Gf1417-5 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Theologiæ Speculativæ Tractatus V. De Jure Et Justitia, Methodo Scholasticâ elucubratus, 5 .M - - "— AT U E. cs pE D R j RAT 4 7 N12«5 18709 9 021 d VEU AAE ge TX — EAC u —— ] o o n i R — AL d a — c»5 r—4 äiätpi . s E THEOLOGLE SPECULATIV/E TTRACïgTUSV. l . ' JUuRE JUSTITIA, ) Method o Scholaíticá elu- cubratus, PER REFERENDUM PATREM i . SIGISMUNDUM ? PUSCH, é Soc.]gsu, SS, Theol, Do&orem; ejufdémque in Alm ac Celeberrima Univerfitate Grec enfi 42 Profefforem Emeritum, 2v .CANCELEI:.ARIU M, V2 V 4 / Anno M. DCC. XXXVI, i a Cum Licentia Superiorum, e Privilegio Ca/am : gzslm penfis Philippi Veith Bibl, Alici Gracii, - H E RRR — i r : "m Ü eui li ( T pj [ /lïl tf w fl [ [////, 7/ ] ? hhl l ng IT ITI IITATITTIIT- t L LA ^ ?i as E r s z 2 U x TYYTT TTTTTOIYT TTITTTTT PRJEFATIO. $ Ü 1 Jbil zos ip Traclathsg prefentis de. x ges petcffe videbimur, ff Letor 95 ä Benevole , G peregrinum Editionis ecum j €6 Tratfaths molem copfider averis , Utut. euim. diffiti À molis Typotbete urgerz ad diligentiam mon potuerint , datam tamen promiff fidem annó vertente exfoluimus, na- nimque Tibi ? promiffo woffro, Tudque juffa exfpectatione JUS, integrum ac inviolatunm reddimus. Quidff anniintegri moras inficia- rirj bas quoque ueceffaria , in tanto Argu- emento, mole excufari po[fe comfidimus. Pra« fíxam Tracfatui SERIEM Difputationum ac Articulorum percurrere fuffecerit,ut mode- flins ac par erat nos polliceri E$ feribere in- teligas, Videlicet ip eo non flitit Autbor in- X2 defe[- defeffus, ut JURIS cujusd Titulos, proprie- £atésque,ac JUSTITLE Leges omnes nervo- fs equisque fundamentis communiret ;. [ed Jurima adquotidianum ufum, refolvenddf- ue dubitationes pa[fim occurrentes accomo- Ut baberes, Lector data, cen[ultó inferuit. Optime , unó eódémque opufculà uberrimam de Reflitutone materiam tam fpeculatifuä snethodo firmatam ,. quà practicis obfer- vatiopibus digeflam. Hujus igitur Tra- datás utiliffmmà. lecfitatione tempus nobis I fuffce» ut mox alterum. de Gratia &c, £)- pis praparemus; & fubinde cum veliquo jaim H 55c0 de Angelis Z5eologzam banc om- nem f eliciter exigamus. J Vale, À aQ X AR ! [ U À * (/, ) l4 g; ) h J : ï d 4il] W T |r SE- t TX J V U [ ra'f lä??* G —— — : — al d 1. " 44l u [e. 7 SERIES ijit J ;Difputationums. f&rAi;ticulorum. ju DISPUTATIO I. De fure Prvþriemti: 22 communi. : I. Quid fit Jus AGivum Propieta- ARt tis ? pag 2. II, Refpondetur contrariis argumentis. Io- Ill. An Jus A&ivum Proprietatis poffit com- ponicum lege ufum Juris prohibente , aut annullante ? 20 IV.. Quid fit Jus inre; & Jus adrem? 38, V. Quid fit Jus Paffivum correfpondens ju- 48, ti adtivo proprietatis ? L-L-l A 1 DI- DI ' DISPUTATIO H. D De Dominio perfe&'o, id fit dominium perfe&um ? ; AR:- I. Qu 6I: I Refutantur Adverfariorum argumen- Ls ta, 68, J hn f III, An ejufdem rei Dominium perfectum | & offit fimul effe penes duos? 83* IV, An Dominium perfe&um pro inftanti An) | translationis fimul fit penes duos ^ 97, Ts lo6, U V, Solvuntur obje&iones. VE DISPUTATIO IIL- !t m De Dominio imperfetto, ! Mi "A R.,14, DeUfu; &Ufufru&u ; ac . habi- Á tatione, 122* Il, Anufuslicitus; quo res confumitur, fit I28. feparabilis à Dominio ejufdem ? III, Occurritur contrariis argumentis, 136. IV. De Emphyteufi Feudo, & Libello. 146. V, De Pignore; & Hypotheca, 152» j VI, De Servitute» & Poffeffione, 16o. ( DI- DISPUTATIO IV, De Objec*?a » & Suljeifo Dominii, n . A Rtic. I Cujus rei Dominium bomini & competere poffic ? 170. [ 6j II. Solvuntur Obje&tiones, 176. III- An, & quale Dominium competat Re- ürn ligioni ? " 189, LED IV, Solvuntur contraria Argumenta, I98- T V. An, & quale Dominium competat Cle- ricis? 9nh 212, 6 VI, Occurritqr Adverfariorum argumentis, 223. VII. An;& quale Dominium competat Con- jugatis ? 242 VIIL, An, & quale Dominium conveniat j — fllisfamilias, & fervis ? 257. 2 hi DISPUTATIO V, ) De acquirendo verum Dominio, ï6o l-6o ic- I,. Ad quem rei inventz Domi- Y ARt 1] HQ An) nium fpectet ? 274 & quomodo Dominium animalium detineatur ? 29I* "" J II uenam circa Dominium quó ad lig- na, & paícua przfertim fundi communis obfervanda. funt, 3II. ]V, An. &quomodo per implantationem, z dificationem» fpecificationem ; aliófque N l Domi- À [ modos jure gentiam a;quiratut nium ? . 216, L dj Wftos " DISPUTATIO VI. ul De Dominio 4:guz'r-ena'o per pracriptionem, hr gt ;Rt I Quidfit præfþriptio,.& aneadem vid etiam in foro confcientiz faveat? 322. ( A Il. An, &qualis Poffeffio requiratur ad legi- timam przfcriptionem ? 354. ii [l h N] Ill. An, & qualis citulus ad legitimam prz- T Ícriptionem requiratur * 340. Ton 1TV. An, & qualisbona fides ad pfiefcriptio - nem legitimam requiratur ? 349. N dti ( V, Anauétoris bona fides profit , & mala Wt obfit fucceffori ejufdem ad legitimam przfcriptionem ? 364. h l VI, Quanti temporis poffeffio ad legitimam á T prafcriptionem requiratur f 379* ione, ü VHl Expediuntug reliqua deprafcript 3860 DI- l li DISPUTATIO . VII lUf MI De Juflitia, nm, üftte )oni Rt,I. QuidfitJuftitia? quodnamillius 16 obje&tum mareriale, & formale? 395. ]l. An, & quomodo Juftitia fit effentialiter ) virtus ad alterum, : ut refpiciat debitum zquale juri activo alterius ? IO: IUl IIl An juftitia perfe&a bene dividaturin le- dem galem, commutauvam, diftribucivam, & vindicativam : £25. 45 ]legi IV, An, & quomodo fola Juftitia commu- »» tativa fic juftitia ftricté calis 44I V. An; & quomodo obligationi juftirie com |pra muctative fatisfieri poffit per atum; qui T Qu non procedit ex motivo ejufdem? 45$4. i VI, Aneidem debito juftitie commutative ml fatisfieri poffit multiplici folutione adz- quata 465 frari 3640 VII, An Deus poffit obligari creaturz ex ju- mmatt ftitia commutativa, feu ftricté cali 484. VIII. An, & quomodo creatura poffit obli- LE gari Deo ex juftitia ftricta ? 0ltó 504. 3860 DI- DI l -DISLPüTATWIO VIII. aj Læ De Injuff itia. jj fl Quid, & quotuplex fit Injuftitia ? J AR:- I 531- ll, An fcienti » & confentienti poffit fieri J $39. [ injuria 4 IIl. Quznam cenfeatur gravis injuria in bo- nis forcunz ? 553. IV.,Refolvuntur quazftiones particulares circa . gravicatem injuriz in bonis fortunz, $68- V. De injuriain bonis famz,& honoris.580, VI. Deinjuria in bonis vite humanz, 609, DISPUTATIO ULTIMA. De Reflitutione, Rr,I, Quid fic obligatio reftituendi, & quotuplex radix ejufdem ? 637. Il.. Quid fit obligatio reftituendi ex fola re accepta ? 654. Ill, De obligatione reftituendi ex acceptione formaliter injufta per culpam Theolooci- 664, cam, IV, JV, De obligätione-reparandi dàmnum fix-u& culpa "Theologica illatum, : 676. V. Deobligatione reparandi damnum ex i- niqua cooperatione fecutum. 683, Q? VI. De obligationereftituendi fru&us ex re aliena perceptos, 689- D t fl VII. Decaufis excufantibus ab obligatione E ) refticuendi, 698- nbo »» IG W A N X m A g i m f^o» 2 í V2l z ! |zhe )X * Sm , 3 [2 f i m (s 609. EE N SS AT dN AU T N ( Um mü ( 2 M ) i S m —À——À À !ä N N NNN QU N zs H di, & — — - ul 65 o r 65, Ytiont ;ologi' 6 FA- lU FACULTAS at Cum Privilegio Ce[areo. 5 o Infra, Scriptus per Provinciam Au[Iria Socittatis s EG JasU Prapofitus Provincialis , pote[flate mibi fatá ab Admodim Rev, P. No[Iro Francifco Retz Przpo- fito Generali, Facultatem concedo , ut Liber , qui infcribitur : Theologiz Speculativa Tractatus f V .de Jure, & Juftitia 2 PatreSigifmundo Pufch é Societate JESU «onferiptus , & à. Reviforibus memorata Societatis lekus , C approbatus , per Phi- Bibliopolam Gra- lippum Jacobum Veith, cenfem, typis mandetur, Quem infinem illi, & ]i baredibus eju(dem , ad. decennium fus Privilegii Cafa- vti concedo , vi cujus Typographi, * Bibliopole omnes " probibentur s. mà ullos libros , à quopiam e Secietate no- fira ,. con[criptos imprimant , vecudant , aut alibi im- li preffos , venales proponant , intra sacri Imperii Roima- ä ni, Regnorímque , ac Dominiorum (ue Ca[ave& Majte flat is Hareditariorum fines , ab[que Superiorum. pradi. l4 & Societatis permi/fione. — In borum fidem pra[entibus | manu ineá (ubfcripfi , cr Officii Sigillo munivi, Graci], Ij li Die 18, Decemb, 1735 Ti | ls ] ï],]A (I.59 n N N ( FRANCISCUs MOLINDES Soc. Jzsu, 493 ( 1) f8F- QQQQQQQS&QQQQQ&& DAL AE U IclcI. O0 IN i Ü Iu DT LP æäämäæïïäæïäääæä f lr,q 4tüj Puích IRACTATUS Á ' Dhi |Gre li, é JURE ET JusTiTIA i G [ d Lal La t ii i Irtutes Theologicas fe- Miní | quuntur Cardinales, fci- & Mijs licet : Prudentia , Ju- j u $ ftitia; Fortltudo,&Tem- Mibl -rf(4 perantia , quas unà cum fhil) vmls oppofïrls Dod&or Angelicus 22. quazítione 47. & fequentlbus fusé ex- ponit, Verüm ifthic, pretermiffis re- liquis juxta receptam in Scholis con- fuetudinem , primó de jure; dein de NDES Juftitia dlfputabxtur, A DI- | 2 vraBatus de Jure e fufitia; ym iD( g borit DISPUTATIO I. g d . De Jure Propyfiemtz's n dn d communt. n i Um Juftitia juxta plerosque Theo- gf v u C . Jogos & ]Juriftas fit conftans & pj erpetua voluntas jus fuum cuique o Qu tribuendi ; antecedenter hinc przmitten. f N d da eft juris expofitio, priusquam ad ipfam juítitiam progrediamur. Et quidem pri- gt mnifins mó de Jure proprietatis in communi , m deinde veró in particulari de dominio & filir, czteris ad illud pertinentibus tra&tabitur. j Ainni ARTICULUS EL tl 1l f Quid fit jus A&ivum Proprie- tatis ? u 1 T)Rznot. . Quódjus in varia fignifica- It 'oni tione ufurpari foleat, üt ifthic cum [ r D. Thoma 22, quzf(tione j7. Articulo 1. [ m plerique obfervant. . Jus itaque fümitur j primó pro eo, quod juftum, five legibus honeítatis confentaneum eft. Atquein lr hoc fenfu nomine juftitiz omnes virtu- Uhyye Secundó fümi. ii tes comprchenduntur, tur n Difputatio 1. Artic, 1, 3 ii tur pro ipfa lege tanquam regula jufti, ideoque illa; quz lege naturali, diviná, [I aut bumaná prohibentur ; paffim dicun- tur jure naturali, divinó , aut humanó 1l effe prohibita, Hinc ulterius non tan- tüm lex, fed ampliatà magis fignificatio- ne etiam legum peritia, feu ars boni & Theo. zqui 5 . preterea fententia Judicis fic ap- as & pellati, quód caufam definiendo juxta le- euique ges jus dicat ;; quinimó etiam locus, in mitten. quo coram Judice cauíà agitur, fubinde Qip(im jus dicitur. . Tertió fumitur pro legitima tmpr- poteftate ad actum aliquem , aut illius müni, omiffionem. Atque hoc appellatur Jus inio & adivum , quod ulterius in fuas Claífes dbitur., dividitur , üt mox patebit, - Prenot, 2. Ad conftituendum jus Ü adivum neutiquam füfficere folam po- tentiam phyficam ad aliquem actum, nam ijrie aliàs fequeretur, quód omnis ille , qui phyficé poteft alterum fpoliare vel occi. dere, eo ipfo habeat jus eundem fpolian- nific di vel occidendi, ideoque nullum fpolium C Curm aut homicidium fit injuftum , quam fe« ulo 1. quelam nemo admittit, Hinc ergo pa- mitut clbus tet, quód jus actiyum effentialiter inclu- [o dat facultatem legitimam , aliquid agen- ul di (eu poteftatem lege aliquá aut quafi le- Virtüe gcmunitam. Neg; enim ad omne jus re- fj il guiritur lex form alis feu ftri&e talis, quze A à Ícili- 4 TraBatüs de Ture c» dullitia, lg fu j fcilicet refpiciat integram Communita- Ed | tem, fed fufficit etiam quafi lex refpiciens gj um hominemprivatum, jusitaqueactivum sls P roprieratis effentialiter conftituitur per Qu legem prout faventem , nam lex proüàt « J rzcisé obligans non munit , fed reftrin- it libertatem agendi, uj nin a 3. Prznot. 3. Quód lex confítituens jus m i activum duplicem finem refpicere po flit, vt « in quem muniít potentíam feu libertatem lominin phyficam agendi, — Imprimis quidem ut if exercitium hujus potentix formaliter feu tinito dire&é cedat in bonum perfonz alterius d aut totius communitatis ; etfi per accie dens feu indire&é aut materialiter idem qui 1 t exercitium cedat quoque in bonum ha- bentisjus a&tivum. Et hzc poreftas le- hd h giti ma eft jus Jurisdi&tionis, cujusmodi competit füperiori in fubditos. Secundó, N foordi ut exercitium potentiz cedat directé in bonum propriz libertatis, etfi per acci- ! Iuf dens cedat in bonum alterius: Atque | m hoc appellatur jus a&ivum proprietatis, | þ;dinaï r ex communi fiquidem hominum fenfü X in eum finem alicui conferri do. ] jidüch pátet ,. minium aut proprietatem, ut re poteítati ET füg fubje&a pro beneplacito uti poffit, "n fivedeinde ex ufu talis rei percipiat com- yitly modum aliquod entitativum , idque di- lt s veríüum à fuo beneplacito , üt contingici / Difputatio Y.. Artic. T. $ hi. fi quis füàm domum inhabitet; five non Yclens percipiat commodum di(tin&um , üt fi hum quis füam domum deftruat, His prz- t miffis L proit Quzítio movetur : Quid fit jus a&i- 4 Felrin vum proprietatis quoad effentiam me. taphyfíicam confideratum, quamvis ete. ensju nim cuilibet etíi rudi partim ex ipfius na- pofít, turz inftinctu, partim ab experimentali ttatem notitia conftare videatur , quid fit eífe lem ut dominium aut proprietarium rei alicujus, Iterfeg difficulter tamen aífignatur genuina Juris |terius definitio, ut ex difcordibus fententiis pa- r t tet, & quidem priíma fententia docet: ridem quód jus aGivum proprietatis fit pote- m ha- ftas legitima , cujus violatio :eft injuria has le ftricté calis. Ita cum Mol, Tractatu 2, modi de jure Difp. 1," Leffius, Ariaga, aliique, cundi, Secunda docet, quód fit prxlatio quedam ede in moralis , qua unus praferendus eft alteri t ACC- in ufü alicujus rei ob fpecialem conne- Atque xionem, quam res habet cum illo. Ita eLatIS, Cardinalis de Lugo Difp. 1. de Jure & Ju- fenfü ftitia, quem nonnulli fequuntur, Ter- 'l'i do. tia docet, quód fit legitima pote(tas pro efhat fuo beneplacito reftringendi moraliter li- gomt; bertatem alterius, ídque ín favorem pro- priz libertatis. o Ita Gormaz Difp. 4. de ue d Jure & Juftitia, Maurus, Efparza, Palavici- dopt nus,aliique, Quarta docet , quód fit le- 3 giti- $ Traflatus de Jure e fuflitia, l älm.l'ï gitima poteítas ex re aliqua directé com- a ml modum percipiendi propriz libertatis. a Ita cum Ant, Perez Tra&tatu j, deIncarn. s ii Difp, 6. capite 2. plures Recentiores. a $ Dico primó. Jus activum proprietatis non bené definiri, quód fit legitima po- us ! Qantn teítas , cujus violatio eft injuria ftricte ta« ' lis. Probatur, Nam definitio debet eíIe v u clarior füó definitó ; fed preedi&tus con- ceptus clarior non eft füó definitó ; fe- qutid vl ( clusà fiquidem ulteriori explicatione , non magis confítat, quid fit injuria(tricté qm y w talis , quàm quid fit jus activum proprie. tatis. Quinimó effentia metaphyfica in. at &t juriz non pote(t intelligi , quin priüs in« tll ll telligatur, quid fit jus activum proprie- f J a tatis, cui opponitur injuria. Ergo. Confirm, Nam injuria ftri&e calis eft t violatio juris aCtivi proprietatis : ergo | d | ml predic&ta definitio reipía zquivalet huic; jus adtivum proprietatis eít facultas le- li gitima, cujus violatio eft violatio juris in, activi proprietatis. Proinde per illam hn D] plus non exponitur, quàm ante fciatur: ficuti fiquis definiret religionem, quód (it jb virtus , cujus violatio irreligionem con- W flituit, aut cui opponitur irreligio. C"h) j 6 Dico 2. Néque jus aCtivum proprieta- qh tis bené definiri; quód fit prelatio quz- u N l dam moralis, per quam unus preferendus eít Di[putatio L. Artic. Ij ^ 7 n eft alteri in ufü alicujus rei , ob fpecia- /Uatis, lem cum illaconnexionem. Prob. Quam- am, vis etenim przdictus conceptus, üt Efpar- t za fufiüs oftendit , convemat omni, non Yi tamen convenit foli juri aétivo proprie- hi p« tatis, Ergo. Anteced. probatur. Quia (dét. dantur plures tituli in fpeciali quadam &t efe connexione fundati , propter quos unus $ C0f præferendus eft alteri in ufu alicujus rei, fe. quin ifta moralis prelatio & fpecialis con- l0ne nexio fufficiat ad conítituendum jus a&i- d . vum proprietatis . fic parens titulo pri& proprietatis ob fpecialem connexionem [cain, cum filio przferendus eít aliis in eadem [5 1t]a aut zquali neceffitate conítitutis , quo jtic« ad füppeditanda alimenta, etiamíi parens non habeat jus activum propuecatls ad iset exigenda hec alimenta, àt ipfemet Car- eno dinalis de Lugo fatetur, plurésque alii fi- lii miles tituli in gratltudme religione, a- 25 lt« liísque virtutibus fundati adduci poHunt. Juris Ergo. llam Confirm. Cüm enim aliquz przlatio- turs nes & connexiones (int fufhcwntes ali;e d (it infufficientes ad conftituendum jus 'atti- /Ofle vum propmctaus , üt conítat ex primó dictis, ideo adhuc obfcurum manet : in N t qua connexione aut przlatione formali coníiftat jus a&tivum proprietatis. Ergo. jue du Dico 3, Neque jus activum proprieta- 7 d 4 t1s i 8 / Tra&atus. de gure &» fu[litia. .ml M'mx tis ben& definiri, quód fit legitima facul- tas pro fuo beneplacito reftringendi mo- d MO Y ralicer libercatem alienam in commodum fuz libertatis. Probat, Quamvis enim j lat amnitt omne jus adivum proprietatis conftitua- tur intrinfecé per legem faventem uni , elisi & obligantem alios , adverfüs quot ha- fit. beturjus; hectamen obligatio non fem- viditit per dependet à libera voluntate habentis trdq tale jus , ut eandem pro füo beneplaci- miie. Antec., to aliis remittere pofífit. Ergo, i probatur, "Nam jus proprietatis violari NUOR poteft, etíamí(i habens tale jus confentiat, pOb & quantum eft ex parte füa , alterumno- n lit effeobligatum: ficuxor committendo lat adulterium facit injuriam ftricté talem ", i marito etiatn volenti & confentienti, uc t ex Adverfariis Maurus 187 de jure & ju- n ftitia, aliíque fatentur. Id ipfum eft de a Clerico confentiente, àt trahatur ad tri- It bunal laicum, de confentiente in fuam lfitn cxdem. Ergo. Confirm. Nam eatenus jus proprieta- 'r IqHO E tis poteft conítitui in legitima poteftate, Á a per füam voluntatem reítringendi liber. tatem alienam , quatenus jus iftud faltem uf La primitus non obtineretur abíque libera acceptione ejusdem; íed hoc non fübfi- W ftit. Ergo. Maj. continet fundamentum eorum, qui in predi&to fenfü jus defi- niunt. Difputatia l, Artic, 1. *9 Mul ninut, Min.probat, Nam jus, ne aliquis 'di Ti Nodum occidatur ab alio, non dependet à noítra libera voluntate, ut illud. acceptare, aut TM -nüima. ilii cedere poffimus, ideoque homicida committit injuriam fítricté talem extra D uj cafüs à lege permiffos, Ergo. lot hr- Dico4. Jus activum proprietatis be. n (em. bentis né definitur : quód fit legitima facultas ex re aliqua dire&é percipiendi commo- tplaci. dum füz libertatis. Antet, Probatur. Hzc e- nim definitio convenit omni & foli juri violari Anteced. kttnt acivo proprietatis. Ergo. probatur, Nam in hacdefinitione dicitur ümnos tendo primó : facultas legitima , hzc enim ef- fentialiter requiritur ad omne jus a&i- talem vum, üt Numero 2. actum eft, Dicis It ut tur fecundó : ex re aliqua intelligendo &j d nomine rei in fenfü latiffimo , quidquid ad tri ad commodum propriz libertatis fervi- re potefl. Dicitur tertió * directé per- fuam cipiendi commodum propriz libertatis, per quod exprimitur differentia juris a- "fetae Civi proprietatis à jure activo jurisdi. [late, Gionis ex dictis Numero 3, Ergo. iber. item Confirmatur: Ex fententiis hucufque ben rejedis , & folutione obje&ionum, qua ubí« huic definitioni opponuntur, . CU def. AR- iunh J YO Trallatus de fure. & f uflitia. .:Jj&ionis ARTICULUS |II. M '(" ContraAriis rgue qt Igc'j)ondetur aentis. T gt gt Bjicies 1. Per affignatam definitio- 19 nemnon habetur fufficiens differen- miiia tia, inter jus aCtivum proprietatis, & ju- vl «nbie risdictionis , quia pariter i(tud eít legiti- o f ma facultas ex re aliqua dire&te perci- piendi commodum füz libertatis. Ergo, TW Antec. probatur, Nam quilibet Princeps a, i. & Superior Habet legitimam pote(ítatem imponendi leges & procepta fubditis ex qu'm D hoc fine, ut przcipiat commodum fuz j p pf libertatis, fed hoc ipfo. Ergo. — Maj. pa- tet exinde, quód Principes plura przci- iT piant, ut inde emolumentum reportent, h Min. etiam conftat, Confequent.ia e[tle-» x gitima. At Confirm. Nam fequéretur aliàs, quód lil an Deus non habear jus a&ivum jurisdidtio- 'ttj nis ín caufas racionales. Ergo. Antcg. 1lbt probatur, Quidquid enim Deus przcipit dn creaturz rationali, illud precipit propter | lt:.lam femetipfum, feu ad obtinendum commo- dum fuz libertatis, Ergo. - Refp. Nego Antec. Ad hujus proba- tionem diít, maj. . Princepsaut Superior five prout pracise habet jusju- clnietz: 'quä talis, risal. Difputatio l, Artic, 11, II risdictionis, Nego maj, Quàcalis, feu pro. ut.habet (imul jus a&ivum proprietatis äïgu- conc, maj. & (ic diítinctà min. nego conf. Ratio eít: quia licét Princeps: autSupe- fititi. rior non teneatur fübdito reddere ratio- nem, quare hoc aut illud precipiat , vel [feres prohibeat ? nihilominüs reipía vi juris )&jü- pradictinonhabet legitimampoteftatem lerti prohibendi aut przcipiendi aliquid ex folo petci. motivo fui beneplaciti, ut dicere poflit: rpo, Sic volo : fic jubeo: fit pro ratione vo- intor luntas, fed obligatur intendere bonum (bten [tis r fubditi , aut totius communitatis, alio- quin abutitur jure jurisdi&ionis. Hinc m (üg V. g. :pofito, quód Princeps etiam in eo ij p caíu poffit aliquid przcipere fubditis di- t Cle recté in commodum fuz libertatis, quan- ttent, do preter jus a&ivum jurisdictionis , (i- e[tle« mul habet jus activum proprietatis. Ad confirm, nego Antec. ad cuj. prob. quod dift, antec. Illud przcipitprzcisé propter &io. femetipfüm , five in folum commodum nteG fuz libertatis: negoantec. Proptercom- cipit modum ipfius etiam creaturz rationalis, ptet conc,antec. & nego conf, Ratio di(tin- imo &ionis eft, quód Deus fimul habeat jus jurisdi&ionis & proprietatis in creaturam tob: rationalem faltem eminenter fuümptam, erit de qua controverfia alibi agetur. Inftabis. Princeps legitimé exercet ju- IO ii risdi- risdi l 12 Tratkatus de fure c» fuflitia. L*a&us ( risdi&ionem przéisé in commodum fux jfri t libertatis; Ergo. Antec. prob, Nam Prin« Obïïgb 7 ceps habet jus reflexum proprietatis in jus a&ivum jurisdictionis, fed hoc ipfo. f0 g d Ergo. Maj. patet. Si quis enim Princi- hm pem violenté impediret ab exercenda ju« risdictione, inferret eidem injuriamftri- yan p AYU a* G€am, ütplerique fatentur. Min.autem iermarm prob. Hoc ipfo quód habeat jus reflexum proprietatis in fuam jurisdidtionem, .eo mym 1 Qnum ipfo poteft jurisdi&tione uti diredté: in commodum füz libertatis, ficuti propter fvf C jus activum proprietatis directé uti po- teít rebus aliis eidem juri fubjectis. r ' Refp. N.antec. Ad cujus prob. tranf. n maj, D. min. Poteft uti jurisdiCtione di* itie fuyts recté in füuum commodum per a&us re« flexos five elicitos à jure proprietatis. d '[ranf. min. Per a&us directos feu elici- A tos à jure jurisdictionis, N. min, & conf, N venti Ratio diftin&. eft: quia licét fupponatur, ! quód Princeps habeat jus reflexum pro. JIfis gn prietatis , in jus directum jurisdidionis , "fl adeoque hanc' exercere poffit, quia fic ld placet ; nihilominüs talis actus reflex us "us non pertinet ad jus jurisdi&tionis , quia ^l fcilicet atus àb hac procedens debet di- M'mu re&é tendere in bonum fubditi, aut com- DN munitatis. | Conítant hec omnia à pari yieg in artibus & fcientiis , in quibus dantur 1] ; alii ] Difputatio I, — Artic, 1T, 15 lum fi alii a&us eliciti, alii i imperati, & alius imDti, eít finis artis, alius Artificis. as Objic, 2. Poteft darij jus activum pro- II C lp[ prietatis, quód non fit legitima facultas 1 LT. ex re ahqua dire&e percipiendi commo- Cenda h dum fuz libertatis, Ergo. Antec. prob. T Nam pupillus ante ufüm rationis habet l düten jus activum proprietatis in hzreditatem cllexum paternam , & tamen non habet legiti- (m, e mam facultatem ex hereditate percipien- « di commodum fuz libertatis , hzc enim ptoptt effentialiter fuppomtufumrauoms Ergo. W o Confirm, Püpillus etiam obtento ufü I$, rationis non poteít pro füo beneplacito , ttsní percipere commodum libertatis ex hz. onedi reditate paterpa, quia abfque confeníu lus t« Tutoris non poteft validé de fuis boms Itatls, difponere. Ergo. u elii Refp. N. antec. Ad ejus prob, D. antec, k r Non habet legitimam facultatem perci- Onat piendi commodum fuz libertatis pyficé confideratz, Tranf. antec. Moraliter Il pl'O. mms, confideratz. N.antec. & conf, Ratio 1ia fi Dift. eft : quia licét pupillus ante ufüm ïcxus rationis non poffit per femet ipfum, five qUIä per voluntatem phyficé faam, poteft ni- et d hilominüs per voluntatem phyficé alie- ,COfT« nam & moraliter fuam exercere jus pro- j p prietatis circa hareditatem paternam , jant quia ncmpc voluntas Tutoris conítituti à al D T Tratlatus de jure & Puffitia, f beneph' à parente aut Repubhca , et moraliter voluntas pupilli ;; imó ad jus a&tivum i qma t proprietatis non requiritur, ut quis fit roximé potens ad exercendam per fe a« m(hm W. liud fuam libertatem , fed fufficit, quód habeat legem fibi faventem, ut fuppofta dmp?t N;,dumm libertate phyfica, eandem legitime exer- cere poffit, ldeoquc etiam dormientes , u ebrii retmenc omnia ;ura proprletaus ; j quamvis durante fomno aut ebrietate exercere non poflint fuam libertatem, Id (hit.1 ipfüm refpondent Adverfarii, qui jus con- d ftituuntin legitima potentia per fuam vo- J luntatem reítringendi libertatem alienam. WMIIS. Ad Confirm, fimiliter D, anteced. & N. Qulb T dom confeq, Y2 : Inftabis : Deus habet jus adtivum pro- um hm i prietatis in omnes creaturas faltem emi- nentiale, fed iftud jus non eft facultas hm&e, percipiendi commodumlibertatis, Ergo. prit Maj. füpp, min, prob, Nam repugnat, ut Guntem), | Conf Deus ex creatura percipiat ullum com- modum, aut bonum fuz libertatis, fed vattr fibimet ipfi fit effentialiter & adequaté Yij omne bonum. m Refp. C. maj. N. min. Ad ejusProbat; [ D. antec, Repugnat , ut Deus ex creatu- ïmpm ris perclplat commodum libertatis 1- m. findtum à beneplacito ipfius voluntatis mm X4 divinz, Tranf, antec, INon diftinctum ab Ut hoc ] Difputatio 1. Artic. 1I, 1j Tofglfte hocbeneplacito, N. ant. & conf. Ratiohu. lvum jus eft, quianon requiritur adjus activum | quis f proprietatis facultas percipiendi commo- W fa. dum diftin&um à folo beneplacito Dei, üt lts d Num. 3,dictum eft ; hoc autem commo- "uppolt dum poteft Deus percipere, & a&tu preci- I Oyeh pit,dum crearuras pro fuo beneplacito pro- nientes, ducit, confervat, aut deftruit ; quinimó ieatis preter hoc beneplacitzum przcipit alia brietue bona non quidem fibi intrinfeca, fed 13 Itm, ] . Objic, 3. Potelt dari legitima facultas Lj COP ex realiqua precipiendi commodum fuz fiam v libertatis ; quin talis facultas fit juspro. aliengm, prietatis. Ergo. Antec. probat. Nam dl&Nl quilibet ufuarius, qui fibi pretio condu- cit domum habet legitimam facultatem m pro ex domo conducta przcipiendi commo- m em dum ífüz libertatis fcilicet eandem inha- aculti birando, fed hzc facultas non eft jus pro- E prietatis , quia hoc permanet penes clo- dt, t cantem, Ergo. | COT« Confirm. Parens habet legitimam fa- , fed cultatem ex filio nondum emancipato quité percipiendi commodum libertatis , ut eundem in extrema neceffitate vendere 'obat, poffit, fed hac facultas non eft jus aGi- (2 vum proprietatis in filium, Ergo. is d Refp. N, antec,. Ad Prob. C, maj. D. ntiti min. Non habet jus proprietatis in ipfam und domum. C. min. In u(um domüs. N, min. ho 16 ) /Tr;&atus de fure c fuftitia. MPI T min. & confeq. Ratio Dift, eft: quia Jatt jus aCivum proprietatis datur in ea li- nea, in qua datur legitima facultas prz- iil gpyitit cipiendi commodum, ideoque licét ufua- ríus non habeat jus proprietatis inipíam qup D domum , habet tamen jus ad ufüm ejus- jorio !d diror dem. Ad confirm. C. maj. D, min. Non habet jus proprietatis dire&um feu im- uj i, ln mediaté terminatum ad filium , nec qui- dem in cafüu extremz neceffitaris. Tranf; eydi min. Jus indirectum feu mediatum, N. t min. & confeq. Ratio Diít. eft:; quia (hit licét fupponeretur, quód parens necqui- u dem in extrema neceílitate habeat jus lienm,. proprietatis ad filium , de quo contro- m verfiaeft incer Theologos; habet nihilo- $lf miní minüs jus indirectum feu mediatum, qua- tenus fcilicet habet jus immediaté tuen- tio nf di füam vitam adeoque vendendi filium, quando hzc venditio eft medium unicum tb confervandi vitam, De quo fufiüs Cardi- ld «t nalis deLugo Difp. 1. Se&. 1, difcurrit. dj 14 Inftab. Legitima facultas percipiendi Qul commodum fuz libertatis poteít teflexé - Uent poffideri per jus aCtivum proprietatis , EIP' DI fed hoc ipfo. Ergo. —Maj.eftcerta, Min. i lh prob. Quia legitima facultas reflexé pof- " Íeffa per jus proprietatis eft füó modó M jus aliquod paffivum, feu terminus juris — a&ivi proprietatis. Ergo. Refp. ]:ordm " bifputatio l. Artic, II. 17 1 gj Refp. Tranf. maj. N. min. Ad probat. LT D. antec. Eft fuó modó jus a&ivum fim. lutpr. pliciter & abfoluté. N. antec, Suó modó lk'ätufua. b Itbl comparativé ad jus illud reflexum , vi cujus poffidetur. C, antec. & N, confeq. IUO Qs Ratio hujus eft : quód eadem facultas füb 1feu in. diverfo refpectu ad füa extrema poffit fi. muleffe jus activum & terminus juris acti- Q qui- s Tivl vi, ficuti eadem entitas in genere phy- fico poteít fimul effe caufa reípe&u unius, tm, N, & effe&us refpectualterius extremi. : Qui 1j , L Objic, ultimó : ;Jus a&ivumproprieta- $eCqu tis poteít exerceri directé in commodum ibet u alienum. Ergo. Antec. prob. Sic domi- Conttü: nus pecuniz , poteft illam dire&teé expen- t hihilo: dere, ad füblevandam egeftatem alienam, m quin imó fi id non faceret, avarus & im. tb tuet mifericors effet. j lium, Confirm, Nam jus aGivum proprieta- unicun tis poteft alicui conferri ex hoc fine, ut y Car illud exerceat in commodum alienum , Aurtit, fed hoc ipío tale;jus non effec legitima pendi facultas dire&é percipiendi commodum tellext fuz libertatis. Ergo. tatis , Refp. D. antec. In commodum alienum , Min. ex fine intrinfeco ipíius juris propriera- ( of tis. N. antec. Ex fine extrinfeco C. ant, moli & N. confeq. Ratio hujus conftat exin- l juri; de , uód jus proprietatis ab intrinfeco it ordinatum , ad directé percipiendum M Ccor- ) ( 18 Tradlatus de7ure e duflitia. ml commodum fuz libertatis, idque fit per accidens, feu ex/fine extrinfeco illius , fi qrqu g u illud quoque cedat in commodum alie- num.. Cogl Ad Confirm. D. maj, .Ex hoc fine juri iefrr extrinfeco. C. maj. Ipfi juri intrinfeco. N. maj. & fic dift, min. N. conf, Ratio fitm v vll IEÀ n ( hujus conftat ex modo di&is : hinc fi do- minus det famulo pecuniam inter paupc- M potcü yus t res diftribuendam , tunc eo ipfo non dat famulo jus proprietatis, quia fcilicecnon iri,id poteít uti pecuniis famulus , preterquam aQ i qi in finem à domino przícriptum. Ex huc- uíque dictis w j 16 Con(tat primó : quód jusactivum pro- Wonny rietatis non definiatur bené in rigore v d dialectico per hoc, quód fit facultas, cu- ii u jus violatio eít injuria ftri&eé talis ; quia ii j n fcilicechic conceptus quidem convertitur cum jure activo proprietatis , non tamen Tf eft clarior füó definitó : & de hac eademeft Porcüunl difficultas , quód fit injuria ftri&te talis, t j | Neque jus bene definitur , per aliquam. | Ut pralationem moralem in fpeciali conne- Ejimirti xione fundatam ad commodum fuz liber- m,q ! tatis percipiendum , quia licét pralatio- :...Ft ití nem hujusmodi includat omne jus pro- nv . prietatis , non tamen viciífim ? quodí(i ts autem dixeris non efficere quamcunque | HQNCX[ connexionem aut prelationem moralem, Mi PM tunc ! Difputatio. 1. A;ti:. It I9 eft be tunc re(tat fola difficultas , donec expo- lts ( natur quzeznam & quanta przlatio aut con- n 4. nexio füfliciat ad con(tituendum jus a&i- vum proprietatis. ofne j Conflat ;2. Neque jus adtivum bené r? trinfe | Mi definiri, quód fit legitima poteftas per fuam voluntatem moraliter reftringendi ncíidi , voluntatem alienam , imprimis enim per ! piupe hanc poteítatem non poteft intelligi fa- 100 d2 cultas remittendi liberé obligationem, leet n alteri , adverfus quem habetur jus a&i- terqui vum . 5 quia licét hujusmodi proprietas T datur quoad aliqua , non tamen quoad omnia jura proprietatis , üt patet in ma. Qm pte rito non potente remittere obligationem tipot uxori ad fervandam fidem conjugalem., 45 Cl Quodíi autem nomine hujus facultatis 5 qui intelligatur ad primitus acceptandum, rertiti velnon acceptandum jus proprietatis , aut 1 Camet illudà feabdicandum, idpariformiter non idemd poteft univerfaliter admitti , eoquódnon ]e talis omne jus pfoprietatis liberé acceptari jguam aut recufari poífit : hinc przdicta defini. conne tio admitti nequit , nifilimitetur ad alium ;iber fenfüm , quód fcilicet : jus a&ivum pro- vlati? prietatis fit legitima facultas reftringendi $ pro: períüam voluntatem , non quidem|liber- quodü tate contrarietatis , fed contradi&tionis un alienam voluntatem quatenus füfficit po- ][am teítas pofitivé reftringendi , et(i non ad- Q D fit 20 i Tralatus de gure c» fuflitid, fit poteftas ampliandi libertatem alienam, D claïïe; Conftat ;. Quód jus adivum proprie- tatis ex fuo formali conceptu fit facultas gritl 1 legitima ex re aliqua diredté percipiendi qyràt commodum füz libertatis eó , quód omne ym jus debeat effepoteítas legemunita, & jus a&ivum proprietatis per hoc differat à Juciqu mite jure jurisdi&tionis, quód i(tud ordinetur ditnti ad cofhodumalienum , illud autem directé du refpiciat cofmodum perfonz habentis jus at ac&tivum. Hinclicét Princeps aut Supe- p rior haberet jus activum proprietatis & a tONN uidem perfe&um in jure jurisdi&tionis , 1 Üin utillud abdicare aut confervare , aut etiam exercere poffit, habetnihilominus obli- gl u d gationem, utfi exercere velitjurisdictio- iumyy nem, tuncleges & przcepta, diredtéten- dant in utilitatem fubditi , aut totius com. MT V munitatis , ideoq; directé intendens bo- num füz períonz non utitur jure jurisdi- um qy Tle f Gionis, fedabutitur, ni(ifimul habeatjus proprietatis adver(us eos , quorum Prin. (Irlefe 1 uH ceps eft. L. al ARTICULUS Iil. At 4n jus AGivum Proprietatis N I QUf pofft componi cum lege ufum juris wl probibente , aut annullante. N [ L"xu Ranot, r, Quód jus activum juxta di« tis in A verfitatem legis illud ccnüicuen varias t ' | ah'enam Difputatio ,. Artic, 11. 2I D'opris varias claffes dividatur , fcilicet : injus t hls naturale & pofitivum , divinum & huma-, nl num, civile & canonicum. Lexautem lm naturalis dicitur illa, quz cuilibet natu- l, (j rz rationali impreffa eft, eo quód juxta df i plerosque Theologos non diftinguatur à otdine lumine naturz rationalis , feu dictamine mdiredt redz rationis, quamvis jurisperiti natu- tntis j rale jus extendant etiam ad bruta, ideo- Yt Supe que dicant , legem naturalem effe illam , lettis qu£ zqué hominibus ac animalibus ca- lioni teris convenit. Lex pofitiva prout con- Aütetim tra diftin&a à lege naturali dicitur illa , nus obl quz liberá legislatoris voluntate ftatui- Isdiclio tur, eáque ulterius dividitur in divinam dten» & humanam. Lex humana juxta diver- lus com. fam legislatoris Authoritatem dividitur in Ecclefiafticam feu Pontificiam , per dens bo- t juris quam confítituitur jus Canonicum , & Ci- vile feu Politicum , quz pertinet ad jus abeatjt qm Pri Civile feu profanum, Ad hoc jus homi- num quàm plures revocant jus Gentium, quod fcilicet : communi gentium con- ! fenfu aut confüctudine introdu&um eft, etulii uti fant jura belli & pacis. Alli econtra us contendunt illud effe medium inter jus , naturale & humanum pofitivum eó, quód ab utroque aliquid participet, Verünn m hzc quzftio huc parüm conducit, quam Lcnris,inl [rit] Maurus, aliique fufiüs tractant, B5 Praznot, ! ]i 22 Tradlatus de pure c zuffitia, g 20 Prenot. a. Quód jus a&tivum intrin- )Hdï ] q'ï' fecé conftituatur per legem faventem po- d tentiz feu libertati phyficz ad agendum , du üt Numero 2. oftenfum eft. Ideoque [ AU repugnat in terminis , utlex aliquare(trin- eu gens potentiam feu actum prohibens aut x nulim. itritans , conftituat intrinfecé jus adtivum imddit ad talem a&um , ideoque hujusmodi lex du d extrinfecaeftjuriactivo , quod intrinfecé vt per folam legem üt faventem libertati vinimot conftituitur. Poteft autem lex aliqua i dupliciter favere tibertati ad agendum., n jmprimis quidem , ut actum reddat legi- timum precisé quoad valorem (ive juri- doitom. ind, dicé validum , prafcindendo interea : an talis a&tus fit etiam licitus, Secundó z nj T ut actum quoque reddat licitum , quam- vis aliqui putent : jus ad a&tum quà lici- ziv icin tum potiüs conf(titui per carentiam legis m actum prohibentis , quàm per legem ali- quam pofitivam , vi cujus excludicur lex lat prohibens talem a&tum ; hinc igitur jux- D K Eu ta diver(itatem legis naturalis aut pofitis vz , conítituentis jus activum aliqui adtus ; neí '*c ) dicuntur validi & liciti , alíi fuó modó validi, & ruríus alii dicuntur validi jure m j naturali, fecüsàjure pofitivo , auc vali. u Y dijure Civili, nonitem Canonico, NT W 21 Pranot. 3. Quód pariformiter à con- : trario difcurrendum fit de lege reftrin- Olu gente L Difputatio l, ' Artic, 1II. 11 ftrin gente potentiam feu libertatem phyficam Atb agendi, quzjuri aCtivo eft extrinfeca , Dédum poteft fiquidem lex hujusmodi dupliciter lt reítringerelibertatem ; imprímis quldem telnn. ut adtum precisé reddat illicitum. 2. Ut leny av eundem reddat invalidum, feu juridicé Sadivun nullum. Patet hoc ex )ure Canonico de modi impedimentis matrimonii , nam ex his. ntrinfec ahqua dicuntur impedimenta matrimonii? liberty prohibentia, quz fcilicet contractum. X diqu matrimonii reddunt illicitum , non au- Vendün, tem invalidum ; alia econtra dicuntur di- lt l rimenta , qux talem contra&um faciunt (iré r irritum feu invalidum. Hic adverten- ntrea : dum eft, quod plerique Theologi afüir- ecundo: ment ; )us naturale faltem directé non. , quim. pofïe abrogari nec quidem à Deo , long? quilid. minüs ab homine. Verüm iftud fuo mo- im li dointelligendum eft, quod obligatio legls Qem 1l naturalis actum mmn(ecc malum prohi« jitür t bentis, pro nulla circum(tantia directé pof- tür jus fit permittere, ideoque mendacium fem- permaneatprohibitum. Neutiquam veró pouth aQ in hoc fenfu intelligendum eft , quód fa. modi vor conceffus per legem naturalem alí- dtjure quid permittentem feu etiam prohlben- i vl tem excludat legem pofitivam divinam. authumanam, vi cujus prohibeatur actus, à QU qui lege naturali concef(füs eft : fic defa- vt é&ó jure pofitivo plurima funt prohlblta, 4 quz gcnt i 2 Tratlatus degure. & fuflitia, n quz non fünt prohibita jure naturali, àt efüs carnium die Veneris. his prenotatis d at g 22 Quzílio movetur : An jus adivum. proprietatis ad aliquem actum poffit com- d ut vohiit poni cum lege juri extrinfeca eundem, prohibente, aut irrítante ? feu àt aliilo- ym x fi poniff quuntur : an jus activum proprietaris fe extendat ad folos aCtuslicitos & validos, x an veró etiam illicitos & invalidos? Ve- m rüm füb his terminis nullatenüs intelli. vl genda eít propofita quaítio in hoc fenfu « ;Tie an dari poífit jus activum , feu facultas i, W legitima ad a&um illicitum aut invalidum nydin: quà talem, five reduplicativé fumptum, junilt hocfiquidem manife(té conftat eo, quód i, f iEl ex dictis Numero 20. jus activum intrin- fecé conftitui non poffit , per legem op- m n pofitam libertati , vi cujus prohibetur , MT aut annullatur aCtus , quod tum fieri de- iv beret, fijus ad actum ut illicitum & in. I validum dari poffet, Unde reftat (amma rus ]l controverfia juxta fenfüm füperius expo- r fitum : anfcilicet jus componi poffit cum M lege prohibente aut irritante ufum juris. [ Negativam tenet Haun, Tomo r. de fure nf & Juítitia, & plerique alii. Affirmati- At vam fequitur Maurus hic quzftione 169. a, Gom, & alii Recentiores. 23 Dico 1. Jus a&tivum proprietatis pof- i t fe componi cum lege prohibente ufum. tj | juris Difputatio l,. Artic, III, 25 Ij ts juris. Prob, Tunc jus ad aliquem a&um. poteft componi cum lege prohibente a- UM &um feu ufüm juris, quando poteft dari Titug, &Uden. actus jure validus , quamvis illicitus & prohibitus; fed. Ergo. Maj. eft certa, i dl etari nam a&us jure validus effentialiter prz- fupponit jus activum , quod conftituitur Vdidos, 2 Ve. er legem faventem libertati ad ponen- ittelli dum yalidé talem actum, Min. autem pro- batur ab indu&ione, fi etenim Cajus fpon- cfenfu: fus Titiz contrahat matrimonium cum. fieadus Berta, tunc talis contractus , nifi aliud Vilidum impedimentum dirimens propter fponía. Dytum, lia ad(it; eftjure validus , quamvis illi. , Qu citus , fimiliter : Si Petrus abfque tradi- Intrit. tione vendat equum Paulo ,. fed eundem ii Qp« equüum pofteà vendat & fimul tradat Fran- xtr, n de. cifco , tunc fecunda hec venditio eít ju- re valida quamvisillicita, Ergo. T Confirmatur : Nam potetft dari lex fa- (umm vens libertati precisé quoad valorem. &po- actüs przícindendo . L an talis actus fit il- t cum licitus , & cum hac lege poteft componi jris, léx przcisé prohibens ipfum aCtum, quin Jure eundem femel pofitum reddat invalídum, Dati« non enim hac duo contradi&orié fe ex- 169. cludunt. Ergo, Dico 2. Jus a&ivum proprietatis po- 24 b teít componi cum lege extrinfeca annul- acti- [ünu jt lante u(um juris. Probatur, Nam jus vum Ji 26 Traädtus de ?ure &7u/fitia.' vum eft realiter feparabileab omní ufu ju- gumem ris , tanquam potentiaàfüo a&u, etfivi- ci(fim ufus juris non fit feparabilis ab ipfo $, Q ;uam'i.XS [ jure; fed, Ergo. Maj, patet : quia po- teít aliquis habere jus activum proprie- gl tatis in füuaum dómum , ut eandem vende- * (ltt re, donare, inhabitare &c, validé poffit, patinda RU etiamíi illam actu non vendat, donet &c. vndant Min. prob. Hoc ipfo quód jus activum. fit realiter feparabile ab ufü juris, poteft asf ii a per legem aliquam annullari feu juridicé de(trui ufus juris, ut actu$ quamvis phy- jmy. ficé exiftens , ^fit moraliter feu juridicé is, i nullusabíqueeo, quódpereandem legem du (Nit. deéftruatur jus ad talem actum , ut pari- formiter oftendi poteftin caufis phyficis , ddc quarum effectus deftrui poteft , quin de- NT flruatur cauía. Ergo, Av Confirm. Jus activum ad donationem f n yalidam poteft componi cum aliquo im- gxahen& pedimento extrinfeco , quó ftante aétu Iniria fndí donatio eftinvalida. Ergo. Similiter po- teft componi cum lege extrinfeca , quà vfütt ftante donatio eft invalida. Ant. prob. ;;liquis Sic licét donatio à dormiente fa&a (it n nulla & invalida, nihilominus tamen Pe- hm ! trus etíam dormiens recinet adzquatum bj jus activum proprietatis, ut equum pof- p j fit validé donare Paulo , feu etiam pro Q usevi- LE fenfu divifo fomni, nam aliàs Petr gilans l, Difputatio I,. Artie. 1T, 27 Tf gilans obtineret jus aliquod proprietatis l evi in füum equum , quod dormiens non ha- l bifo buit. Confeq. prob. à paritate ràtionis; [ n . quamvis enim donatio fa&ta à pupillo fi- 1 Droyry, ne confeníu rationis fit jure invalida, le- m Yente ge fcilicet extrinfeca annullante hanc do- tf l nationem ; nihilominus fublato impedi- loneti, mento non obtinet pupillus aliquod jus , &lvum quod antecedenter non habuit , uti om- 5, potel nes fatentur 5 ergo ficuti in cafu prece- ! Joridic denti jus activum componitur cum impe- Tris phy dimento extrinfeco annullante ufüm ju- 1 Jutidie ris, ita pariter in cafü altero difcurren- m lepem dum, lt pati Objic. 1. contra primam ; quamvis in 2$ hylicis, adductis cafibus Numero 25, tales contra- qun de- Ctus fint validi , nihilominus non datur jus a&ivum ad hujusmodi contra&tus illici- at tos. Ergo. Ant. prob. Nam Cajus con- IQuo 1. trahendo matrimonium cum Berta facit nte adi injuriam Titic , &Petrus vendens equum [terpo Francifco , facicinjuriam Paulo, uti oóm- , qu nes fatentur, íed repugnat in terminis , prob ut aliquis habeat jus ad actionem , & ni- Q li hilominus per talem actum faciat alteri en D injuriam , nam aliàs poffect dari jus ad uatun concradt&orla m pl Confirm, Jus a&ivum eft legmma fa- [n pfü cultas feu poteítas lege munita ad aliquem Wt attum ; fed repugnat , ut habeatur pore- ftas li 4l !ij 28 Trattatus de Ture &» 7uflitia, m ftas lege munita ad actum lege prohibi- at tum. Ergo. jj, qi Refp. N, ant. Ad prob. C. maj, D. min; m Qu Repugnat, ut aliquis habeatjus ad actum., j fimul validum &licitum , & nihilominus j iil alteri faciat injuriam, C, maj, Ad a&um Qu füo modo jure validum , :'non tamen lici- atnu tum. N, min, & conf; Ratio diítin&tio- a t nis eft: quia licét Cajus in cafü adducto g t faciat injuriam Titiz contrahendo matri- m Ti monium cum Berta, ideoque agat contra s vil jus, quód habet Titia ad impediendum Cyrfr contra&tum cum Berta , nefcilicet fiatta- hi fnej lis contra&tus,, quia tamen Titia contra- iif &um femel pofitum invalidarenon poteft, Mj adeoque jus ad irritandum matrimonium IT non habet, ideo permanet in Cajo jus a&* contrahendi validé , etfi non habeat jus contrahendi licité. Ex quo ipfo patet , um lum quód neutiquam in Cajo detur jus ad d contradictoria. wlb Ad confirm. C, maj. D. min, Ut habea- u h tur facultas legitima ad a&tum lege pro- r hibitum reduplicativé fumptum- C, min, tl Specificativé füumptum, N. min. & conf, Ms [ Ratio diít, patet ex hucusquedi&tis, quia f fcilicet lex conftituens jus, ad ponendum validé actum diítin Qd bente actum. gqicur à lege prohi- D 26 Objic. 2. SiCajus fponfüs Titiz habe- tl ret l Difpntatio l, Artic. III, 29 ret jus validé contrahendi matrimonium Puon cum Berta, tunc Cajus haberet jus pec. li* Du min, candi, quód repugnat. Ergo. Maj, prob. "A. Nam contrahere cum impedimento pro. hibente eftpeccare, licét talis contractus hilominm Ád lg fit validus, Ergo. Imen [f Confirm, Nam Cajus eatenus peccat , (lindio quatenus validé contrahit matrimonium adldud cum Berta, Ergo. Ant. prob, Quia Ca- 0 matri. jus eatenus peccat , quatenus facit inju- it COnt riam Titix , fedhuic facitinjuriam , qua- tenus validé contrahit. Ergo. Aüendur etfati. Confirm, 2. Quod enim injufté fit, . il. | COR lud (ine jure fit, fed predi&tus contra&tus injuíté fit, Ergo. |potell Refp. N. maj, Ad prob. D, ant. Con- tOnium trahere cum impedimento prohibente eft 4jo jus peccare, quatenus hiccontractus eft juxta hat js legem con(litutivam juris ad contrahen- putt, dum matrimonium, N. ant. In quantum ju al eft contra legem juri extrinfecam , quia prohibeturtalis contractus, C.ant. & N. labet- conf. Ratio diít. eft : quia jus aCtivum, o pto- datureatenus , quatenus daturlex favens , if conf, libertati: hinc contra&usille, quo Cajus Íponfus Titic contrahit matrimonium , qui nduri cumBerta,etiam eatenus eft peccatum qua. tenus eft contralegem pro hibentem juri ol extrinfecam , non autem quatenus eft jux- ta legem juris conftitutivam , quz tribuit Tibe valos n ) 30 Tratiatus de 72ure c Tuflitia. Jj!lll'a qub! valorem contra&tui : & ideó Cajus habet jus validé contrahendi matrimonium, li- n (onfm cét non habeart jus peccandi, Ad confirm. primam, N. ant. Ad pro- j n D) bar. C, maj, D. min.. Quatenus przcisé validé contrahit. IN. min. Quatenus con- jis, d o trahendo agit contra legem juri cxtrinfe- càm. C, min; & N, conf, Ratio diftin&. M. Ri ] patet ex modó didis. Ad confirm, fecundam : D. maj.' Quod qipidi injuítéfit, illud fin& jure fit, fub earatio- ( C a vf ne, füb qua injuíté fit. C, maj. Sub alia ratione N. mgj. & fic dift. min. N, conf, yd,t 27 s Objic.'3. Ex eo, quód a&tus aliquis fit jure validus , non fequitur dari jus ad ta- [j r hr lem actum. Ergo. Ant. probat. ab in- ductione. Si enim Petrus violenté do- q, qui hl anum Pauli occupet ex ànimo capiendi poteftátém , ^tunc eandem domum jure um Civili & naturali poffidet , fi Paulus de- gusd ponat animum in continenti recuperan- [ di füam domum , & tamen exinde non, Adicen fequitur, quód Petrushabeatjus validum Md oy occupandi domum Pauli ,. hujusmodi e- lt xemplaaliaadduci poffunt. Ergo, bb Confirm. 1. Ex eo, quód contra&us j [ o R aliquis fit jure invalidus, non fequirur, quód contrahens non habeat jus validé O contrahendi, ergo viciffim ex eo , quód W T aliquis contra&tus fit jure validus non fe- D ! quitur, x 7^ Difpntatio 1. Artic. IIl 3tY Al ld quitur, quód contrahens habeat jus vali- , | dum contrahendi. Confirm. 5, Nafn illaa&a, qux fubpo- "n Ad PTC- pulo Romano officio Praetor Barbarius 15 prar conditione fervus gefferat, erant jure vaz enusty lida , licét non habuerit jus przturz ute lortrins ) d. pote, ejusdem incapax. Ergo, Refp. N, ant. Ad prob, D. antec. Non fequitur , quód Petrus habeat jus validé j Qu occupandi, id eft invadendi domum Pau- yetatin li. C, antec. . Jus validé occupandi feu , OUbl poffidendi, N. ant. & confeq. Ratio hu- , COnf jus eft, quia licétexeo , quód Petrus ju- aliquis i re civili & naturali poffideat domum Pau. Jus ad t li, inferri non poffit, quód Petrus ha. t abin bueritjus invadendi 5 bené tamen infer- nté do« tur, quód habeat jus poffidendi domum aplend Pauli, ita ut hxc poffe(fio fit jure vali- um jurt da quamvis illicita, ità ut maneat obli- julus d gatus ad reftituendum domum, linde pa« CupCrat tet , quid ad alia hujusmodi argumenta (e non. fit dicendum. nlidurm Ad confirm, prim. C. ant, N, conf. di« odi € fparitas eft , quód jus aCtivum fit fepara- bile ab ufü juris, fecus autem ufüs juris du ab ipfo jure , ficut Numero 24. oftenfum ]UHUI', e . vilit Ad confitm. 2. N, antec, contrarium fi. , 0 quidem conftat ex lege Barbarius ff. de non D officio Prztoris, ubi dicitur acta ejus va- lida qlll[ur, L 32 Tratlatus de Pure & ft)/litit. lida effe, quia Populus Romanus potuit .»;Pcrfolud fervo decernere hancpoteftatem. d non al & 28 Objic, 4. Si a&us prohibitus poffet ef- fe jure validus , tunc poffet effe jure va- j lida promiffio aut ftipulatio facta ob tur- ;aePexru pem caufam, feu fub aliqua conditione yar t turpi, fedhocadmitti nequit. Ergo. Maj. nitilrn patet, Nam jure valida eífet promiffio lil aut actualis perfolutio pretii , quà Petrus nites a conducit ficcarium ad occidendum Pau- dertet ]um. Min. eft certa ex communi Theo. ihno t logorum & Juriftarum fequela legitima, vfit, n Confirm. Sequeretur, uód przfüppo- ib n f jl fità promiffione aut per utione ftipen. vonlcnt dii Petrus conducens ficcarium haberet f jus ad exigendum homicidium , fed hoc Áltif repugnat. Ergo, Maj, patet. Min. prob. ao Si enim Petrus haberet talejus, tunc (ic- b catius haberet obligationem faciendi ho- D N micidium , quod nemo admittit. Ergo, Refp. D. maj. Poteít effe jure valida Mtim aj promiffio pretii ante purificatam condi- ii tionem feu delidtum commiffum , vi cu- W n jus fcilicet inducaturex parte alterius ob- m ligatio ad committendum peccatum. N. n maj. Poít purificatam conditionem íeu commiffum delictum , vi cujus fcilicet in. ähdverü J ducitur obligatio ad perfolvendum pre. d tium, C, maj. & ficdift, min. N, coníeq, LT Ratio deítinct, et ; quia licét promiffio aut d ufü ^ n poty Difputatio 1. Artic, Ils 83 [ aut perfolutio pretii ante commiffum de. li&um non fit jure valida , uoad indu- if d cendum ex parte alterius o s igationem. C tv d 0bfy, ad committendum idem delidum, adeo- que Petrus conducens ficcarium non ha- COdiny beat jus exigendi homicidium. T. Ni Poteft Dtonifi nihilominus talis promiffio effe jure va- lida poft commiffum deli&um, ita ut com- Vi Detr lum as mittens habeat jus exigendi pretium , & alter tenetur illud folvere, dummodo per- ii Thes Bitim, folutio pretii abíque novo deli&o fieri poflit, hinc ille, qui defloravit puellam. rf V lp füb promiffione matrimonii, obligatur in habera conícientia ad im plendum idem promif- fum.. / fed hot Ad confirm, D, maj, Si promiffio & ac- 1, prob, ceptatio pretii effec jure valida ante com. tunc f edi ho miffum homicidium. C.maj.. Poftillud commiffum. .N. maj. & (ic diftind4 min, h, N.conf. Ratio diít. patet ex di&tis. Cae- t vili terüm advertendum e(ít exeo, quód da. | ond ri poffit jus ad a&um validum fimul & il- j vt licitum , nullatenus univer(àliter fequi , fus ob quód omnis a&us poffit effe jure validus, If, N' m Ígj ideoque patet, quid in variis cafibus, qui- bus Adver(àrii utuntur , refpondendum, cet ln fit. n pl'f. Objic. ultimó contra fecundam: Sijus 29 nf a&ivum poffet componi cum lege annul- ij jl lante ufüm juris, tunc poffet dari jus ad 4 ponen- Y bi 34 Tra&atus de fure c fuffitia. ponendum actum ipfo jure invalidum, fed g z üdis hoc interminis repugnat, Ergo. Confirm. r, Nam jus ad a&um jurein- d validum eft porentia juridica ad nihil, fed jf u Maj. patet: 1'0,qüödd hoc eft abfürdum. Ergo. jcilid Nam aé&tus jure invalidus moraliter lo- q uendo nihil eft. Min, prob. & paritate: vt nama bfurdum effet,(i quis diceret,oculum fhr v ümh, habere potentiam ad nihil videndum. u Confirm. 2. Jus ad a&um jure invali- dum effet potentia ad actum Chymeri- ag cum, fed talis potentia repugnat. Ergo. NU Refp.D. maj. Poffet dari jus ad adtum. m fincim ipfo jure invalidum reduplicative. N,maj. Specificati vé fumptum. C.maj. & fic dift. vwitii min. N;conf, Ratio diftin&. habetur ex T fiepiüs jam di&is, quód fcilicet jus acti- ! u q vum folüm detur eatenüs, quatenüs datur &i lex favens libertati. m j Ad confirm, r. D. maj. Jusad adum. Reoldu jure invalidum reduplicativé fumptum C. t Cos maj. Ad a&um jure invalidum fpecifi- H m cativé fumiptum . N. maj. & fic diít. min. NT N, conf, Ad prob. C. ant. fimiliter dift, Jay conf, Ratio patet ex didtis. ' . :]Z:]:&ün Adconf, 2. D. aj . Effet j us ad a&u/m ts Chymericum, fi eflet potentia ponendi At a&um validum pro fenfu compofito legis At annullantis a&tum. C. maj. Pro fenfu di- n viío legis annullantis a&turp. N. maj. & tht 1€ E ll) Difputatio T. Artic, li. il f 3$ 01 fic diftin&tà min. N, confeq, — Ex hucus- que dictis Ui Conftat r. quàd jus activum componi 30 ii poffit cum lege prohibente ufum juris A Ditt talite: , €ó, quód dentur plurimi a&us jure validi, licét illiciti & prohibiti, repugnatautem, L patite oCulur ut a&us fit jure validus, nifi detur jusad a- ndum, €um validum, Ratio ulterior à priori defumitur , quód fcilicet lex favens li. t ivl bertati precisé quoad valorem aGus, dymer quà lege conftituitur intrinfecé jus agen- àt D di, poffit componi cum alia lege juriex- d adun. i N trinfeca , per quam probibetur actus, Hinc igitur patet, quód idem contra&tus V il beture poffit fub divería ratione fimul effe juftus, prout fcilicet eft juxta legem faventem jusadi libertati quoad valorem a&us, & fimul lls Catt effe injuftus, prout eft contra legem op. pofitam libertati , vi cujus prohibetur J a, exercitium actüs. Sic idem contrad&tus, tun C quó Cajus fponfus'fitiz contrahit matri- fprci monium cum Berta, eít juftus feu jure [(, min tr dil validus, prout eít juxta legem faventem Cajo ad contrahendum matrimonium va- lidum,& fimul eft injuítus,prout eft contra adur legem oppofitam, quz fcilicet reftringit oneni libertatem Caij prohibendo exercitium. oltj contradüs , & favet Titiz, ut illa poffit enfii impedire exercitium feu exiftentiam hu« ' " i jus contra&tüs, licét eundé femel pofitum J invalidare non poffit, C2 1 Coq- € jj 36 Tratlatus de ure & j uflitia, v n 31 Conftat 2, ex eo , quód detur ad pa- a, nendum validé aliquem a&um quamvis adim q illicitum , nullatenus inferri ; quód de- g n tur jus peccandi, aut illicité agendi, quia ais (cilicet etiam eatenus datur jus, quatenus ao lex faverlibertati, Cüm igitur darinon Conht offit lex juri abufivé talis , quz faveat wtittin ibertati ad peccandum ; hinc dari non. vlintulà oteft jus peccandi. Unde fimpliciter & dit abfoluté loquendo feu abfque termino dias, ( limitante nunquam verificatur, quód ftan. h te lege prohibente actum , detur jus ad lis ts talem actum ponendum , fed etiam veri- h ' ficari poteft, quód non obftante lege pro- r J hibente a&um detur jus .validé agendi, uinimó/hoc ipfum ftridé loquendo e- [ " a í tiam verificatur in hoc fenfu, quód lex al prohibens a&um poffit componi cum jure nj validé agendi, & ipfo a&u juridice valido, um non autem in hoc fenfü , quód detur jus lyítis componendi a&tum validd , cumlege pro. hibentea&tum, hoc fiquidem reipfaidem yttm p Adirum fignificat, quód detur jus contrahendi, a- ü endi quoad exercitium (eu exiftentiam 2- &üs, licec lex ejusmodi exercitium prohi- m beat, cüm folüm derur jus quoad valo- n rem actüs , quatenus fcilicet fa&ta fuppo- Fji.lntl n W ( "W fitione , quód talis a&us realiter exiftat, idem (it jure validus, Hinc plerique cum *J)Lan'&1 [ Mauro fuperiüs citato : jus validé con- " kgem traþen- * M, Difputatio L. Artic. lT. 37 tUt ad N trahendi ftante lege prohibente contra. n qumyj &um , appellant jus conditionatum feu j u d fecundüm quid, non autem jus abfolu- agendi,qui; tum & fimpliciter tale. Quibus obfer. B Qatny vatis pleraque argumenta plerumque in. Ut dariny &quivocatione fundata facilé folvuntur. QUe fv Conftat 5. Quód jus a&ivum proprie- 53 ri no tatis etiam poíffit componi cum lege an. E ylicter nullante ufüm juris, ut a&us quantumvis ? tetmi realiter exiftens fit juridicé nullus & in« validus. Quia fcilicet ipfam jus eft rea. quiti tür jusd liter feparabileab ufu juris, licét vici(fim tiam vt ufus juris non fit realiter feparabilis ab egenn. ipfo jure, üt facilé obvia paritate often- P agenti ditur. Sic calamüs eít feparabilis ab a- &uali ufü ejusdem, licét viciffim ufus ca- Qlendo e qud le lami non fit feparabilis ab ipfo calamo. um u Hinc poteft dari lex, quz invalidat etiam ovalid ufum juris , quin tollat aut deftruat jus a- &ivum, üt conftat à paritate in caufis detur u Áegepr. phyficis: Nam poteft Deus per füum de- cretum przcisé impedire virtutem ca- plaides hendi, lefa&ivam iguis, ita, ut calof phyficé non exi(tat abfque eo , quód Deus per idem. Ytíam aut aliud decretum deftruat virtutem ca- | prohiv d vale lefadivam igníis ; fimiliter potentia ame füpp bulandi poteít impediri per compedes , exilt abíq; eo, quód deftruatur ipfa potentiaam- lue au ulandi Contrarium dicendum effet, fi je t per legem aliquam non- tantüm irritare- Ca tur t J 38 Tra&atus defure cy Tuflitia, PT tur üfus juris, fed eciam tolleretur ipfum g p jus a&ivum , quemadmodum contingit 4 ol in quibusdam cafibus , dum committens s hi aliquod deli&um ipfo fa&o amittit om- qp ne jus proprietatis & dominium quoad ln tradg fua bona, Neq;ex eo, quód jus activum j componi poffit cum lege annullante a&tá feu ufüm juris. Sequitur, quód iítudjus qiiqi t fit potentia ad aCum invalidum quà ta- s lem, aut potentia componendi a&um. ;::tiö V u jure validum cum lege irritante adum , mim| hoc fiquidem in terminis repugnat , fed tantüm fequitur , quód jus a&ivum pro- y nl dcde prietatis permaneat ftante lege annullan. v n teu(fumjuris, Ex quibus omnibus patet,in quo fenfa defendi poffit illorum fententia, Ál rznquamn qui definiunt jus a&tivum, quód fit legiti- ma facultas ad actum ab alio licité non, al impedibilem,przfertim fi adjungantur tet» i, t d mini limitantes: mifi lege: aut praceptó. Yetti T ARTICULUS IV. N erm K vetn] Qui4 fit;Jus im re, & Jus ad rer? Á (f Rznot. r, Quód inter reliquas juris li sp divifiones apud Theologos & Juriítas b celeberrima fit illa, quà jus a&ivum divi- lmbm ditur in jus ad rem, & in jus in re. Di- Wt fcrimen pleriqueaflignant, quàd jus in re IIOH?) pariat ii Di[putatio l, Artic, IV. 39 Ptlt if patiat ationem realem; jus ad rem a&tios | Contingi; nem perfonalem. Utriusque exemplum o afferri foletin cafu fequenti: Sienim Pe- u g - trus tibi liberaliter donet, aut etiam ac- Il Qp ceptó pretió vendat librum, & fimul eun. ITR dem tradat, tunc refpectu libri habes jus lnezit in re, quia fcilicet librum , ubicunque es Xl apud quemcunq; exi(tentem;tibi jure po- Im quà t tes tanquam tuum vendicare, Econtra (i li aQ Petrus tibi liberaliter donet, aut etiam. . ttadun, pretió acceptó vendat 5 fi non tradat p , fd eundem librum, verüm illum librum do- (rm pp net poftmodüm, aut vendat & fimul tra- : annull dat alteri, tunc alter habet jus in re , & pateti tu fimili modo habes jus ad. rem : quia ententis fcilicet non potes tibi librum vendicare [tlepiti tanquam tuum ab altero, fed (olàm habes t not jus agendi adveríüs Petrum, ut tibi fatis- ate t faciat, feu tantüm przítet, quantüm tui ii intere(fe judicatur, ut donatio illa ad e- xecutionem perduceretur, Hinc ulteriüs Pranot. 