

poteít, quód alter graviter non fentiat

r

manife(tationem hujus delidi : fic in il-

l.

lis, qui etiam gloriantur fe duxiffe. vi-

li, :

tam propudiofam, & interdum per men-

t

dacia id ipfüm jactant, non oritur gravis

j

ja&tura famz, fi quis de illo diceret, quod

It j

eum deprehenderit in lupanari &c. ficut

ETK

econtra fufficit aliquando levis defe&us

(t l

ad gravem detraclionem aut contume-

hndit

liam, quando fcilicet confideratà perío-

AU

nz dignitate, de qua talis defe&us rcvc-

lt

latur, magnurn famz, aut honoris dam-

Vi

num otitur.

1

3

n

Conítat 3. Manifeftationem criminis 49

&qu

occulti poffe excuíari à vitio detra&tio-

At

nis,

Primó quidem , fi alter ipíemet

d

ceffit jus füum, ídque aut fponte dando

Q

facültatem promulgandi hoc delium,

lt

aut factó;quia fcilicer illud püblicé-com-

puit

mifit.

Secundó, íi perdidit jus ad fa.

UM

mam per legitimam fíententiam judicis

T

publicé promulgantis illiius. delidum,

ii

inquo tanien utroque cafu fcilicet publi«

um

citate juíta faGi, aut jüris advertendum

eft difcrimen , an publicum fit pecca-

m

tum refpedu determinatz communita-

qditi

p motul

tis, üt intra limites alicujus domicilii ,

aut monafterii &c,

an vero fit fimpli-

u

du

citer , & abíoluré publicum? nam in

primo caíü illud al'gis ad hanc co

mmues

qpi

nita-

/

Y

1

608 Trallatus de ?uk e þ/h'ti,z,

nitatem non pertinentibus revelari noa

Wetia

E

poteít finé detradtione , fecus autem in

caín altero.

Tertio, quódíi péccatum

qidn

Qu p

fit. iniqué publicatum, tunc non fit ex-

dumft

cuíatio à vitió detractionis,; quia fcilicet

üt malé fupponitur à multis contrariutn

jüco!d

Íentientibus, per iniqué inchoatám pu-

blicationem deli&i alter non perdidit jus

]

adífamam , üt conítar à paritate in bo-

nis fortunz , po

,

eft tamen haberi in ta-

Dez)zju

li cafu facilis excufatio à peccato morta-

at

li ex alio capite, quód fcilicet fuppofità

t

publicitate delidti non ampliüs cenfeatur

& met

otabile detrimentum famz , fi quis il-

lud ;ulteriüs aliis promulget, etfi in tali

dominiü

idug

cafu femper peccet venialiter.

Cate-

ütüen

rüm falfum crimen imponere nunquam

lóq d

licet, ; nec quidem in eo-cafu; quaudo

roprius honor, & fama contra iniquum

D.y

dettadorem defendi non poteft, nifi

penunt

fettim

eundem calumniando , quia mendacium

in re gravi femper eft illicitum ,' & mor-

yandat

trdide

taliter peccaminofum, Quartó licebit ta-

men occultum deli&ium manifefítare ,

quenr

It

quando manifeftationem. exigit majus

bonum , aut illius, cui detrahitur, aut

( u

totius communitatis, aut etiam alicujus

Yiun

finig

tertii innocentis , imo fi quis ipfemet

füuum honorem aliter tueri non poteft,

iim 4

:

Ü

F

gatione

ni[; fors notitiam delidi fub obli

L

, (;grc-

-

-

li

*

Difputatio VIIL,' Attic. V1

609

ECHSLW i

fecreti accepiffet, quamquàm aliqui id.i-

t

píum applicent etiam pro tali cafu eo,

M

quód nemo ceníeatur, extra Sacrámen-

V s

;')« quia [f:ü

rum poenitentiz fe obligare ad fcrvan-

dum fecretucà cum

j COl

incommodo.

gr,avi (üo.damno, & -

C0f .

Urptrdidi(j»:(

Dlte o

ARTICUL'US VI.

zs

ijeiint

De z'njzgria /n bonis vite bumane.,

VA Qort.

ET

Rzn. 1. Quódhomini rion Cotmnpe- 46

lCC

tat dominium proprietatis in vitam,

lnb

& merbra fua, licét eidem competat

al

dominium utile , adeóque femet ipíam

. Qu

[eclusà fpeciali facultate à Deo conce(ía

t

diredté nunquam poffit occidere, üt N.

150. didum eft , quam faculratem teíte

j quin

It

D. Auguft, lib. 1. de civitate Dei acce-

wd, d

perunt nonnulli Sancti Martyres ,. prz-

Ti

fertim fexüis-foeminei , dum ad confer-

2 ta

vandam fidem, aut caíftitatem (e morti-

tradiderunt. Unde nec quidem ex im-

il

ii

patientia, aut defperatione fibi mortem

imprecari , autà Deo optare licet , . fe-

j m

iityt, d

cus autem , fi id fiat cum debita in Di-

vinam voluntatem refignatione ad vi-

() qicit

j; r

tandas miferias mottk.acerbjorcs prafer-

tim ad przcavenda impofterum peccata,

n PONU

qyigt

& obtinendam fclicem cum Deo con-

K

q

L

:'yn-

Y

610

Trallatus. de jure & juflitia.

turir

,jun&i'o"ncm , quod defiderium non íó.

lüri licitnm ,. fed etiam meritorium eft.

qui

qere 1

- Atque hzc eadem proportionaliter in-

bedie

telligenda fünt de mutilatione fui ipfius,

hac fiquidem feclusá urgente neceffita-

quii

dtm

te, quando fcilicet aliter vita confervari

fion poteft, illicita eft , unde poteft fo-

cuo .

cufil

làm licité adhiberi causà virandz mor-

tis, aut graviffimorum cruciatuum , fi-

Ledo.

ve deinde difcrimen hoc proveniat àb

tilime-

inttinfeco ratione alicujus morbi &c. aut

od

ab extrinfeco, üàt fi quis injufté à tyran-

, f

ferya

'no captus fe aliter liberare non poflet ,

nifi manum , aut pedem abfcindendo,

dtper

üt tefte Cardinale Lugone Difp. 1o. N.

^ d

22, commuinis fententia docet , qui id-

B

ipfum etiam cüm Molina , Leffio con-

ftthpoy

tra Turrianum , alióíque extendit ad

Qhanta

-dllum cafum, in quo tyrannus alicui mi-

pl

'naretur mortéin , nifi oculos fibimet ipfi

ptopt

eruat.

B

! liceat dire&té

b

2494

* Pren,2, Etíi nunquam

- fit o

occidere femetipfum, némo tamen ob-

Ü l&u

aut

ligatur per media extraordinaria ,

tj

1

valde difficilia confervare vitam , nifi

hs I

eadem fit neceffaria,bono reipublicz ex

Ut

didis Num. 165, : Quod tamcn aliqui

; Q

limitant ad eum cafüm , quó Superior

firi

praciperet Religiofo , ut tale remedium

U

t, Con-

lUf

ad vitam goynfcryandam adhibea

Frariufn

/

[

l

AT

DifpitaHo VIH. Artic, V,

6!['

ltl

Ü

trarium tamen fentiente Card. Lug, có,

Qs

quód jurisdictio Superioris fe hucexten-

dere non videatur, cüm alter voverit o-

t flli'ïþ;1

C ts

bedientiam juxta Re

gulas füi ordinis,

quz ad iftà non oblisgant.

Pratereà li-

COnf

citum eít , femetipfum manifefto peri-

od

culo' mortis exponere , quando adeít

lId 0.

Itüg, [

caufía fufficiens id faciendi.

Hinc tefte

Letlio tempore incendii , quo quis cer-

Yi d)

at

tiffimé periret, nifi ex eodem fugiat ,

n

poteft fc aliquis licité projicere ex fene-

du

ftra,. fi adfit aliqua fpes hac ratione con-

tt p

fervandi vitam ,

licét ex ipfo lapfu gran-

QU

de periculum im

mineat hujus amitten-

(ï/O«N»

€; fi tamen illud non fit tam certum ,

qiit

quàm imminens ex incendio.

i

Similiter

tempore famis poreít quis ex motivo

ii

vt

charitatis licité cedere panem unicum 2

prafertim fi alterius víta preponderaret

fnti

propriz vitz, adeóque fubditus licité ad

coníervandam

d

Principis vitam interpo-

vt

t

2

nit corpus füuum , ut eündem confetvet

ab i&u lethali immunem ,. imo ad ifta

l, anlt l

datur aliquando obligatio ex ju(titia, nama

9, "

miles in bello jufto non potett licite/de.

j t

relinquere fuam ftationem ad defenden-

vt

dam urbem, aut caítra neceffariam , &

t

fimiliter Parochus obligatur ex juftitia,

ut fuos non deferat temporeincurs(üs ho-

h FCD

üium, autgrag"antis peftis, quando pre-

t

q2a

fentia

612

qratiatus de jure & 7ufiitia.

fentia illius neceffaria e(t ad falutem as

ninete

nimarum, modó fit fpes probabilis, quod

T

r jaduram vitz füz obrenturus fit fa-

men )

lutem proximi, nam feclusá tali fpeim-

v p

prudenter fe exponeret periculo vitz.

minil

curien

Obligatio non quidem ex juftitia , fed ex

;charitate incumbit etiam aliis, qui falu-

ficit]

fan l

tem proximi rcmediis deftituti curare

offünt.

farem

Pranot. 3

. quód fimiliter homininon

fenom

495

competat dominium proprictatis in vi-

Qimen f

tam, aut membra alterius ex di&tis N.

Tiort

156. eti eidem competat dominium ju-

fitrefy

tifdi&ionis, adeóque judex malefadto-

oblato

- res licité occidat, aut mutilet, fi pocna

ftY,;

non excedat menfüram delidi. Quam-

ia (

vis autem re ipfa nocens tum antce, tum

has

atam licité po(-

poft fententiam legitimé 1

ww

fit carcerem effringere , íéque intutum

pord

récipere fáltem tünc, quando eidem im-

fkenía

minet poena mortis, aut alia valde gra-

ocdd

vis,üt triremium &c, ütcommunis fen-

propri

tentia docet, & id etiam ulteriüs exten-

qdre í

ditur, licét eàdem occafione fimul eli-

&tel

berentur alii captivi, üt cum Leffio af-

u

firmat Cardinalis Lugo Difp. 40. N. 46.

J

excipit tamen, fi talis fe juramentó ob-

n

tj

ligaffet , quod é carcere non fugere, aut

Quin

dimiffus redire velit. Quodjuramentum

mim,

tb

E

potle nihilominus relaxari, fieide

-'tlltp

tnine

]

613

h*'m h

D)/putam VIII . Artic. VI.

mineret poena mortis, ceníet Sanch. lib.

"od

i

3.in Decalog. Cap. 11. Num. 36, non ta-

men jufté captus, aut condemnatus po--

iil

tb

teft per violentiam refiftere judici, aut

miniftris eju(dem , .eos occidendo per-

VN

qul ü

cutiendo , etíiinon teneatur, imó nec

licite po[ïït juxta probabiliorem fenten-

l CUW

tiam fibimet ipfi ex mandato judicis in-

NX

ferre manus violentas fe occidendo, ve-

COU QUl

us

nenum bibendo, mutilando &c. plerigs

tamen fatentur, quód condemnatus ad

A

AR

mortem ex inedia fübeundam licité pofz

fit rcfpucre cibos femel,iterámque clam

Mitdo

Ípt

oblatos, üt Cardinalis Lugo citatus affir-

mat N. 3o.quia fcilicet in tali cafu non .

(um

infert fibi proprió loquendo manus vio-

T

Jenta$, & acceptando cibum unà; alte-

w

ráve vice oblatam mortem effugcrcmon

T

: poteft, His itaque premiffis, quibus o-

(b

ftenfum , quoód nunquam liceat

jrecte

LUA

occidere fcmctlpfum neque tituló jurís

f

proprietatis poffit occidi alius,peculiaria

p

circa injuriam in bonis vitz cxpedlcn-

Lmul j

da reftant,

Igitur

i

Ó

Quazr. r. Quid, & quotuplex fit in- 496

-

n.N h

juria in bonis Vitz? Refp. fatis conftare

cmo j

ex di&tis , quód hzc injuria aliud non fit,

Qp

quàm iniqua Izfio in bonis vitz, fcili-

m

cer hominem intrinfecé con&ntucnubus,

joio^

aut perücu:ntlbus, ideoque cüm hazc

]

bona

Qqs

Y

614

Trallatus dejure - juflitia,

L

(eiien

bona principaliter dividanturin duas claf-

fes, fcilicet in bona animi ;

& corporis ,

« vt

qeingy

.'quz intcr (e ípecie. differunt , unde fe-

qmtur etiam ipías injurias fpecie differ-

inillo|

rümi

re , quod ipfum ulteriüs dicendum de-

injuriis in bonis animi fpcctc diverfis,

tnuni

Igitur de his advertendum primó , quód

at

gravxtcr peccet contra Jufhnam qUI VC.4

Qu

deminà

ncficxo», aut alia ratione alterius memo-

nam

nocmum &c. dcftruxt, aut no-

fetmi

tabxhte: minuit,

rtend

Secundo, qui alterum

in rebus ad animz íalutem pertinenti-

[

fübicà

.bus, veletiam in profams artibus, &

fcientiis non in(truit , aut inftrui non fa.

ceptic

cit, quando ad iftud ex juftitia obligatur

tred

ratione officii przfertim (tipendiati, aut

Qu la

ex peculiari pacto,. prout obligantur tu-

vtintn

tores , curatorefquc tefpe&u pupillo-

fo.s

rum, & minorennum ,

artifices refpe-

ls

éu tyrooum , praceptores refpedu dift-

V

Qu

cipulorum , Parochi refpectu fubdito-

Qu

rum. Tertió, qui alterum vi, aut frau-

bona

de indacit ad committendum »peccatum

it hor

nrortale ,. quantumvxs oppof'tum alteri

V j

virtuti , quam juftitiz , üit ad blafphoc-

lüpte

miam, quia. fcilicet per viai, aut frau-

Cl

'dem in gravi matcria (empcr alteri fit

RU

gravis injuria ,. contrarium dicendum,

b

! fi per blanditias, munufcula &c. aliusad

lh

pcccatum mducarur, quia tunc illi con.

&

fentien-

l.

[

Di]Wtatio ün. mic; VL GI *

lii |

fentienti non fitinjuria." Quarto, qul

i

| i

per vim, aüt fraudem alteturn impedit ,

ne ingrediatur ftatum Religiofüum , aut

WT

h

füdni

in illo perfeveret, in quo cafu fieri inju-

riam ipfi quoque Ordini Religiofo com-

t dni

munis fententia tenct , fecus autem, fi

li g

abíque vi, aut fraude id contingeret.

) QUy.

[

Quintó , qui alterum per vim, aut frau-

CT

|

l

dem inducit ad ample&tendum ftatum de-

AUE

terminatum etiíam.Religiofum , ubi ad-

littrm

vertendum eít, quod Tridentinum Seff.

ht

25. de Regularibus Cap., 18. omnces illos

i, l

fübjiciat anathemati , qui foeminam ex«

l 0l

ceptis cafibus in jure expreffis coguntin-

Ht

gredi monafterium , aut volentem finé

Il dit

Hzc brevi-

cauía legitima impediunt,

NU

ter infinuáffe füfficiat, qua apud' Mol.

lh

tom. 5. tra&t. 4. Difp. ;o. & fequ. con-

du

tra Leífium lib. 2; cap. 8. Lugonerm in-

tezrà Difp, fufiüs addu&ta habentar. *

pl

l iutgi':

Quar. 2. Quotuplex fit injuria quà ad

497

A

bona corporis ? Refp. hanc dividi primo

Yi

in homicidium oppofitum vitz huma-

n

nz,

Secundó in vulnerationem, muti-

riafph(ï'

lationem , percuffionem, veneficium;

i frat

captivitatem &c, quxz mortem non. in-

ferunt; fed oppofita fünt fanitati , inte-

jier

:Cnöum )

gritati, aut libertati corporis.

Tertió

in turpem abufum corporis alieni , &

Á jl "

TE

hgec ulteriüs in varias claffes dividuntür ;

feaui

Q'(H.

ngm

616

Tratlattis de jure c iu/h'tiä.

nam primo aliud eít apertum. homici-

r

(ieni à

dium , quod contingit in bello , rixa ,

duello ; aliud clandeftinum , feu prodi.

(icet

Qnq

torium, quodcommittitur fub fpecie a-

micitiz, aut per occultas infidias, fcili-

fis, al

cet propinando venenum ; aut per con-

tias t

du&os ficarios alterum occidendo, quod

ciemi

ultimnm proprié affafinium dicitur. Rur-

ol

fus'aliud e& timplex , aliud qualificatum,

ytl (

quod ob peculiarem perfonz, aut lóci

Tatt,

circumítantiamn . diverfam fpecie mali-

Quat

tiam contrahit , cujuímodi eft patrici-

ocadet

Thom

dium , quó perfona fanguine, aut affi-

nitate conjun&a occiditur.

Huc reyo-

i, aC

catur juxta plerofque proditio patrie , &

qui d

czdes Principis facta à (übdito; fimiliter

wl

hómicidium qualificatum eft, quod ma-

TIngeen

litiam facrilegii continet eb, quód per-

Quo

fona fit Deo confectata , cujuímodi eft

ter

czdes Clerici, aut Religio(i &c, vel co m-

httyr

miffum inloco facro , àt templo , coc-

didii

meterio, monáflerio &c, Secundó muti-

Qp j

latio alia dicitar enotmis, quà fcilicet

(lht,

membrum aliquod principale tollitur , àt

t Q]

pes, manus , oculus &c, alia non enor-

ta) K

mis, quà tollitur digitus, aut articulus

; Wi

ejusdem. — Utraque poteft effe fimplex,

| dinl

aut qualificata, uti de homicidio did&um'

| Läff.;

NI

eft , quod ipfum proportionaliter appli-

ffioni, capti-

liti

c,and'um vïulnctauelni, percu

D

»vita-)

hi

-

li

Es

' Di/putatïiaï VIlI. A/r*'t'ir. VAI."'

6 r/7

um

vitati.

Xl

a

Tertió , turpis abufüus corporis

alieni fimiliter in varias claffes dividitur,

^

fih

h

fcilicet adulterium, ftuprum, & quam-

cunque apprehenfionem violentam ma-

[l

ris, aut foeminz , quibus ob eircumftan.

UE t

tias-perfone, aut loci rursüs divería fpe-

mdo»qm,

1

cie malitia accedere poteft, üt inceftus

n-

t j

uhäcawni

-ob affinitatem , aüt coníanguinitatem ;

|

vel cognationem , facrile

gil ob perfo-

E

-pam, aut locum fàcrum.

t t

'.

x

' ,^ Quzr, 3. An aliquando directé liceat

Y

Id p

occidere innocentem ? Reíp. cum D.

4?*8 *

hd

Thoma hic quzft. 64. Art,6. & commu-

li.

ni, ac €erta aliorum fententia, íd nun-

putzi

, quàm effe licitum eó , .quód lege uni-

[rmiltt

verfali à Deo fit prohibitum Exod. 23.

innocentem, &juflum non occides, Ex

w

p

quo infertur primó, nom poffe licite in-

p d

terfici innocentem , cujus caput poftu-

(

lat cyrannus fub interminatione everten.

Ml i

di civitatem , et(i in tali cafu ju(té poffit

UT

cogi innocens, ütíemetipfumtyranno

u

fittat, quia fcilicet pro fervanda republi.

!Zci'füï m

€a, cnjus interitus aliter evitari non po-

g.

teft, tenetur femetipfum exponére ma-

x

nifcfto périculo vitz amittendz, ütCar-

«(

din, Lugo Difp. 10. N. 114. cum Mol,

ij du

Leff. alií(que contra Sotum , & Banez af-

jicc

firmant, nifi fors , üt Lugo Nur. 115.

jl *

limitat, innocentis vita utpote Princi-

w[;:

pis

L

618

Tralatus de Ture & Puftitia;

i

uolp(C

pis tanti foret eftimanda, ut eadem con

ï

fideratis omnibus prepouderet. incolu-

jp

«

mitat civitatis &c.

Atque hinc patet

difparitas, quare in cafa prazdi&o licité

jetuc d

uthor

poffit tradi innocens licét invitus, fecus

autem virgo ,

fi hanc deflorandam ty-

nifi i

ua d

rannus peteret, quia fcilicet iftanon ob-

/

ligatur ad patrandum hoc flagitium fe

(s

AU

tradere tyranno, ficutin cafü pracedea-

ti obligatur innoceas fe exponere peri-

(l octi

culo mortis.

gtum d

Infertur fecundó, quód

judex probabiliüs non poffit. llCltc illum

[igone

fntenti

condemnarecapitis, quem puvata fc;en-

tiá certó noyit innocentem, licét jüxta

diredéi

allewata , & probata videatur nocens ,

it, quà

xt Lard Lugo Difp. 37, Num. 45/cum

kitm,

Navarro Leífio , Coning. alií(que affir-

UR

mat,

licét contrarium etiam . videatur

i, qi

probabile prafertim ob Authoritatem D.

igente.

Thomz hicquzfít.67. art. 2. & comunem

maelt|

TT heolog. fententiam,

Ratioautem ne-

damni

gandi e(t, quód judex tolàm tunc pof-

UCs

fit;.& dcbcat íequi notitiam per allega-

XiVi(

ta ,& probata obtentam , quando alio-

juldpe

quin inferenda (ententia aberraret à ve-

üttiy

ritate. cum gravi danino alicuius infon-

ld

:tis; ergo quando illi certó conftat, quód

m

allegata, & probata deducant ad falfita-

tiby

tem con;un&am cum' damno innocen-

ttsin

tis, non poterit cadem licité fequi, . Ex

Q

quo

[

4

"

DilputatioVI. Artic.VI.

619

t

quo ipío patet difparitas, quare'econtra

MTEN

judex poflit, & debeat abíolvere nocen-

"

Cmur

tem , qui juxta allegata , & probata vi-

ts

detur innocens, quia fcilicet nulli licet

M ,

authoritate privatà occidere nocentem,

J

nifi iniquum aggtefforem , licet econ-

lhung

tra defendere innocentem , üt ex dicen-

;

La

I

dis patebit,

N

Jcelte

Quar, 4, Àn aliquando liceat indire-

9

It r

&é occidere innocentem ? . Refp. Id li-

ib u

citum effe ex caufa graviffima, üt tefte

Al

Lugone Difp. 10. Num, 123; communis

Ti

fententia affirrnat.

Ratio eft, quód in-

li j

diredé occidere innocentem nihil aliud

L

fit, quàm diredé intendere finem defe -

Af of

licitum., & honeftum, etíi per accidens

yudie

conjün&dum cum czde alterius innocer-

Y t

tis, qui tamen nullatenus intenditut ab

um

agente, fed hoc urgente caufa graviffi-

Qd

má eft licitnm, nequecnim quis propter

damnum per accidensalicui tertio quan-

m

nj

tumvis innocenti imminensreneturcum

graviffima jadura alterius boni, ad quod

p

ii

jus habet, abítinere à tali a&ione ; ergo.

u

Hinc infertur primoó, quódin bellojufto

js t

licité dirigatur tormentum ad ceverten- :

jar, u

am turrim hoftilem ab iniquis defenío--

1 y ïämü*

ribus occupatam, licét conftet complu-

res innocentes iifdem cffe immixtos, üt

y

To

unis

u

i

1:,(

curþ Molina, Leífio, aliífque comm

fen-

620

Tratlatus de fure e fuflitia.

u flf

, fententia docet, Inferturfecundó, quód

qipat

fi iniquus aggreffor vitz fe infante obje-

adida

&o protcgeret ità, ut alter imminentem

ha.

abaggrefloreidhum lethalem evitare non

confii

poffet , nifi unà cum infante confodiat

Qam 4

ficcarium, tunc i(tud probabilidis licitum

fari (

fit, àt T heologi citati affirmant, Quod

ridma

ip(um fimiliter dicendum, fi quishofte in-

adii

fequente non poffit morteminiquam ali-

m, Qu

terevitare,nifi fugiendo per locüi anguftti,

jcié at

in quo infans,aut claudus jacens equófu-

dimie

gientis obterendus eft. Utrobiq; tamen

il fore

'Theologi excipiunt , fiquo cafu infans

baptizatus non effer , tunc fcilicet lex

qui dl

N

quidal

chatitatis obligat ad exponendam vitam

propriam pro zterna falute infantis , fi

qtopo

i,

adfit certatfpes, quód hic deinde ad ba-

ücenr

prifmum fit perventurus.

co . Quar. j. An, & quando occidere liceat

fa.

vel di

iniquum aggreflorem vitz ;

Retp. Id

licitum effe fervato moderamine incul-

polli:

que td

pate tutelz, ür cum D. Thom, hicquaf(t.

64. Árt, 7. communis, & certa fententia

miesa

docet.

MetIn

Ratio eft, quia jifta defenfio

n

contra iniquum aggrefforem cuivis Jure

l

naturz fit licita, adeóque etiam filío,con- *

ao

Ditt

tra Parentem , laico contra 'Ecclefiafti-

, cum &c. nam üt habetur cap. t8, de ho-

TOl

itl

micidio $. ult. vim vi repellere omnes lc.

U

ges , & omnia jura permittunt, id ta-

men

x

lä(

Di)þutatia*Vlll. 4ttit. VI,

,621

QU

men ficeri debet cum moderamine

inculpatz. tutele non ad íumendam

Itj

Qs

vindidam , - fed ad injuriam propulían.

ln

dam.

nde moderamen iftud'in eo

I6 Qu

con(iftit, ut major vis non adhibeatur,

Vil

quàm ad precavendam injutiam nece(-

Ddf (p

faria fit, ideóque fi hzc fecluío gravio«

Yistole

ri damno poffit aliter evitari , nulla vis

adhiberi poterit,. Ex quibus (equitur pri-

lii

Xl

1nó , quód iniquus aggreffor vitz poffit

licité occidi, quando fimpliciteraliud me-

Mi

OO t

dium (e defendendi non fupereft, etiam(i

Tenrm

ille foret conítitutus in peccato mortali,

"fl i

quia fcilicet fibimet ipfi imputare debet,

VH

quód alterum iniqué aggrediatur, adco-

futi, [

que exponat femet ipfum difcrimini fa-

MT

lutis.