2, Ad obtinendum jus in re 34 T faltem regulariter loquendo neceffarium dren eífe citulum & traditionem rei. Titulus €ft cauía inductivajuris,feu fundamentum as ju* & index ejusdem, Cujusmodi eft pro- miffio, venditio, donatio &c. hinc in- | ]uriüzi m dj* terreganti: unde,aut quó tituló res alí- u D qua poffideatur? refponderi folet: dona- jus I tione, emptione &c, Traditio eft rei G 4 appre- pan'xi Wi 40 Tratlatus de fure ce fuflitia. jis apprehenfio fa&a manu, pede, aut alia fi- gt * miliactionejuxta rei diver(itatem. Quód- ; W fi enim res fit corporalis, quz füb cactum drorum. non cadit, àt dignitas, officium &c. tunc traditio fierifolet per fignum aliquod rei p,W i tradendz (übftitutum, Igitur adjus inre um foddd nec füfficit traditio absque titulo faltem dl colorato feu apparente, üt ftatuitur lib. M ant neqm. ff. de aquirendo rerum dominio, »pal n neq; titulus abfque traditione , üt babe- tur lib. traditíontbus Cod. de pactis. quia J jineo: omnia fufiüs examinare huc non perti. net, ET hat 3j Przenot, 3. Licétregulariter loquendo ad obtinendum jus in re neceffaria (it prze j ter títulum rei naturalis traditio. feu phy.. , f | D fica , nibilominus in quibusdam cafibus ] defectum hujus traditionis fupleri per fa- im, i, vorem legis feufictionem juris , ita ut res cenfeatur tradita. Et quidem imprimis quxqn id fit in beneficiis Ecclefiafticis , nam ha- l fitm o betur jus in re per folam colationem & tf acceptationem feclusá ulteriori traditio. la ne, a. Quoad hxreditatem, nam füuffi- ET M N cit, fi quis hanc adeat, hoc efít, teftetur, " fe velle hzreditatem acceptare, 3,.In, h logh legatis quoad rem determinatam, nam. "h. legatarius mortuo teítatore etiam inícius o habet jus in re contra hzredem & quos- At ent m d cunqqe*alios. 4. In his, que pertin a J li, Difputatio l,. Artic. IV, 41 vtf t ad pias cau(as , fcilicet : quando aliquid Q Quöd. donatur , legatur &c. Ecclefiis , monafte- | fuh (a&Um riis, hofpitalibus, in redemptionem ca- TU ts ptivorum. j. In donatione fa&ta ex pa- Alquodg D &o , ut donatarius det alimenta donato. AUs s ri, nam his negatis dominium redit ipfo UO f fadtó ad donatorem. - 6, In his, que per Ituityr [ ' deli&um addicuntur fifco fcilicet ipfo fa- Orninio thabe &ó, tunc fiquidem fifcus habet jus in re quoad bona delinquentis. Atque inhis Vs qui Theologi & furisconfülti conveniunt , 10 perti etíi in eo difcrepent, quód alii adhuc plu- res cafus affignent , in quibus habetur jus logtenl in re ante traditionem realem per folam la lia jurisfidionem ;/ alii econtra cafus ex dunt, : cluf feuphy. His premiffis 1 caflbus Dico r, Jusin reper hocdifferreàjure 36 riperfe ad rem , quód illud rem faciat juridicé du t uüitam, feu fic obligatam habenti jus, ut Imprimi quocunque res devenerit , fecum trahat nam h fuam obligationem, Econtra jusad rem onem V non faciat illam fic juridicé unitam feu (ic traditio obligatam, fed tantüm exigat hanc unio- m (uff nem & obligationem. Ita cum Moll, e[letut, Tra&. 2, Difp. 2. de Jure & Juftitia plures j ] 'Theologi, Probatur, Nam juxta omnes , DAT jus in re eft illud , quod conftituit legi- iíci timam facultatem fibi rem vendicandi, t quii ubicunque & apud quemcunque exiften- ftituat cþtincnl D tem, Econtrg jusad rem non con - Kfacul- ) 42 Traitatus de fare é» Quffitia, D ) f facultatem vindicandi rem ipfam, fed tanz I tüm exigit rei traditionem, & hoc defi- b ciente debitam compenfationem ; fed j n hoc ipfo. Ergo. Maj. patet ex Num. 33. gimj min. etiam conítat: quia hoc ipfo, quód lgt jusin re (it legitíma facultas fibirem ven- Jensà dicandi ubicunque exi(tentem , eo ipío jbl ponn d res habet peculiarem quandam unionem in fen(u juridíco cum habente jus activum Bulta ita, ut obligatio paífiva inhzreat morae g d liter ipfi rei. Econtra per jus adremnon lj de inhzreat moraliter obligatio paífiva rei, p adeoque jus iftud non importat talém, ]u unionem juridicam, Ergo. du b . Conf. Quia addu&a definitio vel ex- T pofitio juris ad rem & in re convenitre fl:gïlmmf Ipfa cuilibet juri ad rem & in re, üt pa- x tet confideranti fingulos cafus, Ergo. ov 97 . Dicoa. Differentiam jurisinreàjuread t a rem non poffe univer(aliter in eo confti- dibety tui, quódjus in re pariac actionem realem, ü j " & jus ad rem pariat actionem perfonalem, filier Ita cum Moll. cit. plures 'heologi contra & Haunoldum aliósque diffentientes. Pro- : (onf batur. Nam poteít dari jus ad rem, quin tj tale jus pariat actionem perfonalem, fed gütenus hocipío. Ergo. .Min, patet. Maj. prob. i AGio perfonalis feu contradictio eft illa , itljs qua in judicio agitur contra perfonam fonä&m ebligatam ad aliquid dandum aut facien- dl dum, M Di/pultfatia I. 4drtic. V, 4; läml d t A dum , fed poteft dari jus ad rem; quin. illud pariat ejusmodi a&tionem. Ergo. mCm ; fe. tXNum, Maj, conítat ex communi Theol, & Juri- ftarum juxta legemA &ionumgenera ff. de :inox qllöï lts Obligationibus, Min. prob. Si enim. n Petrus hodie füuam domum venderet Pau. 1, ij j lo fub hac conditione, ut eandem trade- ! Unjona re non teneatur, niíi anno fequenti, cunc Sadivun Paulus ab hodierna die haberetjus ad rem At Thot; quoad domum, fed jus iítud &c, Ergo. dremm Maj.eft certa, Min, prob, Nam jus hoc xl r non parit a&ionem períonalem adveríus. tt r Petrum, ni(i hic lzedat jus Pauli, quiafe« 0vd at clusá hac lzfione non poteft Paulus in. judicio agere adverfus Petrum, .. Simili Qvenitr argumento of(tendizur: poffe dari jus in. & itp re absque actione reali, nam a&io realis Etmo, feu vindicatio eft, qua aliquis fibimetipíi ehjureai rem fuam ab altero poffeffam petit, üt j Qonld habetur lege füperiüs citata, fed poteft mree dari jus in re abíque tali actione, quando Áonalen fcilicet res ab altero poffidetur , fed pof- j contr feífio, & jus rei fimul diftinguuntur. Ergo, s Dro Confir. Etiamíi fupponeretur, quód 1 qui: omne jus in re pariat actionem realem., m, E quatenus tribuit jus rem vindicandi ex j pr fuppofitione, quód hocalibi exiftat, &c etili fimiliter jus ad rem pariat actionem per- orfontt fonalem , feu tribuat jus agendi adverfus tfido preg- Q5 alterur?ï » qui ad aliquid dandum aut ftan- 44 TraBlatus de furt e Tuflitia, yi m ftandum obligatur, factà fuppofitione, quód illud non praftet , neque faciat, ta- ifv men per hunc conceptum potiüs expri- o mitur proprietas confequens ipfum jus, gt quàm effentia & differentia juris in re ad r n &U rem. Ergo. Mi 28 Objic. r. Effentialis differentia juris ad prob,D.a rem & juris inre malé eXponitur per con- d ceptum fuperiüs a(fignatum, Ergo, Ant, gt prob. Hec fiquidem differentia confifte- iil ret ineo, quód jus inre conftituatur per vt Y quamdam unionem juridicam , & jus ad av t rem per exigentiam talis unionis, fed ad- df huc reftat quxítio : an & quando adíit , (hjr ve! non adfit talis unio. Ergo. &i Conf, Rem aliquam effe juridicé uni- 1 M tam nihil aliud fignificaret, quàm eandem effe obligatam , & quidem obligatione g lm paífiva moraliter intrinfeca ipfi rei ; fed st hoc admitti nequit. Ergo, Maj. conítat n ex Num. 36. Min. prob, Sola fiquidem. natura rationalis eft capax obligationis min- pn VAE UI f paífive. Ergo., (tnf Refp. N. ant. ad cujus probat. C, maj, is) N. min. Ratio negandi conftat ex Num. 34. & fequenti , ubi oftenfum eít , quód F"Aüüll t WT tunc adíit talis ratio, quando adeft titu- I | lus & ufuücapio aut traditio rei, eadém- que naturalis , vel interpretativa fcili- t [ Yj cet facia per jurisfitionem, üt cum Moll, Caz- "u fuperius gic. pleriq; obfervant. Mi 1 li, UM Difputatiä ] 4rtic, Vli'. 4$ : Ceterüm eadem difficultas ab adver(a. 1 hd&[, t )Oïiüs U riis folvenda eft, fi interrogentur, an & [ S]? m quando :jus pariat a&ionem períonalem ls Itj aut realem , tupc fiquidem idem difcri- men afílignari debent, J Ad confirm. C, maj. N, min, Ad hujus prob, D, ant, Sola natura rationalis eft ca. Ut petcy, h, n pax obligationis paffivz , prout hzc im- h confit editat precisé obligationem ponendi f beré aliquem a&um, C.ant, Prouthec ituaturpe; TT fümitur ín fenfu latiori pro obligatione paffiva refpondente jurí adtivo. N. ant, Is ed & coníeg. hdo adi, Objic. 2,. Poteft dari jus in re abfque 59 lol €o, quódresjuridicé fitunita, Ergo. Ant. tandem prob. Nam poteft aliquis habere jus in re quoad fructus arboris vinez &c. non- Ipitione ts [el dum realiter exiítentes, fed ejusmodi fru- Cusrealiter non exiíteates nullam habent , tonfht quid. unionem juridicam. Ergo. Maj. patet. min, prob. Quia res nonexiítens non eít Bition capax unionis, Ergo. Conf, Nam fequeretur ufum fructuum C, mj feu jus percipiendi fru&um ex re frugi- . Num, , qu. fera non efle jus in re, quamdiu tales fru- &us non exi(tant, fed hocadmitti nequit. ( tità Ergo. aden. Maj. patet , min, prob. Si quis enim alteri vendat, & fimul tradat jus ; il percipiendi fru&tum ex vínea, aut alia re i Moll Q frugifera , cunc alter habet eo ipfo jus in re, Ergo. " Refp. l 46 qralatus de gure & Tu[litias ial Refp, N.ant. unà cum fua probatione, nam juxta communiorem fententiam cum NY ;Donmw Moll, citato füuperius, non datur jusin re, uamdiu eadem non exifítit tali exiften- iiv jet, n tia, cujus illa eft capax. Hinc priusquam fru&us rei frugiferz exiftantrealicer, po- vl I [ijl teft ufüfru&uarius quidem habere jus in xe comparativé ad rem frugiferam, non um j d autem comparativé ad fru&us non exi- ftentes; quodíi tamen cum Haunoldo ve. jf 4j Cf lis fupponere contrarium, dicendum fit, fufficere ad unionem juridicam , quód res i af moraliter feu virtualiter exi(tat, fcilicet in alio , licét nondum realiter exiítat in. RUORT. fe. Hinc patet refponfio ad confirm. fiptrd jpturm 40 Objic. . Ex hucufque di&tis fequere- tur, quód jus in re & jus ad rem folüm. E. accidentaliter , non autem effentialiter Ti differat, fed hoc admitti nequit, Ergo. dümity Mai. patet. Min, prob, Nam jus ad rem. wor poffet fieri jus in re per folam traditio- Wi f nem , qua pofità habetur illa unio juridi- h, f ca conílituens jus in re, Ergo. ht ] Conf. Nam illà traditio aut ufücapio Wt folüm eít conditio fine qua non, nullate- fad nus autem conftitutivum intrinfecum ju- tdr ris in re, Ergo. p Refp. D. maj. Sequeretur jus ad rem. j & jus in re folüm fpecificativé fümptum Qu differre accidentaliter, Tranf, maj. Re- ':iusquw Up1ls lf ! Difputatio Y, Artic. JV.I 4 "mbitl'one' duplicativé fumptum, N. maj. & fic dift. "t min, N.conf. Ratio diít, eft : quia licéc ii t füpponeretur, jus in re & jus ad remfpe- Al tlf cificativé fümpta folüm differre acciden. Bu taliter, prout materia non unita differt Aliery, accidentaliter à materia unita fpecificati- Kte us vé fumpta , adhuc füufficit, quód jus inre ram,w D & ad rem reduplicativé fumpta effentia- n egl liter differant, Ad conf, C. ant. N. conf. Qoldo v Ratio negandi patet ex dictis. 41 hitm ( Cont(tat , Quódjus in re &jusad rem quidts per hoo przdicatum przcisé ab invicem t falie differant, quód fcilicec primum includat tilst f unionem juridicam, per quam res fic ob- Ym ligatur habenti jus activum , ut fuam ob- &quert. ligationem paffivam fecum deferat, quo- folim, cunque deveniat , & ubicunque exifítat. aliter Hinc ortum eít illud axioma: res ubiq; : clamat poít dominum füum, hec autem a t unio refultat pofito titulo & traditione Fuditi- rci , five deinde traditio hzc fit natura- ! juridi. lis, five eadem fit interpretativa fa&ta, fcilicet per fidionem juris, Hinc uni- Icipio verfaliter advertendum eft, toties necef- 1[late. fariam effe traditionem naturalem ad ob- nj tinendum.jus in re, quoties contrarium pofitivé non conítat, ita ut leges fü- | t pleant traditionem naturalem. nptum Conftat ».. Differentiam formalem u- triusque juris non pofle conftitui in eo, b áp quàd N Bi 48 Trallatus de Qure & ]nflitia. yfius quód jus inre pariat adtionem realem, & jus ad rem actionem perfonalem, (i enim Ó wnttl ii er a&tionem intelligacur atualis contra. dictio, aut vindicatio rei fa&a injudicio, gt Drowot, tunc aliunde patet, poffe dari jus abfque tali actione , fi autem nomine a&tionis Jicrer t fomsditi intelligatur jus agendi in judicio , tunc iftud non habetur, ni(i przcedat juris lz- vt ! fio. ITAU vindy Conftat 3. Quód jus ad rem acceden- te traditione fiat jus in re, non quidem i hoc fenfu, quód ipfa traditio fit forma, 1 ia intrinfece conftituens jus reale, fed(olüm al ia ul fit conditio , qua pofità habetur jus in re, Caterüm advertendum eít, quód unum Trog, . ) us poffit effe terminus juris alterius, ideo- Qubl que jus adrem poffit per aliud reflexum "u) Lt effc jus in re. hod ARTICULUS V. fits, tttt; Quid [it jus Pa[|'vum correfpon- t dens juri activo propristatis, *ïm";'u(ii II Renot, 1. Quód jus adivum proptie- ä';:ligazi tatis fit legitima facultas ex re ali- lg, qua dire&é percipiendi commodum fuz ! ii libertatis, àthucufque oftenfum eft, Cüm Wi 1 " igitur lex intrinfecé conftituens jus adti- "Qn l il J | vet li- Titt. vum in eodem genere, in qua fa berta- l Dijputatio L,. Artic. V. 49 Dtedtn bertati unius , re(tringat libertatem alte- Wüm il rius, contra quem habetur tale jus ; hinc juri a&ivo fe tenenti ex parteunius, cor- iit i 1 s d refpondet ex parte aliorum jus paffivum. Prenot. 2. quód iftudjus paffivum du- ne al icn, t pliciter poffit accipi.. [mprimis quidem formaliter fcilicet pro obligatione tenen- At juris] te fe ex parteillofum,adverfus quos habe- tur jusadtivumproprietatis. 2, Termina- 1 atceden tivé feu objective, & tunc perjus paffivum n quide i form intelligitur obje&tum illud, ad quod da- tur obligatio , quod proinde terminus » fedfols formalis juris paffivi, & debitum juftitiz I jus i ftricté calis folet appellari. 1d unir Prznot. 3. Quóddebitum juftitiz ftri- ]us, idec &6 talis differat à debito aliarum virtu- tellexur tum, quz pariter inducunt obligationem ad alterum , àt religionis, qua creatura rationalis obligatur ad colendum Deum; pietatis, qua filius tenetur honorare pa- J rentes ; obedientiz, qua fubditus tene. ! jn tur implere preceptum füperioris ; cüm ï * enim jufítitia ftri&é. talis fpecie differat ab aliis virtutibus, hinc pariter debitum Yoptie & obligatio illius differt à debito & ob- r di ligatione aliarum virtutum, lum i Dico 1. Jus paffivum ütcorrefpondens 43 l, r juri activo proprietatis formaliter non. m confiftit in eo , quód fit obligatio con- f fícientiz ad alterum per legem indu&ta, lt : Prob, pj So Trallatus de jure d fuflitia. qniid Prob, Nam jus paíffivum correfpondens n üt&u juri adtivo differt à debito & obligatio- i o nealiarum virtutum, qux non funt jufti- tia ftri&te talis, fed hoc ipfo, Ergo, Maj, ;üo w jgiton patet, min, prob. Obligatio enim con- Ícientiz ad alterum inducta per legem. p p vonventt convenit etiam aliis virtutibus ad alte- rum obligantibus üt religioni , pietati,, i n | m r Obedientiz , ex di&dis Num. pracedenti. sm o Ergo, i Conf. Namaliàs fequeretur, quód om- Dito* nis a&us contra obligationem conícien. tiz ad alterum fit injuria ftri&e talis, i- yliter l um ] deoque fübditus per quemlibet adum. inobedientiz fuperiori faciat injuriam. vt i uj m ftridé talem , vi cujus inducatur obliga- tio reftituendi , fed hzc fequela admitti 4 nequit, Ergo. a 44 Dico 2, Neque jus paffivum confiftere g in eo , quód fit debitum & obligatio ad EY alterum prout potentem remittere hanc Val AL5 Gd obligationem. Prob. Nam poteft dari debitum & obligatio juftitiz ftridtz abí- RORU Amo que eo , quód debitum & obligationem. remittere poffit ille, qui habet jus pro- fï;üis j prieratis, fed hoc ipfo. Ergo. Min. patet, t maj. prob. Quia potefít dari jus activum t Ms proprietatis , quin illud fit legitima fa- cultas pro fuo beneplacito reítringendi Deur m, feu (j aut ampliandi libertatem aliena remit- - | l Difputatio l, Artic. V, ji ondes Qp remittendi obligationem in hoc jure fun- datam, üt Num. 7. oftenfum eft, Ergo. unt if Conf, Jus paffivum feu debitum & ob- m, Nj ligatio ftri&z juftitiz differt à debito & etim . ptr la, obligatione aliarum virtutum, Ergo. Conf, patet, Nam predictus conceptus 5 AL d convenit debito & obligationi obedien- l, t tiz, quando fcilicet fuperior habet pote- "tCedent ftatem remittendi obligationem fübdito indudam ex precepto à femet ipfo im- qudon. pofito, . Ergo, Con(cie. Dico 3, Jus paffivum proprictatis for- 4f T maliter fumptum, eít obligatio ad obíer- et d. vandam indemnitatem libertatis alienz, injutia. prout fundatam in iure activo proprie- tatis, Prob, Lex intriníecé conftituens robljs admitti jus activum proprietatis in eodem gene. re, in quo favet habenti jus activum, ob- onfller ligat alios, adverfus quos habetur jus; igatio i fed hoc ipfo, Ergo, Maj.patet, min. prob. ere hat Namlex conftituens jus adivum proprie- tet dan tatis eatenus favet habenti jus adtivum , (g abl quatenus conítituit facultatem percipien- jonen. di commodum libertatis itá, ut terminus j5 pro formalis ipfius juris fit indemnitas liber- , patei tatis; ergo hzceadem lex inducit obliga- &ivqm tionem paífivam n aliis,adversüs quosha- m beturjus, ut obfcrvent libertatis indemni- tatem, fundatam in alterius jureactivo, ingfqd! T Conf, Nam illud eft terminus forma- m D 2 lis j2 Tm&vatu: de furt & fuffitia; pi lis juris paflivi, quo pofito forraliter ad- .';*,"n.ls U'ïhu slb impletur obligatio ftrictz juftitiz, fed ob- fervata indemnitate libertatis alienz ts O j prout fundata in jure acivo formaliter impletur obligatio ftritz juítitiz. Ergo. ]gno(c'xt Maj, eft certa. Min.prob, Obligatio ftritt z gucept juítitiz confiftit in eo, ut cuiq; tribuatur eue. jus fuum , feu debitum fundatum in jure Nli m t a&tivo proprietatis, fed hoc tribuitur ob- tcdln fervatà indemnitate libertais alienz, fci- alou licet eandem aut non ledendo, aut lx- al fam reparando. Ergo. a Objic. r. Illud eft terminus formalis 8et 4,6 juris a&tivi proprietatis,ad quod preftan. Q unt dum datur obligatio fundata in jure adi- Mi vo alterius , íed hoc non eft indemnitas Vdrn libertatis alienz, Ergo. Maj.patet, min, 1 t ]H rob. Adillud datur przdi&ta obligatio, A quod obligatus cognofcit fe debere vi e- Oi jusdem obligationis, fed hic non cogno- m d fcit fe debere idemnitatem libertatis a- tj lienz, üt facilé ab experientia oftenditur, datq qua debitor centum florenorum, quos i, mutuos acceperat , folüm agnolcit fe ob- d ligatum creditori ad perfolvendam hanc dq fummam, Ergo. AN Confirm. Qui etenim furtó fubduxit ET equum Petro, folüm agnofcit, fe obligari ad reítituendum equum, & huic obliga- lt RU tioni per reítitntionem (atisfacit, quan- n tumvis li Difputatio l. Artic, V, "Tf'ïïählferac. $3 I d r tumvis nihil cogiter de fervanda indem- U dtm nitate libertatis ipfius Petri, Ergo. Refp, Concedo maj, Nego min. Ad d It probat. Dift, maj. Ad quod obligatus Buto cognoícit fe e(le obítri&tum füb folo 'Sub j trbuy conceptu explicito. Nego maj. lum j j conceptu implicito & re ipía converti. Ihiltorg bili cum termino obligationis, C, maj, iicng, o & (ic dift, min. N, coní, Ratio diít. eft: 0 atl quia licét debitor obligatus ad perfolven. dam (ümmam creditori non agnofcat füb s formii conceptu explicito, terminum obligatio- od pl nis efle indemnitatem juris alieni, agno. Ícit tamen füb conceptu implicito & re 1füread n demnit: ipfà convertibili , nam interrogatus, cur velit folvere? refpondebit, quia negan- jtet, i obl do folutionem violarem jus creditoris, Ad conf, D, (imilter ant, & N. conf; - hr vt on (po Objic.2. Si indemnitas libertatis alie. 47 n effet terminus formalis juris paffivi , Verats (lenditu, tunc juftitia ftri&é calis pracise obligaret ad carentiam damni, quo violaretur jus n, qui t feob alienum, fed hoc admitti nequit, Ergo. Maj.patet, Quia indemnitas nihil eft aliud m hay quàm carentía damni feu lefionis, Min. prob, Nam ftricta juítitia non folüm ob. [übdut ligat omiffionem a&tüs , quo violatur jus oblir alienum, fed etiam obligat ad plures a- j oblfgi' &us pofitivos. Ergo. od Conf, Nam fur pecunix, obligatur ex a 3 jufti- ) Tratlatus de Jure e» Tu[litia, $4 yic ! juftitia ad illius reftitutionem; ergo ter- án i minus formalis juris paffivi non eft fola 5ipfum carentia damni, feu negatio lafionis juris alieni, q d g hot Refp, D.maj. Precisé obligaret ad ca- rentiam damni folüm privativé fumptam. m fitrid N. maj. Tum privativé tum pofitivé fum- j pram, C. maj, & fic dift, min. N. confeq, (af| Ratio diít, et: quód jus alienum dupli- citer violaripoffit, Imprimis quidem po- d m nendo a&tionem prohibitam. Secundó, omittendo actionem preceptam à jurea- st fl &ivo, feu lege conftituente jus adtivum proprietatis, Hincindemnitas juris ativi T N f, feu carentia pariter duplex eít, fcilicet privativa, qux habetur per omiífionem f u DT a&üs prohibiti, & pofitiva, quz habetur er a&um debitum juri activo alterius. foutm Ad conf, C. ant. D. conf. juxta datam dl diftin&d, Caterüm hic advertendum eft , v felit quód indemnitas privativé íumpta ali. nj d uando accipiatur in alio fenfu, prout fcilicet eft indemnitas debita alteri vi ju- vulte ris activi , five deinde hxc indemuitas :'::Q At habeatur per a&um pofitivum , quem e- xigit jus alterius, five per omiffionem a* um &üs prohibiti à jure alterius, & tunc in- n Q demnitas privativé fumpta opponitur in- demnitati negativi, quz fcilicet non eft f debita,. vi juris, activi licét fortaflis fic Ws p; O biiC. dfbica alio ticulo. li Difputatio l,. Artic, V. $5 h Cl'go t Objic. 3. Si terminus formalis juris 48 LTA paffivi effet indemnitas juris a&tivi, tunc As jus ipfaüm a&ivum in altero przfüppofi- tum eflet terminus formalis juris paffivi, Ihrtdy fed hoc repugnat, Ergo. Min, patet, I maj,prob. Indemnitas juris activi forma- ofttyilo liter includitin fuo conceptu jusactivum N eon in altero przfüppofitum, Ergo, um d. Conf, Terminus formalis juris paffivi qudem: effet indemnitas prout debita feu squa- Secuud lis juri a&ivo , aut legi conftituenti jus, m u fed indemnitas prout zqualis juri adivo i d formaliter conítituitur per ipfum jus a- juisadi Givum. Ergo. 1 (cli Kefp. D. maj, Siterminus formalis ju. nilfione: ris paffivi effet indemnitas juris a&ivi : habett fumpta adzquaté feu quiditative, fcilicet alteris pro omni eo, quod tum in re&o, tumin ya dtit obliquo fignificat, tunc &c, C. maj. fum- ndun el' pta folàm denominativé feu inadzquaté npi d fcilicet pro re&o, pro quo fupponit. N. i maj. & fic diít. min. N. conf. Ad probat. et vj fimiliter D. ant. & N.conf; Ratio dift, lembit eft : Quia licét indemnitas juris a&ivi quemz adxquaté feu quiditativé fumpta fcilicet onem? pro omni eo, quod predictus conceptus x tum in redo tum in obliquo importat, conftituatur intrinfecé per jus adtivum, jur? tamen hzcindemnitas folüm eft terminus : od vll juris paffivi fecundüm id, quod importat in ( 4 p $6 Trallatus de pure & 7u[iiri4. m d in re&o, feu pro quo fupponit , quía fci- ' licet terminus juris paflivi efl tantümil- (:d hbet ab lud, ad quod ponendum datur oblig atio inducta, vi juris adtivi. Cüm igitur non ;inïüm g detur obligatio ad ponendum jus activum, Cotl utpote aliunde przfüppofitum , hinc il- hyon. lud non eft terminus juris paffivi. Con- ftat id ipfum à paritate obedientiz , qua Dunt m fubditus obligatur ponere adtum debitum vid vi przcepti à fuperiore impofiti , abíque Ms eo.quód obligetur ponere przceptum fu- erioris. ia Ad conf. pariter diít, maj. & min. N. iv conf. Ratio diít. conftat ex dictis, & fe- | NT queretur , quód etiam Deus non poffit &N amare poenam üàt zqualem peccato, nifi gup—d l hoc ipfo amet peccatum. Caterüm f(i f hoc fupponatur ex Philofophia, quód re- gl w latio non conftituatur intrinfecé per ter- minum, tunc feclusà ulteriori folutione, éh cadit totum argumentum , üt patet con- Ql fideranti. iUud Í Objic. ultimó; Poteft dari jus activum dj 7 feu obligatio ftrid juftitiz , quz non & fit inducta ex jure activo alterius. Ergo. E Conf, patet. Anr. prob, Si enim Petrus W librum Pauli per vím aut fraudem pro- jiceret in. ignem, tunc Petrus obligare- ] Qïeih; N tur ex ftri&ta juftitia ad compenfationem Tl lh damni, fed hzc obligatio non fundaretur in l Difputatio I, Artic. V, ;7 m in jure aQivo ipíius Pauli, quia hocipfo fittim] quód liber íit deftru&us per a&ualem lp L Ifttnor combuftionem,eó ipfo deftru&um eftdo. minium Pauli, eoquód repugnet dari do- Wil minium libri non exiftentis, Ergo, 1, lii Ivl ( Conf, Si famulus imperante domino librum vellet conjicere in ignem, tunc lt ,W Petrus eripiens librum famulo, faceret tdebitun eidem injuriam, fed in tali cafunon lzede- [ dqu um lt ret jus adtivum famuli. Ergo. Refp. N. ant, ad prob. C. maj. D. mip, Hzc obligatio non fundaretur in jure a. tmn Y &ivo, quod Paulus defadó habet, N. min., Qis Ub Quod Paulus ampliusnon habet, C. min. 0n pf & N.conf, Ratio diíft, eft: quia hocipfo 400 2l quód Paulus antecedenter habuerit jus terüm ( aCtivum, idque abíolutum in librum actu quire exiftentem , co ipfo habuit jus conditio- t natum exigendi compenfationem damni Jtio, &b illo, quiinjufté deftruxit librum, adeo- I COR« ue fuppofita predi&ta combuftione jus illud fit abfolutum, & in hoc jure activo (lirum fundatur obligatio Petri, ut recompen- & Don fec damnum illatum Paulo. lo Ad conf. D, min, Faceret injuriam fo- Petrür làm perfonalem ipfi famulo, Tranf. maj, T pto Injuriam realem. N, maj, & (icdiít, min. lipr N.conf. Hocipío enim, quód famulus ]outt nullum habeat jus adivum proprietatis od in librum , àt hic fupponitur, eó ipfo It Petrus $8 Trallatus de jure & qu[litia. Petrus arripiendo librum facit injuriam n t h (ix realem tali Domino , eidémque obliga- tur ad reftitutionem , non autem 1p(ï a d famulo , licét huic faceret aliquam inju- As riam perfonalem , quz non pertineret ad vl jus activum proprietatis in ipfum librum, Qul Ex hucufque dictis $o Conftat 1. Quàd jus paffivum proprie- j IToT tatis formaliter (umptum fit obligatio ad d obfervandam indemnitatem libertatis a- iito] lienz » prout fundatam in jure a&ivo proprietatis , feu quód fit obligatio ad n VA fervandum indemne j jus a&tivum proprie. tatis in altero prefuppofitum , ideoque d wii terminus formalis hujus obligationis eft ipfa indemnitas juris a&tivi tum privati- tbd g v6 fumpta, prout fcilicet eft omiffio a- €&üs prohibiti per legem conftituentem rm jus a&ivum, tum pofitivé , prout indem- yd nitas eft a&us praceptus per legem con. k ftituentem jus adivum. Ratio hujus eft, D0n] quia fcilicet eadem lex, qux intrinfecé lg confhtult jus a&ivum proprietatis, fic tipi favet uni, ad percipiendum dire&é com- tl modum libertatis, ut in eodem genere v) ql obliget alios , ne obítent commodo li- f bertatis per eandem legem conftitutz. W jl Hinc debitum & obligatio juftitiz ftrictz t eatenus differt à debito & obligatione Ü aliarum virtutum , quód illud fit funda- Ws cum m Difputatio I.. Artit, V. $9 i f datum in jure a&ivo proprietatis ; quà TV tbl tali; dixi quà tali , quia re ipía poteít Attm unus idémque actus fimul eíle debitus Iqun nj etiam alio titulo fcilicet gratitudipis pie- f tatis &c. propter titulum juftitiz ftricté [im ling talis, üt omnes fatentur, Conftat 2. Quód terminus formalis51 Topropt juris paffivi feu debitum ftri&z jufítitiz Yipatio fit fola indemnitas libertatis fundatz in ethtis a jure activo alterius , non autem jus in. ite atl altero prafuüppofitum , quod fuo modo iprio d exigit hanc indemnitatem, quia fcilicet m ptort terminus juris paffivi eft illud , quod po- , idtng nendum eít ex cbligatione, adeog; cüm Itionis d non detur obligatio ponendi jus proprie- | privati tatis aliunde prefüppofitum , hinc iftud niffi d« quà tale non poteít effe terminus juris Iuentem paffivi , dixi quà tale, quia fcilicet fieri i inder- poteft, ut jus activum reflexé poffideatur ïgem ( per aliud jus directum , & in hoc cafü wjisdl non repugnat, ut jus reflexé poffeffum , Yrinec iniqué ablatum, fit terminus formalisju- tis, l ris paffivi, quia tunc pariformiter difcur- Ié cot rendum eít de tali jure , ac de rebus a- liis, que fubje&z funt juri a&tivo pro- gcnen odo li prietatis, ut earum facienda fit reftitutio, ditutz velin fe, (i adhuc exiftunt, velin alio f zquivalenti, gaticn: Conítat ;. quód jus paffivum proprie- $2 fini: tatis conftitui non poffit, in obligatione n Cone 60 Traclatus de Turt & fuflitia, 1 u confcientiz ad alterum indu&ta perlegem, Ratio eft, quia licét hic conceptus con- veniat omni , non tamen convenit foli J juri paffivo proprietatis , quia fcilicete- tiam relique virtutes, quz funt ad alte- pi rum, inducunt debitum & obligationem lr confcientiz , quod tamen debitum & ob- ligatio non eft juftitia ftri&ta, àt paterin j p fuübjecto obligato ad implendum przce- ptum füperioris &c, Neque formaliter Á conftitui poteft in obligatione ad alterum, d AT quz ab illo pro beneplacito remitti pof. a fir, quia fcilicet per hunc conceptum. D non differt debitum juftitix à debito obe. dientiz eó , quód füperior interdum non fdo 1 qut folàüm validé, fed etiam licité remittere i i poffit fübdito obligationem ortam ex [ pr&cepto à femet ipfo impofito, & econ- trà dari poífit; debitum f(tricte jufti- tiz, uin iftud ab altero poffit pro be- neplacito remitti, Hinc etiam reliquz Q/i.. fententiz, quz ifíthic adduci poffent, re- jiciuntur ex iisdem fundamentis, ex qui- M li bus rejicitur affignata ab aliis definitio juris a&ivi proprietatis , huic enim cor- Atl V'Q l refpondere debet definitio juris paffivi. Interim ex hucufque dictis patet, in quo U l Q fenfu juftitia flricté talis fit virtus, que fuum jus cuique tribuit, de quo fuo lo- [ co fuíiüs dicetur, Q DI- li, 833 ( 61 ) fj Atl OH OHOHEROE OMBR OHOROHOHO: EOR DoUTM At f It ln DISPUTATIO II. Ut d d J t De Dominio perfecto.. Itümá . lt patej Um jus a&ivum proprietatis com- prehendat Dominium tanquam ge- Um prapy C nus füam fpeciem, & hoc ulteriüs fotmaliter dividatur in Dominium perfe&tum & im- iterum, tmitiil perfe&um , hinc ordo do&trinz poftulat, Octtun ut expofito jure in communi , przíens ebito ob Difputatio de Dominio , & quidem per- fe&o inftituatur. Ex quo ipfo patebit, tdumnot quid fitiDominium imperfe&um , de quo 'emittere Jiulot in particulari Difputatione fequenti a- M eton- gendum fit. d li ARTICULUS T. tl t tl Quid fit Dominium perfectum? ffnt, r j EU Rzn, 1. quód jus adivum proprietatis 53 defnitio latiüs pateat, quàm dominium, ütjux- ta omnes certum eft, & fatis exinde con- jr cot. pa[Evi. ftat,quód is non habeat dominium, qui fo- n qu ]üm habet jus ad rem. Quinimó plerique contendunt, quód etiam jus in re latiüs pa- 15, QU teat, quàm dominium,idque ex hoc fun- fuo !* damento , eoquód pignoratorius habeat J jus bij 62 Tractatus de Jure & Puffitia, ïïilm [we jus in re quoad pignus fibi traditum à ts debitore, & tamen non habeat dominium Contrarium tamen fentiunt ":asmoü pi noris, igis Vi alii negantes, quód pignoratorius habeat j die jus in re, ideoque afleritur, quód omne jus in re fit dominium. Hzc autem di« vl qar üun fcordia & fundamentum ejusdem przci- sl pué nafcitur ex diveríis legibus juris ci- vilis, quarum aliquz videntur pignora- vt pt torio tribuere jus Inre , aliz veró id nee w n gare , fed dehoc in prafenti difputandum o o non eít, cüm interim omnes fateantur as ad Dominium effentialiter requiri jus in us om) re, ità ut non fufficiat jus ad rem. quuid Prenot. 2, quód domipium conveniens Tran f4 (tint d creaturz rationali , dividatur in perfe- &um, & imperfedum. Dominium per- aol fe&um feu plenum dicitur illud, cui ni- a &i r hil deefít in eo genere & linea, in qua cxteroquin creatura capax eft juris a&ivi mnm fusat roprietatis. Sicut econtra dominium. imperfe&tum, aut femiplenum dicitur ii 3 n lud, cui deeft aliquid in ea ratione , in npy qua ceteroquin dari poteft jus a&ivum. "inqor proprietatis , hinc dominium iftud im- 'Lium, l perfe&um przcipué dividi folet in domi- duj nium dire&um & utile. Dominium di- fl re&um puré tale eft dominium rei qnoad .cïm, | fubftantiam, non autem quoad utilitarem Mi 61 ejusdé ità, ut alius habeat jus ad ufum, ali^ Uij a " Di]phtatio V.. Artic, 1. — 63 t ad ufum fructuüm ejusdem rei. Ex quo um ipfo patet , quid fit dominium puré utile? T f Hujusmodi igitur dominium habet im- Ofb lder primis ufuarius, cui competit jus uten. j (]Uöü Qme di re'aliena, falváà tamen ejus fubítantià, ( 0090 quemadmodum contingit, fi quis condu- dem rj cat domum, ut eandem inhabitet , fimile w5 uris jus habet ufüfruQtuarius , quia fcilicet le- ? plnor; gitimé poteít frui re aliepa, five perci« YtrO Id pere fru&tus ejusdem fàlvà rei fübftantiá, [uandum prout contingit, fi quis à Domino agrt Fa emat jus colligendi meffem &c. Dequi- qun j bus omnibus fpecialiter difputatione fe- Iem, quenti agendum fit, ODVenteny Prenot, 3. quód ex di&is Num. prz- 1 in pete cedenti dominium perfectum fit illud , tim r« cui nihil deeft in ea ratione & linea, in ] i t« qua ceteroquin creatura capax eft juris h qu activi proprietatis: hinc imprimis ad do. irisadur minium perfectum non requiritur pote. Qminlum, ftas ad ufüm rei defe impoffibilem, quin- fiitur imó non requiritur ad dominium perfe- jnt , n Ctum poteítas ad ufum impoffibilem etiam livum, folüm comparativé ad illum,qui habet do- [ud i minium, licét calis ufus fit poffibilis refpe- ; domi« Qu alicujus alterius,nam aliàs fequeretur, um d quód furdus nonpoffit habere dominium j qnoi organi, quia nequit percipere fonum e- Tlitatet jusdem ? . neque Deus poffit habere do- xquW mipium perfedum equi, quianon poteft 1 110 N 64 Tradatus de fure & fuflitia. illo uti ad equitandum, Neque requi- thom'm qium. ritur fecundó , ut ad dominium per- fe&um. adíit poteftas utendi re aliqua jügrit tali ufü, qui formaliter fupponat caren- griom tiam dominii, nam aliàs fequeretur, quód g, u Petrus eó ipfo non habeat dominium E ! das t perfe&um agri, quia fcilicet flante hoc dominio non poteít agrüm emere, quem I;gf /uhk& tamen emere poffet, fi dominus non ef- fü Go f fet; hinc tamen nullatenus fequitur,quód fufficiat ad perfe&tum dominium poteítas D IN utendi re folüm in eo genere , in quo da- g d tur jus activum proprietatis , nam aliàs nullum dominium effet imperfedum, His o rzmiffis t " $6 Quzítio movetur , quid fit dominium niij i ETO perfe&um? Plerique cum Barthol. in. legem fiquis $. differentia (£, de aquiren- in d gl da poffeffione, Dominium creaturz con- veniens definiunt, quód fitjus perfeté di- trirm tdimt íponendi de re corporali, niíi lege pro- hibeatur, in qua definitione dicitur de re hii (onf corporali, quia licét Deus habeat domi- nium perfectum etiam in res incorpora- ts les fcilicet Angelos , nihilominus crea- fnxelcgu turz non compereret dominium , fed ' iflmpe( ' folüm quafi dorhinium rei incorporalis. B Oppofitum cum Moll.Tra&.2. de jure & i juítitia Difp. 3. fentiunt Leffius, Haunol- Vtt] dus, aliique tum Theologi, tum J, C. eo- Vg quo li Difpitatio I1. — Artic. 1. 6; t ftyi ] z quód homini competere poffit dominium ltim P £ perfe&um ' rei incorporalis , fcilicet offi- Ut il q BQtit o cii dignitas. ldeoque ex predicta de- finitione expungunt illam particulam Cor- frtht ul : ORs porali, quinimó Leffius de jure & juftitía càp. 3. plurésque alii cenfent; omitten- t hnte das effe particulas quoque ultimas ; wif It que lege probibeatur. Econtra Maurus quaft. 15 non d 164. Gomez , aliíque defendunt, easdem Mtitqu effe retinendas. m potel Dico r, Dominium perfectum non be. $7 jitquü né definitur: quód fit jus perfedté difpo. , Dim l nendi de re aliqua, nifi lege prohibea. edun, i tur. Prob. Dominium perfe&um poteft componi cum lege prohibente ufüm do- dominiun minii , fed hoc ipfo. Ergo. Min. patet, rthol, in. maj. prob. Quia lex przcisé prohibens u- t aquirer fum dominii, aut rei alicujus dominio r COT fubje&z non tollit, neque imminuit do- erfede d minium, eoquód poffit dari lex prohibens |Jge pre talem ufüm abíqueeo, quód alteri tribuat Thür de X facultatem legitimam utendi re, Ergo. en doni. . Conf, Nam aliàs fequeretur, quód, (i Qorpore dominus galinz eandem commederec qus 16 ftante lege prohibente efüm carnium, non n, t folüm peccaret contra temperantiam, fed rpora]is etiam contra juítitiam ; fed hac fequela ejrel à nemine admittitur. Ergo. Huc perti- ,Hauuü"' nent illa, que Num, 8. & fequenti dicta | oc' ?0. funt, ubi oflenfum eft, quód jus adtivum qUU pro- bi 66 ; qrattatus de fure & fuffitin. qinitm proþrietatis componi poffit cum lege pro- iicn hibente,aut etiam irritante ufum juris. il- ,b Neque dicas 1. . cum Haunoldo: per $8 [ fi'lege. probibeatur. neuti- m .ü( las particulas ; » quam fignificari , quód lex prohibens u- n ï ! n poffit cum domi- ii fumrei componi no di,e nio perfecto ejusdem , (ed folüm fignifi- habens dominium perfedtum fentait cari, quód, fi alicujus rei eàdem licité aut validé uti n's,'fa!rem (nun, non poffit, id non proveniat ex defectu Y dominii, fed fol um ex impedimento le- ( f tiYos gis extrinfe . . cà prohibentis aut irritantis ufüm rel ; 1 deoque pradi&ta m definitio- um ffet defini- eonval nem eífe bonam, ficut bona € quód vifus fit poten- fud tio,qua diceretur , tia fuftentativa percipiend i obje&tum lu- p ni(i adfit obftacu- D éidum & coloratum , ]um , quia per ultimas has parti culas non u w D fignificaretur, quód vitus defítruatur per . fimy obítaculum extri nfecum , impediens a- Qs Contra enim eft, &ualem rei vifionem. jtdo] , quod illa particulz : nifi fhitic quia hoc ipfo lege probibeatu rluc cipiantur in fenfu expo- * l (o redundant in definitione , fito, eo ip dominii perfe&i, ficut in definitione po- Quf undant ille particulz , tentix vifiva red Pt ni(i ad(it obftaculum. t Mauro , quód illz 9 N eque dicas 2, cum d lg: wifi lege probibeatur , in fenfu ex- t t particu m redundcnc , fi defi niacgr LU poüt? quide omis li, Difputatio Yl, Artic. l, 67 ml Á r dominium perfe&tum genericé fumptum, feu przfcindens à dominio divino & crea. iib rj t v to , nihilominus non effe füperfluas, fide- finiatur dominium conveniens creaturz ol v um d rationali , quia per illas particulas expri- mitur differentia dominii creati à dominio lm f tpetfedu divino, eoquód dominium creatum fit eí- fentialiter impedibile per legem füperio. L valide d ex defeti ris, fàltem ipfius Dei , fecüs Dominium divinum, Contra enim eft, quód prz- lmento lt j imitayi di&a differentia non fit exprimenda per terminos ambiguos , ideoque potiüs di. m defnit fet defts cendum effet, quód dominium perfectum conveniens creaturz fit jus perfe&e di- i pote Íponendi de re aliqua " imped;bile tamen jedum h per legem füperioris, tobfacu 6o Dico 2, Dominium perfe&um generi- (onlas nor cé fumptum bené definiri , quód fit .le- hat gitima poteftas authoritativé percipiendi upediens ! omne commodum libertatis poflibile füb- j aun d je&to illud habenti, Prob. Hzc enim de- jl : s finitio convenit omni & foli dominio per- nf ep fe&to, Ergo. Antec. prob. ex pofitione finition ejusdem. Dicitur 1, legitima poteftas , tionepe juxta fenfum expofitum Num. 8. de jure, yiculz proprietatis in communi. Dicitur 2, au- thoritativé five nomine füo, feu per vir- iil tutem fibi intrinfecam & independentem fenlü d à privato alterius arbitrio percipiendi d commodum libertatis , per quod exclu. (oni 2 | ditg: ) 68 Tra&atus de fure c» fuflitia. ditür poteftas folóm delegata difponen- qyft, F , Y di pro fuo beneplacito de re aliqua , cu- jusmodi poteítas aliquando conceditur jilus ceconomis , procuratoribus , Tutoribus. snium 1 Ms I í Dicitur 3. percipiendi omne commodum r Qu libertatis poffibile fubje&o habenti domi- nium, per quas particulas exprimitur dif- tinr ferentia dominii perfecti à dominio im« hyn f tonmodi erfecto, Confirm. Ad dominium perfe&um re« gj t iuio t quiritur , ut nihil defit in eo genere& li- nea,, in qua aliàs natura rationalis capax ln eít juris a&tivi proprietatis, fed hoc ha- i ! betur pofita legitima facultate authori- eoqud tativé percipiendi omne commodum li- il bertatis de fe poffibile refpe&u hujus na- hi turg rationalis juxta fenfum expoficum Qub b st Num. f4. & fequenti, Ergo. d ARTICULUS If. xf TT Refutautur. Adver[ariorum . ar- TT gummta. ia 61 Bjic, r. Dominium perfe&tum com- iil en- O poninon poteít cum lege prohib lr te, aut irritante ufum alicujus rei ; fed h hocipfo, Ergo. Min. patet,maj. probat. Tib Nam fequeretur quemlibet efle dominum Mly rei, qua utitur, non obftante lege pro- Qu hibente, fed admitti hoc nequit, Ergo. RL n Confir. li, Difputatio 1l, . Artíc. 1l 69 i fone Confir, Hoc ipfo, quód lex prohibeat Petro , ne utatur libro Pauli, abfque con- ! uteliu fenfu illius, eo ip » Db miníum libri. Ergo. fo Petrus non habet dq- COl ; Refp. N, maj. ad prob. D. maj, Seque. ientidg Yimityrii retur quemlibet effe dominum rei , qua utitur, fi ftante lege prohibente habeat Orminio n legem fibi faventem ad percipiendum commodum dire&é fuz libertatis, tranf. fedumre maj. fecüs N. maj, & fic dift. min. N.conf. xnere l Ratio dift. eft, quia (cilicet lex aliqua du- hd p pliciter poteft prohibere ufum rei alicu- fed hoc jus- te autlor 1. Quidem ex hoc fundamento , eoquód res fit fübje&a dominio alterius, nodum ]« ideoque reítringatur libertas utendi per hujus m legem fayentem alteri , & conítituentem xpotum in 1llo jus a&tivum proprietatis, hzcve. ró lex omnino componi non poteít cum dominio perfecto ejusdem rei, üt patet J conf(ideranti. 2. Lex prohibere poteft 1/] 4 ufum rei ex hoc fundamento , eoquód talis ufüs ex alio titulo non pertinente ad jus activum proprietatis, hic & nunc um C fit prohibendus, uti domino gallinz pro- rohibe hibetur comeítio ejusdem die veneris. d ; Hzc veró lex componi poteít cum do- minio perfecto. Hinc . prf)bJL m Ad conf, fimiliter D. antec. Hoc ipfo, lee quód lex prohibeat Petro &c, fi eadem. 3 lex faveat Paulo ad percipiendum omnem Confl ] * E ufum ) 7Oo Tratkatus de fure & uflitia; / a ufum poffibilem, C.antec, fecüs N. ant. qig & conf. Ratio dift. eft: quia hoc ipfo, n quód Petro fit prohibitus ufus libri, per gv legem faventem Paulo ad percipiendum $ qu omne commodum libercatis, e€ó ipfo Pe- trus non habet nec quidem dominiumu eret 0O terttn imperfectum adversüs librum, PA doniir Inft. Si Dominium perfe&um potelít qutab componi cum lege prohibente ufüm rei dominio fübje&tx , dummodo lex prohi, t Pal ! Oi bens hon fundetur in alterius jure activo proprietatis , tunc Petrus gladió aut ve. o n n Aom'y nenó occidens Paulum non peccabitcon- trajuftitiam, dummodo fupponatur, quód Nni fe rl habeat dominium perfe&um gladii aut hus h veneni ; fed hzc fequela admitti nequit. Min. patet, maj. prob. Lex pro- a. 'Ergo. hibens Petro ufum gladii, aut veneni non | Db fundaretur in jure activo ipfius Pauli, eo- gt ]i uód hic non habeat jus propriecatis in. d gladium aut venenum, üt füpponitur, dom) Ergo, | pdi Refp, D. maj, Petrus non peccabit con- M 0 tra juftitiam , in quantum prezciseé utitur m re fua fcilicet gladió, aut venenó. C.maj. tl in quantum fcilicet abutitur realiena íci- piti licet vità Pauli, quam gladió,aut venenó Myi de(truxit. N. maj, &fic dift. mip. N, conf, ii Ad prob, maj. D, ant. Lex prohibensPe- ( are- tro ufüm gladii, aut vcnen.i non fund W tur li Difputatio l.. Artic, 1. 71l fecüsN. At tur in jure proprietatis, quod Paulus ha- m Q ii beret ad gladium,aut venenum. C. ant; Il hbn, " quod Paulus haberet ad confervandam, UM fuam vitam. N,ant. & conf. Ratío dift, y hp eft: quia, licét Petrus eatenus non pec« Oi caret contra juftitiam , quatenus przcisé ! l uteretur gladió aut venenó,. cujus babet lu pot : dominium perfedum , peccaret tamen., um r quatenus per talem ufüm deftrueret vi- lerprohi tam Pauli,ad quam non habet illud jus. jueadtn Objic. 2, Doóminium perfectum com- 63 ilb at v poni non poteft cum lege irritante ufum XCADILCOR rei dominio fübjecte, Ergo. Ant.prob. t qui Nam aliàs vi hujus dominii perfe&i po(- glidi at fet validé poni ufus rei per legem annul- tineqi latus; fed hoc repugnat. Ergo. [erptee Conf, Poffeffor majoratüs non habet do- neninon minium perfe&tum,fed hoc ipfo dominium Dullyeo- perfe&um componi non poteft.Ergo, Maj. rierats fupponitur, min. prob. Ideo non habet pponir dominium perfedum, quia válidé non. poteft alienare bona majoratüs. Ergo. AHit COte Refp. D. ant. Dominium perfectum. componi non poteft cum lege irritante , s utitüt " C.majo fi hzc fundetur in alterius jure aCtivo pro- prieratis, C. ant. fecüs N, ant. & conf. jena fd« tvenei Ratio dift. eft : uia hoc ipfo, quód lex N d irritans ufüm rel dominio fübje&tz fun- ben detur in alterius jure proprietatis, eoipfo per hanc legem non folàm irritatur ufüs u* u EA4 .rci, pi 72 Trallatus. de Tuve c» Puflitia, rei, fed etiam minuitur dominium rei, ii DA qm ideoque illa componi non poteft cum do. m 3l minio perfe&o, ^ Ad prob. ant. D. maj. "TY Poffet validé poni ufus rei per legem an« nullatus fpecificativé fumptus , feu pro ; f fenfu divifo legis annullantis, C. maj. at m hi Reduplicativé (umptus feu pro fenfu com- v at pofito ejusdem legis, N.maj. & fic dift, min. t du N. conf, Ratio diít, habetur ex Num. 32. Ad conf, tranf, maj, N. min, Ad prob, i . D.ant, Quia przcisé non poteft validé [ alienare bona, N, ant, Quia lex irritans Jadet alienatíonem fundatur inalterius jure pro« ii prietatis, C. ant, & N, conf, Ratio dift. N eft : quia fa&a füppofitione, quod jus ( quim proprietatis quoad bona majoratüs fit Qul À penes totam familiam, ut fentit Cardin, yliux deLugo Difp, 2, de jure & juftitiaSe&.1. i Eó ipío lex irritans alienationem factam. m ] üd à poffeffione majoratüs fundatur in alte- rius jure a&tivo proprietatis, & ideo pof- j A0 feffor non habet dominium perfedum, fuin Contrarium dicendum eflet, (i cum Moll. j ïff)Pm j "Tra&t. ?. de jure & juftitia Difp. 3. fuppo- neretur, quód jus activum proprietatis (it | i adzquaté penes poffeflorem majoratüs , pda tunc fiquidem haberet dominium perfe- file &um, non obftante lege irritante aliena- d tionem. fedy $4 Inít, Hinc fequeretur, quód pupillus ha- ( beat li Difputatio l, Artic, 1l 73 Minium rei beat dominium perfe&tum hareditatis pa- Md ternz, quando lex irritans alienationem A ,mal'l fa&am abfque confenfu tutoris non fun- uLM datur in alterius jure activo proprieta- ET tis, fed hoc admitti nequit. Ergo, Maj, , Cj patet, min. prob, Nam valida alienatio O[tnfu o facta à pupillo penderet ex arbitrio pri- (icdi i vato feu confenfü tutoris, fed hoc repu- TNim j gnat domihio perfe&to ex dictis Num. Adptol 65. Ergo. tl vll Refp, C, maj. N. min.. Ad prob. D.tnaj, derintitu Penderetexarbitrio tutoris tanquam cau- ljuren. fa tribuente poteítatem validé alienandi; Ratiodi N.maj. tanquam pura conditione per le- quod j gem requi(ita, C, maj. & fic dift. min. N. oratis fl conf. Ratio dift, eft: eoquód tutor pu- It Cardin pilli non habeat ullum jus proprietatis in tinoedr bona ejusdem , ideoq; per fuum confen- m hm füm non tribuit pupillo poteftatem vali« n indte dé difponendi, fed (olüm ponit conditio- Litopo nem requifitam à lege ad validam difpo- eredun, fitionem, quà pofità pupillus authoritate u Moll propria difponere poteít de fua hxredi- tate, etatis i j lippo Objic, Dominium perfe&tum non eft 65 Qratus , poteftas legitimaad omnem ufum rei pof- n p fibilem fubjecto habeuti dominium. Ergo. e alit Ant, prob, Nam deficiente dominio per- fe&o plures ufüs fiunt poflibiles circa ean- dem rem , quz ítante dominio legitimé excr- pillu;ï li 74 - Trallatus de fure. & fuflitia, (:nt'l&m ) exerceri non poterant, fed hoc ipfo, Ers m go. Min. patet , maj. prob. Si enim Pe- FE trus habeat dominium perfectum agri, & gt poftmodum vendat dominium directum. Paulo,retento fru&tu ejusdem agri, tunc thu 1 lus r* poteft ex re aliena fcilicet agro legitimé percipere fru&tus , quód ftante dominio frodust j At perfe&o non poterat. Ergo. Conf. Dominium perfectum debet in- uxt s cludere omne jus proprietatis , cujus de [!Um, N V íc il fe capax eft fübjectum habens dominium, fedhocrepugnat. Ergo. Maj. patet, min. q&xaïxw g prob. Nam Petrus habens dominium per- mylitt fe&um agri non poteft habere ufum fru- &uum reípectu ejusdem agri, quia fcili- friod T cet ufus fructüs eít jus fruendi re alienà falvà cjusdem fübftantiá, ftante autem do- g Ü minio perfecto ager non eít res aliena re- d Ípe&u Petri. Ergo. Refp. D. ant,. Non eft poteftas legiti- Il fiiy ma ad omnem ufüm rei poffibilem, quz 100 d effentialiter fupponit carentiam dominit erfe&i, C, ant. quz effentialiter non. tj * (miti fupponit hanc carentiam, N, ant, & cónf, Ad prob. ant. D. maj. & min. iN, confeq. t [ " 4 ii Ratio dift. eft ; eoquód ad dominium per- fe&tum non requiratur poteftas ad ufüm lg rei; quz effentialiter prefupponit caren- $j E tiam dominii, nam aliàs dominium per- fe&um conftitueretur effentialiter per fvi Minte carenes t9. i Difputatio l, Artic, M. 75 carentiam , quod in terminis repugnat, "tD adeoque fufficit, quód fe extendat ad om- t nem uíum poflibilem, qui effentialiter ID m carentiam dominii perfecti non prefüp- T a t ponit, hanc veró carentiam includit u- 20 ln fus fructus, quia fcilicet eftjus percipiendi , Ie domi fructus ex re aliena, Ad conf. D. maj. Deberet includere ;ndebetin omne jus proprietatis formaliter fum- , QUs di ptum, N, maj. éminenter fümptum, C. & fic diít, min. N. conf, Ratio dift, eft: doriniuy, ptesmi quia licéc dominium perfectum in agrum um componi non poffit cum ufüfru&tu fot- um f maliter fumpto, prout fcilicet hic eft jus qui (l fruendi re aliená, includit tamen illud e. te alien) minenter, quia fcilicet plus eft habere Qutem do« jus ad fructus percipiendos. Id ipfum eft li dicendum, fi ex aliis juribus paritas ad- ducatur, ls lgt Inft, Si pro fenfü divifo dominii per- 66 fecti poffibilis eft ufus rei, qui poffibilis ln, qu w dormini non erat ftante dominio perfe&to , tunc t 00 eo ipfo univerfaliter dici non poteft, quód dominium perfe&um (itlegitima poteftas &conf con(et ad omnem ufum rei poffibilem fubje&to, fed addendz funt particule limitantes , m pe ad ulür fcilicet ad omnem poffibilem ufüm fübje- it C &o, àt habenti dominium perfectum, vel ad omnem ufüm poffibilem non repug- um t perfdl nantem dominio perfectos íed hocipío; d Ergo. Refp, l 76 Tractatus de 7&70&' fuflitia. t " Refp. D. maj, -Si pro fenfu divifo do- b Wbl ainii perfecti poffibilis eft ufus rei fpeci- ;ïoküm | ficativé fumptus feu materialiter, qui poí- fibilis non erat ftante dominio perfecto, a at a & tunc &c. C. maj. Si poffibilis eft ufüs rei g n folüm formaliter feu reduplicativé fum- Conf. 1 ptus, N.maj. & conc, min. N. conf, Ra- tio diít, eít: quia licéct Petrus pro fenfu m d vl 'compofito dominii perfe&ti eadem re uti qtitt non poffit tanquam alienà, ideoque ejus- qetul modi ufüs reduplicativé fumpcus fit ei- dem impoffibilis, eundem tamen ufum. w D M percipere poteft materialiter feu fpecifi- fbj cativé fümptum etiam in fenfü compofi- lelau to dominii perfecti, Unde in adducta de. finitione univerfaliter dicendum eít, quód fl dominium perfe&um fit legitima poteftas if d tins d ad omne commodum feu ufüm rei poffi- WY [ bilem refpe&u ipfius habentis dominium, Caterüm ex dictis Num. precedenti ad. I huc aliter re fr ii P onderi poteít , quód fcili- m cet pro fenfü compofito dominii poffibi. lis (it omnis ille rei ufüs eminenter fum- W ptus, qui poffibilis eft pro fenfuü divifo D dominii perfedti, lr n 67 Objic.4. Si dominium perfectum effet legitima poteftas ad omnem ufüm rei de . fe poffibilem , fequeretur , quód domi- Til nium dire&um puré tale feu feparatum Yay fed &f à dominio utili non fit perfc&um ; oc m li Dijputatio 11,. Artic. II, 71 V hoc admitti nequit. Ergo, Maj, patet, 1. Msf min. prob. Quamvis enim ille, qui ha- und bet folüm domiriium dire&um, non pof- It fit uti aut frui re fua, habet tamen jus u- hf tendi & fruendi licéc impeditum per le. t i em dominio extrinfecam. Ergo. D COD(, RQ- Conf. Debitor rem aliquam oppigno- ! pro [enl rans creditori retinet illius dominium. ICem re t perfectum, fed hoc ipfo. Ergo. Maj. fup- Oqte es ponitur,mip, probat. Nam debitor non Bs (t i pOt . mon vt eft uti pignore abfque confenía credi- toris. Ergo. fea i Refp. C.maj. N. min. Adprob. D. ant. L o Habet jus utendi & fruendi folüm radica- Tucls d le feu conditionatum,tranf, ant. formale &f quàt feu abfolutum , N, ant. & corf. Ratio potelas diít. e(t: quia, licét proprietarius feudo- ti poff minus directus alicujus rei habeat domi- mipium, nium radicale feu conditionatuim eadem enti al re utendi & fruendi pro illo cafu, pro quo od fali in altero definit jus utendi & fruendi, non pollii. tamen habet jus formale & abíolutum, erfum« ideoque nec habet dominium perfectum, j divi(o eoquód ex hoc tantüm illi decedat, quan- tum juris habet alter , ut eadem re uti aut frui poffit, m efft Quinimo plerique affir- nred mant, nec quidem permanere in illo jus | doni radicale, fed illud extingui per legemfa. ventem alteri, licét poftmodüm in certis m![lï m M cafibus iftud jus revivifcat, & redeat in. i Ad proprigtarium. À )j 78 Tra&atus de ?ure c 7u/litia. ] " pertee Ad conf. tranf. maj. N. min, Ad prob. '-;uenüüx | D. ant, Non poteft uti pignore vi legis deftruentis ipfüm jus utendi, N.ant. vi o $t a o legis przcisé impedientis, C. ant, & N. j d. m conf. Ratio hujus eft, quia fa&ta fuppo- N fitione, quód debitor retineat dominium donini? perfe&um pignoris, jus utendi non de- ftruitur, fed folüm impeditur, Contra- din d "m rium dicendum effet, fi per ipfam oppi- ; od gnorationem , àt plerique volunt, tranf- feratur jus aliquod proprietatis in ipfum víref giih creditorem, tunc fiquidem debitor non ete habebit dominium perfe&um rei oppi- d gnoratz faltem ítri&té loquendo , licét boc in fenfu latiori cenfeatur habere domi. nium perfe&um , prefertim in illo cafü , n uando habet media füfficientia , ut de- (hit. bitum illud illico extinguere , &redime- d i re poflit, m ii 68 inft Sequeretur, quóddominus fervi non poflit in illum habere dominium per- lao h. fe&um , quia fcilicet non habet jus pro- m rietatis in vitam fervi , ut eundem occi- dere poffit, fed hec fequela admitti ne- Y d quit, nam lege generaliter $. füb condi- "d tione ff. qui & à quibus dicitur: füb con- DI [ d ditione fervus legatus perdente conditio- ä) "n Miv [! ne pleno jure hzredis eft. Ergo, M, Refp. D,mzaj. Sequeretur, quóddomi- p nus iníervum habere non poflit domi- Nj nium H li DDiputatio II,. Artic. 1. 79 pilï, Ad t0 Quter j nium perfectum fimpliciter & abfolute loquendo, C,maj. in eogenere, in quo ldil N.änt, l defadto datur dominium perfectum fcili- BV] am.& N' cet comparativé loguendo, N. maj.. & t il y fic dift. min. N, conf. Ratio diít. eft : At loniis quia, licét dotninusin fervum non habeat d m t dominium perfeCtum, feu poteftatem legi- t m timam ad omnem ufum de fe poffibilem, m oj eóquód illum occidere non poffit, . cüm Jütt trr in moderna providentia Deus fibimet tisin ipfun ip(i refervet jus proprietatis in vitam ho- febitt n minis , poteft tamen habere dominium. n ii oy perfe&um in eo genere & linea, in qua &nbo, l: defacto datur tale dominium. Atquein vert donij hoc feníu intelligendi funt attribuentes illo a domino pefe&tum dominium. h, utde. Objic, ultimó. Si dominium perfedtum 69 &redime effet legitima facultas ad omnem ufüm. rei de fe poffibilem , tunc ad conceptum vinsfen dominii perfecti pertineret jus reflexum, Iniumpe feu potefítas abdicandi dominium rei, fed. t jus pro Ergo. Maj. conftat, quia fcilicet inter Jem oct ufum rei poffibilem eft alienatio rei. Min, nitti 06 patet etiam. Nam Deus habet perfectiffi- mum dominium proprietatis in res crea- b condi fübcon tas abfque eo, quód dominium iftud ab- dicare aut transferrepoffitin alium, Ergo. onditi Refp. D. maj. Ad conceptum dominii perfecti convenientis creaturze pertine- yddon j d ret jus reflexum &c, tranf, maj. ad con. ceptum t b $o Trallatus df fure & 7uflitia, du ceptum dominii prefcindentis à dominio i créato & increato, N, maj. & fic dift, min. N.conf, Ratio dift. eft : uód dominium aitet l perfectum,folüm definiatur ad ufum rei, j a non autem ad ufüm ipfius dominii, five , qui jus ad poteftarem reflexam in dominium, uis hinclicét füpponeretur, quód ad perfe- eo i &Qionem dominii creati pertineat pote- [yt perfecï ftas five jus reflexum abdicandi domi- Cf carenets nium, non tamen iftud requiritur ad con- at Qu ceptum dominii perfe&ti (impliciter fum- d pti, feu.przfcindentis à dominio creato ]s & increato. Ex hucufque didis 4Zo Conftat i. Quód dominium perfetum dieri] vt [ genericé fumptum fit legitima poteftas dul authoritative, feu nomine füo percipien- (f di ex re aliqua omne commodum liber- tatis de fe poffibile fubje&o habenti do« UET minium , & ideo dominium inducit fui- o ' D tatem, üt Theologi & Jurift& loguuntur, p tipon eoquód per dominium dicatur res fuare- fpe&tu domini, Ceterüm ad dominium. Timo erfe&tum neceffaria non eft legitima po- Ms n teftas ad ufüm rei formaliter feuredupli- N IUpW lo cativé fumptum, qui effentialiter exclu- dat dominium perfedum, ideoque füffi- V txij cit poteftas legitima ad omnem ufüm reí phyficé poffibilem refpectu fübjedi ha- tb Qtnli bentis dominium ; ex quo ipfo ulteriüs patet , quód dominium perfetum fem- n P€l.' ii Di/þntat:'o 1!.: Artic, 11 $t hpj per includat dominium directum & utile um ) Ominium feu omne jus proprietatis non quidem. formaliter fed eminenter fumptum, cujus AU m t Onitj, (v de íe capax eít tale fübje&um, quia hoc ipfo, quód defit aliqua pars dominii feu D Goniig juris de fe compoffibilis cum jure alio, d adyes €o ipfo non habetur domínium plenum. Ineat pos ' five perfectum. 2 andi don l Conftat 2, quód dominium perfedtum 71 urador conveniens creaturz rationali poffit com. licterfom poni cum lege prohibente aut irritante Inio qrt ufüm.rei dominio fübje&z, quando lex Qi irritans aut prohibens non fundatur in. nperftd alterius jure adivo proprietatis ; hinc y pottlo pupillo competit dominium perfe&um: perdpitm hzreditatis paternz, licét de illa abíque um libet jbenti do confenfu tutoris validé difponere non. poffic, eoquód fcilicet lex irritans difpo- nincit o fitionem non fundetur in jure ativo pro- logrnt prietatis ipfius tutoris, aliàs pupillus fic ves fiath difponens teneretur ad reftitution£, quod pminiün. nemo admittit, econtra poffeffor majo- jtinap? ratüs non habet dominium perfectum. jredupl fadtà fuppofitione , quód lex irritans di- T exclq' fpofitionem fundetur in jure proprietatis ve uf refidente penes familiam , quia tantüm. ufüm r dominii deeft poffeffori , quantum juris refidet penes familiam. Contrarium di- ,je&i l: ^ yultti cendum eflet, fi lexirritans difpofitionem m if f;&am à poffeffore majoratüs non fünda. Pff retur l 82 Tradlatus de 7urt & fuflitia; .MW retur in jure proprietatis refidente penes familiam, tunc fiquidem haberet domi- N nium perfectum, atque id ipfum juxta va- riam fuppofitionem in aliis cafibus dicen- j qusd dum eft. Qiun| 72 Conftat 3, quód ad conceptum effen- fanot tialem dominii perfedti genericé fumpti l quz!?i feu przfcindentis à dominio creato & in- vf r creato non pertineat jus reflexum , feu ii r poteltas abdicandi idem dominium, quin- ix Q jmó juxta Maurum quzfít. 165. ad domi- od nium perfedum in omní genere pertiner, qinldl ne permanente re illud poífit abdicari, ( ht uia fcilicet dominium effentiale & inde- lii fe&tibile de fe perfe&tius eft dominio ac- D)f cidentali & defectibili: unde fcilicet fup- ii d poneretur, quód ad dominium perfectum m competens creature rationali pertineat hd poteítas abdicandi dominium rei permz- lo nentis, non tamen id pertinet ad conce- Tült ptum dominii perfe&i genericé fumrti. Dixi: licét füpponeretur, quia fcilicet (; [UT) jus feà poteftas abdicandi dominium non pertinet ad ipfam dominium , quod fo- d l lummodó definitur in ordine ad ufum. à rei ipfi dominio fubje&tz, five ad utum h " ! j ! Y ) g exercitum ipfius dominii, non autem ad m ufum reflexum , ut dominium 6t termi- J nus , quo aliquis utitur, illud abdicando NT dn vcl transferendo iq alium, A R. lii 83 Difputatio II.— Artic, 1IT, 5ïdtntc n e0650» 9650 «)G $€» «96:20» 466 509 «09050» QG 29 AUR donri LUPUR ARTICULUS Ill. ITR hn ejusdemrei Dominium perfe- ptum df &um . poffit fful effe penes duos ? tic üny Renot, r, Quód hic non moveatur 73 Creato dj quzítio: an dominiumperfeQtum di. emm, E verfi ordinis, ex quibus fcilicet unum eft nitm qus alteri ordinatum , poffit fimul effe penes f, at domi duos, Certum enim eít, quód dominio creature non obítet dominium divinum, T perünz [t abl quia tcilícet iftud refpectu dominii creati Tale d nb fe haber iflar caufz primz , íeu univer- lomitio a. falis refpe&u fecundz ; unde ficut non. licetüp obftante neceffario concuríuDei ad quem- libec/ effe&um creatum adhuc intra li- pefedum pttina neam cauíz efficientis creatx datur cau. Ía totalis alicujus.effe&düs, ità pariter de r pem dominio difcurrendum eft.. Similiter do- tal conte j fumpt minium perfedum fuübditi feu civis ali- . €u) us particularis, quod Theologi & Ju- j licd f non riítz appellant dominium baffum, non ob- uod f ftat dominio alto alicujus Principis, vi yd ufüm. cujus hic legitimé poteítdifponere debo- ad ulur nis privatis civium exigenre neceffitate publica , quemadmodum contingit , fi at ad defenfionem civitatis deflruendz fint jt tem &des privatz Civium: unde dominium. bdiczt altum Principis re ipfa folummodó eft ! P Corne D 84 Trallatus de fure & fuflitia. conditionatum , fcilicet pro iis circum- vt ,Üjv ftantiis, pro quibus id éxigit utilitas pu- blica. E " RCR 74 Prznot. 2. Quód pariter hic non fit uzítio : an ejusdem rei dominium per- a d us n fe&um poffit effe fimul cumulativé penes duos ità, ut neuter feorfim, fed ambo fent h". 4 fcilicet ejusdem rei dominium perfectum ciatd habeant, hoc enim pariter certum eft, g üt patet, non folüm in illo cafü, quando n fimul duo funt hzredes ejusdem rei ità , j r ut ante aCtualem divifionem neuter finé ia confeníü alterius legitimé de illa difpo- en i nere poflit, fed etiam in dominio com- m petente integrz alicui civitati , prout vtinpi contingit , fi fylva fit deputata ad ufum. quii civium alicujus oppidi, ut omnes exin. bl g de arbores cxdere poffint, licét enimpoft Qd arborem czduam ab uno occupatam hic Wv folus habeat dominium perfectum , ut ab V aliis legitimé tolli non poffit, nihilomi. Utin) nus antecedenter jus in eandem arborem Q omnibus cumulativé convenit. 10 ( 75 Prznot. 3. quódres omnes füblunares tim l ratione carentes à Deo fübje&te fint do- At g minio hominis juxta illud Pauli 8. Om- Qu nia fubjecifti pedibus ejus : hocautem. Titin dominium in primo ftatu innocentiz , f quinimó üt aliqui obfervant, etiam ali. m il lm quo tempore poft perditam innocentia & 4 li 8 Difputatio 1I.. Artic, 1II, LT & fimiliter poft univerfale diluvium non Dl n erat divifum inter homines tunc exiíten- LA tes, ideoque nemo excludebatur ab ul- lius rei obligato ufu, fed omnes fingu- nl N lorum dominto erant fubjectz, licét com- ltv plures hoc dominium exponendum cen- y t ij perfedus feant hac ratione , qua defadó integre civitati ejusdem rei dominium competit, ertüm d ! cum hoc tamen difcrimine, quód, fi de- f quand facto in particulari rem fibi vendicet, üt m Y : Num. przcedenti dictum eft , tunc folus habeat dominium rei exclufis ceteris, E- il d contra in illo ftatu non poterát aliquis TÍnio CU re permanente, poftquam ampliüs eàdem ti, prot Lad tfüm. uti noluit, fibimet ipíi retíinere dominium ejusdem ità, ut alterum prohibere poffet Yi 6Xl ab ufü ejusdem ; poítquam veró indu- eimpol €a eft rerum divifio, tunc penes unum. p li ità re(idere poteft dominium perfectum, um itd ut altér abíque confenfíü ejusdem eàdem. nibloni uti non poflit, quin hoc ipfo eidem fa- V ArbOtQ ciat injuriam ítridté talem, excepto ta- men caíu extremz. neceffitatis, tunc fi- plonates quidem juxta receptum axioma omnia (int do« ífunt communia. His premiffis $, On Quzítio movetur: an ejusdem rei do- 76 c u minium perfe&um five infolidum poflit ef- cantit fe,& quidé permanenter fimul penes duos tiam d. ità , ut quilibet ex his fit perfe&us ejus. yeenit dem rei dominus. Prima eadémq; com- ! F 5 munis D $6 Trattatus de Turt ey Tuffitia, yin munis fententia negat, quód fuppofita n;ïeabq prz(enti rerum divifionepoffitdominium j perfe&um effe penes duos ; imó Gormaz m p* difp. 11. dejure & juftitia, plurésque alii jis & cenfent etiam feclufa przfenti rerum di- erk&ül vifione dari non poffe dominium perfe- Altera imy &um permanens penes duos. i feotentia affirmat, quam defendit Compt. 'Tertía ipter gt Diíp. 34. Badingus, aliique, vis t 'utramq; przdictam media affirmat, quód i it etíam fuppofita przfente rerum diviíione f poffit dari divinitus, fecüs autem natu- dT raliter ejusdem rei dominium permanens rits d perfe&um penes duos ,. fi fupponatur , u quód res replicata plus poffit, quàm non iij replicata, ut eadem fit virtualiter duplex, du unde fi Deus replicaret equum Grzcii & Qonyy Viefie,afferunt, quód Petrus poffit habere ln dominiü perfe&tü equi üt exi(tentisViefíz, Y & plus perfe&um dominium equi üt. exi- MT ftentis Grzcii, icà Compt, & Gormaz cit, N 77 Dico r, Non poffe dari dominium per- &i fe&um, ídque permanens ejusdem rei tiit penes duos. Prob. Nam ad dominium quii perfe&um pertineret legitima poteftas I d .difponendi de re ad omnem ufum poffi- N " bilem fübje&to habenti dominium ; fed Uün hoc ipfo. Ergo. Maj. patet ex dictis, qu min. probar. $i dominium perfeQum eft hujus Ti ejusmodj poteflas, tunc Petrus/'vi domie« M, Difputatio 1. Artic, lII 87 if dominii poteft Paulum obligare, ne uta- itdüminiu I tur re abíque coníeníu ejusdem, fed hoc UM ipfo repugnat, ut Paulus habeat domi. hgrksque 1 nium perfe&ctum. Ergo. Maj. patet, nam Ut ij aliàs defactó Petrus haberet dominium. TU vj perfe&um agri Pauli, quamvis Paulum & As impedire non poffet ab ufu ejusdem, quod lt Coy, advérfarii non admittunt, Min. probat. ttti [ntn Lex prohibens ufum rei fundata in alte- rius jure activo proprietatis non potelt Tb quo] ivilone fimul in eodem fübje&o componi cum dominio perfecto , ad hoc fiquidem per- ITo natt- Pt tinet, poffe re uti abfque confeníu alte- rius, quin eidem faciat injuriam ftridté pondu, JUim n talem, Ergo, Conf, Dominium perfectum debet in- tdüplet, Gracit & cludere omnem poteítàtem, quz fimul ihabert componi poteít in eodem fuübje&o , fed dbVicf, legitima poteftas excludit alterum ab ii dl ufu rei dominio fübje&tz , eft tale jus a- m ol Givum, Ergo, Neque dicas, quód legitima poteíta s 78 fimptt jem rel excludi alterum pertineat quidem ad do- minitn minium perfectum privativé fumptum, quod fcilicet uni foli competit, non ta- otelas men ad dominium perfe&um pofitivé 100 l fumptum, feu prefcindens ab eo: an. s B di&isi unus folüm (it, rei dominus? nam aliàs quz(tio moveri non poflet : an domi- lund mul: i hi nium perfe&tum ejusdem rei poffit fi Í 4 du ejï'e p $8 Tratlatus de 7ure & 7uain;4. ; y g effe- permanenter penes duos, Contra enim eft : quód ex ipfo conceptu domi- yntik nii perfe&i deducatur legitima potefítas L'. ?w : ' u impediendi alterum , adeoque omne dominium erfectum , fit exclufivum, fio alterius dominii intra eundem ordinem, MWWH quia feclusà hac poteftate impediendi al fb ul T tcrum non habetur dominium perfe. &um , nam aliàs dici poterit, quód Pe- funtim Y trus defacto habeat dominium perfectum m agri, quantumvis Paulum impedirenon qui ; j poffit à percipiendis fru&tibus ejusdem z g i & (inguli cives non tantüm colle&ivé fed isltent etiam feor(íim fumpti habeant dominium Conf perfectum fylva pertinentis ad civitatem, f pl licét unus alterum quoad ufüm impedire | fiintà non poffit, hzc autem ab adveríariis non li, admittuntur,ergo neque ( u tur. . .ifi, unde fequun- h'm 79 Dico2, Etiam fappofita replicatione, d vi cujus res replícata plus poffet, quàm 0j non replicata, adhuc repugnat dominium p perfedtum, ídque permanens penes duos. M p Prob. Addominium perfe&um rei de fe Wnpet deftruibilis pertinet poteftasillam pro fuo l ul beneplacito deítruendi abfque confenfü | hp j altertus ,. quin fcilicet alteri fiat injuria DO ftricté talis , fed hoc ipfo , ergo. |Maj. Tel paret. Nam aliàs Petrus defacto haberet ( dominium perfectum eqqi, licét eu ndem . ï Q] OCCÍ« h*u, Di[putatio 1I.. 4rtic, 1Ila 89 À C occidere non poflit abfque confenfu Pau- ncepm d(]ml li, quin huic faciat injuriam ftrité taleme Püteffas Min. prob. Petrus habens dominium e- qui àt exiftentis Grzcii non poffet illum exclu iny, pro íuo beneplacito deftruere finé con- TT Qs fenfu Pauli, quin eidem faceret injuriam ïDCdtcndn ftticté talem, Ergo. Ant. probat, Quia lu pj Petrus deftruendo equum , quoad füb. , quöd ) ftantiam non folüm deüruerec ubicatio- etfedhm nem Grzceníem, fed etiam Vlennenfem Delitenon equí , ideoque læderec jus proprlecaus, ) Pfsem: lii quod Paulus habet in equum àt Viennz exiítentem. Ergo, dommmm Confir. Ad dominium perfe&tum per- d tinet poteítas difponendi de re quoad mpedire fübftantiam coní(iderata feclufo confenfu ii hion alterius, fed in cafu adducto neuter pof- fequn fet difponere de equo replicato quoad fubftantiam confiderato feclufo confenfuü hcanone, alterius. Ergo, j qua Objic, 1. contra primam, Si dominium 80 u perfedum eflentialiteu excluderet domi- er(üos, nium perfectum alteríus, tunc creaturz adel competere non. poffet dominium perfe- &um ullius rci, fed hoc admitti nequit. profüo Yfenf Ergo. Min. patet, maj, prob. Dominium injuri conveniens creaturz non poteft exclude- Mi redominium perfectumipíius Dei. Ergo, at Confir, x, Stante dominio perfedto, um quod Deus habet, poteít fimul dari do- q minium N 90 Trallatus de Ture & fuflitia. minium perfedum ex parte creaturzx. ,(um t i yrati t Ergo. Confir. 3, Poteft dariduplex caufato- 'wC&u E. j dorin talis refpe&tu ejusdem effectüs eriam in- jr 'tra ordinem caufe creatz, ergp (imiliter. p Qyc Refp. D. maj. Si effet exclufivum domi- nii ejusdem ordinis, N. maj, Solüm effet yp d nios d exclufivum diverfi ordinis, C. maj. & (ic dift. min. N. conf; Ratio diftin&ionis Wb. Mp eft : quia, licét dominium perfe&um ef- yptt fentialiter excludat intra. eundem ordi- RO Cf nem dominium perfe&tum alterius, non tamen tunc fequitur, quód excludat do- [ etut minium minium creatum ipfum dominium divi- num, cüm iítud fit altioris ordinis, üt qirtt b d conftat à paritate caufz totalis creatz ef- fentialiter exigentis concurfum caufz int du rimz. glv Ad confir, 1,C, ant, N. conf, Difpa- du ritas eft, eoquód dominium creatum ef. ftiy Íentialiter przfupponat dominium divi- [ire, num , adeoque illud excludere non pof- mím fit. Cnn Ad confir, 2, Tranf. anc. N. conf, Di- t f fparitas eft, quia cauía totalis, prouthzc t ( w dat effeQui adzquatam fufficientiam exi- ï:'u AWU ! ftendi , non excludit concauíam forma- lt ' lem ejusdem ordinis eó, quód hzc ex- li | clufio legitimé non deducatur ex conce- wj ptu caufz totalis, nam aliàs con tra füp- Qf pofitum tber [ m 9t Difputatio 11,. Artic. III, URN pofitum dari non poffent due caufz tota- les creatz, econtra ex conceptu dominii Iplfï t Ab am perfe&i legitimé deducitur, quód exclu- dat dominium perfe&um ejusdem ordi- frgp iil nis in alio, UT Objic. 2. Dominium perfe&um unius 8t ] Sohïmef: non excludit dominium perfe&um alte- M rius intra eundem ordinem. Ergo, Ant; Ti prob. Nam quxlibet ex divinis perfonis tfedum d habet perfe&iffimum dominium in omnes m ord creaturas ; fed hoc ipfo, Ergo. htrüs, t ^ xoubat d Conf, r. Chriftus non folüm ütDeus, Íed etiam üt homo habet perfectum do- Inium dj minium fàltem extraordinarium totius tdini, i univeríi, Ergo, Ant. fupponitur, conf. ( ü m cufi prob. Si duz divine períonz affumpfif- fent duas naturas humanas diftintas, cunc quilibec Chri(tus dominium perfe&um. ( Di haberet, fed hocipfo, Ergo. Min, patet, ventümd maj, prob, Si unus tantüm Chri(tus exi- jum d fteret, haberet doóminium perfedtum, Er- nonpo go fimiliter. onfir. 2, Dominium perfectum unius v Di non przjudicaret dominio perfecto alte- onthat rius Chrifti domini, Ergo. Ant, prob. im a Eatenus przjudicaret, quatenus unus pof- form fec velle falutem Petri, alter nolle, fed w d hoc ipfum fieri non poffet, quia unus ( non poffet diffentire alteri ob perpetuam wl cónformitatem voluntatis, quam uterq; poüfw haberet cum voluntate divina, Ergo. ) 92 Traiatus|de fure e fu[fitia, Refp. N. ant. ad prob. D. maj. Quzlia W p j qhit bet ex períonis divinis habet perfe&iffi- j n mum dominium diítin&um .à dominio jvdk Perfonæ alterius, N. maj, non diftin&tum n à dominio perfonz alterius, C. maj, & fic dift, min. N, confeq. Ratio diít,habe- Qnir. ia tur ex fymbolo S, Athanafii dicentis : vi t Dominus Pater, Dominus Filius , Do- jl minus Spiritus San&us , & tamen non. vichr tres Domini, fed unus eft Dominus. Ad confir, 1, N, conf.. Ad prob. D. maj. "YT jew üilibet eorum haberet perfe&tum do- minium folüm in actu primo, C. maj. in r n a€tu fecundo N, maj, & fic dift, min, N. confeq. Ratio diftin&ionis eft : quia, t D Tenutta licécutriusque humanitati titulo unionis i 7, Hypoftatice competeret dominium perfe- &um, ideoque uterque effet perfedté do- at i minus in aCtu príimo , non tamen poffet uterque divifim habere dominium per- n . itin fectum refpectu ejusdem creaturzin actu fecundo ob rationes füperiüs allatas. Unde a vel effec dividendum a&tuale dominium, hg vel ambo folüm colle&tivé fumpti habe- rentdominium perfe&tum totius univerfi, Agh il Ad conf, 2, N. ant. Ad probat. tranf. maj. D,min. Hoc fierinon poffer, fi Deus n r N j fimul utrique permitteret plenam arbitrii libertatem, N,min. Si non permitteret, C a& C. min, & N. conf. An veró Deus poffit , ld in li 65 Dijputatio 1I.. Artic, lII b uæ[b in cafü predi&o utrique permittereples af nam arbitrii libertatem , àt quilibet fe- i ln clufo confenfu alterius, & íuó benepla. 0 dlüm&m citó velle poffet oppofitum, hoc hic di- , ml Ícutiendum non eft. (j dil . Objic, 3. LicétPetrus perfoluto totius $2 [i i itineris ftipendio conduceret tabellarium, lls , ]i qui litteras Viennam deferat, poffet Pau. W0 o lus perfoluto integro flipendio eundem Titus, tabellarium conducere , ut füam epiíto- b Dmg lam illuc deferat , fed in tali cafu uterqs fedm d haberet dominium perfectum itineris à C mj tabellario peragendi. Ergo. Maj.fuppo- [l m nitur, min. prob. Quia tabellarius effet d t qi utrique divifim obligatus eó, quódPetro l utíoni remittente obligationem adhuc tenere- umpere tur ire Viennam ratione ftipendii äPaulo t do accepti, Ergo, Conf. Si folus Petrus conduxiífet ta. Ya poft bellarium , haberet dominium perfecdtum nitm pe ii d itineris Viennenfis. É£rgo fimiliter. Huic tus, ld argumento diffimile non eft alterum, quo YO Badingus difp, 11. de Incarn. utitur aífe« xi habe. rens, quód ftante Polygamia veteris te- ftamenti utraque uxor legitima habueric pivetí t,trai inlinea conjugali dominium perfectum. refpectu ejusdem mariti. i arbit Kefp. Tranf, maj. N. min. Ad probat. d C. ant. N. conf. Ratio negandi eft, quód 1 p tabellarius in cafu pradicto non vendac Petro l * Dl( 94 Tratatus de Juve & fuflitia, p órt Petro iter Viennenfe, fed folüm vendat obligarionem eundi Viennam delatione g n epiftole Petri, nam aliàs contra füppo- fitum tabellarius non poffet fimul reci- 1 conïet' ais pere ftipendium integrum à Paulo, ideo non fequitur dominium infolidum penes j Bul EC duos , quia fcilicet Petrus habet domi- nium obligationis diftin& ab altera ob- yocin Vnint ligatione, quà idem tabellarius tenetur yun d portare Viennam epiítolam Pauli, Ad conf, D. ant, Si przcisé conduxif- srfntn fet tabellarium ad ferendam epiftolam, N Tib & abfque confenfü ire non poffit Vien. Q nam , Tranf. ant. & N.conf. Ratio dift. conítat ex dictis. Atquehincpatet, quód tim t findion pariter refpondendum fit ad argumentum ex Polygamia addu&tum, nam Kachel ha- Ti inu beret perfectius dominium, fi fola effet uxor Jacobi, tunc enim legitimé poffet hn excludere Lyam à confortio ejusdem, quo ütq non poteít ftante matrimonio legitimo fnfo j D potttu cum Lya, EE Objic, ultimó contra z. Siequus folüm Tuctn exi(teret Grecii , tuncPerrus poffet ha- A bere dominium perfe&um ejusdem , fed "uN idem dominium retineret fuppofita repli- Is catione, etíi Paulus Viennz haberet do- Qu minium perfe&um equi replicati. Ergo. hon ] ! Maj. eft certa, min. prob. Nam Petrus an- divi i l:. tecedenter dominium equi habuit üt exi- il A ftentis li Di[puiätia Il, ärtic. IIt. 9y Ms ftentis Grzcii , non autem üt per repli- cationem exiítentis Viennz. Ergo. O f Conf, Poffet Deus equum replicatum i iil ita confervare , ut in neutro loco fit de- i lo diy ftruibilis, ni(i contingat Petrum Grzcii, OUU s & Paulum Viennz fimul in eodem inítan- libet i ti velle deftru&ionem ejusdem equi , fed lþ alttr j hoc ipfo. Ergo. Maj, patet, min. prob, TU5 tenetg Nam in tali cafu neuter alteri faceretin- li, juriam deftruendo equum , quia uterque &tl confentiret in hanc de(trudionem, Ergo. tnltohm, Refp. C, maj. N, min; Ad prob, D. ant. puftt Vi Habuit dominium quoad folam ubicatio. Tatiodi nem Grzcenfem, N, ant. Quoad fübftan- Xitet i tiam equi C, ant. & N. conf, . Ratio di- XUmentur ftinctionis eft, quód Petrus fuppofita re- adhel h. plicatione equi, & collato dominio ejus- folo f dem Paulo prout exiftentis Viennz non, im pl habuerit legitimam poteftatem deftruen- sdem di equum quoad fubítantiam abfque con. ; fgiün fenfu ipfius Pauli, quia Paulus , üt fup. ponitur, haberet dominium quoad íub- m folu ftantiam ejusdem equi, vf ht Ad Conf. C. maj. N. min, Ad prob. C; em, fe ant.N. conf, Ratio negandi eft, quia,licet i rl Petrusnon faceret injuriam Paulo, fi uter- veret d que confentiret in deftruQüionem equi, j i non tamen hinc fequitur, quód uterque divifim habeat dominium perfedtum,nam rb j aliàas fequeretur , quód ctiam feclufa re- f plica- [ 96 "Tradlatus de jure. & fuflitia. plicatione uterq; poffit habere dominium r Chf.lü() I d. perfectum, üt patet confideranti, quam qm ( fequelam adveríarii non admittunt. Hinc qn Wi longé minüs fübfiftit fententia eorum , gnveni qui putant, pofíe dari divifim dominium perfe&um penes Petrum & Paulum , fi NU bon t habeant jus alternatim utendi equó, ità ut unus alterum przvenire poflit, mutuo fuuií Curl confenfü primitus ftabilito quoad jus prz« &tl veniendi, Ex hucufque di&is $4 Conftat r. quód dominium perfectum i, qii dim ejusdem ordinis, ídque permanens non poffit fimul effe adgquaté penes duos ità, pegduo (iraibi ut quilibet non folüm cumulativé, fed etiam divifim acceptus habeat plenum. t ejusdem dominium, quia fcilicet ad do- Qutin édrubl minium perfe&tum pertinet legitima fa- cultas obligandi alterum , ne re dominio gl NT fubjecta uti poffit abíque confenfu ejus- dem , quin faciat injuriam ftridé talem, f hobere ideoque dominium perfe&um unius in. traeundem ordinem effentialiter excludit fiun flio de voce moveatur. dominium perfectum alterius , niQ quz- l Conítat 2. quód dominium perfedum k competens Deo non excludat dominium perfe&um competens creaturz eó, quód [M hoc (it inferioris ordinis , & fimul effen- tialiter prefupponens dominiumDei. Hoc la ipfum dicendum de dominio convenien- te ilh i hi vDi[putatia Il, Artic. Iit, 97 .bmdümfnfw te Chrifto Domino non-folüm quà Deus, MTM fed etiam quà homo eft, hoc enim do- Ti p minium eft medium inter dominium di- TM vinum utpote illo inferius, & dominium IT d conveniens creaturz utpote illó füperius. "n I Cquöl l An veró tale dominiü proprietatis quoad bona tempotalia Chriftus habuerit, di- DOl m Íputari folet Tra&. de Incarnatione. and/us hn l Conftat 3, quód etiam fuppofita repli- catione, vi cujus res replicata plus pof- pf fet , quàm non replicata , tamen perfe- TOADOOS Q &um illíus dominium dari non poffit pe- Tes ln nes duos, quodíi enim res de fe effetde- Uatir l ftruibilis , neuter illam poffet deftruere 1t plen abíque confenfü alterius, :quin eidem fa- [cet ad d) ciat injuriam ; fi autem ex natura fua in- ts & deltruibilis effet , tunc non verificaretur, 'e domini quod, fi per impoffibile alteruter eandem. Vfenft eu deítrueret abfque confeníü alterius , non n r faceret eidem ibjuriam , & ideo neuter ? utipi o haberet dominíum perfeQum rei quoad r fübítantiam confideratz, , que ARTICULUS IV, vrfedur omini n Dominium perfetium pro in- fFanti translationis fimul fít pe- d qi mul ejt pes duos ? ipad Rznot. r, Quód dominium abunoin g; a? alterum dupliciter transferri poffit. / 1. ) 98 Tratlatus de jure c» fu[fitia, gl I. üidem pofitivé, ut transferens domi- jsiiom. nium, priftinum retineat, non folüm pro inimum inftanti a&tualis translationis, fed etiam vend pro tempore fübfequenti, Hac ratione ifferns Deus creaturz rationali confert domi- foxrai nium abíque eo, quód fupremum domi- 2, Privativé ità, uttrans- nin M nium abdicet. ii ferens nonretineat dominium perfectum a riftinum, íed iftud pro tempore trans» nud vl lationis fubfequenti cotum fit penes trans» o latarium, quemadmodum contingit, dum AIQnetm Petrus librum vendit,aut donat Paulo, u ut pera&a venditione aut donatione non Pudus amplius ejusdem dominium habeat, fed j hoc impofterüm fit penes Paulum, unde er hanc translationem privativam re ipfa n i if deítruitur dominium acivum ex parte transferentis, & producitur dominium. x n aliud ex parte translatarii : unde liber ho venditus aut donatus , qui eft obje&tum d d dominii activi & fubje&um dominii paf- fivi, tranfit.à dominio Petri tanquam. lin, tf termino à quo,ad dominium Pauli tan- uam terminum ad quem , & in hocfen- tht fu dicitur transferri dominium, de cujus W N translatione privativa hzc quaftio pro- que cedit, Clgw 86 Prenot. 2. Quód aliud fit habere jus lo b roximum, feu legitimam poteftatem re- tinendi, vel abdicandi, aut obtinendi, vel fion r6ji. [ li li ifputatio l,. Artic. 1. 95 tht dori tejiciendi dominium, quod jus dici folet Il n lolum ptt dominium radicale , & aliud fit habere J hi f dominium formale, feu actuale , nam jus Lt rctinendi, vel abdicandi dominium eft in- Qnft ii differens, ut conjungatur cum dominio um d formali vel negatione ejusdem, quod(i ete- T tts nim Petrus librum donet Paulo , tunc T perfetue imprimis Petrus pro figno priori naturz IDOrC t ante aQtualem donationem haber jus do- Pt r nandi, vel non donandi, & Paulus pro fi- Yi dr gno priori naturz ante actualem acce.. onat at ptionem habet jus acceptandi,vel non ac«. nation ceptandi librum à Petro oblatum, fi ergo. hiben H Paulus acceptat donationem, tunc vi hu- lun, u jus obtinet dominium formale libri do-. ml nati, (i veró non acceptet, tunc domi- «t pat nium formaleremanet penes Petrum. Si. [rinium militer pro figno priori naturz, antequam untt r Joannes emittit profeffionem religiofam, Lobjtr habet potentiam retinendi vel abdican- di dominium formale rerum tempora- onii i tiqun lium, adeoque (i profeffionem non emit- "u t tat, tunc illa potentia, feu jus radicale docfe conjungitur cum dominio formali, fi au- tem profeffionem emittat , conjungitur de i Hinc [io t cum carentia dominii formalis, €rgo paret, quódradicale dominium pro Íuo termino habeat dominium formale. i Prznot. 3. quódhic fupponatur dona. g a unicum if pionem poffe adzquaté fieri inter z L in&ans b loo'x qeadlatus de fure de Tuffitia. inftans reale temporis ità , ut pro inftanti qufio gt A folus Petrus habeat dominium forma- lerei donandz , pro inftanti B fiat inte- L pj t ra donatio, & demum pro 1 nftauti C síym: folus Paulus habeat dominium rei dona- t deoque plu- g du tx; quia veró plures aQus a uando fit a« res potentiz intercedunt , . ris lt &ualis donatio , hi ncillud inftans B in. Qul ahï, $t plura fign a naturz dividendum eft, Itags in primo figno intelligitur ex parte Petri ub x i legitima & libera poteítas donandi librum Paulo, velnon donandi, In fecundo intel.- yui munya ligitur a&tualis donatio, prout hxc eít a- &us internus voluntatis, idémq; externé il manifeftatus , vi cujus Petrus ex gratuita tuim, libertate offert librum Paulo, In tertio ul Din intelligitur ex parte Pauli legitima pote- ftas acceptandi, vel non acceptandi librum tuty à Petro oblatum. In quarto intelligitur E a&tualis acceptatio , quà Paulus obtinet N formale dominium libri. Hic adverten- tütd dum eft, quód fupponatur, donationem Qd adzxquaté fümptam, non autem ipfam a- n &ualem translationem dominii , prout Áj hzc includit terminum à quo, & termi. Wt num ad quem , pofle fieri Inter unum in- aw ftans reale temporis, nam ftante hac fup- qu ofitione certum effet, quod dominium T formale fimul pro eodem infítanti fit pe- ( nes transferentem,& penes translatarium, uc- f His pramiflis ul Difputatio Yl.. Artic, YV. IOI X ifani Quzftio, eadémque celeberrima move. 88 m form, "t t tur inter Theologos, penes quem proin- ftanti translationis, feu potiüs donationis lg ( d fitformale dominium rei donatz, Prima fententia docet, dominium fimul effe pe- Xorutn db f nes duos in eodem inftanti reali tempo- s D j ris, licét pro diveríis fignis naturz. Ita dl u Card.deLugo,Hurtadus, Aríaga, plurésq; xrtePetn alii, Secunda docet, quód dominium for- male fit penes folum donatorem. ItaPonti? Yi lum yotntd Scot, difp. 25, de virtutibus moral, quem lod pauci fequuntur, Tertia eadémque com- munis afferit, quód dominium formale pro j trtt inftanti donationis fit penes folum dona- griti n tertio taríum, ita Ripaldadifp. 9. de ente fuper- naturali, Hurtadus, Gormaz & alii, 4 pOL Dico r, illbrum Dominium formale rei do- natz pro illo inftanti , pro quo comple. 85 Jipitur übtínet tur donatio eft penes donatarium. Prob. Nam pro illo inftanti, pro quo comple- YetteIe jonen tur donatio, exiftit actualis acceptatiorei donatz penes donatarium, fedhoc ipfo. fim & Ergo. Maj.patet ex di&tis, min. prob. pl'OUt Hoc ipfo, quód exiítat a&ualis accepta- rermi. tio , etiam exiítit terminus, feu effe&tus umit- acceptationis, fed terminus, & effe&tus clu ejusdem immediatus eft dominium for- ninit ' male rei donatz. Ergo, l ftp Confirm, i, Nam eatenus dominium. g formale rei donat pro inftanti a&ualis (" 3 dona- J [6z fraBatus: do Zuve & fuffitie, 'wdem:m donationis non poffet exiftere penes do- , natarium, quatenus pro eo inftanti hicde« d firuere non poílet rem donatam, fed hoc E nonobítat. Ergo. Maj. continet prinum ii fundamentum fententiz oppofitz. Min. Qu rob.Nam pro inftanti a&ualis donationis formit eftimpoffibilis deftru&io rei donatz, hec nustt enim fupponitur exiftere in eodem inítan. Qu ti, alioquinnihil donaretur. Ergo. v Con£r, 2, Licét pro illo in(tanti fitim» jwt | poffibilis deftru&io rei donatz , fi tamen t füppofita acceptatione donatarius pro hod codem inítanti per impoffibile deftrueret N rem fibi donatam, adhuc verum effet , pl quód nulli alteri, faleemf'eclufo donatore faceret injuriam ftri&é talem. g Dominium formale rei do- n 90 . Dico a. natz pro inftanti atualis donationis non m t eít penes donatorem , & confequenter u non efít fimul pro eodem inftanti penes duos. Prob. Si dominium formale pro pl llfquw inftanti ac&tualis donationis íimul effet Em Ü penes donatorem, tunc deberet eífe pe- t nes illum faltem in figno primo naturz, in quo intelligitur indifferens ad rem do- il M nandam, vel non donandam, adeoq; indif.. ferens ad retinendum, vel abdicandun. codg ) formale dominium , fed hoc repugnat. at Ergo, Maj. admittitur ab adverfariis. DI Min, prob, Implicgt, ut pro figno naturz a i Difputatio ,. Artic, VI, 103 ts d jn eodem inítanti reali intelligatur exiíte- r de. re dominium formale ex parte donatoris, 1. ( pro quo figno inrelligitur potentia pro- ht m xima ad confervandum, vel deítruendum dominium formale , nam aliàs daretur i, Mi dotytoy potentia ad conjungendum dominium formale cum deftructione, feu carentia e- Onatz, uf jusdem. Ergo. Confrr. r. Implicat, àt pro figno prio- $ ii frim. ri naturz inftantis B,pro quo Deus intel- (itrmen.- ligitur indifferens ad deítruendum vel as o coníervandum Angelum pro eodem in- dul ftanti B intelligatur abíoluta intelligen- m eit, tia Angeli, nam aliàs pro eodem inftanti donatot poffet exiftentia Angeli.conjungi cum negatione ejusdem. Ergo fimiliter. r do- Confir, g. Pro illo figno nature, pro I$ 01 quo dominium formale eít penes dona- quenter tarium , non datur dominium formale | pener penes donatorem ipíius rei donatz, üt ile pro plerique ex adveríariis fatentur ; ergo neque pro illo figno antecedente intelli. j effet ffe pt- gitur dominium formale in eodem inítan- ti penes donatorem nam aliàs in eodem at em qo. inítanti pro fignis diverüis naturz poffet fimul dari forma & privatio ejusdem in. » jndi andun, €odem fübje&to, quod repugnat, Neque dicas: quód in primo figno na- 9t crf H naturz inítantis B non detur ex parte do- natoris potentia proxima ad deftruen- o dum l G 4 li Tractatus de Pure e Puflitia. 104 dum dominium formale pro eodem in- j u ia ftanti B, fed folüm pro inítanti fübfequenti C, adeoque non repugnare, üt dominium Jnssm | g formale fit penes donatorem pro eodem $nítanti , üt oftenditur à paritate ; fic li- m cét Petrus in inítanti B pro figno priorí invlig eodumi naturz fit indifferens , ut femet ipfum in- fli&o vulnere occidat, vel non occidat , j um [ i non tamen habet potentiam proximam, deftruendi vitam pro inftanti B, fed folüm quy habet potentiam proximam ad infligen- m Pegr ! t dum vulnus pro eodem inftanti B, vi cu- jus deftruatur pro iníftanti C, adeoque fi- hii tm ha militer difcurrendum effe in cafu proce- denti, 1 pl 92 tinit Contra enim eft primb , quód fit ma- nifeíta difparitas, nam ad hoc, utPetrus g fit proximé potens ad infligendum fibimet M ipíi vulnus pro inftanti B, debet neceflarió ol pro fi n o priori nature intelligi: vita yor Petri e $ ml $ quöd ipfa inflidio vulneris (it adio vitalis effentialier prefüpponens a pro eodem inítanti potentiam vitalem, Q Econtra donatio activa, per quam Petrus ' dl pro inítanti B donat librum Paulo non, | 'ïusk( eft a&us dominii formalis , fed folius do- | M minii radicalis , adeoque non requiritur, finy ut in eodem inftanti B prefüpponatur , u exiftere penes Petrum dominium forma- tfmp; l LC, le, & retorquetur argumentum , nam. sliàs ^ Difputatio V, Artic. IV, lof ln n aliàs fequeretur, quód in figno priori na- Ubfcquenti turz inftantis B, pro quo Petrus eft indif- "rinitm ferens, ut per peccatum mortale deftruat ROE gratiam fanctificantem, aut per omiffio- t [ nem peccati eandem coníervet, deberet B oj intelligi gratia fan&tificans, adeoque in. Hfümi eodem inftanti poffit eadem fimul exifte- OCC re cum peccato mortali , quod plerique 'OEÍDan. adveríarii negant. Similiter fequeretur, faolüm quód pro figno priori naturz inftantis B, igene quo Petrus eft indiffereps, ut peradtum; d contritionis perfe&z deftruat peccatum dfoqtl habituale , debeat intelligi idem pecca- fu pro tum habituale, ideoque i(lud conjungi poffit cum a&u contritionis, quod non. !t m admittitur, nequidem ab adverfariis ipfís, "Detrus juxta leges modernz providentiz. (himet , Contra eft 2, Quód ipíà poteftas reti. 95 tfatio nendi, vel abdicandi dominium formale j vit pro inftanti B, fit poteftas deftruendi for- tis (t maliter ipfum dominium , quia fcilicet onens a&tualis abdicatio dominii formaliter op- 'lem, ponituf ipfi dominio , ut cum illo in eo- Jetrüs dem inítanti componi non poffit , nam, | noru alias fequeretur primó, quód Petruspro as do inftanti B emittens profeflionem religios iritut fam non fit profeffus pro illo inftanti , utpoteretinens dominium formale rerum o | (Orm temporalium, fed íolummodo pro inftan- [ ti C,. Secundó, quodfi Paulus contrahe- ret i pj 106 Tratlatus de 7ure & fuflitia. od ret mátrimonium jn inftanti B, non effet maritus pro eodem in(tanti B, fed folüm Qr)n&t. ro inftanti C;3 adeoque fi in hocinftan- ti moriatur uxor non contrahat impedi- ,gmq' avium mentum dirimens , quó minüs ducere poffit confanguineam uxoris defunc&tx. lii Sequeretur tertió , quodfi Joannes manu Po(m]llf mitteret lervum in inftanti B, tunc iíte Bunspt maneret fubditus fervituti pro eodem in- m ftanti B, adeoque fimiliter , fi debitum jgima condonaret Francifco, iíte maneret de- yie lt bitor ro eodem inftanti B, & confequen- at ter, ! Sacerdos abíolveret poenitentem Mb in inflanti B, i(te maneret peccator pro D ni inftanti B; íed hec utpote abfurda ad- hi mitti nequeunt. Ergo, D t ARTICULUS ULTIMUS. Voin d Solountur Objeckiones. N jic. r. Proillo inftanti datur-domi- abüi OB nium formale penes donatorem , ! p!'l 94p ro quo datur actuale exercitium domi. lr YT nii formalis , fed'hoc datur pro inftanti donationis, Ergo. Maj. eft certa, nam f i exercitium potentiz effentialiter pro eo- dem inftanti przíupponit potentiam, Min, h li prob. Donatio actualis effentialiter prz- fupponit poteftatem legitimam donandi, d vel non donandi,fed hzc poteftas neceffa- futj rioó lt 1 Difputatio 1I. Artic, tilt. Yo? Bx M0 Cfie; rió includit formale dominium rei do- i)ï [Cd Müm natz, Ergo. Mitinfhn. Confir. Pro illo figno priori inftantis Biinwl B, pro quo Petrus eít indifferens ad do- gm*us h nandum librum ipfiPaulo , datur in Petro $ (jb 10065 g legitima poteftas ad omnem ufum libri poffibilem refpe&u ip(ius Petri, fed hoc l tuncj ipfo. Ergo. Min, patet, maj. prob, Nam eodemis Petrus pro eodem figno non folüm habet | dehitur legitíimam poteítatem donandi, fed etiam ineret de habet legitimam poteítatem deítruendi, Q qut aut legendi librum, Ergo. at Refp. C, maj. N. mi n. Adprob, C.maj. tor t D. min. Sed hzc poteítas neceffarió in- Áurdi d cludit dominium formale,àt przfuppoti- tum pro inftanti immediaté precedenti , tranf, min,, üt exiftens pro eodem inftanti Vs N, min, & confeq. Ratio diftinctionis eít : quia legitima poteftas donandi, vel ln non donandi,eft poteftas confervandi, vel Vr hn abdicandi dominium, adeoque repugnat, 2[0!6[!1' ! ut pro figno priori naturz in eodem in- ? dort ftanti B intelligatur dominium formale, infant üt Num, 9o. & fequenti oftenfum eft, li. cét transmitteretur , quód poteítas do- j, ha prO U nandi prxfüpponat dominium, formale 1l i pro inftanti immediaté przcedenti, quia « licét hoc requiratur ad donationem ítri- — o &é talem, non tamen requiritur ad do- nationem in fenfu latiori, üt conítabit ex u [ dicendis. Ad D 108 Tractatus de 7urt & Tuflitia, Ü fni Ad confir, N, maj, cum fua probatione, nam aGualis lectio libri effentialiter pró j T mä]. M figno priori (apponit in eodem inftanti e- 1 j xiftentiam libri, Econtra actualis deftru- Jim f &io libri nonfupponit pro eodem inftanti if i exi(tentiam libri, adeoque poteítas pro- & xima legendi librum non datur in eodem r figno naturz,. in quo datur poteítas pro- dcnri À xima deftruendi librum , ficuti Deusnon vinrm! e(t pro eodem figno naturz proximé po- ia tens ad confervandum .Angelum , pro uo eít proximé potens ad infundendam [ W ' mq illi gratiam fan&tificantem eó , quód po- m f ventia infundendi illi gratiam effentiali- d ter prfupponat exiftentiam Angeli. u 9j Inft. Ad donationem legitimam ftri&té (hi talem non füfficit, quód dominium forma- le fuerit penes donatorem in inftanti im- nY dul mediaté antecedente ipfam donationem. tsl Ergo. Ant.prob. Nam aliàsfequeretur, hm quód Petrus haberet poteftatem legiti- d ony mam donandi librum Paulo in inftanti B, licét Deus contuliffet Petro dominium uf D Til libri pro folo inftanti A, ità, ut Deus ipfe- . Qul met deftruat dominium pro inftanti B ? N Tm fed hzc fequela admitti nequit. Ergo, ( Refp. D. ant, Non fufficit, quód do. minium formale fuerit in inftanti imme- )u) n diaté przcedenti feclusó dominió radica- li pro inftanti fubíequenti, C, ant. Sup- pofi- M, Difputatio Yl.. Artic, ults 1o9 *EObatione ofitó fimul dominió radicali pro inftanti fubfequenti, N.ant, & conf, Ad prob. ; Itr n ln D. maj. Si Deus pro ipftanti B deftrue. iil ret dominium etiam radicale , C, maj. Si mitlr folüm formale dominium, N.maj, &íic tl lr dift, min. N.conf. Ratio diít. eft, quód TM fa&àá füppofitione, quód Deus Petro con- ts fetat dominium pro folo inflanti przce- Deusm denti À, excludendo omnino etiam do- Xinépy, minium radicale pro fubfequenti inftanti Im, N B, tunc utique Petrus non poffet legiti« inlenn mé pro inftanti B donare librum Paulo, non quidem ex defe&u dominii formalis quip. elenti ro inftanti B , hoc enim neceffarium pl non eít'ad legitimam donationem , íed m ex defectu dominii radicalis, [ i otma Objic, 2. Acualis donatio, qua Petrus 96 hnti i ro inítanti B donat librum Paulo, eft aton a&tualis ufüs dominii formalis , quod Pe- trus habet in ipfüm librum, fed hocipfo. Qu du Ergo. Maj. eft certa , eó quód Petrus (unt) donando librum transferat dominium il- lius formale in Paulum , adeoque utatur ninfür dominio formali. Min, autem prob. A- iipfe d B; Gualis ufus alterius rei pro inítanti B elt feparablilis ab exiftentia ejusdem. " Confirm, Non repugnatc , ut Petrus bd d m pro inftanti B donet librum ipfi Paulo, re- rulis tinendo dominium formale, Ergo. 14 Refp. pDH 1 ) T1IÓ Trallatus de 2ure & fuflitia. yfum Refp, D. maj. Efta&ualis ufus confer- vativus dominii, N. maj, Deítructivus f N' Ti jj ejusdem, C. maj. & fic dift. min, N,conf. Ad prob. diftincto fimiliter ant. N. conf. ;iuakm Ratío dift. et , quód Petrus donando jf librumPaulo non utatur dominio forma- forma li, tanquam caufà legitimz donationis , il t quia potentiam activam donandi non. d u ao conftituit dominium formale, unde ipfo dominio fermali utitur folüm tanquam. que terminó, quem deftruit, ideoque ficut yl )l hm ufus deftru&tivus libri non poteft in eo- dem inftanti fimul exiftere cum libro de- 100 . ftru&o , ità pariter in cafu antecedenti 0 tsl difcurrendum eft, Adcon£ N.ant. Ratio negandi patet ex dyan diáis, nam aliàs fieri poffec, uc Petrus & hi Paulus fimul permanentes poft factam. Wn? donationem habeant dominium perfe- Ws &um libri donati, quod repugnat dictis m Articulo fuperiori przfentis Difputatio- Ea nis. lt Inftab, Si Petrus pro inítanti donatio- iil 97 nis nonhaberet dominium formale ipfius (hr libri, tunc Petrus pro illo inftanti dona- lm ret illud, quodamplius fuum non eft, fed n hoc repugnat, quia nemo dat, quodnon i habet. Ergo. lh Refp, D. maj. Donaretid, qued ampliüs I) füum non eít a&u feu formaliter, C. majf fan x uo li Difputatio 1. Artic. ul£; IIl Á opfe Quod füum non eft potentia feu radicali- Rnv i Xf l ter, N. maj. & fic dift. min.. N. confeq. QU Vr Ratio diít, patet ex dictis, quia, licét per actualem donationem à Paulo acceptatam It tl deítruatur in eodem inftanti dominium. itio f Ia formale ipfius Petri, nihilominus pro tl nv illo inftanti habet Petrus dominium ra- dicale, feu legitimam poteftatem donandi, g aut non donandi librum, Argumentum Manquum. retorqueri poteft , nam aliàs fequeretur, at f x nee quód Petrus deftruendo librum pro in- nb de ftanti B, deftruat id, quod am:pliüs fuum non eft, Drecede Objic, 3, In eodem inítanti B, quo Pe. 99 [pittet trus librum donat ipíi Paulo, poteft Pau- Detros lus eundem librum donare Franciíco, íed hoc ipfo. Ergo. Maj.cít certa, min, prob. L fibn Nam Paulus acceptando donationem ha- m prte bet formale dominium ipfius libri donati it d pro inftanti B , fed fimiliter Franciícus ifusi acceptando librum donatum à Paulo ha- beret formale dominium libri pro eodem jontti- inftanti B. Ergo. liplus Confir, Si Paulus pro eodem inftanti i donte B non haberet dominium formale , non | C[h fi poffet librum pro eodem inftanti dona. godinot re Francifco. Ergo. Ant, prob, Nam. ad hoc, ut Paulus librum donet Franciz a fco , debet antecedenter pro aliquo in. C ftanti habere dominium formale ejusdem * fed ) YÍZ Tratlatus degure c Tufitia, fed non habuit dominium formale pro Ab i, qn inftanti A, quia tunc folus Petrus habuit dominium. Ergo, s :1 vje do Refp. Diít.maj, Poteft librum donare Franciíco acceptando, & transferendo do- :cgoiïxy minium formale ejusdem , N, maj. folum qtant domin cedendo dominium formale, tranf, maj. & fic dift, min. N, conf. Ratio dift. eft; quil du quia, licét Paulus pro eodem inftanti B, poffet cedere dominium formale Franci- prob e li hi Íco, (icut poteft non acceptando domi. | nium illud relinquere Petro, tamen repu- jtqt gnat, ut Paulus in eodem inítanti fimul m d acceptet dominium formale, & illud ab. M dicet , feu transferat in Franciícum, ficu- eotit fa. ti repugnàt , uc Petrus in eodem inftanti fimul habeat voluntatem abíolutam reti- Wi nendi dominium formale, & illud traus- ii ferendi in ipíum Paulum, eó, quód ejus- s modi voluntates fe metaphyficé exclu- Vit dant. Ádpr Ad confirm, D. ant. Non poffet in eos um lg dem inítanti donare Franciíco per folam ceffionem, N. ant. Per folam translatio- Vat, nem, C.ant, & N, conf. Ad probat. D. bl fimiliter maj. Addonationem, quzinclue hy n dit translationem dominii formalis à do. hs j natore in donatarium, C. maj, Que non tf includit translationem dominii , N. maj, Kt] & conc, min. N.conf, Ratio dift, habetur Atj ex didtis, In[ïaq li g Difputatio 1. A'rtit. slt. "j — ! t hu hu Inflabis, In eodem inftanti reàli tem- 99 poris, quo Deus crearet Angelum A, pof- Fihrum d()nm fet Angelus A habere fimul formale & ra- DSfedode 1 dicale dominium libri, ut eundem dona- | '4 mai- MUT re poffit Angelo B,fed hoc ipfo in eodem inítanti uterque Angelus poffet habere y nf nj dominium formale, Ergo. Min. patet, tio dil, d infantj quia füppofita donatione completa habe- tde Frand ret Angelus B dominium formale. Magj. tndo domi probat, quia poffet Angelus pro in ftanti À habere à Deo dominium : perfectum , m adeoque fimul radicale & fo rmale ejus- Vlanr ii dem libri, Ergo, dl Refp. D. maj. [cut, i Poffet Angelus À 'pro m ínflant eodem inílanti fimul habere dominium jut feti formale & radicale , feu poteftatem le- gitimam donapdi folüm ántecedentem. ]ul trat ipfum dominium formale. C.maj. Po- quii o teftatem . confequentem dominium for. i etde male, N. maj, & fic dift. Min. N. confeq. fetinen Ad prob. maj, D, ant, poffet fimul pro eo- dem inftanti & fimul pró eodem figno r ol habere dominium radicale & formale, antltio N. ant, pro fignis diverfis, C. ant. & N, Jblt. DI conf. . Ratio diftin&ioniseft: quia,licec gindo Angelus A pro figno priori naturz poffit Jis d o ntt habere dominium radicale, feu potefta- tem obtinendi dominiii formale, aut illud us per dohationem transferendi in Angelura p B, nkihilominus fuppofitó dominió formali [ non L 114 qratlatus de 7ure cr j uflitia. g non poffet pro eodem inftanti, fed folüm ao pro [inftanti .fübfequenti abdicare domi- gitiote nium formale, quia fcilicet repugnat, ut gt dominium formale in eodem inftanti e- qelig tiam pro diverfis (ignis naturz compona- Coni, tur cum deftructione dominii , ficuti li- diferey primo inftancdi fuzx cét Angelus poífit in r 0 creationis pro íigno p riori efle indiffe- . if torium obtineat rens , ut per adum mer! nama gratiam fa n&ificantem , vel per actum. fum infufionem gratiz impe- f peccamino M. diat, non tamen füppofita infufione gra- ( m), tiz habet poreltatem confequentem pec- donini candi pro eodem inftanti A , quinimó fomi nec quidem poteftaremi antecedentem. , o ts fi Deus illiindependenter à libera difpofi- fundl tione gratiam fan&ificantem infunderet Atwm in eodem inftanti. hnj 300 Objic, 4. Si per a&ualem donationem deftruitur ex parte Petri dominium for- humj b male, quod antecedenter habuit in li brum, tunc priüs ex parte Petri eft do- ii 15 j nare librum Paulo, quàm non effe domíi- num libri donati, fedhocipfo. Ergo. Maj, LT vim paret : nam vera eít hec caufalis; ideo Petrus non amp liàs eft libri dominus , imüg' [ quia eu ndem donat Paulo , cüm econtra Q w'éra non fit caufalis ifta: ideoPetrus do- h nat librum Paulo , quia non eít dominus libri donati, Min.autem prob. H ocipfo l] qu li - bifputatio 11, Art;t. ult, 1j ldl quód priüs fit librum donare ipfi Paulo , la dom]. quàm non effe dominum libri , €ó ipfo ante l . Yf t donationem non intell itur ex parte Pe. T o tri negatio dominii , fe j F o ante negationem intelligitur dominium. Ergo. i, f Conf, Non minüs determinatio réi in- infant i differentis tollit indifferentiam ejusdem, tle iif uàm donatio tollat dominium, fed . in- m obtintg differentia componitur in eodem inftan. j qdun, ti cum actuali determinatione pro diver. tit inpe fis (ignis naturz, Ergo. Ri Refp. C. maj. N. min. Ad cujus prob. Kntem o C. maj. D. rain, Sed ante deflructionem. dominii formalis intelligitur dominium. , qini 'edentet,, formale pro inftanti precedenci, C. mir. Pro eodem inflanti, N. min. & confeq. Ya dipol uiía ante deftru- nfündere Ratio diftin&tionis eft , &ionem formalem dominii non poteft mitionent intelligi pro eodem inftanti dominium. M formale, utpote effentialiter incompoffi- iniumitr ht in J bile cum fui deftru&ctione, licét debeat intelligi pro inftanti precedenti , nam. t d d jf doml:- aliàs illud ftri&é loquendo non deftrue. 0. 3]- retur, pro figno autem priori naturz ina js; Id eodem inítanti, in quo deftruitur, neque intelligitur exiítentia, neque negatio e- ominus, ; econii jusdem dominii,íed ab utroque praícin- ditur. emst? domin?l Ad conf. D. maj, Non minüs &in eo. o edm fenfu, N,maj. in fenfü diverfo plant qll 2 Ope. D 116 Trallatus de qure. & Tuflitia, un mot oppofito, C. maj, & fic dift, min, N.conf. Ratío diítinctionis eft, quód determina- bj tio potentie indifferentis ad utrumque extremum fit actus fecundus refpiciens iuls d alicdt potentiam tanquam caufam in adu pri- mo , ideoque bzc determinatio non de. iilant cle, df flruit cau(am, fed potiüs eandem przfup- onit, econtra per aCtualem donationem forni, , ip[:mf: r deftruitur dominium formale ex parte do- V nantis, Cort, XOI u lt Inftab. Quidquid conftituit proximam potentiam libertatis , debet in eodem in- nitim ln ftanti reali temporis fimul componi cum a&Qu, & omiífione ejusdem, fed formale ]s dot dominium conftituit potentiam proxi- iihu mam liberé donandi, aut non donandi, D tj Ergo. Maj.eftcerta. Min, prob. Nam. feclusà exiítentià dominii formalis non. h, habetur legitima & libera poteftas do- M nandi, feu abdicandi dominium per actua- quii lem donationem, .Ergo. lt ad Refp, C. maj. N, min, Ad prob.D. ant. dhratg Seclusá exiftentià domíinii formalis pro tl tui) inftanti przcedenti non habetur libera& legitima poteftas abdicandi domintum, Wf C.ant. feclusá exiftentià dominii formalis A ro eodem inftanti, N. ant, & conf, Ratio d l h( diftiactionis habetur ex dictis, & conftat t à paritate liberratis , qua Petrus eft pro- Iu ximé potens ad deflruendam per pecca- catum Á L Difputatio l,. Artic. nlt, ft1? b e catum mortale gratiam fanctificanteni ttmim. przfüppofitam pro inftanti antecedenti. A WRnque B i Objic. ultimó, Donans pro inftanti a. t95 ER &ualis donationis ità confert dominium. radicale donatario, ut fimul in eodem, tio n d i inftanti ipfemet habeat dominium radi- km pnr cale, ergo etiam fic confert dominiun Onationes formalé, ut pro eodem inftanti retineat Tpattedo ipfemet dominium formale, Confir. Per actualem donationem ex pnrimm Leotemin parte donantis non folüm deftruitur do. minium formale, fed etiam radicale, Ergo. nponi qu Ant,prob. Si etenim pro inítanti actuae 2 form) lis donationis, quà Petrus librum donat m proti dongndi ipfi Paulo, eundem violenté raperet Joan- nes , cunc per hanc rapinam non faceret )b Nan. injuriam Petro, fed folummodó ipfiPau- ais non 0, wlts db Refp. C, ant, N.conf. Difparitas eft quód adQualis collatio dominii radicalis N du fit a&us radicalis dominii refidentis; in. 7b;D' an[' donatarío, adeoque pro illo inftanti, quo ls pto exiftit uterque actus , debet exiítere ne- lib ceflarió dominium radicale penes utrum- ninium ! que, fcilicet donantem & donatarium.. ormdi Econtra collatio dominii formalis non. f, M eft a&us dominii formalis, ideoque pro Q eodem inítanti non . prxfüpponit domi- df nium formale ex parte donantis, T Ft(ü Ad confirm. D, ant.. Deftruitur domi- a H3 nium Y 18 Trallatus de durt & Tuflitia, D [ prtf nium radicale pro eodem inftanti, N. ant« a um P . ro inítanti fubfequenti actualem dona- fiee ti onem, C.ant. & N.conf, Ad probat. müanti | ant, N. conf. Licét enim per talem rapi- RU nam non fieret injuria ipfi Petro donanti, d fed folüm donatario, nor tamen hinc fe- oblito quitur, quód donans pro inftanti dona« jnim tibnis non habeat domivium radicale, feu fopot oteftatem legitimam donandi, vel non. fomit, ; onandi , fed, fotàüm fequitur, quód füp- lu pofità acccptatione donationis facta , à p Y donante non violetur dominium radica- nib, le ipfius donantis. Unde oppfitum dicen- a dum effet , fi Paulus non acceptaret do- Cni nationem , tunc fiquidem füppofità hac gt omiífione aeceptationis Petrus haberet ddeni dominium formale , adeoque huic face- nit, ret injuriam Joannes rapiendo librum, Ex MY hucufque di&ti S D 103 Conflat r, Quód pro inftanti actualis donationis domintum formale rei dona- rj fitl) tx non fit penes donantem, fed penes do- d natarium , quia fcilicet per actualem do« üaülp,' nationem adzquaté feu completé fum- Xuy pram deftruitur in eodem inftanti domi. & nium formale ex parte donanus, & pro- d ducitur dominium formale ex parte ipfius lc,na donatarii, Unde pro figno antecedente acceptationis donationis, penes neutrum tra ett dominium formale , ,fcd utrinque ab l Difputatio I.— Artic, lts '119 t Nam illo przícinditur, quantumvis tune pe^ i d. nes utrumque fit dominium radicale, quia Ícilicet ex parte donantis datur in eodem M "t tj anftanti légirima poteftas donandi, feupo- tentia' proxima retinendi, vel abdicandi 0 atj mn iv domi:ium formale, & fimiliter füppofità danti do oblatione dominii ex parte dopatarii le- lial gi'ima poteítas acceptandi donationem , i velnot feu potentia proxima aquirendi dominiü qud ( formale. Hinc actualis donatio completé fumpta folüm eft actus feu exercitium do- YU. um dl minii radicalis notn autem dominii for- nmdo malis, hocenim folüm eft terminus , cir« caquem veríaturdominium radicale, p DO h Conftat 2, Quód dominium radicalé, ; haberd prout hoc ex parte donantis eft poteítas abdicandi, vel retinendi dominium for- wic ace 164. bum, male, & ex parte donatarii eft poteftas acceptandi , vel non acceptandi domi- nium , poílit quidem in eodem inftanti ia r n reali pro fignis diveríis componi cum do- minio formali füb íequente, non autem penesdo- jm do cum dominio formali antecedenti,nam fa. &a fuppofitione, quód exparte donantis ot lu (i domi- remaneat dominium formale, eó quód al« ter non acceptaverit donationem , aut :& » dopatarius aquifiverit dominium forma. nelnit le, non poteít illud pro eodem inftanti ecelt neuria transferre in alium translatione privati- 4 VA. I 7 W N 120 qeadiatus depure e Tuflitia, MWN va, nam aliàs in eedem inftanti poffet qricm fimul in eodem fübje&to componi do- meunon' minium formale & negatio ejusdem , jniniut unde licét Paulus donatarius poffit non g que acceptare, aut alterí cedere dominium. ;olo! formale, non tamen potelt fuppofíita jcd at acceptatione illud pro eodem inüax l m transferre inalium. pudit xof . Conftata. Quód translatio privativa nillu dominii formalis, ftri&é accepta fierinon tncdon poffit intra unicum inftans reale tempo- at ris , quantumvis intra unicum inftans fieri tincdi peffit donatio adzquata. Ratio hujus eft, 1 eudor quia translatio dominii formalis ftricté | nl fümpta przfüpponit dominium formale - o ex parte transferentis, adtoque cüm do- minium iftud non poffit in eodem inftanti i ii fimul effe penes transferentem & transla- tarium , negeffariö includit duo inítan. W : tia realia, ideoque pro inítanti imme- diaté ancecedenti, ultimó dominium for- mále eft penes donantem, & primó non [ eft penes donatarium. Econtra pro in- J ftanti immediaté fuübfequenti , in quo fit aQualis donatio, dominium formale eít primó penes donatarium, & primó non, Si veró fiat fer- eít penes. donantem, ( mo de translatione dominii minüs ftricté fümpta, quia fcilicet non przfüpponit do- f n tunc li, minium formale pencs dqnamem, non i Difputatioll. Artic, ult. I2l hi non requiruntur duo inítantia , fed fuffi- I d. citunicum pro actuali donatione, vi cujus 1 Qltm i tamennon transferetur,fi folüm confertue m dominium formale alteri. Hic aliquimo- ^ oritim vent quzítionem : an dominium formale E g pro illo inftanti, quo primo eít penes do- m nf natarium, fit dominium perfectum. Ad quód refpondet Maurus quzfítione 166, 0 privati non effe dominium tam perfedtum, quàm t ferimor pro inítantibus fubfequentibus , eó,quód tunc dominium formale dependeat à vo- ltmo. hn luntateipfius donantis. Oppofitum fen- b hd tiunt alii negantes , quód iftud prajudi- sls drià cet dominio perfecto, eó quód pro illo 1 formi inftanti quidem dependeat à voluntate ? Cüm d donantis, non tamen dependeat ab illa ninfanti impedibiliter feu revocabiliters, rl jo if GHOHOHOHEHOHEH: *ääää&ää&ää Yi i nium DISPUTATIO [III. T t ipro 1 quoft De Dominio zmperfeélo. vile d )Q D0n Um dominium perfe&um fit legiti- u lt ma poteftas, ex re aliqua percipien- sfhrd C di omne commodum libertatis, de oniti fe poffibile fübje&o habenti dominium., l, u hinc dominium imperfedum eft legitima [ facul« 74 122 Traltlatus de Tare c* 7&4[?264. b faculras percipiendi aliquid, non ramen; " hw yg w W omne commodum libertatis, ideog; illud primarió dividitur in dominium dire- jne V Qum, quod etcíam antonomafticé domi- vt nium vocatur, & dominium folüm uctile. j Sed quia ulteriüs in varias claffes dividi- ii f MW tur, ideo de fingulis in difputatione prz- fenti agendum reftar. ayeati tycdi ARTICULUS I[. srit Qux. De ufu, €9 ufufruclu, 4c babi- [ bm wendt ! £atione. eommu 406 Ranot. i, Quód in fenfü juridico a- à h : liud fit uti , & aliud frui re aliquá , flenthd ütex $. r. Inftit. de ufu. & habitatione Fop conítat, quia fcilicet jus ucendi precis& N re aliquá, quantumvis de fe non fructi- Yi fera non exrenditur ad percipiendos fàl- f tem omnes fru&tus ejusdem, ad quos e- 4 li contra excenditur jus fruendi, intelligi- mitu turaurem nomine fru&tuum, quidquid na- qiu turaliter, vel fua fponte , vel acceden- GU te humana induftria nafcitur, üt ex fun. do fegetes, foenum, h Y m Prenot. 2. Quód alius (it ufus juris, & t alius fadti. Perufum juris hicnon intelligi- Q tur a&uale exercitium legitimz poteftatis, qui fedintelligitur jus,feulegimtía poteftas u- tendi. nln l, Dijputatio YII. - Artic, l. 127 | POn [amen tendi, Perufüm fa&i intelligitur a&ua- Vttp i lis rei ufus, atque id ipfum pariter de ltl dir , VT fruitione intelligendum eft. Prznot. 3. Quód ufus juris,& ufüs fru. ln v &us, feu legitima poteftas utendi, aut fru- difes i endi fübinde conjungatur cum dominió lfütionc p directo, & tunc dicitur caufàlis, fübinde autem fitfeparatusà dominio directo , & tunc dicitur formalis, De quo folo hic J agitur. Quxr. r. Quid fit ufüs juris formali- t 4 hi ter fumptus? Refp. quód fit tantüm jus utendi re aliená falvà ejus fübítantiá. Ità communis fententia lib. . ff. de ufü fru- furidico &u. ln hac definitione dicitur jus, quia € aliqi, hic non defertur ufüs fa&ti, fed juris. Di- hitationt citur 2. Tantüm utendi, quia perhocu-. jpecdst füs juris quà talis differt ab ufü fruu, n frudi. Dicitur ;. re aliená , per hoc enimufus vths ( formalis differt ab ufü caufali. Dicitur !s e 4. falvà ejus fubítantià, per quod exprie nelii mitur obligatio fervandi rem integram. quid Ti Qcedet quóad fübftantiam ità, ut hac deftru&tà teneatur ad re(titutionem faciendamin a- e um lio zquivalenti, Neq; obftat, quód ufua- rius rei fructiferz, üt horti,, agri, aut vi« fs nez habeat jus tantum percipiendi de fru- wl* &ibus ejusdem, quantum ad illius vicdtum yeltt quotidianum requiritur, üt habetur lib, du Quia jus per- lj ?lcnum ff, de umfru&u. : eipiena b 124 Trallatus de fare c Tuftitia, ii cipiendi fru&us non eít plenum, àt per« gia fe&umillorum dominium obtineat ; tum quia plus de illis colligere non poteft, ghijsm J s ! quàm requiratur ad neceffariam fuftenta. tionem, neque coliectos ultra menfuram m retinere, aut alienare poteít, fed tenctur Qu xendt eosdem domino dire&o confignare. Quzr,a. Quid (it ufüs fructus formali- dfimti 10 víondit ter fumptus ? Refp. quód fit jus utendi & fruendi re aliena, falvà camen ejus fub- lr ftantià : ità pariter communis Theologo- ii hvl rüm fententia ex lege fuperius citatà, In hac definitíone dicitur r. jus utendi & qeul il fruendi , quia fcilicec : ufus fructus for, malis, proutrefpicit ipfam rem fructife- jf ram, eft jusutendi, & prout refpicitfrue t &us eft jus fruendi, cx quo ipfo patet , F utendi non eífe terminum fuperfluum, ut f aliqui putant eó, quód fcilicet ufüs pra yi tünc fcindat À fruitione rei fructiferz. Dici- tur 2, realiená per quod ufüs fru&tus for- vdil malis differt à caufàli. Dicitur 5, Salváà dl rei fubftantià, quia licet ufüfructuarius i hic habeat dominium perfectum in fructus jam 1 il i collectos (nam ante actualem collectio- N nem nondum habet plenum dominium Tdy fed folüm jus colligendi ) nihilominus tiamï;.' nonhabet dominium perfectum rei frudti- Q ferz, quam tenetur fervare illefam do- tinoy fru- mino dire&o. Hincpatet: qgöä ufus vbj é&us lii Difputatig IIl Artic. 1, ETI lm,um) lt N UM; für &us conftitui non poffit in re tali, qux unico ufüabfumitur , àtpane, vinó, aliíf- P quehujusmodi, nififübítituatur alia zqui- ;riam Mlmta: valens , ità ut res abfümpra virtualiter U ffv permaneat, stl Quaer. 5. Àn adhuc aliud fit; difcrimen 199 lPte, inter ufum & ufum fru&tum formalé, Refp. s fomi affirmativé, Nam ille qui habet folum t utendil ufüm alicujus rei, non poteft eandem rem « £s ij locare,aut concedere alteri abíque con- VTologo fenfa ipfius domini dire&i. Econtra qui MA habet ufüm fru&tum, poteft eundem ab(- ! ueydi d que confenfu domini directi non quidem H' U&US FCD abalienare , perfedté fcilicet abdicando mÍrudi jus fuum, fed folüm imperfe&é izà, ut al- lpicitfeà ter habeat legitimam poteftatem colli- Ío patt, gendi fructus. Quód fi enim ufum frudtum fnum, u formalem alienare tentarer, abdicatione us prt perfe&a finé confenfü domini diredi , ?. Dic- tunchzec alienatio non folüm effet jure in- as ot valida , fed etiam in poenam attentatz alienationis amitteret ufum fructum, ità,. ) &l yuarius ut hic rediret ad dominum directum, & hus jam uidem utaliqui cum Mol. exiftimanr, ipfo : a ylltio. &o, aliié contra cum Perez afferunt jus )minium i(tud non perdi pro fa&to , fed per fencen- tiam judicis. 1 ]ominu 119 á d Qusr. 4. Quomodo ufüs fructus ob- [im d* tineatur. Refp. eundem poffe dupliciter lo obtineri, Scilicet: lege, & contractu & ( ideo'. E Ji 126 4 Trallatais de fure & juflitia, ideo plerique cum Mol. tra&tatu z. Difp. 8. i U: [Cl ) j ufüm fruttum dividunt inlegalem & con- ventionalem. Nam legalis dicitur, qui pet Ó n'xïx-ï at$, legem feclusó omni contra&tu particulari u confertur. Talem habet Pater quà ad ;oa&mïu bona advenientia filii, his fiquidem abf- que contra&tu cum filío initó plene frui ïure'mva du poteít ecíam poft mortem filii, non ob- Pl Íftante, quod dominium dire&tum circa eadem bona tran(eat ad bona filii ut hic duris ) vt Haunol, tractatu 4. de Jure & Juftitia, Num, 206. alíiq; docent. Conventionalis du ( dicitur, qui per contra&tum, aut quafi con- tractatum obtinetur, ut donatione, em- vondit oui ptione, teftamento, legatos eà fcilicetra- tione, uà dominium rei alterius ab ufü ( fru&u diftin&tum obtineri poteft, g 1II Quzr. j. Quomodo amittatur ufus fru. m x &us. Refp. eundem amitti primó : per Q 'aquifitionem dominii dire&i, tunc fiqui- dem ufüus fructus formalis definit,& fucce- Qu hi dit caufalis, 2. Per mortem naturalem ufü- .2 fru&uarii ; quia fcilicet jus iftud non- l deícendit ab ufu fru&tuario ad hzredes W quamvis neceffarios eó , quód fit jus per- al ; l] at fonale,feu áffixum períonz determinatz. Hinccorhunitatibus, quz deficerenon pof- Ti üten funt , nifi in contractu adjectus fit certus terminus , przfiguntur 1oo, anni, quibus ür : ut ad NT clapíis uíus fruQus extinguitur ; PI'O- ([:u' Difputatio 11l Artic, 1. 