Secundó, quód id ipfum ctiam

dicendum fit, fi alió: quidem medió, non

lt

tamen abíque gravi jadtura. in eodem ,

vel alio genere vita propria confervari

i Mi

poffit, nifi occidendo aggreffotem, idco-

tj rr)

l]

que tefte Laym., alii(que, Nobilis, aut

::J

;fzfï'mä

miles non tenetur fugere, quando id ce-

deret in graviffimum dedecus eju(dem,

& n

Contrarium fentiendum de Religiofo ,

at

aut Clerico , quibus fuga talis ignomi-

jfllo t

nioía non eít, quin imó de Nobili, aut

datdi

milite etiam, fi aggreffor (it ebrius, aut

P.lg,dt "

infanus , nam talem fugere non e(t de-

b g

decus, CTTertio, quód idem dicendum

;

::

Ron

l

1

-

625

: Tmäkm,; defure c» Zuflitia,

(

non folüm de a&tuali aggreffore, fed e-

y n

tiam de illo, à quo mors iniqua certiffi-

idp. à

mé imminet , ut eadem alirer declina-

modet:

ri non poffit ,. nifi preveniendo, quia

habetü

fcilicet nemo tenetur primum ictum; aut

periculum illud expe&tare ab aggreffore,

od

etiami

qqö Íemel admiffo vitam, non poteft

coníervare , ex quo tamen minimé fc.

deranit

fendeni

quitur ,quód innocens ad mortem dam-

natus licité poffit occidere judicem, f£al-

(icendis

(idereli

fos teftes, aut miniftros, quando fenten-

tía materialiter iniqua, formaliter tamen,

do hic|

dirit

feu juxta allegata , & probata jufta eft ,

quia fcilicet in tali caíu judex fert licité,

clinar n

ad proy

& exequitur fententiam, neque occifio

judicis, aut teftium cft medium oppor-

t Ny

Va t

tunum ad confervandam vitam, & pro-

inde non. fervatur moderamen inculpa-

g

agerei

tz tutelz , ut meritoó per Alexandrum

VII, damnata fit (equens. propofitio 18.

defenfi

icet interficere falfum accufatorem, fal-

quer

Íos teftes, ac etiam judicem , à quoini-

[cietà

qua certó imminet fententia; fi alià vià

ttnqi

non poteft innocens damnum evitare,

timat

Qu

Quattó, quód illum occidere non liceat,

qui aggreffus defiftit ,. aut fugam arripit

iti d

€ó, quód tunc non ampliüs fervaretur

r

debitum moderamen, (ed homicidium

dj

tàle effet vindicta ,

Juti

prout ex tgxtu)(upc-

riüs allegato conftat,

Qj

Quæ'r;

[

Iþ;k. j

: vDi/pïutatio VIII, Artic.VI.

623

g ]

,. Quzr.6, Anetiam iniquumaggreffo. 91

Inllqmmm

rem famz , aut honoris occidere liceat ?^

L TM

Refp. affrmativé , dumimodo fervetur

nitndom ]

moderamen inculpatz tutellz.

Ratio

IDl

habetur ex fundamento addudto Num,

Eu

przcedenti, & confirmatur ex eo, quó

1 0n pm*»

etiam iniquum aggrefforem fervato mo-

du

deramine predicto occidere licearad de-

rtendn

fendenda bona fortunz, üt conftabit ex

Mitn, i

dicendis,; hinc fequitur primó, quód oc-

tbl

z

cidere liceat iniquum aggrefforem, quan-

Vi

do hic honorem alienum fa&is aggre-

i d,

ditur ità, ut gravis ignominia aliter de-

trfen lt

clinari: non poffit , üt Càrden. Diff. 2t.

ad propofitionesab Innocentio XI. dam-

TM

Id qpot

natas Num. 43, aliique affirnanr, obfer-

vantes tamén, quód plerumque contin-

m i.

t

gat, ut jufta defenfio contra iniquutn

Meundnt

aggrefforem honoris conjungatur cum

gdio

defenfione vitz, quod Carden. citat. fe-

quentüj exemplo exponit : fi quis enim

t

]i

fciret alterum infidiari thoro conjugali,

eümque ventürum circa horam no&is

g li

yp t

decimam, poflet illum adjanuam domíüs

evaginató gladió expe&are, quód(ipro-

vl

jg;mäüiþiï

inde alter ingredi vellec, eámque in (i-

nem gladium ftringeret , tunc eo ipío

j t

tonicit

defenfio honoris, & thalami conjugalis

jungitur cum defenfione vite &c. ^ Se-

cundo, quód licité occidi nonpoffit, qui

folüm

(

-

E

624

Tratlatus de 7ürb & fuflitia ;

j

folüm minatur gravem infamiatm per ca-

lumnias , aut alias injurias verbales , ut

qoqx

Carden, citar. affirmat , quia fcilicet talis

ial

occifio non cít medium per fe ordina-

fent p

tum ad defendendam tamam, & prate-

- fünt p

rea adhuc dubium e(t , an calumniator

occidt

fit obtenturus fidem apud audientes , ut

fido:

exinde fequatur infamia, Hinc per Ale-

tilis oc

xandrum VII, damnata eft fequens pro-

vt

pofitio 17. licitum eftReligioto, vel Cle-

. ld

rico calumniatorem gravia crimina de fe,

At a

vel de fua Religione fpargere minantem

& met

occidere, quando aliusmodus defenden-

mum fo

di non füppcetit , uti fuppetere non vi.

T

detur, (i calumniator fitparatus vel Rc-

vungti

ligiofo ipfi, vel ejusReligioni publice ,

(s

& coram gravi(fimis viris predicta im.

hi, Q

pingere, nifi occidatur.

Similiter per

füet W

Innocentium XI. damnata eít (equens 30.

: p

fas e(t vito honorato occidere invafo-

pletur

rem, qui nititur calumniam inferre , fi

ttut,

aliter hzcignominiavitari nequit, Idem

Qut

quoque dicendum, fi quis impingatala-

ia

am, vel fufte percutiat, vclpoftimpa-

B.

Gamalapam,vclidum fuftisfugiat. Neqj

obítat, quód in addu&is propofitioni.

- MTl«

*

*

ol

bus adjeciz fint particule exceptivz

It

quando alius modus defendendi non fu-

. b

pereft, fi aliter hec ignominia vitari ne-

non

Wty

quit , quia ícilicet ha& acceptiones

funt

E

»

'ul

ni/þurïfia VIH, Artic.VI, -

625

li

W

fünt re ipfa de fübje&o non füpponente,

ideóque licét füb predicta-limitatione ,

L

ts ^

ütaliqui putant , propofitiones illz ef--

fent fpeculativé probabiles,! non tamen

,.

funt practice probabiles.. Tertio, quod

GQ

TM

occidere non liceat illum, qui poft illatam

fácto contumeliam fügit , quia fcilicet

I

UE

tális occifió non effet defen(io ad pro-

n

pulfandam injutiatn eó , quód fugitivus

Aedete delinat, neque effetconfervatio,

ii d

CC

aut recuperatio lionoris, quód alterumt

TT

cx mctu fugitivum occidere non fit lig-

num fortitudinis, vel magnanimitatis ,

K 000

i

ideóque effet mera vindi&aper legemE-

vangelicam prohibita, ex quo fundamen-

iprbc

to damnata eft propofitio 39. fuperiüs ad-

t i

T

ducta. Quartó,quod hucufque di&ta pa-

N

riter procedant de violento aggreffore

du

"

pudicitie , prefertim cüm hujus jatüra

u

plerum

que detrimcnt/prä ffa-mæ fecam

s

at

trahat.

Quzr.7, An pro denfen

n

M la

*

dc*ndijs faofmisl fo2

áliquando occidere liceàt :

iniquum ag-

I

1

grefforem ?. Refp. affirmativa cum cer-

;qzni

M

tà. Theologorum fententia; f; ferverur

M

rnoderamen inculpatz tutelz confiftens

g

in eo, utgrandis immineat jactura in

SRUR

bonis fortunz , eadémque aliter cvitari

nia i

non poffit, nifi occidendo iniquum ag-

pfa

u

;

grefforem. - Ratio h::jus eft, quód i

i^

626

qrallatus de 7ure&2uü?ti4. :

bona temporalia ad hominis vitàm fint

ia

principaliter ordinata, ideóque etiam il-

gput

la defeadi poffintcontra iniquum aggrcí-

NY

[j

íorem , íervato debito .moderamine ;

gularit

idque ex Cap. 1. de reftitutione fpoliato-

quami

jdem:

rum , ,& Cap. 2. de homicidio. confir-

matur; circa quantitatem vero przdi.

mattt

&am divería eft Theologorum íenten-

ad ott

tia, ctíi in co conyeniant , quód per fe

Don

loquendo major quantitas fit neceffaria

quda

ad juftam occifionem furis , quàm re-

polita

quiritur ad conftituendum furtum mor-

doerh

tale, unde.Sotus, & Molina negant íuf-

dmny

ficere per.fe. loquendo ad juftam defen-

& vel

fionem, & occifionem aggtefforis iniqui

violeni

4. vel j, aureos, . Cardinalis de Lugo nec

Al vl

uidem 10. aureos fufficere judicat, alii

Mteytot

Cüm vero incertus fit

aliud ftatuunt.

&t

pro Regionum diverfitate valor mone-

:

Qii, |

hinc forté melior regula defutmni pof-

fpes d

à quantitate fufficiente juxta variam

idtum

KRegionum :confuetudinem ad fimplex

(it4

furtum. capitale , ad quod juxta ftatuta

Que

criminalia Auftriz art. 84. fufficiunt 25.

Wed

floreni, & juxta inftitutiones Crimina-

Qu

les Caroli V. pro univerío imperio Rom,

lii

Sufficiunt . aurci ; fed regula hzc ma-

Vetu

jori indagine opus haberet , quia. videtur

Q

plus requiri ad jufté occidendum furem

tü:q

nan:

authoritate privatà , q-uäm' condem

um

j Q

l

TW j

-- DifpitatiaVIIL. Artic, FI.

627

tj

dum authorithate publica, ^ Hinc infe-

u

]

res primó', quód merito per Innocen-

N

tium XI. damnata fit 31. propofitio: re-

[

[

]

£ulariter occidere poffüm furem pro

quantitatc unius aurei , quia fcilicet hoc

(4o Qu

h

j

idem fignificat , ac unum aureum effe

materiam fufficientem per fe loquendo

ID n

iipei

ad occidendum licité raptorem ejusdemg

non tamen hinc é contrario fequitur ,

Wt

quód aurcus. per accidens füfficere non

quum

AA T

poffit ad licitam occifionem furis, quan-

do ex hacja&tura fequeretur graviffimuat

Va l

lm d

damnum alteri ratione paupertatis füze

&c, vel étiam , fi accederet graviffima

Yi

violentia , üit fiquis plebejus alicui No-

Agnt

bili violenté cum publico dedecore vel-

(

lecextorquere aureum, abripere pileum

d

&c, Secundo etfi furem fugitivum infe-

] Yi

qui, eümque occidere liceat,, quando

n

Ípes alia recuperandi bona non (upereft,

u

idtamen non fit licitum, fi res

iini

fit alià vià recuperari.

3b!—ata pqü

t

pultt

Quzr. 8. An hucufque didla fimiliter

f tj

procedant quó ad juftam defenfionem

$05,

(

honoris, vitz &c. alicujus alterius contra

ol

iniquum aggrcefforem ? Refp. affirmati-

j hat

vé cumIlfung.tract. 4. Difp. 3; Num,69;

j t

& communi aliorum fententía.

Ratio

yn o

eft: quód tituló charitatis Chriftianz li-

ccat proximum in gravi periculo: confti-

ondïm"ä

"

Kr2

tutum

Y

Y

628

2 Tm'tat;'i de juré e puflitia.

[

tutum defendere

tra iniquutn aggref-

m

forem, adeóquel

t

etiam ipfemer ag«

r

oem

greflor fit proximus , quia tamen ini-

quus, & alter innocens, hinc in tali ca«

iliene

fu licité fufcipitur defenfio innocentis ,

mend

ídque verum eft , licét hic forté antece-

d d

dentet dediffet caufam aliquam invaden-

at bo

di iniquo aggreffori, non tamen (uffi-

(ui

«eientem ad tollendam illi vitam ; ex-

i i

inde veró non fequitur , . quód feclufis

4 ài

peculiaribus circumftantiis , in quibus

fum hr

fcilicet defendendus effet Princeps , Pa«

dieii

rens &c, quilibet teneatur cum gravifuo

fuppon

periculo defendere alium contrainiquum

tioptz.

aggrefforem, quia fcilicet per feloquen-

Meryan

do nemo tenetur ad fervandam vitam ;

Qüi pto

aut bona proximi fe exponere periculo

ii y

amittendi vitam , & bona propria, nifi

t t l

alio pa&ó ad hoc effet obligatus. Con-

À forti

firmatur id ipfüm ulteriüs exinde; quód

ditede

juxta communiorem fententiàm nermio

tus jat

teneatur, licét poffit füuam vitam defen-

Qugis.

dere- per occifionem iniqui, aggrefforis

Atts l

có, quód hotrnicidium fit medium ali-

Qum,

quod extraordinarium ad vite propris&

ponde

confervationem ; nifi forté iniqué inva-

amign

füs effet perfona neceffaria bono Rei-

ij

publice, aut conflituta in peccato mor«

a

tali ità, ut falutem zternam amitteret ;

' fllppm

occie

mü confcrvc:- vitam 'tcmporalcm

enado

;! Qu

l

'ixi/putaräa VITI, Artic, Vh,

€29

,";W!gnr-

dendo iniquum aggrefforem, « Et hac

proportionaliter quoó ad iniquum aggref-

n

forem hónoris, pudicitiz, aut opulentiz

d

alienz intelligenda funt, in quibus ta-

iimm

"T

men circumf(tantiz magis urgentes, quàm

ad defendendum honorem, pudicitiam,

"

aut bona fortunz requiruntur.

n (

—Quzr.9, An aliquando liceat procu- fo4.

lit; u

rare abortum faltem ad defendendam vi-

Qd

tam, aut honorem matris ? Refp, cer-

bb

tum primó effe , quód nunquam liceat

i,

dire&té procurare abortum , licét foetus

D

fupponeretur necdum effe animatus. Ra-

C

tio pre cateris efficax, üt Card. alifque

bhur

obfervant, exinde defumitur, quód, fi-

VRs

cuti pro nulla circumfítantia licitum eft

al

dire&té procurare pollutionem, utpote

wl

ex fine intrinfeco naturz oppofitam, fic

m u

à fortiori non liceat in illa circumftantia

j qïä

dire&é procurare abortum eó , quód foe-

7 10

tüs jam femel uteró conceptus, fit longé

uad

magis ordinatus ad propagationem ge-

| g/aäïis

nerishumani , quàm femea necdum re«

n

ceprum.

Certum eft fecundo, quód

pj

proinde nunquam liceat matri ad evitan-

jgei

dam ignorniniam, veletiam mortem ab

o

intrinfeco ifninentem, procurare àbortü.

oD

Ratio eft, quia cüm periculum hoc; üt

t

fupponitur, folüm ca de cauía ifnineat,

g

quód Xm—atcr pre

gaans fit , hinc ad illud

i

i

Rtrs

evi-

D

T

630

! Da&amixde 7&&-(5» fuftitia,

gltitt

evitandum deberer eligi tàánquam me-

dium unicum procuratio abortüs, adcó-

dotti

que hic dire&é intenderetur, quod fern-

& (

betür.

1

per illicitum eft.

Unde per Innocen-

tium XI. damnata eft fequeüs propofitio

ad b

24: licet procutare abortum ante anima-

fpirit

tionem foctüs, ne puella deprehenía gra-

Qu

vida occidatur, aut infametur ; & hoc

tus, !

intelligéndum ob rationem adductam ,

itdred

etiamíi iàütegrz familie, aut communi-

mids,l

-tati exinde mors,

aut infamia immine-

ür a

ret. ' Certum eft Tertio, quód idem di-

tonier

acide

.cendum, licét fupponeretur, puellam

^ per vim oppreffam fuiffe imprezgnatam,

dilcord

titi d

üt Carden. diff. 22. Num. 39. & fequen-

tibus oftendit : quia licét puella violen-

marii

tum aggrefforem licité poffit occidere ,

df

fi-aliter fe defendere non.poffit, poft

n

confümmatum tamen flagitium , licité

1N

non poteít ad evitandam infamiam , aut

teper

mortem ab extriníeco imminenterr pro-

quiaj

curàre abortum , quia fcilicet , directa

tti f

hujus proéuratio pro omnibus circum-

. qeh

ftantiis illicita eft. ^ Hinc ulteriüs

qif

jof Quszr. 16. An in eo cafu, in quo ma-

lf

tri periculum mortis imminet ab intrin-

Wi

feco ratione morbi &c. poffit indiredté

Q]

procurari abortus? Refp. Diveríam efle

iniqu

'Theologorum fententiam, & impri'mi'g

f

certuni

qu?dcm ferme omnes tanquam

admit«

flcp;

J

D

L

h

Difputatio VII, Avtic, Vl

65t

MM l

Wtic

ädmixutunt', quód illicita fit procuratio

abort(s etiam indire&a, quando fztus

U ,

Xt lg.

jam fupponitur animatus, fimülque ha-

betur fpes certa ,. quód perventurus fit

05

EU.

D

ad baptifmum eó , quód tunc bonum

fpirituale prolis prevaleat vite mattis,

t

Mi

Quódfi autem faetus nondum fit anima-

TU

t

tus, tunc licitam -effe »)')rocurationcm

du

indirectam abort(üs, fcilicet utendo phar-

f

mácis, balrneis &c. quz diredé ordinan-

Ti ii

tur ad recuperandam 'fanitatem ,* aut

hiliud

Confervandam vitam matris, licét per

0

aecidens inducant abortum.

Caterüm

Wa

difcordant Theologi, an licita fit procu-

ia

ratio abort(üs etiam in illo cafü, in quo

nl

matriimminet periculum mortis ratione

(it ,

Affirmativam te-

difficillimi puerperii,

M. v

net Sanchez lib. 9. de matrimonio Difp.

tüm i

1o. Num. 9. afferens: nullum à fe fuiffe

futin i

repertum, qui contrarium doceat, tum

j

quia in talibus circumftantiis matre mor-

nincnr:;

/i

i

W

,';c'

tuà foetus nunquam animabitur , adeó-

que huic preferenda eftvita matris, tum

i

quia foctus ipfe eft violentus aggreffor ,

ag

licét folüm materialiter injuftus, adeó-

T

que ficat ebrium , aut infanum aggref-

j ii

forem, quanrumvis folüm rnáterialiter

iniquum occidere licet, quando aliud

jerinc

&impnfü.

medium fervandi vitam non füpereft ,

u

fic pgritcr lice

D

bit procurate abortum foe-

tus

n

(

Rr4

635

Traltetts deTure cy Suflitia, :

tüs inanirnati:

NT

Contrarium | defendit

Bafilius Pontius lib. 1c..dc matrimonio

já 4

Cap. 13. Leffius, Vaíq. aliique, quosfe-

moun

quitur Didacus Fuentes Difl. 21. ad pro-

fequit

pofitiones ab Innocentio XI, damnatas

tüm,

€ó, quód hinc videatur (equi , quód fi--

templ

militer idipfum liceat, i periculum mor-

tüend

tis matri immineat ab extrinfeco ,. licét

«lid

autem. Cardenas Diff. 22. Num, 22. af-

p

fignet difparitatem eo, quód.in ifto ca-

: piti(o

tQvoc

fu foetus non fit iniquus aggreffor, nec

quidem materialiter talis, uti in primo

toidta

eafu, nihilominus citatus Fuentes Num,

lcilicet

41. id negat; quia ícilicet fcetus jure na-

| proto

turali exigit debitum crefcendi, & na-

- (ondid

Ícendi à matre fua, adcóque non eftini-

t o

quus aggreffor, ne quidem matcrialiter

lii y

talis.

Verüm pra czteris . efficax ratio

| ag

defumitur cxinde , ^ quód nunquàm

qui

licita (ir dire&a procuratio abortüs , qui

; ad qt

in cafü-addu&o intervenire videtur, ob

|

| eccid

quam caufam. Cardenas cit, hanc fen-

| (UGdtU

tentiam ampleaitur,

4

| pre

.$06

Quzr. ultimó, an , & quando liccat

; n

acceptare duellum ?. Refp. Quódfi no-

&l

mine ducelli intelligatur certamen parti«

il

culate authoritate privatà cum periculo

july

vitz , autmutilationis indictum,id licité

al li

nunquam offerri, aut acceptari poffe, it-

p

prohi-

Ti

Ppm lcgibus Divinis, &humanis

bitum

[

N

Y

MM

3 D;/P'u' 4tio V"lo Art, le *

&2

i M

——

"Q

bitut graviter, atque infupet Ecclefia-

)

flicà authoritate fub cenfuris interdi-

nue,qn

l Al

&um, proutex Tridentino conftat. Hinc

fequitur primó', quód duellum forma-

! A

tum, quando fcilicec ad certum locum,&

l, qui

tempus,certanté determinatis armis infti-

CUT

tuendum indicitur,acceptare non liceattie

i, j

tuló defendendi honoris , üt exfequenti

ln

propofitione per Alexandrum VII. dam-

hia

nata.conítat: vir equeftris ad duellum

N

provocatus poteft illud acceptare, ne ti-

I

mniditatisnotam apud alios incurrat;quia

Ms u

fcilicet ad tuendum honorem fuffcit, fi

"l j

provocanti refpondeat , fe;non pofle ex

Jj ( t

condi&o fufcipere duellum utpote gravi-

Qdf

ter prohibitum.: interim tamen fore u-

P

bique paratum , ut fe defendat, fialter

NT

aggredi tentaverit,

Sequitur fecundó,

L ag

quód in illo caíu defcendere quis poflit

du

ad certamen privatum, in quo alioquin

T

occidendus effet à provocante , nifi fe

a

tueatur, cüm in tali caíu alter fit iniquus

aggreffor, & infüper huic indulgeat Oc.

t

cafionem fe defendendi, hinc omni

mo-,

^e

io,

i

dé licita eft defenfio.

- Sequitur tert

g pm'b

id àfortiori dicendum , quando inbello

jufto ex hoftili exercitu aliquis provocat

av

&u[p,mmü

ad fingulare certamen , quando id fufei- .

piendum eft ad erigendos militum ani-

4 p

exer-

Lm 'S pw"

mos, öc propugnandum honorem

[

ci; 1S

D

!

271

Trallatus de Ture & fu]?i'tid. /

um

citüs przfertim contra infideles , üt ab

exemplo Davidis cum Goliatho pugnan-

pcricu

jrmi

tis conftat ; ídque fimiliter dicendum ,

fi communi confenfü bellum refolvatur

gbort

n duellum, ne tantum (fangujnis huma-

ped

ni effandatur , quod tamen aliqui limi:

t d

tandum cenfent, (i fpes vi&oria per con-

intti

Qu

.. fli&um obtinende ad ftatum periculo-

. fum,aut magis dubium non

Wt

Ex hucufque di&is

! däducaturf

diind

ehot

. $07 .Conítat i. Quód iniqua , eadémque

voluntaria.'lefio quó ad bona vitz hu-

pinty

mocid

Ianz fit peccatum mortalé ex gencre

fuo, ídque gravius, quàm lefio quo ad

diof

bona famz, aut fortunz, nifi ob levita-

Cor

tem materiz , aut defc&urm fufficientis

lonore

deliberationis excufetur , cadémque di-

Qd

U

veríam fpecie rpalitiam continere poffit

Juxta varias circumftantias , adeóque hi

quod

in Confeffione Sacramencali fingulariter

medi

fünt exprimendz, imó predictz injurie

jut

fubinde fecum trahunt daminum etiam

D

li non

in bonis famz,aut fortunz.

*

tre

. 'Conftat 2. Quód innocens in quibuf:

tonfi

dam 'cafibus poffit quidem licité occidi

Wude

indirecté, nunquam veró dire&té, & hoc

aW

de mutilatione &c. aliíf4; intelligendum

ftt

fit; fimiliter indire&é potcft fübinde pro.

o

curati abortus ; hunquam tamen dire-

C

til

Q;&., ' quantumvis fcetus nondum effet

.ani-

l

i

; 'pïä»utatiuf'x'l'i.- At VI.

655

animatus , ideóque in illo cafu, in quo

P

periculum vitz ,aut fama ab'extrinfeco

Lt

imminet tnatri pregnanti , procuratio

Dj

abortís fit illicita utpote directa, econtra

ltl

procurati poffit abortus foetüs inanima-

"ais

ti, quando periculum provenit matri ab

Qp

intrinfeco, fcilicet ratione morbi &c, fe-

D f

cus autem f(i ratione difficilis paerperii.

tl

H2c eademintelligenda funt quóad me-

dia inducentia fterilitatem, hec fiquidem

T

ex hoc fine dire&é nunquam licité gfur-

o

pantur eó, quód talís ufus zquivaleat ho-

T

micidio , üt cap, fi aliq

,

uis . de xhomiäi-

t

Áogid

dio ftatuitüur,

177

Conftat 3. quód ad tuen

dam vita';n "

(f

honorem , & bona fortunz licité poffit

occidi .violentus aggreffor,- fi. obferve-

at

t t

tur moderamen inculpate tutele , ad

quod univerfaliter requiritur , ut aliud

d

jl

medium íe defendendi non fuperfit, &

t

ja&ura vitz alienz in x(timatione mora-

n

li non przponderet damno per iniquum

aggreflorem inferendo , quod proinde

confideratis omnibus circumftantiis per-

ii d

j

endendum eft. Hinc peculiariter quó

ad defenforem honoris requiritut , ut al-

i n

sj

ter non folüm verbis, fed etiam factis

contumeliam grdvem inferre. tentet ,

jj

t d

confideratá difparitate perfonarum, & fi-

ür,

ul 0

militer quörad bona forfuqæ requirit

ut

X

656

fm;&atus defure & Puflitia,

FE

ut éorum jaQura fit valde gravis,eadém-

I) 'Q

que deíin maralite? irrecuperabilis, hinc

fig il

prater propofitionem 3r, füperiüsaddu-

Gam damnate íünt per Innocentium

XI. duz fequentes, fcilicet 22: non folüm

licitum eft defendere defen(ione occifi-

va, qua.a&u poffidemus, fed etiam ad

quz jus inchoatum habemus , & quz

Qid

nos poffeffuros fperamus ; & 33!licitum

lr

efttam hzredi , quàm legatario contra

$

inju(té impedientem , ne vel hxreditas

adeatur, vel legata folyantur, fe talitet

qum

deíendere , ficut & jus in Cathedram ,

fiont

titio

vel prebendam contra eorum poffefíio-

qualt

nem injuflié impedientem, Ratio dam-

nandi patet , quia fcilicet in tali cafi u exce-

ff d

derctur moderameninculpatz tutelz eó,

þtiori,

quód füperfit alia via, cadem bonaobti.

jutef

nendi, & his femel ad

D

miffis ingumcrïa

ii

CCf

hom;cidia fcq'u:;:r.en'tur.

ditip

itie c

«0056» «b6D0» «0030» 404:» 9050» 8054 ece

ftalem

[

DISPUTATIO ULT.-

AUE (

ht

]

NUW

De Refiitutione.

-

d

Olftquam per decuríum prefentis

ln

- ^'Tra&atüs expofitum cít; quid, &

toft

quotuplex fit jus, & in eo fundata jufti-

C

t12,

L

4

:

Difputátio ult, Art, 1.

6;7

!mu

tia, ac huic oppofita injuftitia , poftre-

t k

. mo locó de reftitutione , qua éft inju-

mex&

ri lllatæ reparano, agcndum eftat.

llnocmk

" Ij

ARTICULUS 1.

lUOR t

Ht

Quid fit obligatto vefltituendi, 65

bíg

wmmplex radix e]ufdem ?

iUl

7

POT

Ren. 1. quod)uxtaD Thamam quæ&.

508

Em

62, Att. r, te(tituere nihil aliud fit,

NI

' quàm iterató aliquem ftatuere in polfe(-

hm

fionem, vel dommlum tei füz.