12p i D proprictarium redeat, 3. Per deftru&io- Jemö(cor m ul u nem rei, in qua ufüs fru&ua conftitui- tur, nifiinipfo contracu fübftituta fit Wt alia res , quz huic deficíenti fuccedat. qi qui 4. Per alienationem usüs fructüs finé [ il d confenfü domini directi attentatam, licét ro plesis jure invalidam, üàt fuperiüs didtum eft, g, li nond Per præfcnpuoncm fa&dtam à Domino di- &GUm t re&o fi fcilicet ftatutó tempore ufu fru- lr ur &arius jure füo non utatur, 6. Per ela- & hij pfum: cemporis przfixi, autconditionem vetndl adje&am purificatam, quà folà pendente itquity conceffus eft ufus fructus , vel etiam pet AtL0IX, ( conditionem onerofam non adlmplctam ieilott ab ufufructuario. TU 1b U YI2» Quzr. ultimo ? quidfit habitatio Refp. f quod habitatio fit jus.utendi domo aliená rofasfru cum facultate ejus ufum abahenandl e- m: tiam finé confen(u domini dire&ti,üt habe- u fu. turexlege, ad Antiquos, Cod, de ufufrue A fece u& habxrmonc, ex quibus patet, quod ml habitatio aliquid participet ab ufu fructu, ld of & aliquid ab ufu juris, & fimul ab utro- heredet que differat, nam per primas particulas jsper diftinguitur ab ufü fru&u, & (imul con- TOIAta. venit cum ufü domüs , quia habitatio nonpt non eft jus fruendi domo , fed folàm jus fit centi utendi; per ultimas pamculas diftingui- , qi tur ab ufu juris & convenit cum ufü fru- [ u &u, quia fcilícet, ille qui habet folum ufum do- P [ 128 Tratlatus de fure & fu[litia. guniCO | domüs , non habet jus nequidem imper- ao e&é alienandi ufum , licet jus incolendi mv domum abfque confenfü domini alteri elo - j, nl care aut concedere poffit, econtra qui habet jus habitandi poteít finó con- j fumyto (fenfu domini directi ufüm domus elocare ei iv & concedere alteri, licet iftud abdicare «t non poffit fcilicet : donando , yendendo werdot alteri jus inhabitandi domum. sinni ao ARTICULUS il Viutany quit, n ufus licitus , quores confu- gj emitur , fft feparabilis & Dominto a ejusdem. In, fip: w Rzn. r, Quod res, quibus uti poffu- p mus fint in duplici differentia, nam L alig non confümuntur unico ufü, ut do- Vil t 11j mus, hortus, alix econtra quz unico ufu deítruuntur üt panis manducando, vinum fibtr Vr bibendo, &c. His adjungitur pecuniaeó, uód hzc fit entitativé permanens, & pri- Wa marió fit ordinata ad factendam cum rebus Áttrin aliis permutationem ; ideóque emptione quii abfumi dicitur. Cüm igitur ex didis N * Ári Articulo przcedenti ufus juris formaliter fümptus fit jus utendi re aliena falvà ejus. fs h dem fübítantià. Hinc fequitur, quód for- nre, rebznl malis xlzfus juris conítitui non poflit i Q quz li Bilpuialio 1. Artic, li, 129 ii que unico ufü abfümitur eó , quód per Pb toleng ldl hunc non maneat rei fàlva fubftantia, li- cét in hacconftitui poffit ufus juris caufa- y t qu À I lis. Unde D. Thomas 2. 2, quxft.7 g. Art, r, ait. In rebus, quarum ufüs eft ipfarum con- Ormu d fumptio,nondebet feorfim computari ufus ld od rei à reipfa, fed cuique conceditur ufus, ) Yendtnt €xhocipío quod conceditur res, & pro- ] pter hoc in talibus per mutuum transfer- ] tur dominium, ita ille. Et ex hoc funda. ï mento ulteriüs deducit, non effe licitam l ufüram,qua propter fummam mutuam pe- trtfe cuniz, tritici, vini &c, alteri datam, exi- 1777 gitur pretium usüs pecuniz , vini triti. ci &c. Przp. 2?, Quód hícnon moveatur qux. 114 wti pf ftio: an ufus fa&ti folüm phyficé confi- Yjn, hat deratus, quo res confumitur, fit fepara. fo, utd. bilis à dominio ejusdem, hoc enim cer. Qnico u tum efle patet in illo, qui panem furtó füubtradtum comedit, Unde folàóm mo- d r :cunich, vetur controverfia, an ufus rei licitus, s Mi quó eadem confümitur, fit feparabilis à r dominio rem confümentis, Hszc autem motiont quzítio exorta eft tempore Joafíis XXII, x didi Summi Pontificis , & tantis animorum, li ftudiis agitata, ut exinde nata fit hzre- db fis Fraticellorum, qui pertinaciter afíe- t in rebant, predictum Joannem,& fübfequos (rits Pontifices non ampliüs habere infallibi- [ lem I 130 Traltatus de dure & Tuflitia. g lem affitentiam SpiritüsS. in controver- fiis morum & fidei , cüm enim venerabie gitioq d. lis Ordo MinorumS. Francifci vi fuz pro- feffionis religiofz non tantüm in.partivcu- w r lari, fed etiam . in communi abdicet om- QO (uf ne dominium proprietatis etiam in res exam ! boxy pertinen tes ad victum quotidianum ita, ut dominium i(tud maneat pen es Sedem, nl pin à Apoftolicam, prout confítat ex declara- . tione Nicolai 4. Capi te exiit, qui femi- pitts ficatione in6. Hinc ex tet us ! nat. de verb. figni Succefforibus Joannis XXII. exiítimans ^ at dominium rei ufu confump tibilis necef- ivl arió effe penes illum, qui rem licité con- dma fumit in fua extravagantea d Conditorem m titulo füperiüs citato, declaravit , fe do- code minium iftud quóad res ufü confumptibi- yupte les tanqua m fidum & Chymericum non quh admittere , fed penitus repudiare, Huic . n at &amen extravaganti derogàrunt fubíe- C0 uentes Pontifices confirmando declara- / gua Nicolai IV. & dominium iftud tionem p adSedem Apoftolicam recipiendo , con- qui cedi fcilicet FF, Minoribus precisé ufum nomiq licitum przclufo jure utendi. Wt ] XI Prznot. 3. quód facultas moralis uten- di re aliqua dupliciter conferri poffit, [ d Primó quidem, ut femel conce(la à domi- no reinon (it. ampliüs ab €eo pro bene- ln dicta placico revocabilis, adeoque prz acul- jl " V'Di/putatia III. Artic, 1l 131 nf Dieg facultas in confervari non dependeat ab . arbitrio privato alterius eandem concre. W. dentis. i, Secundó , ut coricedatur facul- tas refervato jure. eandem pro benepla- Aüem, :rg'am w cito fuo femper revocandi ità, ut hec etiam in confervari dependeat à privato lo i D5 Setto, beneplacito alterius: (íic dives pote(t da- tam pauperi facultatem inhabitandi do- &t dechy Qu fei mum, & veícendi ciborum reliquiis im- pedire, tunc enim pauper nullum obti- (, inc er egllin net jus proprietatis, fed habet puramli- centiam utendi domo & cibis; econtra (i blis n icitio dives fe obligaret ipíi pauperi, quód eun- dem ante certum tempus non velit é do- onditords mo - expellere, tunc temporis eidem non t d conferet puram licentiam, fed jus aliquod [umptib |cüm non proprietatis. Atque hzc eadem intelli- genda fünt , (i dominus det ip(íi famulo n Hüïf pecuniam inter pauperes diftribuendam., t fbl aut eidem det librum conjiciendum in i. o dtthto gnem,tunc enimfamulus nonhabetcullum iüm if jus proprietatis in pecunias , aut librum, jo, Ctt quia non agit nomine fuo , . fed folüm, ' i m nomine füi domini tanquam inftrumens tum ejusdem. His preznotatis ]5 0te? Dicendum 1. Licitum ufum rei ejus. r16 | p dem confumptivum feparabilem effe. à 400 mll dominio & jure proprietatis. Probatur. pl Nam potef(t dari pura licentia utendi re p j ; aliqua, quz nullatenus (it dominium, fed li j 2 hoc l 135 rratiatis de fure & fuflitia. * g hocipfo. Ergo. Min. patet, maj. prob; ao t -Nam legitimus rei dominus pot eft alteri men obl qbul facultatem indulgere utendi re , atta Sed p ro fuo beneplacit o revocabilem. talis facultas eft pura licentia feclufo om- tocbl Min, xioni ni dominio proprietatis. Ergo. eulutt ob. Ad dom inium proprietatis non. , que in fuo den t fufficit facultas utendi re ivato alterius quiai coníervari dependeat à pr Ergo. o, beneplacito. cutate Confirm. Nam poteít dari licitus ufus . rei de fe permanenti s abíque dominio e- i (t licitus u- nium* jusdem , ergo eti . am dari pote fus rei, quz con fumitur abfque dominio m Antec. admittitur ab omnt- 6t ejusdem. lm bus, eó quód Petrus indulgens facul. . tandi Paulo , ídque ex gratui- gt tatem equi . ta benevolenti a, nullum conferat domi- p nium, aut ufum juris formalis ipfi Paulo. vin fci, Conf, prob. Nam ideó primum fieri po- teít , quia Paulus plus juris non obtinet, po. uàm eidem velit conferre Petrus , fed tim, ariter in calu altero Paulus plus juris non caqfc« obtinet in re confumptibili, quàm eidem N V velit conferre Petrus , adeoque fi dicat hic, fe retinere dominium, & infüper al- m l fe non acceptare domi. fij vér proteftetur, nium , tunc eó i pfo dabitur pura licentia QU ab omni dominio diftindta, Ergo. n (fe inter I 712 Neque dicas 1, Difparitatem e utrurne J : Di[utatio ,. Artic. Tl, 153 mii' þl'ob. Md er utrumq; cafum przdi&tum eó, quód tunc» quando res eít permanens femper fit re- A men li, N vocabilis facultas conceffa; econtra quan- db do res confümitur , non fit ampliüs re- vocabilis facultas pro inftanti confüm- fo, N t Wt ptionis, nam Petrus concedens Paulo fa- cultatem comedendi panem , fruftrà ean«- It [n u ) alteiu dem revocaret, dum alter panem actu transmittit in ftomachum , adeoque in., n ts uno , fecus in altero cafu poffe haberi fa- cultatem legitimam fine dominio. Con- pmniote tra enim eít , quód ad tetinendum domi- ib doninh nium ex parte Petri fufficiat potentia Ant. pro eodem inítanti revocandi licentiam ] om y fieil datam, quo res aCtu confümitur à Paulo, licét non adfit poteítas revocandi, füb- Lgrtüe fequens ipíam rei confümptionem , uti y doni« juxta ipfos adverfarios ad (ervandum do- pBPaulo. minium rei permanentis fcilicet equi fuf- Mi p ficit, quód Petrus pro eodem inftanti , obtit, pro quo Paulus equitat, labeat poten- y, il tiam antecedentem revocandi, licét non pirmot confequentem, , dim Neque dicas 2. de hoe ipfo effecontro- ( dicit nsf' verfiam; an poffibilis fit pura licentia feu pat al'- facultas licité deftruendi rem , quz it di- domi ftin&ta ab omni jure & dominio, adeo- jicenti que dominus poffit alteri conferre poten- tiam deftruendi rem, quin eidem confe- iïeima rat dominium e, ,qpöd iftud fic ] egitima r ; facule b qratiats de fure & fuftitia; 134 j .facultas ex re aliqua diredé percipiens d leg di commodum u libertatis, quam fa» cultatem utique habet ille, cui domi« [ä, 'M' [ E nus dat licentiam de(truendirem. Contra bt enim eft 1. quód hinc fequeretur, non. offe famulum licité ex mandato domini hi fng atj f brum conjicere in ignem, aut pecuniam euts diftribuere:paureribus, nifi dominus ei- giünt dem conferat.jus proprietatis in liorum. & pecuniam , quin imó fequeretur nona side r ftig P offe dari puram licentiam ad ufum rei non déftru&ivum , diftindtam ab omni q groyti dominio, quia hoc ipfo, quód dominus concedat álteri licentiam equitandi , ha« feill juni bet alter facultatem legitimam utendi e- fanteh tunt, quo, quas f&quelas adverfarii non admit- m 119: Contra efta. 'quöd magna fit diverfitas UV qnn inter facultatem legitimam, quz e(tpura f di licentia, & facultatem legitimam , qus eft dominium, aut jus adtivum proprieta- propr vod tis. Nam pura licentía eft facultas folüm negativé fumpta , utpote femper revoca. Dis nhi bilis ab altero , ideoque confiftit in po- tentia phyfica precisé non impedità per E OY legem prohibentem ufurn, aut deítrudio- nem reíalieng fine confenfü domini.Hinc dl feclufo quovis alío impedimento, deftru- if &io reieffetillicita , fi fieret: ánte con- tidi l- prof fgnfqm domini ;aut pq(t «confenfum ab i [o) 1 i Ü Difputatio TI, Artic. V 15$ fj lo révocatum, adeoque hic femper po. ] V fs teft legitimé impedire alterum ab ufu | I 60mi'- rei, aut deftructione ejusdem, quin al« C ter viciffim poflit impedire dominum. [2 40 donii ab ufu & deftru&ione rei, quod ultimum hic fingulariter obfervandum. Econtra péturn ad jus activum proprietatis réquiritur fa. Trinos d. cultas legitima pofitive fumpta , fcilicet lfrüm, ràunita favore legis ad percipiendum di- Uf OT récté commodum libertatis, ut fimul res m i ftringatur libertas aliena, adeoqué al- -b oml teri feclufo confenfu ipfius habentis jus | dorim proprietatis, deftructio, aut nfürpatio rei indi, la fit illicita. Unde fi Petrus habeat. ufum gtend e juris formalis ad equum alienum , poteft tadmit ftante hoc jure impedire ipfüm dominum equi ab ufu ejusdem. Patet igitur poffe fverüat dari puram licentiam diítinctam ab omni : p dóminio & jureactivo proprietatis, Quód m, ( fi dixeris hanc eandem licentiam effe jus royriti proprietatis revocabile, tunc quzfítio de s folm voce inftitaetut, " & féftch Dico z. licitum ufüm rei confumpti. 120 vum dari defactó in Ordine Minorum fe- p i ptt clusó omni dominió & jure proprietatis.; ndie Prob. Nam ufüs rei licitus confümptivus j n eft feparabilis à dominio ejusdem; fedhoc aettt ipfo. Ergo. Maj. conftat ex huculqué (e at dictis. Min.prob. Predi&us Ordo vi fuz TT proféffionis religiofe non folüm quóad h l4 pet- Di v6 Trattatus de fure & Tufficia, t erfonas particulares, fed etiam quóad ( nruco& totam communitatem abdicat omne do- D ftuy eQm minium proprietatis ea ratione, quà illud deros: abdicari, & Sedi Apoftolicz refignari po- Coft teft , àt ex illorum regulis, & ftatutis ha- betur. Ergo, 1 m Con£r. Authoritate Nicolai tertii cap. eibilo exiit. de verb.(ignificatione in 6. dicentis: lgs n r l Condecens fuit ei profeífioni , quz fpone ln tedevovit Chriftum pauperem fequi, om- - nium abdicare dominium , & rerum fibi giny neceffariarum ufu fore contentam. — Ubi M idem ulteriüs fubjungit, quód in rebus Je omnibus habeant precisé licictum ufum. TC N : fa&i,'(eclufoi omni ufu juris, Ergo. (s ARTICULUS Ill. [ qui contrariis Argu- vl Occurritur mentis. fqi don [ jic. , Repugnat, ut dominus alteà 121 OB ri conferat facultatem legitimam. [ deftruendi rem, quin eidem conferat do.« hi minium rei, fed hoc ipfo, Ergo. ^ Maj, Y prob. Nam facultas utendi in rebus, qua- q rum ufüs eft confüumptio illarum, non, bn ! diftinguitur à dominio, üt ex verbis D. h 'Thomz Num. 113.adductis conftat, idcos que etíam lege 2.ff, de ufüfructu cosum, li quz l Dijputatio l1. Artic. IIf.. 132 TR qui ufü confumuntur , fic ftatuitur: ficib! iUtne do. ] vini, frumenti, olei ufusfru&us legatus erit, proprietas ad legatarium dicenda ii o eít transferri. Ereo, | amkhac Confir. Hoc ipfo, quód Petrus habeat à domino licentiam, quantumvis revo- [tttl cabilem comedendi panem , eó ipfo Pau- f,dicnty lus rapiendo panem faceret Petro inju. quepo, riam ítride talem , fed hoc ipfo Petrus RTA per illam licentiam habet jus proprieta- term (hj tis in panem. Ergo. , U Refp, D, maj. Ut conferat facultatem ET irrevocabilem, C..maj. facultatem femper tum i revocabilem, N. maj. & (icdiftin&a min, $ N, conf, Ratio diftinctionis habetur ex Unode verba Doctoris didtis Num. 119, I Angelici, & legis citatz intelligenda funt, quódalteri concedatur uíus irrevocabilis Ál talis rei, quz ipfo ufu confumitur, hanc fiquidem facultatem infeparabilem effe à dominio rei ultroneé concedimus, jnis 4 Ad confir, D. maj, faceret illi injuriam Jtntn. oppofitam juri, quod Petrus immediaté t do« habet circa panem , N. maj, juri folüm , Mij naturali , uód Petrus habet, ne ab ali- »us,qkll-. quo per vim ut fraudem impediatur à beneficio, quod eidem dominus vult prz- , l ftare C, maj. & fic diftin&a min. N, conf, nbis D i Ratio dift, eít: quia, licét Petrus in ca- m ulo , r fu pgædiötg pattr;ggr injuriam à Pa I(IOD s 158 Trálatis de 7uve & Tuffitia. non tàmen exinde fequeretur, quód Pe- W i gids trus habeat jus proprieratis circa ipfuni panem, üti patet exinde, quia fi dominus l ip[NS o 1 prohiberet Petro , ne recipiat panem à gt Paulo , tunc Petrus deberet aquiefcere 3 a d mándato domini ipfius. jec g 122 ' [nft. Non poteftdominus conferre gra- tuitàm licentiam Petro , quantumvis re- dieti vocabilem comedendi panem , quin hoé conlumgü ipfo abdicet dominium, feu jus ptoprie- sinio, stium Y tatis; fed hoc ipfo. Ergo, — Min. patet, tnaj prob, Nám eo ipfo , quód dominus r V o det gratuitam licentiam comedendi pa- nem, fe obligát Petro, quód exigerenon ii ttit velit pretium paais, fíi quo cafu hunc Perrus comederet , priusquam licentia slle: 1 oj revocatur, aliàs non daret illi gratuitam licentiam , fed panem re ipfa faltem con. qua f ditionaté venderet. Ergo. Refp. N. maj. Ad probat, C. ant. & N. bil, donii conf. Ratio negandi eít: quia hinc fo- Ml lüm fequitur, quód Petrus confumens panem ex gratuita licentia domini, non w obligerur ad folvendum panem, quia fci- dgthal licetnon violat jus proprietatis ipfius do- b M mini, eó quód illud non manducet abíq; confenfu ejusdém, ad quam folutionem ipt toní teneretur, fi panetn finé licentia mandu. cáffer; hincnon obtinet jus aliquod pro- Yen] ltv prietatis ad carentíam folutionis, nam ab ; Difputatio TI1, Artic. TIh. 129 * a ab hac obligatione jure naturali immu- i Muj ii his e(t eó , quód (cilicet non violaverit l hriny )us ipfius domini. Dl rttm ) Objic. 2. Siufus licitus rei confumpti- 123 ^ A vus feparabilis effec à dominio ejusdem, tubc fequeretur licitam effe ufüram, fed vnfemga hec feque!a admitti nequit, Ergo. Min. DUUmylst eltcerta. Maj.prob. Nam ufus licitus rei quin hn confumpuvue poffet vendi retentó do- i ptopris minió, ideoque Petrus retinendo domi- li tet minium 100 aureorum poffet pro quings d m aureis vendere ufüm Paulo ejusdem pe- eltsd s cuniz, & vendito ufü poftmodum vende- fitret re lp('um dominium ità , ut pro 100 au- Z reisreci»iat ultra 100 aureos f pro ufü, lIcentia ed hzc effet manifeíta ufura. Ergo. TattlCàt Copfir. Licitus ufus rei confumptivus, W C0n quantumvis revocabilis etiam prout di- ftin&us à dominio, foret precio zttima- a bilis, fed hoc ipfo poffet vendi retentó hite f dominió ejusdem, Ergo. nümmeny Refo. N. maj. unà cum fua probauone, [/, 101l quia fcilicet hoc ipfo, qubd Petrus ven- ul ( dat Paulo dorninium rei ufu confumpti- (is00 bilis, non pote& eidem feorfim vendere u(um rei precio diftincto, ut ex adducta tabft 10ntt ipfius D. Thome authorltate patet , & nandi con(tat exinde , quód hac venditionerem vendat unà cum ufü cariori pretio, quàm p J hin fit valor intrinfécus ejusdem rei , quia L cili- b 140 Trallatus degure c» Puflitia. W'J.bmi fcilicet ipífum dominium 100 aureorum [&zlbïüs | etiam prout íncludens facultatem utendi non valet plus, quàm 100 aureos, ideo- ;;:t& Jiot g t que Petrus exigens roo aureos pro do- minio, & ; pro facultate utendi exige- g wnie ret pretium iniquum à Paulo. lls à tb d Ad confir. D. maj. Effet pretio zítimae bilis pariter revocabili , tranf. maj. pre« drend greuma tio irrevocabili, N. maj. & fic dift. min. N. conf, Ratio diftinctionis eft ; quia ObjiCI 3' boc ipío , quód Petrus facultatem revoe ipud ii cabilem venderet pretio irrevocabili, eà ipío iniqua effet venditio , nam poffet elusq yuiil Petrus acceptó pretió illico revocarefa- cultatem utendi, ut Paulus fruftrà fubeat mb ! jacturam pretii, hl 124 Inft, Si £ acultas revocabilis uteadi :od OM aureis prout diítin&da à dominio poffet Vi vendi pretio revocabili, tunc pariter fa- qui cultas utendi 100 aureis,, (i hzc pro cer- qui to tempore fit irtevocabilis, poterít vene iil di pretio irrevocabili retentó dominió , ly, fcd hoc ipfo licitaeffet ufura. Ergo. Min. (nn patet, maj. prob. Nam facultas utendi re Ll i j permanente, fi eadem pro certo tempo- re-fit irrevocabilis, poteft vendi pretio b irrevocabili feclusó dominió ejusdem.. Trin " Tan Ergo (imiliter, d Kefp. N. maj. Ad cujus prob, C. ant. t Ti N.confeq. Difparitas eft: quód facultas irtee àtti li bilputatio I1. 4rtic. I1I, u lt lt irrevocabilis utendi re permanente fit feparabilis à dominio ejusdem , ideóque mMS, idCG poteft licité vendi retentó dominió; e- It d contra facultas irrevocabilis utendi re, Utl quz unico ufü confumitur, non eft fepa- 0. rabilis à dominio ejusdem, ideóque re- 'ro dl tentó dominió vendi non poteft facultas f mj g irrevocabilis etiam pro certo folüm tem- ( dii, m N pore utendi too aurcis, r qui . Objic. 3. Dominium rei, quam aliusli- 125 A tey( cité poteft deftruere aut confumere, eft Vl e dominium inutile & fictitium, ergo fa- Qu pf cultas confümendi aut deftruendi rem fe- n parabilis non eftà dominio ejusdem. Ant. [ri ia prob, Nam L, omnium proprietar. ff. de ufu- frudu (tatuitur, ut ufusfru&us non fitper- dl 10 petuus , ne dominium directum rei fru. lo pf Gifere fit inutile, & aliàs fequeretur , quód Petrus poffit licité vendere panem, pierl vpro t quóad dominium ejusdem, & fibimet ipfi terit vt facultatem retinere comedendi panem. Ergc. lii 3. f Coníf. Poteftas licét revocabilis deftru- t endi rem eft major quàm poteftas eandem tenpt alienandi, fed poteítas alienandi fepara- grei bilisnon eftàdominio. Ergo, Maj. patet, ISOen min. prob, Nam habens poteftatem alie- nandi transfert dominium rei inalterum, " ergo hzc poteftas infeparabilis eft à do« minio, quia fcili fj et nemo plus juris trans- p fertinalium, qu 3 m ipfe habet, . Rcïp.» E 142 Tm&atusqïdre 7ur.e & p uflitis, m Refp. D. Ant. Dominium rei, quam a* A ) "n Q lius licité poteft confumere facultate re- :;Dmam vocabili , eít inutile , & fidiitium, N. ant. Facultate irrevocabili, C. ant. & N, u u conf, Ratio diílin&tionis conftat ex huc. clicet ! ufque.di&is. Neque obftat lex fuperiüs ii cítata, hzc fiquidem loquitur de ufufru- &u, qui eft faculcas irrevocabilis fàltem ho ? M. ro certo tempore ità, ut tunc non der n pendeat à confenfu ip(ius domini dire&i. Ad confir, D. maj, Pote(tas revocabilis ao yj, i confumendi . rem major eft, quàm poté- volund ftas folüm alienandi, tra:f. maj. quàm, g poteítas irrevocabilis, N.maj. & (ic dift, eul min. N.conf, Ratio diftinctionis e(t, quia " licét irrevocabilis poteftas alienandirem ii yind feparari non poffit à dominio ejusdem.; poteít tamen feparari poteítas revocabis taris dhw) lis, àt paret in Procuratore, Difpenfato. re. Unde licéc alienans authoritate pro» i T pria non poffit plus juris transferre in a. lium, quàm ipfemet habeat, contrarium Wep tamen dicendum e(t de illo, qui rem alie- d if nat authoritate domini. 126 Inft. Si facultas revocabilis confumen- & Ti di rem feparari poteft à dominio ejusdem, tunc quilibet Religiofus poteric abíque r Uïü Y Con licentia Superioris uti quacunque fumma lii pecuniz, quin ledat votüm paupertatis, Íed hoc admitüi nequit, Ergo. — Min. eft f certa, hi H Difputatio 1I, Artic. IIl 14$ d certa juxta omuoes Theologos, maj. pro- hte batur, Quia Religiofus nonlzdit votum A. ] paupertatis , nifi fit proprietarius rei, fed " [ &j poterit uti pecunii abíque co , quód od liehy fit proprietarius ejusdem , . acceptando llif ltrlyi fcilicet folam facultatem utendi, & re. Iürde linquendo propirictatcm domino pecuni. vablls ij rgo. lUnc non à Refp. N. maj. Ad prob. D. maj. nifi fit Ttini direi proprietarius , denominatione de(umpta Htl ex proprietate, aut dominio pecuniz,N. Qu potr maj. denominatione defumptaex propria [ j qie voluntate , quà fine confenfu Superioris uj d i utitur pecunià, C. maj. & (ic dift. min, N. Yisel g conf. Ratio diftincuonis eft: quód Re- fenandire ligiofus per votum. paupertatis femet- eusttm. ipfum obliget, quód omnibus etiam ne- j tetocli ceffariis uti nolit in& facultate Superio- Dipeolum ris tacità, vel expre(sà , adeóque licéc in, oriute p caíu predicto non fit proprietarius deno. yeneiti minatione fumpta à dominio & proprie- contatüt tate pecuniz , cujus vi fue profeffionis eft incapax,, eft tamen proprietarius in ae jin 4!1'4. lio fenfu , quatenus utitur centia Superioris, pecunià üngäli. onfümet gjusden Objic. ultimó eontra2, SiOrdo Mino. rum non haberet dominium rerum ufü u À j at u füntt confümptibilium , deberet dominium i- ftud relidere penes Sedem Apofítolicam, upcm'f fed hoc admitti nequit, Ergo. — Maj, pà- Min.:.' [j bl 144 Tratlatus de jure C jullitia. jjv tet, min. prob. Nam fideles dantes eleez mofynam non volunt dare dominium Se- gj d m di Apoftolicz , ied hoc ipfo Sedes Apo- ii ftolica non habet dominium eó , quód i- ol t ftud obtinere non poffit independenterà y deen voluntate fidelium. Ergo. M o Confirm, Si fideles non darent domï. venuit nium ipfi Ordini , fed Sedi Apofítolica , du non facerent aCtum mifericordie , quia Jit,quöd] non darent eleemofynám pauperi , fed diviti, fcilicet Pontifici. n Confirm. 2, Saltém eo tempore, quó ( gt Joannes XXII. rejecit dominium rerum. hd ufu confumptibilium , permanfit iítud pe- (nil nes Ordinem Minorum. Ergo, Refp. C, maj. N.min, Adprob, D.maj. finti Non volunt fignaté dare dominium Sedi im ; qi Apoftolicz, tranf. maj, non volunt exer- WL Ti cité dare, N, maj. & fic dift, min. N.conf. ptopn Ratio diftin&tionis eft: quia fideles dan- ln tes eleemofynam ea ratione illam confi- gnant Ordini , qua ratione hic illam acce- lm ptat, juxta regulas & conftitutiones fuas; W L Cüm igitur Ordo non acceptet eleemo- &le fynas fidelium, nifi cum hac conditione,ut dominium fit penes Sedem Apoftolicam, af ideo fideles exercité conferunc Sedi Apo- x ftolicz hoc dominium, licét itud nonin- lits Ws ] tendant fignate, Ad Vs 6'"&'. Difputatio 1. Artic. III, 14$ - CT Ad confirm, r. N. ant,. Quia hoc ipfo, t dümïnium& «uód fideles velint dare eleemofynam Or- LC dini ad utilitatem ejusdem, quantumvis U gt dominium dependeat à Sede Apoftolica, lw €ó ipfo exercent a&um mil(ericordiz ità, ut eleemofypam pauperibus conferant, d i Ad confir. 2, . ant. Quia dominium, Apofolis reman(üit eo. tempore apud fideles ipfos Qu MT dantes eleemofynam , niíi quis dicere ve- , f lit , quód Pontifex tunc laxaverit votum paupertatis ità, ut totus Ordo potuerit Tptt, qu & reipíà acceptaverit dominium rerum. m re, pertinentium ad victum quotidianum, Ex huenfque diáis tft ii Conftat 1. quód licitus ufus rei con- rag :Jb.D.ma;Z famprivus fiz fcparabilis à dominio ejus. hum $ed dem , quia fcilicet poflibilis eft pura Ji- ontere centia confümendi aut deítruendi rem di- i N ftindà ab omni dominio & jure a&tivo fiüdes i proprietatis, hoc enim includit facultatem [lim con irrevocabilem, feu independentem à be. ilum at neplacito alieno quóad fui confervatio. fons as nem, econtrà pura licentía eft faculras r eletmo legitima, quz in füi confervatione depen. det àbene jtione,t placito alieno, ut[ärpper revo- flolicam cari poffit. v A Conftat 2 quàd hinc non fequatur, ylnont liciram effe ufuram ità, ut vendi poffit ufüs rei confumptibilis retentó dominió l ejusdem , quia fcilicec pretió vendi non po:ett ^ ) Tratlatus de fure & fuflitia. 146 | h qü'lï res aliqua , nifi transferatur jus proprie« tatis in emptore m, cüm autem jusuten- «t jj o di re confümpti bili, utpote facultas ir- qdram revocabilis feparari non poffit à dominio üt Num, 113.0 (tenfum eft , hinc n i ejusdem, iylan ufüs rei con fumptivus vendi non poteít [ retentó dominió ejusdem, ód Ordo MinorumS, Fran- Yinly Conft. 3. qu at cifci non habeat ullum dominium,aut jus sieun roprietatis , nec qui demin res ad victum uotidianum neceffarias, fed adzzquatum f gen j dominium fit pe nes Sedem Apoftolicam, ità ut habeant puram licentiam ut endi , tibuy Pontifex revocaret licentiam , n CQ unde, fi zij d non poffent extra ufum neceffitatis extre- mz uti rebus per tinentibus ad victumn ur, H ifi hoc ipfo violarentjus (ur, uotidianum , n Pontificis, M Qu t ARTICULUS IV. Injy Comm De þEmp/Jyteuji, Fundo; €9 Libello, lum ( Uxr, t, Quid fit Emphyteufis? Refp. ïmphyt 129 uód fit ceffio dominii utilis quó- g Vs ad rem immobilem cum obligatione ean. dem meliorandi , & perfolvendi Cano- OT fionem domino K nem , id elt certam pen ii directi, hery dire&to in recognitionem domin jum puré tità hinc Emphyteuta hab;c 'domin utile, u Difputatio 11l,. Artic. V. j i"ï n Opf ic- T utile , quia fcilicet dominium directum, Ut n It hs j permanet penes proprietarium rei immo- bilis, cujus nomine intelligitür fundus ad UET A culturam aprus, üt ipfa vocis E.«hymolo- fund i ía indicat eó , quód Emphyteufis latiné Q n implanrationem, aut infectionem fignifi- um Ia cat , habet econtra penes dominium uti. le Em;hyteuta obligationem meliorandi, Va j ld et excolendi, aut confervandi fundum d vídum alienum, fimülque perfolvendi Canonem, Mequtim feu penionem realem five in pecunia, five ol in tritico, vino , alisque, quz penfio non um u tribuitur titulo pretii, prout in elocatio- lientan, Aitj tj ne contingit, fed folüm titulo fubje&ió- nis ad reco gnofcendum dominium dire- d vicun, &um, Vareot j Quzr, ?. Quotuplex fit Emphyteufis ? 130 Refp. Eandem dividi r. in Ecclefiafticam, quando fcilicet dominium dire&um per. l tinct ad Ecclefiam, aut pium locum, licée Emphyteuta non fit perfona Ecclefiaftica, Tibl Communis feuaica dicitur, cujus domi- nium dire&um pertinet ad laicum , et(i [j f Emphyteuta (it perfona Ecclefiaflica, Se- d cundó dividitur in temporaneam, qux jone eit ad dies vitz, aut certum aliquod tempus, d Cv non tamen minüs decennió conceditur, & perpetuam, quz ulteriüs fübdividitur in doni j r hzreditariam, gentilitiam , & mixtam.. Prima dicitur, qux ex prima inftitutione n i, a devol- D qratlatus de 2ure e» ?ä[iätäa. 148 M iLis devolvitur ad haredes, licét extráneos 5 Gentilitia, quze devolvitur ad filios & alios [9] dem ftipite defcendentes , ;nïteuïïï' agnatos €x e dem non finthzredes, Mix- qm, uapntumvis li i Em ta dicitur, quzx ad folos agnatos hzredes idr devolvitur , inde, quatenus excludit ex- domiti traneos, convenit cum gentilitia, & qua- Emj tenus excluduntur agnati non hzredes , tonidt convenit cum hzreditaria, conditiones ad ob- donimi FTY: Quzr. j. Quenam Qut, tinendam, vel retine ndam Emphyteufim ? Refp, Exjure communt yit 1 requiraptur . edfum| neceffarias e€ ffe conditiones fequentes. I. ufis conferatur per fcriptu- T Ut Emphyte timpa ram feu inftru mentum aliquod fcriptum , [ive deinde illa fi t laica, àt habetur lib. (idht five (it ( 1. & fequen, Cod. de ufufru&u , Ecclefiaftica , üt ftatuitur authentica de u qilt non alienandis rebus Ecclefiafticis. 2. Ut hinci Emphyteutaproprii s impenfis fundum ex- aliàs ob negligentiam tit colat, & confervet, fpoliari pot eft àdomino di re&o jureEm- Emph) Si vero abíq; illius culpa ali- feat phyteufis 5 qu id penitus deftru&tu m,aur collapfuüm fit, 'r.vauc ! üt domus , horreum ftabulum, teneretur l*.e.'quer illud proprieta rius reftaurare, üt ftacuitur [iti ff. de ufüfru&u ,. fimiliter Yil Libro f.cum t fi Emphy teuta a bfque obligatione aliqua 'edificet, & deinde fine culpa amittat Em- lt tenetur phyteufim ,. tunc proprietarius UM conicr- ? WJI Di[putatio 1. Artic. lV. 149 t fIttnéon confetvare expenfas factas in talia melio. UM ramenta, 3. Ut folutio Canonis in Em- | elcmdmtes, phyteufi laica non differatur ultra trien- Af Mi nium , & in Eccleíía ultra biennium, nam 0s hn s exdudu a. aliàs Emphytheuta incidit in commiffum, id eft,perdit Emphyteu(im juxta arbitrium 'i!itiz, &quz. domini directi , üt habetur lib, 2. dejure Y Lertis Emphyteutico, Hinc non obligatur in.. conícientia cedere jus fuum, antequam. iuues u ob dominus id velit, nxhyrin 16 COmmyn Quzr. 4. An & quomodo Emphyteuta 132 J poflit alienare dominium utile fibi con- UI ceffum? Refp. Quód juxta communio- p o rem Theologorum & Juriftarum fenten- Acriptn, ietur 1 tiam poffit abfque confenfu domini dire- i elocare fundum alteri ufq; ad fpatium , fie f decennil, non tamen poteft jus füuum ven- hentica d dere abfque confenfu domini directi , & ( quidem füb posna incidendi in comiffüm: fundomdt hinc debet imprimis preemonereproprie- pipetis tarium, eíque fignificare verum pretium pl Emphyteufis, ut fcilicet ipfe eandem eme« ald re, aut redimere poffit , fi velit, atque ad äpfumü& hanc deliberationem tenetur eídem re. n linquere fpatium duorum menfium. Quód (laoit fi interea dominus non contradicat, cunc (imili valida erit venditio, fic tamen, ut emptor UE il teneatur folvere laudcemium domino,fci« j* licet-partem quinquage(imam totius pre- u tii , quó eítimatur Émphyteutis, prout que «c 3 1 ! 1f6 vraBlatus de Ture & M!itiæ.' 'gdque à hzc omnia ftatuuntur lib. 3. Cod. dejure g p Emphyt. Carerüm juxta variam regio- d pum confuerudinem alibi pro laudcemio xcdut erfolvenda eft pars vigefima, alibi eciam n fic o decima Emphyteufis, vifalus 333 uxr. f. Àn ,& quomodo Emphyteu- i fis differat ab ufufiu&tu? - Refp. cum Mol. ln Tra&. de jure & juftitia difp. 10. Quód Lüau, Emphyteufis fit quidem fpecies ufusfru- quodíi tamen hic ) &üs genericé fumpti, . liari à czteris di. di, o fümatur pro jure pecu Q ftin&o , tunc differentia utriusque confi» il ftit in fequenti bus. 1. Quód Emphyteu- fis conftitui po ffit in fola re immobili ad rj culturam apta. Econtra ufusfru&tus con- fenn t ftitui poífit etiam in rebus mobilibus, juód ufusfru&tus finiatur morte na. n n 2 DI turali ipfius ufufructuarii, adeoque non, m defícendat ad hzredes cjusdem, econtra Emphyteufis poffit effe perpetua, eadém- IN u e hxreditaria, gentilitia aut mlXta. 3. qui at à uód Emphyteufis conítitui non poffit t f ad tempus brevius quàm deceüium, f;cü& IT autem ufusfruétus. : i34 Quazr.6, Quid & quotuplex fit fun- IT dum? Reíp. Quàd fit conceffio rei im- . mobilis quóad dominium utile cum ob- ( ]iv ligatione praítandi fidelitatem, & obfe- (itf u:um períonale domino dire&to, ut cum Leífio lib. 2, dejure & juftitia, ca po 24.'0 jf pleri- l Difputatio 11Y. Artic. V. 15f Atl plerique afferunt. Ex hac autem defi- J'RCUDN nitione patet fuadum per primas par- Jltmiy ylitim ticülas convenire .cum Emphyteufi , per ultimas differre, eó quód Emphyteu- ta fit obligatus ad peníionem realem , Ui vafallus autem, qui fundum accipit, ob- uml Íonalec. ligatur ad facultatem & obfequium per- 10 Qui Dividitur in Eccle(iafticum & st Laicum, temporaneum & perpetuum, üt imen lt fuperius Num. 130. de Emphyteufi dictum vwens d eít, obfervato tamen hoc diftrimine , j nl il uód in fundo gentilitio excludantür filii p legitimi , licéc czteroquin przfcriptó njld Principis legitimati fimiliter excludantur duscon. foeminz, nifi id ipfüm fpecialiter fit ex- 'bül'bUSI ceptum, Denique perfonz Ecclefiaticz J D non funt capaces fundi, cui annexa eít u Qu obligatio przítandi obfequium contra- « rium Statui Eccle(iaftico, üt militandi.in , ul caítris &c. ni(i peculiariter indulgeatur, Ya quód per alium fubítitutum bellare poffit, n polEi amittitur autem fundum, fi vafallus la, yect dat fidelitatem rebellione , conjuratio- ne &c. aut contumaciter przítare recu., i u fet obíequium promiffum domino dire. &o. eiim g o Quzr. ultimó, Quid fit libellus , five 155, hY ; Ohfþ livellus, àt aliqui appellant ? Refp. Quód u fit fübemphyteufis, auc fübfundum, vi cu- jus fcilicet Émphyteuta, aut vafallus par- i tem p!trl- ! 4 i 152 Tradatus de fare c Tuffiti, j tem aliquam dominij atilis confert alte- g ri , fub eodem onere fibi przftando, quo jms 0T ipfemet obligatur domino dire&to, prout contingit, fí quis imperii Principum ex g iyeniit Ducatu, aut Marchionatu per cxnam in.. qi Y fundum collato partem aliquam conferat u fübdito cum eadem obligatione exhiben- di fidelitatem- & obfequium perfonale ipfi qi D imii Principi, quà hic obligatur Cxfari : & (amrir hoc ipfum proportionaliter de füubemphy- tygonhe teufi intelligendum eft. — Cxterüm aliqui jofr nomine libelli intelligunt dominium ex l Emphyteufi, & fundo mixtum , quando | t y fcilicecdomino dire&o przter fidelitacem | erdit NU & obíequium perfonale fimul przítanda Qu eft peníio realis. , lg TUj ARTICULUS V. Q De Piguore , CO Hypotbeca. po por Uar. r, Quid fit pignus , quid Hypo- &l 156 theca ? Refp. Quód fit jus in re u) Ó [ obligata ad fecuritatem debiti, ut, nifi aliunde fuerit fatisfa&um, exinde fatis- T faciat creditori, ità communis fententia. Im h Et quamvis Gormaz Difp.s. Se&t., 3. neget tin fi creditorem habere jus in re, oppofitum, (n tamen alii fentiunt cum Moll. Tra&. 2. oris & U Difp. 2. €ó quþd contractus pign Hypo- l Di|putatio I1T, . Artic. V. É 153 Wt Hypothecein(tituatur ad fecuritatem de- l dü, qug biti, hezc autem fecuritas non habeatur, ïïïh»,vmut ni(i res oppignorata, aut hypothecata fe- OM cum deferat obligationem , quocunque t deveniat, natm aliàs poffet debitor infció, A corly aur nolente creditore eandem fic aliena- £ exhi, re, ut creditor jus nullum obtineat, ideó- Tondeni que plus fecuritatis non habeat, quàm fi lr pignus aut hypothecam non accepiffet, tenphy, Ceterüm advertendum , quód pignus & m dqi hypotheca latiüs pro eodem fumantur , tinim er licet ftri&é loquendo differant, quia fci- l QUij licet pignus fignificat rem confignatam. Veliatm creditori, ut phy(icé non exiftat penes TE debitorem, Econtra Hypotheca fignifi- cat rem non extraditam, fed folüm tranf- fcriptam creditori, ut eadem phyficé non maneat penes debitorem, Vl uzr, 2. Quotuplex fit Pignus &Hy. I5* Mu potheca ? Refp. Illud ratione rei oppi. gnoratz dividi in generale , quó fcili- i cet omnia bona debitoris oppignorantur, um re aut hypothecantur, & particulare, quan- it, il do fcilicetbonum aliquod determinatum e fiti in pignus traditur, aut hypothecz fub- n jicitut. - 2. Ratione principii conftituen- tis pignus, aut hypothecam , illud tri- 3,negff yofttun| fariam dividitur , nam alimd eft pignus conventionale , quod fcilicet conventio- Ti ;U D)i ne, feu pacto inter-creditorem & debito- ; rem p | 14. ; ïïa&aius de jure c juflitia. rem inflituitur: neque requiritur certa afo gmen verborum formula aut inftrumentum a- liquod prafcriptum, licét iftud in hypo- que u am theca ad majorem fecuritatem adhiben- dum fit ; aliud dicitur pretorium feu ju- [ ]f diciale, quod fcilicet edicto pratoris, aut Qu judicis conftituitur contra debitorem. contumacem, ità, ut creditori teneatur po!clï feti dare pignus, aut hypothecam ratione di- latz folutionis.: Aliud diciturlegale,quod w g abfque conventione, aut fententia judicis per folam legem conítituitur , ideóque m f vind pignus, & hypotheca tacita dicitur , & P hanc hypothecam habet fifcus Princeps in bona fübditorum pupilli, & minoresin Iuj bonis tutorum & curatorum, uxor in, Qu bonis mariti pro dote perfoluta jam, fi- fcin W lius in bonis paternis pro fuis bonis ad- ventitiis ,. quz parens admini(lrrat ; le- Ti gatarius in hareditate teftatoris defun&ti, " fit Ecclefia in bonis fui adminiftratoris &c, uz omüia fufiüs ex utroque jure often. (ità dit Dicaftillo Tra&, 17, dejure & juítitia lt Difp. 1. dubio 2. Q bona in pignus tra« W, 138 Quer. ;. Quenam di, aut hypothecari poflint ? Refp. 1. hi Res illas, quz vendi non poffunt , neque li poffe oppignorari, üt Ecclefias &c. Hinc ( etiam vaía facra folüm tuncin pignus tra- & di poffunt, quando lícité venduntur, nem- E pe r Pit'u' Di[putatio ,. Artic. V, 1ff. i tth pe ad folvenda debita ipfius Ecclefiz , ad tht li redimendos captivos, aut füblevandos Mhh (« pauperes in gravi neceffitate conítitutos, T dien. aut aliam piam caufam, Ex quo ipfo pa- Ti i tet , quód parens oppignorare poffit fi- atl lium necdum emancipatum. pro illis cir- dtbito, 1 ttne cumítantiis , pro quibus eundem licité poteft vendere: & fimiliter poteft aliquis 1tione d. femetipfum tradere in pignus fuo credi- Rlequa tori &c. 2. Resaliena non poteft infció, t ulic aut invitó dominó in pignus tradi , ideó- tat que fibi hanc à creditore femper poteft Q , d vindicare, quó factó competit creditori rv a&Cio ferviana contra debitorem, ut pi- Ynorsit gnus alienum fübítituat precedenti. uror i. Quódfíi tamen dominus: tradicionem rei j f fuz in pignus poftmodum ratam habeat, Jnis ad tunc idem valet, ac fi ab initio confen. nl fiflet, & ideó ad tempus illud retrahatur. A 3. Res eadem non poteít licité oppigno- oris d rari aut hypothecari uniaut pluribus cre- r dltt ditoribus pro majori debito,quàm fit va. tlta lor ejusdem, aliàhs committitur dolus, feu crimen ftellionatus, àc illud in jure dici- QUs CL tur, ni(i creditor fíciat, rem minüs vale- C[þv l re, & nihilominus eandem in pignus, aut neq hypothecam admittat, Hicadvertendum ; Hinf eít, quód inter plures creditores, quibus Qustti eadem res oppignorata, aut hypothecata eí(t, czteris paribus prior tempore fit po- r ugtre pf | tior jurc. E APE I p 156 qradhatus de Pure & Puflitia. Quer 4. Quid juris, & obligationisha: «l 13 « beatcreditor circa pignus & hypothecam, Refp. 1. Creditorem habere jus in re, ut sJiton | um | fi debitor eo ignorante, aut contradicen- io d te pignus alienet, tunc tamen ex eodem r poflit exigere fatisfactionem. Quódfi ve- ró in hanc alienationem confentiat , ni(i Qu jus priftinum fibi retineret exprefse, cen- al tun,l fetur debitori remirtere . obligationem. gt -pignoris,auphypothecz, 2. Poreft cre- futao. ditor. pignus fibi traditum oppignorare alicui alteri, non tamen pro majori debi- i QW to, quàm illud acceperit à primo debi- * tore, 3. Non tamen poteft uti aut frui tra Col pignore, finé expre(fo vel tacito confen- fu debitoris, aliàs tenetur actione fürti, iif ! & tenetur pretium zquivalens reítituere tq lil debitori, imo detradtis expen(is compu. . tare debetad fortem, feu füummam princi- s d alem, quidquid emolumenti ex pigno. re fructifero percipere neglexerit. 4. Te- Q ilig netur reítituere pigous, aut hypothecam debitori, folventi fortem integram , neq; li enim fufficit folutio , que integra non. Wi g ,eft, & ideo,fi hzreditate, teítamento , venditione, aut alio contra&tu pignus vel t Y hypotheca ad plures creditores deveniat, & unus ex his penes fe illud retineat, non tiüri dito poteft illud reftituere debitori, quantum- vis partem fibi debitam acceperit , fed tb tenc- li Difputatio I, . Artic, V, 1j7 ht tenetur illud affignare reliquis, quibus t nondum eít íatísfatdtum , imó cuilibet f creditori pígnus pro uno debito obli- Ontrdien. gatum, Hoc perfoluto poffe retinere pro Ptl alio debito necdum foluto complures . QUödüVg. affirmant. nf d Quzr, , Anpactumlegis commifforiz 140 D adjectum pignori aut hypothecz fit lici- Iitíont. tum, ità ut debitor perdat rem oppigno- Dotefere ratam, aut hypothecatam , nifi tempore u ftatuto folvat creditorem ? Relp. nega- um d tivé cum communi & certa fentenria, üt rimo d €x utroque jure Canonico , & civili habe- j aot f tur cap. fignificante de pignore & lib. 3. 0 CODfE Cod. de pactis pignorum. Ratio eft : Ye furti quód pignus plerumque majoris fit valo- Allituere ris, quàm debitum , adeóque cüm ío. s ompl. làm illud conferatur ad fecuritatem debi. niti ti feu fortis , ideó recipitur vihujus pa- erp. Qi aliquid ultra fortem mutuó datam, & ul confequenter commitreretur ufura, quz JOthactn. ilicita eft, His tamen non obfítantibus , t licitum eít pactum aliud , vi cujus ftatui- [2 of tur, ut creditor obrineat dominium pi- Tento , gnoris aut hypothece, fi tempore flatuto debitor non fatisfaciat, fic ramen, ut pig- nis vd veni nore xítimato refiduum pretium refudda. . zi 1 tur debitori ; imo j us iftud competit cre- n ditori, uc fa&ta monitione, & exípecta- lt d l tó biennió pofIit vendere, aut tetinere pi- u gnus t;$ Tradlatus de furt & fuffitin; v hum nus refundendo reliquum pretii, — Alii Ó « Ti exittimant, füfficere trinam monitionem TA abfíque eo, quód exípe&etur biennium., T fed hocjuxta recepram locorum confue- Jiokom tudinem definiendum erit, de quo Dica- eycedan ftillo citatus. N f41 Quzr, 6. An licitum fit pa&tum Anti- Qu chre(eos adje&dum pignori aut hypothe- ab cx ità, ut creditor poffit uti. aut frui re eum t [* ienorata ad fecuritatem debiti. donec debitor latisfaciat, non computatis fru. frmum &ibus interim perceptis , fed fortem in- ao m tegram mutuó datam perfolvat ? Kefp. honidu negarivé cum certa Theologorum fenten- tía, Ratio eft: quód ejusmodi pactum. r (l ariformiter fit re ip(a ufurarium eó,quód &il ultra fortem mutuó datam aliquid reci. DOA piatur pret io zftimabileà debitore ritulo Q mutui , ideóque Cap. r. & 2. de ufuris & ideó Id a&um iftud exprefsé prohibetur, donyi creditor obligatur perceptum emolumen« tihi ] tum computare in fortem, & hac integré recuperará reftituere pignus aut hypothe- M p at cam ipíi domino , etíi defalcare poffit ex- penfas fa&tas interea ad percipiendos fru. t ( étus. Hinc tameo advertendum eft, in- t Tay telligendum id effe depa&o Antichrefeos ftri&té (umpto, quando fcilicet tituló mu- füO, 1 tui quis percipit frn&tum rei oppignora- Em tz ultrafortem principalem, quódíi enim Cf »tale li Di]putatio W. . Artic, V. 159 i, A tale pactum intercedat ex alio jufto titulo, "'tfontm fcilicet ratione lucri ceffantis , quod cre- titim, ditor alioquin ex fumma alteri mutuó da- Tüt . ta colligere potuiffet, tunc pactum hoc d ul illicicum non erit, fi fru&us percepti non excedant pretium lucri ceffantis, um hn Neque obftat :. Quód jure civili pa- 143 ! ypot &um Antichrefios cenfeatur licitum , ut autfnis habetur lib. 14. Cod. de ufuris. Contra Yi drntt enim eít: quód padtum iítud tanquam u- ii r furarium prohibeaturjureCanonico,quod r praponderat juri Civili, ídq; in his aliísq; 0 Ms corrigit. Neque 2, Quód etiam jus Ca- m nonicum videatur approbare pactum An- ! a, tichrefeos , nam juxta Cap. r, de ufüris, t quid Clericus licité percipit fru&tus füi bene. jd recis ficii À laico iniqué poffeffi, & fibi pro yeduilo mutuo obligati, & juxta Cap. conquaítus d r Cod. tit. Dominus fundi licité percipit li i ilt) fru&usrei oppignoratz à vafallo ejusdem yolume domino , & juxta Cap. Salubriter: ma- Ti ritus licité percipit fru&us rei oppigno- ratz pro dote ità, ut predidti non tene- y othe t et. antur fru&us perceptos computare in for- Iosfrü. tem, QContra enimeít: quód hlc nonin. diiy tercedat pactum Antichrefeos , nam Cle. yeltot ricus percipit fru&us ex beneficio re ipía fao, quantumvis à laico iniqué poffeffo, jo m gt & pariter dominus fundi fruitur re fua oratio. fie? confqlidatä per ipforum oppign [ ' nem, ! - Di '160" Trallatus de jure cr Zuflitia. jbe nem , qua darante vafallus viciffim de- obligatur ab onere fundi, Ín ultimo nX i cormm cafu folüm agitur de fru&ibus perci- iendis in füpplementum dotis füfficien- ,»z(fw t ( tis.. Neque 5, Quód fru&tus cofnputari síoni To.: poffint ultrafortem ratione moleftiz,quz qu n habetur in iis colligendis , & ipfa forte folüm fücceffivé recuperanda. Contra vitup eumd enim eft , quód creditor fibimet ipfi im- utare debeat , fi tale pignus acceptave- andd Jinei rità debitore, Neque 4. Quód paffim. fiat, ut creditores fruantur bonis à Prin- qunio tOR cipe oppignoratis, donec fructibus non computatis integ ram fümmam reftituat. fervit Contra enim eft: quód iftud re ipía effet TO illicitum , fi creditores bona acciperent dipiti deris. in pignus, licitum econtra, fi illa pecu- nia, quam aliqui mutuam dediffent Prin- t cipi, emant bona cum pa&to reftitutio- Ym nis, feu revenditionis ad arbitrium Prin- tirh cipis, tunc enim fru&us ex bonis tan- autli uam re fua licité percipient , ut pleri- Wsj frità que Theologi obíervant. &lin ARTICULUS ULTIMUS. Uhy De Servitute &Poffeffione. N Laj Uzr. r, Quid(itServitus? Refp.Ser- mixtar 143 O vitutem genericé ( neque enim hic tity, À pta.m. agitur de mancipatu ) camque fum acuv n li Difputatio , — Artic, ult. 161 n d aQivé bené definiri , quód (it jus inre a-^ luling liena, ut in hac aliquid fiat, aut non fiat i g. Ott lden, ad.commodum alterius, ideóque fervitus patlivé fumpta eft obligatio predi&ta cor- lt u refpondens fervituti a&ivx , ità Mol, molefüæ,quæ Tra&.2.Difp.1r. In hac definitionc di- Vi . n citur primó: jusin re, quia fcilicet fer- vitus paffiva adhzret rei alienz , ut, licét net ipíin itptaY eadem ad alium dominum. tranfeat, fe- cum deferat füam obligationem. Dicitur T Qrisa n 2. inre aliena, nam res propria ftridé lo- quendo nemíni fervit, üthabetur lib. inre nAbus n 7 reliut communi ff. de fervitutibus pred. adeóq;- fervitus refpicitperíonam diftin&am à do. eipí lt mino proprietatis, Dicitur 53, ut in illa riptrtnt aliquid fiat, aut non fiat ad: commodum. il pect alterius , quia fervitus non folüm refpi- fimDri cit actum, fed etiam omifífionem actüs. velituio Hujusmodi eft oblipatio non adificandi al- m r tius fuam domum, ne alteri profpectum, bonis t autlucem impediat. Hinc dicitur, quód T p ufus juris , ufüsfru&us & habitatio, inter fervitutes numerentur , quod ipfum Pal. de fundo , & Emphyteufi afferit, fed Hau- WUS noldus, aliíque contrarium fentiunt. It - Quar. 2. Quotuplex eftfervitus. Refp, 144. Eandem dividi in realem, per(onalem,& t .enim mixtam, Realis dicitur, quaunares fabji- citur alteri, ut prefidium A debeatprafta- (um t ; refervitutem przfidio B, Perfonalis dici- ;*va / tur, p 3162 Tratlatus de jute & Tuffitia. l»'&cx 2N' tur , qua ipfa perfona fubjicitur, ut fi t mancipium Petri teneatur certa obfíequia txítare Paulo, Mixta, qua res perfonz iC gj fervire cenetur. Dividitur autem fervi- forurt tus réalis in rufticam & urbanam, fic di- &a à prafidio, cui fervitus debetur, Di- impc&!a ya d citur autem prafidium,quod folius habita- I tionis aut recreationis causà ere&um eft, tis q uantumvis illud fit extra urbem. Rufti- cum econtra dicitur , quod ad alium ft- vt t b nem, & quidem przcipué ad ceconomiam rufticam ere&tum eft, üt horrea, ftabula, ii jre. &c. Ad fervitutem rufticam, eàmque a« &ivam pertinet jus itineris, viz, actüs qener ' fsf ducendi pecoris , hauriendz aquz,co- uendi calcem, fodiendi arenam &c. Ad um at t fervitutem urbanam,eámque a&tivam per- tinet jus altiüs zdificandi , derivandi ftil- bt licidium ad aream alienam, immittendi li- &u; gnum alterius p arieti, qux omnia 2, & d feni 3. tit, ff. de fervitutibus fusé exponuntur, ütraque ulteriüs dividitur in tempora- simi anod neam, quz ftatuto tempore finitur, &per- (te petuam, qu& terminum prafixum non, habet. Qul Quxr. 3. quomodo obt ineatur, & ex- yud 34j tinguatur fervitus ? Refp. Servitutem. D activam dupliciter obtineri, 1. Scilicet t conventione, feu pa&tione , aut alia pri- vd l [l« Rij vata difpofitione, üt gmptio»pe, teftame to l Difputatio 1. Artic, ult. 168 LAPT to &c. ». Vilegisindependenterà convene "uf tione,aut privata difpofitione, uti legeul- UO tima Cod. de ferv, univerfalitér ftatuitur, tevi. ut juxta aream purgando tritico deítina- itin, d- torum nemo altiüs zdificet , ne ventum ebety, D impediat. 3. Prefcriptione legitima, de Vs bt qua alibi fufiüs agendum erit. Atque tedun d hac eadem ratione viciíTim tollitur fervi« em, Rufi tus paífiva, I, Scilicet per conventio- d alium f nem, üt fi alter gratuitó remittat fervicu- DO nià redimat. tem fibi debitam, aut hic eandem pecu- t« h, 2, Per privilegium, vi cu- [ p jus res liberatur à fervitute, cui antece- vi, ii denter fübje&ta erat. 5, Perprafícriptio- TAU nem in oppofitum. His accedit obten- üc, Ad tum dominium proprietatis , nam fi quis Ivamptte emat prafidium , quod illi priüs debebat vinti d fervitutem , eó ipfo extinguitur fervitus dend l afhixa przefidio , & ideo fi illud poftmo. ia , d dum vendat alteri, non manet fubjectum fervituti , nifi venditor hanc eidem rur. punntu. empor. süm imponat, àt habetur lib. r. ff, quem- i d pth admodum fervitus amittatur, Vf DOl uzt. 4. Quid fit Poffeffio? Refp, 146 Quód fitrei detentio, corporis, animi, & tAt juris adminiculo fada. Ita Mol. TraG, 2, Vituten. Difp. 17. Inhacdefinitione r. dicitur rei , Sdli derentio , id e(t apprehenfio, vel prima, vel continuata, Dicitur 2, corporis ad- TU d tniniculó, id eft, apprehentio fa&ta mani- n P þus, ) Y64. raltatus de 2ure & fuffitia. bus,, pedibus, aut alia ratione , vi cujus :i;oMï( jgsils. fcilicet res ipfa, vel fubftitutum fignum. ff apprehenditur , üt Num. 34. di&um eft. g, Y Dicitur 3. adminiculó animi, id eft, ex ml intentione poífidendi rem, ad quam in- cpdlar tentionem non requiritur judicium, quó sur aliquis judicet rem effe fuam, aliàs non. at daretur poffeffor male fidei, fed fuficit, dilun, quód velit rem effe fuam , five per fas ab aliis judicari, Dicitur 4. juris admini- gt Vr culó, non quidem in hoc fenfu, quód pof- feffio debeat effe jufta aut licita, fed quód [2 avl eidem obítare non debeatlex, quz re4. dat incapacem polleffionis , & hzc eft mij nitta poffeffio formaliter fumpta , nam inter- dum fümitur pro ipía re poffeífa, hp 147 hw Quar, . quotuplex fitpoffeílio ?. Refp. Poffeffionem aliam effe puré rationalem, t VOU vi cujus fcilicet poffidetur res detenta hyfice, feu civiliter poffeffa ab alio, (ic ii n tamen ut przdicta poffeffio non folüm in- cludat apprehen(ionem vel detentionem, a fed etiam animum habendi tanquam rem qual fuam. Poffeffio puré civilis dicitur, quà w aliquis rem antecedenter phyficé poffeí- "T fam poffidet foló animó feu voluntatere- i tinendi illam tanquam füam, adeóque li- Q cét poffeffio civilis inchoari non poffit p fine apprehenfione corporali, poteít ta- fiti men abíque hac permanere, Aliademum tici € ll "Difputatio IM..— Artic, ult, 165 2 QUj elt poffeffio compofita, feu naturalis fimul RE ln & civilis , qua res per alium nullatenus poífeffa imul cempore & animo detine- ld « X Qu tur, Patet hxc divifio ab exemplo, fic quamdiu Petrus pecuniam habet in cifta Ícu, W claufam, poffidet illam tum civiliter, tum al n naturaliter. . Quódfi Paulus furtó fübdu. & f J cat pecuniam, ex intentione illam facien. ptrasd di fuam, tunc Paulus illam poffidet natu- b dmini raliter tantüm, & Petrus 1llam civiliter tantüm, quipt Hic illud advertendum eít, non ,l requiri ad poffeffionem compofitam, feu Qu civiliter fumptam, ut aliquis rem per fe- red met iplum poffideat, fed fufficere, fi no- m n mine ejusdem per alium poffideatur, utl in procuratore, ceconomo aliísque patet. ;.? Mf Àn veró id ipfum dicendum fit deufufru- Ioaltm, &uario, emphyteuta & feudatario lis mo- s Qettnti vetur. Verüm Mol. in Tra&, 2. difp. r r. balo, afferit eosdem habere poffeffionem natu- (olim i ralem, & civilem quóad dominium urile Ytnen, e€ó, quód iftud nomine füo poffideant, fed J t quoad rei proprietatem iifdem non com- tj qui petere poffeffionem fimpliciter eó , quód ) pofïtf- hanc nomine alterius videlicet domini t direci poífideant. g Qusr, 6.. quznam ad obtinendam rei 148 n po[Hr poffeífionem fint requifita? Refp. Necef- yel t farium effe corporis, animi, & juris admi- d niculum, üt ex adducta fuperiüs defini- f 3 tione l 166 traclatus defure e Tuftitia, Wo Ew tione conftat. Hinc requiritur primó apz jjcaio rehenfio vera, feu corporalis rei pofli- vf dendz, exceptis cafibus Num, 35. addu- a &is, in quibus apprehenfio vera fupple- voux tur jurisfictione , non tamen requiritur, i ut aliquis per femet ipfum rem poffiden- ul dam apprehendat , fed fufficit, fi hoc fiat risd per alium nomine ejusdem , dummodo p hic fit capax rationis, üc lib, r, ff. dé ac- fnntny quirenda poffeífione ftatuitur. Neque ad pupillo poffeffionem totíus requititur , ut partes 15,q fingulg apprehendantur, fed (ufficit appre- hendere unam ex intentione poflidendi pexdex i d rem totam, ütlib. 3. ff. tíit. eodem ha- betur. tot Requiritur 2, przter apprehen- hn fionem rei etiam animus, feu intentio il. lam poffidendi, üt lib. 3. f. de acquiren- V &i da poffeíTione , dicitur: adipifcimur pof- fefionem cotpore & animo, neque perfe W at corpore, neque per fe animo, Hinc im- primis furiofi, & amentesnon poffunt füo, n i aut aliorum nomine' capere juridicam. poffeffionem, üt lib. 1. ff. tit. eodem ha- ", LT betur, poteít econtra alius rationis capax locó alterius obtinere pofleffionem , üt W ( i D! tutor nomine pupilli, prout ibidem fta- tuitur, Requiritur 3. juris adminiculum, Wt ut Ícilicet fübje&um non (it incapax pof- f $ feffionis. ffio? li 149 . Quar.7, quomodo amittatur poffe efp. ] *Difputatioxm. Artic, ult, J 167 p Refp, Eandem amitti 1. per voluntariam of abdicationem, feu folam voluntatem non Mdl poffidendi, ütlib, 1. & 3. ff, deacquirenda [ WE- & amittenda poffeffione habetur, fi tamen ftgity. voluntas folummodo effet conditionata, ? Nl requiritur purificatio conditionis, ütlege [ hotf 34. ff. tit. eodem habetur , ex quo ulte- dummoly riüs deducitur, uód furiofi, & amentes Jïdm non poffint füa voluntate amittere poffef- ] Nenut d fionem, quod ipfum pariter dicendumde u pants pupillo quantumvis habente ufum ratio- nis , quia (ine confenfu tutoris non poteft du pofidndi perdere poffeffionem juxta L, 27. & 29. ff, odem ht tit, eod, licét hanc obtinere poffint (iné confenfu ejusdem, 2, Amittitur poffef- pprehen entio 1l fio naturalis , fi quis alius eandem rem. occupat, ex intententione illam poffiden- qqittY di: five deinde illud alter faciat bona fi- mf ul d:, putans rem effe à domino derelictam, fincim avt legitimé yenditam, donatam &c. (ive Yfunto mo:la fide, ídque fiat fraude, aut doló, aut pitleam, per furtum juxta lib. 6, f£, tit. cit. aut per vim, rapinam, vel latrocinium, dummo- m a jscaptt do poffeffor legitimus deponat animum, m, i non quidem recuperandi poftmodum rem fibi fraudeaut vi ablatam, fed eandem tunc Jem fl jculum, tetinendi, aut illico recuperandi juxtalib. ff.tit,eod, . 3, Amittitur perlegem, quan- n do quis fcilicet ipfo fa&o in poenam debi. vf ti, aut alià ratione fpoliatur poff effione, 4 4 Per [ k W 168 Traflatus de 2urt é Tuffitia, ao 4. Peripfius rei deftru&ionem, feu volun- tariam, feu involuntariam, ut per incen. g RT p dium , inundationem. Quzres ultimó , quxnam jura, & pri- a. $ fioter vilegia fint annexa juridice poffeffiopi ? Refp. 1. Poffeffionem bonz fidei poffe e- fis, Q qodhori lapfo certo tempore praefcribere contra dominum ejusdem rei poffeffz, ità, ut ob- | emitn | Cod u tineat dominium ejusdem, de qua przfcri- ptione alibi agendum fit. 2, Poffeffio ID Qu bonz fidei, eadémque immortalis , quz fcilicet hominum actu viventium memo- L riam excedit, füupplet omnes defedtus, ex uibus aliàs dominium legitimum non. 'eífet, àt habetur cap. quibusdam de ver- J bor. fignificatione, ?. Stante dubio: aa res poffeffa (it alterius, & adhibita füffici- m enti induftria , ità ut.contrarium cettó oftendi non poffit, melior conditio eft poffidentis juxta regulam juris 65, ideó falvà conícientià rem retinet, fi autem. moveatur lis in judicio petitorio, vi cu- jus fcilicet ab alio poftulatur rei prorrie- hy: il tas, & dominium , non tenetur poffeffor h Inr cedere titulum poffeffionis, fed a&ori | d incumbit probare contra poffefTionem., quód fit legitimus rei dominus,üt habe- | CXpï l 4. Pot- ! ol tur $. 4. inftit. de interdidis, TL R feffor bons fidéi rem füam defendere po- ncul- | d teft e:jam- armis cum moderamine i pate tu' Di(putatio YT, Artic. ult, 169 Vvl pate tütelz, fcilicet agendo defenfive , Wt ncen non autem offeafivé, fi id faciat in con- tinebti, non autem ex intervallo , ütha- h. beturL. 5.ff. de vi, & vi armata, $« .Pol[z Xl fefionem etíam malz fidei non poteft a- LE CC Conhy lius, quantumvis legitimus rei dominus authoritate privata armis invadere, ut ltito) eundem à poffeffione dejiciat juxta L. 7, tiprefr Cod. unde vi. Atque hzc de dominio Dofefit imperfe&o , & ejus fpeciebus dicta fuffi- li, qie ciant, T RO foQ ddusa UPHeHoe H b BWSECODBSVHEB|n. ID Don. ? dever hio: a DISPUTATIO IV. füfte De Obreco , && .Subjeclo ? r ditio d Domini. ( il Uamvis omnis, & fola naturaratio- [40tg0. nalis fit capax dominii proprie- V: O morit tatis, ideóque iftud etiam Deo, & flilot Angelis competat , híc tamen de fo- atori lo Dominio , uod homini competere poteít, agendum fit, & imprimis quidem »an, expofito obje&o Dominii hominis ; oft- M | D modum in particulari de fübjc&to domi- I nii juxta varios hominum flatus confi- e p | derato difputandum erit. i* Fü AR- l 170 Tralfatus de 7ure & ?u/iitid.l ht ARTICULUS T. J Cujus rei dominium bomini come At m petere potejf z (nent Yji Rznot, 1. quód inter res creatas aliz OWU fint rationales, üt homo, Angelus. eonpi Aliz econtra irrationales, quz rurfus di- viusi viduntur in res cceleftes, & fublunares, nl thuncglobum ter- &t qua fcilicet confticuun a b raqueum , aut fünt p artes ejusdem, bt , animalia &c. Et autem fide cer- (jotW plant tum , hominem effe conditum propter qii: Deum , ut eidem in vita ferviendo, 1n. j du l gterna felicitate poftmodum illum poffi. deat, & reliquas creaturas füblunares WT NT conditas effe propter hominem, uteidem ferviant juxta illud Genefis r. Faciamus lo hominem ad imaginem & fimilitudi- t nem noítram , & przíit pifcibus mae oni ris, & volatilibus coeli, & univerfis be- p ftiis terrz &c. Quin imo etiam corpo- altej ra cocleftia effe condita ad minifterium. lr hominis patet ex illo Deuter. 4. ne forté fm elevatis oculis ad coclum videas folem. [ & lunam, & omnia aftra cceli , & erro- Id re deceptus adores ea, & colas, quia CR creavit Dominus Deus tuus in minifte- ij rium cun&is Ge peti funt. z ntibus , qng in Cælq M [i;n Pran; li Difputatio IV.. Artic, 1. 171 J . Prienot, 2. quàd illa bona, quz homi. 152 ni competere/poffunt, in tres claffes divi- [ dantur, fcilicet in bona vitz, fame, & fortung. Ad primam igitur claffem per- QUi d) tinent bona homini intrinfeca , quibus conílituitur , aut perficitur, àt anima, , A 2 hütlst corpus , fanitas, ingenium, doctrina, pro- bitas &c. quibus annumerari poffünt do- ublunata, cbumte na fupernaturalia, üt gratia fanctificans , & habitus infufi. ' Ad fecundam quidem m 1 t bona homini intrinfeca perrinent , fed uorum menfura eít intra hominem eó, 1 p quód ab a&ibus ejusdem defümatur , cu- jentp, i jus etiam eft honor & fama, inter quae lm p duo hzc eft differentia, quód fama fit jblunate bona aliorum exiftimatio de vita, mori- uciden bus, aut aliis dotibus alterius hominis, Fotamit honor autem fit quzdam teftificatio ex- iil terna deprzdic&a exiítimatione, que non U con(iítit in fimplici narratione, fed im- iveris bt portat cultum, aut reverentiam aliquam. g ao alteri exhibitam : unde fama direc&té l- Verin. ditur per detractionem, vi cujus alicuí aefort falfum aliquod malum imponitur , aut s folen. occultum manifeftatur ; honor autem di- & r re&é lxditur per contemptum , fcilicet 25 qmä contumelias , &c, que verbó iniquó, aut | miniüf' fadtó fieri poffunt. Ad tertiam claffen. i ( pertinent bona extrinleca, quorum men- füra non eft intra hominem, talia fuat oma ni- I ] 172 Tralkatus defuve c» Tuflitia, " nia illa, quz ad vitam illius, aut neceffa- st rib, aut commodeé fuftentandam condu- qiam Y cunt, Prznot. 3. quód homini dom inium., iey 153 Qu'ærl proprietatis in rem aliquam dupliciter nom 1 competere poffit, fcilicer jure naturali, m vel pofitivo. Jure naturali dominium. illud competit, quod precisé fpectatáho- PT. Thaly minis naturá eidem conveniens eft, ideó. nsitp. que hoc jure competit illorum domi- al n nium, qui ex natura fua immediaté or. dinantur ad hominem, ut eidem ferviant; 1 li E écontra jure folüm pofitivo illud domi- getint nium competere dicitur, quod ipfi natu- rx humanz fecundüm fe confideratz de- jl bitum non eít , quamvis eidem à Deo Qu W Q conferri poffit, Sic certum eft, homini & s jure naturali non competere dominium. f aliquod proprietratis in Angelum, utpote altioris ordinis, licéc Deus de potentia N $d. abfíoluta poffet Angelum fübjicere domi- nio hominis, & quidem ia przíeati pro- Dit cedit quaftio potiffimüm de dominio t fv competente jure nature, quodnam fci- licet obje&um ex natura fua fübjectum fit li dominio hominis. l uy 154 Quaritur itaque primó , an homini ju- tv re naturali competat dominium directum ehim: in vitam & membraíüa, vel alteriusho- [tlyo minis. Negativam tenet communis & Tife, Certa l Difputatie V.. Artic. 1, 175 U tteff verta Theologorum fententia, etíi pleri- J od que fateantur difficulter offe aílignari folidam rationem, ideó LUtim, que alii aliuqfun- damentum adducent, ! dl Quzritur 2. an eidem competat domi- lt tj nium diredum quó ad famam, & hono- domitin. rem? Affrmativam cum D. Thoma 2, du 24 uzít, 70. Artic. 4. tenent plerique T m dom. Theologi. Negativam defendit Cajeta- nus in D. Thomz locum citatum afferens, blit o quód fama non fübjiciatur privato domi. temt; nio ullius hominis, fed totius reipubli- Jl n c& , aut illius communitatis , ad quam ipl t pertinet, ut fine confenfu ejusdem (àlvà n d juftitià famam negligere non poflit, 1 4 Dto Quzritur ;, an homini competat dire- Jhonii &um non folàm quó ad res fublunsres, miniut, fed etiam quó ad corpora cocleftia? Aí- 9t firmativam tuetur Moll.Tra&, 2. Diíp. 18. j potent Negativam defendit Gormaz Dif R Se&. 2, Put. 6. r n ipro Dico r. Hominem non habere domi- Ij$ domim:o nium directum quó ad vitam, & membra n (t- fua, vel alterius hominis. Prob.Sienim du t haberet hujusmodi dominium dire&tum, tunc illud haberet vel jure pofitivo , vel nini j naturali, neutrum dici poteft ; imprimis r enim non habet dominium iftud jurepo. rius fitivo juxta illud fapientiz 16. Tu es Do- T mine , qui vitz & mortis habes potefta. [ tem, | T 174 Tratlatus de jure & guffitia. t'il'lïlïv q tem , ideóque Exod. 20. dicitur: non oc- r cides. Sedneq; competit dominium iftud ss jure naturali , nam illius objeti domini- 1eden um directum competit jure naturz, quod ex natura fua eít inferius homine, & rE Con ordiratur ad illum tanquam finem imme- d. diatum, adeóque cüm ipía vita hominis vonit non fit inferior homine , fequitur nona lr competere illius dominium dire&um ju» re naturali ex dictis Num. 15 1. h mon 20 Confir. Nam ideo jure naturz compe- tit homini dominium dire&um in reli- d C uas creaturas füblunares, quia (cilicet hom iflz ex natura fua fünt ordinatz ad ipfum m hominem, ut eidem ferviant; ergo cüm alteti homo ex natura fit ordinatus immediaté udq ad Deum , ut eidem ferviat, fequitur, quód dominium dire&um in hominem. ts fefto jure naturali non competat nifi foli Deo, 1;6 Dico 2». Homini competere dominium üy yrn dire&tum in famam & honorem fuum., Prob. Si etenim non competeret illi cale Doni p dominium defectus effet vel ratione ju- ris naturalis, vel ratione juris pofitivi, (ed if &vl neutrum dicipoteft, Ergo, Maj. patet, min.prob. Imprimis enim non eft defectus I hI ratione juris naturalis, quia fcilicet homo fibimet ipfi per actiones liberas, easdémq; tüty i honeftas caufat famam, & honorem apud juns pain alios, fed neque c& defe&tus ratione pofi- lg * i Jifputatio IV, Avtic. l.-kx 175 u." Tonot. pofitivi, quia non conftat Deum fibimet nf ip(i referváffe: exclufivé dominium ro- M prietatis in famam & honorem hominis, Mttanl ut eidem non contulerit iftud, etí jure Qnig, naturz debitum fit. Ergo, hml Confir, i, Authoritate D. Thomz 2, 2. ita oni Quzít. 64. Art. j. ad 3. dicentis: quod itir t homini competat dominium eorum, quz umj liberó füó arbitrió obtinet; ergo, cüm. homo per actiones liberas obtineat fa- i['ä Qp ii mam, & honorem, fequitur eidem com- petere dominium hujus. u li Confir. 2, Nam inmultis cafibuspoteft zi homo non folüm indire&té , (ed etiam di- ergodin recté indominiü donarelicité femet ipfum nmoediat: aut etiam publico contemptui exponere, igiitr, üt ad exercendam humilitatem , qua ra- Qminem. tione D, Auguftinus edidit libros Con- (oiDeo, feffionum , quin imo aliquando obligatur (omitüs ad perdendam famam refpe&tu alicujus m fu. privati, prout contingit in Sacramento «tilit Penitentiz, ubi'tenetur manifeftare fua jone peccata Confeffario , quantumvis provi- iiv deat füam famam effe minuendam , quam de eo habet. p deíequ Confir. j. Nam poteft quis licité alte- e hum ri donare non folüm obligationem refti. sst tuendi damna fortunz fecuta ex detra- &ione,aut contuielia , fed etiam obli- qn gationem reftituendi i pfam famam, & ho- odd 1co ii norem ablatum, Ergo. ! Tralatus de Purt Cv 7uflitia, que ( 1j "- Dico 3. Etíi homini jure naturz com- etat dominium directum in res fubluna- a ïquit, l res ab ipfo homine diítinctas , non ta- od men eidem competit dominium dire- &um in corpora coeleftia. . Prob. Nam. NG Con inter illa, quz fcripturz teftimoniis di- apid cuptur fubjecta fimpliciter dominio ho. minis non recenfenter Corpora coeleftia, u of & licéc ifta dicantur effe condita ad mini- Cort flerium hominis ; ergo nullum habetur fundamentum dicendi ,. quód eadem fint y d t a fubje&ta dominio ejusdem diredo, Confir. Dominium dire&tum in corpoe r ra cceleftia effec homini penitus inutile, qontt ovf neque ad ullum effe&tum conduceret , lia quem homo non confequeretur per fo- lum domioium imperfe&tum confiftens in bt m t jure utendi & fruendi luminé, cterísque influentiis cocli, & fyderum, ted hoc ipto, Ms |ttn Ergo. ris p Ymj AR TICULUS Il d Solountur O&jefliones. IT fl jic. r. contra primam : Homini com- Ü m 159 OB petit dominium dire&um in vitam t alterius hominis, Ergo. Ant, prob, Nam fetis aliàs fequeretur , quód Princeps aut res- Quf | publica jufé non poffit occidere delin- LT — qucntes Á Dilputatio IV.. Artic, 1l, 177 Ut t Wuentes contra ipfam rempublicam, auc '& lum. etiam períonas privatass fed hoc admitti , t nequit ; utpote oppofitum przcepto Dei I d. Exod.22. dicentis: m r n aleficos non patie. ris vivere. Ergo. Dimori Confir. 1. Sequeretur , quód ini uus lniniol aggreffor in nulla circumítanti ^t Croel a poffit li. cité occidi; fed hoc re pugnat communi 2 at m & certz Theologorum n habeny fententiz. Ergo. Confir. 2, Maritus adulterum cum ue eudem f Xore deprehenfüm, & parens filiam unà « cum adultero deprehenfam jufté occidit Yi jure civili, àtff. adlegem Juliam de adulc üs It conítat. Ergo, Vüceret, Confir. . Poteft inquibusdam cafibus t prfo- licité occidi etiam innocens, quando fci- (ltesin licet iftud neceffarium eft ad coní(ervan- At dam falutem reipublice, Ergo. tocip Refp. N. ant, ad cujus probat. D. maj. Juté non poffet occidere maleficos vi ju. ris proprietatis,C, maj. vi jurisdi&tionis, J N.maj. & ficdift. min. N.conf. Ratio difít. eít: quód Princeps , aut respublica non. /, habeat jus proprietatis in vitam fubditi, fed folüm jurisdictionis, vi cujus ex jufti-. mi CO tia vindicativa licité occidit delinquen- ; vitit tes juxta illud Apoftoli ad Rom. 13. de p Mi fzeculari Principe dicentis: non enim finé a cauía gladium portat. Dei enim minifter eít; vindex iniram ei, qui malum agit. Ad qumfb' : Y à b 478 TraBatus de jure & fuflitia. (f a Ad confir. 1. D.ant, Nunquam effetli- citum occidereiniquum aggrefforem non m Yi «ens fervato moderamine iuculpatz tutellz , i ede . ant. fervato hoc moderamine N. ant. & conf. quia, licét iniquus aggreffor non Corf o P offit occidi, nifi urgente neceffitate ex- trema, quan do aliter defendi vitanon po- eet! inde fequitur , quó in teít , non tamen ex Quf conceffa in ta li cafü facultate occidendi, habeatur jus aliquod proprietatis occi- drein b dendi alterum, fed folüm fequitur, haberi jus defen dendi vitam fuam. quill Ad con fir. 2, D. ant, Tunc juíté occi« d ER dit in foro externo, tranf. ant. in foro d I interno,feu confcientiz N. ant. & conf. TU don Licér enim jus civile tali homicidz tri- M buat impunitatem , quod tamen ipíun que ubique receptum non eít,nont amen hinc f fequitur , quód homicidium iítud fit lici- M tvum in foro externo, üt ex propofitione &t fign. per Alex. VII. damnata conftat. d Bu Ad confir. 3. D. ant, Licet directé oc- cidere innocentem, N.ant. folüm indire, hia && C. ant. & N, conf. . Ratio hujus eftz t N quód in nullo cafu fi t licitum directé oc- "tl cidere innocentem , licét hic ad fervan- Mi M dam rempublicam teneatur femet ipfüm, x non quidem occidere, íed exponere cer- at uq to periculo mortis, ità utfuómodó paffi- ve fe habeat, r lt Objic. l, fl b;/þ'[tkfio Ip. A'tifo ll. 179 Objic, 2, Si homo non haberet domi: UT non 159 nium vitz fuz, fequeretur, quód alterum lp occidens nunquam faciatilli injuriam ftri- Va pl &é talem, fed hoc admitti nequit. Ergo. Confir. , Sequeretur, quód iniquus ff LT homicida foli Deo faciat injuriam ftricté talem tanquam Domino vitz & mortis. , qii rgo, Xadei Confir. Ms Oqt 2. Homini competit dominium. directüm füz virz fpiritualis confiftentis lab in gratia fan&ificante , nam aliàs per quodlibet peccatum mortale, vi cujus jb o t inn perditur gratia fan&tificans, fieret Dco injuria ftricte talis; ergo etíam competit & illi dominium vitz corporalis. dlb tri- Refp. D. maj. Sequeretur, quàd ini- il qué occidens non faciat homini injuriam, mehinc jitln flricté talem oppofitam dominio dire&o. C.maj. oppofitam dominio utili, N. m aj. yoltn & fic diít, mip. N.conf, Ratio diftinct. vt eft: quia licét homini non competat do- jb ot minium perfe&tum fuz vite, competit ta- nindt menilli dominium imperfectum, (ive uten- Qu et di, & fruendi hac vita, quodjus violatur «t oU ab illo, qui hominem iniqué occidit. (ervit Ad conf. r. fimiliter D. ant. & N,conf; Ad confir. 2, tranf. ant. N, conf. . Di- r fparitaseft ; quia ex teftimoniis Scriptu- d p tx conítat , quód Deus defacto contu- erit dominium perfedum. in gratiam Ob)lc. MA habiz z y 180 Trd&att/cs de fure c» fuflitia. f (.m 'habitualem, aut faltem iftud fibimet ipfi jl f ahc fp ecialiter rion refervaverits m um 169 Objic. 3. Si homo non haberet domi- NV nium perfe&um in vitam füam, fequere- n nullo cafu licité occidat fe- ilis 2 tur, quódi |renn met ipfüm, fed hoc adrhitti nequit ; ergo, M prob, Nam aliqui femet Maj. patet, min. o ipfos occiderunt , quos Ecclefia tanquam d Martyres colit, àt patetin S. Apollonia indión nte in ignem. fponte infilie itoen Confir. t, Ad defendendam pudicitiam gis otet quis femet ipfüm occidere tefte WT S. Hieronymo, cujus verba habentur cap, Àl Non eft noftrüm, caufa 23,Quzeít. j. non. LT licet propria perire manu abíque co , ubi caftitas pericliratur, Ergo. IT fden Confirm, 2.. Nam miles licité accendit ulverem tormentarium in bello jufto, priis con(eq, quantumvis przvideat, fe cum hofte rurri h illa, quam evertit, obruendum , àt con- tela ftat inSamfone, Eleazaro, aliisque pari- tér occidentibus femet ipfos, & tamen. po(i in Scriptura laudatis, pkri Confir. , Saltem reus ad mortem con- (b IT demnatus ex mandato judicis femet ipfum . m licité occidit, Ergo. Refp. D. maj. Sequeretur , quód in. finj o [ nullo cafu poffit quis licité occidere fe- met ipfum feclusà fpeciali facultateà Deo D&ufrq & lier conceífa, C, maj. hac :fuppoücxa N.maj. iC 4! Di/purat;o; IV, A;tic. If, 181 lw ii fic dift, maj. N,conf, Ratio diftin&. eft: Ro quód aliquiSanái occiderint femet ipfos, nhon tamen authoritate propria, fed ex D facultate à Deo fpecialiter conceffa, nam QOU aliàs ab Eccleíía tanquam San&ti non co. , TET e€rentur, ln z - .Ad confirm. 1. (imiliter D. ant, & N. 1 g confeq, Neque enim in cit, cap, illa vox dpollori abíque eo tumítur exclu(ivé, fed fumitur inclu(ivé, ità ut fentum faciat, nequidem lia ad tuendam caftitatem licitum efTe, ut ali- d quis íe. occidat » prout ex gloffa ibidem n conftar, f m Ad confir, 2, D.ant. Sidire&é inten. T dat fuam mortem, N.ant. Si dire&e in. tendat conf(ervatione m urbis, vel juítam votndit cladem hoftium , & fi per accidens infe. parabilem à fua morte, tranf, anr, & N. lilb confeq, ln i Ad confir. 3. N, ant, Nam judicis po- r pa!il teítas tanta non eft, ut reus habeat, aut p tunta pollit licité occidere femet ipfum, uti plerique fentiunt, v Objic. 4, Poteft quís ad falvandam al- I6t terius vitam temporalem licité exponere tipur femet ipfum certo periculo vitz ; ergo e- al tiam femet ipfüm occidere, Ant. prob. Sic poteft quis ex motivo charitatis in. gtl naufra i? gio alteri relinquere tabulam, et(i h Y il ac relifïta pravi deat fe fübmergen dum. M s Simi- 182 trallaitis de Ture &v duffitia. 1 Similiter conftitutus in fame poteft alteri ) ; um in equali neceffitate conftituto cedere pa- hic m nem unicum , licét przvideat fe moritu- jate, rum. Ergo. Confir. 1. Poteft quis fibimet ipfi fal- Q ylet tem ex motivo virtutis notabili tempo- & Af re abbreviare vitam. Ergo, Ant, prob, monni Sic licité quis abftinet medicinis pretiofis « l conítitutus in gravi morbo, Ergo. Ü r Confirm, 2 Poteft quis licité fibimet idem ex hoc fi- m« ipfi optare mortem, & qu (on ne, utliberetur à miferiis, quz ipfum plüs affligunt, quàm mors corporalis, Ergo. ]i Tranf. ant. cum füa probatione, hoci Refp. l 01 i N.confeq. Difparitas eft, quód aliud fit femet ipfum occidere, & aliud fuam vi- frfcquä AORU tam pofitivé non defendere; fecundum bl in multis cafibus licitum eít, fecus autem rimum, eó quód dire&é nunquam licéat ( f N fibimet ipfi inferre mortem , licét quisil- u lationem ejusdem, przfertim ex altioris virtutis motivo poffit non impedire, àt P J t patet in Martyribus , quàm data occafio« r ne fugz mortem fibi vertere, Ad confir. 1. C. ant. cum füa probatíoa (h n N ne,N,conf, Difparitas patet ex dictis, Ad confir. ^. D. ant. Poteft quis licité Tht fibimet ipfi optare mortem cum perfecta d m re(ignatione in Dei voluntatem, C. ant. cogL Q Seclusä hac refignatione, IN, ant, & atio ! bifputatio YP,. Artic, 1. 185 Xlltei Ratio diftin&, conftat à paritate illius, qui re p licité petit eleemofynam à divite, licét at hanc non poffit fibi invito domino ven- dicare, r Objic, y, contra fecundam, Fama qui. 162 YU t valet vitz juxta receptum axioma: vita Ánt & fama pari paffü procedunt : imó famam J nonnulli pluris zítimanr, quàm vitam: ?0, ergo fi homini non competit dominium * fhim, dire&um in viram , neque in famam ei. aof dem competere poteft, pimyl Confirm, tr, Sequeretur, quód aliquis . licité poffit infamare femet ipfum ; fed obxioy, hoc repugnat Authoritati D, Auguftini Jilut f lib, debono viduit. cap. 22. dicentis, con- (um vl« fcientiam nobis effe neceffariam , famam cudum proximis , ideóque effe crudelem, qui fa- g m iam negligit. At flcc'at Confitm. 2, Saltem fequeretur , quód iibl falvà juftitià poffit in qualibet circumftan- x drioni tia quis infamare femet ipfum, fed hoc ïedif [7 üü admitti non poteft, eó quód fepiüs infa- mia hominis particularis redundet in to- ogcaüm tam communitatem , aut familiam, Ergo, obatio Confir, 3. Licét quis poffit condonáre j alteri injuftam mutilationem pedis, aut js li manüs ,non tamen fequitur, quódhabeat dominium dire&um in pedem , aut ma- perfcäl rc' sl num; ergo etiam, licét quis poffit alteri lzfionem famz, non j condonare iniquam hu 4 tamen 7 184 Trattatus de 7?411 & Juffitia. ramen fequitur, quód habeat dominium Qu directum illius. u pow' inus Refp, Tranf. ant. N. conf. Difparitas eft: uód homo obtineat famam induftrià w & Oj fuá, fcilicet honelté & laudabiliter viven- do, Neque conftat Deum denegáffe ho- gii t - o mini dominium famz competens jure na« turz, Oppofitum econtra dicendum eft, ! um | lia quó ad vitam. Ad confir. r.. N. fequelam, nam etiam | enpun licitum non eft abfque caufa legitima pro- ( t digere pecunias, & tamen exinde noníe- quitur, quód homini non competat do. l: t t minium in bona fortunz; ,ergo id ipfun. dicendum eít quó ad famam, Ó Af Ad confir, 2, D. ant, Sequeretur, quód t D n falvà juítitià quis poffit infamare femet i- pfüm, fi precisé deftruat fuam famam , tl st C. maj. Si fimul ledat famam alienam, N. maj. & conceífa min. N. co9fz Ratio dift, lm, l N conftat à paritate , quà Petrus habens do- minium fuz domüs poteft eandem accen- tilt dere (alvà juítitià, quando per iítud incen- m dium non exponitur periculo domus vici- fl na Pauli,fecus autem,f(i huic (imul damnum tl ipferat, EM . Ad confit, 3. AN. conf, Difparitas e(t, Otli quód non fit in poteftate ipfius mutilan- DI tis reftituere manum, aut pedem, nam füp- t i dt1 pofita hac poteftate non poffet aliter con- dona. K, ] DifpütatiolV, Artic. 1I, 185 düminium donare reftiturionem, econtra in cafü, in quo potct reftitui fama, habet tamen in- Ug £ amatus poteftatem donandi rcfítitutio- hitir) nem fams, Itv Objic, ultimó contra tertiam, Ideo ho- 165 N mini competit dominium dire&um in. D ftn um d corpora fublunaria, quia hzc ex natura fua immediaté ordinantur in hominisuti- 1 etian litatem, ífed pariter ad hanc ordinantur ' Corpora cccleftia ex natura fua, Ergo, u p Confir. , Authoritate D, Thomz af- nf firmantis: omnia corpora inanimata füb- p jeca effe déminio humano , adeóque e- llipn tiam corpora cceleftia prout p, 1, Quaft. 96. Art, 1. & 2,2, Quzfít. 66. Art, 1. do- l, und eet. Ergo, , emt l« Confrr. 2. Siquis alterum violentéim. fimim, pediret, ne utatur lumine, aut influxu fy. m N derum , faceret eidem injuriam (tricté ta- anodi lem. Ergo, s Refp. D. maj, Quia funt ordinata in u- 41 tilitatem hominis quó ad folam faculta- diaceq- tem utendi & fruendi, N, maj. quó ad iC« facultatem deftruendi, aut alienandi , C. AU. maj. & fic dift, min. N. conf, Ratio dift, eít : quód corpora cccleftia fint quidem s d, ordinata ad hominis utilitatem , nihilo- il minus tamennon ità fübjiciantur potefta- amlip ti ipfius, ut habeat jus eadem alienandi, r aut alium excludendi à percipiendo lumi. ne, du d N 196 Trallatis de gore e» 7u]?itia' Ad confir, , Refp. D. Thomam folum- V aliäs hod modo affitmare, quàd homiui compe- g tat dominium utile in corpora cceleftia , non autem , quód ilji competat domi- D! Yat qum'm nium perfedum, Ad confir. 2, D.ant. Faceret injuríam qif Totd oppofitaàm dominio perfedo, N. antec. Dominio utili, C. ant. & N. conf, Exhis qua [ 164 Confítatr, quód homini non competat dominium perfedum in vitam & mem- at bra alterius hominis , ut eundem profuo süte beneplacito occidere,aut mutilare poffit (qu (o co, quód homo non fit ordinatus adfer- vitium alterius, fed ad fervitutem Deo ul immediaté praftandam ; ut ex ipía excel, Ym lentia hominis deducatur, quód foliDeo fuex jure naturalí competat dominium perfe- a &um in hominem, licét Deus jure pofiti- d vo poffit hominem fübjicere perfecto quoö dominio alterius hominis. Neque. ob- u ftat, quód fervato moderamine iuculpa- tüm tx tutellz quis licité poffit occidere al- qui terum, fcilicet iniquum aggrefforem vi« X tx,nam hzc licentia non fundatur in ju- D re proprietatis ad vitam alterius , fed fo- T ]üm in jure defendendi vitam propriam, q Longé minüs obftat, uód magi(tratus lg habeat poteftatem occidendi maleficos , U hzc fiquidem poteítas pertinet ad folum Tnoi jus jurisdidionis, non autem proprieta- n tis, ! "Difputatio YV. Artic. 11. 187 lum tis, aliàs licité poffet pro fuo beneplaci- lme to occidere dire&té innocentem , quod d. tamen certz Theologorum fententiz re- ml Pugnat, irà quidem, utlicét poffit judex, Qquinimo teneatur abfolvere innocentem, It qui fecundüm allegata, & probata eft in- Nan Yí, Eri nocens, non tamen poffit occiderc illum, quem privatà fcienrià novit innocen- COT tem, etíi hic videatur nocens fecundüm Em allegata, & probata, eó quód fcilicet di- ol redé occidere innocentem nunquam li« if ceat. ttsale Conftat 2. quód homini non compe- 16$g$ tv tat dominium dire&tum in vitam pro- fierd xiam, fedfolum dominium utile, feujus (olLDeo fruendi, & utendi vità cum obligatione iytee eandem confervandi faltem negativé , id uf eft, non occidendi directé femet ipfum , yeito uod feclusá fpeciali facultate à Deo in- Qu D dultà pro nulla circumftantia eidem lici- dul tum eít ; hinc tamen minimé fequitur , irt d uód etiam obligetur ad vitandas omnes ytn v a&iones prezfertim pofitivé licitas, & ho- y injl neftas, quz conjunguntur cum periculo ff mortis, adeóque folummodo indireQe, yriü aut per accidens mortem infert, SicRe- (l ligiofus laudabiliter obfervat ftatuta fui kfco, Ordinis cum certo periculo acceleranda jols mortis , jtà ut Chartufianus ad recupe- randam fanitatem non teneatur vefci car- p niïbus N 188 Tratlatus de Pure & Tuffitia, nibus, nec Monialis deambulàáre extra Y claufüram. autquilibetalius ad mutatio. nemaéris &c, Ratio horum omnium,qua M,fä fusé examinat Lugo Difput, feptima de- fumitur ex principio umvcrfal , quód M nemo teneatur cum fuo gravi incommo. do Cuftedire bona alterius dominio füb- l jeda , licét teueatur hec pofitivé non, nu defiruere, et 166 Conftat 3. quód cmhbet homini com- X petat dominium perfe&um proprietatis im o in fuam famam, & honorem privatum , Towt ldeöque falvà juftitià poffit infamare fe- U: met ipfum , nifi hzc infamia fit infepara. gwf bilis à lzfione famz alterius, tunc fiqui- Wt dem id licitum non erit, prxterquam in um illo cafu, ubi alter confentit, aut mani- d feftatio deh&l vergit in bonum neceffa- & rium totius communitatis , aut quando Q illud przcipitur legitima authoritate $u- dii, perlous. De quo plura fuo loco dicen- D) da erunt; fimiliter competit homini jure l00 naturz dominium perfe&tum in creaturas fi fublunarcs ab homine diftin&as, in cor- Y pora autem ccrleítia eidem folüm compe. hmp tit dominium uctile , feu.jus utendi, & |s fruendi luce , cæterlsque qualitatibus p Corum, u Dur AR- wg ] 'o38 ( 1895 Q5 It m ii ARTICULUS III. Wque 4n,C9 quale dominium competat i A de. i | Religiom' $ ' l,vl Ihom, TY Rznot. r, quód przefens quxftio dupli. 167 citer inftitui poffit, fcilicet compa- TT rativé ad totum ordinem religiofum, aut Íticon certum aliquod domicilium ejusdem, tum comparativé ad perfonam privatam ejüs- htht ' dem ordinis religiofi. Hec autem con- tfuqn, troverfia nafcitur ratione voti pauperta. "WA tis , ad quam obíervandam finguli R eli- Iu giofi fe obítringunt, Hujus autem voti tcígi mareria remóta fünt res temporales, qux um in ad bona fortunz pertinent ; proxima au- L Ptj« tem eft ufus fa&i, qui circa bona predi- tl &a verfatur, nam quiliber Religiofus vo« qunit tó paupertatis fe obligat, quód abíqueta- It cita, aut expreffa Superioris licentia, a- od deóque authoritate propria iisdem uti nii j non velit, àt ex ipfa vocis Ecymologia hic Featurai obfervat Cardinalis de Lugo Difp. 6. Q, [n Q« 10, Ratio hujus eít, nam ficut ille natura- npe liter pauper eft, qui rerum ad vitam per- d, & tinentium dominió deftituitur ità, ut indi- vatibu geat facultate Domini, & benevolentià -ejusdem ad vi&um, & veítitum quotidia- num, ficReligiofus moralíter pauper ett, €ó quód ad licitum ufüm rerum tempo- j ralium i 190 Tratlatus de jure cr juflitit, gt valium indigeat facultate Superioris, licét hzc bopna dominio ejusdem non yo m vfint: fub- g a je&a. 168 Prenot,2. quód matería remota voti p&&sf t pxm paáupertatis, fint bona reliqua àbonis for- tunz diftin&a, hinc certum eít , quód g dhorit cuilibet Religiofo imprimis competat jus naturale non folàm ad tuendam vitanr i te vt contra iniquum aggrefforem cum mode- feasi ramine inculpatz tutelle, fed etiam jus qi ( naturale ad illa, que in extremo cafü ne- ii ceílitatis ad vitam fuftentandam füunt re. mi o quifita, üt conftat ex Cap. exiit. de verb, bateo fignificat. in 6. ubi Nicolaus III. exprefsé decernit, quód abdicari quidem poffit om- Coni evot ne jus proprietatis ad bona temporalia, non tamen poflit abdicari jus naturale ad terf d& i ceonfervandam vitam per neceffarium u. fum facti, quód jus cuilibet pauperi con- Juh.: Wt wenit; przterea materia voti paupertatis non eít fama & honor ipfius Religionis, far pup ideóque illi competit jus proprietatis ad ifta, nifi fponte fuà jus hoc refignet, De- a 1200 nique non excluditur jus proprietatis quó fit ad bona fpiritualia , aut rei fpirituali an. nexa, cujusmodi juxta varias Conftitu- d tiones ordinum eít jus ad obtinendum be- p neficium regulare, aut conftanter habi- j Tüm tandi in certo domicilio &c. 169 Prznot. ;, quód prater illam obliga- d tionem li ibilputatio Y, Artíc. 1. 19f r li tionem,quá Religiofus vi voti paupertatis V rfob rem cemporalem finé licentià fui Supe- rioris tacità, vel exprefsá ufürparenon. Ptv potett, plures alii effe&us poffint induci, L ut proinde menfura voti defumenda fit [ €x regulis & ftatutis cujuslibet ordinis au- at thoritate Apoftolica approbatis; hinc a- hm vit liqua tum licité, tum validé non obftan- um moj te voto paupertatis fieri poffunt in uno, trim jt fecus in alio ordine, "Ratio à priori eft, f quód fcilicet obligatio voti paupertatis münme religiofz dependeat ab approbatione fum- It devoh mi Pontificis, ad quem pertinet appro- [ enrdi Patet hoc ex bareOrdines religiofos, Voffiton conftitutione Bonifacii VIII, Cap. unico de voto in6.dicentis: Solemnitatem vo. j yordi, urde ad ti ex fola Ecclefiz inftitutione inventam anum t effe, Quod ipfum Gregorius XIIL in, g Bulla afcendente Domino expre(sé affic. mat: ut proinde non fübfiftat illorum. at eipiis fententia, qui putant votum religiofae jettis d paupertatis ex natura füua effe impoffibi- nt, De le cum dominio rerum temporalium. His «tiqui prenotatis Dicendum 1, Quemlibet Ordinem re- tl 4 I70 onflti ligiofum,excepto OrdineS, Francifci Ca- pucinorum, & Minorum de obífervantia dun Y « h effe capacem dominii proprietatis bono. rum temporalium in communi , & tale j Obh dominium eidem a&u competere. Ità L comrmu- g - 192 qraBatus de fure & fuflitia, irn| communis, & certa Theologorum fenten- tia contra Navarrum , paucósque diffen- lepem Probatur authoritate Concilii tientes.' Propric 'Tridentini, quod Seffione 2;, de Regul. dum domin Cap. 3. ità ftatuit, Concedit S.Synodus omnibus monafteriis, & domibus tam vi- m fee rorum, quàm mulierum etiam mendican. -^ tium, exceptis domibus Fratrum S. Fran- peni atb ciíci Capucinorum, & Minorum de ob- fervantia : ut deinceps bona immobilia lii eis poffidere liceat. — Neque hic nomine hrcit poffeffionis , üt Navarrus putat, intelligi- lii tur przcisé dominium ucile feclusó dire- f nond &6, contrarium fiquidem patet ex con- ftitutione Nicolai III, Cap, füperiüs cit, Ynt Tif dicentis : quód dominium directum re- rum temporalium Ordinis S. Franciíci , C ne illud incertum fit, ad Sedem Apofto- D licam recipiat; ex quo ipfo infertur, quód DN fitin reliqui ordines fervent dominium dire. &um quó ad bona temporalia , exceptis p domibus Profeffis Societaris JEfu , «quaz Til bona immobilia przter domum, & hor- nf tum poffidere non poffunt , üt Gregorius Yb XIII. flatuit. Czterüm Pontifici compe- qiit tere dominium proprietatis altum in bo- my na Religioforum, ut ad publicam Ecclefiz tit urilitatem de iiídem difponere poffit, ne- DT mo negat. E Dum 171 Dico 2, Quemlibet Religiofüm profef- defi fum. H Dilputatio YW, Artic. IlI. 193 t fum in particulari per folemne votum. odf ( Cned paupertatis non folüm amittere dominium p Mtgul, ^ proprietatis quóad bona temporalia, fed it S.Sjnorjæ etiam . ad obtinendum impofterum tale dominium reddi incapacem. Ità pa- st T nengi, riter communis & certa Theologorum, fententia, Probatur. Incapacitas ad obti- ün$ Is m de ol nendum, aut retinendum dominium quó inmolil ad bona temporalia dependet à jure ex- celfo inducente hanc incapacitatem, fe tf tomite j hzc inducitur refpe&u cujuslibet Profeffi t ülig Religio(i ; ergo, Maj conftat ex dictis (lus) dre « n fuperiüs Num. 169. Min. prob, Nam cap. non dicatis caufa r2. Quzeft, r. it&k habetur: ptris d Non dicatis quidquam proprium fed om- um te« nia funt vobis communia. Similiter cap. lt Cum ad monafterium de ftatu Monach, In- npoln- nocentius IIL. fic ftatuit: Prohibemus di- t ii ftridé in virtute S. obedientiz füb obte- jum d. ftatione divini judicii, nequis Monachus , p proprium aliquomodo poffideat , & infe. i, q rius fuübjungitur: neque Papam in hoc poffe difpenfare. T Prateréa cap. exiitde jtpots verb. fignif, in 6, & fzpiüs alibi ftatuitur, |ompe quód omneid , quod Monachus acquirit , minbe monafíterio acquirat ea ratione, qua ra- Fediít tione id, quodfervus acquirit, domino of acquirit, Denique Concilium Tridenti- num Seffione 2;. de regular. Cap. z. fic A [ j definit: Prohibentur eis, ftilicet Religio- li " fis 194 Tratlatis de Jure & 7140321.' fis Profeífis bona quovis modo abillis ac- i T quifita tanquam propria etiam nomine Conventüs poffidere , vel tenere, fed fta- gl jenum tim ea Superiori tradenda, & Conventui incorporanda funt &c.. & ad hos Profef- g íos quóad incapacitatem dominii revo- a T centur etíam coadjutores formati noftra fat t & Societatis. Excipiuntur econtra Equites Religiofi Ordinis S. Jacobi in Hifpania, & a filtt S. Stephani in Hetruria, qui profitentur folam caítitatem conjugalem , ideóque gl iisdem ad fuftinenda onera matrimonii toci conceditur dominium proprietatis in bo. t na temporalia , fed limitatum , & Ozdini suni fübje&um, üt hic Suar, tom. 4, de relig. mj tra&t. 9. cap. 4. fufiüs exponit, piti 172 Dico 3. Religiofum Profeffum non a. LO mittere jus fuitatis , i ingreditut illum. Á Ordinem , qui eít capax fücceffionis quó. jay ad bona temporalia,exceptis Profeffis no- n firz Societatis, qui jus hoc non retinent. t Probatur. Namjus fuitatis nihil aliud eft, jud uàm jus füccedendi ab inteftato tanquam [ hzres füus patri defundto , in cujus po- itlin teftate conítitutus erat temporce mortis, W adeóque jus ad legitimam, ut teftamen- Ti tum fit.nullum , fi.à parente ,defuncto N : fuiffet in illo omiffus, aut abfque füufici- CU enti caufa exhzreditatus, fed Profeffus pr Ordinis capaci fücceífionis jus predictum N Íecum i Difputatio lV, Artic, l. 19j dl fecum infert mona(terio , ut hoc nomine A nine Wtf fui profeffi faccedat; ergo. — Maj, expo. nit jus füitatis. Min, probat. Nam mona- VU dlrí fterium capax fücceflionis fücceditin om- nia jura, & bona profeífi, de quibus hic ii WT ante profeffionem non difpofüit, ut coaz ftat tum ex jure civili $ ingreffis Cod. de i Bs Sac. Ecclef. $. illud quoque., Authenti: dipania ca de Monachis , tum ex jure Canonico Toftent fcilicet cap. Si qua mulier. & cap. quia in. y H gredientibus caufà 19, quxít. 3. Ergo. Ex Yuntmoti hiis nb hocipfo ulteriüs deducitur , quód idem. dicendum fit de jure agnationis , feu fan- & O guinis, dehzreditatibus, legatis &c. quin , derii, imo pleriq; iftud excendunt etiam ad Em« [ IOTl de phytheuíim & ufüm fru&um, Excipiun. tur tamen Capucini, & Minores de ob- dl fervantia, quorum Ordo fucceflionis eft irisqu. incapax , przterea Profeffi, & Coadjuto- vdiefisa res formati Societatis noflrz , qui ab in- nretat teftato f(üccedere non poffunt, imo plures lodl judicánt contra Vadingum, illos nec qui- Vunquam dem pofle fuccedere in hzreditatem ex qjis p teftamento, licét aliàs Ordo fit capax bo- ^ fEOLUS norum temporalium; ergo. efhme Dico 4. Dominium bonorum tempo- 173 dfundo ralium non folüm potefít componi , fed e if etiam defg&to componitur in Religiofo Drofdi privato cüm voto paupertatis. Probat. redidd ^. Namilli, qui in Societate no(tra comple- ft L y N 2 to 196 Trallatus de jure c juflitia. [ hat tó Tyrocinió emittunt vota fimplicia,funt veré Religiofi , & tamen retinent domi- g nium priftinum rerum temporalium, & Mlls t omnia juraproprietatis, fedhocipío ; er- b SU Min, patet, maj, autem prob. ex Bul- Diip, 3 go. laGregorii XIII. aícendenre domino, qua Iv authorirate Apoftolica definitur, emit- giosd tentes vora przdi&ta effe veré, & proprié pation bonn Religiofos, non fecus ac ipfos tum Socie- tatis, tam quorumvis aliorum regularium fiiter Ordinum Profeffos, & fimul fta:uitur , & i uód retineant dominium rerum tempo- l t ralium, Ubi Pontifex fübjungit poenam dott excommunicationis , & inhabilitatis ad : fie f quzvis officia, & beneficia tum regularia, n tum fzcularia, fi quis contrarium defen- Til dere audeat ; ergo. tlitio " Confir. à paritate, Cum voto caftitatis i Cl Religiofz poteft componi dominium an- tecedéns in corpus conjugis; ergo. Ant, n probat, Si enim conjuges poft matrimo- Qqum nium confüumatum ex mutuo confenfu in- m grediantur Religionem, tunc per votum hs folemne caítitatis non diffolvitur matri- Ts monium, & ideo retinent dominium pri- u AK ftinum conjugale ità,ut per copulam fub- f fequentem folüm peccent contra votum. p caftitatis, non autem contra fextum prz- AU ceptum Decalogi. pj . 174 . Dico j. Religiofi Societatis nondum. Ulm, grà- li, Difputatio 1V,. Artic, Yl ärlnplicia,run: 197 graduati ità fetinent dominium, ut de bo- TU t r ni$ cemporalibus quidem illicité , proba- biliàüs tamen validé difponant abfque con- thipfo; g Db fenfu Superioris, Ita Cardinalis deLugo Ditp. 3. dejure & juftitia Se&ione 3. cum dgmino,qm Azor, Suar, Sanch. contra Moll. Lefs. & OICUE, m alios diffentientes. Probatur, Licét enim & Dropi fu joop. ratione voti paupertatis detur lex prohi- bens, non tamen datur lex irritans difpo- trtlrium fitionem factam finé confeníu Superioris; t , €rgo. Ant.prob. Si daretur lex irritans, m tttyo illa defümeretur ex verbis Bulle afcen- p panum Ylizt dente Domino, in qua Gregorius XIII, fic ftatuit: quod veró paupertatem atti- tegulri m defene net, licét bonorum fuorum jus atque do- minium juüftas ob caufas pro Superiorum eiluns arbitrio ad tempus retinere valeant, ut — in pios ufus juxta Evangelicum diftribuant um a confilium, in eorum tamen ufu Religio- 15o, À! fam paupertatem fervent, ne ulla re tan- mati quam propriá uti poffint, ità ut Pontifex nexain per ultimas particulas videatur irritare t TOLUR difpofitionem fa&am finé confenfu Supe- y nitt rioris, fed hoc ex prxdi&is verbis non wiümpfi' deducitur; ergo. Maj.continet primum Jm(übe fundamentum fententiz oppo(ite. Min, NotU. prob, Nam ex eo, quód in jure ftatuatur, mnd actum aliquem fieri non poffe, non fem- per infertur, quód talis a&tus fit irritus, nondum nam , üt habetur in regulis juris: etiam. F 3 Ala 198 Trallatus de jure ö'r'fujiitia. l m 'AW illa dicitur aliquis non poffe, quz licité facere nequit. r Confir. Nam ante prz di&am conftitu. f ( ceti tionem afcendente Domino poterantRe- C0 ligiofi Societatis nondum graduati validé contrahere matrimonium non obftante vilil voto caftitatis Religiofz , quia fcilicet ]iei t tunc nondum erat lex irritans talem con. tradum, quz deinde per citatam Bullam uj ftatuta eít , ergo cüm defadtó non habea- Qnt tur lex irritans di(pofitionem fa&tam fi- ld né facultate Superioris , dicendum eft, x quód ejusmodi difpofitio fit valida. Ti tv Chr [ind ARTICULUS IV. i d Solountur contraria argumenta. etir ol ]IC I. cóntra primam: DBona temz: d 17j OB poralia, quz per fundatores, & be- t nefactores conferuntur Ordini Religiofo, ( f ex eorum intentione fübjiciuntur domi. nio ipfius Chrifti Domini ; fed hoc ipfo Íni Ordo Religiofus folüm habet admini(tra- tiorem, non autem dominium circa bo- Ü na przdicta; ergo, Ü Confir, r. Si Ordo Religiofüs haberet hi d dominium quóad bona predicta, poffet eadem faltem quóad partitionem füpera- il mediz 7 199 Difputatio IV, Artic. YP, vür f bundantem fuftentationi |infimz , aut UR mediz licité exponere in ufus profanos, ficuti id poffunt beneficiati, ut fuo loco tl dicetur, fed hoc non admittitur ; ergo. dai vj n of Confir. 2. Ordo Religiofus non poteft validé finé confenfu Sedis Apoftolicz a- t (olie lienare bona immobilia, aut mobilia fal- Talefm o amDulm tem pretiofa, quz fervando fervari pof- funt , ut ex utroque jure juxta omnes cer- n hbes tum eft, fed hoc ipfo ; ergo. fiüin f Refp. D.maj. Subjiciuntur dire&te , & n d re ipfa dominio Chrifti, N, maj. folüm. "l indire&te feu in fenfu quodam interpreta- tivo, quarenus confertur Ordini intuitu Chrifti Domini, concedo maj. & fic di« [ ' [ flinda min, nego confequentiam. Ra- tio diftinctionis exinde patet , quód at etiam reliquis pauperibus, üt mendicis oftiatim ftipem colligentibus conferatur Jon t« eleemofyna intvitu Chrifti Domini , & r d tamen exinde non fequitur, quód men- il dicus non habeat dominium eleemofynz, ur domi. fed folüm illius adminiítrationem ;5 ergo hociph fimiliter, yinidtue Ad confir. 1. N, maj. Nam ex €o, quód ia be Ordo Religiofus licité non poffit dilapi- dare bona fuperflua, nec quidem infimz hobet fuftentationi congrua, non infertur, quód n h pOu dominium non habeant, fed folim fequi- jli [ tur, quód obligentur eadem bona e xpen- burt- ni 4 ! 200 Traclatus de fure & fuffitia. dere in pias caufas , aut confervare pofte- yqit ris, àt patet in illo, qui voto promifit p MW certam eleemoíynam pauperi, 'fobätu | Ad confirm. 2. C. maj. N. min, Sicuti qu ieondi enim non obftat dominio poffidentis ma- joratum , quód finé confeníu Principis noget domin booa majoratüs alienare non poffit, fed obligetur eadem confervare, & transmit- legisle: t tere ad poíteros, ità etiam difcurrendum elt in caíu przcedenti, unde ad füummum capaïd Tqu hoc inferri poteft , quód Ordo Religio- h fus non habeat domipnium undequaque namal Lnett perfe&um , id veró ultroneé poteít con- cedi cum Leffio, neque enim iítud prz- mo qea judicat conclufioni, Áric 176 — Objic. 2. contra fecundam, Profeffus n Ordinis Religiofi etiam , prout eft perfo- h; na particularis, poteft ftante voto folem. M ni caítiratis , & quidem perfe&z, nihilo- | N0 minus retinere dominium, feu jus con- Thoti jugale,, àt Num. 175: didum eft; ergo Yiti etiam Profeffus ftante voto folemni pau- lr & pertatis poterit retinere dominium quó d If ad bona temporalia. [f :;ï Confir. Nam hzc incapacitas dominii u proveniret vel ex ipía natura ipíius voti Rthg paupertatis, quó Profeffus fe ,& omnia fua À tradit Ordini Religiofo , vel proveniret bt l ï: ex folo jure Ecclefiaftico anne&ente hanc. Ti t inca- D [ l, Di[putatio IV, . Artic. IV, 20I Wt of incapacitatem voto anpertaiis, fed neu- " if trum dici pote(t; ergo, Maj. patet, min. ! probar, Imprimis enim dici non poteft, T t quód ifta incapacitas proveniat ex voto ltl fecundüm fe confiderato, quia fcilicet ne. r mo poteft (emet ipfüm reddere incapacem of d l dominii abfque confenfu, & authoritate tranim. legislatoris ftatuentis talem incapacita- Iténdim tem , ideóque fervus in certis cafibus eft Áimmum capax dominii, üt fuo loco dicetur ; fed neque id provenit ex jure Fcclefiaftico , Migi dcquaque nam aliàs Pontifex difpeníare poffet, quod JXl tamen Innocentius negat Cap. Cüm ad lu monafíterium de ftatu Monachi ;. ideó- que etiam Divus Thomas 2,2, Quaft, 88, ofefus Artic, 11, negat, Profeffum folemnem, abfolvi poffe per Pa iptr: Ío ; ergo. pam à ftatu Religio- yolem. | Ad obje&ti onem 2. , Rcfp. Conc. antec, tll N, confeq. Difparitas eít, quód matri- Jus C0 | monium confümatum ex inftitutione di. m vina fit perpetuum , ideóque per fub. D fequentem profeffionem Religiofam non TM diffolvitur , econtra dominium priva- tum non eft effentialiter perpetuum, ideó- vini | que tolli poteft per ipfam Pfofcffionemf s vot.| Religiofam, alii Ad confir, C, maj, N, min, cum füa pro- u | batione, quódfcilicet incapacitas domi- o ha J nii non oriatur ex jure Ecclefiaftico, con- r ftat i* i 202 Tratfatus de ?ure d Puflitia. gt ftat ex declaratione Bonifacii VIII, Cap; unico de voto in 6. folemnitatem profef- gcapacem fionis Religiofz fola Ecclefiz inftitutione of 2 que n* effe inventam , ideóque Papa de plenitu- g t dine poteftatis Profeffum Religiofum ab his votis abfolvere, & penitus liberare qx Ro poteft, quod re ipfa fepiüs falíum effe Üsy felheein . pluribus exemplis oftendit Leffius lib, 2. de jure & juftitia cap. 40. Hocetíam ex- vj perientia docet. Nec obfítat authoritas q ' D. Thomz, nam üt ifthinc obfervat in- n MÉonen terpres ejusdem Cardinalis Cajetanus , contrarium fen(iffet, fi poít conftitutio- ii nem Bonifacii fcripfiffet, & fzepius factam vit, à Sede Apoftolica, difpofitionem vidiffet, tür a Ex quibus proinde confítat incapacitatem Mj dominii privati refpectu Religiofi profeffi n non fundari in natura ipfius voti pauper- at tatis, fed folüm in jure Ecclef(iaftico, ia Dieh 177 . Objic. 3. contra tertiam. Profeffio Re- ligiofa zquivalet morti naturali , ut civi- DT liter eosdem effe&us inducat, fed hoc i- jus D pfo Religiofus Profeffus non retinet jura IT fuitatis & agnationis &c, ficut eadem non ii retinet naturaliter mortuus ; ergo. Maj. Wt Ti probatur, Nam fzpiüs Monachus in jure dicitur mortuus mundo, ubi nomine Mo. g nachi intelligitur quilibet Profeffus. lg Confir, 1. Per ipfam profeffionem fo- Of lemnem, Religiofus transfert jus fuitatis hi in l Difputatio YV. Artic. YV. 203 NI ( in monafterium ,. aut ordinem fücceffio- "Torofe nis capacem; ergo. i Confir. 2. Si enim Profe(Tus mor iatuf L. morte naturali ante parentem, poreft e- lp tiam monafterium prztenderelegitimam, ts hn aut füccedere ab intéítato in bona paren- alum d tis poft filium profeffum defun&ti, quia (fus ; fcilicec monaíterium f& habet inftar filii 'etim a refpedu profeffi quó ad jura predicta ; qforit ergo. vt Confir. 3. Saltem Religiofus per pro- i, feffionem amittit ufum fructum , aut Em- onlnte phyteufim, fi hz conceffa fit ad tempus jus f vitz , quz per ipfam profeflionem mori- Vridife, tur civiliter; ergo. xdtatem Relp. D. maj. Profeffio fa&a in ordi- iprof ne fücceífionis incapaci , tranf, maj., in. p ' ordine füccefTionis capaci, N, maj. & fic fico diít. min. N, conf.. Ad prob. maj. D. ant. vfefoN. Dicitur mundo mortuus civiliter, quó ad jura incompoffibilia cum profeffione hu- [ itdie d hoc jus ordinis determinati, C. ant. quó ad jura compoflibilia, N. ant. & conf. Ratio fnez u femmon diftindtionis eft, quód profeffio facta in ordine fucceffionis incapaci &quivaleat , M jin jut morti naturali quó ad jura füitatis, & a- T gnationis, fecus autem fa&a in ordine o fucceffionis capaci, in quem infert fecum omnia jura, preterquam illa , quz funt o y li Ípecialiter exclufa, Cujusmodi eft bene- [ ficium Dj 204 Tr)c'tatus de Ture & Puflitia. sf | ficium fzculare, quod regularibus con. p ferri nequit , aut feudum exigens obfe. , M* quium Laicum, vel etiam jus majoratüs, ,gioü'peï* aut retractus gentilitius, per quem ftatui- g n a tur, ut bonaimmobilia neos fzculares maneanpt * penes con(angui- jlicatt tj prf Ad confir.1, D, ant.. Transfert omnia jura privativé, N.ant, communicativé, Coifr C.ant, & N. conf. Ratio eft : quód Re- pmprfum ligiofus per profeffionem fa&am in or- ii p Conft dine fücceffionis capaci jus füum non, trabsferat in ordinem abdicando,fed com- dl dntoy municando, eó, quód ipfemet fiat pars ordinis, ut idem jus, quod antecedenter firtia Wt CODM illi foli proprium erat, deinde per confe- quentiam períonz fiat commune toti or- felten dini, aut monaíterio. s Ad confir, 2. N.ant. cum fua probat, t Nam monafíterium, aut ordo non habet Mj Íe inftar filii refpe&u profeffi, licéc hoc gf vivente eodem juregaudeat, quó gaudet fumpt $ ipfe profeffus, undeiftó ante parentem na- tij turaliter mortuó nonpoteft ampliüs prz- Venn h tendere legitimam, nec fuccedereab in- teftato, üt hicVadingus, aliíq; obfervant, W ll R Ad confir, 5, N, ant, cum füa probat, p ob rationes addu&tas , quó etiam trans- Til mifsó nihil infertur contra noftram con- ( h clufionem, Itj 178 Objic, 4. contra quartam, Dominium. fj priva- L ll Di]putatio IV.. Artic, YV. 20j IN privatum, feu particulare eífentialiter eít It obf incompoffibile cum ftatu Religiofo; er- go. s Ant. prob. Ad effentiam ftatüs Re- Quj ligiofi pertinet vocum paupertatis confi- Msj ftens in abdicatione proprietatis, fed hzc abdicatio eft incompoflibilis cum domi- fet nj nio privato; ergo. ii Confirm. 1. Qui habet dominium fibi m proprium quó ad res temporales, ille re m in o ipfa pauper non eíft; ergo. m n Confrr, 2. Nam cap, 6, de ftatu Monach, ofedtm. $. finali Innocentius III, fic ftatuit : Ab. Lt dicatio proprietatis, ficut & cuftodia ca- ettdentt ftiratis adeó annexa eft regulz Monachali, t confee ut contra eam nec fummus Pontifex pof- totiot fit licentiam indulgere, ergo ftatus Re- ligiofus effentialiter includit abdicatio- nem proprietatis. ub n hbt Refp. D. ant. Effentialiter eft incom- fir ho poffibile cum ftatu Religiofo genericé ügult fumpto, N,ant,. cum ftatu Religiofo ali- J cujus determinati ordinis , tranf, ant. & lp N.conf. Ad probat, ant, D. maj. Ad effen- 1b It tiam ftatüs Religiofi pertinet votum pau- at pertatis. confiflens in abdicatione pro- robat prietatis, (i nomine hujus intelligatur do» t minium , N. maj. fi intelligatur facultas n difponendi (iné confenfu Superioris, C, maj. & fic dift, min. N. conf, Ratio di- jnium ftin&, eft, quód nomine proprietatis , cujus p Bi 206 Trachatus de fure & Puflitin, cgnf, 1 .N cujus abdicatio effentialiter continetut g in voto paupertatis religiofz, intelligatur U ufüs independens à legitima Superioris «t facultate , àt conítat ex cap. 4. de ftatu al Monach. ubi proprium Religiofo proba- vüneatt biliter dicitur id, quod contra regulam Superiori latenter habetur, id eft, abí(que licentia Q quödffl Przlati. Ad confir. r. D, ant.. Ille re ipfapauper t o veda non eft in fenfu phy(ico, C. ant. in feofü (irpt morali, N. ant. & confeq. Ratio dift, o conítat ex prznotatis, Vi Ad confir. 2; Refp. Abdicationem pro- froj prietatis accipiendam efle in fenfu hucuf- ue expofito, Ti d /a79 poreal Objic. ultimó contra quintam. Hoc TT ipfo quód aliquis actus per legislatorem lm fit prohibitus, ut dicatur fieri non poffe, eó ipfo talis actus eft invalidus, fed Papa aMl d ReligiofisSócietatis nondum graduatis ità f prohibet difpo&itionem circa res tempo- rales, eorum dominio fübjectas, ut dicat fhutur Quato eandem finé confenfu Superioris fierinon pofífe; ergo. Min.patet ex verbis Bullz; ln Afcendente Domino, Maj. probar, Nam Wif D Cap, imperiali cauía 25, quzít. 2. Grego- rius M. ftatuit univerfaliter , quód ea, n bï[ï quz contra leges fiunt, non folüm inu- aftum; tilia, íed etiam pro infe&is habenda fint, jüt N K n quitextus de(umptus eft ex lib, non du- bium Cod. de LL. ergo. Con- ii 20y Difputatio D s ; nf Conf, 1. Nam Papa videtur folütm eate- li nus relinquere dominium Religiofis So- À Mtors cietatis nondum graduatis , quatenus id hu requiritur ad finem ipntentum à Societa- B. te,fed ad hunc finem fufficit, fíi dominium MT retineant, ità tamen, utabíque confen(ü iqut li Superioris validé difponere non poffint , eó quód finis predi&tus non fit alius, quàm füpae ut ejusmodi Religiofi etiam cum difficul. ht I enj tate ob cauías legitimas à fuis votis ab- lto dif folvi poffint; ergo. Confir. 2. Saltem illud admittendum, Ia. videtur, quód etiamfi fa&ta difpofitionon n(ü Bu fit ipfo jure invalida , poffit tamen inva- lidari, & refcindi à Superiore, finécujus m H confeníü facta eft ; ergo. lhtorem Refp. N. maj. cum fua probat. Si ea- dem in fenfu univerfali fümatur, nam cap. o gofts y lPt ad Apoftolicam deRegularibus exprefsé lo dicitur ; multa fieri prohibentur, quzfíi facta fünt, obtinent firmitatem, & hoc t t j at did ftatuitur etiam in jure civili lib, 1. ff. quando appellandum fit; ideóq; ut przdi- sfierinot bisBullm &« leges, & Canones re&té intelligantur, varias fententias, & expofitiones legiftz y, M ac Canoniftz adhibent, Inter hos Vadin- orqu gus Difp. 7. de contradtu dubio 1. cenfet Uödaf ümie actüm prohibitum effe invalidum, fi folo jure pofitivo humano, fecus autemfi ju- vtl tunc " re naturali fic aliunde prohibitus , (r enim. j b 208 Tratlatus de fure & Tuffitia. Conüat h enim legislator non facit irritum , nifiid uine: ipfum expreísé addat. Ex quo ipfo con- firmatur noftra conclufio , nam Pontifex jnorum W'wm in citata Bulla, dum agit de voto caftita- tis , exprefsé declarat, quód tale votun. D aliedi jpiofum. fir impedimentum dirrimens matrimo- nium , quod tamen non afferit circa di- . eunjntt fpofitionem fa&tam (iné confenfu Superio- hi f ris, dum agit de voto paupertatis, pon rl i p Ad confir. 1. C. maj. N. min. unà cum fua probat. Quódfi enim iíte effet finis n t | faltem unicé intentus ab ipía focietate , igrmit debuiffet pariter idem dominium relinqui t lo coadjutoribus formatis , qui à focietate ofdfn dimitti poffunt, cüm tamen ifti fpolien- d sitln A tur etiam jure füitatis & agnationis, bt fu- periüs dictum eft. — Accedit , quód ex fo- du lo fine intento ab ipía focietate non in. dl feratur Pontificem ftatuiffe , ut actus fit & 3 T invalidus, qui fit abíque licentia Supe- rioris, format TUnno Ad confir. 2. N.ant, Quia fcilicet hu- jus poteftatis non habetur füfficiens fun- LV damentum, nifi forté difpofitio nondum t fit completa per rei traditionem , tunc w fiquidem contra&um poffe refcindi cen- lt fec Cardinalis de Lugo Difp. 3. eb, quód & tünc voluntas fübditi adhuc fit fübjecta h Superiori quó ad executionem difpofitioe C nis, Ex hucuíque diàis p ' Conftat : Difputatio WV. Artic. IV, 209 hn df Mb Conflat r,. Etfi omnes Religiofi exce- 126 pto ordine S. Francifci Capucinorum, & Ht rf Nf Minorum de obfervantia poffint habere dominium commune toti ordini, aut cer- Is to alicui monafterio, nullum tamen Re r ligiofum Profeffum , exceptis Equitibus It C conjugatis effe capacem dominii particu- YuStpei laris,feu privati. Hec autem incapacitas ati, non tribuitur ex ipíà natura voti Reli- m ündqum gBiofz paupertatis eb , quàd hujus obje- : t fj docttt, Cum fit folus ufus facti independens à legitima facultate Superioris , fed indu- ml citur folo jure Ecclefiaftico , per quoód 1 o profeffionis folemnitas eft inttítuta,confi. 1 fl ftens in eo, ut Religiofüs ordini, & hic s if viciflim Religiofo fit perpetuó ad(tri&tus, üdero- licét Pontifex de plenitudine poteftatis n df difpenfare, & relaxare poffit vota predi- vdus ( Ga. Hanc incapacitatem dominii preter t Profeffos contrahunt etiam Coadjutores formati noftrz Societatis, licét vota illo- Tlcet b rum non fint folemnia, etíipublice fieri (o- jey f« lita, Cateri autem nondum graduati, qui nondurm completó Tyrocinió vota emittunt, funt , tunr veré, & proprié Religiofi, etíi retineant Vi t dominium privatum, prout omnía hec ) quöd ex conftit. Gregorii XIII. Afcendente do- (übraa mino habentur, (poün's- Conftat 2, quód Religiofüs per fuam. 18X - profeffionem non perdat jura fuitatis, Qu | agna« D 210 Tratlatus de Zure & fuflitia. fed eadem fecum in mona- j n agnationis , . m fterium, aut or dinem transferat dominii fs vo capacem, exceptis Profeffis, & Coadjuto- nl ribus noftrx Societatis , quz praedicta out ex cit, Gregor. XIII, us ! jura amittit, pr f vt conftitutione conftat, Quamvis autem. & Religiofus Profeffus aliorum ordinum re. afrmat tineat jura fuitatis & agnationis ità, ut monafterium. nomine ejusdem adhuc vi- Religiofü ventis jure prztendat legitimam , aut ab tii, d inteftato fuccedat, non tamen poteft ipfe- gt j v met profeffus de juribus przdi&tis pro fuo nequidem validé, gaíet beneplacito difponere, it Id adeóque eo etiam nolente monafterium em juxta il- tl percipit legitimam hzreditat lud receptum axioma : quidquid Mona- m d chus acquirit, monafterio acquirit. Ex uo deducitur, quód Profeffus finé con. r dtoy fenfü Superioris non poffit facere contra- T &unií validum , vi cujus femetipfum, aut &t monafterium alteri obliget, hinc, fi con- trahat debita,accipiendo pecunias, mer- puum tonfl ces, non tenetur eadem folvere monafte- rium, & fi quid alienat donando , ven- ] dendo &c. exrebus monafterii, tuncem- nu ptor, aut donatarius manet obligatus ad * g hi faciendam monafíterio reítitutionem. 182 Conftat 3. quód Religiofus toties pec- pli Iny cet contra votum paupertatis , quoties : lg. bf rc aliquïæ ptetio eftimabili utitur fin » giti- l : u 'l Difputatio 1V. Artic,: lP. P " um gitima facultate Superioris,, ad hanc au- tmini tem facultatem legitimam requiritur con. U d fenfus voluntaríus, qui fcilicet per minas, i fraudes, vel taciturniratem rei non fit ob- lll Ts at tentus ità , ut Superior faculratem negá(- Onlnun ] fet, fi veritas eidem aperta fuiffet, ütcum Sanch. lib. 7. in Decal. cap. 19. plerique Tis j L n Vadhucv afhrmant , exinde concludentes, quód Religiofüs peccet contra votum pauper- , at tatis, fi pecunias ad certum ufüm à Su- vt pf periore indultas , fcilicet ad emendos li. Ts lu bros, veítes &c. exponat in alium ufum, m vilt prafertim oppofitum difciplinz religio fz, ulents D " üt ludum, compotationem .&c. excipit fuxti l tamen Illfung. Tra&. 4. Theologiz mora- d M lis Difp.2. Si conftaretSuperiorem ; non m E effe invitum quó ad fübftantiam pecuniz. (nécon. fic expofitz , & prxcisé quó ad modum, TOE difconvenientem difciplinz religiofi,non um at tamen univerfaliter requiritur confenfuüs "o expréfíus , nifi id fpecialiter alicubi exce- i, It ptum effet, fed fufficit confenfus tacitus ynue confiftens in eo , quód Superior confcius , Vl facilé poffit denegare confenfum , & ta- IU men taceat , fecus autem fi ex verecun- qus d dia, aut metu gravioris mali taceret, Nam Q hzc taciturnitas non effet confenfus im- jep plicitus, üt Sanchez, aliique obfervant. Imo füfficit confenfus przfumptus, quan- ql.lOUfi lib ido [cilicet urgente neceflitate non füp pes z tit d ) 212 Trathatus de füre c» Zuflitia. tit occafio adeundiSuperiorem, Ceterüm yant f j nv ravitas peccati contra votum pauperta- tis defumenda eft ex regulis & flatutis fimpl 0 g cujusvis ordinis ; adeóque fi alicubi de- claratum effet, quód obligatio voti pau- niros yacant pertatis commenfuranda fit obligationi juftitiz, tunc fequitur toties Religiofum &v eccare mortaliter contra votum pau- ipf at nie d pertatis, ufurpando rem finé confenfu Su- erioris, quoties talis ufürpatio effet bun d N fufficiens ad conftituendum peccatum. mortale in genere furti, fi quis realienà w inconfultó dominó uteretur. Unde pa- ? io at ii tet faciliüs peecari mortaliter contra vo- tum paupertatis confümendo, aut alie- [UuE Wa nando rem , quàm przcisé eàdem uten. j do falvà fübftantià. il Qsj hi ARTICULUS V. m 44 , €Ó quale dominium compe- Wt pf tat Clericis ? tenf 183 )Renot. 1, quód bona Ecclefiaftica in. Mj duas. claffes dividantur , nam alia LT funt, qux ad certam Ecclefiam; alia, quz finy hy ad perfonam Ecclefiafticam pertinent, & quidem inter bona ad certam Ecclefiam. tisí ertinentía rursüs alia funt, qua imme- a diaté ad cultum. divinum ordinántur, t2- la d i Difputatio lV, Artic. V. £15 k Cttrin l t lia fant facra vaía, & veftimenta, & quid- M ais quid univeríim ad ornatum , & fabricam, Templi ordinatum eft 5 alia econtra funt, iib quz ad füftentandos ejusdem Ecclefig Mi- ]o v m nittros ordinantur ità, ut fru&us exinde obl Nlgiiz perceptiadillorum habitationem,vi&tum, & veftitum fpeGent, etíi bona fru&ifera OLU i ipfi (int Ecclefiz ftabiliter adícripra. Pa- Yenfugi u eft riter obfervandum eít difcrimen inter bona ad perfonam Ecclefiafticam perti- Yetatum, btedtnl nentia, nam alia dicuntur patrimonialia, uz Clericus independenter à flatu Eccle- Üiitye 1 A0DL YO« aftico, tituló hereditatis , donationis , aut alia fimili ratione poffidet. - Alia di- at i euntur quafi patrimonialia, quz velut [1 Ul premium , aut ftipendium pro fun&ioni- bus Ecclefiafticis obtinet, üt mif$4, con. cione, fepulturà, & quidquid univerfim., l, titulo ftolz à Parochis percipi folet. Huc juxta communiorem fententiam revocan- [ tur etiam diítributiones quotidianz, quze przfentibus in officio divino Canonicis fieri folent, imó juxta Haunoldum tom. fíc i t,dejure & juftitia, tract. 4. etiam red- if di ditus ex Capellania tam manudli, five ad n qu nutum revocabili , quàm collativà, five yetty perpetuá, in qua fcilicet predi&ti reddi- cdefun tus fünt ftipendía pro mifífis à Capellano v i^ celebrandis; alia dicuntur fimpliciter Ec- ?. clefiaftica , quorum Qomine intelligicue H 3 Ius ) 214 Trallatus de Qure ce fuflitia. E!m &c. Prï ftu&tus Beneficii percepti à Clerico ex bo- nis Ecclefiz ad illius fuftentationem de- «s f $ao ftinatis. qn Bent 184 Pranot. 2. quód hic potif(imüm mo- Adom Y veatur controver(ia circa fru&us Benefi- ciorum congruz fuftentationi fuperfluos, dia Q qi al an (cilicet dominium eorum pertineat ad Clericum Beneficiatum? Advertendum. mioti f num étt autem , quód hic nomine congrüz fuften- tationis intelligatur, quidquid neceffa- nilzupy frenot rium eít ad honeítam , & decentem vitam fiqum ] ipfius Clerici Beaeficiati confiderata di- dignitate, offició, aliísque prerogativis um iplius perfong, & ideó ad congruam fü- nis Ed qutott ftentationem non folüm pertinent fim- &rboug pliciter neceffaria ad victum, & vefticum, íed etiam ad moderata convivia, adinvi- lst tandos amicos, ad iníticuendam conve- Va vtl nientem relaxationem facta, danda remu- nerationes benefa&toribus &c. quiaveró p taili congrua futtentatio etiam his omnibus combinatis non confiftit in indivifibili , fioln dint fed partim in tres claffes dividitur, ità, utalia ficinfima, alia media, & alia fums Vr t a, hinc prudenti arbitrió perpenfis om. bumpt nibus circum(tantiis perfonz loci, & tem- Ti poris definiendum eít, quz, & qualis fu- bt ftentatio videatur congrua huic Beneficia- t65t to., Nemo dubitat, lautiorem fuíten-. &ütgn aroes d ta;ioncm convenircEpifcopo,quamP cho ! Difputatio YV. Artic. V, E T ttho cho &c. Prafens igitur quxítio procedit m de. de folis fru&tibus fuperfluis congruz fu- ftentationi etiamin gradu fammo; quód Wlmmmo. enim Beneficiatus habeat dominium per-: du lod fe&um non tantüm quó ad bonaPatrimo- Áiptr nialia, aut quafi patrimonialia, fed etiam atl quó ad partem fru&uum congruz fuften. TEendin, tationi debitam , communis Theologo- j füler rum fententía admittit, etfi aliqui Cano- | neceff niítz oppofitum fentiant. (mvitam - Prenot.3. quód Beneficium Ecclefia.. 