'Refti-

WHf

tutio autem , üt cum Taneto Ditp. 4.

Modn.

quaft. 6. plerxque obfervant, in duplici

sluttt

fenfu ufürpari poteft , primoó fcilicet in

t

latiori, prout eft redditio rei alienz five

d

jure,five injurià habxtæ,t:uiuünodx e(t red-

NUA

ditio pigtoris, mutui; cottodati &c.

red-

Secundo in ftri&tiori, qtatenus e

ditio rei alienar injufté füblate, (ive dez

w

inde cadem füblata fit per injutiam for-

fnalem, five folüm materialem, (ivered-

In

-

datur eadem, five alia æquxvalens ; &in

hoc fenfu-accepta refticutio juxta Tane-.

d

rum citat, eft adtus, quó - damnum inju-

fté illatum compcn(ätur , àut reficitur.

yeieti

Juxta Layrn. lib. 3. tra&. 2. cap. 1. & ple-

,qii!

rofque alios, eft damni injufté illati fe-

ul

cundüm equalitatetn arithmeticam re.

l

faura- :

6358

Tradhatus de fure & 7uffitia,

jund

ftauratio. .Ex quo patet, quód reflitutio

ftri&a effentialiter prafu pponatdamnum

npto

iniqué jllatum alteri, : adeóque differat.à

gnqi

wit:

ioluuonc debita (olum ex contra&u, aut

quafi contraötu tum gratuito, rum onc-

fervan

juri

rofo, àt tituló promiffionis, emptionis,

an dl

&c. etfi reftitutio ftrida fundari poffit

immediaté in ipío contradu , quando

jntet/

tit, d

fcilicet exhoc vxolato mfcrtur damnum

firibut

alteri.

3'09 Prznot. 2, quod a&xo lllatxva damni

t

bonum

poflit effe vel injuria ftrida, vel folüm

i fenfulatiori fümpta, prout fcilicetea-

lii on

dem opponitur vel juri proprietatis flri.

Ecdefi

&o; vel accepto in fenfü latiori ,

rout

prtcip

de diverfitate juftitie commutativz, le-

tzptia

galis , & diftributive fufiüs di&tum eft,

iontm ;

fic Epifcopus .denegans Beneficium Ec-

fl

clefiafticum .Clerico digniori facit huie

s i

t

injuriam , non tamen oppofitam juftitiae

commutativyaz , fed dufmbuavæ,qula Ície

butio c

licet Clericus quantumyis-dignior alte-

Ug 1

g

ró, non habet jus ftridtum proprietatis

ad tale Beneficium , nifi fortéaccederet

t

peculiare pa&tum ,1dque vel explicitum,

Btne

velimplicitum, cujuífmodi juxta plerof-

Aftuo

que Theologos intercedit, quando Be-

hoj

neficium per concurfüm , id eft przemif-

C Dl

fo rigorofo examine inter Candidatos ab

Cnls

prlcopo confcrcndum eft, nam . indi-.

6- no

[

dendo

]

l

: Dägïgmä ult.. Art, 17

639

[

m*äuüa |

dicendo talem concuríum femet ipfum.

lm

reciprocato contradu Epiícopus obli-

tj

r

gat, quód Beneficium digniori conferre

vclit: Unde Laym. cit. Num. 4. ad ob-

0 g.

Íervandum diícrimen , an, & quando in-

] Cmpuoæ '

juria (it oppofita juftitie commutativz,

I i

an diftributivz quo ad bona comuniratis

l ] qlm&

inter fübdiros diftribuendá bené adver-«

I du

tit,' quód fcilicet alia (it bonorum di« -

ftributio ordinata principaliterad bonum

t m

reipublicz, licét (ecundario ordinetur ad

lm

bonum privatum illius ,. cui aliquid.ex

i ts

bis confertur , . ut funt. publica . officia ;

t

Ecclefiaftica. Beneficia &c, alia econtra

lt i

principaliter ordinetur ad bonum perífo-

hirz, l

nz privatz, etíi fecundarió ordinetur ad

& d

bonum reipublice , üt quando Bellidux

j t

ípolia ab hoftibus capta inter fuos mili.

x o t

tes . diftribuit ; juxta.-meritorum diverfita-

jnn j

tem;. hincin primo cafüu injufta diftri-. -

WWM

butio opponitur folüm juftitie diftribu-

tivz, in altero autermi

itur j

s t

H

commütativa.

oppon

1

il

y

f;&i.tiæ

p

Y^

mmtm

, Pr&n,3. Quód certum

r

ixLobhe

gationem reftituendi ,. feu cómpenfandi

j1o

g

D

jj j

damnum iniqué illatum alteri, prout

non folüm ex lumine naturz, fed etiam

u^

ex plurimis ícripture textibus abunde

jd g

(

conftat , unde juxta regulam 4. juris in,

efti-

L

iuï

6. non dimittitur pc;catufn , Rifir

tua-

p

*

Y

o

Tracdatus de Pm e fuflitia,

t n

&atur ablatum :- que regula defumpta

*t ex verbis S. Auguftini Epift. $4, ad

ggati

Macedohium ícribentis : fi res alieda ;

ii

»ropter quam peccatum eít, reddi pof-

tio pf

(it, & non reddatur, poenitentia non a-

cunda

vitur, fed fimulatur ; fi autem veracitet

incorr

-

agitur, non.dimittitur peccatum , nifi

ti, t

teftituatur ablatum.

Ubi notandum,

tellit

aéints

quod allegatus textus non fit intelligen:

dus in eo fenfíu , ac fi omittens reftitu-

104lio i

eeptilol

tionem abíolvi non poffit à peccato ans

tecedenter cornmiffo, quó rem alie:

puotis.

nam, furtó, rapinà, aut alia ratione ifi

licet üt

Qus i

juftà accepit, nifi priüs eandem reftituat;

fed quód neceffaria fit feria voluntas re«

n la

ftituendi, & abfolutio Sacramentalis non

lt que

tollat obligationem re ipía poftimodüm

um d

faciendi reftitutionem, ideoque hac ne-

Qudm

ccffaria eft ad. falutem, non quidem

- at t

neceffitate medii ; . quà ratione neceffa-

dibemi

rius eít baptifmüs ,. ità at eádem incul-

tlotatis

pabiliter omifsà , aliquis falvari non pof-

Dito

fit, fed tolàüm neceffitate precepti eó,

Atiye j

quód fola culpabilis omiffio reftitütionis

T tom

impediat falutem,

An autem przce-

La

hi D

ptuüm obligans ad reftitutionem fit affir-

mativurb, an negativum, an vero ex

Aj

utroque mixtum , divería eft Theolo-

ftg,

gorüm fententia; hujus tamen Contro-

Euf

quid-

l

vcgt?æ rc(olqtio dependet ex eo : -

nam

z

j

i

Difputatio ult. Art;c.'(;'

*84:'

l"

i

nam nomine praecepti affirmativi , &&

hi

T

negativi intelligatur ?. nam fi preceptum

| IT

affirmativum dicatur illud, quod prima-

il

DT

1

tio precipit adum pofitivum , etíi fe»

cundarió prohibeat alios actus pofitivos

M t

, i

incompoffibiles cum obfervantia prace-

pti, tunc dicendum , quód przceptum

Qd

ll

reftituendi (it affirmativum ,. quia dire-

Ls

&é intendit reparationem damni iniqué

tll

ab alio illati , üt conítar à paritate prae

od

cepti folvendi debitum ex contractuem,

j t d

ptionis , quod pariter afhrmativum eft ,

h ttri

licét utrumque (ecundarió prohibeat a-

epief

&us incompoffibiles cum reftitutione ,

TTR

ut folutione debiti ; unde D. Thomas

&tl ton

hic quzít, 62, art. 8, ad 1.ait: . prace-

dmyün

ptum de re(tiftutione facienda , licét fe.

quuit

cundüm forrpam (it affirmativum, im-

w gt

plicat tamen in fe negativum , quó pro«

j

hibemus rem alterius detinerc,

»

His præ-»

ii

notatis

Dico 1. Sola violatio juftitiz coxmmui.

r d

ï,,g KT.

'

[

tativz inducit obligationem ref(tituendi,

)

ità communis, quam fequitar Amicus

Probas

ga

Dif. 34. Num, 7. & fequ.

yolid

tur? nam obligatio reítituendi pertinet

ad folam juftitiaim commutativam, fedj

)

) v

id

Ti

ergo.

Maj. eft certa juxta communio-

rem Theologoórum fententiam cum D.

ge us

t

geit

';"hgma hic quaft. 62. Art, 16. dicen

An

€

642

Trallatus de Qure & fuflitia,

in reftitutione attenditur zqualitas jufti-

pmprig

tiz íecandàm recompenfationem rei ad

uendi

mutat

rem , & ideo reftitutio e(t atus juftitiae

commutativz , quando fcilicet res unius

vilplat

ab alio habetur, vel per voluntatem al-

di.

Di

terius, ficut in mutuo, vel depofito, vel

€ontra voluntatem ejus, ficut in rapina,

busf

fl

& furto; min, autem probatur: obliga.

tío re(tituendi ad candem,virtutem per-

At

tinet, cui virtuti diredé opponitur in-

&& At

um (

juria, inqua fundatur obligatio pradi-

ES

Qa, & viciffim; nam üt D. Thomas ci-

; fiore

in lefi

tatus . íed contra, argumentatur: refti-

N

tutio , ablationi opponitur , ablatio au-

juca d

tem.eft actus inju(titie commutativz 5

Mj p

bitit?.

ergo cüm reftitutio pertineat ad folam

juftitiam commutativam , fequitur, quód

, v

fhget

fola injuria oppofita juftitiz. commuta-

tivz inducat obligationem reftituendi,

MT

; Confir, , Oblig

atio reftituendi in fen-

litet ul

d

fü latiori fundatur

timó in comauta-

n, f

tionibus voluntariis , üàüt mutuo , depo-

teflitie

lcej

fito &c. obligatio autem reftítuendi in

feníu ftri&o fundatur ultimó in commu-

i ddty

tationibus involuntariis , üt furto , ra-

V&tti

pinà &c. prout excitatis D. Thomzver-

Wly

bis conftat; ergo.

B

ftituendi 1(10!';1

Confir. 2. Obligatio re

Olyi

potcít effe ftri&ioris juris , quàm fit pro-

K

di jus alienum

! fn

pria obligatio qon violan

4

. pro-

x

Z

A

Á

hgt

Difputatio "ulr.. Artic, 1.

645

proprietatis ;. ergo cüm obligatio refti-

tuendi fpectet ad folam juítitiam com-

i3&"5 3

mutativam, íequitur, quód ífolz'hujus

t r&a

M.

vip]atig indq;at leigationem reftituen-

*l

Dicoa. Duz

Q i.

j

folüm funt radíces, in qui. f12-

bus fundatur obligatio rc(tituendi in fen-

UTO

fu ftri&o, fcilicet res accepta, & inju(ta

Ht

acceptio, ità cum D. Thoma bigquaft

L)

r

62. Art, 6. & 7. communis T

ologo-

ihynl

Ts

rum fententia. « Probatur: nam obliga-

tio reftituendi in feníu ftri&to fundatur

ts td

in lzfione juítitie commutativz , feu in-

Atta

juria. ftridé tali, fed hoc ipto: ergo.

Iu2

Maj. patet ex Num. priori. Min, pro-

at um

batur: injuria illata alteri in fenfu fiti-

ii

&o, veleft folüm materialis, perquam

LY

fcilicet inculpabiliter detinetut res alice

vluni,

na, vel eft formalis, per quam culpabi-

Bd

liter ufürpatur ,. aut deftcuitur res alie-

Tifoumd

na, fedin primo cafu. datur obligatio

yun, p

reftituendi ex fola re accepta ,. quz ad.

giosii

huc exiftit penes alterum ;. in altero ca-

T

fu datur obligatio reftituendi ex injufta,

jhno,

acceptione; ergo. . Ubi advertendum,

hgt

quód predi&dz duz radices fint quidem

mutuó feparabiles , nam fübinde datur

od t

obligatio reftituendi ex fola re accepta ,

m

ficut contingit, íi quis bona fide emat

j d

equuimm fürtivum, nam.;poftmodum ob-

E

th

F

tentà

Tradlatis de Qure & fuäirïa.

644

tentà notitià, quód equus fit alterius ,

mvï«

Ms

datür obligatio reftituendi ex fola re ad-

huc éxiftente ; fübinde autetn in fola

(, mi

iniqua acceptione , quemiadmodüm con-

tur p

tingit, fi quis culpabiliter occidat equum

hered

alterius , interdum tamen ütraque radix

dittin

conjungitur ; prout patet in fure abdu.

fraude

cente, & retinente equum alterius; qu&

du lat

autec

iverfitas quó ad obligationem

illüsad

reftitue!

E

i juxta diverfitatem radicis o-

terneqd

riatur, dicetur in fequentibus.

Tiola t

.$13 Objic. i, coütra t«

Poteft dari obli-

pevim

gatio reftituendi , quin eadem fundetur

(catio

in lz(ione juftitie commutative ; ergo,

olliget

Ant, ptobatur: nam fi quis vi, aut frau«

quem

de impediatalterum, nc inftituatur hz-

ümad

res, aut legatarius, vel officium obti-

inende.

neatà Principe, aut Beneficium Eccle-

üleruis

fiafticum ab Epifcopo, tenetur ad fa-

allimat

ciendarn reftitutionem , üt communis

Terg fe

fententia docet , fed (ic impediens non

wivif

violat juftitia

commutativam, neque

Viditi

alter habet jus ftridtum proprietatis ad

uem à

hzreditatem , officium,aut Beneficium ,

"

tlituer

ut hic fopponitur; ergo.

n al

Refp. N. ant, Ad probationem D.

maj. obligatur. àd faciendam reftitutio-

(

IU

nem zqualem ipfi hzreditati, legato ;

D

N. maj. «equalem fpei obtinendz hzre-

foints

ditatis &c, C. maj. D. min. fic impediens

«

non

! df

!

:]

wþm» ult, Artic.l.

645

ii

L

i&ion violat jus alterius ftri&tum proprie-

tcmu,

tatis, quod alter habet ad haereditatem

N

C. min. quod alter habet, ne impedia-

A

tur per vim, aut fraudem ab obtinenda

1l

Al

fut i

hzreditate ,; N. min, & conf,

Ratio:

.

!f

dittindianis eft: quia licét per vim, aut

Ut

fraudem impediens alterum ab obtinen-

Itj

lptiote

da lizreditate &c.non violet jus (tritum

du«

illius ad ipfamhzreditatem eó, quódal-

ter necdum (fupponatur habere tale jus ,

i

violat tamen jus (tridtum ejusdem, ne

TT

T at

pervim, aut fraudem impediatur à con-

fecutione rei fperate, adeóque licét non.

ii

obligetur ad faciendam reftitutionem -

P

T

qualem ipfi hzreditati &c. obligatur ta-

men ad reftitutionem xqualem fpei ob-

im t

tinendz hzreditatis, quz zqualitas con-

m t

w d

fideratis:omnibus circumftantiis morali

e(timatione . inveftiganda eft.

Quódfi

i n

veró feclufa vi, aut fraude eundem im.

yudi t

j W

pediviffet, fcilicet fibi praz altero per

m

blanditias , preces procurando hzredi-

tatem &c. non tenetur quidquam alteri

jariith

reftituere, quia tunc non

&um alterius,

ledit jus ftgi-

j

Objic. 2, Violatio iü&itiædi&riButiVæ $14

Tl

fubinde inducit obligationem reftituen.

j ; lcgalo»

diij ergo.

Ant, probatur: fi ehim do-

.cndz "

minus mandet famulo , ut too, aurcos

es fervatá pro

por-

-

*diüvribuat inter pau;.)cr,

3

tione

$46 ,

Tratfatus de7ure & fufiitïiïq.

0i

tione egeftatis, tunc famulus inique di«

TP

ftribuens , feu dans evidenter majorem

eleemofynam, minüs pauperi obligabi-

iterig

dem (

tur ad faciendam reftirutionem, üt ple.

terta

fique affirmant, fed hec iniqua diftribu-

tobd

tio eft violatio folius-juftitiz diftributi-

fitaen

v£, nequeenim paupercs jus ftricdtum

y

qui l

habent ad illam eleemofynam ; ergo.

fa.

Refp. D. ant.

Violatio juftitiz diftri -

butivz ptout diftinctz àjuftitia commu-

ccpton

nf

tativa inducit obligationem reftituendi,

N. ant. prout fimul fubinde includentis

fippon

juftitiam commutativam , C, ant, & N.

Mf

nem D)

.conf. Ad probationem idem refpondetur,

tetentio

Ratio hujus eft: quód in cafu predicto

pauperes habeant jüs aliquod ftridutn ,

ttitione

Ídque fuündatum in ipfía voluntate Do-

t |

:

n

mini, qui mandavit cleemofynas diftri.

nf

bui férvatá proportione egeítatis. Con-

tratium diee

ndum effet, (i Dominus non

ficüt t

d

tinet t

mandiáffet

iftributionem Íervatà. pro.

portione egeftatis, fed eandem reliquif-

tit(i

fet beneplacito famuli, tunc enim hic

AeriQ)

dans minus pauperi- plüs eleemofinz ,

bj

ficen

pon peccaret contra juftitiam commtue

tativam , 3deóque non obligaretur ad

m

ullam reftitutionem; & hinc patet, quid

tl

tiony

ad'alios fimiles cafus refrondendum fit ,

UT

i;t de cxc,cutorïcw teftamenti &c.

x

Objic.

min.p

N

]

Difputatio ult,' Avtie. 1.

647

TM

- Objic, 3. contra a. Non obflante , ;

hi Mm

quód aliquis inculpabiliter lzdat famam

cri'osä

alterius per detractionem, tenctur ean-

WCm' 'm!x

dem deinde reftituere; ergo.

Ant. eft

db

certa Theologorum fententia. Conf,

a

? dl

Probatur; nam in tali cafu obligatio re-

Is hi

ftitaendi non fundatur in re accepta ,

li

quia fcilicet detrahens non retinet fa-

li i

mam alterius, féd neque fundatur in ac-

i,

ceptione formaliter injufta eó , quódin-

tirnd

culpabiliter leferit famam alterius

Id

fupponitur; etgo,

T

Refp. C. ant. N. con

"4

f. 'Ad probatiæ* !

fonitr

nem D. maj, non retinet famam alterius

tl

retentione aliquà phyficà, C. maj. re«

tentione morali , N. maj. & C. min. N.

frán,

i D

conf. Ratio diftin&tionis eft, quia li«

cét in cafu predicto detrahens non reti-

yu

neat famam alterius in fenfü phyfico ,

hus t

Jortyt

ficut retineri poffünt bona fortunz, re-

tinet tamen illam in fenfu morali, quam-

lm g

ii

diu fua di&a non revocat, adeóqne al.

qui

terum in priftinum ftatum reponit,

Objic.4. Siquis fe padtó obliget ad re-

515

ii

farciendum damnum, quod forté per

f cutm

furtum alterius inferri poffet, tunc pu-

TE

rificatà conditione ad facicendam reftitu-

u

ii

tionem tenetur, & quidem in fenfu ftri«

&o, fed hoc ipfo; ergo, . Maj, patet ,

M

min.probatur: nam in talieaíu non ob-

i

Sf4

liga-

64$

ïïa&an)s de fure e 2(4/!:'64.

ligatat ex:re accepta, quia hac penmes

EULUR

illam non exiftit , üt fupponitut , fed

aucu(f

neque ex foórmali inju(ta acceptione ,

quia ipfemet non commi(it furtum; er.

Comt

£0. Refp. D, maj. Purificatá conditione

fliue

ledit

obligatur ad reftitutionem ftridé talem,

fi íe praftitit vadem locó alterius reci-

tíam .

piendo ícilicer obligationem illius in fe,

im

/

& al

C. maj. (ecus, N. maj. & fic D. min.

N,

[

coníf. . Ad probationem C, maj. D. min.

hiac vi

juxtà datam Diftin&ionem, & . N, conf,

juliia

Ratio diftinctionis e(t: quód dupliciter

lis, ol

aliquis obligare fe poffitad refarciendum

jutitig

damnum, (i quo caíu illud per furtum

liatio

alicujüs alterius eveniret. ^ Primó fcili-

füt pri

Cet precisé prazftando cautionem , & al.

d d

teri relinquendo jusintegrum, ut non ob-

hyrede

ftante reftitutione damni ab ipfo fure fa.

lpetu.

Qa hic adhuc teneatur reíarcire idé dam-

hat t

num, & viciffim, in quo caíu talis non

(titic

affumit in fe obligationém furis, adeó-

tK

qué licét obligetur ad refarciendum dam-

dentgs

num, nontamen per hanc reparationem

tittem

damni habetur reftitutio ftri&ée talis. Se-

lit d

cundó, ut in fe transferat obligationcm

b Gl

alterius przftando vadimonium pro illo,

ET

& tunc obligabitur ad re(titutionem (tri-

. tittl

4é talem, fic tamen , ut deinde Domi-:

E Qüs Wi

nus rei fartiv nihil exigere poffit à fu-

tis m

te, íed jus exigendi tunc mahcat penes

illum

EO p

li

'ni/þumi. ult, Artic. ?

645

lhl H

illum , qui vadimonium :

Iy ffd

hücuíque diáis ; .

"

præüiytitl., EX

Khs

fity

i

Conftat r. quód fola

violatio juflitis ;17-

commutativz inducat obligationem re-

L0j

|

t

ftituendi, quia/ fcilicet per hanc folam

leditur jus ftri&um alterius, ideóque e-

It

tiam reftitutio, ícu darnni inique illati

iliif

ad zqualitatem arithmeticam reparatio

d

eít a&tus folius juftitie commutativz ;

i D

hinc violatio altceriüs virtutis diftin&tz À

M

juftitia commutativa , üt folius R eligio-

T

nis , obedientiz, pietatis, charitatis, aut

lu

juftitiz di(tributive &c, non inducitob.-

Á

ligationem reftituendi, Ex quibus fequi-

tàj d.

tur primó , quód tranfgrediens votum

MU

dandi cleemofynam , audiendi miffam,

TT

ingrediendi ftatu

Religiofuüm non ob-

t

ligetur ad reftitutionem, quia fcilicetad

It

hzc praftanda non crat obligatus ex ju-

TT

ftitia commutativa, (ed folüm ex virtu-

(is, d

te Religionis, Sequitur (ecundo, quód

n

denegans fübfidium alteri quantumvisin

TE

extrema neceffitate conftitato nontenea-

[

tur ad reftitutionem ftri&é talem, quan-

ægm'onem |

do (cilicet obligatio (übveniendi erat fun.

ol

data in fola virtute charitatis, aut mife.-

j i

ricordiz. .Sequitur tertió, quod fubdi«

yic u-

tus non adimplens przceptum Supetio«

offl[äfl?

ris fimiliter nonteneaturreftituere,quane

P

virtus

J

t PCM!

do per hanc tranífgreffionem (ola'

i

obc-

-

^

P.

égo

Tm!ütm' de fure &v juflitia,

obedientiz eft violata, ^ Sequitur quar-

jred

to, quód(i Princeps officium| publicum

Áibot

conferat alicui indigno, vel minüs digno

frquà

prztermiffis dignis, aut dignioribus, tunc

ürd

&

iftis non teneatur quidquam reftituere,

quia fcilicet refpe&u horum folüm l-

Jpik

dit juftitiam. di(tributivam, non autem

t

fein

commutativam , nifi fors peculiare pa-

&um interceffifífet.

Id ipíum fimiliter

[

dicendum de Epifcopo, aut habente jus

av

patronatüs, dum Beneficium Ecclefiafti-

ptopt

cum confert indigno, aut minüs digno,

biom

quia (cilicet refpe&u prztermif(fi digni ,

fitmat

aut dignioris folüm l&dit juftitiam diítri-

piq

u

tivam , nifi fors Beneficium per con-

Qu c

á

cürfum fuiffet conferendum.

Ed

tipicon

$18 .Confílata. quódfi per unum, eundém.

f d

que a&um fimut violetur juftitia diftri-

r

butiva, & commutativa, tuüc detur ob.-

Tigsty

ligatio reftituendi , fed folàüm eatenus ,

£ontt.

quatenus lzía e(t juftitia commutativa,

quitur

hinc fequitur primó , quód(i Princeps

tniore

confetát officium alicui indigno, feuine-

iboff

pto pratermi(fis dignis, feu aptis ad id

Gttü

munus, tuncobligetur fübíecuta damna

qm

re(arcire non. quidem iftis, íed com-

-

muhitati, aut rcipublice ; quia fcilicet

nf

Ü

Princeps ex juftitia commutativa: et-

p

ga, Rempublicam tenetur pracavere

ne.-

i

fia-mna ejufdem , & confequehter te

tüut

(tt

X

L]

Difp'uta?fo tlt, Artic, Y,

6;t

WW :

téur eligere dignos prztermiffis indignis

fiq

fuüb obligatione refarciendi damna, fi qua

li

fequantur, nifi ipfimet indigné promo-

D.

Mi

ti reftituant , ür juxta omnes certum eft;

& idem etiam dicendum à fortiori de

Bl

Epifcopo, aut alio habente'jus patrona.

u

tüs, dum Beneficium Ecclefiafticum con-

Vitty

fett indigno, nam fimiliter obligatur re-

ii

farcire damna Ecclefiz hinc emergentia;

htj

f

an veró Princeps conferens officium di-

gno pratermiffo digniore teneatur ni-

t

hilominus reftituere ipfi Reipublicz, af- -

Vg

firmat quidem Efparza hic quzft. 45. fe

il

plerique negant cum Amico Difp 34. €o,

vy:r:an-'

quód communitas non cenícatur Prin-

[

qia.

cipi contuliffe poteftatem conferendi.of-

ficia dignioribus füb onere juftitiz com.

g u

|

matativz, & coníequenter bic non oD.

xcm*l l

ligatut ad reftitutionem eó, quod pectet

n tll!lllh,i

contraíolam jüftitiam diftributivam, $e-

)mmumiv:,»x

quitur fecundoó, quodfi dignur, aut di-

Vi g

gniorem aliquis vi, aut fraude impediat

piti

ab officio, aut Bencficio obligeturad fa-

TTE

ciendam illi reftitutionem«equalem fpei;

ul

quam habebat de obtinendo officio, aut

l

&

Beneficio, & quidem f

[0]

üm confidera-

j (l

tó exceffü illius emolumenri, quod fu.

at t

pra ftipendium, aut fuftentationem offi-

u

cio, ant Benéficio cortefpondentem ha.

bceret , üt hic Efparza obfetvat; quia íci-

ii ttürv

Icet

6fi

Tralhatus deurg &» fuflitia,

licet tipendium, aut füftentatio noh eft

m

hflus.

materia re(titationis eó, quód alter é Be-

x

lu$ no

neficio, aut officio impeditus, fimilitet

impediatur à labore, cui ftipendium, aut

tit dl

ideo (

fuftentatio teípondet.

Quód(i impedi-

tis nl

tus e(fet indignu$ offició, aut Benefició,

, tunc impedientem non teneri ad reftitu-

tollis €

at vul

tionem ullam cenfet Leffius, Mol. & alii

«v

€ó , quód indignus non poffit licité ac-

Ceptare , qut retinere officium, aut Be-

díapet

neficium.. . .Contrarium fentit Cardina.

t0n obl

lis de Lugo, quia (cilicet alter habet jus

i pred

naturz, ne

jdem

' diatur,

per vim,aut 'frauficm«impg.

f ledé

qtio ll

Zonftat 3. quód omnis obligatio re-

.519 ftit

uendi in feníü ftrido fundetur in a-

ltb aqt

(int od

&ione illativa damni, per quam (cilicet

i telt

[4

re ipía, feu effe&ive leditur jus ftridum

'alterius, adeóq; pro folo affe&u nocendi

fnaliter

alteri, fi nullus fequitur effe&us, nulla eft

tts ib

It ab

obligatio reftituendi, àt cumD,. Thotna

certa fententia docet; hinc fi quis acci-

li ur

dat Petruth erroneé, putans hunc effe

ügit,

Paulum, cui (oli nocete voluit, nonte-

Xt tem

, nebitur quidquam reftituere Paulo, fed

litde

Petto. Sic i quis detrahendo intendat

It

ledere famam Joannis, fed 'eandem re

Vate (

ipfa non lefit có , quód audientes non

ii

crediderint detra&ori , non habet obli.

tdit :

edica

mm

gati.oïncm reítituendi famam;; pr

non-

. Wn[

hj

A

Difputatio ult, 4rtic. 1,

6;5

lll)M ed

nonnulli affirmant , licét (equeretur ef-

LA

fc&us aliquis , . quando tamen hic fecu-

'n[lk!

tus non eít ex affedu nocendi alteri, li-

W

cét aliàs precefferit affe&us eju(modi ,

li lUJpe

idco fi quis putctlatcwc feram (ub virgul-

BCI]C (g]

tis in fylva , cüm re ipfa ibidem lateat

lh.

hoftis c)ufdcm quem pridem occidere,

TAT

aut vulnerare ftatuit , ei)detnquc ia tali

Lb

cafu: vulnus inferat , imó poftmodum

hr

defüper etiam gaudeat, cenfent cundem

Vr

non obhgan ad üllam reftitutionem, quia

hibtllüi |

in przdi&tis circum(tantiis a&ío læüva e-

juídem non praceffit ex a&tuali mrcmm.

iniy

ne ledendi hoftém.

Caterüm cüm a-

Mib

&io illativa damni poffit effe aut forma-

iter, aut materialiter injufta , hinc duz

QUE

ts

funt radices, in qulbus fundatur obliga-

juy

tio reftituendi (cilicet res accepta, & for-

maliter injufta accepno quz duz . radi-

hod

d

ces fübinde conjunguntur , (übinde au-

UMT

tem ab invicem feparantur , imó inter-

lgitt

dum una ratio fuccedit alteri, prout cone

"T

tingit, fi quis ab initio boná fide occu-

pet rem alienam, putans hanc effe (uam,

T

thl[d

deinde. veró certé cognofcens effe alxc-

nam, nibilorminus ftatuat eandem. ren—

hi

nere fibimet ipfi, tunc fiquidem pcima

um

iees t

radici re(titutionis fcilicet réi acceprz fuc-

cedit altera, fcilicet iniqua acceptio, de

ao

utraque igitur (cqucnnbus articulisagen-,

l præl

dum (t.

r A

L d

u

^

654

raatus de fure ?uflitin:

Pren

ARTICULUS If

son (ol

[deat 1

obligatio reflituendi.ex.

: szd /fít

dentet

| ,/f*lä re accepta ?

qui dor

titgits

$20 Raglriot.;l. cjtiöd hic fit quzft, de ob-

[enam

A ligatione re(tituendi, prout hacfun-

datur in fola re accepta feclusà fcilicet

(s il

formali injufta acceptione, deftru&ione,

buiffet ,

n fde

aut retentione eju(dem, adeoque hica-

gitur de folo poffeffore bonz fidei. Ad-

jfuos

vertendum proinde, quod res aliena du-

fquider

pliciter penes alterum exi(tere poffit ,

tenus )

Tultenta

nempe velin feipía, velinfuo equiva-

lenti, eatenus veró penes alterum exi-

Quà 4di

ftit in fuo zquivaleni, quatenus alter re

ttm, f

ipía re aliena fa&us eft locupletior, pra-

diatis l

Ícindendo tamen hic à fru&ibus ejuf-

B

dem;, de quibus alibi peculiariter agen-

verbisfe

dum cft, ^; Declaratür hoc ab exemplo:

videtor

fi enim Petrus bona fide emat equum

"0gate

furtivum Pauli, e&mque ulteriüs bona

t fiui

fide, & pari pretió vendat Joanni ,. tunc

misiml

equus alienus neque in fe; neque infuo

- Wiletio

zquivalenti exiftit penes Petrum , quia

* Wt

h

hic nullatenus ex re aliena factus eft di-

Ktttan

tior, econtta fi equum furtivum acce-

ln

piffet dono, eundémque vendidiffet Jo-

,-üdfm

anni, tunc equus alienusexifteret penes

Pra

Petrum in zquivalenti, fcilicet in pretio,

- Wn[

Pra-

quó Petrus fg&us ett ditior.

li

6f$

!

Dijputatio ult. Artic, I;

j

Prznot. 2. Quód aliquis ex re aliena yair,

!

ln

nori folàüm fiat locupletior , fi plus pof-

fideat in bonis fortunz , quàm antece-

denter poffederit, ut in cafu addu&to c-

|

U

ü' dto,

qui donati, & poftmodum venditi con-

tingit, fed ctiam fi confumendo rem a-

J gt

lienam pepercit fumptibus neceflariis ,

lid (j

quos aliás de bonis proptiis facere de-

lr

buiffet , pront contingeret, fi Petrusbo«

Wtl

na fide occupans hazreditatem alienam ,

AU. A

in fuos ufus eandem abíumeret , tunc

f

fiquidem eatenus fieret locupletior, qua-

ltyli

tenus. pepercit fumptibus neceffariis ad

TT

fuftentationem quotidianam, non veró

Jem «t

quó ad exceflüum ultra hanc füftentatio-

Vsddtt

nem, fi quo cafu intuitu obtente hare-

M.

!

ditatis lautiüs vixiffet, quàm antea, üt

fs W

L. 25. ff de-petitione hzreditatis $.. 16.

A

verbis fequentibus ftatuitur: in eo faQus

l

L but;

videtur locupletior , quod folebat ípfe

: enuu us

erogare ante delatam fibi hereditatern,

T

ut, fiquid lautiüs contemplatione heredi-

hus

tatis impendit, in hoc non videatar lo-

cupletior, in ftatutis veró fümptibus fuis

gt

Ms W

videatur factuslocupletiors utigue enim

uh&u&fü ,

licét tam lauté non erogáffet , aliquid ta-

men ad vidum quotidianum er

/

m

fic lex citata.

ogáfle to

i

qgü&l&l&ïlþ

Sed ulteriüs

Pran. 3. Quód, fi forté ad confervan-

$22

ol

fuiffent

i«

f

dam rem alienam þona propria

Ü

!

impen-

6£6

Tratlatus de fure c fujlitia.

[ e:

impenfa, tunc bonz fidei pofleffor quà

ümn

ad folum exceffum lucri ultra easdetn ex-

ii

penías fiat locupletior, prout ab exem»

heret,|

plo oflenditur : (i'enim Perrus tanquam

hzres bona fide occupet domum alic-

infsn

exiltit

nam, eámque impenfis 100. aureis re«

ftauratam. pretió rooo. aureorum ven.

fim eíl

dat, tunc folüm quó ad 9oo. auteos fit

j pettc

fnc f&

locupletior, quia hi foli detractis expen-

fis (uperfunt.

Quodfi tamen ex eadem

giadt

futtivan

domo occupata fimul aliud emolumen-

tum percepiffet, parcendo (cilicet in a-

donavit

lio genere fumptibus neceffariis, quos

tiullám

, Guslit

aliàs é bonis fuis facere debuiffet, tunc

emolumentum à factis expénfis detra-

n alic

hendum eft, adeóque fiin hoc caíu, (ci-

qie in

licet fpatió unius, anni inhabitáffet do-

st

mumalienam, |habitatione «fítimatá 5o,

iipfum

autcis, alioquin ad huncfinem folvendis,

Türm eq

tünc 900. & jo. aureis fuiflet factus lo-

pretio

cupletior.

j

iptf

323

uzr.1, An

', & quando detur obli-

! pispret

gatioreftituendi ex (ola re accepta ? Refp.

lts efe

cum certa, & communi Theologorum

Q occ

fententia, hancobligationem folüm da-

lime re

ziinecocaíu, in quo res aliena , vel in

Tttti,

femetipía, velin fuo zquivalenti exi(tit

pushs

penes alterum tanquam bonz fidei po-

&hm.

Íefforem, (cilicet abíque formali injuíta

dentet

Ratio hu-

n

acccgtfmnc, aut retentione.

-

/

l

h-

! jus

'Rul

Difputatio ult. Artie. 1

þGf?

ln

jus eft: quia innocens non obligatur fuó

H

"

damnó reparare damnum alienum , fed

lls

obligaretur, fi in illo cafu reftituere de-

Ut ;

beret, in quores bona fide occupata neqs

W

in fe, neque in füo equivalenti ampliüs

O U

exiitit penes eundem , quod utique fal-

D v

fum eft, unc fiquidem ità res fe habet,ac

ET

fi penes illum nunquam fuiffet 5 ergo.

Ltj

Hinc fequitur primo, Petrum non obli-

i

gari ad ullam reftitutionem ,. fi equum

ts

furtivum áccepturn ulteriàs bona fide

kdota

donavit alteri; neque intuitu equi dona-

i,

ti ullam accepit remunérationem , ut fa-

T

Qus fit ex te aliena ditior ; quia fcilicet

tf d

in tali cafu equas alienus nec in fe, ne-

TTR

que in füo zquivalenti ampliüs exiftit

i

penesPetrum. Sequitur fecundó , quód

TW

idipfum dicendum fic , fi Petrus furti-

NH

vum equum boná fide emptum eodem

Md

pretió ulteriu$ bona fide vendidiffet, imà

fi per folam fuam induftriam etiam rma-

Mumbii-

jus pretium obtinuiffet, quia hic excef-

gl

fus effet fruàus merz indu(trie , quili- ,

I"Momm

cét occafione tei alienz obtentus, legi-

timé retinetur, üt. alibi dicendum eft.

ii

ju !

Tertio, fi equus alienus bona fide acce-

ii

prus hac durante petiret penes Petrum

étiam culpab:

I

er, üt fieundem impru-

j4 fldu POC

B-

!

déntet occidi

[llif

ét &c, quia fcilicet ftante

l

"

J

m

, Mib

!

boná fide agebat cut? equo tanqua

re

!

l

658 . Trallatus defure & 7ujiiti4.

. 1€ f(ua, quam non tenetur ex juftitia con.

jnphin

fervare.

^

fiüione

$24 . Quar. 2, Quanam detur obliga

tio kc..

; ftituendi rem,. quando res accepta in fe-

jenz ,

duo 0

métipfa exiftit penes alterum tanquam

obliget

bonz fidei poffefforem? Refp. cum fen-

it alibi

tentia cofnuni, hunc obligari, ut;durm cer-

ftttio ,

tó novit rem poffeffam cfíe alienam, ean-

ibus, f

dem, & quidem in individuo rcftituat

(is, qu

domino legitimo cjusdem , quampti-

[ &h

mum reflituere poteít, itàcommunis ,

fitr loq

& certa Theologorum fententia, . Ra-

tio e(t: nam hoc ipfo, quód res aliena

tüedi t

quia (

in femetipía exiftat penesalterum ità , üt

qllöd D

hic non ob(tante bonz fidei poffcífione

nondum obtinuerit dominiüm ejusdem,

vítus, (

ko&t t

€o ipfo iftud remanet penes priftinura

udm q

dominum, & quidem quo ad rem in indi-

viduo acceptam , üt L. manife(ti Cod. de

lum elt

fientib

Solut. habetur ; ergo. Hinc fequitur pri-

qui pen

!

mo , quód ftante dubio , an res aliena fit

rcipfa talis, bonz fidei poffe(lor non ob-

tium ej

ii , |

ligetur ad reftitutionem , fi adhibuerit

Wüdent

, fufficientem diligentiam indagandi veri-

tatem, nam in tali cafü, quando certum

Qiiquà

ts invi

non eít, rcm poffeffam effe alienam pro-

- pter poffeffionem bonz fidei, meliot

[

eft conditio poffidentis, üt de prafcri-

ly qua

ptione di&tum eft.

Vlv

Sequitur 2. quódfi

Qng f

b

j

onz fidei poffeffor per &dificationei

lIs

ta)fem;

D

l

?"Mton.

-Difpntatio ult, Artic, 1L,

65g

implantationem, ípecificationem, con.

fu(ionem &c, obrinuit dominium rei a-

lienz, non téneatur eandem in indivi-

TY

duo occupatam reftituere ,

fed folàma

^ dns

obligetur refundere pretium ejusdem ,

Ug

üt alibi fufiüs expofitum eft. — Sequitur

ümml WU

tertio , quód in rebus ufu confümptibi-

I t

libus, feu fruitionem recipientibus fic di-

| qu:mpri-

&is , quód una locoalterius fubftitui pof-

fit, & habere illias functionem, regula-

Vnnti,

t

riter loquendo non detur obligatio refti-

d

tuendi rem in individuo confideratam ,

uf

quia ícilicet regulariter prefumi poteft ,.

pf

quód Dominus non fit rationabiliter in-

vitus, fi pro fuo tritico, faeno , aut o«

st

leo &c. re(tituatür aliud zqué bonum in

yittum

ml

eadem quantitate; . Contrarium dicen-

dum eft in rebus fün&ioném non reci-

STY

i

pientibus, adeoque Petruslocó alieni e-

vt

qui penes fe exiftentis reftituendo pre-

tium ejusdem non fatisfacit füz obliga-

Mi

,

Tib

tioni , nifi ob peculiares circum(tantias

prudenter przfumi poffit, Dominum e-

ii t

qui quó ad hanc commutationem non

gt

effe invitum,-

?

.

j

Quzr. 3. Quefit o

bligatio rc&itüen-

.

525

j, not

di, quando rés accepta folàüm in equ

h

l-

at

valenti exiftit penes alcerum tanquam. -

p

bonz fidei poffeforem? Refp. cum cer-. «

d

obligariadfaciendam

ta fc.nt)cmi]a, hunc

,tz

r i--

!

7

-

Tratiatus de fure d 7:4,?5!24.

unerel

reftitutionem in.eo genere, & linea, in

qua ex ipía re aliena feclu(is fruQibus in-

i

Qu

duítrie tmere fa&us eft ditior, " & qui-

dem tenetur .facere reftitutionem ipfius

poflt

rei accepte Domino, nifi hezc ab eodem

furtiy

fuiffet jam récuperata, aut certé recue

u,.i0

peranda, tunc fiquidem reftitutio fa«

dm n

cienda effet alteri , qui pretium rci alienz

lelp. 4

accepit. . Ratio cít eadem; quz adducta

to Dif

eít przcedenti ndmero.

Hinc fequitur

tenca C

primo; quód(i Petrus bona fide accepif-

Mtio

fet dono equum furtivum Pauli, cám-

ficmo (

aut d

que poftmodum boná fide vendidiffet

Joanni. obligetur pretium cqui refti-

dimo

tuere Paulo, niíi hic equüm recuperáf:

in fatgt

fet à Joanne, tunc fiquidem illud huic

purtate

refundendum'edet ob invalidam vendi-

Mdver(a

tionem. " Sequitur fecundo, quoódfi Pe-

(piciot:

trus hzreditatem alienam bona fide oc-

Cum at

cüpatam lautiüs .vivendo . dilapidaret ;

que o

tunc obiigaretur ad reftitutionem folüm.

venti

catenus, quatenus faQus effet locuple-

Dttad

tior, íÍcilicet parcendo fumptibus necef-

(icut

fariis, quibus aliàs in vi&tum fuum ufus

pam r

fuiffet, quia nempe fecundüm folam

ttim e|

hanc quantitatem in zquivalenti exiftit

(l

hareditas aliena,

Tertió , quódfi Pe-

tm ])

1rus bopà fide occupáffet domum alie.

tmpto

nam , eammque fuis fumptibus reítaura--

fetvar

non

tam vendidifícc in sg'fg- addudo,

tene-

i

7

l

^. mpifputatio ult, Artic; V

661

&WI llü

téheretur - integrum domíis venditz pre-

hii

tium refundere Paulo.

:

tl

Mi

a

- Quzr. 4. An emptor bonze

fidei licité

$26

"

E

pofütad vitandam jaduram pretii rem

Q

furtivam reddere furi, etiam in illo ca-

fu, in quo prezvidet, candem ref(tituen.

Ti

dam non effe fuo Domino legitimo?

16 df

Reíp. affirmativé cum Cardinali de Lu-

vali

go Difp. 17, & communi aliorum fen-

k t

tentia contra Sotum, Molinam , aliófque.

T

Ratio eft : quód. feclusó fpeciali pa&tó

ilj, i

tiemo obligetur rem alterius cuftodire ,

d

aut eidém reítituere cum zquali fuo

tqi d

damno, fed fufficit, fi eandem reponat

(tjti

hii

in (tatam fuum ptriftinum , üt conftatà

paritate inventoris rei perdite , qui juxta

p

adveríarios licité poteft ad vitandam fu-

"

fpicionem furti; eandem reponere in ló-

j v

cum antiquum licét periculofum.

Ne-

pl

i

que obítat primó , quód rcs aliena de-

um

venerit in ftatum meliorem , qui perti-

r d

net ad emolumentum:Domini lcgititni ,

"d

ficut non licet rem aliepam é mari ere-

Pl

sfonut

ptam ruríüs in illud projicere.

Contra

;äm fühm

enim e(t , quód ejuímodi flatus melior'

jyi n

íolummodo pertineat ad . emolumen-

«um Domini conditionaté, fi ícilicet ab

gi!

um i

emptorc finé zquali damno poffit con-

s d

fervari, ideóque etiam res aliena ex ma-

i, "

n cx;rg&a ad vit

andum grave damnum

à

p

PIOg

m

662

Trallatus de Jurt & fu[fitia,

proprium in illad rursüs projici poteft.

fui

Y

(ti no

Neque obftat 2. quód emptor bonz fi-

dei , poítquam fcit rem effe fartivam ,

quanc

non poffit illam ad recuperandum pre-

lored

Con-

eadén

tium licité vendere alicui alteri.

trà enim e(t: quód fit difparitas, quia

Stquit

in hoc caíu venditio effet formaliter in-

redden

jula, utpote malz fidei, in priori autem

tati prt

«afu folüm refcinditur contractus vendi-

f reddi

iNeque tertio,

cufans|

tionis aliunde iniquus.

quod reddendo videatut. cooperati pec-

Que

€ato alterius,

Contra enim eft : quó

Cetto C

minus

hzc cooperatiofit valde remota, Neque

quartó, quód emptor à judice cogi poffit

hm re

ad reftituendam rem alienam etiam ceum

fhodum

jaRura pretii,

Contrà enim eít.: quód

tium te

hoc folüm fiat in illo cafü, in quo fur

[enam.

deprchendi ,. & pretium recuperari non

quamtà

oteft, nam aliàs judex teneretur coge-

poffi

rc furem ad illtid emptori reftituendum;

D0tei,

Hinc fequitur primo, licét predicta pro-

&indi

babiliter juxta Lugonem extendi poffent

yta al

ad emptorem etiam malz fidei eo, quod

ifdem

hic fufficienter videatur tollere injuftam

jietiür

acceptionem refcindendo -contractum

n te

venditionis, contrarium tamen fentiunt

alii cumLeffio,quia fcilicet malz fidei em-

& dte

dtm b

ptor fibimétipfi imputare debet, quód

pra(u

in tale periculum amittendi pretium fc-

uN

jecerit,

E

mctipfüm fciens, vplänfquc con

Sequi«

L

4

|

l

' Di]put;tia slt. Artic. 11,

665,

i'kim ;

tlj

Sequitür fecundó, quód emptor bonz fi-

dei non poffit reddere rem alienam füri ,

u

X

quando abfque hac redditione poteftabil-

t

lo recipere pretium, nifi certus effet, quod

eadem à fure fit, reftituenda Domino. :

ET

hii

Sequitur tertio, quód, fi rem alienam *

reddendo furi non poffit àb illo recupe-

Qd

rari pretium, tunc eadem licité non pof-

ltl

ttti,

fitreddi futi, quia tunc deeft ratio

Y

| ex-

cufans hanc redditionem.

t

Quar. ultimó, an, fiquis dubius, aut

"

digl

uN

certó conícius rem effe furtivam, nihilo- -

minus candem emat cum ihtentione il.

a d

lam reftituendi domino legitimo, poft-

Tf

modum ab hoc poffit jufté exigere pre-

l:

tium rei emptz? Refp. Quód,firem a-

il

lienam emiffet pretió integró, fiyejutto,

t

quantumyvis infimo, tunc poftea quidem

m

poffit exigere aliquod pretium à domi«

(inedu

norci, ídque proportionatum fuo labori,

vl

& induftriz, vi cujus utiliter ex prefum-

d

pta alterius voluntate geffit negotium e-

l fösqu

jufdem, non tamen poffit integrum rei

i

pretiüm exigere , quia fcilicet dominus

vudut

u

non tenetur iterum rem fuam emcere,

st

& alter fibi imputare debet , quód qui-

rilit

dem boná fide egerit, fed imprudenter

w U

prafumpferit dominum obligari ad re-

reim

1

fundendum integrum pretíum, — Excipit

g

tamen Cardinalis de Lugo , fiquo c:

a

?

es

W

.TH

664.

3rahatus de jure c juftitia.

firmal:

xcrls',cff'ct gratiffima fno domino, aut val-

lmnu

de neceffaria ità , üt hiclibenter eandem

integró 'prctió recupcetaret, tunc enim

lum f

conícius hujus rei non a

,

morta

geret Wimprudcn—-!

[ciensl

ter eandem emendo.

d pea

m [o

ARTICULUS Ill -

qre ff

noranti.

De obligatione re[flituendi ex ac-

- eeptione formaliter injuffa par cut-

füm, p

Hj

Yi ptt

14?4 Theologicam,

tetüt v

(c füfft

: $28 J)Renot. r, .quöd'nomine a&ccptioni&

Dran

L. formaliter injuftz intelligatur qua-

vis culpabilis occupatio, detentio, alie-

Vi form

natio, ant defiru&io rci alienz ,, hzcau-

fnuide

At al

'tem dupliciter poteft effe culpabilis fci-

', licet Thco ogicé, aut juridicé. Culpa

Ciferum

"Iheologica eft peccatum formaliter ta-

Secund

le, feu imputabile in foro conícientia.

materia

Juridica ett omiffio diligentiz debitz, ex

fiam ju

qua feqnitur damnum alteri, prefcinden-

putans

do, an fimul adfit

vem fal

Theologica.

, vcl non adfit culpa

f

f

t per

Pranot.2. quód ifthic

foliüim moveae

Teur g

tur quzítio de obligatione reftituendi ,

ttüm, ]

prout hzc fundatur in culpaTheologica,

Advette

feu peccato formaliter tali, five deinde

tihad j

illud fit injuria grávis, five levis, ubiad-

pum,

yem

vgr;;qdum, quod per culpam gra

f

iore

H

[

Mul

* Dilputatio ult. Artic. IIL.

66;

formaliter talem dupliciter inferti pofüit

lt

damnum álteri, primó fcilicet per culpam

fu.

tum materialiter talem , tum formaliter

r

mortalem , üt fi quis furetur 10. aureos,

Ííciens hanc quantitatem effe fufficientem

ad peccatum mortale. Secundo per cul-

ll

pam folüm formaliter mortalem , adeó-

que matcrialiter levemj, ídque vel exig.

Íiqu

norantia juris, üt fi quis furetür crucife-

F

u

rum, putans tale furtum effe mortale ;

vel per ignorantiam fadli, üt fi quis fu-

retur vitrum , putans cfle gemmam,; de

Attyiti

fe füfficientem ad furtum mortale.

?

Pitr g

. Prenot. 3. quod fimiliter de cupla le-

11j d

vi formalirer tali difcurrendum fit, hec

, litat

fiquideai poteft effe levis tum farmaliter,

xbl (

tum rnaterialiter, üt fiquis furetur cru-

, Q

ciferum fciens éfIe quantitatem levem.

yndittt

Secundó per culpam formaliter levem ,

a

matcrialiter gravem , vel per ignoran-

fs

tiam juris, üt fiquis furetur 10. aureos,

l d

-

putans hanc efle quanritatem íolüm le-

yui

vem faltem reípeQu hujus, cui furatur,

aut per ignorantiam facti, üt fi quis fu-

retur gemrmam , putans fe accipere vi-

j

dN

trum, Huc etiam reduci poteft defectus

advertentiz ; & deliberationis fufficien-

fhtolog

(re d

tisad peccatum mortale formaliter (um-

jj d

prum,

/

ia

p

jl

666 Trallatus de ;'*'ure' e jutitia.

Qui

a9 'Quar. 1. AR fitgravis obligatio repa-

indi.

' randi damnum graveillatum per culpam

heologicé gravem? Refp. affirmnativé

Kr d

lem?

cum certa fententia : quia hocipfoquód '

muni

aliqiíis per injuriam tum matcrialiter ,

ffcdu

tum formaliter gravem Izdat jus alterius,

tendia

€o' ipífo damnum cidem itmputabiie

rellitue

eít inforo conícientiz, ideóque hinc re-

m in

fultat gravis obligatio reftituendi , licét

clen(i

ICS accepta neque in femetipía , neque

, li

in füo equivalenti ampliüs exiftat penes

guver

illum, ex quo ipfo patet difcrimen in-

Dem K

ter radicem utramque reftituendi, qua-

quií

rum prima habetur per folam rem acce-

ptam, & alrera per iniquam acceptio-

&ciptn

nem, Hincfequitur primo, quód, fi Pe-

lüt mo

tttore h

trus furtó mortali fnbduceret Paulo 10*

(lituene

aurcos, eófque donaret alteri, aut pro-

fhortal

Jiceret in mare, graviter obligetur ad fa-

ciendam reftitutionem. Secundo, quód,

fialiqu

fi Petrus ab initio boná fide dono accipe-

fimam

viterm

ret equum fürtivum , fed poftmodum

intelligeret certoó, hunce effe Pauli, & ta-

lreyoc

men eundem donaret Jacobo. &c. obli-

Qu

getur ad refundendum Paulo pretium e«

ii g

qui. Tertio, quód proportionaliter di-

folüm|

dtyri

Ícurrendum fit de levi obligatione rc-

ftituendi, quando alteri per culpam ve-

V cun

-

tiewte

nialcmkillaturln eft damnum leve.

Quzr.

Íc nj

,

)

N

I

l

: ni/pümgi& ult, Artic, VT.

667

ibl

Quzr.2, An fitgravis obligatio repa-

t

randi damnum re ipía leve, íed illatum

530

d

per culpam T heologicam formaliter ta-

0chfy

lem? Refp.negativé cumcerta, & com-

FR

..

muni fententia.