185 hrin d flicum juxta receptam definitionem fit ogatrt jus perpetuum percipiendi fru&us ex bo- i li nis Ecclefie propter officium fpirituale us authoritaceEcclefiaftica conftitutum. Cir- (lirum, ca bonaprzdi&ta obfervandum eft,quód fi. liavl deles primitivae Ecclefis paupertatem E. Qu vangelicam. zemulantes bona immobilia j vendiderint, & pretium Apoftolis con- ]uiaverö fignárint, ut exinde fingulorum neceffi- ompioo tati fubveniretur, prout ex actibus Apo- rl Ítolorum cap. 4, & j, conítat; poftmo- 'lf, ifä) dum tamen cre(cente fidelium, & Clerico- rum numero expedire vifum eft, ut Laici j um fs ote bona propría poffiderent , & ip(is Eccle- J ten fiis ad Clericorum füftentationem adfcri- gl i berentur bona immobilía, üt cap. viden- tes caufà 12. quzft. . refertur. Predi&i yftir (ulte autem redditus ex prediis, & agris Eccle- nb ; fiz colle&i , aliz(ue fidelium oblationes di O 4 1n Di 216 Tratlatus deTure & Tufliria, j o in quatuor partes dividi, & Epifcopo , Clericis , pauperibus & fabricx Ecclefiz W, « miom. | jmpendi debebant, (ic enim habetur ex cap. Gelafii Pontificis relata cap. quatuor, ii T gt caufa 12. queít, 2. fic fcribentis: quatuor autem tam de redditu , quàm de ob. s. To Num. 68' latione fidelium , prout cujuslibet. Ec- u clefiz facultas admittit , ficut dudum ra- n ol tionabiliter decretum eft, convenit fie« ri partitiones, quarum una (it Pontificis, g [j tiion alteraClericorum, tertia pauperum, quar- demo ta fabricis applicanda, Hzc tamen divi. . fio, & applicatio fücceffu temporis obfer. Qytiv fibria vari defiit, pre(ertim quó ad partitionem pauperum , ut defadtó in plerisque Eccle- E fiis ignoretur , quorfüm illa devenerit, an hr fcilicet illa partitio fit confufa cum parti- ( titionibus Epifcopi, & Clericorum 3 an ol veró applicata ad erigenda Hofpitalia, ia s aut nova Beneficia ; an denique transla- ta ad dominos Laicos, quod authoritate ftm; Pontificia fieri poffe docet Suar, 1, Tom. | j de Religione tra&, 2, lib. 1, cap. 14, Cer- Qu. té re ipía coní(tat, defacto plures Laicos t percipere decimas, & alios ab iis Eccle- Ui fixz folvendis effe immunes , cüm tamen N €x origine füa decimz (int debitz Eccle- dl fiz mini(tris , üt cap, Tua 26, de decimis | f | b habetur. His pranotatis ficiatus ] T 186 . Quaritur 1, an Clericus Bene * habeat " Di[putatio lV. Artic, V. $17 fno, habeat dominium proprietatis , quó ad üïcclcüæ fru&us etiam fuperfluos corigruz fu(ten- t q tationi, Affirmativam fentenuam non, p folüm 'Theologi, fed etiam plerique Ca- 3 Qu noniítz defendunt , quos fequitur Hau- t g nold. Tom, 1. de jure & juftitia Tradt, 4« lia t Num. 68. nv Quzritur 2. Àn Clericus Beneficiatus Vent f non obílante dominio proprietatis obli- ntídy getur fru&us füperfluos congruz füften- I qui tationi impendere in pias caufas, fcilicet dv eleemofynam pauperum , redemptionem, Ysobf captivorum, fundationem Beneficiorum, TICIOD fabricam, vel ornatum Ecclefiz &c, Affir» T mativam tenet communis, & certa Theo. [ logorum fententia, fitie Quzritur 3. An Clericus Bencficlatus m vt obligetur ex juítitia fructus füperfluos Àil impendere in pias caufas, ità ut teneatur t adreftitutionem, fi hoc intermittat, Af. dortat firmativam defendit Gormaz Difp. 8. . de 1,Tot, jure & juítitia Sect, a. cum Navaro, aliís. (n quc. Negativam Lugo Difp, 4, cum ple. [00f nsque Theologis & Canonit(tis, Ed . Dico t. Clerico Beneficiato compete- 187 a re dominium perfe&um in fru&us Benefi- Bd cii etiam füperfluos congruz fuftentatio- gcimi ni. Probatur. Clericus Beneficiatus ha. bet dominium perfe&tum quó ad fructus " requifitos ad congruam fuftentauonem, / hu ergo t bit 28 ".m&am: defure & 7u/£itia. (ans Be ergo etiam quó adfru&us fuperfluos, Ant; iehyosl plerique ex Adver(ariis admittunt, Conf, o t probar, Ideó Clericus beneficiatus habet NU dominium perfectum quó ad frudtus com- Yietats petentes congruz fuftentationi, quia il- m t los facit (aos , fed etiam fructus fuftenta- tioni faperfluos facit fuos; ergo. Maj. tineqit &i patet eb , quód fructus facere fuos idem in jure fignificet, ac obtinere dominium, riongz J corigu üt conítat ex cap. 1. de Clericis non refi- dentibus in 6, ubi dicitur: qui veró al- ii i vl ter de diftributionibus ipfis quidquam re- u co cepit, rerum fic receptarum dominium. non acquirat, nec eas faciat fuas &c. Min. YO quuinp prob, Nam Tridentinum Seff. 24, de re- formation. Cap. 12. de Canonicis, aliísq; v ld Clericis Ecclefize Cathedralis non refiden- f& Y tibus, fedultra tres menfes abíque licen- gt tia abfentibus exprefsé flatuit, ut primó qai annó privetur unusquisque dimidia parte pona fru&uum, quos etiam ratione Przbendz tedat acRefidentiz facit fuos, quód fiiterum eà- ii dem ufus fueric , privetur omnibus fru- Ton,r &ibus, quos eodem anno lucratus fue- Ml rit; ergo juxta Tridentinum Clericus Be- K.j 1bl'.' neficiatus füum munus adimplens omnes Rum fru&us , ideóque etiam fuperfluos con- [ u ruz fuftentationi facit füos, ut ceorum 4l dominium habeat, (iti uöfl Di 188 - anürm. Namï aliàs fequeretur, q [240 ! li, Di[putatio V, Artic. V. 219 Áits 4n Clericus Beneficiatus non poffit fructus "t Cv fuperHuos fuz fuftentationi echndcrc va- Ri e lidé in ufus profanos, nam valida aliena- UM tio utique przfupponit dominium pro- !ly qa] prietatis , fed hec fequela utpote con- Tj [en, traria receptz paffim confüetudini admit- 102, Jj ti nequit, nam plures Beneficiati de fru. Áuos j Gibus fuperfluis non folàm faciunt dona. ünirin, tionem inter vivos , eofdem largiendo STOf rel coníanguineis, amicis &c, fed etíam de 1v d iifdem difponunt per ultimam voluntatem dqun t feu teftamentum in iis regionibus, in qui. O. bus contraria praxi derogatum eft juri Ca- & n nonico ità, ut omnia "bona relinquant ( d confanguineis abíque eo , quód move- TU atur lis de valore donationis , aut tefta- ridene menti, vel donatarii, aut hzredes obli- ln gentur exinde detraherc porclonem ali- Q r quam pro pauperibus, imó in aliquibus li ett provinciis confangumel füccedunt ab in- vebent tefítato quó ad omnia bona Beneficiati, üt eRUT C deHifpania, & Gallia ceftatur Covaruvias fv Tom. 1. deteftamento cap. 7. & fimile jus TU indulgetur in ipfo diftri&u Romano intra u IO. ab urbe milliaria ità ,. ut Beneficiatus omnes teítari poffit, fi in loco R efidentiz dece- $ C dat, prout habetur in Bulla Julii III. &c eonut Pauli V. relata apud Haunold füperiüs citatum; ergo, , - Dicoz, Nonobftante dominio proprie- 189 'tauis C/ i pi 220 Tra&atus de 2urt & Tuflitia. s? tatis Clerícus Beneficiatus obligatur inz yoiat confcientia, ut fructus fuperfluos con- ss ruz fuftentationi expendat in pias cau- " fas, Probat. Nam Trident. Seff, 25. de re- ijos & form, cap.r, de Epif. ficloquitur: omni- gyoniti no eis interdicit ( nempe fancta Synodus) wnc li ne ex redditibus Eccléfiz coníanguineos familiaresve fuos augere ftudeant, cum & ventiot hac t Apoftolorum Canones prohibeant, ne res TT Ecclefiafticas, quz Dei funt, confangui- vfb neis donent , fed fi pauperes fünt, iis üe v pauperibus diftribuant. . Quz vel de Epi- Ícopis dicta fünt, ea non folüm in quibus- pl iltt; t cunque beneficia Ecclefiaftica tam faecula- ria, quàm regularia obtinentibus pro gra. dantt dl dus fui conditione obfervari, fed etiam ad Sacri Romani Imperii E. Cardinales t i pertinere decernit; ergo juxta Tridenti- N num graviter obligdntur Clerici Bene- ficiati , ut.fru&us fuperfluos expendant Qu qui in pias caufas. Confir. Si enim aliquid obíftaret huic dony f obligationi, cunc obftaret dominium pro- prietatís quó ad fru&tus füperfluos con- tili gruz fuüftentationi, fed hoc non obítat ; tüypau Va ergo. Maj. patet, min, prob. Nam do- minium proprietatis poteft componi cum N Qnq obligatione rem dominio fübje&am ex- pendendi in pias caufas, üt patet in eo,qui bon DI voto promifit fe daturum eleemofynam Pauperi ; ergo. Y l- xX Al Difputatio 1V. Attic. V. 22Y ohligamr " Dico 5. Probabilius eft, quód Clericus - 96 U. tor Beneficiatus non obligetur tituló juftitiz, UT ut frucus füperfluos expendat in pías DC. ulj.üg t caufas. Probat, Si enim Clericus Bene. lltür: ani. ficiatus effet obligatus tituló juftitiz, ut u exponat fructus fuperfluos in pias caufas, m tunc obligatio hzc fundaretur in ipfa in- QU tentione fideliüm eó , quód iidem cum, At n hac intentione contulerint bona Eccle- :oufzngui. fi ad fuftinendos Clericos, ut quidquid t ts ex fru&ibus ultra congruam füftentatio- Idb nem re(iduum manet ,. in pias cauías ap. lt gb plicetur, (ed hoc fundamentum non fub. ml fiftic; ergo. Maj. continet rationem fun- propt. damentalem eorum,qui cumLaym,Gorm. i etm aliisque fatentur, Clericos habere domi- vindes nium proprietatis , etiam quó ad fructus Tiltnte fuperfluos, quamdiu permanent permix. s ti fructibus neceffariis, fecus autem, poft- at quam detracta eft congrua füftentatio , quod ipfum declarant exemplo famuli, cui t dominus liberaliter donat 100. aureos ad n piam peregrinationé füb hac conditione, $ 00f« ut illud, quod neceflariis expen(is fupere hts eít, pauperibusin eleemofynam diftribuat, mde Min.autem prob. Non enim conftat cer- nicut tó , quód fideles fub hac conditione, & onere juftitie commutative contulerint nd bona Ecclefiis , ut Clerici beneficiati re(i- & f duum obligentur exponercin pias caufas, aliàs l Di 222 Trallatus de jure e 7uflitia. gt aliàs Pontifices obligarentur in copfcien- st tia, ut declarent difpofitionem factam. v]licitos in ufus profanos effe invalidam, & refcin- T gt dendam, ideóque donatarios, hzredes, & fnrionts alios obligari ad faciendamreftitutionem, fs j qui tales fru&us participant, cüm tamen simm / oppofitum in contraria praxi conftet jux- , moinini! ta Num. 188. Confir, x, Quamvis enim fideles cum. fiornd 191 v dim intentione przdi&ta contuliffent bona Ec- clefiis, tamen fimul przfümendum eft: yiLlenta ml quód füam hanc intentionem fübjecerint arbitrio Sedis Apoftolice , ut Pontifex m ers poffit conferre dominium proprietatis uó ad fru&tus fuperfluos ipfis Beneficia- nrdij 1 tis, ut de iisdem validé difponant, quan- as tumvis illicité ad ufus profanos; fed pro- t wf babilius eft, quód Pontifex contulerit tale dominium etiam quó ad ftu&us fu- 1 — nl perfluos, üt ex allegatis fuperiüs Triden. tini textibus conftat, & ex eo przfümi- qx tur, uód Clerici in multis provinciis ex ij Privilegio Apoftolico. teftamentum de lT omnibus fru&ibus condere poffint,imo um alicubi etiam confanguinei quó ad omnia bona ab inteftato fuccedant ; ergo. Confirm. 2. Quamdiu enim non adeft UT certum fundamentum, quód Clerici Be- neficiati teneantur ex juftitià fuperfluos fructus applicare in pias caufas, non debet ( aut hi Difputatio lV, Artic, V. 223 !à QOl D fb aut illis,aut héredibus, aliisq; imponi gra. visobligatio reftituendi fruus fuperfluos | Wu&refcin- applicatos in cauías profanas, íed non, Og ts habetur certum fundamentum hujus ob- [ ituüwem, ligationis ; ergo. — Maj. conftat ex regu- h utez lis juris eó, quód fcilicet in obícurismi. L nf nimum fit fequendum, id eft imponenda minima obligatio, & inpari caufa fitme- Wdels lior conditio poffidentis, Min.etiampa- nE bona l tet, cüm enim pro utraque parte fint va« hm ef rii textus juris, & ipfi Theologi, & Ca- r noniftz in diverfas (ententias abeant, ipfi u Dontf autem Clerici Beneficiati de fru&tibus fu. toptct perfluis fic difponant, ut valida ceníea- Beneít tut difpofitio, quantumvis fa&a in cauías 1f QUi profanas, hinc ftandum eft pro dominio 1 edpro- proprietatis. hmulert Confir. 3. Authoritate D. Thome, qui us i 2.2. quzft. 185 art, 7. & quodlibet, 6. art, irTrid 12. ad 5. exprefsé negat, Epiícopos, aliós- ] przfumiï queClericos beneficiatos obligari ex ftri- Tindisct &a juftitia , ut ex fru&ibus eorum perfo» m d ng deputatis refiduum füz fuftentationi,, m expendant in pias caufas, Jomnli ;OA ARTICULUS VI, n ade' Occurritur Adver(ariorum argumentis, d g bjic. r, Clericus Beneficiatus non ha- 192 ; bet dominium proprietatis in fru. u hh Gus , 224 Tradiatus de fure é» fufitiu, &us neceffarios congruz füftentationi (uis iko ergo longé minüs in fru&tus füperfluos. gt Conf. patet, ant; probat, Si enim Clericus as f Beneficiatus aliunde habeat bona patrimo- nialia, aut quafi patrimonialia fufficientia 10 a congruz fuítentationi, tunc non poteft ad riis con E i hanc applicare fru&tus Benelicii , fed hoc ipfo; ergo. .Maj.prob. Namcap. Quo- minil niam caufà 16, quzít. r, ex op. D.Hiero- tus t nymi ad Damaf. habetur; Clericos autem Md illos convenit Ecclefiz ftipendiis futten- qedlis & tari, quibus parentum, & propinquorum nulla fub(idia füffragantur ; qui à bonis QN parentum, & opibus fuftentari poffunt, fi, quod pauperum eft, accipiant,facrilegium gt tofe&tó commictunt, fudiy li Confirm. Nam Clerici Beneficiati quó lrini ad redditus Ecclefiz folüm fünt difpenfa- Ws tores, adminiítri &c, ütex pluribus tex- tibus prefertim cap. 12.& 2.conftat ; ergo. at bt Refp. N.ant. ad prob. D. maj. Clericus C aliunde habens füfficientem fuftentatio- litm nem.frui non poteít beneficio Ecclefiz , d cui non defervit, C. maj, fi eidem Eccle- fize deferviat, N,maj. & fic diftincta min. bercp( N.conf, Ratio diftin&ionis eft, quód IN ciati; ClericusEccle(iz non ferviens nullum ha- beat jus ad percipiendos fru&us ejusdem, tlj nifi tituló paupertatis, (i fcilicet aliunde tl ( deftitutus (it mediis vivendi, & de his liey el'if 1 ái il Difputatio lV, Artic. VI, 22f RTT Clericis loquitur allegatus textus juris ; Mf & ideo etiam defacto Beneficiati ob ne- Ut r Mintig, gligentiam Refidentiz, Officii Canonici, & alias fimiles caufas privantur fru&ibus lii non tantüm füperfluis, fed etiam neceífa- DOnyngd riis congruz fuftentationi. ! ti, f Ad conf. D. ant. Clerici fünt folüm Ad. 1. ( miniftri, ceconomi &c. ):IDI Hiero» quó ad ipfos reddi. lC09 AU tus Beneficiorum fpeci aliter exceptos, & Ecclefiz cultui deputat tis fle 0$, C.ant. quóad redditus deputatos ipfi S Clericis, N, ant, mmtn & confeq. ii b pf f Obiic. 2. Etfi Clerico Beneficiato com. 193 ilgin peteret. dominium proprietatis quà ad fru&tus neceflarios congruz füftentatio- ni ejusdem , non tamen eid Yit QUi em competit ltl dominium proprietatis quà ad fructus (u- perfluos; ergo, Ant. dorter prob. Nam fzpiüs hi. in jure dicitur, prou t ex pluribus texti- bus tit. füperiüscit. Cl Clerici P. contentis patet, quód fentit eneficiati preter victum, & ve- ftitum , nihilominus ex fru&tibus füz Ec. ï a, Ed clefiz poffidere, aut velut oprium ha- bere poffint, fed hoc ipfo; ergo, humin , quod Confirm, Nam eatenus Clerici Benefi- ciati non obftantibus lol $ variis textibus ju- 0 ris p offunt habere domi bium proprieta- alin 7 tis quó ad fructus fu perfluos congruz fü- ftentationi » quatenus illi cextus deberent ü intelg j 2556 raBatus defure. & fuftitia, intelligi de fru&tibus Ecclefiz ante fadtam ts t'xtg tiones, & €o« ineràu divifionem in quatuor por rum applicationem affignatam Num. 185. lao & Thrimi t fed etiam polt illam divifionem habentu£ lures textus, in quibus exprefsé dicitur, i &i uód Clerici Beneficiati fru&tus fuperfluos n af congruz fuftent ationi negantes pauperie tolo jl bus fint fures , , homicide &c. ideoque ij uidam Epi- etiam Simplicius Pontifex c pulit ( ícopo Gaudentio mandavit , ut reftituat Quita visdiüs fru&us triennió rerentos ex fua Ecclefia, psd prout cap. quatuor, caufa 1 2. quzft, 2. ha- betur 5 ergoe qual Refp. N.ant,a d p:robat. C.ant, N, conf. ii debent inrelligi partim de Nam textus illi quiu) Clericis Regularibus in communi viven- 1 C m privatum non. tibus , quibus dominiu tittil competit , tum etiam de Clericis fingilla- Mi rim viventibus , priusquam facta eífet qiid fru&uum divifio in illas quatuor portio- t t nesità, ut una ex his fpecialiter ipfi Cle- g rico deputaretu r eb, quód antecedenter tl fuerit omninó ea o bligatio, & confuetu- jl do Ecclefiz, ut Beneficiatus omnia fuften- LE tationi fuperflua daret in eleemofynas Wïütu Vil pauperum. | Ad confi r. C, maj. D. min, Sed etiam. n u P oft illam dívifionem plures textus jurís däs,q affi rmant, quód Clericus refiduum füge (j fuftentationi teneatur expendere in pau- GOHCU PCECS h Difputatio V. Artic. 1. tl 227 UI n peres tituló juflitie , N, min. indepen- i Nl denter à título juftitiz, C. min. & N. conf, D hm Ratio diftin&ionis eit, 1 uód imprimis YOl t plurimi textus juris folim debeant intel- ligi de illa determinat a portione, qu& e- lslped k It5 pauy rat affignata pauperibu atque hecti- tuló juftitize erat illis debit a, unde meri. i. dtig tó Simplicius Pontifex reft Vilam D itutionem im- w refütug pofuit Gaudentio Epifcopo, non folüm. f def quartam portionem fibi debitam, fed etiam - tres alias retinenti, àt in allegato cap. ex- quiale prefsé dicitur: quódíi interdum fiat mentio quó ad fructus n N od congruos füftentationi ex ipfis redditibus Beneficiato deputatis, de [partind quibus lo 1nl VIreD« qui videtur D. Bernardus in Ep. ad Canonicum Lugdunenfem ftribens : * (üm noru quidquid propter neceffarium victum, & ipfnglle veftitum de altari retines, tuum none ft, f df quia aliis debitum, rapina eft, facrilegiu m yr t &c, tunciíla, aliáque ejusmodi intelli. wini* vecadentit genda fünt de Bencficiis , in quibus ex pe- culiari ftatuto Beneficiatus tenetur tituló onficte juítitiz refiduum confignar jafulene € pauperibus, vel etiam intelligi poffunt de pauperibus s conítitutis in ext rema neceffirate , aut valde gravi, 'uti in (imili fenfü (epiusSS. ; j n . €tiam Laicos divites dicunt homici- us ] das, qui eleemofynas non diftribuunt. duum " Objic. 3. Clerici ante inftitutam divi- 194 t j fio / Dhem non habebant dominium proprie- P- Z tatis N D 228 Tradhatus de jure c juflitia. yimum tatis quó ad redditus fuperfluos congruz füftentationi ; ergo nec poft divifionem ygioni Conf, probatur, IN przdi &am inftitutam. nam id eó ante inftitutam divifionem non (Aeligi euas . habeb ant dominium proprietatis in fru- &us füperflu os, quia fcilicet omnes red- fra&uun ftici erant res Dei , patrimo- Apoüolf ditus Eccle(ía nium Chrifti , bona pauperum, üt fxpiüs adpnti fed talia permanent injure appellantur , quiánt etiam polt di vifionem , üt ex verbis Tri. m df Qfis, dentini Num. 189. allegatis conítat; ergo. Confirm. Perillam divifion em Benefi- Mt Tl d clati no n obtinuerunt plus dominii, quàm habuerunt ante divifionem 5 €rgo. Ant, i, ld probat ur. Nam dominium in fructus fu- &entationi perniciofum etlet p at perfluos fu il condaéens Ben eficiatis, Ecclefiis, & nih Wa D obítante - dominio graviter obli- jwd qui no t gantur, ut 'eosdem expendant in pias cauías ; ergo. nl Ad prob.D. LT Refp. 'Tranf. ant, N. conf, * maj. Ídeó precise, quia eran t res Dei , f derat ciculus do- N.maj. quiafimul non a tlj [ minii ex parte Clericorum , 2 tnaj.. d (h | N. conf, Ratio diftin&t. fic diftinéta min. ij ' e(t: quód fru&tus Ecclefiaftici (emper Ti fuerint quidem, & etiamnum fint res Dei, fs uatenus fcilicet funz deputati ad promo- n vendum cultum divinum, cum eatamen a differentia, quód Clerici Beneficiati ante ffu in(ti- D A li D::[putatio IV, Artic, VI, IW*IC.Ongruz 229 inftitutam divifíionem non habuerint ul- inem . lum dominium in fru&tus fuperfluos con- DT gruz fuftentationi, quos titulo jaftitiz , tb fs & Religionis debebant applicare in. pias O. caufás, poft inftitutam veró divifionem i, at fruduum obtinüerunt authoritate Sedis Apoftolicz dominium proptietatis quó V üt f Dttmaney ad portionem fibi debitam ità, ut refiduum ts T quidem tenerentur ex Religione, nonta- men am ls p pliüs ex juftitia applicare in pias n u cauías, ii qun Ad confirm. N.ant. cum probat, Nam iftud dominium nec eft perniciofum Ec- . Ài clefiis , neque inutile Clericis, Tsl quia fci- m elet licet ifti expendendo fru&us fu perfluos in caufas profanas non commit tunt du- ais ttr obl plex fpecie peccatum , nec obliganturad faciendam reftitutionem ; eontra ftan- d tehoc dominio plures fanguine, & do&tri- na [llutres ample&untur ftatum Ecclefia. | prob.D, (t) l ) fticum , qui aliss abfterriti recederent, fi prxter obligationem Religionis adeífet 'u!u.s d obligatio juftitiz. If Objic. 4. Si Beneficiati per inftitutam La ] n 2j f divifionem fructuum obtinuiffent domi- nium proprietatis quó ad redditus fuper- « uos congruz fuftentationi, tunc eo ipfo pIUIF.'P' poffent de illis validé difpon ere per ulti- um mam voluntatem, fed non poffunt fic di. jl lv | Íponere; ergo. Min. eft certa, üt con- | 3 ftat ) 230 Traäa!m defure & fu(iitia. m NU ftat eX cap. 9. de teftamento, ubi fic fta- gt N tuitur, licét Clerici de his, quz paternz NU fücceffionis, vel agnationis intuitu, aut de artificio funt adepti, feu dono confan- g, 61 w w uineorum, aut amicorum,non habito re- wus u fpe&u ad Ecclefiam pervenerunt ad ipfos, aon tl liberédifponere valeant,de his tamen,quz confideratione Ecclefiz perceperint, nul- RT dl lum de jure poffunt facere teftamentum: folin t hinc etiam cap. 7. tit. eodem decernitur, aliod ut five teftati, five inceítati decefferint , tex d omnia bona ex fru&tibus Beneficii relicta ao penes Ecclefíam permaneant, ut nequi- ib dem in pias caufas validé teftari poffint, Tona Maj. autem probat, Ideo Clerici quó ad $intas bona patrimonialia, aut quafi patrimonia« lia validé teftantur , quia habent domi- ii nium proprietatis; ergo à contrario. yyn Confir. Si enim Clerici haberent do- ii n j minium proprietatis quó ad fructus fuper- fluos congruz fütentationi, Ecclefia fa- V htl ceret illis injuriam denegando facultatem teftandi e5, quód hzc cuivis dominio jure BU d naturz competat, üt habeturlib. 1.Cod, de Sacr, Ecclef. fed hxc fequela admitti fti Tit Brg uit; ergo. KR efp. D. maj, Poffent de iis valid e di- ls Ípe&a- 2n fponere per ultimam voluntatem Q to przcise jure naturali,, C. maj. Ípecta- inö-ïa i min, to jure Ecclefiaftico, N. mfzj.& fic di m Dilputatio WV. Artic. VI. 231 2 of min. N. conf.. Ad probat. D. ant. Ideo R precisé N, ant. & quia fimul non obftat j lml:u) At juspofitivum irritans ejusmodi teftamen- LO n n , tum, C, ant. & N. conf.. Ratio hujus eft, quód tefítamentum Beneficiati de fru&i- t dj r bus fuperfluis etiam factum in pias caufas non fit invalidum jure naturali, fcilicet ex Bttint ) defectu dominii proprietatis , hoc fiqui- lumentun; dem o(tendere incumbit Adverfariis, fed deemity folàm.fit invalidum jure pofitivo, quem- hdu fii l admodum exinde patet , quód aliàs Pon- tifex dare non poffet facultarem teftandi, At non folüm validé, fed etiam liciteé de fru- i l, &ibus füperfluis Beneficii, quam tamen. tqua Romanis Clericis dederunt. Ponrtifices TOR Sixtus IV. Julius III. PaulusV. Conftat id !t domi« ipfum àparitate pupilli habentis dominiii ruit, proprietatis, etíi validé teftari non pof- at d fit fuppofito etiam perfe&o ufu rationis Qu t juxta legem quà ztate ff. qui.teftamen- of tum. Nec quidemin pías caufas, àt te- tutem fle Vadingo Difp. 4. de contra&t. dubio 6; jiojut communis fententia affirmat, imo ex ad. T. Cot duc&to argumento fequitur contta adver- adnini farios, quód Clericus non habeat domi- nium proprietatis nequidem in fru&us n per fuam parfimoniam fubtractos con- i 4 l: gruz fuftentationi eb , quàód jus Canoni- f ( l cum univerfaliter ftatuat , ut omnes fru- us intuitu Eccle(iz percepti , & à Be. 5 4 nCH; . 232 Traltatus de Jure & Puftitia, finetun neficiato reli&ti penes Ecclefiam maheant, atighe Ad confir, N.ant, Ratio negandicon- dendan ftat à paritate pupilli, cui non fit injuria per legem irritantem teftamentum ejus- djcatan I nixta | dem , quód ipfum àfortiori de Clerico di&um eft, qui dominium proprietatis , Con in fru&us fuperfluos ex benevolentia Ec- ] * i clefiz obtinuit. j ! vittt 196 Objic. s. Poft inftitutam divifionem. fru&tuum Clerici non habebant dominium m proprietatis in portionem pauperibus af- M fignatam , fed eandem tenebantur ex ju- a ( ftitia ijsdem confignare ; ergo nec nunc | habent dominium proprietatis in fru&tus et dllbm faperfluos congruz fuftentationi etiam. in illis Ecclefíis , in quibus determinata w Ts portio pauperumnon amplius extat, Ant. eít certum, conf, probatur. Nam parsre- ] qHts u fidua congrua fuftentationi in talibus Ec- clefiis accrevit percommixtionem fru&i- Yur [j bus Beneficiati ex portione pauperum , fed hoc ipfo; ergo, Min,eft certa, quód tis fi enim bona, aut mala fide pecuniz Petri L commiíceantur pecuniis Pauli ità , utam- d pliüs difcerni non poffint , tunc Paulus N tamen manet obligatus tituló juftitiz, ut Ti Petro reítituat tantum pecuniz ex cumu- N lo fic commixto, quantum acceffit ex pe- a li cuniis Petri: Maj. autem probatur. Nam |p ) pauperes olim poftinftitutam divifionem habue- llliil, . 233 ülfnmaheanr, Di[putatio V, Artic.Vl, habuerunt jus certum quó ad quartam, o 10n Bt .lhiun'l portiohem fru&uum ; ergo nifi Clerici oftendant illam portionem fuiffe alió ap. Rn d p! 1 1 n * icatam, prafümendum eft quód fit com- mixta portioni Clericorum. propteg [ ^ Confirm. Jus certum nequit extingui per jus dubium, fed pauperes habuerunt jus certum, cüm econtra dominium Cle- I fonem ricorum ad fru&us fuperfluos fit folum- Üominium modó dubium; ergo. Ybuat Refp. C.ant. N.conf, Ad cujusproba- hr tionem D. maj. pars fuperflua accrevit ex D commixta portione pauperum , ut hoc nf certó conftet, N. maj, ut hoc przcisé fit [ GL dubium , tranf. maj. & ficdiftinéta min. N. tInitut confeq. Ratio diftin&ionise(t: quia licét i, Ant- La transmitteretur, quód in quibusdam Ec- Wt clefiis pars fuperufla congruz fuftentatio- du B- ni accreverit ex confufa portione paupe- niná rum, idtamen univerfàliter dici non po- JJCTUID , teft, quia ex eo fcilicet, quód Beneficia- t,qud tus habeat redditus füperfluos congruz zheti. fuftentationi,non poteft inferri, quód pars Uaf« fuperflua habeatur ex commixtaportione Padlüs pauperum , üt facilé oftenditur. Impri- i, t mis enim inftituta per Summos Pontifices Qua* Simplicium , & Gelafium circa annum fà. D lutis 470. divifio fru&uum non fuit rece- r Nim l pta in omnibus Ecclefiis , àt excap, 2, & f / 3. Cau(à to, quzft, a. colligitur, Dein- hs de ; 234 Tradhatus de fure de fuffitia; Ub y de dubium eít, auc faltem effe poteft: an hoc determinatum Beneficium fuerit ere- voris jfo. V& &um eo tempore, quo vigebat in hac Dicccefi przdi&ta divifio : au veró fitcon- ioot nefcit ditum, vel au&tum poft indu&tam confue. tudinem oppofíitam predidz divifioni ; quamm senti pariter poteft effe dubium: An illa por- tio pauperum , quz olim extitit in hoc peribus f Beneficio determinato fuerit poftmodum alió applicata, vel confufa portioniipfius " f i Beneficiati? Denique dubiumeft : annon etiam tempore divifionis przdictz pars gum(w competens Beneficiato . exceílerit con. Q sruam illius fuüftentationem , ficuti de- g fa&tó multa beneficia fünt adeo opulen- & ta, ut etiam füppofita tali divifione pars fihum quarta Beneficiati adhuc fuperaret expen- E fas neceffarias congrusz fuftentationi, st Ad confir, C, maj. D. min. Jus paupe- rum fuit olim certum , & etiampum cer- " j tum eít in quibusdam Ecclefiis , tranfeat (b min. defacto certum eft in omnibus Ec- Q clefiis , N. min. & conf. Ratio diftindt. ht titd eít, quia licét fupponeretur, quód in hac determinata Eccleíia olim pauperes ha- s buerint jus ad certam portionem fructu- ( um,.non tamen exinde fequitur , quód à defa&to jus certum habeant, quando ett T immemorialis confüetudo , quód Benefi- d ciati non dederint quartam partem pau- 9 péris [i li, Diþutatia W, Artic, Vl. 235 Flïg Wf TI peribus, hzc fiquidem poffeffio: imme. u morialis facit illisjus certum ex dictis N. atb 1jo. Caterüm hoc argumentum nimium J UTM probare exinde patet: quia fequeretur Be- n t neficiatos non (atisfacere fuz obligationi, 2 dvl quantumvis fru&tus . fuperfluos applica- Aniluy, rent in pias caufas, niíi easdem dent pau- Ut ib peribus , ficuti Petrus debitor Pauli non Vümorr fatisfacit obligationi juftitiz, fi debitam iif pecuniz fummam offerat alicui Ecclefiz, ZUP fed obligatur determinaté eandem confi- o gnare fuo creditori. (eit . fitni d Objic. ultimó. Ex eo , quód Beneficia. 187 tus habeat dominium proprietatis in fru. optle &us füperfluos, non fequitur, quód re. 0nt ts fiduum congruz fuftentatioti non obli- La getur titulo juftitiz applicare in pias cau- QUni, fas; ergo, Ant. patet, quia dominium s pup proprietatis poteít effe gravatum onere DO (t« juflitiz , àüt conítat in mutuatario &c, , t Conf. prob, Nam Fundatores, & Benefa- n D &ores Ecclefiarum íub hac obligatione dilind, dederunt bona temporalia, ut Beneficia- nb ti refiduum congruz füftentationi, appli- 165 lt« cent inpias caufas, fed hocipfos; ergo. 0 M Confirm, Probabilius eft, quódFun- ; qUOC datores, & Benefactores Clericos obligá. inoo & rint ad reftitutionem, fi refiduum expen- at dant in cauías profanas, fed hocipfos er. u eliquos [ go. 'Maj. probatur. Nam inter r [id funda- Wi 2536 TraBatus defure c puffitia, gmim Fundatores Juftinianus Imperator , qui TT plura beneficia erexerat, exprefsé ftatuit, utrefíiduum applicetür in pias cauías, & Q.gm ob n quidem füb obligatione reítitutionis, nam LA& 9 in fua Authentica cit. decerminatus fit gb numerus Clericorum fjc decernit; fciant Jiatos! à Deo amabiles oeconomi, & quinunc & Fundit per tempora futuri fünt, quód(i quid prz- ( ter hzc egerint, de fua fubftantia indem. ]u!h'nian nitatem (an&i(ïimæ praftabunt Ecclefiz ; Conan ergo. ht Refp, D.ant. Ex eo przcisé, quód ha. lgt beant dominium proprietatis , C, antec. ex eo , quód ejusmodi dominium non, pl quia fit oneratum onere juítitie, N, ant. & d conf. Ad prob, D. maj. Deberent bona Ecclefiis femper fub obligatione juftitiz, üiny N N. maj. füb obligatione Religionis, tranf. ii maj. & fic diftincta min. N. conf. Ratio m diftin&ionis eft: quia licét fupponi pof- fit , 'quamdiu id ipfum à contrario in du- m bium revocari non poteít, quód ea fit Q intentío Fundatorum, ut refiduum con- if'lhm grug fütentationi applicetur in pias cau- MAm p fas , non tamen exinde fequitur , quód univerfaliter omnes Benefa&ores ipfos li Benéficiatos voluerint effe obligatos füb i^ onere juftitiz , fed folüm fub onereRe- d ligionis, ni(i in ipfis litteris fundationis pr [at utramque obligationem imponant, imo ctigm li Difputatio IV..— Artic, VI. 237 t ! m etiam impofita talis obligatio adhuc fub- Vil ' hu jacet arbitrio Sedis Apoftolicz, ut ean- Bd ( dem ob rationabilem caufam tollere pof- Ut fit. Ti Ad confir, D. maj. Omnes Fühdatores, Ts [ aut Benefz&tores voluerunt. Clericos ob- Quntny ligatos ad reftitutionem, N, maj. aliqui quii pn Fundatores, ac Benefa&ores, C.maj. & f fnden uód fic dift, min. N. conf. Nam ex eo, o Juftinianus Imperator Clericos Ecclefiz Conftantinopolitanz, de qua in cit. Au- iib thentica loquitur, voluetit fic effe ob- C m ligatos, ut fiat reftitutio ab iis, fi quid U , applicentin caufas profanas, non infertur, ET 4 quód omnes alii Fundatores,, aut Benefa. t bona &ores przdictam obligationem reftituen. ia di impofuerint. Ex hucufque dictis y t Conítat 1, Quód Beneficiati habeant 198 BU dominium proprietatis non folüm in bo. w na patrimonialia, aut quafi patrimonialia, joindi neque in folos fru&us neceffarios con- "TT gruz fuftentationi , & confequenter in. D t illam partem , quarn per fuam paríimo- niam huic fuftentationi fübtrahunt, fed ieta quöd etiam habeant dominium proprieratis in fra&tus fuperfluos congruz füftentationi, u s €x illa portione , quz ipfi Beneficiato deputata eft, etíi non habeant dominium a Ion proprietatis in fructus fpecialiter depu- N tatos fabrice Ecclefix , vel Epifcopo, aut ait- ( 1 bi 258 Tradhatus de fuve c Pu[litia, ao alicui piz caufz, neque inipfa bona fru- &ifera Ecclefie, ex quibus fuos redditus srfondat U percipiunt. Ratio autem fundatur in eo, uód per ipfam divifionem à Sede Apofto- jini yohibe lica reftitutam , & affignatam certam fru. &uum portionem pro fu(tentationeipfius fnos p Cerun Beneficiati, obtinuerit dominium pro- rietatis Clericus Beneficiatus , ut de his v // fecidi inter vivos validé difponere poffit e- tenaotd tiam in cauías profanas, etíi ftando jure g, üt communi validé difponere non poffit per teftamentum, nec quidem in pias cau- qt, s t qua fas. Ceterüm defa&o in plerisque Pro- vinciis , per oppofitam confuetudinem, at J derogatum eít juri communi ità , ut te- viütoj ftamenta Clericorum fint valida de per- tis fru&ibus Beneficii , quantumvis iigatione ' EU N j ? a a in caufas profanas , imo in pleris- que regionibus íaltem quó ad aliquam. vt &i 199 partem fru&tuum conpfanguinei fuccedunt ab inteítato Beneficiatis defunáis, fii tj Conftat 3. Quód Clerici Beneficiati non obítante dominio proprietatis gra- 0 i, viter obligentur bona fuperflua expen- dere in pias caufas non quidem tituló ju- Wa f ftitiz , nifi id ipfüm in Ecclefia determi- naté ftatutum effet, fed folüm titulo Re- abmp n ligionis, Hzc autem obligatio fundetur cay in ipfa intentioneFundatorum, & natu. fci- h ra bonorurm Ecclefiafticorum , quia icét li Difputatio W, . Avtic. V, 259 TM licet ad promovendum cultum Divinum BL per Fundatores, & Benefattores fünt ad- mdzmineo, fcripta Ecclefiis, & huic eidem intentio- UM ni innititur przceptum Eccle(iz graviter D prohibentis, ne Beneficiati fructus fuper- qn"onei;fm fluos applicent in caufas profanas, ^Hinc IU Certum eft, peccare mortaliter Beneficia- , utdtl tum, fi ftante obligatione Religionis,& poffte. feclufa difpofitione Sedis Apoftolicz par- iib j tem notabilem expendat in caufas profa- t pofft nas, üt communis & certa fententia do« ib cet, licét maneat controverfia, quenam g . fit quantitas fufficiens ad conftituendum tüdinen, peccatum mortale ; & quidem Cardina- , Ut lis de Lugo hic rejicit illorum fententiam deptte velut nimis rigidam , qua przdictam ob- tumvis ligationem vult commenfurari obligatio. Yi« ni juftitiz , ut Beneficiatus peccet mor- liqum. taliter, fi tancum ex fru&ibus füperfluis 'gccedum applicet in caufam profanam, quantum. » fufficit ad conftituendum peccatum mór- ntftit tale in materia furti eó , quód tam rigi- da obligatio neque intentioni Fundato- jj f t rum, neque menti ipfius Eccle(iz videa. l) iq- tur conformis. Similiter rejicit aliorum ID fententiam üt nimis laxam , qui putant lo Ne abíque peccato mortali poffe quintam par- adetu tem ex fuperfluis fru&tibus applicari in, f0 caufas profanas , tum quia pars quinta jn -eft valde norabilis compgrativä àd totum, tum lii Ü ) D 249 Tradlatus de fure & Tuflitia. tum quia fequeretur , quód G Beneficia- junnüs! tus haberet reíidua 10000. aureorum mil- ia yinic dor lia, poffet mille finé peccato mortali ex- onere in cauías profanas , quod incre- m dond dibile videtur. Unde ipfemet concludit as a Beneficiatum non peccare mortaliter , fi i, r m H tantum expendat in ufüs profanos ex fru- &ibus füperfluis füi beneficii , üt mora- fioned fecii d liter loquendo adhuc cenfeatur fummam u ctin totalem applicáffe in pias caufas. Talis effe poteft pars vigefima , nam paffim di- dl cimus rem aliquam comparatam effe 1o0, h r 200 florenis, licét non fint re ipfa expofiti , Jonai [' ditions nifi 9j. Conflat 3, Etíi bencficiatus peccet ap- velit hs bt plicando fuperflua in caufas profanas, ut donando confanguineis, vel amicis aliun- tmyyt de opitulentis , probabilius tamen non. NUW d eccare acceptantes , ni(i fortaffis ante- cedenter induxiffent Beneficiatum ad ta- Q quar lem donationem, üt Card, de Lugo difp, 3. cum Moll. aliísque contraSanch. affir- Condi YU5 ( mat, quia fcilicet preciseé acceptantesnon comprehenduntur hóc peccató, eó , quód 1 cy iftud fit adzquaté confummatum per illi- futy n citam oblationem donationis à Beneficia. to fa&tam, üt conftat à parítate uxoris li- ]Clm,n cité reddentis debitum conjugale ipfi ma- otur rito , etfi hic ob votum fimplex caftitatis pton illicit& petat tale débitum: hince etiam. Quj i / dona« MMO Difputatio IV. Artic. VI, MöBeMci,, 241 donatarius non obligatur, feu ad facien- ii Utj dam reftitutionem, quia Clericus donans habuit dominium proprietatis , five ad T I D u rem donatam in pias caufas applicandam, quia fcilicet illa per di&am donationem, r & translationem dominii jam eft profa- Xinogt !( ürms nata, Hzc tamen omnia de illicita difpo- fitione ad caufas profanas intelligi debent t fomm: l, Ts feclufa difpofitione Sedis Apoftolicz ; quód enim Pontifex eandem facultatem. h pfim d difpenfandi conferre poffit , conftat ex n du Bulla Cupientes, quà Julius III. Clericis TP Rom.cujuscung; diguitatis,gradüs, & con- ditionis plenum jus difponendi contulit Mttt g verbis fequentibus : ut fcilicec de omnie Yinis t Gisaliun. bus bonis in di&a urbe, ejus diftri&u pro tempore exiftentibus, & per eos etiam ^f D ex fructibus, redditibus , & proventibus (s ntt Ecclefiarum , & Beneficiorum Ecclefiafti. m d t corum acquifitis, cujuscunque qualitatis, quantitatis, fummz, valoris, & pretii feu L d TET conditionis exiítant, tam donareinter vi- 1D068001 v0s, quam cauíà mortis etiam teftamen- 4 quid tó, codicilló, legatis in favorem confan. erille guineorum, & affinium , & quarumvis a- i liarum. perfonarum difponere licité va. yoris) leant, quódque,(i ab inte(tato decefferinr, Mioi eorum bona , & hujusmodi ad ipforum., allii pro tempore proximos agnatos, & alios, T qui lis, nifi Beneficiati effenc, de jure füc- ii CCng p 242 Traclatus de ] ure & 7u/fiti2. cedere deberent, aliàs juxta juris difpo- m;üc'lm ' meCCü Y fitionem devolvantür liberé &c. quam. conftitutionem confirmavit PaulüsV,Bul- :qpmïsvf la in Éminenti, Quamvis autem Barbofa dicec al DA lib. 3. juris Eccl. cap. 1 . 7. aliiq; pauci cen- feant , facultatem lici té difponendi in. ;, uj caufas profanas, perfolam confüetudinem ieriud feclufo confenfu Sedis Apoftolice pofle obtineri, nihilominus reliqui Theologi, fimzit ac Canoniítz hanc fententiam unanimiter iquitr dlinaio rejiciunt, incer quos plerique obfervant, | at experientià con rmari veritatem illius a- donum raró affert lu- , e at dagii : Clqri(?orufm €rum, | bonumi ! t ARTICULUS VII, | quium ; gt | t 44n, 8 quale dominium competat / 4 od (anjugati:? Donun aor Ranot. Quód bona fortunz refpectu , ptlim fimma - flatüs conjugati in varias claífes di- vidantur fcilicet dotem , contradotem, j AU donum matutinale , largitatem fpon- BU N falitiam , bona paraphernalia, & bona , communia. Per dotem intelligitur illud, ; h uod five ab uxore, five alio nomine e- pltta jusde L m datur marito , ad onera matri- lt, | monr i fuftinenda , fcilicet alendam conju- 'ili familiam domefticam &c. I gem, proles, ala h .Di/patat;o IV. Artic. VII, 243 lg i H W QUi alia dicitur dos perfe&itia, quzà patre, aut afcendente paterno , vel etiam intui. hii A tu patris profecta eft, alia adventitia, quae Ícilicet aliunde advenit, & perfe&itia non TU ] eft. Rurfüs alia dicitur dos non zítima. lol ; DT ta, cujus valor incertu$eít ; alia zítima. ta, cujus valor determinatus eít , uod li p uleriüs! dupliciter fieri poteft, fcilicet a- i Teohy ftimatione non faciente venditionem , ünimite quando przcisé definitur pretium rei, aut r s&ftimatione faciente venditionem, quan- n ts do marito traditur dos cum obligatio- Ti ne foluto matrimonio reítituendi aliud bonum zquale, Contrados, feu donatio propter nuptias dicitur bonum illud , | j quod uxori à marito ad fecuritatem dotis affignatur, vel hypothecatur , eadémque 'ompcta: in pretio folet effe duplum dotis fpecta- ta confuetudine harum provinciarum, Donum matutinum, feu matutinale áp- m pellatur illud , quod maritus poít con- díis d fummatum matrimonium largitur uxori, miottt, ideoóque etiam derivata inlatinam termi. m [jot* nationem voce germanica Storgen/Gab, & bt dicitur. Sponfalitia largitas eft munus nuril ilud , quod intuitu futuri matrimonii plerumque fponíüs faz fponfa offerre fo- omint? du let, licét etiam aliquando fponía fponfo m taliadonalargiatur. Arrha dicitur, quod in fecuritatem fponfalium deponitur, aut d D 2 pto- ) 244 Traliatus de fure & f uffitia. T romittitur. Bona paraphernalia, id eft ia pr&ter dotali a, dicuntur illa, quz feclufa. j e dote uxor O btinuit tituló hzreditatis , 3 i donationis &c. independenter àftatu con- idote Bona communia appellantur, quz jugali. lr conjuges communi labore, & induftria, i wxot aut alió tituló obtinuerunt , fcilicet per 1 ionem &c. fimul utri- ipe&m hzreditatem, donat adga uefacam, His przenotatis tonati com- 202 Quxr. i. Àn, & quale dominium fj etat marito in dotem ux oris ? Refp. n s lum dominium utile Eidem compertere fo v unàcum dominio civili , id eft jure admi- niftrandi, & vendicandi fi bi dotem, fecus | miunj dos ef- | Mpat autem dominium dire&tum , nifi . fet zítimata zítimati : one faciente vendi- ä fitum: ven ditionem, ficut con- B | tionem, aut quafi tingit, fi dos con fiftat in rebus ufu con- . yili am non fru&iferis | Vl fumpti bilibus , aut eti t certo numero ; ondere, aut meníura ut ditrahi , & vendi fii comprehenfis ità, qua. debeant ad percipiendum aliq uod emo- Ità communis, & "erta fen- D) lumentum. fhty tentia. Ratio eíft: qu ód dos conferatur marito ad onera matrimonii füftinenda, vult frü&us ad pit, ità, ut hoc durante omnes jum ipfius mar iti fpedtent Cümgn plenum domin Uxoy juxta Lib. 10. ff. de jure dotium, perma- Diet nente interim dominio dir e&to penes u- d. qu'V; xorern, üt conftat ex Lib, 1. in rgbus Co [- iM Dijputatio V.. Atic. VIl, 245 A ini li dejuredotium , ubi exprefsé dicitur, res : VRf dotales ab initio fuiffe uxoris, & natura- D ii licer in ejusdem permanere dominio &c, UCETTM quod ultimum tamen intelligendum eft lt o de dote adventitia, eb , quód dominium T directum dotis perfectitiz non pertineat' s atlteg ad uxorem, nifi eadem fit emancipata, fed t Ámilis fpectet ad patrem , aut.alium dotantem, S adquem etiam dominium integrum íolue RU con to matrimonio redit, àt habetur Lib. 6,: n Mf ff, de jure dotium, econtra fidos fitzfíti- ninim vj mata aftimatione faciente venditionem, d i tunc dominium dire&tum pertinet ad ma- otem t ritum juxta Lib, , Cod. de jure dotium, Yi hs d & pariter fi eadem confiftatin rebus cer- j rad ti numeri, ponderis, aut menfürx, quz (cutcot non funt fructiferz, aut ipfo ufü confüm. V (b ptibiles, üt Lib, 42. ff. de jure dotium ii verbis fequentibus ftatuitur: res in do-- y at tem datz, quaz numero, pondere, & men- fura conftant, mariti periculo fubfunt , j r yod 19 quia in hoc dantur, ut easdem maritus p n ad arbitrium fuum diftrahat, & quandog; yfertu- foluto matrimonio ejusdem generis , & Dinendà qualitatis alias reftituat. Ex quo ulteriüs ydus ! patet , quód in eo cafu, in quo marito fpeaff competit dominium dire&um in dotem uxoris , illud non fit abfolutum , fed o, , pefü'»"* penc:'f neratum obligatione reítituendi aliud z- quivalens, fi matrimonium diffolvatur. gbusfï L 3 . Quzr. ) 246 Traatus de fure & Tuflitia, us 203 Quzr, 2, An marito competat domi. nium in contradotem, feu donationem ao Tmane propter nuptías ? Refp. Eidem compe- tere dominium directum, & utile, uxori jj o i ogott autem dominium civile, prout hoc im- portatjus vendicandi contradotem , ità Quit ariter communis fententia. Ratio eft : 'm'xccn; venii quia contrados precise ftatuitür in hunc wj finem, ut fecura maneat dos uxoris, fed feriy lo finis przdi&tus non exigit , ut przter do- minium civile, feu jus vendicandi uxor agl tr, t habeat dominium directum, aut utile, àt at conftat à paritate pignoris, & hypothece ET tranfcriptz in fecuritatem debiti ; ergo. Czterüm advertendum eft , etíi fpecialis | duttr du contrados aífignata non effet à marito, | tamen ex peculiari ftatuto juris commu- | fiatiy B nis omnia bona mariti tacité effe hypo- thecata uxori, donec eidem dos reftitua- | w üe) tur, üt habetur L. in rebus Cod. de ju- re dotium, ità quidem, ut uxor przfera- tin, donyi tur ompibus aliis creditoribus períona- libus hypothecam tacítam habentibus, ['iln] Wa quantumvis tempore prioribus, prout ftatuitur L. cit. imo etiam creditoribus B BI 1 habentibus hypothecas expreffas , fed Ym tempore pofterioribus ipfa conftitutione h dotis, üt plerique affirmant ex Gloffa in ttay legem affiduis Cod. qu portiones in pi- p gnore, Hzxc tamen omnia intelligi de- dit þent ! Di[putatio IV. A;tic. V1l 247 BIN bent feclusó pactó, feu convientione, ut 4 "ltne alterutro defun&oo dos, aur contrados "Ut permaneat in alterius dominiio ,. ejusmo- Ed di contractus aliquando inter maritum, OU im, & uxorem fiunt, Til - Quzr. 3. Iu quibus dos, & contrados 264 ,: leim invicem conveniant? Refp. Eafdem con. lr jn d venire infequentibus, Primó: quód con. Uoris trados jure communi non poffit effe in- ferior dote, fed eidem debeart effefaltem Wraterd Izadl uro zqualis, t Novel. Quaft, r, Cap. r, ftatui- t ulb tur, adeóq; (i durante matrimonio uxor M augeat dotem , etiam contrados augeri iij debet à marito , àt Novella cit. cap, 2. f eci habetur, Secundó , ficut dominium di- ID re&tum dotis, ni(i eadem fit zítimata z. Of ftimatione faciente venditionem, aut con- fro. fiftat ín re mobili infru&ifera , conftan- vt ter manet penes uxorem, ith dominium, p i dire&um contradotis manet penes mari- yptia tum, etíi utriusque adminiftratio , & n dominium utile durante matrimonio fit m maritum. gtl penes folu Tertió: ficuti ju- , prou re cofnuni f altem poft judicis fententiam toribuy uxor adultera perdit dominium dotis ; j ,f ità maritus perdit dominium contrado. tatio tis, ut illud ad conjugem innocentém. loti transferatur, nifi ex eodem matrimonio proles adeffent , tunc enim . dominium, sin ljjh dire&um adillas devolvitur,& dominium [ Q . 4 uti- L I 248 qrattatus de 7urec'9' fuflitia. y Dl[p utile pertinet ad partem innocentem , üt Novel. 117. Cap. 8. & 9. üatuuur. Quar- ia d j oU tó ficuti foluto matrimonió plenum do- minium dotis revertitur ad uxorem, aut g do ss fibi hzredes ejusdem , ità poft reftitutam do- tem plenum dominium contradotis redit nlida , ad maritum , aut hzredes ejusdem , nifi o g conjuges feciffent pa&um fpeciale de lu- 1 «randa dote, aut contradote üt habetur tit Jl cap. finali de donatione inter virum , & pamur, uxorem. Caterüm juxta receptam in ! his t Y provinciis confuetudinem perfonz nobi- liores in pactis dotalibus , qux przferi- ] t fisflt pto exprimi debent , fic dotem, & con- tradotem confhtuunc, ut-maritus quidem diq affignet contradotem zqualem doti, fic u tamen, ut pro viduali füftentatione, fi Yib W quo cafü uxor fuperviveret, eidem tran- fcribat dominium utile, feu ufum fru&um t quni ad dies vitz quoad fammam dupló majo- rem ipfa dote, üt Beckmanus v. dotali- Til, ! tium in jure Pcatuano feu:. confuetudi- v nario Auftriz, Styrlæque affirmat. Quf 203' Quazr. 4. An, & qualedominium com- 13 petat uxori ia donum matutinum? Refp. ls Eidem competere dominium dlre&um, I T licéc regulariter loquendo dominium uti. H le durante matrimonio penes maritum. pt Wt e permanere foleat, üt cum fententia com- muni aHirmac Sanch. Lib. 6. dematrimo- *| fübt nio, L Dii[putatio IV, ' Artic. VII, 249 I N nio,, Difp. 27. qui utl & reliqui Hifpani T ( Ratio MM donum iítud arrham appellant. autem hujus eít : quia, licét jure com. | UXülm, L muni donatio inter vivos, quam conju« tlintgi, ges fibimet ipfis invicem faciunt, fit in- lr valida , tamen przdiéta donatio non eft idem, &f d) puré gratuita, fed remuneratoria virgi- nitatis, vel àt aliqui volunt, compenía- thabeg tiva illius verecundíe, quam neo-nupta V, ( patitur , dum primitus fui copiam mari- p i r to facit, Imo aliqui afferunt deminium Vr li« hoc in quibusdam Provinciis conferri a- i p lio titulo fcilicet honeftatis, aut vidua. n ior lis futentationis. Ex quo concludit Sanch, s quim cit, quód uxor, quz folüm erat virgo toti f putatitia, nihilominus tamen donumhoc Cate- tine, f validé, & licité retinere polfit, emttile rüm monet Illfunus Tra&, 4. Theologis M moralis Difp. 2. Num. 158. circa obtinen- m dum dominium, & ticulum ejusdem domis v htl nii, ut etiam quantitatem doni, obfer- nf vandam effe confuetudinem localem, & | l caufam donum hoc largiendi, & quidem WOM' tefte Beckmano cit, v, Morgengeba. No- Mf biles perfonz in his Provinciis donum, um matutinum affignant xquale doti, ídque m ut inpa&is dotalibus exprimitur, eodémg; yritu privilegio gaudet , quo ipía dos uxoris, ja t üt ex bonis mariti defundi primo loco : fubcrahgnda fit. at D Quzr. p/ 2jo Tratlatus de 2ure & fu[litia. p qe 206. Qusr.;. An,& quale dominium com- j* etat maríto, vel uxori in fponfalitiam, a, t largitatem? Refp. Utrique divifim poft j u* matrimonium ratum competere domi- of y nium plenum, & abfolutum in omnia bo- locet. na antecedenter intuitu matriímonii ob- j u lata, üt communis, & certa fententia do- datakgri cet. Ratio eít, quód fponfálitia largitas re ipfa fit conditionata füb conditione fimutir hoc f hac faltem tacité importatá, (i matrimo« nium fequatur , üt Lib. 1. Cod. de do- ii am&'x(' nat, ante nuptias exprefsé ftatuitur, A- deóque nonnifi purificata conditione hac ïgon(aï ib t obtinetur dominium abíolutum, unde i neutra paárs matrimonium culpabiliter tf dipol impediat, fed mutuo confeníu, aut inter- veniente morte folvantur fponfàlia, tunc g N omnia dona ultró , citróqne reftituenda Vs fünt, nifi forté interveniflet ofculum, aut pit, copula carnalís, tunc enim dimidium lar- tin, itatis fponfalitiz ad fponfam pertinet , üàt Lib. 16. Cod. tít. eodem ftatuitur, Si an« áütem pars alterutra , autilli, fule quorum fron poteítate eft conftitutum matrimonium., yis Y culpabiliter impediat, tunc pars innocens poteft repetere omnia, quz alteri ante- ja f cedenter donavit , quin teneatur refti- tuere , quod accepit , üt Lib. 15. füpe- fl i tüt riüs: cit. habetur. e&ent jr: 207 Quar.6. Ad,f;ujus dominium fp rrhz, L] l pifputatio V, Artic, VIl. 2f1 Uiumcom. Arrhz, quz ad confirmanda fponfalia tra- analidam [ duntur? Refíp, Quódíi matrimonium fe- Tif quatur, tunc dominium non transfertur, f u- fed manet penes illum, qui Arrham de- .Omn'nho. pofuit, üt communis, & certa fententia Iu docet, Ratio e(t: quód areham deponens fa. in fecuritatem fponfalium , eandem tra. 1 lris datalteri füb hac conditione obtinendam, ndiciot fi matrimonium non fequatur , adeóque r hoc fecuto non perdit dominium arrhz d. depofitz, fed illud retinet, Ex quoipfo Kml A' patetdifcrimen interarrham,& largitatem done t fponfalitiam,quia fcilicet fecutó matrimo- , unicí nió transfertur dominium quó ad largita- xbiltet tem fponfalitiam, non auté quó ad arrham tilttt« depof(itam. Czterüm conveniunt in eo, ? tünc quód, ficuti culpabiliter impediens matri- tenda monium perdit largitatem fponfalitiam, d & (imul tenetur reftituere id, quod acce- Qunlu pit, ità etiam perdit arrham alteri tradi- u tam, & tenetur reítituere illam, quam, t 3 antecedenter accepit , üt Lib. 3. Cod. de UOFU fponfal,ftatuitur. [mo fi refiliens arrham Jin, priüs accepit, quin aliam viciffim dede- rit, tenetur przter eandem reftituere du- oCen$ ane plum juxta Lib. j. Cod. tit, eodem, nifi forté nondum fit in legitima atate con- i. p fticutus, tunc enim folummodoó obliga- tur ad fimplum arrhx depofitg, üt Lib. n pradi&ta habetur, Quzr. Ij p EE Trathatus defure & puflitia. gl 208 Quzr, 7, Cui competat: dominium. ub ad bona peraphernalia? Refp, Adz- gim q fs quatum dominium pertinere ad folam u- xorem , adeoque marítus adminiftratio- E imqi nem illorum fibimet ipfi reluctante uxo. rearrogare nequit, etíi uxor ultroneé TAU mealtt cuftodiam , & admini(trationem marito concedat, tunc eadem pro nutu revoca- g n li t bilis eft, & confequenter illa adminiftran- do fructus non facit fuos, üt Lib. 9. & congat le, finali, Cod, de pa&is conventis ftatui- jredi l turt. Ubi advertendum , quód fi uxor bona fua adminiltret, tunc illa potiüs re- gt ceptitia, quàm peraphernalia appellantur, cifat atque ad hzc eadem bona receptitia, aut at Tononü peraphernalia revocantur omnia illa, quz uxor durante matrimonio aliquo titulo ahrir fibi foli peculiari obtinet perlaborem, m l hzreditatem, donationem &c. excipiunt (y u tamen aliqui cum Mol. Si uxor titulo-a- dulterii obtinet munera eó , quód hxc 400 videantur fpectare ad dominium mariti, futlf cui fa&a eft injuria, & competit domi- ii Q nium in corpus uxoris. . Contrarium alii " Qj Aff fentiunt cum Thamburino L,7. in Decal. N N cap.j. quz veró hucufque di&ta funt cir- a N ca dominium uxoris quó ad bona pera- T i phernalia , eadem intelligenda funt de qui dominio mariti quó ad bona eidem pro- Qu pria, i | .Quzr, | Difputatio , Artic. VII, 253 "fu. Qusr, ultimó: Cuinam competat do- 259 É d. minium quó ad bona communia? Refp. Ül Dominium hoc pertinere cumulativé fi- lbv mul ad maritum, & uxorem, licérinter- has dum quó ad partem bonorumratione inz- ' ul qualis induftriz, laboris, aut pecuniz, vel 11 m reialterius ad lucrum cofhune fimul colla- ] Fey0t tz, major pars debeatur uni quàm, alteri, Vnilr. hinc etiam folutó matrimonió cuivis ex ibl 8. & conjugatis reftituenda eft pars debita, aut s fünj- hzredibus ejusdem, üt ftatuitur Cap. 2. LLuor de donat, inter virum, &uxorem. Exci- Q pitur tamen, fiquo cafü antecedenter fe- eltntr, ciffent pa&um , quod fzpiüs fieri folet, li t utalcerutró defunc&tó dominium omnium l que bonorum tum communium, tum parti- titulo cülarium adzquaté transferatur ad conju- , gem füperftitem, Ex hucufque dictis C Conítat i. Quód marito competatdo- 216 dl minium directum in omnia bona diftin&ta yd t à bonis uxoris, fcilicet, dote, dono ma- Tull, tutino, paraphernalibus , ac largitate dnni- fponfalitia, in ifta (iquidem marito non, 7 ii competit dominium proprietatis, Exci- Jeed. pitur tamen dos zítimata zftimatione fa- t d ciente venditionem , aut confiftens innu- mero, pondere, & meníüra, in hanc fi- pm. d quidem maritus habet domintum dire- &um, etíi conjunctum cum obligatione, j ut folutó matrimonió candem reítituat in (s pl 24 Tralatus de ure & fuflitia. snon inalio zquivalenti, nifi fortaffis ex pa- mX &is dotalibus, aut alió tituló plenum do- jiehud minium dotisperveniretad maritum, Se- 4q con cundó competit marito dominium urile jdart non folüm in bona propria, fed etiamin Conli dotem uxoris ità , ut omnes fru&us ex- ea d inde colle&os faciat füos cum obligatio- ne fuftinendi onera matrimonii , feucon- m pau contuat venienter alendi uxorem, proles, & fami- liam, & hoc ipfum etiam de dono matu- telitm i pmo! tino regulariter dicendum eít, niíi fors maritus illico tradidiffet illud in plenum p d dominium uxoris, quod tunc fieri folet, ciicrdl uando eidem bona mobilia largiuntur. eisd, Tertió competit marito dominium pro- d rietatis , & dominium utile in contra- Qatt. dotem, licét dominium civile fit eatenus penes uxorem , quatenus illa habet jus fs TY vendícandi contradotem, fi quo cafu ex lubi culpa. mariti bona dotalia periviffent, tim Quartó competit maríto dominium pro- prietatis, & dominium utilein bonacom- d wopi munia, feu communi titulo acquifita ità tamen, ut dominium iítud partialiter fit t enes uxorem , adeóque folutó matrimo- Wt nió facienda (it divifio , econtra in bo- mäuus tii, na paraphernalía, aut receptitia nullum. enitus marito competit dominium, nec mayj dotg quidem jus adminiftrandi nifi confentien- onceffa fj te uxore , qua adminiftratione c ructus i Difputatio WV. Artic. VII- 2$$ ATA n fru&us non facit fuos, fed omnes add [6 J "It d. minium uxoris pertinent. Ex quibus fa- in. cilé deducitur : an, & quando peccet ma- It rítus contra juftitiam, ut obligetur ad fa. t tin ciendam reítitutionem uxori. Pulhys. Conítat 2, quód uxori imprimis com. : I Obl petat dominium perfe&tum in omnia bo- , feucy na paraphernalia , tum ante;, tum poft )& fäm1- contractum matrimonium acquifita , ut J Oaf« de his tum in vivis, tum etiam caufa mor- Yi g tis pleno jure difponere poffit. Secundó um competit eidem dominium directum in. &r f dotem, ut folutó matrimonió dos adven. fiunr titia reftituenda fit uxori, aut hzredibus ejusdem , quód ipfüm de dote perfecti- ID O. OtLde tia dicendum eít, fi uxor tempore mor- AVUS tis, aut maritó defunctó fuperítes non am- $ts pliüs fit in patria poteftate, nam aliàs du. a« rante matrimonio, & pariter eodemfo- irfent lutó dominium dire&um dotis perfecti- tix manet penes illum , à quo profecta m VE eft. Tertió competit eidem dominium. [r i proprietatis in donum matutinum , licét t t durante matrimonio dominium utile ma- tifto« neat penes maritum, excepto cafu, quo nbe maritus eidem contulifet plenum domi- nium. Quartó competit eidem durante ilun. uj matrimonio dominium civile in contra- vt dotem, quód etiam foluto matrimonio j tamdiu permanet, donec dosreftituatur, [ qua i Tradlatts de jure c ju[litia. 256 a at qua reftituta integrum dominium con- vidistece tradotis revertitur ad maritum, velhzre- jj) v1ot des ejusdem , hinc durante matrimonio d conttà nec dos, nec contrados feu bonum deter- lymini minatum ,. pro illius affecuratione hypo- lomimit thecatum, nee quidem coníentiente u- ii xore alienari poteít à marito , nifi mulier abuo prererlapfo biennió poft datum primitus i, confenfüm iterato confentiat in hanc a- lienationem , üt habetur Novella ér, nuliqt mlb Cap. r, vel primum confenfüm juramen- int t to confirmet, üt ftat uitur Cap. 28. de ju- unde dos adeó privilegiata eít, frequen rejurando: 6 ex bonis mariti reítituenda condità ut primó loc fit, ideóque przferetur omnibus hypo- trimoni thecis tacitis aliorum creditorum, quan- fltt) 4 tumvis tempore przcedentium, imo jux- t ta multos etiam hypothecis expretlis m 212 Conftat ;. quód huc ufque dicta intel- Ysy lieenda fint fecluía fpeciali conventione, thillu tüc íeu pa&is dotalibus inter maritum , & uxorem, aut contraria regionum confue- oj diaij tudine, idebque ad decidendas emergen. tes controveríias tnm in foro externo , &ctl dl tum in foro conícientiz pro ceteris in- Wi fpicienda fünt pacta dotalia: nam ex iftis | aliquando conjuges habent jus aliquod circa bona alterius conjugis, quodczte- Á roquin aliis non competit, deficientibus aupem pa&tis dotalibus obfervari folet r- cepta Ql i WDi/putatioï IV. Artic. VIT. Wm n 257 cepta confuctudo, & quidem in hispro- L dfore vinciis receptum eft , ut defüunQÓ ma. TUfennio ritó uxor habeat dominium utile quà Utieer ad contradotem , & fimiliter retineat. Ut dominium utile quóad dotem,quamvis ( ii dominium diredum ad' alios fpe&tet, Quin imó viduis conceditur ufus fru&us 1 prinis quó ad bona mariti defunái, donecdo. Ío hav vll ( tem , donum matutinum ,' parapher- naliáque recepit , nec obligantur citiüs jumen tradere bona haredibus, quàm penitus Atl hrnd, fint de predi&is affecuratz , preterea Altaent frequenter fiunt pa&ta dotalia füb hac «onditione: ut bona omnia durante ma. s ljpo trimonio fint communia, hoc autem 1 qua. folutó ad conjugem füperfítitem . in. mj tegrum dominium devolvatur , ubi ta- &üS men breviter advertendum , quódíipro- Qinte. Venons, les fuperfint ex eodem matrimonio , & maritus, vel uxor ab inteftato fuccedat, im, d tunc non obítante pa&ó affignató ad Ya conjugerm füperftitem folummodo. pare Til dimidia , pars altera veró ad proles fpe- 0100 , ccet, dequibus omnibus fusé Beckma« ls f nus cit. ox f ARTICULUS VIII, liqui degti "n, Ó quale dominium conveniat enti ( filisfamilias , €8 fervis foat 1. Quis fitfiliusfamilias, & qua 213 ( QU'ær. R ratio- Di 258 Tyatiatus de Tuve &.äa&itk.' ftate conftituatur? dgäpo(m ratione füb patria pote jon p Refp. Filiumfamilias appe llari illurn, qui as nondum e (t fui juris, fed fub patria po- Hzcautem patria poteítas qintur tefítate vivit. s, ii obtinetur primo: . generatione exlegiti- mo matrimonio f alem exiftimato , üàt iieóqu «f m habetur cap. ex tenore, qui filii fint le- itimi, Secundó legitimatione , quz tür al fubfe- erpit dup liciter fieri poteft, nempe per uens matrimonium legitimum, 11 pa» s a rentes tempore con ceptionis, aut falrem qud filii erant habiles ad IN temporce nativitatis contrahendum matrimonium legiti- f n cr t C mum, nam talis filius antea naturalis p fubfequens conjugi um fit legitimus , & Ti in omnibus zquipara tur aliis, qui exle- at üt hic at itimo matrimonio funt geniti , Mol.