Ratio cft, quia folus

dud

affedus, aut intentio etiam graviter no-

ityrj

cendi alteri nullam inducit obligationem

V lity

reftituendi, quando re ipía nullum dam-

i, i

num infertur alteri , üt füperiüs Art. 1;

f t

oftenfum eft 5 ergo damnum folüm le-

"g

ve , licét illatum per culpam formaliter

Jf

gravem folüm inducit levem obligatio-

i, n

nem rceftituendi. Hinc fequitur primó,

TA

quod, fi Petrus furando vitrum putet fe

if

accipere materiam íufficientem ad fur-

t

tum mortale, deprehensó poftmodum

dul ts

errore hoc, non obligetur graviter ad re.

, at

ftituendum vitrum , licét furando illud

mortaliter peccaverit.

Secundo, quód,

j

il il

fi aliquis ex intentione graviter lzdendi

d

famam alterius, hanc re ipía folüm le-

t

viter minuat, non.o

Ti

bligetur fub morta.

*

bhifte

li revocare fua di&a,

Quzr.3. AR fit gravis obligatio repa-

M &fn Obll'

$

j

randi grave damnum illatum per culpam:

duditté

folüm levem , quando levitas culpzfun-

datur in ignorantia fa&ti? Refp.negati«

qigatione r

u

vé cum communi contra paucos diffen-

tientes , quia fiquis invincibiliter putet,

t

(; nullum damnum inferre alteri , non

: téne-

668

Tratlatus deuré & 2uflitia,

[rinti

tenetur feclufo fpeciali pa&Ó, aut lege

aliquá in foro conícientiz tituló folius

ommi

&ilis,

injuftz acceptionis, ad ullam rc&xtuno-

nem damoi re ipía fubfecuti eó, quoó

niali

iftud in talibus circumftantiis cenfeatur

longe :

jona te

plané fortuitum, & confequenter adio-

ni illative damni improportionata effet

l enit

ferato

obligatio illud rcpatandn, quam deberet

fubire innocens 3 ergo fimiliter qui in-

tunvis

& mort

vincibiliterputat fe folüm leve damnum

inferre alteri non obhgatur graviter ad

100 [

rcparandum damnum re ipía grave, eó

(tucifer

foiliter

quod adio illativa gravis damni quà ta-

lis non fit voluntaria agenti, cui proinde

d. H

Vincibil

improportionara eflet. gmv:s obligatio re-

arandi damnum..

Iüm , e

Confir. Nam ipfo lumine rationis con-

bligetu

m a

ftat, non equé imputabilem effe ean.

dem materialiter i m)urxam, alicui fetnic-

dhinnur

btio, aut femifopito , quàm alteri ,' qui

" Qu

cum plcna, &

r

erfecta deliberatione can-

tindi g

dem injuriam

intulit , & coníequenter

lolum |

utrique refpondere non poteft aqualis

i fola j

poena ; ergo fimiliter.

"Neque obftat

Q pk

pnmö, quód dciida fübinde puniantur

Ttd.a

in foro externo zquali poenà, & excom-

K, q

municatio minor , quz de ífe eft poena

tlalter

gravis, poffit infligi folüm propter cul-

Til

pam venialem, —Contra enim, quód hic

] Atv

agarur de fola obligatione in foro con-

fhinij

fc:cn-

i

Á

4

d

Difputatio ult. Artié, V,

669

ïö,u t

:

fcientiz ante fententiam judicis , & ex-

iij

usl

l lt&?,q,

communicatio minor fit poena medici-

nalis, « Neque fecundó, quód peccato

TT

veniali correfpondeat poena pürgatorii

li qq

|

longé acerbior, quàm fit ja&ura quóad

It d

bona temporalia cujufcunq; pretii. Con-

D

tra enim.eft, quód poena purgatorii con-

Pu

fiderato ftatu alterius vite fit levis quan-

lttoig

tumvis graviorggäl'ibct»pæna hujus vi-

ts

t* mortalis, adeóque ficut exindc infer.

Bnie d

ri nón poteft , quod jufté furtum unius

ib

éruciferi poffit ple&i fufpendió, ità fi-

D

militer in cafu precedenti difcurrendum

QUi

TA

eft. Hinc fequitur , quód, fi Petrus in-

lt

vincibiliter putet germmam Pauli effe vi-

trüm , cáamque projiciat ad mare, non

W

QUs

obligetur graviter in foro confcientiz fál-

n du

tem ante fententiam judícis

j

jicà Mij

damnum.illatum Paulo.

b

B

Dutit

" Quzr.4, An fitgravisobligatio rep.

a:

$32

OT

randi grave damnum illatum per culpam

qtigttt

folüm levem, quando levitas fündatür

y a

in fola ignorantia juris? -Refp.negaátivé

i a

cum pleriíque Theologis-contra Ilfung

TU

T ra&t. 4. Difp, 3. probabiliter diffentien-

TO

tem , quia licét quantitas damni mate:

TAl

rialiter fütpta fit przcognira ab agente;

nihilominus ftante ignorantiá juris actió

i

illativa damni, prout graviter lxfiva dó-

1

ii

-minïiv alieni non. eft voluntarià ag

enti $

h

ctgo

-

z

670

1rallatus de p ä- ?uþitk;

tl

ergo in tali cafu tituló folius injuftz acz

Torta

ceptionis non oritur gravis obligatio re.

aquan

arandi damnum poftmodum illatum.

ls; qu

Confir, à paritate vori , fi enim quis

genaa

per invincibilem ignorantiarm juris puta-

pra pet

ret Votum in matcria gravi folummodo

ailtit Y

leviter obligare , talis per íüum votum

vlenti j

etiam in materia gravi emiffum non con-

fita fü

traheret gravé obligationem illud adim-

matetiali

plendi , licéc poftmodum intelligeret ,

mortalia

qáod aliàs vota in materia gravi dclibe-

ftorione

zaté facta graviter obligent ; ergo idem

dicendum eft in cafu addu&to, cümjux-

fa6m,a

--toltvia

tà pleroíque obligatio reftituendi ex in-

-Mtud für

jufta acceptione ultimó refolvatur in

Q

commutationem . voluntariam , üt ex

1is t ol

D. Thoma füperiüs oftenfum eft, Hinc

a g

Íequitur primo, quódfi Petrusgemmam

- um leye

Pauli fciens valere 1o. aureos , . fed in-

vincibiliter putans , hanc quantitatemr

i fenter

qia (cil

non fufficere ad injuriam gravem, can-

dem projiciat in mare, non obligetur füb

*itio qu.

AmDum

peccato. mortali ad. reparandum dam-

ftet ide

num , illatum.

Sequitur * fecundó, ,

quód idem dicendum (it , fi per furta

At quà

: Bbligltio

minuta, quz fingula funt venalia, füc-

ceffivé quis fubtrahat magnam quan-

! Confi

fs vot

titatem , ut cxinde non fiat ditior. Ne-

que obítat , quód per Innocentium XI,

fagr

damnata fit fcquens propofitio 38 : non

tene-

]

bïfpümäa ult, Artic, Wl .

671

ts

tenetur quis reftitaere füb poena peccati

B

mortalis, quod ablatum eft per parva fur-

iil

taquantumcunq; mágna fit íammatotas

b

lis; quia fcilicet hzc propofitio intelli-

jb

genda eft pro illo cafu , in quo res acce-

QUs

pta per furta fninuta formaliter venialia

U g

exiftit vel in femet ipía, vel in fuo zqui-

T00n Q

valenti penes accipientem , aut quarido

lial

furta fuerunt folüm de íe confiderata.

hn

u

:

matcrialiter venialia , formaliter autem

mortalia , có quód procefferint ex in-

As

[

tenrione perveniendi ad gravem quanti-

) Quj

|

tatem,aut quando í(altem in ultimo fur-.

yndieri

to levi accipiens advertit fe complere per

olntr i

iftud furtum gravem quantitatem.

Quazr. . An faltem in cafibus pradi-

MU

[

&is fit obligatio fub peccato veniali re-

parandi grave damnum illatum per cul-

f!;

WW&W

am levem ?

Refp. probabiliorem ef-

, Ht

2

*

Íe fententiam negativam. — Ratio eft.

*

quiii

quia fcilicet improportionata effet obli-

qu, d

noägtmfm

gatio quanturmvis folü

levis reparandi

damnum grave eó, quód in tali cafu ma-

yindt

neret idem onus folüm cum ea diverfi-

:Mfmf()q

Í vf

tate, quód in cafu culpz gravis fit gravis

obligatio , &in altero levis.

"

)U

Confir. Nam juxta plerofque Theolo-

gos votum indcliberaté fa&um in mate-

j

ETU

tia gravi nec quidcn?/fub peccato venia-

D

*

oüüoiï*ä

N

672

Trattatus degure c» i;tliitia.

dilite

li obligat vovéntem.

Neque hinc fe-.

quitür, quód ergo faltem in eo cafu, in

ripla

taneur

quo aliquis antecedente

r cognoyitquan-

Petrus

N

titaterh damni, fed perignorantiam ju-

d folüm effe le-

lireipl

. ti$ putabat damnum iftu

lere 10.

ve, deinde obligetur , poftquam coge

novit rem aliterfe babere, quàm ante-

obliget

n tali

judicis

tedentér putaverit ; quia fcilicet i

cafü licét probabi

liter admitti poffi

t ob-

m

s, fi fcilicet fuppo-

(tüs Vgl

ligatio quedam levi

tüm re

matut implicité femetipfum ad hanc te»

ftitutionem leviter obligàffe , nihilomi-

tycefu

nus adh

uc dari poffit' excufatio ab hac

quia (

éadem o

bligatione ,, quando' adett ali-

Toare Vi

ttüs CUj

qua p

refamptio, quód ille dàmnum non

»

intuliffe

t;fi ad illud refarciendum fe pu-

ttà ef

'

táflet poftmodum effe obligandum.

Ieo caf

:43

Quzr.6. An inferens grave damnurni

r ger

alteri per culpam g

ravem Theologicam

tndem

are quó ad exceffum

tofiore

obligetur illud repar

invincibiliter ignoratum

? Refp. nega-

fcüs at

tivé cum Efparza quaft

. 43. contra plu-

ltm no.

Ratio coníftatex

- res alios di(fentientes.

um x

fandamentis füperiüs a

ddu&is; quia fci-

ttrus

licet exceffus damni invincibiliter igno-

& ngu

- atusnon eft voluntarius, ideóque agenti

intcgri |

non eft imputabilis in foro conícientiz.

hm

" Confirm. Nam aliàs etfet par condi-

Byes |

&io illius, qui integrum damnum fciens,

&alterius, qui invin-

tientia

cibi-

T g

x vgl;nfquc imulig,

/

j

Difputatio ult, 47t, ML,

. 673

M

[(7]

€ibiliter putabat, fe minüs nocere,quàm

t€ ipa nocuit, quód recz rationi diffen-

1N

"-

tancum videtur. . Hipc fequitur, quód, (i

Petrusinvincibiliter putetgemmam Pau-

iind

lireipía valentem 1oo, aureos folüm va-

Iu

lere 10. eandem projiciens in mare non

QD

obligetur in conícientia ante fententiam

It d

judicis plus reftituere, quàm aurcos de-

pl d

cem. | Neque obítat primó, quód Pe-

Rfl

(

trus voluntate executivà integrum dam-

nüm reipfaintalerit, adeóque illi eciam

; lr

40

exceffus fit voluntarius , & imputabilis ,

quia fcilicet gemmam Pauli projiciens in

TE

mate volebat ja&uram illius inferre Pe-

TU

trus, cujufeunq; effer z(timationis. Con-

hm

tra enim eft, quód hoc folüm procedat

W

in co caíü; in quo Petrus dubitat de va-

NU

lore gemmze, aut fic affedus eft , ut

pdogit

eandem projicerer, etíi fciret effe pre-

hd erti

tiofiorem , quàm hic, & nunc exiftimet,

Ms

fecus autem, (iitàfitaffedtus, ut ean-

t

dem non projiceret, fiplus valere fciret,

gt

|

quàm 1o.aureos. Neque obftat 2. quod

VT

Petrus re ipfa intendat graviter nocere,

ii

& finguli expetant reftitutionem damni

gt

.

integri per calpam gravem illati , & id

ipfüm videatur expedire, utad vitandas

(

graves injurias detur óbligatio in con-

Ícientia reparandi damnum integrum e-

TR

m

f

,;

tiam quo ad g.xcöifum invincibiliter igno.

u

ra:um.

674

Tralfatus de ?ur? & 7uflitia. - -

ratum.

Contra enim eít: quód fuffi- -

ftju

ciat, fiobligetur in conícientia ad repa-

gcnd»

randum damnum integrum poft fenten-

culp:

tiam judicis, üt patet confideranti.

fed e

j5

Conítat , Quod inferens damnum

Tiorat

gravc perculparn gravem Theologicam,

Co

! eámque formaliter talem , & quidem op-

quidet

Ofitam juftitie commutativz graviter

Tium €

obligetur ad reparandum damnum illa«

atilla

tüm ctiam ante fententiam judicis, &

fiderat

quidem quó ad eam quanritatem , quz

fjond

illi antecedenter fuit przcognita, fecus

ptafer

autem quó ad exceffum invincibiliter ig-

tuc in

noratum , quia hic eidem voluntarius

temh

non erat, niíi damnum có animó intu.

liffet, ut illàd inferre non omififfet, li.

t5, t

dimng

cét gravius effe fciviffet,

hii o

-Confítat 2. Quód inferens leve dam-

r

num per culpam gravem Theologicam

teftitu

non obligetur graviter , fed (olüm.levi-

ter ad illud reparandum , quia obligatio

intelli

tüend

gtravis refticuendi prefupponit damnum

üicis ,

grave non folüm affc&ive intentum, fcd

ctiam re ipfa, & effedive illatum.

k qui

tnlia

. Conflat 3. Quód inferens grave dam-

Q

num per culpam Theologicam folüm 1e-

vem non obligetur graviter in foro con-

1

fcientiz ad illud refarciendum ,. nam a-

liàs non effet melioris conditionis quàm

P

alter, quifciens, volénfque gaviter l

t

7

o

ll

i

Wi

Difputatio ult, 'Anäc.m.

*675

CPM

- fit jus alterius, idque non folüm intelli.

PO& lq

.gendum eft in eo cafu', ia quo levitas

aj |

. culpz fundatur in fola ignorantia fadti ,

l d

ícd etiam quando eadem

!

fun'datur in ig-

m

norantia jüris,

Conítat 4. Quód talis pro

ba

iliüs nec

Qutog

I p

-quidem leviter fit obligatus ad

e dam-

D j

num exintegro reparandum,

$

d folàüm

niy, d

ad illam quantitatem damni, quzcon.

I q

fideratis omnibus |proportionaliter re-

i, (ty

Ípondet praevio judicio damnificantis ,

Vr

praferiim quando levitas culpe fündae

TTR

tur inignorantia foliusfa&ti 3 quandoau.

tem hzc fundatur in fola igaorantia ju-

Ti j

W&f 1 h"

ri$, tunc obligatür leviter ad integrum

damnum reparandum , ni(i aliter excu.

fati poffit eó , , quód fcilicet invincibili-

Wetns

gt

ter putaverit , alterum non curaturum

reftitutionem damni. Et hxc omnia

Kal

"p

intelligenda funt de obligatione refti-

prnt,

tuendi in confcientia ante fententiam ju-

dicis , tituló folius injuftz acceptionis ,

TU

If

& quidern independenterà fpeciali padto

€xplicito, aut implicito , aut legibus pro

;[13'0 du

certo caíü imponentibus reftitutio-

ijluni

forodt

nem damni illati , üt patebit -

M

ex dicendis,

D

Ti

"

9t (

D

ic)

Ji J

Uu 2

AR-

76

quadutus de jure & Zuftitia,

Pn'mä

ARTICULUS V..

titem

De obligatione reparandi. dam-

cjaft

nuim fine culpa Iheologica illatum,

Ad cett

(em g

Ren. 1. - Quód hic agatur de obliga-

"

tione reparandi damnum illatum fi.

pl'CCIl'll

né cul

Theologica, feu prefcindendo

n grati

Theologico forrnaliter tali, fi-

detetmi

à pecc

exunt

ye deinde ha« reparatio damni fit dicen-

teri(uar

da rcítitutio ftricte talis , five folüm in

latiori fen(u fumpta.

mittit

lpa juridica, feu o-

tis fufe

'Pren, 2. Quód cu

dunt ir

miffio. debite diligentie , ex qua alteri

damnum fequitur, dividatur in latiffi-

profol

marm, latiorem, latam, levem, & levif-

tquam

Quat

fimam. Culpalatiffimaeft dolusapertus,

quando fcilicet ad(unt manife(tafigna de

tligad

intentioné nocendi. ^ Latior eft dolus

fidicist

prafumptus , quando figna de intentio-

per cul

ne noeendi non íunt adeó manifeftata.

Rtiyé

Lata eft omiffio diligentiz , communi-

obligat

ter adhiberi folite ità , ut non appareat

ilido

intentio nocendi, . Levis eft omiffio di-

fh, f&

ligentie , quam cautiores; levitfima efto-

pitte

miffio diligentie , quatn cautiffimi in re«

Mque

bus cuftodiendis folent adhibere, *

T Con

Pren. 3. Quód contra&us, aut quafi

t

contra&tus, in quibus fundari poteft ob-

lp

ligatio reparandi damnum fecutum al-

B

ugf.

t'crli—, pracipue in tres claffesdividant

'

r

inlfox

li

Difputatio ult, Art, IV.//

&

1

Prima eft eorum , qui cedunt in utili-

tarem folius accipientis rem alienam ,

"H

ln

cujufmodi eft commodatum, quo alteri

3

ad certum tempus res ufürpanda , & qui

À

(T3

dem gratis conceditur ,. ficut econtra

Vnoi

precarium eft contractus , qiio res alie-

;fcindentuv

na gratis alteri conceditur ad tempus in-

Itj l

determinatum. Secunda eftcorum, qui

Tden

cedunt ia utilitatem folius dantis rem al«

Mimà

teri íuam, ütdepofitum, quod quiscom-

mittit cnftodiz alienz, & quidem gra-

It r

tis füfceptz, — Tertia cft eorum, qui ce-

It d

dunt in utriufque utilitatem , - üt fiquis

vtf

'

pro foluto pretio fibi conducat domum,

T

equum, famulum &c. His prenotatis

st

Quar. 1. An feclusó contra&tu detur $37

N

obligatio in conícientia ante fententiam

du

judicis reparandi damnum illatum alteri

(

per culpam folüm juridicam ?. Refp. ne-

mauife[m;

ativé cum communi: quia fcilicet tota

[

obligatio reftituendi deberet fundari in

deli&o, feu acceptione formaliter inju-

u

r

fta, fed hoc admitti nequit; ergo. Maj.

d

patet€x eo; quód obligatio reftituendi

g[&m'iinun

neque fündaretur in re accepta, neque

i

in contra&tu aliquo , àt hic füpponitur :

min, autem probatur: nam feclusá omni

a

u

culpa Theologica non committitur de.

li&um in foro confcientiz ;^ ergo nequc

um

in.foto conícientiz naícitur obliga'tio*rc--

sdividmä

U 3.

pa-

L

[

[

678

rátlatus de fure & fulfitia;

arandidamnum illatum ante fententiam

tretid

jn bot

judicis ^ Neque obftat primó , quod

fadt

Cap. fi culpa de injuriis ftatuatur, repa-

randa effe damna, quaz ex imperitiá, aut

deóqi

hincp

negligentia evenéte. Contra enim eft,

in cot

quód textus illi intelligi debeant de ob-

ligatione reftituendi in conícientia ante

fam 4

fententiam judicis , quando culpa juri-

diim

tionerm

dica conjungitur cum culpa Theologica,

üt ex verbis immediate fequentibus col-

tüm tc

ligitur: nec, ignorantia te excufat,fi (cire

fent l

debuiíti, cx fa&o tuo injuriam , vel fi-

[ità fic

jn for

militer poffe contingere , vel jaduram.

Neque fecundo , quód Dominus ani-

datüt

malis tencatur reparare damna per illud

quand

Theokt

ilaia, prout jure civili ff. fi quadrupes

pauperem fecifle dicatur, & titulo de

often(a

noxalibus a&ionibus ftatuitur. Similiter

u

jure Ecclefiaftico Cap. cit. de injuriis ha-

tX Cor

betur.

Contra enim cít, quód leges

traQu:

rzdidz, finé culpa Theologica in foro

picnti

conícientiz non obligent ante fenten-

lio te

tiam judicis, üt Mol. Difp, 7. & com-

w jut

munis Theologorum fententia obfervaát.

[

H

Quzr. 2. Anin cafu przdicto poft fen-

(0 ibi

tentiam judicis detur obligatio in con-

^"

t

Ícientia reparandi , damnum . illátum ?

i&

Refp. affirmativé cum communi: ratio

. p

eft, quód legestum civiles, tum Eccle-

Ql

fialtica imperantes obligatione

m rcüi:

n

tuengt

l

]

,

l

J

t

Difputatio u»'lt.l Artic V,

"n

, 67,

tüendi poft fententiam judicis (int lata

l'w

tllr, [

in bonum commune , ut fcilicet finguli

fiant caütiores in przecavendis damnis, a-

Wt

deóque cüm leges predi&z fint juftz ,

L hi

J

hinc prefuppofitáà culpá juridicá obligant

in conífcientia poft fententiam judicis ;

VTT

nam aliàs non affequerentur finem, fi li-

QUb j

citum effet impofitam à judice repara-

t

tionem damni illati, poftea occulté ite-

huj

rum recompen(are, imó fruftranez ef-

Va n

fent leges predi&z,; fi folüm przfuppo-

N

fità fimul culpà Theologicd obligarent

F

TU 4

in foro confcientiz , quia hec obligatio

datüur etiam ante fententiam judicis ,

T

quando damnum illatum eft per cülpam

n

Qu d

TTheologicam, üt Articulo

præccdcntfi—

oftenfum eft.

t

ur. 3. quzf fit obligatio reftituendi j;9

jl

ex contradu? Refp. primó,quód,fi con-

quig

tra&us cedat in utilitatem folius acci-

yiitin

pientis rem alienam, tunc detur obliga-

qie t

tio reparandi damnum fífecutum ex cul.

. It

pa juridica etiam leviffima , üt habcetur

T0

L. ff. de rebus commodatis, & cap. uni-

il

OPO f

co ibi de commodato, cum gratia fui

"TOU

tantüm quis accommodatum accepit, e-

TU

tiam de leviffima culpa tenetur.

Exci«

Jf

"

piturtamen precarium, cujus contractus

g H

obligat fólàm ad evitandum culpam la.

j

eft.ff. de precario. Refp.

u

ä

rgm L.quaf(ittim

Íccun-

- TT

680

Tratlatus d 2uve & fuflitia,

d,3

fecundó: fi.contraQus cedar in 'atilita-

tem foliusdantis, tünc culpa lata folum

(üeti

inducat obligationer reftituendi, üt ha-

(ntet

fiusl

bctur $. przterea inftitut, quibus modis

recontrahatur obligatio. Excipitur man-

hilom

datarius, qui tenetur etiam cx culpa le.

c1tat0,

viffima juxta legem in re mandata Cod.

inzqu

mandati.

Refp. quód,6G contra&us ce-

cnal

Q;v€

dat in utriufque ulilitatem,tunc ex rele-

vi, fecus autem leVImma naícatur obli-

g. aí

gatio reftituendi ,:àt lege contra&tüs ff,

Íymen

Num,

de reg.juris, & fzpius alibi ftatuitur.

f40 Quar, 4, n predi&ti. contra&tus obli.

ipfus

gent in foro confcientig ad faciendam

tehtlo

reparatxoncm damni fecuti ex culpa fo-

duatc

lüm juridica? . Refp. certum effe, quo

plerua

detur obligatio reftituendi in confcien-

ülesi

tia poft fententiam judicis, üt ex funda-

obliga

mentis Num. £38. addu&tist communis

Qu

?

*

.2n

tuend

Theologorum . fententia . enet

veró detur obligatio in confcientia refti-

ttadta

tuendi etiam ante fententiam judicis, &

quod

auidem fecluío fpeciali pa&ó explicitó;

gredt:

quó aliquis fe obftrinxit ad reparandam

Mfp,

ja&turam, quomodocunque fecutam, di-

Ne-

loqt

vería eft Theologorum fententia.

obl

gativam tenet Sotus.lib. 4, de juflitia

füm

quaft, 7, Hentiquez , &.alii eó, quód le-

tipi

ges imperantes. reftitutionem damni fe-

t

cuti ex culpa folüm ;undlca fint poenae

fnu

D

es ,

1

L]

l,

i

»Difpitatio nlt. Artic, T.

6gr

u

A

.es, adeóque non obligent in foro con-

1

fcientie ante fententiam judicis , quam

ndllh.

1l

fententiam probabilem effe fatetur Lef-

fius l. 2. cap. 7. aliíque ;. áffirmativam ni«

AMüto.

hilominus defendunt pleriq; cum Leffio

f

citato, eó quód praedicta leges fundentur

i

in zqualitate naturali, néque fint przcisé

ts

poenales, utpotefundata in ipfo contra-

Cericl.

&u; verüm Cardinalis de Lugo Difp.8.N;

ir oj

x 10. afferit obligationem reftituendi de-

tsf

fumendam non eíle ex legibus adductis

Mi

Num. przcedenti ,/fed folüm ex natura

(usti

ipfhius contradüs, & quidem fpe&tatà in«

At

tentione illà , quà fe obftringere inten-

(üjil

dunt contrahentes; unde concludit, quód

TM

plerumque folüm ex culpa lata, rariüs

IN

exlevi, nunquam ex leviffim

a,nafcgyur

N

obligatio reftituendi.,

QOT

Quzr.ultimó, quz fit obl

ïgatig refli. g4r

W

tuendi ex negledto officio, feu quaficon.

j

tra&u , vi cujus recipiens officium ali.

um

quod faltem facilé viciffim fe obligat ad

uj

preftanda illa, que tale munus expotcit ?

s

Refp. cum communi: quód regularitet

Quf

i

loquendo ex negle&to officio non detur

i M

obligatio reftituendi, nifi damnum fecu-

j M

c u

tum fit.ex culpa latà , quia officiumre-

v

T

cipiens non cenfetur fé obligare ad ma-

int:

Vi ji

jorem induflriam, quàm illam,quz com-

muniter à diligentibus in tali officiojux-

[pr gt

N

M

tà

[

682

Tr 4&? tus defurt & fuffitia,

t adiverfas circumftantias praftari folet,

J

imó CardinalisdeLugo Difp.8. Num. 93,

jt 0

ceníet non dari obligationem reftituen-

di in foro conícientie ante fententiam

nim

judicis , nifi accedat culpa Theologica.:

Tut

Contrarium dicendum cffet quó ad pre-

di&a, fi quis fe fpeciali pa&o explicito

fl

plur

ad vitandam quoque culpam levem, aut

lm d

leviffimam obligáffet ; vel quando adi.

ftud implicité obftringeretur eó, quód

qulibet

aiqi (

illi hoc intuitu promittatur ftipendium

lmoi

longé maius, quàm aliàs tale ofhicium ge-

rentibus dariíoleat, Hinc fequitur, quód

prer

régulariter loquendo judex, oeconomus,

petati,

licui ft

ràedicus, Confeffarius &c. non teneatur

ad reftitutionem illius damni, nifi quód

vür,

ex culpalataícilicet gravi negligentia füi

Ti cujus

officii, aut craffa ignorantia corum, qua

quiden

a4 tale munus pertinent, fecutum ett,

petati

imoLeffiuscit.affirmat Confiliariumnon

jubenc

obligariadreftituendum damnü, quando .

piendc

füam opinionem folüm dubié, aut fim-

Wt 2

pliciter etiam protulit abíque co, quód

(ndo.

lp,

ilius executionem poftulanti confilium

fuaferit, quod ipfum longé magis dicen.

' quenti

dum; i poftulanti aliunde nota effet con-

iW

Bart

fultoris imprudentia , quod ultimumob

paritatem rationis etiam ad imperitos

Ne

medicos, adyocatos &c, extende

hn

videtur,

Indu'rn

J

teril

AR«

4

1

l,

pifputatio ult. Avt, V.

683

'&*Wn

ARTICULUS V.

! thg

mrtLu

De obligatione reparandi dam-

f |

Murr ek tiqua mopcmtzone f:cutum

Ti

quoad

$42

)Rznot. , quód hic moveatur quae

ocxphmx

ftio de obligatione reftituendi, quan-

ATa

do plures fimul concurrunt ad inferen.

uando il

dum damnum alicui tertio, five deinde

* i

quilibet ex his fit caufa principalis, five

[hpen lt

aliqui fint caufz folüm m&rumcnmlcs

) IDML

damni illati.

P

ii

Prenot. 2.. quód duplxcnter quis coo-

X000Q0

perati poffit ad inferendum damnum a.

EAU

licui tertio, fcilicet vel per a&um pofiti-

TU

vum, vcl per omiffionem. adtüs debiti,

M

vicujus poterat impedire damnum , &

quidem per actum pofitivum quis coo-

T

w d

perati poteft modis fequentibus: fcilicet

PU

jubendo, coafulendo,conféntiendo, reci-

pxcndo,& parricipando; per omiffionerm

Ó u

YT

veró a&tüs debiti tribus fequentibus, ta-

)

cendo, non oBftando, non manifeftan-

atl

do, qui omnes comprehenduntur : fe-

j

quentibus verfibus:

ittet

Zuffio, confilium, confenfus , palpo, recurfus,

Participans,mutts, non ob/lam, 1100 mamfejldns.

nmumd

;mpcnm

Pranot. 3. quód jubens dicatur is, qui

ndcuduü

mandató expreffo, aut tacitó imn perat al-

teri licét non fubdtto , ut damnum in-

fbrat,

i

: 684 , Twadatuas de fuve & fuflitia.

ferat; confulens, qui (uadendo, aut hor-

gitíon

qnfal

tando alterum inducit, cidémque me-

."dia exequendi damnum függerit ; con-

rel atl

Qum, f

fentiens, qui approbatione , aut fuffragió

füó eft caufa damni ; pracipiens, qui

(ilium

damnificantem fovet; aut protegit , ut

darini

damnum faciliüs inferre potfit ; partici-

it cum

pans, qui de rebus iniqué fablatis acci-

Carden

pit, vel auxilium in actuali executione

&cond.

przbet; mutus, qui diffimulat, adeóqne

Qenti (

non dehortatur alterum; non obítans,

( pol

qui damnificantem nonimpedit eum re«

Altet ex

pellendo, aut alteri fübfidium ferendo;

m L

non manifeftans, qui damni inferendi

t tam

conícius alterum hon cofnonct de caute-

(icon(i

la|habenda, aut poft damnum non

kær.

f of

tatur , ut res ablatas reftituat..

figtivur

343

Quzr.1r. An pofitivé cooperans ad

ihàydri

, .damnurm illatum alteri obligetur ad re-

tltibeat

flitütionem, fi hec cooperatio fuit vo-

tonem,

luntaria, & efficax ?

Retfp. affirmativé

Weted

urh certa Theologorum fententia, Ra-

m f

tiocft: quia efficaciter inferens. dain-

num alicui tertio per injuriam formali-

7

TT

tm

ter talem obligatur ad reftitutionem, hoc

. t

autem . contingit in' ca(u precedeoti , i.

deóq; meritó per Innocentium XI. dam.

Q t&

Jücy

nataeft (equenspropofitio 39: quialium

Y

V qm

movet, aut inducit ad inferendum grave

lm e|

damnum tertio, non obligatur ad refti-

gutioa

-

| ! abiä

l

li

Difputatio ult, Artit, V,

685

Pdp,am

| "U

tutionem, Hinc fequitur'primo obligari

confulentem , fi hic oftendit modum,

N

t (

vel artificium occultum inferendi dam-

num, nam licét poftmodum revocet con-

Wi

filium , non propterea aufert caufam

Mi

damni illati, quam antecedenter potuit,

Ms g

üt cum Lugone , Lceffio, aliífque tenet

DTTM

[

Cardenas ad propofitionem cit; N. 135,

Secundó, qui dat confilium cum vehe:-

lLl

menti motiyo ad damnum alliciente, li«

n

cét poítea confilium revocet , fi tamen

t

alter ex hoc motivo damnum intulit, ut

mttr

cum Lefho afferit Cardenas citatus; cen-

D ffertd

d

fet tamen Ilfung effe probabile , quód,

fi confilium non tantüm revocet, Yed e-

montpr-

tiam (ufficientes rationesad enervandum

motivum priftinum adducat , autaliam

W aö;

induílriam ad, precavendum damnum

&t d

ofb

adhibeat, talis non obligetür ad reftitu-

tionem, Tertió , qui firmiter ftatuenti

ii

inferre damnum Petro perfuadet, ut datn.

p d

num licét minus inferat Paulo, quia ta-

f d

le coufilium cedit in przjudicium Pauli,

"I

üt cum Carden. cit. Num, 162, omnes

j

fatentur ; id tamen limitantes in caíu

?

Hfdmün i

quó tertius fubire tenetur damnum ad

f us

przcavendam jacturam alterius,

Quar-

quiüt

tó, qui cooperátur ad damnum inferea-

dhungyt

dum etiam in illo caíu, in quo fcit, quod

qat

fe abgcmc €ooperaturi figt alii,

nam ta-

j]

lis

74

686

qratlatus de fure & Puflitia,

E

iget

*

'lisre ipfa adhuc eft cau(a voluntaria dam

hus

.ni, üt Cardinalis de Lugo, alïique becf-

ydita

vant,

*

daqini

144

Quzr, 2. An pofitivé

cooperans obli-

idque

getür ad reflitutionem , qui per fuum a-

ámpli

é&um pofitivum non fuit cauía efficax

immini

damni illati? Refp. negativé cum com-

Quz

muni: ratio eít, quia pro foloaffectu no-

purante

cendi non datur obligatio quidquam re-

(imni:

ftituendi, adeóque licét alter in tali cafü

liré CO

peccet, non tamen obligabitur ad refti-

u relt

tutionem, quando per fuum a&um non

hetn €

fuit cauía efficax damui illati. — Hinc fe-

fam,

quitur primó, non obligari illum ad re-

tur ad

ftitutionem j qui alteri aliunde ficmiter

- ftatuenti; damnum illudulceriüs faadet ,

diti, 4

io (

aut mandat ità, ut boc mandatum, aut

fitlVa ,

confiliam in a&u fecundo (ic fe habeat,

Diffion

acfinon ade(fet. Secundó, fiquis man-

tida,

.. datum füum, quó prius damnum inferti

juffit, ferio revocet, & hoc damnifican.

10 refl

quodi

,tifiguificet , eju(modi enim revocatio

Qutten.

tollit mandato vím movendi ad execu-

.tionem damni.

Tertió , fiquis datum

ln ter

at j

confilium fimplex abíque motivo alli-

ciente ad inferendum damnum revocet

& off

Wtuü

. ante execationem damni, quia fimilitet

tunc tollit vim movendi. Quartó, qui

tütg.

fciens alterum jam effe determinatum a

üum

gidcm

| fiyis|

1

inferendum Petro damnum grave

d fug-

l

, Difputatio ult. Art. y.

687

m

fuggerit, ut loco damni gravioris a

liad

levius inferat, quiía in tali cátu non füp-

»älüqugfü !

peditat confilium abfolutum inferendi

QOpt

damnum , ícd folàüm conditionatum ,

r

ídque in eum finem, ut, cüm damnum

pur:

A

fimpliciter im

ang

imminuat,

pedire non poffit , illqd

Mdf

Quzr. 3. An, &quando negatiyé coo-

$45

Num

perantes oblígentur ad reítitutionem

APE

damni? Refp. cum communi: ex nega-

hd

tivé cooperantibus folüm illos obligari

mnty

ad reftitutionem , qui omittunt actio-

nem ex juftitia commutativa alteri debi-

"a

il

tam, Ratio eít, quód folüm is obliga-

tur ad reftitutionem , qui infert injuriam

Mif

if

alteri, adeóque cüm in illo cafu, in quo

ET

actio non eft debita ex juítitia commu.

MM

tativa, fed folüm ex charitate, per'o-

yiitns

miffionem actionis non fiat alteri injuria

ii

ftricta, hinc exinde non rcefultat obliga-

m

tio reflituendi, . Hinc fequitur primo ,

i at

1

quódfi conícius furti commifli , aut com-

d d

fnittendi ,. illud precisé non impediat,

non teneatur ad ullam reftitationem, ni-^

jgrttt

/

fi ad illud impediendum cífet obligatus

nin d

"sT

ex officio, aut contradu, . Quodipfum

ulteriüs plures extendunt ; licét alterin-

ja r

u t

tuitu diffimulandi furti accepiffet ftipen-

diüm, aut munus à fure, fi non ex fut-

Yi

us ,

g,

tiyis xcbusf Sccuncïö , quód famul

cui

[

!

,

[4

688

Traftatus de ;"M e 7«/!:';24.

cui data eft cuftodia cellarii folius ," no

| qis o

jimnt

obligetur ex juítitia ad impedienda

inte I

furta ex granario , quando fcilicet hzc

fiunt à reliquis domeflticis,. Contrarium

mandii

ts ol

plerique' fentiunt quó ad furta extranei

impedienda, quia quivis famulus con-

quo ul

ducitur ad cuftodiam totius dom(s ab

grncips

tondon

exterorum injuriis defendenda. -

uzr. ultimó , quantum finguli coo-

yaitüs

$46

tendi ,

perahtes , & quó ordine rceítituere te-

neantur? Reíp.cum Laym. l. 3,tra&t.

(ooper.

Tuat , tl

2. Cap. 6 & communi: primó; quódfi

plures abíque confpiratione, aut previo

TerSQs ,I

confenfu, adeóque folüm per accidens

concurrant ad inferendum damnum al-

À

teri , tunc fingulos obligari folürm ad il-

lam partem damni reparandam , quz e-

lr oi)

D7

jusdem cooperationi refpondet,, quia

fcilicet in tali cafü , hullus ex cooperan-

tibus eft caufa torius damni.

Secundo,

la,

quód(i plures confpiratione , & com.

Tatt

muni confenfü damnum inferant, tunc

Wuli,

EU

finguli obligantur in folidumr, & qui-

t noí

dem conditionaté ,. fi fcilicet reliqui ex

in,

h

LY

cooperantibüus reftituere non velint, aut

non poffint, quia nempe ob illam prz-

vl

viam confpirationem quilibet eorum

At

eft caufá moralis totius damni illati.

DN

Tertio, 'quódíi ex cooperantibus unus

"

rc[i-

| A

fit caufa principalis , tunc þi; pre

quis

n

1

I

Difputatio ult, Artic. V,

f

M

689

n

quís obligatur ad re

parandum integturna

"N

li.

damnum , 'adeóque mandans ob

ligatur

'ante mendatarium &c,. fi

-autem nemo

Ut

mandáffet, tunc pre reliquis Cooperan-

U r

tibus obligatur-executor ejusdem. Ex

QO

quo ulteriàüs deducitur , quód, (i cau(a

TM

, principalis reftituat;. vel eidem reftitutio

d

|

condonetur, tunc reliqui Cooperantes

fnpits

penitüs. liberentur ab obligatione refti-

d

tuendi, econtra fi unus ex fecundarió:

d

cooperantibus damnum integrum refti-

1); i

tuat, tunc jus,' & actio

^

D

versüs xPrin;i palem.

ncrg 'acqflirgt adg':'

EW

100 -

^ ARTICULUS VL -

ml

t

De obligatione reflituendi fra-

W u

45 ex re 4liena perceptos,

O

, d

l

Kzn. r. Quód a

y, lu

naturales , qui (cilicet ex ipfis rebus

lii Gnt fru&us m;:rö'i47

[

Áett, h

nullá ,aut modicà folüm accedente indu-

i5 &qUi'

firià nafcuntur, üt funt foetus animae«

v

lium, herbz, & arbores

fi

ponte crefcen-

tes &c. alii meré induftrial

Ts

es,.

quos nerj-

bt

pe induítria hümana prodaci

t, üt funt

p u

lucra provenientia ex negotiatione , ar-

m

L

ii

tificio &c. alii mixti, qui partim natu-

n

rz, partim indu(tri

fegetes &c.

]

zp,adfc,ribuntqr, üt

i f

OXEx

Prænof,.

699

I*ra&atu; de Ture & fuflitia.

- Ptan. 2.^Quód fru&us juxta legem

if ;

36. ff. de hzreditatis petitione non-ha-

mut

beant rationem frn&tuum , | nifi

detra&is

nio fi

quz in tres claffes dividuntur :.

divil

expenfis;

finé

nam aliz funt expenfz neceffariz ,

mö»

quibus res confervari.non potefts aliz

boret

utiles pet quas cadem melioratur , üt

(alpt

plus frü&uum afferat; alie voluntariz ,

ti(i(o

aut voluptatie , per quas folüm cxor-

Jf

natür.

5

Petta

'Præn- 30 Q

uód hic obfervandum fit

IXgo

difcrimen inter poffefforem bonz, &

Daul

mala fidci, (imülque advertendum, quód ,

pot

fi res alicna per fententiam judicis evin-

Cun)

catur, üt cadem fit reftituenda alteri

fitio

tanqu

am legitiino Domino , tunc pof-

fuitie

- fefforis

bona fides noi folüm. definat à

p

tempore latz fententiz, fed etiam àtem-

ts

ore litis conteftatz , imó controverf(iz

tuer

notz de legitima poffeflione , üt L. 25.

- d

ff de hzreditatis petitione

/

ftatuitur ,. tïis.

"

limi

pranotatis

At

Quzr. 1,

An fit obligatio ,rcüitucn.dvi 1

| $48

re aliena per«

T

"

fru&tus merz induftriz ex

Qu

€eptos ? Refp. negativé cum certa, &

communi fententia , quia fcilicet ifti non -

h

funt fru&us rei alienz , fed proprii labo-

W

ris, ac induftrie, licet percepti occafio-

ne rei alienz ; unde nec quidem poffet-

rene-

m:

Íor m;læ fidei cosdem rcüi/tucrc

^fUr,

*

/

l

It

ni/pumio,uwzr':ig Ws

691

j

tur, nifi forté exalio titulo juftitiz com.

[dt;

mutatiya ad eos procurandos rei Domi-

iib

|

no fuiffet obligatus, vel eundem impe-

dl

liviffet à tali lucro.

Hinc fequitur pri-

mó,

ul n

quód(i artife& fcalpró furtivó ela.

fitr, v

boret ftatuam, teneatur folàüm reftituere

fcalprum , & quanti zftimatur cjus ufus,

lt

ID .

nifi fortaffis alterum à labore fciens, vo-

lénfque impediviffet, — Secundo, quódfi

hi

£

ettus pecuniam Pauli ad cenfum , vel

w t

neegotiationem applicet , non teneatur

It

Paulo reftituere lücrum obrentüm, ut.

pote fru&tum merz induftrie , cüm pe-

lt

VE

cunia de fe non fit fru&ifera, nifi forté

K p

ratione contra&üs, aut qua(i contractüs

ii

fuiffet obligatus ad Incrum illud Paulo

m

procurandum,

Tertió , quód zcono-

yrntit

mnus, procurator &c. non teneatur reftí-

A.

b

tuere Domino emolumenta correfpon-

j i

dentia fingulari induft

:

riz, quàm ultrà

limites fuz obligation

is, in emendis,

Md

aut vendendis domini rebus adhibüit ,

u

nifi ad ho fpeciali pa&ó fuiffe

À

t agüri-

u

us.

(s

fU

Quar, a. An fit obligatio reftituendi

£49

ructus paturales, & mixtos ex re aliena

!

sil

Perceptos? Refp. affirmativé cum com-

ol

muni, & certa fententia:

fl

quia fcilicetres

quzvis fuo domino fruà

ificat, adeóque

g

& mixti fint fru-

G?Im frndtus naturales,

^A2

4

j &us

M

- qeaüiatus de gure & pu[iitin,

492

&us ipfius rei'alienz, tunc iidem domi-

(s d

[itig

no legitimo funt reftituendi, fed cum

nt e

eo difcrimine , quód poffeffor bonz fi-

dei teneatur folüm reftituere frudtus ex-

Nun

Q

tantes; poffefforautem mala fidei etiam

confumptos, licét exinde non fit fadtus

títift

te t

locupletior , imo tenetur etiam recom-

fol

u

peníare illos, quos ex fua nc

gligentia

non percepit , & dominus rei

peteepif-

Vfüra

titatt

íÍct, nifi per inj

uftum poffefforem etfet

impeditus juxta

legetn 33. & 6o.ff. detci

dei

Ratio hujus difcriminis

tet

vendicatione,

eft: quia po

:

ffeffor malz fidei teneturad

Eit

rc(titutionem t

itüló acceptionis formali-

eft

ter injuftz , ade6que obligatur recom-

C0f

eníare lucrum ceffans, & damnum e-

quei

b

mergens tci domino, quantumvis ipfe-

met nihil perceperit commodi , econtra

L

poffeffor bonz fidéi tenetur foló tituló

Ti

rci accepte , &confequenter folummo-

jute

do obligatur reftituere fru&tus extantes.

&L

Cod, de rei ven-

yi:

ld ipíum L. certum 22.

certum c

ft malaz fi-

dicatione habetur :

bet

dei poffeffores omnes fru&tus folere cum

N

ftu

ipía re pracftare, iboenz fidei vero extan-

tes, poft autem litis conteftationem u«

b

niveríos; circa quas ultimas particulas

N

ádvertendum, idcoobligari poffcflorem

Í

bonz fidei ad omaes fru&tus poft litem

uen-

coma[*ca,ta'm perceptos, dcinde reftit

r

dos

H

l

"Eifpll;mtiafult..vdrtït.' Vl

693

m

dos domino rei, quia í(cilicet à tempore

;ll

i

litis conteftatze per fidtionem juris ceffa-

vit effc poffeffor bonz fidei

]

fl

Num. j 46, dictum eft,

, üt fupbriü;

n

fitiu

t (l

& AQu

zr.3, Annomine fractaum extan--

À

5jo

tiurn, quos poffeffor bouz fidei re(titue-

ID f

Pa

re tenctur, intelligantur etiam illi, qui

t

folàm exiftunt in zquivalenti ? Refp.

f

affirmativam effe communiorem ob pa.

Y d

|

i n

titatem rationis, qua poffeffor bonz fi-

dei obligatur tituló rei acceptz reftitue-

lii

re rem alienam, licét hac fit peneseun-

RT

d

déin zquivalenti, quatenas exihde factus

eít locupletiors nihilominus negativam

[

[

complures fatentur probabilem , cám-

TU 6«

que inforoconícientiz tutam, imo pro-

iile

babiliorem cenfet Ifuag Tradt. 3. Difp.

Rn

3. cámque abfoluté defendit Haunold.

POT

Tra&.3. Num. 2817 Ratio habetur ex

fl

jure pofitivo,quodaliter de rebus fra&i-

Ti

fctis,& aliter de fru&ibus bona fide perce-

hn

ptis extra cafüm hzreditatis ftatuit; üt ha-

hi

betut q.$.(iquis autem non domino,inft,

m

dererum divif, ibi naturaliratione placuit

TU

fru&us , quos percepit ( nempe poffetfor

j i

bonzfidei)ejus effe pro cultura, & cura: &

atj

idco (i dominus pofítea fupervenerir, &.

feot

fundum vendiderit de ftu&ibns con(um-

)OB l

ptis agere non poteít,: Similiter L. 4;

:cllimf».

ff. finium redund

orum debonz fidei pof-

L

Xx,g

fglï'orc

B

'654

Tratlatus depure e» 711/25&4*.

f

feffore dicitur: aut enim bona fide per-

wim

cepit, & lucrari ceum oportet, fi eos

ipoff

con(umpfit &c, neque dicas, quód leges

ipfe

addu&z debeant inrelligi de frudtibus

(

confumptis, qui nec zquivalenter fu-

hanti

yend

períunt.

Contra enim eft, quód hac

ratione nihil unquam lucri , aut emolu-

quod

menti procultura, & cura acciperet pof-

lnl

feffor bonz fidei €0, quod hic aliunde

veceí

non fit obligatus ad reftituendos fru&tus

(l

nullatenus extantes, adcóque cüm leges

r m

videantur favorem concedere poffeflori

rahi

bonz fidei, dicendum c(t, quód non

fcili

obligetur ad reftitnendos fru&us folüm

dorr

zquivalenter exiftentes , nifi fotté per-

ade

cepti effent tituló hzredis, id enim ex-

pait

préfsé excipitur $f. inftitut. de officio ju-

d

icis. . Rátionem exceptionis affignat

fiot

ftin

Haunoldus, quia fcilicet, quidquid bo-

nz fidei pofleflori tituló. haredis .ac-

fiot

-Cedit, cüm tamen reipía talis non fit ,

Th

^

id accedit hzreditati, tanquam períonz

w

fidz, adcóque cum illa etiam fructus in

p

zquivale

w

nti. exiftentes '..lfcüitucnd.i vee.

E

niunt,.-

.

N

331

expeníz in r&.m a-

fï'

Quzt. 4. Quenam

lienam fa&tz íalvà jaftitià detrahi pot-

i

fint? Refp. 1. juxta communiorem fen-

h

tentiam, certum efle, quódexperiíz nee«

ceffariz , finé quibus tcs aliena co

nfer-

vari :

-

Di/þup;:tii'ult.f Artk.-—'v;lo ;

éor

llü&;f

u

U

vari nequit, licité poffint detrahi etiam

poffeffore malz fidei, quia fcilicet has

M

fnj

pfemet dominus facere debuiffet , adeó.-

que damnum non patitur; . fi ille detra-

r

hantur , idem ftatuitur L. j. Cod, de rei

qiil

venditione: malz fidei poffeffores ejus ,

Il tty,

quod in rem alienam impendutt , - nul-

TM

dl

lam habeant repetitionem , nifi íümptus

T

neceffarios fecerint, « Secundó , quód

fimiliter expenfx'utiles etiam à poffeffo.

Ms

Widoi

re malz fidei, proforo interrio licité de-

l

trahi poffint juxta communiorem, quia

j

if

LT

fcilicet hz expenfz-cedunt in utilitatem

if

domini ; cui res meliorata reftituitür ,

It

adeóque:detrais expenfis damnum non

ia )

patitur;:in foro autem externo malaz fi-

i

dei poffeffori folüm permittitur, ut me-

Vi

liotamenta tolfere poffit, qui& falvó pri-

""

a

ftino rei/ftatu' tolli poffünt.'^ Ceterüm

notandum ,. quód juxta communiorem

tl

Theologorum fententiam nec' quidem

p

poffeffor bonz fidei in foro cónícientise

Vit

plus detraheré poffit ab utilibüs exper-

( n

fis, quàm reipíà valcant melioramenta

reialiene, adeóque licét expofuerit roó,

i :

fitamen melioratio zfítirnetur fo. tunc

T

ml

ifta folummodo detfahere poteft, quia

Dominus rei non tenetur (übire ja&tu-

Blet

ram pretii fru(tra expenfi, prout idipfum

Qu

L. 38. ff. de rei vendicat. ftatuitur,. Ter.

W

OXx 4

dó,

-696

— gzrraäatüs deTure &- fuflitia,

tio , quód Tc::pc;n(æ- voluptatiz ; :fí ot-

Qu

[tna

natmenpta tolli non poflunt; füb:rahi pof-

m

fint in foro confcientiz, & quidem an-

te fententiam. Judicis etiain à pofle(fore

feflo

male fidéei,. afüirmat lilfung. tract, 4.

&u

tueh

Difp. 3. Num. 6. aliíques quia ícilicet

res per füd ornamenta ipía fa&ta eft fuo

quia

domino non quidem utilior.- fed.pretio-

acCe

fior ità ,. ut eadem pluris poftmodum z-

tl0ni

ftimetur, adeóque fubtradtis .expenfis

p

.darnnum non patittur. ^ Coptrarium di-

poll

.endum effet quó ad forum externum de

pof

poffcffore malz fidei juxta-L. 39: ff. de

iniq

18

Hared. petit jibi: nam;:predoni probé

dicetur , ;non debuiffe in-rem alienam

f0f

fupervacuas.expenías facere , ut.tamen

tene

póteftatis fieret tollendorum eorum,que

t&i (

alik

finé detrimento illius ipfius rei tolli.pof-

funt; imo nec poffefforem bonz fidei

für

poffe inforo conícientiz integras expen-

dei

ías voluptarias fübtrahere, nifi dominus

[i]

rci easdem expenías fadturus füi(fet , cen-

fet Cardinalis Lugo , & Haunold. quia

ícilicet juxta. receptum: axioma merces

rh::dl

f

ultroneé oblatz, &longé magis.obtruíze

vilefcunt; denique advertendum, quód

|

r

inter expenías etiam computari poffit

|

pretium.correfpoadens labori, ac indu-

ftriz poffcfloris.

i Qgæ.r..

r

B

Difgutatio u!f.—A!m'c. P.

[iæ !:o 1

. Quzr. ultimó ? Cujus expenfis res a-

um

TE

ld.

liena (it retituenda fuo domino? -Refp.

ol

cum communi certum effe ; quód pof-

feflot bonz fidei feclusó fpeciali contra.

) ltd,

li (j

€&u non obligetur (uis famptibus refti-

dl

tuere rem alienam legitimo' Domino ;

quia fcilicet talis obligatür foló tituló rei

n

acceptz , adeóque fatisfacit füz obliga-

"P

&t

tioni, (i domíino: rei fignificet-candem

penes fe exiftere, ut is de illa difponere

rj

potfit.

Contrarium dicernidum eft de

unq)

i

M

poffeffore mala fidei eà, quód hic ob

iniquam acceptionem, aut:detentionem

lnl

iei tenetur de lucro ceffante , & de dam;

jitun !

no emergente ;; ddeóque Dominus non

i ?

tenetur facere expení(as in reftitutionem

Q Y

rei fuz. Atque hoc Caietanus, Vafquez,

u

aliíque extendunt, quantumis expeníz

t

fuperadditz zquarent, aüt etiam exce-

itn

derent valorem rei reftituende, oppofi-

T

tum fentiebte Pallaó , Molinà, alií(que;

ii

fed medium fequitur Illfang cum Hau.