-Difp. 172.ex L. nuper, Cod. de na- quiun turalibus filiis fusé oftendit , vel per re- tv ttüm fcriptum Principi sfüpremam poteftatem habentis : & qui dem Ecclefiaftici , feu ptdi n ordine ad ftatum, lf, fummi. Pontificis i officium, &.jura Eccl efiaftica , aut Prin- Tud, ine ad ftaeum, offi- (ue eipis fzcularis in ord Hujus legitima- cium, & jura fxcularia. R tionis non tantüm filii nat urales, fed e- ity apaces: u bi tamen ad- msa k tiam fpurii funt c vertendum cft, ne ceffarium effe confen- f fum patris ad hoe, u t filius fit legitimus t fcilicc; utpe r reícriptum Principis fucce- ere lii w E T x* Difputatio IV, . Artíc, VIIl. , $9 ;üitua)ng det€ poífit tanquam hares nece ffarius lngj in bona parentis, Tertio obtinetur patria Rapy poteítas per adoptationem, ad quam rc- as quiritur confenfüstum inipfo adoptans t tfm,'ni. te, fimülque habilitas ad generandum, Qdv t li i ideóque faltem annis o&odecim debet effe major adoptato. Praterca requiri- It, qi tur confenfüs ex parte adoptati, atque TA ex parte utriusque libertas, nam fervus NI zqué adoptationis a&tivz , ac paffivzin- tültem d capax eft: nifi à füo domino adoptetur, & tunc eó ipfo obtinet libertatem , üt | li $. ultitno de inftit. deadoptatione habe- it)sptt tur. Caterüm advertendum eft, adopta- mi,d tionem genericé fumptam dividi in ar- i erlt- rogationem , & adoptationem fpecificé A hic acceptam: inter quas iíta eft differentia, 1 d quód arrogatio refpiciat illum , qui an- gt tecedenter fuit füi juris, & tranfit in pa- yelarea triam poteftatem alterius, econtra ado- fic ptatus fit conftitutus in patris potefta; |(utum, tc. Quz omnia fufiüs exponit Mol, y Drie T'a&. 2. Difp. 227. ] Ol Quzr. 2. cui competat, aut compe- 214 gitima- tere poffit patría poteftas? Refp. Ean- [ t dem nullatenus poffe competere foemi- yend nis, fed folüm patri, autafcendenti pa. o terno, & quidem per lincam reQdam , candémque tantüm maículinam , üt g ii incipio,G€ h ugl Inítit. de patria Potc&atc in pr . fzpiüs b 460 Trattatus de fure & zufliries gpitten fzpiüis alibi (tatuitur : h inc nec matri;nec «2, q aviz, nec avo paterno, nec aviz paternz, . o at aut cateri s alcendentibus poteftas patria qantur competit in defcen dentes. Declaratur Cajo competit pa: tbus CO id ab exemplo : fic & Bertam r Aur tria poteftasin Titium filium , imibus filiam, pariter in nepotes, & neptes cx Dent "Titio filio defcendentes, fecus autem in Qu d) nepotcs, autneptes Bertz filie có , quó horum non fit inlinea afcenden« d4iod reípedtu kee ( te puré mafculina. Quódíi quisex de- Ícendentibus eo fuperftite, cui patria po* fiseyy fit emancipatus , ficut ilü.-l.w teftas competit , Cpitt contingeret, fiCajus emancipa retTitium, fcendentes ex filio eman- Rn tunc eo ipfo de Quj cipato , qui po (t tempus emancipatio- nis funt nati , non manent füb patria vn fed Titii, fecus nati an- Jf poteftate Caji, te emancipationem . filii, ütj. illud, aut i Inítitutionibus, qui bus modis jus patriz us h oteftatis falvatur, exprefse (tatuitur: uzr. 3. quinam fint effe&tus patriz fii a 21j iabf P otcítatis? . Reíp. quod primus cfte&us fi t jus urgente neceífitat e oppignoran- ty di, aut vendendi filium , i U EM Odo TT üllm de patribus , qui filios diftraxerunt, fta- tuitur, fic tamen, ut pater filium redi- niqut [ier mere poffit , quàm primüm- placuerit UVT juxtalegem cit. im o ad hócipíüm obli- mu- 0nj gaturï, üt eum Mol. Difp, 53 com nis Qdj 1 Di/put)tip IV, Artic. VIII. 26t ;Iträec nis:féntentia docet. Advertendum au- Nttng r tem, quódhoc jusfoli patri, non autem avo paterno, aut reliquis afcendentibus, Miur quantumvis. patriam potcílatem haben- D. lg tibus competat, nec pater poffit vende- re fllium conjugatum, aut in facris or. Deptt dinibus conftitutum, licét fubje&ti ma- EL neant patriz poteftati, Secundus effe- 0,qui &us eftjus reducendi filium invito patre Cenden ab alio detentum,nifi ob caufam juftam, r dee fcilicet fevitiam , aut negligentiam pa- p tris expediret filio manere apud matrem, i, It ut L. r. de liberis exigendisftatuitur, Ex. i, cipitur hic filia conjugata juxta L. 2. ff, JCI4I* codem. Tertius e(t, quód pater, & fi- jpilio liusfamilias invicem in judicio agere non [ puta ffint juxta L. lis nulla, ff. dejudiciis. Q at F xcipitur tamen, fi lis moveatur primó i, a de peculio caítrenfi , aut quafi caítren(i u ipfius filii juxta L.cit. Secundo de ad- TU miniftratione quó ad bona adventitia f urtiz filii ad prodigum parentem juxta L. jo, fs ft. ob fenatusconíult, Trebelian. Tertio qoran de fuppeditandis alimentis juxta L, f, ff . Cod dealendisliberis, Quartó de ipía pote- n ftate patria juxta L. 1. Cod. ibidem. De- r nique fi agat folüm nomine alterius fci« iacuc[F licet pupilli juxta L, quefirum de in jus ni* vocando. Quartus effeQtus concernit bonatemporalia ft di- omw' ] , de guibus pauló po 1] cendum c;it, u&t, | o 262 Tratíatus de 7&4): & fuflitia. t 216 uzr.4. Quot modis filiusfamilias à ia oteítate patria liberetur? Refp. cum gt Mol. Difp. 219. eundem abfolvi primó , er mortem naturalem omnium acci. bytd dentium in linea paterna puré mafculina, flios i ütconftat ex dictis Num. 214. quódfi e- Yritcg nim folüm moriatur unus ex afcenden- gritt tibus fcilicet avus paternus , tunc patría al oteítas venit ad proximum ex afícen- qpuion deatibus fcilicet patrem, ideóque nepos falicet ermortem avinon definit effe (ub pa- UY tria poteftate. Secundó per mortem ci- vilem, feu maximam , &mediam capi- iput tis dimminutionem, id eft peramiffio- d. 4 Pl nem libertatis, aut civitatis, quando fci- du licet pater , aut filiusfamilias velin fervi- ia tutem redigitur, velinexilium mittitur, d üt$. cümautem , àt fequentibusinftitu- tionibus hoc titulo habetur; fi veró in BN du prifinam libertatem , aut jus civitatis Toott redeant, tunc pariter redit patria potc- flito ftas Tertio, fi pater, aut filius Religio« fam profeffionem emittat : ubi tamcR . tin( liustamen retineat Q advertendum, quód fi DT juraíuitatis, üt Difp. przfenti didum eft Num. 172. fi filius obtineat dignitatem i [ bqt Epifcopalem, üt Novella 18. ftatuitur , du quod ipfum de Cardinalatu dicendum e(fe afferit Mol.cit.alitque, non autem qui (l üt ex Àuthentica dc (olo Presbyteratu,. Presby- ! * Di/pältatio IV Artic. PUH 263 DT Presbyteros Cod. de Epi(: & Clericis con« .l[p, [ ftat, et(i quó ad bona poft Clericatum h rin) obtrenta maneant immunesà patria pote- lr fate, ütcit, Authentica habetur. Quin. , tó per dignitatem patritiarh , quà fcilicet Qd ülius in Confulem , aut Conf(iliarium |cetus Principis eligitur, cui etiam pluresaliz di- DC piti gnitates laicz adnumerantur, Authentica r d Gt.L. ult.cod.decurion, Sextó pereman- cipationem fpecificé fumptam, quando ET b p fcilicet ex mütuoconfenfü coram judicé Quad. folvitur patria pote(tas. Reliquosmodos u utpote raró contingentes vide apud Mol. Z cit. Aliqui hic movent controverfiam , nioíc- an filiafamilias per matrimonium penitus Yferr« liberetur à patriapoteftate. — Affirmant Qttut aliqui cum Mol, cit, juxtaL. foeminz ff. j de fenatoribus, fed alii eandem folum- vb t mnodo füfpendi afferunt, & circa bona d determinata limirari ità, ut folutà per mortem matrimonió filia redeat ad pri« Qu ftinam patriz pote(tatem juxta L. (i uxoe tugih tAt rum Cod. de conditionibus incertis, Quzr. $. An igitur, & quale domi- 217 tineat il nium competat filiofamilias? Refp. Ei- demdiveríum competere dominium jux- atet Viy' tabonorum diverfitatem, quzin quatuor du claffes dividuntur, fcilicet caftren(ia, & qua(i caftren(ia, adventitia, & perfe&i- a ! u 1 tia, lmprimis igitur compeut eidem 4 domis ,[W' ) "Tratlatus de Zure & Tufluta. 264 dominium perfe&um quóad bona ca: b q g o firenfia , qua fcilicet titulo ,. veloccafio. sl ne militie, aut officii militaris obtinuit; licét incaftris nunquam bellavetit, cujus. g qeu modi fünt ftipendia, premia. Hisannu- idem merantur illa,quz ratione officii,aut obíe, quii in palatio Principisacquirit, üt L.uni- p quai «a Cod.decaftrenfi omnium Palatinorum ttisila habetur, Secundó pariter cidem compe- tit dominium perfectum quóad omnia odl bona quafi caftrenfia, quz fcilicet ratio: Ms ne publici alicujus officii, velutjudex, (nin fenator, advocatus, notarius, medicus; qui a autalia fimili ratione obtinuit, üt L. ul. . tima Cod. de inofficiofis teftamentis ha. p:rffd betur. His annumerantur bona à Princi. u pe obtenta, juxta L.7, eod, debonis, quz a liberis &c. Item illa, quz tituloreci- t Ti piendi, feu ordinis, & poft fufceptum . ftatum Clericalem funtacquifita, üt fü« p periüs cit. Authentica Presbyteros habe- ted tur Tujte Denique omnia illa, quafilio (uüb conditione donantur, legantur, utfunt E . quafica(trenfia ejiusdem, prout exvariis LT LL.ff. & Codicede caftrenfi peculiocon. L flrat, Tertio competiteidem folum do- | u) minium proprietatisquoad bona adven- ! feii titia ità,ut dominium utile, & jus admini- &in ftrandi fit penes patremfamilias , üt.L.. ; Qu Yiti quacunque, &L,cüm oportcteodem de onis H I | - 26; £003 t bonis. quzliberis (tatauntur. Dicuntur Wgafp. I autem bona adventitia, quaz neque pe- T nesca(trenfia, autquafica(trenfia, neq; "u funtà patre profe&a, fedaliunde quacun- Ml que ratione obtenta. , Quartó compctit us eidem dominium przciséinchoatum, feu ltLui plané imperfedum in bona perfeüitia, t[Donn quz fimulà patre, autabalio intuitu pa- C0 trisfilius obtinet, ità, ut durante patria Louni poteítate dominium dire&um, & utile ts penes patrem maneat, Unde inchoatum ijder, o ninium filii, precisé confiftit in eo, IT quód bonis paternis edicto fübjeGtis, feu Mn il ad fifcum reda&is, immunia maneant Yi h erf-:&itia filii bona. t tici. Quar. 6.. Quisnomine fervi intelliga- »ro jque tur? Refp. Per fervum in fenfu ftricto Q acceptum intelligieum, quialteriusdo« p minio quóad omnia obfequia, &luera j U perfonalia fubjeduseft, ideóqueliberta- ylu tecivili ex integro fpoliatus, Hincno« Ío ib mine ferviin fenfü predidto nonintelligi- nunt tur colonus adícriptitius, qui nempe cer« vutis to fundo fic adhzret, ut ab ejuscultura KCotls abíque confen(u ipfiusdominirecedere ndy nonpoffit, neccolonusoriginarius, qui jv Ícilicet ex colono adíctiptitio natus eft, mit & inidemonus fuis parentibus fuccedit, quamvis tales coloni aliquid de rigida fer-. ib " vitute patticipent, &paffim in rufticis hj emphy- I 266 Trallatus de dure &v Tuftitia, ie emphyteufim habentibus obfervati fo- leat, longé minüs autem intelliguntur fuü[(ö , famuli, aut alii condiditii, qui fcilicet L u.ï fuaobífequia certo ftipendio ipfis domi- Qs ! nis elocant fervatalibertate, utprofuo Chri beneplacito famulitium relinquere pof- qte fint, unde in prefenti folàüm agitur de if fervis in fenfüftri&o acceptis, nam re- tio, liquis com ((j bitat. petere dgminium nemo da- N Quztr, 7. Unde q"uis. fübjiciatur fer- diis| E vituti in fenfa ftridto füumptz? Refp. x lh Servum quemlibet autnaíci, aut fieri; t & hoctripliciter, nempe jure belli, jufta aTu condemnatione, aut vindicatione, Pri- n mo igitur nativitate fervusfit, quiexan- w vt Ccilla nafcitur, & fi parentemliberum ha« beat,quia fcilicet partus fequitur ventrem f juxta L. partiumQCod. de rei vindicatione, (l Hincecontra natusex matrelibera faltem n tempore nativitatis, licét antecedenrer loni fuiffecancilla, non naífcituríervus, fed diio ingenuus , quantumvis fervum paren- qut] tem habeat, üt inftit. de ingenuisin prin- W5 cipio habetur, Secundo jure belli fervus efficitur, quiabhoftegerenre bellum ju- p* ] G ftum capitur, Narm juxta f 2. inftitutio- fiti nibus dejure perfonarum ferviex eovo- hH cati funt , quod Imperatores captivos It, occi- vcndcxc., ac perhoc -fcrvarc , hec dere e iq ] ] pi[putatio YV. Artic. Vifl; 267 huj f derefoleant, qui ctiam mancipia didi funteó, quód ab hoftibus manucapian- Ulie tur, ubitamenadvertendum, quódfer- Tomi. vitus jurebelli induci non foleat inter lao Chriftianos, licét pagani captivi in fer« QU vitutem redigantur, & viciffim Chriftia- t d ni à paganis, Tertioó jufta condemnas ! D tf19 dj tione, nempe per fententiamjudicis ob grave debitum quis fervus effici poteft, Nam utijufté morscorporalis, ità etiam r (er civilis, feu fervitus confiftens in privatios ! Mp ne libertatis, 'Hac poena fervitutis fta- t i, tuitur illis , quiarma, vel alia prohibita 0i ul ad Turcas, aut Saracenos deferunt jux« €, Dli [CE4Q« taCap. itàquorumdam de Judzis, &Sa: racenis in 6, Denique cfficitur fervus umhas venditione, quiícilicet major 20.annis A femet ipfuüm in alterius fervitutem ven. M dit, autdepretio participans fe venum. altem dari pafluse(t, üt $. 4.inftit, dejure per- edennt Íonarum habetur, Ad hanc igitur vene jj ld ditionem fpontaneam jure Cafareo re- pitt. quiruntur conditiones fequentes, fcilicet Jtite ztas major 20,.annis, praterea intentio CUT participandi pretium, &actualis, Parti- m u cipatiodenique, utemptor, & venditor ioti fit liber, & uterquefciat feliberum efle, &on nam íervus necpoteft fibi fervum eme- ptt re, necabíqueconfeníu domini prioris ( Que ( Íe inlaltcrius fervitutem vendere, ülius bij 268 "Trachatus de Zure d Tuftitia, grfoni fufiüs exponitLeffius L,2, Cap, f. du- ' bio 4. j d Quar.8. An,& quomodo fervus poffit 4 aK 220 du obtinerelibertatem» Refp. Servum fieri libertinum in cafibus tequentibus. Pri- fioaiut guietva mo, fimanu mittatur àdominio, ídq; vel gratuità , vel pretió rederpptionisac- r Ceptó, Secundó, fi belló quantumvis y0 0 fitoltt juíto captus perfugam evadat ad fuos, & quidé hac intentione, ut recuperet liber- qiiqi dymito. tatem juxta (j, item ea deinftit, dererum divif, Contrarium dicendum eft de illis, qid, qui aliotitulo quàm captivitatis in fer- gunu fiidy vitutem redu&i fünr , nam hilicité non pofíunt fugere. Tertio, fià domino ex- fatit u ponatur ager, velrelinquatur, vel ali- t menta neceffaria denegenrut, üt habet L.unica Cod. de latinalibertate, Quar- ia N tó, fi dominus infidelisquó ad bona tem- poralia fit Ecclefiz , aut Principi Chriftia- W nofubje&us, tuncenim íervus Religione lat Chriftianüs obtinet libertatem , üt íz- fipt piüs in jure Canonico decernitur. Quin. MC wf tó, fiàdominoadoptetur infilium juxta $-ultimum de inftit, deadopt. imó fià d dominoinftituatur hzres, aut eidem fi. & liorum cura committatur, üt L. ultima ln Cod. de neceffariis fervis habetur. Sexto Cuni fi dominus confentiat in matrimonium quo contrahendum cum períona libera igno« Ti rante l Difputatio YV. Artic. VIIL. 269 hp*f- dj rante fervitutem mariti, ütftatuitur Au- LA thentica denuptiis f. (i vero. Adverten- dum hic eft; quód defa&o fervi etiam aferi abíque confentfu domini validum matri- Wïlbll'h PH' monium contrahant , üt Layan, aliique li d Obfetvant. püon, Quar, ult, an, & quale domiuium fer: z2x dnfütyi vo competat? Refp. Servonullum com. (lioy etere dominium in bona fortunz, nam t liber quidquid fervus acquirit, non fibi fed kterum domino acquirit, üt $, 1. inftit, de his, Ltl quifüi, & fzpiüsalibi haben:ur, Exci- j inr piunturtamen cafus fequentes. Primo, ( fi à domino accipiat aliquid in compen- TU fationem injuriz fibi illatz , üt iniquá i dl verberatione, mutilatione, equeenim hubet domino competit dominium dire&tum Qu« in vitam , aut merbra ipfius fetvi, üt$. ATT cit, inftit. habetur, etíihabeat dominium Juili utile , nempequoad obíequia corpora- lia ejusdem. dj Hinc idem dicendum eft, i a fi pro fimili injuria aliquid accipiat ab ex- (uit tranco , quia fcilicet quó adipfum corpus juyta non íabjicitur , & à fortiori idem in- u ferendum eít, fidamnum patereturquà mf adfamam, inquam domino penitus nul- It lumjus, necquidem utile competit, Se- Setà cundó, fi quid lucretur tali obíequio, J quod domino debitum noneft, tunc e- mant, p nim res acquifita , üt plerique affit fit non ) 270 rallatus de Jurt &v Tuflitiaz - ylrada non pertinetad dominium alteríus,quàm j ipfius fervi, Tertio, quód eidem qua- (rit o cunqueratione donatur, & quidem füb hac conditione, ut resfitfervi, non au- iducita w tem domini faltem incocafu, quando dominus confentit, tunc enim coipío fiuS , m cedit jusfuum. Exhis Cor 222 Conftat 1. Quód filiofamilias compe- b f tat dominium perfe&um in omnia bona fedit caftrenfia , autquafi caftrenfia , ut de his Qonoet lenóarbitrió dif(ponere poffit non folüm n in vivis, fed etiam perultimam volunta- tem, fi ad(it etaslegitima, & ceteraad t ti t validum teftamentum requifita, econtra inbonaadventitia eidem competat fo- vdtgi. imout Jum dominium diredum , non autem dominium utile, nec jusadminif(trandi, nitif t g fed utrumque hoc fit penes patremfami- lias, qui tamen viciffim ex defedu do- qau: minii proprietatis non poteft validé alie- fetty Tiat nare bona filiifamilias, nififortaífis ef- Íent ipío ufu confümptibilia, aut pater fiifa effet conftitutus tutor filii circa bona ma- lior terna, aliaque adventitia 5 tunc fiqui- Trttg dem accedente confen(ü magiftratüs fu- [ altin premam tutellam habentis cadem valide alienari poffunt, Denique quód filiofa- fini (s milias competat dominium przcisé in- choatum in bona perfeditia, quz fcili- nidp; P cet à patrc adhuc vivente profcóta /funt, ! ! Dilpitatio WV, Artie. VIII. 271 Nqun & foliadmini(trationi ipfius filii tradira; i QUi ità,ut hicfru&tus exinde progreffos non " ( faciat füos, Ex quibus omnibus facilé TT deducitur: an, & quajído pater, autfi- liusfamilias laedat juftiriam circa bona u- l toio : u nius, autalterius adrniniftrationi com- miífa, | Stomy Confítat 2. Quód przdi&ta intelligide-, 223 niabot beant fpediató precisé jure.communi , utde hi feclusóquolibet pactó fpeciali, legitima X(olüm confuetudine , aut jure municipali , & VOlnt?- imprimis quidem frequenter contingit, Gul ut parens filio bona paterna adminiftran- CCOQIR ti certam aliquam partem ex frudibus tt1t ( relinquat in compenfationem induftriz, dC imó utfiliusexcufetur in confcientia , fi i, quid ex fructibus (ibiappropriet, füffice- niamie re poterit coníeníus tàcitus prudenter Praterea coníuetudine d do prafumptus, Jie d receptum eít per totam fermé Germa- niam , ütLaym,aliíque teftantur,quod lls d TT filiifamilias , quidquid opifició, alióve VH labore , aut induftrià , extra ades, &alí- -u menta paterna conítitui obtinent tan- fis ld quam proprium poffideant , adcoque udid admini(tratio, &- ufus frudius ad patrem- fliof familias non fpe&tet, Contítat3. Quodfi interdum jura mu-. jse lt 224 m (Cülf nicipalia determinatum dominium, aut i (unff ufum fru&q.m ex bonis adventitis, vel períc.- Ü [ 475 Tratlatus de Ture & fu[iitia. vt perfeáitiis filio adícribant , tunc pariter falvà confcientià fru&us perceptos fuos facere poffit. . Sic jure Auftriaco rece- $, &« um eft in hisProvinciis, ut imprimis g ol m filii, quantumvis patriz poteftati adhuc fubjecti, quoad bona materna habcant uíum fru&tum, adeóque defunidta ma- w tre jus admini(trandi non relinquitur pa- tri fübftituto, fed tutoribus traditur,qui fru&us receptos ad alendos pupillos im- D pendere debent, nifi forté contrarium ftatutum effet teftamentó maternó, ità, ut hoc maritum fuperítitem fimul vo- luerit effe tutorem, & ufaüfructuarium | Dean cum obligatione alendi proles, quam- diu ftatum Religiofum , autconjugalem (f non ampleàentur, Quodfi tamen pa- W rens ad vota fecunda traníeat , aut bona N filiorum malé adminiftret, tunc per fen- quu tentiam judiciseidem tollitur adminiftra- lt tio, ipfiautem filiifamilias de bonis fuis qife adventitiis , poftquam fa&i funt mino- | gttti xenes etiam perultimam voluntatemle- li d gitimé difponunt; fiunt autem juxta le- ii gcs hujus provinciz minorencs filii annó . L V P ztatis 22, integté completó, & filie annó His infuper indulgetur Ti 18. completó. €ony, fpeciale privilegium, utfiante preditam ztatem ftatum conjugalem ample&tan- st tur,tunc tanqnä min orenes per ultimam [ volun- wl Difputatio , Aftic. VIIl. 273 Y btie voluntatem legitimé difponere poffint, "as ao quz omnia Beckmanus de jure ftatuta- Juttece. 'lnimis rio, & confuetudinario Auftria, Styriz- que fufiüs exponit v, majorences, & tcíta. "uhe inentum, Q TM 2552250500022202 QU (iut lo i. Qtrarrt DISPUTATIO V. tt),it frd v De acquirendo rerum do- duanon mim'oo, Ton igderà Oftquam de fubje&o dominii juxta t p i od . varias hominum clafles a&tum eft, nunc ulterius inveftigandum reftat, quia qua ratione rerum. dominium obtinea- hmiilr tur. Hxc autem ratio obtinendi in tres Dotislt »mmiuo- claffes dividitur, fcilicet jure naturz , jure qetle gentium , & jurecivili, quz Lib. 2. In- ítit. de rerum divif.exponuntur, &qui. yt l dem in Difputatione prafenti potiffimuüm j n : 4nn) agendum eft de obtinendo dominio jure naturz, &jute gentium, feclufis tamen lt contradibus , & ultimis voluntatibus , jdiout adcoque fit d jund S AR- f - 274 Trallatus de Ture & Ju[litia. ARTICULUS I qm'btls « Itfla qm Ad quem rei irvente dominium A fpectes ? 1igtio hi 22j T)Raenot. 1, Quód res inventz fint in a dupflici differentia, nam aliz domi- cul nócarent ; aliz vero dominum adtualem vdip habent, &quidem res ille, quz dominó finq carent, ulteriàs in. duas claffes dividun. fiti i tur: nam aliz exhis fub nulliusunquam fUl ts fuerunt dominio ; ut gemma reperta in ftigne littore maris, alie econtra habuerunt do- mcinum, fed ab illo fünt derelidz, eo, , pl oiont quód abje&a fuerint hac intentione, ut ! pendd impofterum fint primi occupantis, aut hat certé rei perdite dominus, quantumvis illam facilé recuperare poffit, non tamen ! r recuperare curat, Ad bona dercelida per- N ; li, tinet thefaurus, feu defoffa pecunia, cu- jus fcilicet non extat memoria , üt L. Qu ; Mdth nunquam ff. de acquirendo dominio di- 1 fendt citur ; additur autem L. unica Cod. de thefautis , quód non folüm intelligatur Tinut 1 Ia pecunia, fed quacunque mobilia prctio- fa, üt catenz aurez, argentez , tnoni- lg ^ lia, annuli,.vafa, &c, &j 22 Pranor.2, quód resincertz füb alicu- Quis jus dominio conftitutz pariter in duas DI inte] clafles dividantur,; nam alix funt, de quibus ib i ! DifputatioV, Artic. 1; l. 275 quibus conflat , aut facilé conflare po- M teft, quem dominum habe ant, proüt contingit, fi quis exadjecto nomine, aut infignibus gentilitiis depreh endat, annu. It irg um àfe inventum pertinere ad Petrum, lit dj autPaulum, aut cjusdem familiam, li- Adudg cétid primitusnon fciat, fa&atamenin- TO veftigatione cognofcat, Alixz econtra diridun unt, quarum dominus fufficienti indu- um ftria inveftigari non poteft, utfit, fian- ia nuli inventi dominus nec privata inqui- t 1itione, nec publica promulgatione de- ld , prehendatur ; hujusmodi veró bona non 1006 t dicuntur derelicta, fed incerta, ubi ta. 15, di mcen advertendum eft , quódfi etiam poft tuctvis longioris temporis intervallum reiinven- LC t& dominus deprehendatur, tunceadem t non amplius inter bona incerta numere- itia tur, Caterüm quilibet rem inveniens, | il quam mcetitó prz(umitab alio perditam, tiio d ideóque fub illius dominio conftitutam, i d tenetur habere inveftigationem, ut do- [ minum deprcehendat, Prenot.;, quód circa rem inventami prctio- 227 Q infuper obfervandum fit difcrimen loci, feu funudi illius, inquo resreperta eft,& jl quidem alius eft fandus publicus , alius d autem privatus, Nomine fundi privati intelligitur, qui dominum particularem J]l, i abet, qu)ädi eurndémque vel pracisé directuai, P vel 276 Tralatus de jure c juflitia. aE vel emphyteutam , aut fcudatarium, vel i, nn dv denique folur ufufructuarium,aut etiam 1antüm ufuarium , nam pro diverfitate jaoate hujus dominii jusdiveríum in rem inven. qven tam obtinetur, Nomine fundi publici ddem intelligitur, qui ad dominium privatum t od quimi, non pertinet, ide6que ulterius dividi- tur publicum ftri&é füumptum, qui fci- flantt, qutdit licet jure gentium publico commeatut jervit ità, ut nec Princeps, nec Magi- d p ftratus dominium aliud, quàtn jurisdi- g &ionis in talem fundum exercere poflit, L Hujusmodi fünt vieregiz, per quama ! qui. una Provincia in aliam commeatur, prz- DAT terca flumina navigationi opportuna, fa.l Alius eft fundus communis, cujus fci- g:oindq licet dominium ad integram communi- ilim,. tatem alicujus oppidi, aut civitatis per- t tinet, ut fylvae , prata, & pafcua com- Qu munia, Huicaliquiannumerant fündum quii | u Principis quàtalis, fed meliüs hic ad do- minium privatum revocatur,quantumvis : Infit enim Princeps fit per(ona publica, noa getin tamen bona ejusdem funt publica. His idi renotatis i y 2298 Quzr . 1, An resinventa, quz domi- d num nu nquam habuit, fiat inventoris? Qui Retp. affiimativé , quod enim nullius ptiti eít ratione natura li occupanti concedi- nio Q tur, Ut L, 3.ff. de acquirendo domi g, iGig (:i Difputatio V.. Avtic. 1, 272 JI'umy W dicitur, quia (cilicet poft inftitutam re- Alttm Tfie rum divifionem, feu introductum par- ticulare dominium ip(i lumini rationis N Vi conveniens eít, üt res dominó carens, cádemque privati dominii capax fiat pri- hi ls did mi occupantis, qui eandem corporis, & animi adminiculó apprehendit, non ob- . u Qd ftante, quód alius eandem prior videtrit, aut alteri oftenderit, nam ad obtinen- Mu urisde dam poffeffionem receffario requiritur apprehenfio corporalis, ütalibi oftenfum tl eft. Hinc infüla, quz in mari nata eft, quaa) quod quidem raró contingit, fit primi tU ? occupantis, nullius enimeffe creditur, üt OLtUDd, $.22. Inftit, de rerum divif, habetur, quod Wt (« proinde pariter dicendum eft, fiquisin. muni fulam, aut regionem à nemine habita- t tam, nec ullius dominio fubjectam oc- TU cuparet. Similiter lapilli, & gemme, fu. quz in littore maris reperiuntur, jurena- Vcadd. ' turali ftatim inventoris fiunt juxta (f. 1. RUL Inflitut. ead. Imoó licét hec non re- j 10 periantur in fundo publico, cujusmo« , Hs di eft littus marinum, nec in fündo pro- dorti prio, fed alieno, in quem fcilicet cafu deportata fünt ,' ut nec fint pars, nec fru- . nori us fundi e jusdem , tünc pgritcr fient nulis primi occupantis, d " Quzr.o. An etiam reperta metallo. 229 p rum, mineralium, aut lapidum fodima i $5 fit 478 Traiatus de 7ure d puftitia. fitinventoris? Refp.affirmativé, Si ea- (ino dem in fundo publico reperiatut, aut e- PUMW tiam in fundo proprio, fecus autem fi T in fundoalieno, tunc enim naturali jure; s n vany & antiquo Romano ad dominü fundi, ve- lut pars,autfru&uscjusdem pertinet.Hinc qu Mol. Tra&. 2. Difp. $4. obfervandum ait « difcrimen inter foffilia, qua renaícun- dl tur, & non rénaícuntur , ideoque fpe- ( &ato jure przcisé naturz omnia illa, quz ts renafcuntur, cujusmodi fünt metalla, & tiia mineralia pertinere ad illum, qui habet qum dominium urile talisfundi, eó, quód hec fnt inter fru&us computari debeant, fecus ht a autem , fi foffilia non renafcantur, cujus. fifó modi íolet effe marmor , alabaftrum , fnid có quód iíta ftri&é loquendó non (int t r fru&us, fed folüm pars fundi , ideoque N adíolum dominum diredum fpe&ent, VN Excipiunttamen plerique , fi ufufructua- dit lm rius ledendo lapides fundum alicenum faceret fru&uofiorem juxta L. 7. $. fi vit , ft. folutó matrimonio ibi. Si vir in fun. (t0. do mulieris dotalis lapicidinas marmo. tlt reas inyenerit , & fundum fru&tuofio- h rem fecerit , marmor quod laíum, d eft mariti , & impenía ei non eft COf praítanda. Defa&o tamen metallo- Qlb rum, &mineralium fodinz inter rega- Qu lia Principis fupretmi numerantur, ità. ut fot domi- ] ; Di[putatio V, Artic. 1. 279 N domino privato alicujus fundi eandem 1b du poffidere non liceat, prout habetur lib. ln ( 2. de fund. Cap. f6. nifi accedat confén- TM fus Principis, eidémque decimz perfol- TM vantur juxta L. r 1. Cod. de metallariis, t atl quod ipfüm in his provinciis obfervari teftatur Beckmanus de jure ftatatario V. FChafu de fodina * Qu fj uzr. 3. Anbona derelicta fiantinven. 230 il qu toris ? "Refp. affirmativé , quia fcilicet il d talia bona perinde fe habent, ac fi nun- qui quam in alterius dominio fuiffent, & ideo quilur fiunt primi occupantis, üt $. penultimo Dt, t It CUJUS Infiit. de rerum divif. ftatuitur, ni(i quis falsó putáffet rem effe derelidtam, tunc (drüm , fiquidem feclusà prafcriptione legitimá t (nt tenetur eandem reftituere domino repee Qiqie tenti juxta L. 4 ff, pro dereli&to, Híc ad. t vertendum eft, quód bona naufragió per- QU dita etiam occafione tempeftatisultroneé du in mare projeda non cenfeantur dereli- f.it &a , quia ícilicet palam eft non eji- T ci có animó , quód quis eadem habere TttO« nolit, fed quó magis cum ipfa navi ma- huglo ris periculum effugiat, üt $, ult, de rerum divif, ftatuitur. Jefür. Hincibidem ulteriüs fic Qon concluditur: qua de cauía fi quis eas flu- meu Gibus expulfas, vel etiam in ipfo mari na- « &us, animó lucrandi abítulerit, füurtum ] ii ? committit. Idipíum à paritate rationis id '[ | dicen- 2$0 Traflatus de Ture & Tuffitia. A dicendum effe de bonis, quz in itinete ex vehiculo cadunt ,J ibidem ftatuitur. Ü m Longé minüs autem dereliàa cenfentur, | at üï Qicio quz ex incendio, inundatione, aut pra- | [ donum manibus liberantur , licet aliàs pcxt'mc thelat peritura fuiffent, & ideohac omnia fuis st dominis reftitueuda funt juxta L. Pom. onius ff, de acquirendo rerum dominio, | m qdt et(; pró labore, aut periculo rei vindi« catz prazmium compcetens peti poffit. m Hzc eadem ftatuuntur parte 3. judicio- E rum criminalium Styriz art, 7. & fequ, (l Quzt. An, & quomodo thefaurus fiat^ E $51 fud inventoris? Refp. quód thefaurus ubi. cunque repertus jure naturz totuscedat fttd inventori. quia ícilicet thefíaurus come ; Mi putatur inter bona derelicta, nec eft pars ! Q fundi, aut frudus ejusdem, utpote hu- B | Mi mana induf(tria illuc repofitus, üt Mol, Difp. j 3.aliique obfervant, & confequen. Ti ter fpe&ato Jure precisé naturali ctíam Til | Dih repertus in fundo alieno fit. inventoriss verüm jure antiquo Romano ftatuitur , k: Qd ET ut theíaurus inloco publico,vel facro,aut etiam in fundo privato repertus totus fit ! inventoris , in alieno autem fundo non fm quidem datá operá, fed fortuitó repertus quó ad partem dimidiam cedat invento- U Hi, & altera dimidia domino fundi re. W m dj. 12 linquaturjuxta $ .39- Inltif. dereru vif. l Di[pttatioV, Artic. 1. 281 At vif, Quódfi autem in fundo alieno, & ^Ml quidem invito, aut ignorante domino t exinduftria quafitus , & inventus effet, 5 . tunc folüm thefíaurusad dominum fundi ! Ii(ï. l'üäs pertinet, üt habetur L, unicà Cod, de Orttijs theíauro:ubi dicitur: inalienis veró ter-« iLly, rulis nemo audeat invitis, imó nec vo. doniri, lentibus, aut ignorantibus dominisopes t vind abditas íuo nomine perfcrutari, ubita- ( poff, men plerique exiftimant in textu przdi- julcio. &o redundare particulam imó ,| adeó. , que illam effe expungendam, ut proinde ln t thefaurus cum confeníu domini in alieno IU fundo exinduílria quafitus quó ad par- TT tem dimidiam cedat inventori eó , quoód $ COT« id juri naturali fit magis conveniens, dipus Caterüm Mol. citatus , aliíque afferunt, u non effeobligationem in confcientia , ut i ol thefaurum datà operà quafitum inve- Mu niens in fundo alieno quo ad partem di- ]i tl midiam ante fententiam judicis cedat do- M0L mino fundi, quia ícilicet in lege praedi- Ti & dicitur, quodinventorintegrum the- 1040f faurum domino nolente quafitum tra« ts d dere compellatur, quz vox videtur figni- of j ficare poenam fententiá judicis inflitam, perms Quzr. f. Quid jure moderno circain. 233 ventum thefaurum ftatuatur ? [ Refp. J t quód jure ftatutario Auftriz inferioris tit, / nv 12, de juribus incorporalibus íe quentia f atuans 282 Trallatus defure &v Puflitia, gt flatuantur : primo, fi quis feclusá arte magicá, aut alià fuperftitione thefaurum idm ii in fundo publico, aut proprio invenerit, lm totum eflc inventoris. Secundo, fi quis thefaurum in fundo alieno invenerit for- lo fierin tuitó, in tres partes effe dividendum, una pars inventori; fecunda domino territo- adduw rii$ tertia poffefforifundidetur, &hanc PU ftiii divifionem effe obfervandam, fiquisdo- mjino coníentiente thefaurum quazrat. (u ii Tertió, quód(i abíque confenfu domini thefaurus quafituseffet , tunc dimidium obry domino territorii, & alterum ejusdem Cett dom fundi poffetfori adfcribendum effe, ità, ut inventor nihil obtineat. Quartó, fi ií if ET il arte magicà five inproprio, five inalie- no fando thefaurusreperiatur, tunc in- f N tegrum fi(co Principis cedere, reli&à ad- N W huc poená infligendá inventori, qui fü- perftitionem , aut aliam induftriam pro. us hibitam adhibuit. nf Atque hzc cadem Obfervari in Styria teftatur Beckmanus V. p thefaurus: aliud econtra ftatuunt jura pio (t« municipalia Auftrie fupra onafüum, quz Benedictus Finfterwald lib. 3. obferv, 22. niü & feqq. exponit: üt proinde in his con- [j füctudo regionum obtervanda cft.. Cz- lk terüm advertendum, et(i jure antiquo lit theíaurus repertus in locofacro, aut re- t ligiofo-integer cedatinventori, défa&o p tamen 'l Difputatio V. Artic. 1. 285 Vg tamen legitima confüctudine ubique in« um du&um effe, ut thefaurus in loco facro, aut Religiofo inventus, penes eundem i qulis locum maneat, fi autem inveniatur in [si) loco profano ad Ecclefiam , aut mona- Ql flerinm pertinente, tuncrcgule fuperiüs 10 (trty addu&e obferventur, àt Zoéfiusin ff. de ; hn acquirendo dominio, & alii plerique fa- tentur, Iquid Qieti, uzr, 6, Quisnam cenfeatur dominus 233 Monrni fundi, ut titulo hujus dominii thefaurum imidim Obtineat, aut ex illo participet ?. Refp. gt Certum effe, quód jure communi per df i, dominum fundi non intelligatur merus ità i utufru&uarius, quia fcilicet thefaurus nec inlie. eít pats, nec fructus fundi, ideo L.7. ff. i folutó matrim. ftatuitur, ut maritus in- - ventum à fe thefaurum in. fundo dotali if uxoris cum illa dividat, có quód inven- um tus fitin füundoalieno. Hinclongé minüs Cede intelligitur folus ufnarius, aut creditor Cenfíetur unis Y pignoratarius ejusdem fundi. y j proinde dominus fundi, cui dominium dire&tum compcetit , nifi fortaffis eundem |qu u in Emphyteufim, aut fündum alicui con- TOU «efferit , tunc cnim publicus eft, quód C Ípedato jurecommuni eidem titulo fo» ntiqy lius dominii dire&i nullum jus «ompe- tat inthefaurum inventum , ütZoéf. fu- T W pra cit. aliique affirmant contra alios dif- ul fÍentiene 284 Tratlatus de gure e Zuflitia; fentientes , quia fcilicet Emphyteuta ; f jus ! aut vafallus habet plenum dominium u- tile ità, ut ornia jura poffidear, qux Jerius gchà lege, aut fpeciali conventione non funt excepta, unde ficut damna fortuita per num j incendium, rapinam hoftium &c. ità etiá quam emolumenta fortuita , inter quz the- Quod faurus computatur, ad eundem pertinet. d Ti Contrartium dicendum eft fpetato jure Auftriaco , quó exprefsé ftatuitur, ut BUA £t tertia pars thefauriinventi domino dire- &o fundi confignetur, àüt Num, ptzce- R denti di&tum efít. Dify. 2334 Qumr.7. An conífcius thefauri in alio t fundo latentis diffimulatà hác notitiá li- gain cité poffit emere fundum pretio ufitato, fidct, & ratione thefauri latentis minimé pro- Ti potrtionato? Refp.quód juxta communioré LE fententiam talis emptio fitlicita, fi no» mj T titia thefauri habeatur independenterab ejusdem a&uali inventione, feu detectio- p ne, quia fcilicet domino fundi non com. s petit jus abíolutum inthefaurum, prius- Tidf| quam hicinveniatur eó, quódthefaurus n nec fit parsfundi, nec fru&us ejusdem, s & confequenter fundus ratione thefauri &i latentis non evadit pretiofior. Praterea ]i venditoraliunde novit fe füundum vende- Obfb re unàcum jure conditionato ad thefau- la rum, fiquis delitefcat, Hinc Cardinalis ( de L Difpufatio V.. Avtic. , 285j !t M limq. deLugo Difp.6, idem dicendum aflerit, fi quis fciret auri, velargentivenam in "l que alterius fuündo delitefcere, quia fcilicet "n ante hanc dete&tionem communi homi- LU num fenfu pluris non zftimatur fundus, C i " quàm fi ibidem vena non dcliteíceret, qu t Quódfiautem notitia thefauri haberetur petti per adualem inventionem, feu dete&io. 40 nem cjusdem, tunc eó ipío fundi domi- l, u no competere jus abfolutum, adeóque t drt. emptionem predidam effeillicitam, af- hat firmat Ill(upus Tra&, 4, Theol, moralis Difp.2, Num.2;3. quiá fcilicet lex poe II fitiva, inqua fundatur jus domini, obli- filà - gatinconícientia etiam ante fententiam (atoy judicis, eó quód lex predicta non fit poe- : p« nalis, àt cum Navarro Cardinalis de Lu- u £0, aliiqueobtervant., Contrarium te. m net Laym. Lib. 3. Tra&t, 1. Cap. $. plu- n résque alii có, quód domino non com. bt petat jus abfolutum in thefaurum praci- TOU sé dete&um, priusquam ex loco füo c- jrür ruatur , Ídqueconfirmari poteft 'ex para- Altüs bola Evangelica, quz Mathzi 15. refer- ( tur; fed alii ad hanc refpondent, quód faot eadem loquatur vel de jure recepto in AC Judaza, vel dejure folüm naturali, neque end obftet legibus pofterioribus faribus conditz funt, . qu:g aCz- h Quar. 8, An huccufque dia parifor- 227 ii P mniter 286 Tratfatus d; fure & fuffitia. j non miter procedant , fi thefaurus in re qua- nj t iam mobili inveniatur? R efp.affirmativé um e cum Lugone Diíp, 6, Num. 129 Leffio, ga t alií(que , quod enim thefaurus in re mo- m o bili dclitefcat, parum refert , etfil eges fo- yid i lüm loquantur de inventione thefauri hitet in aliquo fundo, pariete, aut alio immo- al bili, eó quód ità regulariter fieri foleat, tis pt unde fiquis ex directo. edificio faxum, für/ma aut lignum emeret , & in eco recone (QI401 ditam pecuniam inveniret, tunc illius nules dominium obtineret ,. dummodo ca- lum dem pecunia fit reipía thefaurus , ut AUrü0] fcilicet illius depofite memoria non ex- 11 tet. Quód i enim à domino fuiffet rc- NIPIT condita, & per oblivionem ibidem reli- &a, tunc reftituenda effet cadem , quan- quii &m l tumvis in re non tanrüm mobili, fcd qui etiam immobili inveniretur , üt L. 67. ff. de rei vendic, ftatnitur, Quod autem n tüt,. deinvento thefauro in re mobili dictum eft, idiipfum fimiliter Cardinalis de Lu- Ti ( gocum Leffio, alií(que dicendurn afferit, Ytien fi quo ca(íu miles in bello jufto acquifi- viffet in (polium Ephippium, aut Cingu- ii DT ]um, ídque latentis pretij nefcius ven- didiffet pretio vulgari, tunc fiquidem f Quiy emptor aurüm reperiens non obligabi- 4.1 tur ad faciendam reftitutionem militi , quia licét aurum illic ab hofte recondi- EU tum l Di|putatio V. Artic, 1. 287 a, tum non fit thefaurus , nihilominus BRT miles ut pote ignarus auri latentis domi- l L&üïo, nium ejusdem non obtinuit,ni(i fortaffis lfa. ex ca intentione Cingulum, aut Ephippi- At um occupáffet , ut fnutn faciat, quid- V lg quid in illo delitefat , quod certo regu- l0 j lariter loquendo non contingit. Hinc tt i in cafu precedenti dominium auri laten- tis per adualem inventionem transfer- 0 faru 0 (6COD« tur immediaté|ab hofte in ipfum inven. tv il torem ; oppofitum dicendum effet, fi ol t miles füam pecuniam abícondiffet, aut ltis , W bellum injuftum effet, tunc fiquidem aurum inventum reftitui deberet, lfl (d* TT(2 Quzr. 9, An, & quomodo bona pet- 236 m reli- dita fiant inventoris? Refp. certum e(le, y u quód inventor rei perditz teneatur ean- dem legitimo domino reflituere, poít- bli, d m L 67' quam hunc cogpoverit, àt ex D. Auguft, cap. fiquidem caufa. 14. quazft. s. tefer- od antt J tur. Siquid invenifti, & non reddidi(ti, d Lt rapuifti , hinc furti reus etiam inforo Ti externo cenfetur, qui rem perditam in- veniens, quam fufhcienter ádvertit fub acqüifl' ! alterius dominio conftitutam , occupat ( us vel ex intentione abíoluta faciendi füam : five deinde a&u (ciat , five ignoret, xquïdcm ^ quis determinaté fit rei dominus, üt L. jl ! 43. ff. de furtis habetur. Hinc non ob- ) nij [ f ftante predictà ignorantià rem perditam ..T' ^ inve- ] 588 | Tralatüs de Pure c Puflitia, inveniens eandem retinere non poteft; u dot j WE fed obligatur in confcientia, ut,quampri. mum dominum inveftizet fcilicet interz dcpxehu (ientià rogandó , fchedas affigendó, aut publis cé illud promulgari faciendó, pro ut in nis p ireum his regionibus ufitatum, & jure munici- pali ftatutum eft, ità quidem, ut integro al meníe rem inventam diffimulans, fi de« T poitó inde deprehendatur, tanquam fur punia- tür, ut jure municipali Auftriz, Styriz. [ orum Criminalium neyita Que parte 5. judici (eet: Art, 15, ftatuirur. Praedi&da fiquidem di dominum non eít Qu obligatio inquiren hibnt folius charitatis , fed ju ftitiz, üt Haunol, tra&. s. de Jure & Juftitia, Num. 24. alif- [ que obfervant , quia hoc ipío. quod in. feipt ventor rei alienz candem occupet, in fu« st Q am cuftodiam recipit, quilibet autem cuftos rei alienz contrahit obligationem Wt Unde fi- üde ex juftitia, üt omnes fatentur. quis przdi&tam obligationem fubire no- dem, Jit,tenetur rem in fuo loco permittere, dem. 10nd ut eandem vel ipfe dominus,velalius in- veniat. Quid veró dicendum, fi inven- ttt 4j tnd tor rei perditz dominum inveftigare non poffit,patebit ex di&is Num. Íequenti. hi lise 437 Quzr. ro. An,& quando rcs perdita, cujus dominus deprehendi non potcit ; poli fiatinventoris? Refp. inventorem malz AUtq |ta« lt fidei, qui fcilicet rem perditam occu vit lt | : Difputatio V, Artic, l; 289 Aj pofm; vit, & dominum debito tempore invefti. N Aumpr. T ] ii garc neglexit, quantumvis hic poítea deprehendi non poffit , obligari in con- » dl » p fcientia, ut rem inventam in eleemofy- If6 Q nas pauperum, vel pias caufas applicet, üt cum D. Thoma 2. 2. quaft. 67. Art. Ut inty las ia j.ad3. Communis fententia docet, eó; quod bona incerta ex deli&o non fiant firputi * At poffefloris, aut inventoris, fed in pias j cauías applicanda (int, quando dominus munaltm ii nequit amplius inveniri, eó , quód pru- denter przfumi non poffit, velle domi- n d num , ut alter ex delido emolumentuaa Fhhuno habeat, fed potiüs velle,ut res iniqué p occupata, vcl detenta meliori modó, quó Vod if fieri poteft, reftituatur, fcilicet largiendo tin lt« pauperibus , aut aliis piis caufis appli- La cando. Ideóque ctiam cap. cum tua de i uxotis à Concilio Lateranenfi ftatuitur , Vk ut deficiente illo , aut haeredibus ejuf- ibit o dem, qui u(uras perfolvit , ufuarius éaf. majtet dem in pauperes diítribuat, eb , quód Alusite non dimittatur peccatum, nifi reftitua- Jnytte tur ablatum. Econtra fi inyentor debi- qenot tam diligentiam inquirendi, domini ad- yeti hibuit, tunc eo non reperto probabi- pcrditix lius et , quód rem perditam retinere pOIf] ) poffit fine obligatione dandi pauperibus, A aut applicandi in pias caufas, ütIllfunus trac. 3. difp, 2.aliique contra fententiam, g M) licét communiorem atffirmant. Quia €llis 290 Tratlatus degure & pufitia., jeniam Ícilicet prz(ümendum non eft, quàd do. minus rci perdite inventorem bonz fi- iqu ii dei pariter- obligari velit , üt invento- if rem malzfidei. Czterom advertendum, utrumque obligari ad reftitutionem fa- UM fequ ciendam domino comparenti . cum co eit: tamen difcrimine, quód, fi inventor bo- nz fidei rem inventam fic abfumpfiffet, ütpl ( tunc ad nullam reftitutionem obligetur, econtra inventor malz fidei maneat ob- pii qit! ligatus, nifi fortaffis rem perditam in il. i lis circumftantiis diftribuiflet pauperibus, P in quibus judicabat dari moralem certi- & tudinem, quód dominus rei perditz non amplius fit inveniendus, tunc fiquidem fs K bona fide egit , & obligationi fatisfecit. 238 Quer. ultimó ? Quid citca bona va- tht cantia dicendum fit ? Refp. quod bona T W vacantia, quz fcilicet moriens ab inte- ftato, & hzredibus legitimis deftitutus du ji relinquit, fint quidem jure naturz primi occupantis eó , quód talia bona care- qu ant dominó , & proinde videantur de- yan reli&a, nihilominus jure pofitivó ftatu- qu tum eft,ut eadem ad fifcum Principis,aut reipublice devolvantut, üt L. 1. ff. deju. Á re fiíci, & L. vacantiz Cod, de boris va- eantibus habetur. Quamvis autem ami- cus Difp. 16. N. 6. putet, poffefforem non obligari in conícientia , ut antc fen- tentiam ll Di/putati; V. Artic, 1. 291 01l tentiam judicisbona vacantia fiíco tradät n f U Itto. eó,quód contra fifcum prafcribere poffit, üt L.1.füperi? cit. dicitur. Haec tamen ra- Ivcmndum, tio füfficiens non videtur, neque enim ex lii Q li, Qu co,quód dati poffit prafcriptio, legitimé VentQry fequatur,rem aliquam alteri debitam non effc ante fententiam judicis reftituendam, Umpll üt plurimis cafibus oftendi poteft. oblipet Ateat l Confir. Id ipíum ex eo , quód leges imin pofitivz circa inventum theíaurum , qua non fünt puré poenales., obligent i in conícientia ante fententiam judicis, lemctt Fditenot adcóque id ipfum quoque de bonis va- cantibus dicendum cerit. Excipiuntur iudem Ípecialiter bona vacantia, à defun&o tifecit Q Ya« peregrino relia, de his fiquidem Au- thentica: omnes peregrini. Cod. cofnu- olbot ni autem de fücceffionibus ftatutum SR, T ut eadem per loci Epifcopum in harc- db des diftribuantur, f(i fieri poffit, aut ap- T primi plicentur in res pias , neque hofpes fibi g at quidquam retinere poffit füb poena fol- n d vendi triplum eidem Epifcopo ob-ini« 0 futu quam detentionem. ia ARTICULUS Il jj 4ndo dominium Anima- n An, 9 qu hum detineatur ? m 4 t Rznot. i, Quód ex animalibus alia 239 u (cilicetex natura t ümdqmcüica, q r A funt J vrattatus de Ture & fuffitia. 292 g íunt manfueta , üt boves , oves, equi, gallinz &c. alia gumdi afini ; canes, aníeres , qiodi econttra €x natura fua fint fera, ut cervi, dices, accipitfes &c. V, Y lepores, urfi, per metic ex his autem alia rurfu m funt maníue- üucatione c icurantur, uüt n fadta, qu& ed r cervi ,lupi, col ümba &c. eó quód con- etudinem ad dominum redeundi con- t fu trahapt; alia funt efferata, que nempe gl di confuetudine vel pri- m depofita redeun Qundi ftinam naturam induunt, vel feram na« Secundó obíervan- tumc turam contrahunt. nimalia, quz enim dum e(t difcrimen inter a a&uali cuftodiá.coércentur, üt cervi in- Áin pifces in p tta nemus cin&dum fepibus , vivario, avesin ca vea &c. ] 40 pifcina, aut ibertate. naturali gau- dj & animalia, quz ! dent, üt cervus in fylva undique apetta, w aut fluvio &c. Tertio li- ln piíces in mari , be cet venatio, pi fcatio. & aucupium €o- domeflica non Kf rum animalium , qua funt, nec f ub domini cuftodia tenentur, pii fit licita, eandem tamen ju- PUj iure naturz Y 1e pofitivo juxta div erías regionurm con- Yi fuctudines füb certis limitibus prohiberi, ls st His Prenotatis , Utrum anima lia domeftica j 240 Quzr, 1. dor aut manífuefa &a, velin fuis cuftodiis clau- fa fiant primi occupa ntis ? Refp. negativé tüi (en Ratiocft,quod ani« I'cum certa fententia. malia li, Difputatio V, Artic, 11, 293 J &i malia permaneant füb certo dominio , t al :F)WIVI', quamdiu domeftica , manfüefacta, aut cuftodiis clauía fant, patet id ex jure ci- It vili, imprimis enim de animalibus do- lL ts dDhit, t mefíticis $. rG. inftit. de rerum divifio- TUod q ne habetur: Si anferes tui ,. aut gallinae Ud* tuz aliquomodo turbati, turbateve evo- laverint , licét confpe&um tuum effu- du gerint, quocunque ramen loco funt, d pr tui, tuzve effe incelliguntur, & qui lu- tD - crandi animo ea animalia detinet , fur- tum comittere intelligitur, Similiter de ]i Qu (ehfi - animalibus manfüefadis , & quidem fingulariter de cervis , columbis, & (s In «t pavonibus $. 15. eod. habetur. iis animalibus , quz ex «oníuetudine | gil abire, & redire folent, talis regula conie i, probata e(t, ut eó ufque tua efle intel. ib ligantur, donec animum revertendi ha- »ium Q beant, nam fi animum habere defines- j t rent, etiam tua eífe definunt, & fiunt EVU primó occupantium ; revertendi autem T2j animus videtur definere tunc , cüm ) t revertendi confuetudinem deferuerint. hibet Deniq; de animalibus feris cuftodiá clau- fis $. 12. eod. habetur: quidquid eorum yeltit ceperis, eó ufque tuum effe intelligitur, b isci donec cuftodiá exerceatur, cüm veró VP CAU tuam evaíerint cuftodiam, &in liberta- r Jf jl tem naturalem fe receperint, tuum effe 3 dCHf qvatiatus de Qure &» fulitia. litut definit, & rurfüs primi occupantis fit ; n1- drinte turalem autem libertatem recipere in- j gt teligitur , cüm vel oculos tuos eftu- erit, velità ficinconfpedu tuo, ut dif- a n t qi ficilis fit ejus perfeveratio &c. ex quibus REU omnibus patet, furti reum effe, qui ali- z ii uidex pradi&tisanimalibus invitó dorni- ing nó capit ,aut retinet, adcóque illum ob- Ti itutionem, [o]) ligari ad reft alm d uet. 2. An reliqua animalia , quz f A 2 do minó a&uali carent, fiant primi occu- u antis? Refp.affirmative, fpedtato pra- wolit cisé jure naturali , & jure gentium, licét in fundo alieno capiantur. Ratio hujus U fifo Q eít ex regula univerfali, quod res domi- f Nl nó carens, & privati dominii capax fiat mi occupantis, &id ipfum $. 12.In- fhi V pri f ftit. dererum divi(, habetur: fera igitur beftia, & volucres, & pifces, & omnia quai N animalia, que mari, cocló, Xterrà na- filie fcuntur, fimulatque abaliquo capta fue- i rint, jure gentium ftatim illius effe in- Gu df cipiunt, ibidémq; ratio datur: quodenim nullius eft, id nafurali ratione primo oc- n Deinde ulteriüs ità li Ql cupanti conceditur, dj fubjungitur: nec intereft feras, beftias, & volucres utrum in fundo fuo quis capiat, fti Pti anin alieno, plané qui alienum fundum fubit venandi gratià, poteít à domino fü ne in- tibu fqndi. fiis prævidcrit prohiberi , gredia- Dijputatio V, Artic. l1. 295 VTY grediatur, quidquid autem cepetis, tuum t i. effe intelligitur. Ex quibus patet , quod u- uf jure gentium fera in alieno ctiam fundo capta fiat primi occupantis, non obítan- g te, quód hic eatenus domino fundi fa- T ciat injuriam , quatenus eó rationabiliter T invitó fundum ingreditur, prafertim fi TT ingreffa aliud damnum inferat , concul- cando vites, fegetes &c, tunc enim quó ! que ad damnum iftud emergens obligabitur ll« ad faciendam reftitutionem , licét ferz iytt captz dominium obtinens eandem fibi 1m lii poffit retinere. o huj Quar,3. An ctiam fpectato jure pofi- 242 dotii tivo cuivis competat Jus venandi , pi- i fat Ícandi, aut aucupaadi faltem in fundo 1 lt- fibi proprio? Refp. negativécum certa t fententia, & communi, . R;ltio hujus eft, Lond quia defadto in plerisque Regnis, ac Pro- i t vinciis venatio, pifcatio , & aucupatio faltem quó ad volatilia majora inter Prin- gl d i cipum dona numerantur, üt ex Cap, f6, detinh de fcudis pleriq; jurisconfülti affirmant, s & conftat id ipfum variis Principum con. iisit ftitutionibus de jure venandi , & pifcan- di, in quibus affirmant, hec ad Regalia ts a fuüa pertinere ; hinc feclufo confenfü d Principis przdi&a etiaminfundoproprio pni funt prohibita ità, ut ftatuta variis limi- n* tibus, & certis conditionibus fint definita 4 gr:fü- / ctjam : Tratbatus de Quvt & fuflitia; 206 etiam refpe&u illorum , quibusPrinceps h ( jus przfatum indulget, Breviter hicad- j p | g Pt vertendum , quód jus venandi fit du- jpáitis plex, füperius fimul, & inferius, illud fe d feras majores, apros, cervos, &ure | (orm ; gdta foss iftud folüm ad feras minores nem. pe capreolos, damulas. lupos, !ynces, j d vulpes, lepores, & reliqua ejusmodi a- duX nimalia extendit , & infuper omnia vo- Bu latilia, licét majora appellentur àt pha- m fianos, urogailos &c. nifialiqua ex his Ttt d fpecialiter effent excepta, quoin genere mod coníuetudines regionum funt ob(ervan. | u dz, Przedi&a autem jura, licét fubinde quià uni, eidémque competant, fzpiüs tamen | p feparantur, ut in codem diftriu unus j a folüm habeat venationem majorem, al- « ter veró folüm venationem minorem , Wa IN utrique certz leges fünt prafixz, dequi- bus pro Auílria füperiori , & inferiori qij confulendus eft Codex Auftriacus, pro [ | fenl Styria autem inter reliquas Conftitutio- nes preíertim obfervandum eft decretum (N Ferdinandi II. editum 10. Julii 1636, & | Qf ] Leopoldi I. editum 20, Juuii 165 9. | mm 243 uzr.4. An Princeps,aut Magiftratus [in jufté poffit prohibere venationem, piíca- j l tionem , &aucupium fübditis, ità, ut jus l i(tud foli (ibi retineat ? Refp, affirma. etf Num, tali tive cungrdinali deLugo Difp.6. $8 : ftij j bifputatioV, Artic,1l.. ine 297 $9. & Communi aliorum fententia con« Ithicad tra paucos diffentientes. Ratio hujus eft, M (l ] ] J quia Princeps poteft jufté prohibere illud IY D iie fubditis , cujus prohibitio cedit partim in commodum ipfius rei publice , partimin 0 utilitatem debitam ipfiPrincipi , fed talis 3, s cít prohibitio przdida , quia imprimis lstol redundat in bonum reipublice , fi enim TU o impunécuilibet venari, pifcari, autau- tit pl cupari liceret, magna ex parte neglige- t rl rctur cultura agri, ceffarent opificia, & hgt modico tempore pleraque animalia ex- obl tirparentur, ut hanc ob cauíam in illis, tlübini quibus jus venandi, piícandi, & aucu- tD pandi coriceditur, certum tempus, aliz- i ünts que Confiitutiones prafigantur, prout A dl ex Principum Conftitutionibus patet , yrem, ipíi autem Principi in remunerationem A: laborum, & levamen regiminis ejusmo- ierid di jus meritó conceditur, prafertim ac- Q cedente v:aícriptione legitima, & con- VOU feniu faltem tacito fubditorum; ergo, AICLULI Nec obítat , quod jure naturali cuivis li- TA cita fit capturaanimalium, quaz necdum 9( funt füb alterius dominio conftituta, quia (l fcilicet plura: jure naturz licita prohibe. rti poffunt jufté lege pofitiva,üt patetin p , ütll efü carnium prohibito in quadragefima, f etfi lex prohibens, aut przcipiens natu- N ralis abrogari non poffit per legem po- MH fxtivam. uazr. 298 k'mftatu: de fure & fuffitia. p 244 uxr,y. AnPrincepsjufté (tatuat poe- r ( nam tran(gredientibus leges venationis, gidd ! pifcationis, & aucupii? Refp.affirma- tivé cum certafententia. Ratioeft, quia smuot pme D hocipío, quód Princeps poffit jufté pro- ) hibere venationem, pifcationem, & au- cupium, etiam jufté ftatuit transgredien- nf fitis tibus poenam eó, quod illi competat jus jurisdi&ionis , cujus eft ex juftitia vindi- nont Affirmant ta- fitij cativa definire poenam. men plerique Theologi cum Soto , Na- (ua varro, Mollina, quos fequitur Laym. lib. g gt 3. Tra&t, 1. Cap. 1. non poffe Principem ftatuere poenam capitaletn transgredien- dl tit d tibus leges venationis &c. licét in pecu- Dd liari diffri&u ipfius Principis feras occi- derent, adeóque ob primam rransgref- &l WW fionemiufté infligi poffe mul&am pecu- niarum, & non nifi poft repetitam vio- qWi lationem |legis poffe ftatui pocenam corpo- tion fin ralem, Nonnulli tamen exiftimant, quód fi accederet gravis contemptus legis, Gc &d d repetita contumacia,etiam poenam capi- talem in tales poffe decerni , non qui- hrj dem pracisé ex co, quód violatum fit T It jus venandi competens Principi , fed ta- lis graviter ladat Majeftatem ipfius Prin. i ]ty eipis. " Ceterüm Ferdinandus IL confti- tutione editaanno 1607. ultima Junii pro «f | Styrie ducatu ftatuit: ut,fiquisin diftri- &A u D ] bifputatio b". 4Attic, 1I, 299 Itüitpæ. &u Principis fciens, volénsque aprum , ] nj aut cervum occiderit , primó quidem m mul&à pecuniarià , deinde veró incar- g ceratione cum jejunio hebdomnadario in j pane, & aqua, aut 3. hebdomadarum ls in compedibus , tertio autem depre- Spred henfüus exilió puniatur. Poenarum feve- petatjs ritas miranda non eft , cüm ctiam his Àtrind non obftantibus predida ieges venato- Ddf t rix (epiüs violentur. , N uzr.6. An Princeps venationem , 245 lh. piícationem , vel aucupium prohibere It poffit etiam füb onere juftitie , & etiam Y defa&o prohibere cenfeatur? Refp. cer- |ptt. tum effe , quód princeps ità poffit pro- : ( hibere fub onere juftitiz, üt Cardinalis wod de Lugo difp. 6. Num, 65. cum com- V muni fententia affirrmat. Ratio eft, i quod Principi titulo legitimz praefcrip- )Qu tionis, aut tacitz conventionis, velcef. nl fionis fa&z áfubditis poffit competere , L & defadto competat jus ftri&tum venan- Yaf di, piícandi, & aucupandi , adeóque n qui' hoc jure fuppofito potcrit fuübditos obli- n (l gare ex ju(titia, ut venatione, pifcatio- (idti ne, aut aucupió abíque confeníu Prin- u cipis non utantur, quod praíertim de eont Provinciis imperii Germanici dicendum yi effe affitmat Laym. lib. 3. traQ. j. cap. f. Num, 16, có quód fcilicet ab imme. J moriae» i 300 Trathatus de gure &v fuflitia, "m moriali tempore prohibita fit reliquis qidut. venatio faltem quo ad fceras majorcs, ità, utfoli Cefari, & Principibus, aliif- qum yilont que ex privilegio Cafareo competat , tium, adeóque fub obligationejuftitiz reliquis ftorQ prohibitam effe venationem. tionis uzr, 7. An ftante obligatione jufti- 4 tiz ferainalienofundo capta, nihilomi- d türd nusfiat primi occupantis? R efp. affirmati- vécum cofnuni fententia.Ratioeft,quod tl T res (üb alterius dominio nondum cone ftituta jure naturalífit primi occupantis , ü 'mnt] $54 nifi obítet lex pofitiva juridice invalidans poffeffionem , aut dominium rei occu- ET atz, fed fera libertate naturali perdi- Tut) ( tf ta, quantumvis exiftat in fundo alterius, nontamen cxiftit íüb dominio ejusdem, Wigt NT üt conftat ex füperiüs didis, & exprefsé w habetur L. 3. $. 14. ff. de acquirenda offeffione, nec datur lex irritans pof- K d UI Íeffionem , aut dominium ferz in alieno fundo capta; ergo. Tiàn . ' Confir. id ipfum à pati tate, Licét enim Q Petrus Titio vendens equum abfque tra- ! kl lní ditione, jufté non poffit ceundem equum vendere Paulo , tamen altera venditio M [ traditione completá eft valida , ut Pau- lus obtineat dominium , quia (cilicet tür: fcil equus nondum erat fub Titii dominio, nec exiftitlex irritans hanc venditionem, d ergo h bi]putatio V. Arttc. Il, 201 I Mi ergo fimiliter in cafu pracedenti dicur- " t rendum cít, Nec obítat primó, quód P d repugnare videatur, ut per injuftam ve. ) natlonem obtineatur ferz captze domi- lt nium. Contrà enim eít, quód id ipfum [ retorqueatur à paritate injufte vendi- Atione j tionis, ideóque folum intelligendum eft, quód a&tione inju(ta non obtinea- af tur dominium, fi eadem fit juridicé fi- hiquà mul invalida, . Nec fecundó, quód ferz um con. numerentur inter fru&us fundi , faltem p in fenfu improprio acceptos juxta L. 9. r $. 5. f. de ufü fru&. ubi dicitur: quód tl OCC aucupiorum, venationum, & piícatio- l ped num redditus ad fructuarium fundi per- ileris, tineat. Contra enim e(t, quód hocin- yusdem, telligendum fit de animalibus ab ipío ufuüfru&tuario captis , quamdiu enim li- od uend bertate naturali gaudent, nondum inter juns o redditus computantur, licét inter hos TU computetur ipfum jus aucupandi, ve- nandi, aut piícandi, erenit Quzr.8. Àn , & quantum domino; quettà venationis titulo fere captz reftituen- &quum dum fit ab iniquo venatore? Refp. cum ^ etditi Mol, Difp. 5 1. & communialiorum fén- üc u tentia. Etfi venator iniquus non obligce- ! [cilict:! tur ad reftituendam feram captam, quia fcilicet hujus dominium acquifivit ex omio | tj di&is INum. precedenti , nec obligetur g | ad I ! ! 302 Trallatis de fure & 7u/!ir;4. ad reftituendum pretium fere captz, juini j (onit uia ícilicet incertum eft, an dominus venationis eandem aliquando capturus gios v inu fuiffet, nihilominus venator obligatur qnvis adreftituendum tantum pretium , quan. tis t ti moraliter eftimanda videtur fpes, five (aatis jus domini ad capiendam hanc feram dnqu determinatam, quia fcilicet venator ini« ( quus folüm hanc fpem domino fuftulit, & jus refpe&u hujus fere determinatz m o d ait violavit , adeóque cüm reftitutio com- meníuranda fit damno alteri iniqué illa- fiito f to , hinc fequitur, quód,fi prater cap. ld turam damnum aliud non intulit de- ftruendo fegetes, tunc przcisé oblige- ü; f eitt. tur ad ípem illam, & jus refarciendum. Caterüm Mollina cit, patat, iniquum tfatt venatorem etiam. ab hac refticutione DW poffe excufari in foro confcientiz, fi Y p prudenter prefumatur, quód Dominus non curet reftitutionem damni illati, & lt folüm ideo graves poenas ftatuat, ut hitc fere maneant tutiores, prafertim fi in- (et fuper accedat, quód ipfemet venator LUF aliunde gravía damna in agris, aut vi- N neis paífus fit à feris irrumpentibus abf- ii fig que fpe compenfationis à domino ob- tinendd. Quam doGrinam Catdinalis f Lugo Difp. 6. N. 84. fatetur rationi con- dut ) &pi' feti fenranc?m p parit.