T

Aoldo tra&t. 4; Difp, 3. Num, 222, fcili-

H

€et debitorem non obligari in foro con.

ttit

fcientiz ad expenías predictas ; quan-

do illarum ja&tura confideratis omnibus

| qUNh

M

eidem foret longé gravior, quàm fit Do-

i

l

mino carentia.rei fuz , quia fcilicet in

!

tali cafu Dominus nequit rationabiliter

e

*

(.

'.

xjgerc tantam jad&uram ä íuo debito

i

rc*,'

&

698

Trallatus de Ture e fuftitia,

um t

& hinc concludunt, quód regulatiterlo.

quendo debitor: Iongc opulentior füó

yatel

14 m

ereditore, etíiam.ad impenías füuperantes

ceptü

valotem reite(tituendz obligetur, zqua.

lium

liter opulentus ad impenfas equales, mi-

cium

nüs opulentus vix ad expenfas medio-

totit:

Cres ; unde ftante hac expen(arum difti-

füicati

cultate cenfent, debitorem pofle rem a-

emnt

licnam quant imvis inindividuo exiften-

tem folüm reftituere in. æqulvalenu ; vél

tunda

& di

candem tradere confanguineis , heredi-

fiütut

bus debitoris, .vel illam applicare in pias

caufas, fi hacratione expenía predide

fun

léyar

vitati poffint, ni(i accederet alius titulüs

tiam

excufans ab 'omni rclhtuttönc rcfl , ät

con&abxt ex dzccndxs.

du

ible

ARTiCULUS ULT

imb

lia

De caufis exgufzmtl&us zzä ablzg.c-

qua

dHone rejlzmma'z

tio :

Yen

$73

Uær. 1. An, & qux unpetenua de-

Thiy

bitoris cxcufet ab obligatione reíti-

:f

«f

sæutxoms9 Réfp: cum communi Theolo.

gorum fententia: quód non folàm in-

&

, potentia phyf ica, fed etiam moralis ex-

K

«

cu(et debitorem à facienda reftitutione,

quamdiu durat hecimpotentia; quia jux«

1

ta rcgulam ums civilis r45. impoffibi-

í

j

llum

4

ü

nijputdtio ult. Artjh ;gltä

609

T

lium nulla et obligatio, quia regula in

lcnnvu

materia reftitutionis etiam,de impotens

N

lt

tia morali intelligenda eít, -nam juxta re-

ceptum Juriftarum axioma : impoffibi.

Md

lium, & valde difficillium idem eft judi-

d t

7

cium. - Hzc autem impotentia moralis

Iunj

toties adeít, quoties debitori ex ipía re-

[ety,

fitutioneimminet extrema neceffitas, üt

[

omnes fatentur, nam ficut ad hanc evi-

"f

tandam licité quis ufurpat rem alienam

Ls

€x di&is Num. 468. ità licité omittit re-

wei»pm

ftitutionem rei alienz, quod juxta com-

Y

muniorem extenditur non folüm ad füb.

J firu!m

levandam neceffitatem propriam, fed e-

[

tiam parentum, prolium ,. & conjugis ,

idque Leffius affirmat, dicendum effe dc

fublevanda neceífitate ctiam fratrum ,

jj

imó Lugo Di/p. 21, NNum. 5. aliique e-

tiam de neceffitate cujuslibet alterius ;

ll

quamyvis res aliena fupponeretur ab ini-

tio fuiffe accepta malà fide: quia fuper-

veniente hac neceffitate fir eadem com-

t dc

munis patienti neceffitatem. Unde ple-

1

tique excipiunt, nifi creditor in pari/ne-.

;coh

ceffitate effet conftitutus, - nam ficut in

tit

tali cafü quis licité fibi ufurpare nequit

li

rem alienam eó, quód hzc Dominó te.

tiomx

ce(fitatem patiente non fiat communis

"

alteri quantumvis conftituto in eadem

!Ombï'r

neceffitate, ità fimiliter licita non erit o-

miffig

liu!'

^

Go

Trallatis de Puve & flLfitid.

miffio reftitutionis,

Contrarium fentit

(uiatt

quau

Leffius, Bonav.aliíque. Mediam fequi-

tut Palav. Difp. r, pun&o 17. aliíque af.

tjusc

ferentes, debitorem obligari ad re(titu-

res f

(iza

tionem, fi res creditoris penes eundem

exiftat in individuo ; quía tunc manet

49

fubje&ta dominio creditoris ob rationem

nece

rem

addu&am, íecus autem fi.e

adem folüm

'exiftat in zquivalenti, quia prévalet tunc

;

m

tI0T)

dominium, & poffeffio debitoris. Aliud

i del

: difcrimen affignat Ill(ang/tra&. 3. Difp,

3. Num. 242. cenféns , debitoremiin p£x-

füitat

M

ft,

di&is circumftantiis folàüm tunc obliga-

tem

ti ad reftititionem, quando creditor ex

-

€ulpa debttoris incidit in eandem necef-

€on)

Jf

melic

fitatem , ità, ut ad hanc non deveniffet,

É res eidem iniqué ablata , aut eo tem-

feat

pol

pore retenta non fuiffet ,' quó illam de-

cina

bitor poterat, & debebat reftituere,

" Quzr. 2, An etiam gravis neceffitas

tem

$f5

excufet debitorem ab obligationc refti-

quà

fiit

tuendi? : Refp. affirmativam effe com-

nmiuniorem Theologorum fententiam ,

tüci

üit

quam fequitar Illfang tra&, 4. Difp. 3.

Num. 246. ità.ut in tali cafü licité poffit

(

differri rcftitutió ; quamdiu durat gravis

neceífitas, fi creditor non fit in fimili ne-

fl

€effitate conftitatus; quia in talibus cit-

Q

cumftantiis nequit Dominus effe ratío-

at rC«

$OC

?aþilitct invitas,, fi debitor differ

ftitu-

M.

Di/püta(io ult. Artic, ult.

7ot

"

fiitutionem ad faciendam hanc paratus ,

quamprimum defiverít gravis necceffitas

l

ejusdem,

nj

Excipiuat tamen aliqui, nifi

res fit debita ex deli&o , feu titulo inju-

T

al

ftz acceptionis; quia ficut ex di&is N,

I a

470. non licet ad fublevandam gravem

ts

neceffitatem fibimetipfi clam ufurpare

ts

rem alienam , ità eandem iniqué fübla.

t

tam non licet retinere , fed banc exce--

à Al

ptionem folàm admittit Illfung citatus,

:' S'DI[PI

fi debitor ftatum , vel alia bona per re-

u

ftitationem amittenda injufté obrinuif-

L.

fet, aut fi perluxum , aut prodigalita-

tdya

tem femetipfum in talem neceffitatem

r

-

conjeciffet , neque ípes fupereffet. ad

t

meliorem fortunam perveniendi , ut po-

AW

ftca reftituere poffit; quia in primo cafu

lmb

poffeffio iniqua ftatís altioris non patro-

M

cinatur poffeffori ejusdem, in altero au-

lia

tem caíu ja&ura non tam reftitutioni ,

"d

quàrm nimio luxui adícribenda eft, imó

Tl

fiin tali cafu defineret obligatio refti-

TR

tuendi, pleriquedebitores cum gravi cre-

ht

ditorum damno luxui indulgerent, (cien«

pou

tes fe fic liberandos à reftitutione,

gul

Quzr. 3. .An grave damnum ex re-

$$5

Wilb

fitutione imminens debitori ,; eun-

t

dem excufet ab obligatione reftituendi ?

TO

Refp. cum Lugone Difp. 421. Num. 7,

Ils

& communi Theelogorum, certum effe,

fih

quód-

702

-Tr;zäætusrde'ïureäf fuflitia, -

Qu

'quódfi damnum confi(lat in fola ja&ura

:

nsi

fCi , quz reftituenda eít ,^ tunc debito-

tertio

rem nullatenüs excufari ab obligatione

bitort

[

reftitüendi, nam f(íequeretur melioris

pofi

conditionis effe illos ,

ui plures, quàm

tionel

paucioresopces iniqué corraféres quodfi

ifqu

autem damnum confiftat in jactura bo-

norum , quz propter quantitatem refti»

pedir

fettim

tuendam amittenda effent à poffeflore,

fo, l

tunc propottionaliter obfervató difcri-

Sind

mine inter bonz , & malz fidei poffef-

toter

forem difcurrendum eft, prout de expen-

. fisin reftitutionem faciendis Num. j ; t.

tam

d

- di&um eft, €ó quód utrobique fit eadem

Itpe

"£atio.

Hinc fequitur primó , quód ob-

il

ligatus ad reftituendos roo. tituló folius

lg

rci acceptz licité differat reflitutionem,

dam

fi eosdem perfolvere non poffit, nifi pa-

nt

tiatur ulrra hanc quantitatem grave dam-

etia

hum in bonis fuis ju(té poffeffis.

Cod-

trarium dicendum eft.de poffeffore ma-

df

-

4l

lx fidei. Secundó, quód iniqué lzdens

W

famam, vel honorem teneatur ad tefti-

* w

* tutionem etiam cum ja&tura fuz famz,

utpote obligatus tituló injuftze accéptio-

qu

nis. Tertioó, quod calumniaroralterum

conjiciensin periculum vjtz, carceris &c.

teneaturcalumniam etiam cum pari peri-

culo vite, aut captivitatis manifeítare

l

t:

€ó, quód teneatur tituló injuítz acce-

ptionis:

Quat,

/

5

N

f

"

n;fpmsa sg!:; Artiä. ullr.: — 70$

DT !

: Quer. 4. An grave damnum immi-

Ut

516

nens ipfi creditori ex reftitutione, aut

obhgac :

tertio innocenti excufet à reftitutione de-

! Qj

bitorem? Refp. quóddebitor non folüra

I$ r

poffit, fed etiam reneatur differre reftitu.

(

Wi

tiopem , quando per hanc dilationem

r

abíque gravi fuo incommodo poteft im-

Eul

pedire damnum imminens creditori prae-

fertim fpirituale , üt cum Molina , Lef-

Vg

] Mm

fio, Lugo docet Diíp. 21. N. 26. contra

d d

Sanch. Azor, alióíque dicentes: debi-

"

torem obligari ad re(titutionem pramifsá

QU ff

J

tamen dehortatione à peccato, . Ratio

r

cít: quia quilibet tenetur lege charitatig

M y

impedire grave damnum proximi , quan-

do illud facilé impedire poteft , & hoc

lts

Imm, l

longé magis. dicendum' , quando grave

v

damnum immincet tertio innocenti ; nám

in tali ca(uü', non folàm ex charitate, fed

u

. (

etiam ex juftitia obligatur debitor ad

jj t

differendam reftitutionem , ' üt Lugo ;

d

aliíque fentiunt ; & confequenter refti-

dl y

tuens gladium Domino volenti occidere

inimicum peccaret contra juftitiam tan-

ln

pl

quam reus homicidii, Neque obftat pri-

mo, quód creditor habeat jus exigendi

linit

fuamrem, aut debiti folutionem. Cone«

tra enim e(t, quod jus hoc ini talibus cir«

j

cumftantiis fit impeditum lege charita-

Vb

T

Ne-

tis, & fübinde etiam ;Xc*g-ex jumtiæ.

que

u

-

704

Traclatus de jure é julii&a. !

que fecundo , quöd-*pcccatori»occültd

m'tutibn»

petenti Euchariftiam, publicé denegar-

fjy& cut

ri non poffit, licét confcio peccati mor,

trà aliqa

talis có, quoód peccator habeat jus can-

re(litutk

dem poítulandi, Contraenim eft, quód

ticam in

peccatori occulto non ideó fit danda Eu-

ni comp

chariftia , quia habet jus eandem peten-

veríi of

di, fed quia habet jus ad famam ,. quz

fima, 6

in cafu addu&to lederetur à miniftro dés

sithmet

Neque

negante publicé Euchariftiam.

Confi

tertio, quód fequeretur effe licitum, .ut

uis alteri volenti abuti pecuniis ad €-

qué pet

occidit,

brietatem ; aut alia peccata, casdem clam

penfas t

fuübtrahat.

Contta ehim eft, quod plus

fadtz (ü

requiratut ad fubrractionem licitam rei

mutilat

alienz, quàm ad folam dilationem rcfti.

fübinde

tutionis. Caterüm fi alterius pecuniz;

beat t

folüm abfcondi, '& clam fubtrahi pof.

hacqu

fint ad impediendum hac ratione pecca.

tum , id licitum erit ob rationem addu-

nam d

fortun

&am, fecus. dicendum de fübtractione

tione,

violenta3 quia nemo tenetur alrerum

poten

impedire per vim à peccato, exceptó ca-

honc

fu, inquo damnum irreparabile effet

conjun&um , ut fieret, fiquis velletoc-

tem j

[

Tüm

cidere femetipfum; nam

4hunc violcnlt'ö

D

licet impedire.

.

Quit

55

fitr

Quar. j. An i

mpotens reflituere in

eo bonorum genere, in quo alteri inju-

g

.e—

€xc

rialp intulit, teneatur ad faciendam r

l-

d&

m

UET

Dijputatio ult, Artic. ult.

70f

ftitutionem in alio genere? Refp. nega-

I h

tivé cum communi Theologorum con-

Qs

trà aliquosdiffentientes, Ratio eft: quia

lin Cü, qum

reítitutio refpicit zqualitatem arithme-

d

ticam inter damnum , & ejusdem dam-

m w

ni compenfationem , fed inter bona di-

r311)207, Q

veríi ordinis, cujufmodi funt bona vitz,

famz, & fortunz, nequit dari equalitas

(inilro d

D. u

arithmetica; ergo.

RTT

Confir. Ex Scriptura Exodi 21. uti ini-

XConiy d d

qué percutiens alterum, fi eundem non

yasdem du

occidit, precisé dicitur obligari ad im-

penías reftituendas, qua in medicinam

Iaj

) um tj

factz funt. Neque obftat, quód iniquus

Tontmttlie

mutilator prater fumptus in medicos ,

Q tni,

fübinde certam quantitatem folvere de-

beat mutilato, Contraenim eft: quod

i

hzc quantitas fit folvenda folüm in poe-

i t

Qonem d

nam deli&i, velad compenfanda damna

fortu&z, quz oriuntur alteri ex mutila-

t fobridot

nenr t

tione. Hinc fequitur primó , quódirm-

potens reftituere bona vitz, autfame

d

TT

non obligetur ad faciendam reftitutio-

nem in pecunia , nifi forté fimul inju-

T setot

riam intuliffet in bonis fortunz.

Se-

hucrilut

quitur fecundo, quód, fi aliquis non pof-

fitreftituere bona fortunz, nifi patiatur

editutti

:;

jo d

2rave damnum in bonis vitz, aut famz,

E

excufetur ab obligatione reftituendi.

i f

"Tertio, quód potens reftituere famam

non

Yy

»06

Trachatus de fure & f uflitia,

4utet

non fatisfaciat fuz obligationi, filocó

zeftituendz fame folvat alteri pecuniam,

r n

nifi alter ultronceé confentiat , adeóque

ftitur

credi

jus famz cedat, oblatà fibi pccuniä con-

tentus,

eum

$78 Quzr. , An, &quando interitus rei,

lo fl

quz reftitüenda eft , excufet debitorem

fet,

ab obligatione reftituendi? Refp, cum

nem t

Lugone Difp. 21. Num, 57. & commu-

Qu

tuíz

niTheologorum : quód, fi res aliena eft

, determinaté , feu in individuo debita ,

di2À

cademque pereat finé culpa debitoris ,

fione

adver

& hic ex ea non fit faQus locupletior ,

tunc feclusó contra&u ceffet

Jligatio

CEt[

re(tituendi, quia fcilicet res qüzlibet fuo

Comp

t ex.

Domino perit in illis circumftantiis, in

quibus feclufo contra&tu eade

perit fi-

Wt

né culpa alterius, Et idem etiaim dicene

Tenui

&i

dum eft de poffeffore mala fidei, quan-

do apud eundem res fic debita perit, üt

Leff

pariter periiffet, fi apud fnum Domi.

bile,

num extitiffet eoó, quod in tali cafu ini-

lipati

quus poffeffor non fit caufa efficax dam-

liz,

ni.

Hinc fur non tenetur ad reftituen-

fi x

dum pretium equi , qui ab eodem füb.

pey

latus incendió, aut morbó periit, quan-

nifi

do hic eodem morbó , . aut incendió a.

gl

Aq

liunde periviffet. Contrarium dicendum

nis,

eft, fi res in individuo debita apud Do-

tot

tninum exiftens nen periviffet. Quodfi

tiQ

autem

l

Difputatio ule. Artic. lt.

707

T

N

'cmü.n

autem res fit debita folüm in fpecie, tunc

rei interitus non tollit obligationem re-

idsöxïu

li

ftituendi , adeóque fi debitor pecuniam

creditori mittat per famulum , & hic

cum eadem fugiat, non dcíinit obliga-

i

ALONO

tio reftituendi, niíi creditor conífenfif-

fet, utfibi pecunia per hanc occafio-

h

«

nem mittatur,

Qf0C.

Quazr. ultimo, Quznam fint reliquz 559

ld

€auíz excufantesabobligationereflituen.

db

di? Refp. primam cffe ultroneam remif-

nblwns , l

fionem debiti fa&am à creditore.

Ubi

!

Mti,

advertendum eft, quód circa bona in«

Jjto

Vf

certa pofleffor malx fidei poffit facere

compofitionem cum fede Apoftolica ità,

hi

ut ex his certam quantitatem jufté reti-

Kl

nerc poffit.

Secundó, ceflionem, feu

(üth

renuntiatiopem omnium bonorum fa.

À

u

€tam à debitore fuis creditoribus ,

ua

Y

Leffio in jure dici folet beneficium falli.

| DOMI |

bile, hzc tamen ceffio non extinguit ob.

Á

i

ligationem reftituendi in foro conícien-

j'

Ill

tiz, nifi tantüm conditionaté, adeóque

j

fi poftmodum ad meliorem fortunan:

J

ib

perveniat, tenetur reftituere rcfiduum ,

Qu

nifi juri fuo creditores renuntiárint. His

) ,

D

aliqui annumerant ingreffum Religio-

niyt

nis ,circa quod advertendum, quód debi-

ib

toribus ex deli&o, aut bonorum dilapida.

u

tione fpecialiter interdiQus (it ingreffus

u

., Afede

708

qrattatus de jure & juflitia.

à fede Apoftolica.

Sixtus V. profeífio-

ä

nem Religiofam à fimilibus emiflam vo«

:

luit ipfo jure invalidam , fed hzc con-

ftitutio, quó ad irritationem profeffio-

nis poftmodum revocata eít à fübíequen.

tibus Pontificibus.

Tertió, donatio-

nem, Ícu legationem fa&am ex occulta

intentionerecompenfandi debitum, quia

talis donatio, autlegatio eít reipía re«

fitutio, Atque hzc de Jure, & Juftitia

ro brevitate temporis dicta füfficiant ,

ad majorem Dei Gloriam , & Beatiffi.

mz Virginis finé labe conceptze ,

ac Tutelarium noftrorum

fmam

honorem.

4

iifto

F1NI1&

qni

E

naá

qu

p

) &

t

*'w,

.l

r

ANNN

-

f

W

:

ii

)

)

:Q

(

32

m

:.

C2

—

X

-

d)

-':'»

'

L)

[i

l,

- C o ) $-

j

li

ET

ll

sE

z

(

r

P

Á

04

t

INDEX RERUM

m,q

ln

VT

Juxta Numeros Mai*gina/leg.

filig

À.

-

Af!uvione quando acquira-

Q

tur Dominium?. 26;,

hi

Bortus an licité procu-

retur ad defenden-

minium.

4itum Dominium, Vide Do-

[

"

2

À

dam vitam , vel fa-

"tacillarum fürta quando fint

.

mam Matris? N. 504. «95,

gravia? 464.

"cceprioinjufta. Vide Reffi-

utio.

4nimalia que , & quando

feri poffint primi occupantis?

"Acfio realis & perfonalis gi-

240, & feqq.

gnitur ab jurein re ; & jure,

Amichrefee',c pactum adjecti

ad rem.

E

Contra actio.

pignori, aut h

nes Civiles, & ex delito, aut

citum, I4F.

yplothecæ eft illi-

.

quafi ex delicto,, quanto tem-

4rrbs Dominiura. Vi;ie Con.

pore przfcribatur?- 3 17,

jugati.

"4cíus idem & contra&tus po-

teft effe jure validus , & inju-

'Bo

y"

ftus. 30,

Affum Döminium.

yïde

"Edificatione quando & qu o-

Dominium. |

modo acquiratur Dóminiu

s

m?

Beneficiatus, Vide Clericnus.

259. 260.

Beneficium — Ecclefiafticum.,

Aliena € re percepti fru&tus,

Vide Frucius,

quid üt? 185.' Vide Ecelefiaff.

Bona derelicta non cenfen-

-Alienatn in rem fa&te ex-

tu', quae naufragió

?enfæ. Vide Expenfa,

A

Pfri&unt,

Í

f;o-

Bena

.

j

lüm-:x RERUM;

-Bona.fides, Vide Prafcriprio.

tz, privilegió prafcriptionis

3Bona homini competentia in

|

Ecclefiaftice, 314.

]u

Cemmixtione, &

tres claffes dividuntur. 152. &

ieqq. Vide Homw,

Govfufione quando acquira-«

2

Dominium. 262.

fig

imuent,

Bona incerta; inventa, Vide | tur

»

Commutatiua 'juftitia quid

Sec

Bona Religioforum , Eccle-

IGt

? 46o. Hzcfola eft juftitia

fof

fiaftica,directé fubjiciunturDo-

ftri&e talis, 3569« &feqq. An

do.

minio Chrifti. 17 5. V, Religiof.

ad implendam obligationem.

gen

Bona Vacantia funt Princi- | juftiriz: commutativz , actus

wl

pis- 239.

Ífemper debeat procedere ex

fiit

motivo (íatisfaciendi debito?

&n

Boos Uxoris. V, Corjugati,

384. &feqq. Eidem obliga-

N

tioni fatisferi poteft multipli-

Ht

C

E

ei folutione adxquatà fimul

"z

|

pofitá, 393. Non autem mul-

VApitulo obc/& mala fides

395«

qUt

L.

*

tiplici fucceffivé pofitá,

teí

Pralatiad przftriptionem,

Deus ex juftitia commutativa

3e7.

!

:non poteft obligari creaturze

-

[07777

4 excufantes ab obliga-

409,.

fed folüm ex fidelitate

tione reftituendi funt: impo-

tentia debitoris, 353. 5$7.

promifforia. 408,

Conjugatis quale Dominium

gravis neceffitas;

554- alizque

competat in.Dotem , Contra»

paucz. 559. An exc

ufet dam-

[

num imminens ex reftitution

g |dotem, Donum Matutinale ;

Sponfalitiam largitatem, Arre

$55..556. An interitus rei re-

am &c, 201. ufquead z* z.

x fituendx? 558.

.

Chriflo competi

t duplei Do-

Con[umptibilium. vius.. Vide

minium , fed diverfi ordinis.

Ujus.

Conivados, :Vide Conjugati.

:

369. & Dominium dire&um

Centratius idem /poteft effc

inbona Ecclefiaftica , pia &c.

175*

$

validus, & injuftus. 30.

Cleritis -Bene&ciatis quale»

Contradius qui obligent ad

fitutionem?: 540, 541, Ve

Dominium competat etiam in | re

,

fru&us fuperfluos &c r$86.&|R

eftitutio,

Coutumelía , derifiones, im»

feqq. ufque ad 20o. Non gau-

dem-; Clerici üt perfonz priva-

|

properia, &

Convi-

s

INDEX RERUM,

VM

Con'vitia &c, quantam inz

li&um uno in loco publjcum',

juriam inferant? 499.

an in altero licité manifeftari

Cóoperatio pofitiva & efficax

h à

poíffit? 463. An etiam deli-

f

ad damnum inferendum , ob-

Cum olim publicum, dein ob-

Md«

ligat ad reftitutionem , 545.

livioni datum? 494. Quid fi de-

llt& ju]

Secusi fuit pofitiva quidem.,

trahensmon exprimat determi-

&Iecq l

non tamen efficax, 544. Quan.

natà perfonar? 436, An liceat

ln

do cooperarites negativé obli-

audire iniqué detrahentem , ?

", ib

gentur ad reftitutionem? 545.

485. An liceat detrahentem.,

t

Qua rati one przftanda fit re-

infamare pro propriz famx de-

TR

füitutio à cooperantibus ad

fenfione? 487. Di&a de-.de-

damnum ? 546.

t d

tractione intelligenda fünt e-

ii

Creatura poteft Deo obliga-

tiam de mortuis, 488.

ii lj

riex juftitia (ttidta, 421,

DEUS non

' *Culpa Theologica & Quridica

oteít obligari

uffmæï-

creaturz ex ju

:

itia comniuta-

à g

quam pariant obligationem.,

tiva, feu ftricté tali, 409. fed

DIj

re&ituendi ? Vide Re[fitutio,

ex minus ftricta, feu ex fideli-

us W

tate promiíforia, 408,

Non

at

D.

offenditur omni peccato Théo.-

D

lictum publicum, Vide,

logica üt.continente injuriam

as

Detractio,

ftricté talem. 422,

Q

Dereli£i4 bona fiunt inven-

/

Dilributiua ju&itia quid fit?

toris. 230.

359*

t5

Derelicta non-cenfentut bo-

Domi»ium altum & Baffum,

dili

ha naufragió omiífa. 230,

73*

Aliud directum, & utile.

s i

Detraéiiofamz ex.genere fuo

34

Formale five Actuale, &

eft peccatum mortale. 47.

Radicale, 36. : Perfecum, &

r

Non omnis manifeftatio deli-

Imperfe&um. |53. . Perfectum

il

d

&ialieni eftpeccaminof(a. 47 9.

fundatur in jzre i2 re. $3. Ejus

Detractio gravisnon cenfetur,

legitima definitio. 60.

que fit uni, aut duobus filen-

|

yt t

Dominium perfe&um & per.,

l

tium fervaturis. 480.

Quz | manens ejufdem rei non po-

gublica notitia facti excufec. à

teft effe penes duos. 77.

Nec

detra&ione? 481,' Quotper-

|

.UMI::

quidem füppofita replicatione,

fonis circiter conftare debeat,

79. Necpro eodeminftanti a-

n

ut dicatur publica? 482. De-

|

&ualis donationis. 90.& feqq

Zz3

Domi

INDEX RERUM.

; Dominium proprium Ho- |.

E. :

Tiat

A

minis,

Cc)efia]iim beneficia non.;

i.m

- - Religio

forum Ordinum , I

'

£

W

-

T

exigunt phyficam rei tra-

f

-

- Religioforum privgtorü,

didionem ad obtinendum. jus

T Clericorum,

|

- Conjugatorum ,

in re.

33s

-

Ecclefia[lica. bona fübjiciun-

|- Patrum , & Filiorumfa-

|

i

tur

dire&to Dóminio Chrifti.

sniíias ,

175*

^

- ^ Servorum;

Ecclefi & loca pia, ut con-

Inres inventas, Animalia, Li-

|

tra illa prefcribatur , longiore

tr

gna, Pafcua; ex /Edificatione,

tempore opus eft. 312. non-

Implantatione, Specificatione, |

Commixtione. Vide fuis locis.

tamen de omnibus zqualiter

difcurrendum. 311.

f

Domus Profeífx Soc, J. Vide

Ecclefiafici non funt capa-

Profeffa.

ces. Feudi , cui fitannexa obli-

E

Donatio adequata poteftfie-|.,, ,5 obfequii contrariantis

ri intra unicum inftans reale ! Gatui Ecclefiaftico. r 34.

tempotis; non item transla-

Eleemoynarum fa&arum FF,

1]

tio privativa Dominii forma- Minoribus Dominium, exetci-

«

lis; 105*

té à fidelibus confertur Sedi

h

Donator & Donatarius non | Apoftolicz.. 1 27.

habent D'ominium formale e- |

Empbyteu[is:quid. & quotu-

jufdem rei pro eodem inftanti|plex fit?:129, 130- Condi-

/ i donationis actualis. 9o.

tiones ad obtinendam, & reti-

|

nendam' Emphyteufin 5 atqué

Donum Matutinum. ] v.Con-

ad illius Dominium utile alie-

Dos varié appellatur. ] j4ga;. ]

nandum requifire. 13 1. & feq.

Dubium practicum & fpécu-.

Differt ab ufufru&tu. 133.

lativum in.ordine ad bonam ;

|

vel malam fidem conftituen-

Emptor bona fidei an licité

poffit rem furtivam reddere»

dam. 291. 297. & feq.

furi, etiam. dum fcit eande n»

Duellym an, & quando ac- Domino non reftituendam. ,

ceptare liceat ?. £06.

$26.. Quod pretium poffit exi-

Duo non poffunt babere Do- | ;ere à Domino legitimo pro re

minium perfectum ejufdem rei, | fortiva, emptá cüm intentione

774 Vide Dominium.

eandem illi reftisuendi. 5 27-

1

Expen-

H

INDEX AR*ERUM.

Expenfa faCte in tem alie-

db exftentin xquivalehti. 5 56,

nam an licité detrahi

ln

poffint.| A poffeffore verb mala fidei e-

".

inrei reftitutione? $

$1. Cu-

tiam confumpti. 549.

jus expen(is res aliena Dorni-

ln !

Frucins faperflui. V, Clerics,

10 fit reftituenda? 132

Fundus proprius, & publicus

qub,l.:.

diverfa jura pariunt in venan-

F.

do;pifcando,lignando, pafcen-

il Cïi&',' ;

0, rebus inventis retinendis ,

i t

4ma jus. Vide Homo.

quz vide fuis locis,

FA detractio. Vide De-

i

iraciic,

Furtaminuta quam injuriafxx

l ttb .

k

Famulorum furtta, 464.

,inferant? 466. & feq,

ag

' Furta filiorum ex bonis pa-

Teudum quid fit , & que ad

feudum requifita? 134.

rentum quando cenfenda fintz

*

*

;

"T

Fides.

gravia? 465.

a

: VidevBaM ; vel Mala

T

Fides.

.Furtafamulorum, & áncil-

larum. . 464«

Filiusfamilias quibus modis

à pàtria poteftate liberetur?

Iurta Religioforum ex re-

216.

bus Monafterii, 465. Haxcta-

t«

quale ilii Dominium.

Wi

competat? 217,

De illorum

men circumftantiz perfonarum

uti & temporis minuunt ínju-

furtis.- 465.

Fi(cus Principis, & Reipubli-

riamperaccidens 472.& feq,

kon

An; & quz necelfitas excufet À

| C"'

cz longius tempus exigit, ut

contra illum prafcribatur, 3* 5.

furto, Vide Neceffitas,

ln

- Fodina invenga. Vide Izvez-

14 YO$,

[

S.Francifci Ordo.

| Vide Re.

G.

h

)

ligiof Ord.

Ravias injurie in mate-

l

Fraticellorum harefis, 1 14,

jl

Id

ria furti non poteft ftazui

A

Frucius ex re aliena quotu-

in determinata quantitate;,

plices ? '$47.

Fruétus merz|462.

Commurtiior tamen ali-

at

s

induftriz reftitui non debent, | qua fententia adfertur pro re-

$43. Secüs dicendum de natu-

Pu&m

gula ceterorum, . 455. & feq.

ralibus & mixtis, 549. Etqui-

|

Declaratur hzc gravitas in. e-

m PM

dem à poffeffore bonz fidei re- | xemplis particularibus vario-

g

ftitui debentfoli ex(tantes,mo- | rum furtorum, Vide Fura,

]div n

2213

Habi-

Pa

1

dNDEX

RERUM,

l

omne peccatum Theologicum:

N

:

H.

^

^.

wlje

422.

In

Abitatio quid fit, & cäuale

Ifjüria clandeftina & vio-

F

lenta fpecie differunt. 439.

Dorn

illius Demintüm? 112,

li

Hareditatis jus acquiritar fi-

Scienti & juridicé non contra-

diceriti non potet fieri injuria

Qu

ne phyfica rei traditione. 35.

ftridté talis.' 443« fecus vero

l

Homo habet dominium in5

fna bona, que in triplici claffe

phyficé tantüm confentienti.

Qua

4444 Patet ab indu&ioneplu-

ttar

confituuntur. 152. & feqq.

eu

Non habet Dominium dire-

rium cafuum. 451.

t0ri

&um in vitam & membra, nec

Iejuria. in bonis fortuno

thd

fua; nec alterins hominis, r55*

quanta debeateffe , ut cenfea-

2j

fed Babetillud in famam fuam

tur gravis? 455. &feqq. nons

& honorem.I$6, &in omnia

poteft univerfalis menfura fta-

PC[

lint

cktera füblunaria. ? 57. minie

tul. 462,

Injuria in bonis fa-

sné veíó in corpora cceleftia .

mz, & honoris diverfimodé

committitur, 473. & feqq. vide

pe

ibid, Quibus in cafibus liceat

occidere , mutilare, vicam ab-

Detradtio, Su[Dicio, Qudicium t&«

breviare, cedere famx &c.' 1 $8.

qgaeravium,

3

& feqq.

Injuria, quanta inferatur pef

öiq

Hypotheta quidfit? 136,-&

Convitia , Contumelias, Im-

Quid juris,

quotuplex? 137.

properia, Derifiones &c.4$89.

& obligationis habeat creditor

Quotuplex fit injuria in bonis

circahypothecam? 339. Qux

vitz ? 496, Quotuplex inbo«

pacta adjecta hypothecz licita

nis cetporis? 497.

Injufia acceptio. Vide Re-

J

fint; &c, 1 40. ! 4'1'.

[Hitutio.

Injuftitia eft Ye

fio juris alie-

»

L.

niproprietatis.433. Eftmul«

Gnaranti& juris an. officiato

tiplex. 434« . Quid requiratur

bonz fidei? 288. 290*

adinjuftitiam formalem impu-

- amplantatione. quomodo,ac-

tabilem in confcientia? 435.

Peccatum injuftitie eft mortae

quiratur Dominium? 258..

436. admit-

Injuria. Rricté talis quid fit? |leex genere fuo,

420. &íeq. Injuriam (trictam |tit ramen levitatem. ex parte»

adversüs Deum noft continecG» | materia advertentiz &c. 437»

INDEX RERUM,

älemü i

& diverfitatem fpeciei habeto nes 33« — Jus in re/neceffatiy

d

refpectu diverfi juris I(i. 458, , exigit titulum, & eaditionem.

, i

In[ianstranslationis. Vide, rei, faltem regulariter loquena

Domizium,

,d0)34-

o

Injula per alluvionem nata.»

Qus propiietatis in. vitam.,

L

A0 mj

cujusfit? 263.

i menibra, famam, &c, V, Horo,

Imventa res quomodo ,

&| us venandi, pifcandi, &c.

ünmü

quando ininventoris dominiü non cuivis competit. 242. &

ilan:P

j

tranfeant? 225. & feqq. — Res, feqq. Ubi & deobligationibus

feu bona dereli&a fiuntinven- ! venatorum , & Dominorum.

p

Áittm

toris. 236, & feq.. Inventus , venationis,

T2

thefaurus, & fodina, cujus Gint?|

guftitia varié acci

Pïtur. 33e.

tv

231. & feqq. Inventz res(priüs; Refpicit debitum legale, ídque »

ninf

perditx) quomodo; & quamdiu | zquale juri aétivo alterius. 3 54..

hoj

fintinventoris ? 236, & feqq. "|Dividitur Juftitia perfe&tain..

z

Vi

. Qudicium | temerarium

eft!Legalem, Commutativam; Di«

m

Pec;atum grave ex genere fuo. &ributivam, & vïndïca'tivam....

U

476-

LA

355. Eatum definitiones.358.

Qus varié

accïpitu;-, & divi-

&feqq. Sola commutativa eft

"w

ditur. Y, & feqq.. ejus variz de- | juftitia (iricté talis, 360, Ejus

3 t

finitiones, 5. & fegq. .

defnitio 333, Ejusobjectum.,

ij

materiale.334, Formale, 335«

qus AGivum proprietatisbe-

J

i

né definitur, quàd fit &c. g.

Cztera Vidt/æ Camïnm.m'fu

"

"b

Differt àjute jurifdictionis. g.

Componitur cum lege ufum ju-

L.

L

2

ris annullante ; & prohibente,

23. & leqq.

Egalis juPö.tia quidfit? 3 58:

L

u z

qus paffroum correfpondec.

Legatarius acquirit jus in.

ii

juri Adlivo proprtietatis, & du- |re, finé phyfica rei legatz tra»

nirttt

pliciter accipitur, 42, In quo

; ditione. 35.

Termi-

Legis commiífori2 pa&tum ,

m

confiftat? 43. & feq.

u

M

nus formalis juris paífivi eft in-

adjectum pignori , & hypothe-

demnitas libertatis alienz. 45.

cx eftilliciram. 140.

t

Qf

gusinve; &

| Léxalia 'sturalis , aliapofi-*

D

eu

dus.ad rem. diftinguuntuc

tiva ; Divina, & humana, 19

Lex ufum juris prohibens , &

u

36.37- Gignqtfat diverfas actio-

annul-

INDEX RERUM,

Y

arinullané componitur cum ju- extrema ? 469.

Unit graws

re aGivo pilprietatis, 23. &|non excufat Gmphcuer inju-

feqq

]

i

riam, 470.: /fed. fi veré gravis

Lzbellus five leellus quid fit?|Gt, minuit éandem, 47 r.

135-

Notitia pubhca deli&i excu«

&,

ad

x

.Libertatis propriz. commo- |fat detractionem , videndum.,

äum. &

autem quz publica dici poffit ?

Libertatis alieng indemnitas|491 .

V

Cit;

Do

procedunt ex jure. Vide $us.

. Numeró petfonarum declara-

Ligma czdereubi, & quan-|tur fufficiens fa&ti publicitas,

doliceat? 253, & feqq.

4821^

ï;

pO[(

a«

M.

*

O.

bo

4

Ia fides obeft prafcri.

Bjeium materiale, & for-

.M

ptioni. Videpraferipjo.

male juftitiz. 334. 335.

a

Maritus adulteram non lici-

«

Obligatio juftitiz. Vide $a-

té occidit, 1 58.

Quale domi- |/itia.

nium habeat in bona uxoris ,

Olligatio reftituendi, Vide

[ur

&c,20r.&feqq, ,

Reffitutio,

b

*

:Minorutm Ordo S. Francifci.

Occtdere feipfum. , innocen--

Vide Religioft,

tem, reum &c.anliceat? I524

[

qt

Monachtis quod acquirit ;|& feqq.

An aliquando dire-

Monafterio acquirit, 17 1.

&e, an indire&é liceat occide--

Monafterium capax fuccedico|re innocentem ? . 498. &499,

l

injura Profeffi. 172.

Àn infquum aggrefïorem vitz

Mortuis detrahere an llceat7 proprie ? $0o. Aniniquum.

.488-

aggrefï'orem famæ & hpnons

An etiam bo-.

Municipalia ftatuta Styriein|proprii? 50f

ordine ad prafcriptionem. 320.|norum fortune? «O2. An de-

mque ml.quum aggrefforem..

vite, famz & bonorum alte-

N.

rius? $03*

E

N

ceffitasextrema excufato] — Officium. neglectum obligat

Afürto, &injurid gravi, |ad reftitutionem, 54.1.

4683. Qua neceffitas cenfeatur

Ordines Rehgxoü. V. Rehg:of .

Padums

INDEX RERUM,

l

-

$

p

ug pacta adjecta pighori fint

illicita? I40. 2 41.

)

lt

t

E 8777 tamlegïs commiffo-

1471

Pontifex. V. Sedes Aþqfiolicä.

rie , quàm Antichrefeos

Poffeffio quid fit? 1 46. Quo-

dfllm t

adjectum pignori aut hypothe- |tu

]

cz illicita funt. 140. * 4*.

plex ? 147. Quid adpoffef-

g

fionem acquirendam requira-

Pafcua quz licitaGnt? illi-|er? 149. Quid ad eandem.,

Cita vero quid juris parianco

amittendam ? I49. Poffeffio-

mndrdrj

Domino fundi? 7 56. & feqq.

l

nis juridicz jurá & privilegia.

lt

r

i

Paffrvum jus, Vide Qus.

Ijo.

Poffeffio requiritur ad

Pairesfamilias per patriam.,

prafcriptionem. V. Preferiptios

poteítatem quale dominium.,

Prafcriptio- quid fit ?

264..

acquirant in filios,& eorundem

265. Favet prafcribenti in u«

bona &c.213.&.feqq, '

troqueforo, 266, Ad prafcri-

3

PAtria poteítas variis ticulis

?

&(Df

ä

prionem inchoatam requiritur

J

n

J

acquiritur. 213. quibus modis

naturalis & civilis poffeflio.

eadem amittatur. 216,

273. Ad cóntinuandam fuffi-

To j

Ad om-

Faupertatis voto non repu-

cit fola civilis. 274.

Y

pb

gnatomne dominium. 1 69.

nem przfcriptionem requiritur

« Peceatum Theologicti quod- |poffeffio juridiza, 27 $. Quanti

ww«

libet poffer effe injuria ftrita ^ zepsporis hzc effe debeat ad pra-

n ln

contra Deum. 421. nontamen|fcribendas res mobiles? . 3104

quodlibet eít defacto tale.42 -! Ad resiiiobiles. 311., Quanto

n

ttob.

JPerditases, & bona, . Vide tempore prafcribatur contra.»

In'vente,

Ecclefias & loca pia? 312. 313.

9&4:99. 1

Per[ona Divinz non habent

An etiam contra perfonas pri-

triplex diftindum dominium.

vatas Clericorum? 314. Quan-

r]

$r.

to tempore contra Fifcum Prin-

ia caufz non requirunt phy-

cipisjaut Reipublice? 315.Con-

.

ficam rerum traditionem, ut,

tra Principem ipfum, ejáfq; pri-

f

n ï

habeatur jusin re. 35.

vatabona? 3 16. Contra actio-

Q

Pignus quid fit? 134. Quo-

nes civiles? 317. Contta actio-

at E

tuplex? 137. Qiznambona .

nes ex & quafi exdelicto. 33 .

in pignus tradi poffint ? 133.

quo tempore prxícribantur fer-

; 03

Quid juris, & obligationis ha-

vitutes? 31). Municipalia Sty-

l

"

beat creditor cifca pignus 1 3?

riz in grdine ad om

nem prz-

M

fcriptio-

Id

INDEX RERUM.

fcriptionem. 32o. Utlegitima nis? 325, Alia quapiam deprzs

Ado

Minc

fit, neceffarius eft zizulus verus. fciptione? 276, & feq.

279. A prafcriptionem tem-|

Printipi favet prafcriptio

pus f

dom

poris ordinarii requiritur titu- longioris temporis, n& contra

€oIX

lus fpecialis. 280. Quandoque illum prefcribatur, 316. Ad

tahtüm coloratus, 28 s. Inter-

Principem fpe&tant bona va-

nalt

cantia, 238. An etiam fodi-

fücci

dum folüm.exiftimatus. 232.

fe(fn

In prafcriptione temporis lon.

nz, & thefauri? 231. & feqq.

giffimi füfficit titulus puré pra-

Privatum Dominium noru

num

altur

fumptus. 283.

repugnat ftatui Religiofo. 1744

Requiritur item Loma fides

Profeffio Religiofa equivalet

Ri

morti in ordine ad dominium.

o«

Theologicé fümpta. 289. . In

certo tamen cafu non femper

I775

pCH

Profe[fa Domus Soc, J. nulla

ml

fufficit. 290. Prodett fucceffo-

incà

ri ad continuandam, implen-

»

ona immobilia poflidere pof-

fantyprzter domum & hortum,

fat

dámque prafcriptionem, 3Or.

duo:

Maía auütem fides auctoris

obeft fucceffori univerfali, five ,

Profeff Yide Religioi

, pef

Proprietatis jus. VideTuse

* qiert

hzredi immediato, ad legiti-

Publicitas delià quanam.s

mam praícriptionem. 302,Pro

(ipe

excufet à decra&io;xe? 481«

)

jf

babilius etiam ad prafcriptio-

6

riem longiffimi temporis. 305.

non tamen obeft heredi folüm

& feqq,) yn

Mnc

Yte

mediato; 304. obeft etiam fuc-

R.

Yo

ceffori particulari ad continu.

andam poffeffionera; non ta-

Eiþuäh'm Xifcus þrfvil&gïa--

tí

R

men ad inchoandam à die tra-

tus in prafcriptione. 315*

ditionis przfcriptionem , 3o5.

Religioft Ordines fant capaces

n

M

quamvis nec hoc univerfaliter. |bonorum temporaliumin com-

It

C 6,

X

muni, praterillos, qui fub Re-

Qua res praJerib

ipof;fïnt? 320

gulaS. Francifci rmilitant, 170.

u

i

Quando prefcriptio currat, aut

& feqq. Hitamen ipfi finé do-

dormiat? 322. Quando inter-

minio; licité utuntur rebus ufa

xumpatut? 323.. Quomodo pe-

confumptibilibus, 20 Earum

nitus elidatur? 32 4. Verfus me-

enim dominium elft penes fe-

mqriales in materia prafcripti-

dem Apóftolicamj 114- 82 fe::g

1

INDEX RERUM. -

Mïmig i

Adeo ut eleemofynz factz FF,| Monafterii

113

quatdonam gravïa?

i

Minoribus cenfeantur à fideli-|465 , '

bus fieri fedi Apoftolice quoad

i

ll 1

Resinvente. Vide Imventa.

1 f

"

dominium , & füb.ea tantüms| — Reflitutio quid fit, & quotu-

l

conditione acceptentur ,. 127.|plex ejufdem radix? $0. 5 12.

t

|

Ltl !

naíteria capacia fucceffionis|Sola violatio jüftitia commu-

"

[

l

fuccedunt in jura füorum Pro-|tative inducit obligationem.,

gl

[

s

fefforum, 172, In bona.Ordi- re(tituendi, 511.

Reftitutio-

Din ty

num Religioforum. domininm|nis obligatio fundatur in actio- -

i

altom habet Pontifex, 170.

ne illativa damni. 519.

lr

ntin,

"Religioft Profeffi omnes (etià

Datur obligatio reftituendi

Coadjutores fpirituales Soc.].) ex folare accepta, 523. Etiam

per votum folemne paupertatis/cüm res accepta in femetifpa

W. r

amittunt Dominium, & func.le(t penes alterum tanquam bo-

ol

Ti

incapaces ejufdem quoad bo- n fidei poffefforem, 524. E-

natemporalia , 171.

prateritiam càm eft rantüm in zqui-

J

duos Ordines Equitum 2;4. ex-|valenti. y26.

prefforum.

Profeffus ingre-

Datur quoque gravis obliga-

M

;uum.n

diens alium Ordinem , qui eft!tio reftituendi ex acceptione in-

capax fucceílionis, non amittit/,24 per culpam Theologicé

a

jusfuitatis, 172. Excipiuntur gravem. 549. Que fit hujus.

Capucini, & Minores de Obí.!modi acceptio formaliter in-

incapaces omnis fucceffionis ; jutta? 528.

Item Profeffi & | Coadjutores

Prafata obligatio grarvis non

Form.Soc, J,qui nec ab intefta-] datur ; fi damnum fit leve, etfi

! '1'-1?,72'

to faccedere poflunt, 17 2,&feq.| 3cceptio fit culpa Theologica.;

aj

Religiofi non Profeffr, Soc. J.|gravis, $3o0, . Nec cüm dam-

gaiat

poft vota fimplicia veriReligio- num eft grave , & culpa levis,

g

fifunt, & retinent Dominium.|levitate fundatá inignorantia

jlb

rerum temporalium, 173. itàlfacti, c31, Imó nec cüm eft

a

ut probabiliis quidem validé , | culpa leyis levitate fundatá irr

il

illicité tamen (iné confenfu fu-|fola ignorantia juris, $4 2, Pro-

T

perioris deiifdem difponant,, |babiliter nec datur obligatio

p

174. & feqq.

reftituendi füb peccato veniali

* g h

Religiojorum furta .de rebus|in utroque przdicto cafu. 533,

u.ï.Wf

Nec

lii

—

INDEX stu.

Nec datur obligatio reparandi

145. Qlanto tempore præfcn-

n

,

damnum quoad exceflum in-

batur )undxce ? 319.

pon

vincibiliter i ignoratum. 524.

Servi nomine quid véniat, ?

2101

AO(

Non datür- igitur fecízto com-

Quale illis Dominium.;

zrach.

obligatio re(tituendi in'

competat? 2r9, Quomodo;

yl.

confcxentla ante fententiam.,

& quando fervus obtineat li.

judicis, ubi e(t fola calpa juri. |

| bertatem? 220.,

Pïü

di.ày 537* fed folim poft fen-

Spectimtmne quomodo ac«

obt

Poteft

tentiam judicis. $53.

quiratur Dominium? 361.

Dií

;dari obligatio reftituendi in.

Sponjalitin largitas.

Vides

ma

conícientia íz*erveniente con-

Conjugatt.,

tracíu, licet culpa fit juridica

Szyri« (tatuta. Vide Muni-

tantüm ,

$40.

Etiam ex ze-

cipalia,

grecto officio , feu quali contra-

Suijicio temeraria quale fit

€&u , 541,

ux fit obligatio

peccatum? 477-

D

reftituendi e contradtu? 5 39.

Re[litutio fru&uum ex re;

T.

aliena, Vide Fructus.

Empus tequifitum, ad prz-

Re[Hitutio cooperantium ad

T

damnum. Vide Creoperatio.

fcriptionem. V. Prafcriptio,

—À !

Titulus fufficiens ad jusin re,

Re[flitutionem

excufantes

caufz, Vide Caua,

34. fufficiens ad. przfcriptio-

nem, VidePre/criptio.

Traditio tei faltem per favo-

9.

remlegis, & fictionem juris fa-

&ta requiritur ad jus in re ac-

quirendum. 34..35.

SEdr: Apo/iahm habet do-

muinium rerum

omnlum-,

Translatio Dominii pofitiva,

& privativa. 8 5. Anininftan-

temporalium,& uf confumpti-

qilium, quas idelesFF. Mino-

ti transl&tionis poflit effe pe-

nes duos? V. Bominium .

ribus deferunt, ri4. &feqq.

E)ufdem dominio alto fubn-

ciuntur omniabona cztetorum

U.

Religioforum, 17e.

EnAndi jus, & venantium.,

Servvitusquid fit? 145,

&

obligationes. 242, & feq.

quotuplex? 144, Qmomodo

Vindicativa juftitia qu1d fit?

obtineatut ,

& exftinguatur ? ,3 61

Votunm

-;

:

INDEX RERUM,

emm,

n

D

n

Votut paupertatis ftat cum.,| guuntür, 106, Quid fit ufüs jüi

qil

N

Dominio, £69,

ris formaliter fumptus? 1o7.

D

Ujucapio quid t, & quomo-

Ujus licitus. rei confümpti-

vus feparabilis eft à; Dominio

j QW:

do accipiatur? Iz proxm, Difp.

3 Qtty;

Vl. ante N. 204.

proprietatis, 116. &íeqq. Da.

Ujusfructus formaliter fum-

tur defacto in Ordine Mino-

UM

| ptusquidfit? 108.. Quomodó

rum, £ 20, & feqq. : Fraticello-

obtineatur, & amittatur? T Io,

rum hzrefis circa hanc fenten-

in) Jl

Diftinguitur ab ufu juris for-

|tiam. 114,

j

a.

||

maliter accepto. ? 09.

Uxoris bona, & Dominiurm.

ineadem, 201.&fíeqq.

[

Ti li

!

Ujusjuris, & ufus fa&iäi&in-

as

|

]

OT

ui

x

Y

ov

-

N

W

ii

EAC

"

N

,

);Cjä&

,

m

A

CX

Dd » ü

7

T

S

M

E

: xh

D

N

N

2

(

OEX

J

a

hn

Ls

M

——NSS

W

lynt,

N

XI

Ne

a

p

N

7)

lu-l?mlg& *k

p

2

R—E LP

E

p

(

i m

uj

puts

^

DA

E

3

m

lnm:lïar;

v

H

qui uU

d lu

"

(;

vcnmtï'«f-

u

maqu

ER

hf

—

: ERRATA COTRRI*IGVE. |

Pag; 146 & fe

"LA £otó Artim)ä IV Difpu-

tationis IL-

Voci Fundushbiquc Feudum fub&ituc;

Cztera menda , quz fuübinde, citra tamen

fententiz vitium infi

logus Ie&tor facilé corriget,

pería, occurrünt, Theo-

: O- .Ao Ad;A D-G'X : þ'

LE

U

dN

—

e.

N

—

PA

)

7

XQ'/

A

Y

A

(

(emel

(

;ï

]

Is .

1l

[l

p

—

EE fgels h-

T d

COR ERE n

um

——

AMAT H LUNIE

— ÉÀ

"

KT

À —R m

u

pl

—

"

o

—

TET

u-

p

FH N AURT

W

Dd

NELLEM.

-—

P

2.$

*2

b

Mu

ATU d

U

vt

As

$ts

—

"

Z

Y

19 20 21

X

z

IIIH]I IIIII!HHII !lllHllle

W

s

[-——

19

e

2

18

B

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

15

17

IHEOLOG

ierenei

BL

14

M

SPECULATI

V

u

13

15

TRACTATUS

f

12

É

N

]U

WIIIIWIIIIHHIU HQIIIIIIH

10

2

USTITIA—

—

Methodo Scholafticá eluc

8

cubratus,

PER

7

REFERENDUM PATREM

llllll!lHlHll

:

[(o)

SIGISMUNDUN--

PUSCH, é Soc.]resu,

[

E— 10

SS, Theol, Do&orem , ejufdémque in Alm—

ac Celeberrima Univerfitate Graecenfi

Profeíforem Ememum,

—Q'

B

CANCELLARIUM

EI—

[se ^.

Anno M. DCC. XXXVI.

'l..—

Cum Licentia Superiorum, £ Privilegio Ca[areo,

l'

ERN

HHH

M Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com

. IIII!WHIIIIWIIIIIII!HHIIIII,IIIIIIIHWHIIIII'IIIHHH!IIIHHII*

lll)l

2

4

5

6

7

8 —

9

1

1!