&rque aucupio . fcatio» Ái Dijputatio V.. Artic. Il 303 LTA fcationi applicandam, ut eadem in pra- LL xi Confeffariis fervire poffit: quód do. LT minus venationis Runquam expetat ul- U lam reílitutionem damni illati, quan- t tumvis idem fit privatus, íed conten- "üt i tus fit mul&tá pecuniariá, pro iis círcum. lhanc i ftantiis, pro quibus de prehenfus fu;rit VéDatQut iniquus venator, iolult HUf r d Quzr, 9. An dominus vena 248 RTT ciffim obligetur ex juítitia ad precaven- tb cot da, aut refarcienda damna, quz à feris ii i fubditorum agris inferuntur? Refp. af- prax g firmativé cum Mollina Difp. 47. Laym, It d Leff. & communi Theologorum fenten. & ollige tia; fadà nempe fuppofitione , quód Tendurm, eadem damna ex culpa ipfius domini Itiquut oriantur, Ratio hujus eft, quia hoc litiont ipsó, quod dominus venationis non ha- wia, | beat dominium utile in agrum fübditi | Dominy privati, nifi forté quó ad certas decimas, TA aut canonem ex Emphyteufi debitum, itudl, U hinc eó ipío tenetur ad reftitutionem, t fi ex culpa ejusdem damnuni agro pri- Tenato! vato alterius inferatur , (icut habens bovem cornupedem , & damno immi- D M d nenti non providens tenetur ad reítitu- jito | tionem damni illati. Excipitur tameu, auditi fi quocafü fübditus cum eoonere agrum, aut prefidium accepiffet, ut damna à g W n 0 l feris illata patiatur, uti Mollina, alitque i V obíer- L] 304. ; Traädtu; de fure & fuflitia, obífervant. Czterüm etiam in hoc pa- àg ; ioin? &o non includitur, aut inclufum pru- denter przfumi pote(t, quód dominus qoej yavis. rz(idii privati teneatur tollerare hzc ralitt damna, fi illa preter legitimum vena- tionis ordinern inferantur, quemadmo- w «ommi düm contingit, fi feras dominus nimi- üm multiplicari permittat , & infüper f tetttug agros íepib us claudi prohibeat, ità, ut damnis precaven dis confueta fubdito- qeuttis a füfficere non poffit, idcó- Mib t rum vigilanti que in tali ca (ü dominus venationis ob- f i firun ligabitur ad recompenfanda .damna, Atque id ipfam przftitit Carolus Archi- pluni dux, Univerfitatis hujus Fundator pien- iequ d tiffimus, qui ad propofita hujus Provin- cix gravamina , quód fcilicet ob multi- ia qi icatas feras nimiüm rufticorum agtis, & vineis gravia damna inferantur, illi- vl dt co refpondit, íc non folüm daturum operam, ut fréquenti venatione decrc- eti fícatferarum numerus, fed etiam conftitu- T tis Arbitris, juxta magnitudinem dam. Vi ni cuilibet privato illati , daturum ple- Wi N1 nariam recompeníationem , üt ex re- fponto ejusdem Anno 1577. menfe No- m vembri dato, & legibus fundamentali- Iu bus Styrig iníerto patct, ut proinde Tif illud vim conftitutionis publicz habeat, if 249 Quazr.1o, Àn fa àátuppofitione, quod ii aliquis W Di[pufaria F. . Artic. 11 Sof itlpe W&m p aliquis feram tantüm vulneret ,. fed ea7 dem in alienum territorium fugiat, ta- i Dltze men ejusdem dominium acquirat, quand Iw tumvis eadem alibi cadens ab alio cor- poraliter apprehendatur? Refp. affirma- QUnis, T tivé cum Cardinali de Lugo Difp. 6. & commauni aliorum fententid. Sitamen Á ts fera fit lethaliter vulnerata, ut fimplici- U ter cffugere non poffit poteftatem vul- t übdito ncrantis , & hic eandem infequatur. Á i. iO Q Ratio eft, quod in iftis circumítantiis fera jam cenfeatur capta mediante in- ( my, ftrumento , fcilicet fagittà, aut glande us Art plumbeàa , ideoque fi venator animum r i. infequendi habeat, quantumvis feram Droyite bulti- cadentem citiüs alius apprehendat, ad dominium. vulnerantis pertinet. Nec Is Obítat, quód circa przdidam contro- Y i ver(iam aliud ftatui videatur $.. 14. Inftut, datra de rerum divif. Id enim intelligendum n deto eítin cafu, inquo fera quantamvis vul« TU7ma nerata fimpliciter effugere potuit manus ( diti. vulnerantis, ut ex adjectis particulis pa« "a tet: ubi ratio affignandi dominium fe- Dd5 ram vulneratam capienti hzc affignaturz fe No Quod multa accidere foleant , ut eadenmm ncntali' noncapiatur ; hinc id ipfum etiam à pa, pro'md , ritate rationis dicendum : fi fera laqueó hao à.fe difpofitó fic ftringatur, ut. femet- wDC;QD( enim i ipfam liberare non /po»fgïit', tunc alius 406 Tráfhatus de Jure £ fuftitia, . l alius preveniens fibi vendicate nequit pj ominium ejusdetn , fécus antém, erhetipfam liberare potuiffet, & alter & Doi jreveniendo occupáffet. Caterüm h- vlem dire tatidum Ric, receptum effe, üt feram Ddl uantumyis lethaliter non vulríeratam ; tenet d uümmodo veftigia fanguinis extent , E detj senator éx fuo territorio inaliud infequi, pels & uüfque ad folis occáfum repetitis idti- d bus fternere poffit, non tamen poftino. m dum ex aliéno tetritorio aufferre, nifi idem loci domino infinuctur, ütex $. 1. a Qu écreti Leopoldi de ordine venat, in Sty- eidlt £fíaconflat. Hac eadem coníuetudo i& " [ Aufttia,czterítqueProv z P inciis obfervatur, i Éx hucuíque di&tis sl qdlmal afo Conítat, .. Qnód animalia domefti- l €à, quaritumyvis extra térritorium, Do« t fninivagabdünda, non fiant primó occu- Jdtitis, fed eidem reftitnenda fint, Quód fiu fi fórté dominus ignoretur, tanc éadem [ ficut àlia bona inventa tam diu detineri li 0 I ., D térünt, donec przrniísà fufficienti in- " "t p ftrià d 9 mitius innioteícat, qui impenfi labotis, & pabuli pretium refuridere te- LUS fictüt, " Quando autem inventum ejuf- IW r , inodi dnimal proprietarió ejusdem nec« u .dum cognitó traditur Domino habenti jurisdidionem, criminalem (( ad quam po m ob- Qd ; traditionem jura Srytiz inventore ligant N K DïfPüta:ia V. drtic, M: | 307 ligánt - Art. 1g. parte ?, judiciorum cri- Wt& imninalium , ficut. in Auflria fieri fo» ]Jet Domino habenti jutisdidionem ci« vilem , jus Advocatiz , aut dominium k:mf:ä dire&um) tudc Dominus prafatus illüd lt ultra fpatium unius tnenfis cuftodire non l ts ! tenetur, íed & validé, & licité ven- Uif dere poteft, fic tamen, ut detradiis ex. X 1 penfis,ac libró pretium reliquum refti. Tln. tüéndum fit priftino proprietario ani- j nf malis , fi hicintraannum , & diem com- tf pereac ; hoc tempore elapso Dominuws ^ ad nullam reftitutionem obligatur , ut Tédoi I Sty. ex cit. Art; judiciorum criminalium Sty- fcrvärug rie, & $. 7. tit, 14. Cod. Auftrie de ju- tibus incorporalibus habetur. - Similiter pl animalia manfuefacta, üt cervi, capreo- w v li, pavones, columbz. &c. quamdiu 0l confuctudiném redeundi habent , non t i fiunt primó occupantis, fced . domino jcédta fuo reftituenda fünt, fic tamen, ut in db his preícriptio trimcef(tris fufficiat ; quan- fatibe do interim dominus eorum non com- nptt parét, üt $. 5. tit. 9. Cod, Auftr. de ju- ribus incorporalibus ftatuitur. Czte- lee t 1 u rüm licitum non eft peculiari artifició m od animalia mánífaüefadta alicete , ut con- ib fuetudinem. rédeundi deponant. Hinc pabuló fpecialiter confectó , aat-rebus H u odoriferis eólumbas ad: fuum columba- r ^ «ium, $08 r;ammsa,/de jue Mlitü; rium attrahere non licet, nifi forté hac pb t Betíos! praxis per indu&tam confuetudinem, & un p mutuam conventionem tacitam alicubi 'ífet apptobara, üt Cardinalis de Lugo qoníet ; Difp. 6. aliique obfervant. jere n h 2p1 /Conftat. 2., Quód fere c laufz þarircr Vícib non fiant primi occupantis, fed fub do- . 1nino fundi claufz permaneant; ubi ta- píai jure t Bnen advertendum : nominc cuítodiz non intelligi fpatium quoddam claufum, Deig íed adeo vaftum, ut fcra in illo confti- (s £utz libertate naturali perdite videan- o [ito xur, quemadmodum contingeret, . fi intra aliquam infulam ad tres, vel qua- qii tuor leucas exteníam clauderentur. Id- tutí àm] ipíum intelligendum eft de ftagno , aut ( lacu, quantumvis undique tipis clausó., fic,conítitutó ,. ut dominus fundi pifces W xapere, & apprehendere non poffit pro tj 4l íuo beneplacito minori difficultate , quàm in mari, aut flumine apto. Con- ji ,trarium de pifcinis dicendum eft, ex T0l lib quibus aqu& pro arbitrio derivari, & ,pitces omnes apprehendi poffunt. . Cir- Y« cahas $. 10. Cod. Auftriede juribus in.- ln corporalibus fpecialiter ftatuitur , ut, ài I fiquo caíu per repentinam exundatio- nem unà cum aquis pifces erumpcrent, fM tunc domino pifcinz intra diem , & no- di lienis &em cosdem infequi, & licct ina agtis, ] j " Difputatio V, : Mic.* It 309 m UT ágtis, aut rivulis campeftribus depre- heníos recipere liceat ; fi veró in alie- Quiobi ] mugo nam piícinam delatieffent, tunc abíque coníeníu alterius domini eosdem extráe here non audebit, ni(i fortaffis confta- lt i IN ret, alienam pifcinam eó temporc fuiffe piícibus deftitutam, tunc fiquidem altet ; Ul Cifloda pifcaturam admittere teneretur, fed cum jure recipiendi Honorium " competens. dufan, Denique fi intra diem , & no&em pi- ) ol T Íces abreptos infequi negligat, tunc eó ipfo dominium amittit ità, ut pifces i m 1 ficco deprehenfi fiant primi occupantis, Id gt i, jd- qui veró ad alienas aquas afportati fünt, ceníeantur effe füb cura illins , cui ibis ), lt dem pifcatio competit. lus), Conftat. 3. Quód fera naturali liber- a7z |ees tate perdita jure gentium fiat primi oc- Yi o cupantis, quantumviscapiatur in fundo eulate, o p alieno, & venatio, piícatio, vel aucu« pium jure:pofitivo eidem prohibeature d, d non íolüm fub obedientia, fed ctiam 4 fub juftitia, quia fcilicet fera quantum- . Q vis exiftens in fundo alieno non eft con- U il« ftituta füb alterius dominio, priüs quàm T ab illo capiatur; nec datur lex pofitiva,- Qdatie qua ferz ab iniquo venatore capte pof- at feífionem , aut dominium reddat juri-: k dicé invalidum : hinc venator iniquus. , [7] cis non obligatnr in. angg fententiam judi ora " P 3 N 416 rm;?a!m' de fure & fuffitia. Iu d)* foro confcientiz , ut vel ipfam feram ijada captam, velintegrum pretium eiusdem domino venationis reftituat , fed folüm À ebligatur ad reftituendum pretium zqua- le damno illato, imó ab hac eadem re- yeti flitatione cocuíari poterit, fi eidem ob "*ligm damna per férasantecedenter illata fit li« €ita recompenfatio exculta, aut prüden- ter przíumi poffit ,; quód dominus ve- M nationis non curet reftitutionem damni; | n riuíquam clandeftinus venator depre- Wi Y endatnr, qui plerumq;in duplum,& fub- t inde in decuplnm punitur. Imó licét nihil bl ominus coeperit ob capturam tamen Euf folummodo attentatam inftrumentis vc- Vs natoriis, aut piícatoriis fpoliatur, fi fci- hyta licet in proprio territorio deprehenda- tür, tniam extra hoc deprehenfio przdi« D. ü &a accipi nequit, licét deinde per fen- i tentiam judicis adjectà infuper pecunia- rià mul&áà à Domino venationis ,' aut t l] pifcationis ple&atur , econtra viciffim. gl obligatur dominus venationis ex jufti- «t tia, ut non folüm damna przcaveat , l ízd etiam reftitutionem faciat ,' fiquid Wt detrimenti ex culpa ejusdem perferas ni» mium impuné vagantes privatis fubdi- j torum agris inferatur. Reliqua veró , t quz particularia jura ,. & varias immu- am lo- lu mtatcs '&oncernunt ; igxta- tecept corum l. Bi[putatio V, drtic. , 2n 777 Corum diveríoru m confuctudinem de. Ide Ciqcnda funt. Mi um lll!hw ARTICULUS lL .. . tny Quenam circa dominium quó 4d. . ht ( igna , €& paftua prefertim fundi: prudo, «ommtunis obfervanda [unt ? Ius v b IDRen. r. Quód fundus, in quo arbo: 2f3 res ceduntur, aut animalia paícun- d- tur, poffit cffe alicui proprius absque N NT €o, quod jus lignandi, aut pafcendi ha- ff beat, ficut econtra idem jus haberi po- Ti tcít in fundo alieno, prout fimiliter de liíci venatione, & aucupio ex di&tis Articu- lo przcedenti conftst; Secundó, quod xtndi- yall jus lignandi, aut paícendi poffit effe ali- RY cui privativé proprium , ità, ut alius CQ* ibidem ligna colligere, & gregem pafce- y, 4l re non audeat, vel communicativé ità, ut integra communitas, feu civium fin. iilin guli füa pecora ibidem alere, &arbores jl cxdere poffint, Tertio, quódfi fundus f&l y qii fit alienus , poffit ille aut cffe proprius j5 n domino privato ejusdem reipublicz, aut ii« ertinere ad cives alterius reipublica, ebnique, quód hic nomine fundi coni- Vtïb) | munis non irtelligatur fundus publícus tt* | jnium mb o ftriaé (aümptus, in ?udm nullidom 'proe x 812 mibalié d Jue & fufftia, &i proprietatis convenit , cujusmodi funt ficon viz publicz &c, üt alibi di&dum eft.— | gjjo0 aj4 uzr.r, An, &quando liceat in funs ! g -. .docommuni árbores cadere; aut ibidem gregem pafcere ? efp. cum Cardinali j fücie de Lugo Difp. 6. & communi aliorum hustb fententiá, quod obfervandz (int locorum «onfuüetudines, quz potiffimüm fünt fe- J o lii quentes: primo ut non nificertum ge- (j nus arborum ad ufum quotidianum Ro «zdere liceat inta&tis reliquis , que pecu- lariter ad exítruenda, aut confervanda | lo | Wib zdificia deftinantur, five hac fint publi- | n «a, fivc privata. Secundó ut folàüm art- boresgrandiores, quz hac de caufa cz- |. Dit duz dicuntur, fuccidi poffint reli&is mi- Mi u j noribus, quarum própago adcontervan- dam íylvam neceffaria eft. Tertio, ut d quilibet ftatutam menfüram, & quanti- p i tatem ligni obfervet, adeóque plusnon 4ii auferat, quàm eidem jure competat, et- fi interdum concedi foleat promiícua fa- E ultas, prefertim quoóad frondes aliunde ilt deciduas, & cxfarum arborum reliquias, f at tantum quilibetauferat, quantum do- W mefticz neceffitati ad ufüm quotidianum t t conveniens jüudicatur. Hac eadem pro- portionaliter de paícnis publicis intelli- P genda funt, ut plerumque non nifi cer- I E ïmræp genus 'änilgalqivum*,ridquc numcero, í / ] 318 Difputatie V.. Artic, 11. ii fiy & tempore ftatuto, in fundo cofmuni pa.. T Ícereconceffum fit.Illnd peculiariter fin» U lm guli obfervare tenentur, ne pecus morbi- dum jungant, & fic cxteris lnem inferant; g aliàs de damno inde fecuto obllgantur ad li d faciendam reftitutionem , üt ex L. Julia. tlttgm nusff. a&io: de Émphyt. &vcndxt. plcu. D (ünt que obfervant.. TUD g üzr,2, Àn predide. lcges ;aut con« 235 ilinun füctudines quemlibet privatum ejusdem itytt communitàtis ex juftitia obligent? Refp. fndd Leges pradicas , aut confuetudines ea« It p tenus obligare exjuítitia , quatenus eas- J dem violando damnum allquod commu. TA nitati, aut reliquis concivibus infertur. ditti Ratio eft, quód civis privatus infylvam; (tyn aut pafcua communitatis folüm habeat , 0L dominium cumulativum, non autem qui privativum, adeóque ex Juüma tenetur psmot fervare leges , quz indemnitatem juris p alieni peculiariter refpiciunt , & confe- Vi quenter obligatur reftituere damna alicui illata. Affirmant tame alunde plenque, quos iqua fequitur Laym.L.3. Tra . 1. Cap. f. pro« indo. babilius fübditum non obligari ad rc&l, tutionem, nifi damnum illatum fit. no- jatunt tabile , cu;usmodn effe cenfet Leffius L, p il :u.Lap f.Difp. 14, Si multz ftirpes incide- niitt rentur, aut: arborcs zdificiis deftinate m ücmcxcmur , velüt Laym. cit, judicat, & debi- 1 ;»I 4 "'märamrde fure & fuftitia. debita ezteris portio exinde multüm des mf d creíceret. Ratio hujus eft, quod exce- qerm ceptis hisce cafibus non cenfeatur com- indo munitas obligare fuos concives, fifeclu- fo graviori damno fibi aliquid ex lignis, jm of aut paícuis ultra ftatutam menfüram u« i ey fürpent, etfi deprehenfi pledi foleant. (s of 256 Qust.3. An peccet co . ntra juftitiam , vas d qui in fun do alieno ligna cxdit, aut ani- terigrt malia pafcit, & quz fit obligatio refti- ine D tuendi? Refp. Infundo alieno arbores lum czdentem , aut animalia pafcentem fem- 192 nf er peccare contra juftitiam , üt certa m t heologorum fíententia docet , quam u Laym.cit. fequitur, Ratio patet exinde, qu at uod arbores, & herbz fint ftridie lo- d fi quendo fruc&tus naturales ipfius fundi , adeóque iíta ufurpans ex fundo alieno fl peccat contra juftitiam, & ante fenten. lg tiam judicis obligatur ad reftitutionem , ém fafe five deinde talis fundus fit alterius dorni- ni privati, cui tituló fervitutis , aut qpptt alia ratione jus in illum competit, feu fit *l D fundus alicujus communitatis, cujus i- & P (emet ligna cedens, aut-pafcens pars, m non e ft. Hacautem reftitutio commen- ff itfe, füranda eft damno re ipía illato, ideo- que non cít computandum pretium ar- donj boris jam fücci(z, fcd etiamnum virenes Diari S €- L tis , cerum fiquidem cft, Quöd pluri mee ! N l BifptarioY, Ari I 31$, mukw fiimetuf arbor' prefertim infru&ifera , Wlerg, quamdiu eadem viret, acarbor fuccifa, « Eme. I . Czterüm cit. Laym. aliique affirmant, per indu&am confüetudinem , & taci- lld Msl tàm conyventionem plerumque excufa- tlj N - riàculpa, & obligatione reftituendi il- li, los oppidanos, qui, cüm oppida, & fyl« vas vicinas habeant , viciffim in alieno TP territorio ligna ezdunt cum fola obligas il ref Qp tione mul&z, fi quis deprehendatur , Mníem. dummodo extarordinarium . damnum non inferant, ut Num, pracedenti di. n Qum eft, / À !s Q Ferind Quzr.4. Quidjuris eidem competat, 57 ui animal alienum in fuis pafcuis depre- idt lo hendit? Refp. Quód(i nihilomnino de- fudi , trimenti intulerit, illud, & quidem illz- ) Uieng t fum (olüm cxpellere licebit, ità L.39.ff. ad Leg. Aquiliam ftatuitur, Si vero aliquid m'mnew damni fecerit , tunc juxtá receptam in to- iurdot ta ferme Germania confuetudinem illu li, U apprehendere , &inpignus retinere po- *J?,M terit, donec proptietarius ejusdem dame u num illatum compenífet, quantumvis b Is at illo. ignorante id. fit commiífum, imó nme fi fciente illo, ac volente aliquid damnt i inferatur, tunc preter compeníationem Qu d domino faciendam , etiam muléta pecu- p t niaria à judicc infligitur. Advertendum , ii tamen , quódíi proprietarius animalis anme * b E | ' $16 Trallatus de ?m e M itid, , damnum illico compenfate velit, aut füf- ipfum i ficientern de illo cautioneim przftet,tunc yisp j animal depreheníum retinere non poffit, E rout hzc omnia tit. 14, $. r, & fequen- tibus Cod. Auftrix de jure incorpor. fta- Qndo; lt tuuntur, Ceterüm advertendum, quód üinet 4 animal in pignus detinens illud alere te- neatur, nec eodem uti pofíit, nifiemo- adic lumeutum exinde perceptum in partem ris r i faciendz reftitutioniscomputet , quem- t admodüm ;de jure eft. x Pignori? alibi dxaum t UM TT Wa ARTICULUS IV. p 44n, CÓ quomodo per implant 4tio- p thun. nem» &dificationem, fpectfiz atiomem»., i «lid; que modos jure gentitum acquii- p K i vatur dominium ? l ni[ m Uat.1. An, &quomodo äbq'uiratut É Q t : dominiüm per implantationem ? il li Refp. Primó, fi quis plantam alienam in d o ! fuo fundo collocet. realem, eadémque radices egerit, tunc có ipfo obtinet do« h minium. plante cum obligatione tefti- q tü tuendi pretium domino priori , priuss b quam veró radices agat, eadem ad do- fninum priftinum pertinet, qui proinde ini Atque id d -i;lam fibj vendicare potceft. ipíam N li Di[putatioV,- Artic. HI. 317 at ipfum dicendum, fi qnis (nam, aut al- l terius plantam in fundo alicujus tertii col- U Wmf, locaverit, nam poftqüam illa radices egc- Mieen rit, ad dominum fundi pertinebit, Se. I cundó, íi planta ad duos fundos,, cos- D td den démque diverfos, radices extendat, per- D. tinet ad dominium illius fundi, in quo ] ülücmo radices principalesagit, etfitruncus árbo- it fart ris, & rami ejusdem ad unum tantummo- !s Quet, do fundum propendeant ; quódfi autema li du in utriusque fundo zqualiter radices agat, tunc cadem utrique eít communis; fic tamen,. üt obfervari foleat difcrimen in. lr ter ramos ad unius, & alterius füundum lHlte propendentes. Tertio hzc cadem pro. portionaliter intelligi debent, fiquis tri- ticum alienum in fundo fuo,àut füuumin WM,' alieno feminaverit, nam meffis femper pertinebit ad dominum fündi, qui ta. men pretium fementis reftituere tegctur, K nifi alter con(cius, quód ager fitalienus, tionm illud femináffet, quz omnia $. 5 1. Inftit. um i de rerum divif. habentur, paritérque fmqut tit. 13. . 6.& fequenti Cod. Auftriaco de ht do jutibus incorporalibus ftatuuutur.: v tell 259 Quazr. 2. An, & quomodo acquira- , pri tur dominium zdificatione? ' Refp. Pri- mo, quód, fi aliquis ex alienis lapidibus 1 ad.dc- n infuo fundo domum zdifitet, hocipfo Mu dominium acquirat; fictamen, ut obli- getur M T Tralatis de fure & fullitia. d getur píetium compenfare. ,'Q'uöd*(i vero mala fide alienam materiam ufür- *.1116 für páflet; t unc poft judicis fententiam co« igtati dem in duplüm folvere. Se- jiio d gitur can : T cundo , fiquis econtra in alieno fundo ex fuis lapidibus edificàffet domum, tunc i d cadem hoc ipso pettinet ad dominum iil fundi, qui tamen obligatur pretium m4- (editr i terie compeníare, nifi hic mala fide , shoe feu confcius fuüdi alieni domum «difi- cáffet, tunc fiquidem non folüm pre- hi tium laboris, fed etiam materie perdit, tdo ut illam nec quidem collapío, aut diru- ff tó zdifició fibimet ipfi vindicare poffit, quitt üt f. 29. inftit. d e rerum divis. habetue fini idipfum tit. 13. $. 1. & fequent. Cod. dtg. Auftr. de juribus incorporalibus ftatui- p t£uüur, Ubi tamen excipitur- edificium J * gt ligneum, quo d facilé diffolvi, & alio f trans ferri poteft , tunc fiquide . m ligni do- f minus i llud fibi vindicare poteft, nifr otlg triennió integró tacuiffet, hoc etenim d elapsó folüm ligni pretium à Domino intid fündi pcrfolvcndun) etit, üt $. 4. ibidcni t .. habetut, p 299 Quar. 3. An pariformiter difcutren- Qu j , dum, fi quis in aliena charta (cribat, aut i intabula pingat, ità ut, fcriptura, aut $ ffü | p i&ura cedat domino chartz , vclta. lien b É ulg? Refp.id quidem ftatui L. 30. 5 3- Mj H 4 Mi PifpütatibV, Artic. P. : 31$ À Qd TM ET ff. de tei vendicatione eó, quód. hac fit t quafi fundus , adeóque de illis ficut de Plantatione, vel &dificatione in fundo Olvm $ slieno difcurrendüm fit. Nihilominus $. dul omum,mw 30. & fequent. inftit, de reruni divis. id AT QO folüm de fcriptura quantumvis aureis lite teris fa&à, fecus autem de pi&ura con- tU t ceditur eó , quód ridicalum videatur, at Qd f Qu adi pi&ura Apellis: in acceffionem viliffima tabule cedat , atque ob hanc rationém ii ibidem àfügnátam pletique cum Haue tie d ) t d matnt dic noldo tract, y, Num. 147. idipfüm affit- é at pi ndum effe dé fcriprura , eó, quód defacto «(timationem chartz ple- ; hibetit fümque füpetet, & pr&terea domino 1 Cod, chartz fubinde parüm profit, ut ifte ts fatui eficm potiüs mundam rehabere , quàm fcri- ptam recipere velit : hinc pi&or, aut i, d fcriptor bona fidei folummodo ad per- nlpid folvendum pretiuni chártz, aut tabüle odl, al - obligatur. Oppofitum dicendum erit o titti de pictore, autícriptore male fidei, tünc ! Dottino fiquidem inarbitrio domini efit, ut ta- ,l bulam , aut chartam fibi vendicet, et(i pretium longé inferiüs feri 1 ffentrtt &urá alter exigére poffit. pturà , aut p'i- : dbat, 2 , Quzr. 4. An, &quando fpeci fitativà, a61 , 4 feu introdu&ione forra in materiam a- ,VM' lienam, hujus. dominiutm obtineatür ? T o d& . t Retj P. Quód, fi tota materia fit alien j 320 qratlatus.de fure & Tufitia. vínned artifex procefferit mala fide , tunctotum artefadtüm cedat domino materiz , üt L. mmdït' iuo f 12.$.3. ff. adexigendum ftatuitur, Quod- fiautem procefferit bona fide, & res ar« fim x t p tefa&a ad priftinum .ftatum refolvi pof- (ies 1 fit,.àt poculum aureum, vcelargenteum in priorem maífam facilé reducitur, tunc v j Catiol artefa&um pertinebit ad dominum rna- teriz, qui tamen formz indudtz pretium propt folvere tenetur ,: fi eandem retinere ve- COR ( lit; econtra fi in ftatum priftinum redu- on(en ci non poffit, prout contingit, fi mul- füm ex vino, & melle alieno fiat &c. tunc v vl d artefadtum pertinet ad dominum formz, cum obligatione folvendi pretium matee füitto t riz alienz, 'üt L. 25. . 4. de rei vendit, fitik ftatuitur, Atque id ipfum etiam dicen- dum eft, fi quis artefatum parrim ex E ia fua, partim ex alicna materia, quantum- vis fide mala fecerit , üt $. a. Inítit. de re- D rum divif, dícitur. Ti uzr, $. Àn, . 262 & quando confafione; vel commixtione obtineatur dominium time materiz. alienz ? Refp. Quodíi res li- Ttice r quidz exconfen(u utriusq; domini con- fundantur , tunc utrique. dominium füfj cumulativum competit : five deinde ex. T D rebus confufis oriatur nova fpecics, üt f vinum unius confundatur cum vino al- hii m di- £erius ; prout 5 427. Inftit, dereru vif1o« Q P hl bifputatio V.. Artic, F. —82N AUtfottn viione ftatuitur. Atque ulteriüsid ipfüma l,lmzl ürln li, " extenditur, fi confufio pradi&ta cafu a- | " Wl liquo fortuito contingat , quando ete- nim ex induítria materia aliena confun- Itl lts ditur propriz ità, ut ipducatur nova fpe- cies abíque confen(ü domini alterius , Kifut t Inugm tunc juxta dicta N. prcedenti de fpecifi- «atione difícurrendum erit. Hoc ipfum tprtt proportionaliter intelligendum cft, fi fiat AIIeEC comnmixtio , vi cujus corpora folida mi- Qumredi. fcentür invicem ; ex utriusque domini h, u coníeníu, tunc fiquidem dominium u« tàt.tx trique commune fit, econtra fi fortuitó, mÁom, vel abíque confeníu alterius ejusmodi fufusd mixtio contingat, tunc reipfa quilibet (uae veadit, partis dominium fingulare retinet fibi,et- n dcen- fiinillo cafu, in'quo pars,unius di(cerni m ex amplius non potcít à parte alterius, prout yuntut fitin commixtionc tritici &c. ad judicem yli.dete ^ Ípectet, ut certam partem ex cumulo mixto utrique affignet, prout $. 28. Inftit. vf de rerum divifione habetur. Excipitue yaiti tamen pccunia, nam quando numi unius [ li miícentu£ numis alterius, utabinvicem Ój CO difcerni non poffint, tunc transfertur do- miniu minium in miícentem cum obligarione inde folvendi ex altera pecunia tantüm prifti- jeyit 1 no domino, quantum commixtum eft, qin? üit L. 78. ff. de folutionibus. habetur, m onem z63 ! Qyæps An,& quande per glluvi Á 9 ng / x 1 gam ' Tradatws de ]ureér fuffitio. q»t obtineatur dominium? . Refp, quód per " alluvionem ftridé fumptam, per quam D ícilicet occafione aquz praterfluentis in- ftabiliter aliquid fundo priftino adjicitur, De ac,quiritur.dominium totius accrementi, uod(i autém integra fimul pars terrxex fundo alíeno abrepta adjungeretur, tune li eadem ad priftinum dominum pertinet, hi . ifi illaitàadhaferit, ut arbores five prio- ris,(ive nova partis fuas radicesextendant, quotX i & utramque conne&ant. Quódfi autem j infula per alluvionem nafcatur in.medio g flumine, tunc eadem inter dominos u« vf -- trinque przfidia habentes zqualiter divi- dendá eft; (iveró alterius littori fitvici- ( (i,. nior, tunc tota ad eundem pertinebit. o Con,tratiurn' dicendum , fi fluvius fa&o I impetu per tuum agrum irrumpat, & no- T vum fibialveum faciat, tunc fiquidem P iníula hac ratione facta ad te folum perti- Ia nebit; & fiquo cafu fluvius poftmodum I , recedat, priftinómque alve um iterum re- derelictus ad ii petat, tunc pariter fundus « tuum dominium redibit. Quz omnia formiter habentur juxta Inftit. Tit. pari T H Cod, Àu ftriz de jurc incor- j porali. : L PCPS d DI- ] i?e)(m)(!ä N d «00 569 9620 956 «96: s-oeso-«sboesu qun i li DISPUTATIO VI. Pt IWCW De | dominio acquzrendo I5 (f per prefcriptionem. UMT Oftquam expofitum eft , qua ratione pcnmrt, P. jure gentium obtmcatur dominium, I p nunc " ulteriüs inve igandum reftat, Md quomodo jure civili illud obtineri pof- [ttm fit vi prafcriptionis, five ufücapionis, Iu medo licét tri&é loquendo eatenus ufücapioà TI00S praícriptione dlffcrat, quód hac fituni- hterdi verfalis, & ad omnia.fe extendat, ufü- Átrids capio autem folüm res corporales refpi- fnebit ciat, nam üt L. 45. $. 1. de acquirendo fido dominio dicitur; incorporalcs res tradi- n mamfeüum eft. tionem , & uíucapionem non recipere ia Alii difcrimen in eo p affignant, quod prazfícriptio folüm circa Inodit res immobiles; ufucaplo autetn círca res ililis mobiles verfetut ,' fed in prefenti difpu- (s d tatione præ(cnptlo, & ufücapio proco— dem fumuntut. o t Tit ARTICULUS [.- I Quid fit prafcriptio , €9 a eadem etiam in foro con[tientia faueat ? Rznot. i, Quód przfíctiptio (ubinde 46 accnpmur caufahter, quatenus nem- J E pe 324 * TraBatus de fure Cv fuffitia. e cít cauía indu&iva. dominii , fubinde fitolo autem formaliter pro ipfa obtentioned o- qntia. minii, unde przícriptio caudíalis antece. ioLa dit formalem ità, ut illa tempore lon- quenti giori.duret, quo elapfo (uccedit prafcri- Qiio k ptio formalis, feu adtualis obtentio do- fioni minii in rem alienam legitimé praícri- afig ptam. Secundó: quód praícriptio ío- ft4q lüm jure pofitivo, eodémque humano Is ro fit inftituta , üt L. 1. ff, de ufürpat. & u- yat fücap. verbis fequentibus declaratur:bo- lcit g no publico introducta eft ufucapio , ne p fcilicet quarumdam reruam diu , & feré t Íemper incerta cífent domninia &c. üti domi fimul exprimitur caufa principalis infti- Juis tuendi preícriptionem , cui accedit íe- p cundaria caufa , ut fcilicet quilibet do- i minus effet vigilans in rebus, juribásque. NY fuis cuflodiendis, üt ex cap. vigilanti de W prafcriptione habetur. Tertió quód prz« t Ícriptio ad involuntarias dominii transla- Di tiones pertincat, eól, quód confenfum [io prioris domini neutiquam rcequirat, fed 0 etiam illo ignorante,aut faltem non con- u tradicente dominium ab illo in aliuna lt transferatur. His pranotatis di 26 Dicor. Prafcriptionem legitimar be- di ne definiri , quód fit acquifitio dominii t per continuatam poffeffionem tempore, | ac modó à lege definitó , ità communis Vi b t VCO', ] PDifputatio Vi, Artic. Y, $56 ül fubindc "o Theologorum, & certa Juriftatum fen- lt tentia. Ratio eft: quód eadem defini- TU tio L.5. fF. de ufürp. & ufucap. verbis fe- - lL p quentibus exprimitur: ufücapio eft adje- &Of &tio dominii per continuationem polflef- ! fionis temporis lege definiti. Igitur in ntio f affignata definitione dicitur primó: quód fit acquifitio fcilicet cagfalis, aut forma- 40 t . lis, prout fclicet diver(imodé ufürpatur tb przícriptio ex di&tis N, precedenti. t Ui at licét gloffà in lege cit. affirmet, prafcri- k ptionem folüm accipi caufaliter, non au- Ác ul tem formaliter pro a&uali acquifitione 5 Itf dóminii, plerique tamen Theologi , & jt f Juriscoafulti in utroque fenfu prafcri- ptionem accipiunt,. Dicitar.fecundó: t t dominii, cujus nomine comprehenditur non folàóm dominium imperfe&um, fed luydt etiam dominium perfe&um eó, quod Qdore lhjl utrumque przícriptione poffit obtincti, Dicitur tertió: per continuatam poffef- fníi fionem tempore, ac modóà lege défini- j d |(on tÓ, per quas particulas generatim expri- muntur conditiones ad legitimam prz- j Ícriptionern tüm jure civili, tüm juré Ec. lmbt: clefiaftico requifitz , quz fingillatim petr decuríum hu jus difputationis explicanda yniti reftant, )f Dico 2. Przfícriptionem legitimam 266 (mil/ &on folüm ih foro externo , fed ctiam ht 3 inter, 336 Trallatus de fure e Tufitia, ts interno favere przícribenti ad retinendit igsa boná conícientià rem .przífcriptam , ut. lota ] eandé poft impletam praícriptionem re- Con ftituere non amplius teneatur, quantume- tbinid visíciat, quisnam fuerit priüinus rei do- m fen- . pnblic minus,ità communis Theologoru a tentia , quam fequitur Gormaz difp. 12« paucos diffentientes. Pro. pl fe&t. $. contra Y bonot batur : nam legislator, quando expedit deet zeipublicz, poteít transferre dominium rivatum ab uno in alterum , etiam abf- fted d que cul pa domini p rioris, fed hoc ipfo; T ergo, M aj. patet. INam legislator, dequo b habet jus altum in bona pri- gt hica gitur, [ lg vata civium fubditor um, ut de hisade- molumentum reipublicz juíté difponc- yh mnes certum eit. OM ie poffit, prout juxta o qi | Min, autem probat. INa m expedit bono ut poft inftitutum jure gen- zeipublicz, divifionem ad evitandas li. h tium rerum Tij tes innumeras , & pracavendum timo- tudm amittendi fuas res do- Iuj rem perpe fut minia part icularia, quantum fieri poteft, non fint dubia, & incerta ; fed in hunc aliter inftituta eft prafcri- W finem ptincip li ptioctiamjure Canonico approbata ex di- hi &is Num. 264.. €rgo. Contra hanc con- clufionem. X 26 Objic. 1. 'Nemo pote ft transfetre do- minium rei in altcrum, qui anteced en. zrll tck i Difpu'tati'a, VI. Artic, l, $27 dmcnd& D ter ejusdem dominium non habuit, fed TA t legislator non habuit dominium quö' ad At bona privata civium ; ergo. " QU Confir. Eatenus poffet transfer D ri db-ïf minium, quatenus id expediréet bonoreis rf ts püblicz, fed hec ratio non fubfi(tit ; TAT ergo, Min,prob. Si translatio dominii fs. Dro per legitimam prafcriptionem expediret Vtrpedi bono reipublicz , tunc cadem indepen- Yuinium denter àlege pofitiva haberet vim trans- fumaf ferendi dominium, fed hzc fequela non Yi admittitür; ergo, Min. conflat ex Nu- j gt mero 264, Maj. probat. Namillud, quod otupr- pertinet ad confervandam rempublicam, liddte r habet vim independenter à lege pofitiva on. per folum jus narurale, quod dictat, bo- indt i num privatum cífe poftponendum bono Lono : publico; ergo. Y " u Refp. D. maj. Qui nullum penit us hä- sl buit dominium , C, maj. qui habuit do- 1 f0 minium altam, N. maj. & fic diftinctà 1tido min, N. confeq.. Ratio diftin&ionis c ftat ex Num. pracedenti. Q,)P-« pl |honc 'Ad confirm, D. ultimum antec, Illud, quod pertinet ad confervandam rempu- tz[cri.- [ blicam tanquam fimpliciter neceffarium, C habet vim &c, C. ant. tanquam purécon- veniens, & expediens reipublicz, N. ant. ,& conf. Ratio diftinQtionis eft, quód "d iil translatio dominii per legitima m prafcri- [ 4 ; ptioncm 948 qyaBatus de fure & fu[litii. T tionem non fit fimpliciter neceffatia ad «onfervandam rempublicam, quantüm- T vis fit expediens; hinc etiam pro diver. | &finit fitate rerum diveríz funt conditiones ad T preícriptionem requifitz, & fimiliterin BC | quii vatiis regionibus varia fuünt neceffaria ad : dattn candem praícriptionem. , ^ b68 Objic.2. Et(i judex b ona Hdcïpar-ti li« ! QD tiganti adjudicaret dominium alicujus ! t xci, fi tamen litigans fciret eandem effc L alterius domini, non poflet illam retinc- T ze boná conícientià, fed obligaretur ad ; i Ti zeftitutionem , quantumvis excufaretur ] 2b illa in foro externo; crgo fimiliter , li- a. €ét aliquis titulo praícriptionis acquirat ET dominium rei alienz in foro externo | tl r À non tamen ex hocícquitur, quód do, ET | Wt minium obtineat in foro interno, idcó- que non obfítante prazícriptione obliga- | d bitur in conícientia ad, re(titutionem.. | u fio Ant. eft certum.. Con(. prob, NNam ideo primum non excufat in foro interno,quia juxta regulam juris 48. locupletari non | df W debet quis cum injuria, vel ja&tura alte- zius, fed id ipfum conting W ^ it in cafüu 1/c- | cundo ; ergo. Confir. Eatenus ptefcriptio procede- C get ctiam pro foro interno , quatenus C iliius füundamentum effet bona fides , ä rcqt fcd hzc deficit, quamprimürm quis ag- t nofcit n -^ ibijputatio ?IZ lli-n'i. N 329 d N nofcit'rem prefcriptam effe alterius, - , / adeóque etiam temipore elapsó á jure definitó falvà confcientiáà candem Tl necre non potefl; ergo. fc:i.- ü!l]lhm Refp. C. Ant, N. conf. Difparitas eft, m quód judex quà talis non habeat pote. ftatem transferendi dominium in alte. pati rum, fed pracisé habeat poteítatem de- Alcojus clarandi ad quem inter litigantes juxta ht efe allegata, & probata rei dominium fpe- J &ct, ideóque reipía litiganti nihil do- p d minii .confertur per fententiam judicis, ' Lntot hinc fi hic noverit rem fibi adjudi-. It [ catam effe alterius, non poterit eandem Qu falvà conícientiá retinere, econtra legií-: (tlg lator habet dominium altum , vi cujus i do, 2 in emolumentum reipublicz potcít fta- d tuére certas leges, per quas dominium dipr ab uno privato transferatur in alium , n ex quo ipío patet reí ponfio aq p/roba: Wf 1 tionem contequentiz. li . Ad Confir. C. maj. D. min. Bona fides D eficit , quamprimum quis cognofcit , ^ ilt« | rem efle alterius fub a&uali prafcriptio- ne temporis currentis, C. min, Poft h ) clapfum tempus przfixum , N. min, & tl conf. Ratio diítin&ionis patebit ex di-- o cendis, queznam, & qualis bona fides ldcs ! L rcquiratur ad le nem, i gitimam V'præfcjriptio- 7 ' " ] Objgc. — Tratlatus de fure 'fupiti 4 $30 Objic 3. Quamvis legitimà préfcri- 1 "m g M ptione in foro confcientiz obtineretur dominium rei alienz pro illis; circum- wLt u "t ftantiis, pro quibus priftinus domirius erat ris ef in culpa amittendi dominium , contra- rium tamen dicendum eft, fi eidem cul- « qu legisin paimpingi nequits ergo. — Ant. proba- tur: leges. conftituentcs translationem fulig llf dominii per przícriptionerh funt poena- les, utpoté inftitutz ad caítigandam in (hit cuftodiendis rebus ac juribus negligen. EY - d tiam, fed leges poenales non transferunt enen dominium feclusà culpà pr;oris domini ; tt, f& crgo . : Confir. Nam cap. vigilanti de prz- u d z'äg fcript. Alexander III. afferit, easdem in. j ftitutas efle ad vitandam (cgniticm ; ergoe « .Refp. N. Ant, ad probationem D. maj. ER ' W funt poenales ex fine primario, N, maj. cx fine tantüm fecundario , tranfeat maj. quin & (ic difttindtà min,. nego conf. Ratio , diftin&ionis eft, quód prafcriptio fit in- 4 l ftituta ex hóc fine primario, ne diu ac fiei feré (emper incerta maneant. quarum- tuyc. dam rerum dominia , üt Num. 264. Wx'lgi j oftenfum eft, etfi cranfmitteretur , quod T iptionem pro tl« of leges inftituentes praícr ne fecundario habeant poenam negligen- l tie, cürn reipía potiüis intendant cautcl- fhii il] ( luam, '.ïiüt c/xfcit. cap. vigilanti conftat. , li, Difputatio i'l'. Zrti&;* L: ld 951 * Ad Confir. fimiliter dittin&o Ant. N, AC li. conf. Nam textus allegati capituli fic ha- bet:L.Ephefin? legislator non folüm pro- Ü ], QU pter vitandam fegnitiem , & longiterm. tj poris errorem , & confufionem tricanali, vel quadriennali preícriptioni vigorem Ilf p[oba. Vationet legis impofuit, fed ctiam diuturna con- fufionis, quz ex incerto dominio naíci- lt Xeni tur, : n'm i 270 Objic. ultimó, Hine fequetetur, qu'i)qi lgt ^ prifinus dominus fciens rem fuam ab dIRQUDM, dotiti altero legitimé prafcriptam non poffit eandem íalvà conícientià fibi vendica- re, fed hec íequela admitti nequit ; l p- min. etgo. Maj, patet, min. prob. Licét enim juxtaTridentinum Seff.25.deRegularibus h0 cap. 19. Religiofus praetendens nullita- D mj tóm fuz Profeffionis tanquam metu, aut Yij vi extottz poft elapfum à Profcffione (j . Mi quinquennium non amplius fit audien- dus, adeóque in foro externo obligatur oltin. ad perfeverantiam , fi tamen ipíemet du a fuerit confcius de nullitate Profcffionis, arum. | tunc in foro. conícientiz non maneret D obligatus ad perícverantiam, üt Sanch.. m : 7. de matrim. Difp. 37. alií que fufiüs n oftendunt ; ergo fimiliter. gligtf!- Confir. Licét Ecclefia ob bonumcom- cu mune talem Rcligiofum poffit obligare u i in conícientia, ut elapsó quinquennió [ Præüc't x 332 Trn&cïü;;le lfaie ïö*ïuliltü]" J O przítet coníenfum internum , vienjus ratificet füam Pfofeffionem anteceden- 10 f ter invalidam , tamen defacto Ecclefia águis vf non cenfetur eundem fic obligare,, üt |ati, Cardinalis de Lugo hicDifp. 7. Num, 10. 1 contra Sanchez. cit, exiftimat ; nenti x ; ergoó mullid fimiliter. Refp. C, maj. N. min. Ad probatio- uriak ümiflo nem tranfeat Ant. N, conf, difparitas eft, quód valida profeffio effentialiter exigat wis pt liberum confenfum ipfius viventis , cu- digit ( n jus defe&um Ecclefia fupplere non po- Qd teít, üt conftat à paritate matrimonii , adeóque cüm Profeffio invalida non in- Con tMent ducat obligationem perfíeverandi in con- Ícientia, hinc talis Profe(fus folüm ob- Qu ligatur quó ad forum externum,' üt re- (s gt cedens velut Apoftata ple&i poffit , econ- tta valida translàtio dominit femper exi- N eit confen(üm prioris domini , adcóque Tiir] loju illud perlegitimam prafcriptionem trant- ferri poteft in prefcribentem, lnl Ad Confir, tranfeat Ant. N. conf. Di* ( Íparitas habetur ex di&is, quia fcilice' hij Titi per legitimam prafcriptionem non fo* I) f W lüm apparenter ,. fed reipía transfertut dominium in przícribentem, adeóque halm cüm priftinus dominus amiferit domini- d Of um .rei przícripte, hinceandem fibi nec ft am- il [j quidcnj Xi'nforo conícientiz pote plius D I! l "K Difputatio V1 | Attic, LI,; V 333 n ?rcu;ug plius véndicare , econtra per Profeffio- ts PU nem reipía nullam apparenter folüm fit 1 aliq uis Religiofus, adeóque non obliga- UM 1 tur in foro conícientiz ad períeveran- Nay, tiam, Unde adveríarii potiüs fic argu- UP E Amentari deberent : Religioíus íciens nullitatem fuz Profcffionis non obliga. Drobati tur in foro confcientiz ad perfeveran. titsel, tiam in ordine; ergo fimiliter fcíens al- At Cripa terius przícriptionem effe invalidam,non m) (l obligatur in foro confcientie, ut eidem Bul n cedat rem dictis prafctiptam. . Ex hucuíque fiDoni, [f , Conftat. primó , quód prefcriptio fit It cot TE : obtentio dominii in rem alienam per mo» continuatam; poffeffionem juxta mo- i te dum, ac tempus à lege definitum: hine PC juxta regionum, ac rerum diyer(itatem ii variz requiruntur conditiones ad legiti- i mam przícriptionem eó, quód hac (o- frtt lo jure p inftituta, ofitivo, codemque humano ü; " A Conftat. 2. Quód per legitimam ptä4 Ícriptionem non folüm in foro externo, n lo 'ciüccf ive apparenter, íed etiam reipía traní. ettut feratur dominium ceó , quód Legislator habeat dominium áltum in bona priva- Qu Jmit ta civium , adeóque poflit transferre b dominium ab uno in alterum ; quando [ id | exigit; emolumentum reipublica , "N . prout l ii p 3 34 | Tratiatus aie furt e Tuftitia. þdaemïo pr out.contingit in prefcriptione, utpo» *- gt tc a d hunc finem primarió inftituta, DC m n rerum quarumdam dominía diu, acfere smm ,. Hinc prz. fempet maneant incerta. NI L fcriptio legitima approb atur étiam à jure siertend Canonico, üt ex integr o titulo ldc. P'l'?f Ym Jio - . fcriptione patet, : * ud, pt uo d prafcriptio. legiti« diionem Á ma faveat in foro conícientiz non folüm isdn in illo cafü , in quo proce ffit culpabilis igpt f negligentia ip fius domini , prout aliqui exiftimant cu m Medina , fed etiam fe. dN tudo, t clusà culpá ejusdem , quia fcilicet ,. ut donri, t modo di&um eft, per ipfam prafcriptio- fed reipía EE nem non folüm apparenter , gaöd Qu | transfertur dominium n . eutiquam ex hoc atur negligentia B fine primario ,. ut puni fed ex hoc fine princi» n « prioris domini , n paliter intento , tie incerta maneant do- " minia privata. Reftat igitur, ut fingu- Ti qi ltdae "lis conditionesa d legitimam przícriptio- D i nem requifita e xponantur, ícilicet pot- bona fides, & continua- ( H feffio, titulus; Dio 'tio per tempus à lege ftatutum, ftülie .—ARTICULUS 1l m i Thra An , €9 qualis Poffeffio requir4- ? lt £ur ad legitimam prefcriptionem pr?f[nm cu- jus ] Wfll 272 PR?D' h Qgc?d poffcíhio fit .r?i al? / í Á Difputatio VI, Artic. 11, 33;9 TM jus detentio, corporis, animi, &j uris m'uml K adminiculó fada, cadémque divid atur ( fere in meré naturalem , meré civilem . ,& I g, mixtam, feu com pofitam ex utraque; tiotie üt Num. 146, & feq uenti didumeft, Ubi 1 l. advertendum , quód nonnulli poffzffio- nem illam dicant civilem; qua inchoa- X jj taeft, per apprehenfionem , íeu tra- o folun ditionem folàm fidam , quando fcili- Qu pabii cet defe&um cor poralis apprehenfionis: Qtt du fupplet favor legi 5,feu fictio juris, üt in um ( cafibus Num. 31. addu&tiscontingit. Se. Tictt, cundo, ctfi rei incor poralis, üt famz, torpto. honoris, dignitatis, li bertatis : &c. poffef. D drtia fio appellari foleat quafi poffeffio , có , Verhot quód bona przdi&taa pprehendi non pot. lienta fint corporaliter, nihilominus ifthic pof- tyie feflio, & quafi poffeffio tanquam eadem n d accipiantur, Tertio, quód poffcffio ci. u ngy vilis quidem continuari poffit abíque po- teftate naturali, aínpt non tamen abíque illa jt ol poffit inchoari, àt Num, 137. oftenfum . Vl [yim His pranotatis 'Dico r, Ado - fentialiter re mnem præfCripti'oncm et- quiri faltem aliquam poffef- 23— ! fionem ; ità communis, & certa Theo. logorum fententia. Probatur. Nam jux- 'qüW m ta regulam 3. juris in 6. finépoffeffione praefcriptio non procedit, & juxtaL,2j. ridt p ff. de ufucapiene, finé profeífione ufu- capio N " 535 * .rmtffgui de furt&fuli&i;.' j 4 capio cont ingere non poteft , adeóque ss tum jure Canonico, tum Civili ad om- qemie Y nem przfícriptionem fimpliciter neceffa- diffo i ria cít poffeffio ex parte prafcribentis, oentüt hinc ortum eft illud axioma juridicum : «iü put non plus prefcriptum, quàm poffeffum. em fut Neque obfítat, quód aliqua przícriban- i lat tur, quz tamen poffideri non videntur, dfmat & uemadmoduni contingit , fi debitor, si i aut reus praícribat contra a&tionem per- p fonalem, velrealem fui creditoris , vel il i a&oris &c. Contra enim eft, quodetiam m t in tali caíu,detur poffeffio, aut quafi pof- gundcm t feffio, nempe illud , quod poffidetur, aut non inquietari à creditore, aut alio ad- JsConrhr. | verfario. Hac itaque quies, feu liber- wl tas ab alterius a&tione dicitur poffideri, Dico 2. Ad inchoandam przícriptio- fa. d 274 . Ui nc m neceffaríó requiri poffeffionem na- v turalem fimul, & civilem, etfi ad con« tinuandam fufficiat fola civilis,' fecusau- put p mjux- []j tem fola naturalis, Probatur. Na d don taL.3. f.1. ff.de acquirenda poffe ffione: V, ne ani- adipifcimur poffeffionem corpore, X anif-, nf moó; nec per fecorpore , nec pet íe a mó, & juxta L. 4. C od. codem, licét dtï]*.üu offeffio nudó animó acquiti non potlit, tamen íoló animó poteft retineri, & jux« Quig N im q ta L.3. $.6.ff. codem: pofíeflio amitti (o» ló animQ poteft, licét acquiri non ( l Pof;f - l Dsfputatio V!i 4rtic. V. 237 t) D) ( fit &c. . Sed pra(criptio legitima folüm lon eatenüs inchoari, aut continuari poteft, :lmm[]ä quatenüs inchoatur , vel continuatur (niy ) pofleffio juridica, üt numero praceden- ilmdm ] ti oftenfum eft; ergo. Ex quo ipfo ul- Bol teriüs patet ad inchoandam prafcriptio- t nem íufficere pofle(fionem civiliflam , VWdeny üt pleríque Theologi , & Jurisconfulti affirmmant. contra paucos diffentientes , dehin, J p quia fcilicet poffe(fionem . naturalem , hu vl fcu apPrehenfionem corporalem fupplet fidio juris, ut predida poffeffio zqui- tdam qui- valeat naturali, & civili, adeóque etiam k dit eundem cffedum praílare poteft, Ex his ilo4t. j ihet- Conítat, 1. - Ad omnem rrzícriptio- 275 fideri nem neceffariam effe poffeffionem juri- dicam , adcóque illum preícribere non O J f poffe, qui nequit juridicé poffidere, fi- TO ve deinde haec impotentia fe teneat. ex parte poffidentis, (ive ex parte rei pof- [tisti Vunjtr Íef[z: hinc privatus preícribere non po- &fiote teft dominium in rem aliquam publi- cam, nec laicus prafcribere circd bene- atl ficium Ecclefiafticum, decimas clerica- ( at N les, aut jurisdictionem in períonas Ec« clefiatticas , nec Religiofus profeífüs', 150 l quidquam faüo nomine privato &c. quia , AOl mittl fcilicet omnes przdicti habere non pof- fünt poffeffionem juridicam. Idipfurm E dicena 100Wf ü 4 4 Di[-pu El 333 Trállatus de fuse ó fuflitia, u ptc o dicendum de fervo , qui fimiliter ex in- t capacitate poffeffionis juridice non po- willl 1 Wiioh , ! teít prafcribere exceptá folà fuà liberta- gfacl te, üt alibi dicendum erit, econtra po- teít dati prafcriptio unius Ecclefiz , E- ga (clit vffdert pifcopi, aut Beneficiati circa decimas - Clit ] Ecclefiafticas , jurisdidionem &c. ad- versüs alteram Ecclefiam , Epifcopum , PT rl Beneficiatum , quia fcilicet in his cafibus dari poteft juridica poffeffio. pll'cüum. sjim o 276 . Conítat,2. Quód rem alieno nomine poffidens eandem fibi prafcribere non ts zícribere poffit alteri, cu- f po) poffit, etfi pr * R jus nomine p offidet, nam prafcriptio gui d folüm eatenus procedit, quatenus pro- ie, qi Hinc ufufru&uarius ; d dne cedit poffeffio. Y Emphyteuta, va . * fallus, nequit prefcri- EU bere fibi domi nium dire&um, quia fci- ais d licet rem in ufumfrudum, Emphyteu- Rs fim ; aut feudum à Dominó conceffam Qs » ditimr íolüm poffidet nomine íüó quó ad do- minium utile, fecüs autem quó ad. do- Mcuai zninium directum. Hinc cap. Clerici 16. FO : ,qllö quzft. 2. univeríaliter ftatuitüur , d f €a, quz primario poffidentur ( id eft ii nomine alterius ) in jus proprium pra- Il fcriptione temporís non poffint revo- It cari.. Quod proinde longé magis di- fs cendum de illo, qui rem aliquam potii. 'dlll]]]m uc&ta &c, econ- dct pro commodata,cond & tra Qu J - - / Difputatio VI. Arti, £l 339 lttrin t 0. tra pote(t tutor przícribere ratione fui pupilli, Profetfus nomine fui Ordinis . Religiofi , fervus nomine fui domini , po. i F. filiusfamilias nomine fui parentis &c. quia ícilicet przdidi potfünt legitimé Q dtiy offidere nomine alieno. P F -. Conítat. 3. Quód prafcriptio (e n Oh 227 VÁcopi, extendat ultra limites poffeffionis civilis, licaf juxta illud: non plus ptefcriptum, quàm — pofleffum. . Hinc fi quis prefcriptione ) lormine t ton legitima obtinuiffet jus colligendi deci- mas intra fines alienz Ecclefiz, non ta- Jiri Q men propterea ptaícripfiffet jus colli- vt gendi decimas ex novalibus alienz Ec- J o« clefie, quia fcilicet illas decimas nun- Ddri , quam antecedenter poffedit , ideóque i nec preíctripfit , üt ex cap. 29. de deci: xkfn (d« mis conftat, Similiter fiquis obtinuif- ynytte fet praefcriptione jus 'colligendi decimas oncefam Q1l d exagris, non propterea przícriberet jus decimarum ex vineis, & poffidens fola TU paícua in fylva aliena non praícribit hac tríi1b, poffeffione jus lignandi, aut venandi in qi eadem fylva &c. quz pariformiter pro- i el inde aliis cafibus applicanda fünt, ob- ? p fervanda tamen , quód jus prefcriptio- a ne obtentum poffit.fe extendere ad mi- qgs Ü J nus contentum iü majori, quemadmo- m dum jus ducendi plauftrum , vel agendi ( u udit jus [ equum peragrum alienum incl E ambgf 1 940 Tr;zäaiüs de 7ure"ö- ïüjiitia; - » fambulandi , ideóque fiquis primum pra- «v criptione obtinuiffet , hoc ipfo parifor- ;9, Q mitcg obtinuïlfct fecundurmn, ii gOt 4 qlo neg ARTICULUS IIFI. s ado t Preno 4n, €À qualis titulus a legiti- & amam préfcriptionem requiratur? wütin t Ts olt ä78 Ranot. 1. Quód titulus fit fundamen- P . tum poffeffionis , feu caufa aliquid i 1 poffidendi , tanquam fnum , cujusmodi d qu eft titulus emptionis, donationis &c. üt into, 4 Num. 34. di&um eft. Caterüm injure trrei du civili omnes tituli ad $. fequentes revo- MITUT cantur , fcilicet pro foluto, pro emptore, "tty d ro herede, pro donato, pro derelicto, mils « pro legato, pro dote, pro fuo &c. ubi advertendum , quód nomine ultimi titus N Vib li fcilicet pro fuo, omnces reliqui à ptz- AOX ( cedentibus diftinái comprehendantur , yalumy cujusmodi eft plantatio, ædificatio, fpe- Tityr j cificatio, mixtio &c. Pranot. 2. quódalius fit titulus verus, Xtetuf, ] "ii qui fcilicet re ipfa fubfiftit , & eft jure alur validus , prout contingit, fi intercedat donatio legitima , aut emptio. Alius And autem fit titülus apparenter talis ; quod l , Rs fimpliciter contingere poffe mox patebit. lt mi«- Interim advcr;cndum, guöd hic no ne W [ T * : i hs Diffutatio V, Artic. fWl 345 li. ne tituli veri non intelligatur titulus ju-, ftus có , quód hic latiüs pateat, & ap- plicari poffit titulo etiam, apparenti , Il quando nempe intetcedir bona fides, li €ét adio reipía effet jure invalida. (] hi. Pranot. 3. quód titulusapparenter ta- Mlri lis in tres claffes dividatur , fcilicet co- loratám , exiftimatum , & prefumptum, It Titulus coloratus dicitur, quando re i- fuliqid pía fübfiflit a&tio per titulum fignifica- utodi ta, feu ex aliquo defedu occulto inva- Q Ut lida, quemadmodum contingit, (i fiat iL ij donatio , aut venditio ab illo, qui puta- 1010 batur rei donatz, autvendite dominus, cim re ipía talis non fuerit. Titulus exi« Tntrt rtldo, ftimatus dieitur, quando putatur , in. . ubl terveniffe adtio per titulum fignificata , quz tamen re ipía non interceffit , ot fi N i quis putaret rem fibi effe venditam, cüm Vr , tamen ecadem fuerit donata. Titulus li, f prafumptus dicitur, quatido folüm prz- fumitur interceffiffe aliqua actio, fedig- noratur, quanam , aut qualis illa fuerit, UO AL jure üt fi quis poffideat bona fide rem tan- quam fuam, determinaté autem nefciat, :rccQat anillam donatione, emptione, hzredi- Al , qui tate,autalià fibi a&ione acquifiverit. His prxnotatis patcbir. Dico 1. Adlegitimam prafcriptionem d 279 s neceffarium effe titulum verum, feu re J 2 ipía b 242 TraBatus de pure & fuflitia. (Wlf.mïï ipía fubiftentem, ità communis, & cet- fj ta fententia, Probatur: namtitulus verus, Wt* Ó feu re ipía fübfi(tens , àüt valida emptio, qedit ! donatio, &c. fe folo füfficit. ad obti- nendum dominium feclusà continuatio- ;A-Co ] velcit ne pofieffionis per tempus àlege ftatu- tum , (i accedat traditio rei emptz , do- ergiri filtum natz &c. üt ex L. traditionibus Cod. de vedium padis habetur ; ergo. Nec obftat 1, i diqus quód juftus titulus ad omnem przícri- j d ptionem fit requifitus juxta L. 24. Cod. de rei vendicatione. Contra enim eft, hi lii vlighr 'quód nomine tituli jufti intelligatur titu- du ho lus apparens conjun&us cum bona fide, foitel de quo Articulo fequenti dicendum erit, anpoft Nec obftat 2. quód juxta L. ultimam Cod. de ufucap. pro herede,ufücapio non at er g w rxcedente veró tituló procedere non uer poffit. Contra énim eft, quod hoc in- telligendum fit, quando res ob circum. fio r ^ f l ftantias eft tituli incapax , quemadmo- dum contingit, fi quis alterius adhue vi- Mdejun ventis bonatituló heredis occupet. Hirie Dico. L. 3. eodem Cod. ftátuitur, quód opi- ln f nione falsà mortis pro harede poffeffio t Tj rocedere non poffit, L 280 Dico 2. Ad prafcripti onem tempotis li TM ordinarii , quod folet effe triennium , aut folius temporis longi fcilicet 10,aut It 12, annorum neceffarium effe titulum ( Q fpecia- li Difputatio VI. A;tic. Ilj. 343 nmi;' &EC[. fpecialem , ut non fufficiat titulus meré lw prafumptus, ità cofnunis fententia. Pro tj batur : nam abíque titulo fpeciali non ïl.'il r M procedit uíucapio longi temporis juxta N L. 4.Cod, eod. preterea juxta Caput 4. de rl pr&ícriptioné : bona fides,& juftustitulus Oa exigitur in prefcriptionibusrerum Eccle- * us Codd fiafticarum E ergo ad praícriptionem t OOf predictam univer(aliter requiritur titu- 1 preí(r lus aliquis fpecialis , quem poffeffor af- , 240 COd. fignaré debet , ; ut legitimé prafcribat $ ttin d hic fiquidem titulus tpecialis ibidem in» putt t telligitur nomine tituli jufti, càm inter- bonafi dum nomine tituli prefümpti à contra. lum erít, rio intelligatur fola bonafides conjun&a |riam cum poffeffione longiffimi temporis, àt nionot patebit ex dictis. Caterüm excipitut «t non longi temporis prafcriprio quoó ad fervi- / icie tutem in prafidio alieno, ad hanc enim D rtüm. non requiritur titulus fpecialis, fed fuf- 400 ficit longi ternporis poffeffio cum,bona idiyt lj fide juxta L. 10. ff. (1 feryus vindicetur. 4 lic - Dico 3. Ad pracriptionem predictam 281 jl (f folüm fufficit tunc temporis titulus co- oefto loratus, quando hic non fundatur in ig- norantia juris. Probatur : quamvis e« ïmpofü nim ignorantia fa&ti favcat praí(cribenti, oniu ut eundem excufet à mala fide, nonta- ï 14 men eundem excuíat ignorantia juris; titii có quàd iíta fupponatur effe culpabilis; 4 fp.m- i Ine « » ;44 ! Tralatus de fure &7«52:?4; "T hinc juxta L, 4. ff. de juris, & faQi igno« rantia, juris ignorantiam ufucapionibus ss umpl negatur prodeffe, fadti vero ignorantiam igm Y syfio col prodefíe conftat; ergo. Exquibus con- ftat, quód fi aliquis bonà fide pre(idium jv emeret à pupillo abíque confenfu tuto- fücete p tis, ignorans venditorem effe pupillum, Tif tunc titulus coloratus emptionis re ipía longi[ümi. | at invalidz fufficiat ad prefcriptionem, quia xic dl fcilicet titulus coloratus eniptionis re i- fa fundatur in fola ignorantia fadi 5 e- dant p contra (i emptor venditorem fciret effe qima pupillum , fed- ignoraret;, venditionena ili uf à pupillo fa&tam abíque coníeníu tuto- tyjs Ál WUO D riseffe invalidam , tunc titulus colorae tus venditionis non füfficeret ad praícri- 3COTIRUI ptionem, fed de hac juris ignorantia ite- M rum alibi redibit quzftio. I 282 - Dico4. Adpraícriptionem predictam i, füfficit etiam titulus exiftimatus, prater« AO quam titulus emptionis, & venditionis, qot hd jtà pariter communis fententia. Proba. A t tur: nam L. 48. ff. de ufürpatione id i- tdfi U fpum verbis fequentibus exprefsé flatui« ttyp tur: fi exiftimans me debere tibi, tra- dam, ità demum ufucapio fequetur , fi WJ ] "u & tu putes debitum effe, alium,fi pu- Es tem mce cx cauía venditi teneri , & ideó &t tradam, hic enim , nifi actio procedat , Wt ,cüm d:sadj pno ;mptorc u(ugapio non fequitut. ergo r -f i Dik:utalia VI, Artic, TL 24$ Al ^ Vr ergo hic excipiatür folus titulus exifti- fnatus emptionis ità , ut hanc przícri- Pütim Wogep, Ptionem neceflario . debeat precedere * emptio colorata inc fequitur, quod n ad praícriptione $ ii o titulo inchoandas GITIN fuficere poffit titulus exiftimatus, Duplis, Dico $. Ad pre(criptionem temporis l tj longiffimi , fcilicet 3o, vel 40. annorum 285 K, qllil W 'fuffcit titulus przfümptus, nifijuscom- munce refiftat praícribenti, aut aliundé Ài e habeatur pre(umptio contra illum, tunc (Qutefe diiovm fiquidem neceffarius eft titulus fpecialis, ni(i poffeffio fit temporis immemorialis, li tUt «ujus fcilicet initium hominum a&n vi« Oi ventium memoriam excedit ; ità pari- telcri ter communis fententia, Probatur: nam Àif« Cap. 1. de prafcriptione in 6. fic ftatui- tur; licét ei, qui rem prafcribit Ecclefia- N] fticam , fi fibi non eft contrarium jus at commune, vel contra eum prefumptio üiion non habeatur, füfficiat bona fides ,. ubi P(obg. tamen eft ei jus contrarium , vel habe. Vil tur przfümptio contra ipfüum , bona /fi- i des non füffitit, fed eft neceffarius titu- lus, qui poffeffori caufam tribuat pra- r,f fcribendi, nifi tanti temporis allegetur TI prafcriptio , ut contrarii memoria,non i €xtet ; ergo. . Ubi advertendum, quód: «di, in textu citato dicatur füfficere bona fi- rrlcuü des ;d præfc;ip;ioncm tempotis longiffi- mi; «j , D j $us Traihatus de Tuve &v Tuffitia. D il n tni, & nulla fiat mentio tituli prefaüm- pti, fed hic intelligitur per ipfam pofle(- quem. K ;Ofams ! ' fionem longiffimi temporis bonz fidei a jatl junctam , üt hic plerique Theologi , & Canonifte obí(ervant. [ « sj vadida 28 . Neque dicas 1. Quódfi juxta textum D allegatum ad preícriptionem , cui refi- grelunpi ftit jus commune , neceffarius ef(t titulus aipitpl fpecialis, tunc eó ipfo ad nullam prz- i d fcriptionem fufficit titulus meré prefume n paci jtidtm j ptus. quia fcilicet omnis przícriptió vi- tuoi, D detur effe contraria juri communi, vi €ujus decernitur, ut fuum cuivis tribua- ütot tut. lii Contra enim eft, quod omnis prz- fcriptio fit quidem contra' jus alicujus Qnoniz privati ,. non tamen fit contra jus com- Nqt? mune, quia fcilicet ipía prafcriptiojure ts communhi inf(tituta eít. $olüm igi- IY tur tünc dicitur przfcriptio aliqua ' effe üm y contra jus comimune, quando przterle- flit o $es juris commünis aliquid poffidetur, fetvitu prout contingit, fi Epifcopus, aut Paro- friptia chus intra limites Ecclefiz alienz poffi- lj lg deat decimas, aut Abbas eXerceat jurif- Md di&ionem Epifcopalem in Ecclefiis Diz- M éefi inclufis &c. tunc fiquidem ad lon- L giffimi temporis prafcriptionemi requi- T ritur titulus fpecialis. dtt | 28;. Nequez. quódtextus al lcgau;s folüm juis €oq; i pl lpquatu't de rebus Ecclefiafticis , ad titu« 4 z Difputatio VI; Artic»; 11;-. 347 MT titulus ille neceffarius non fit ad przfcri- MM puonem longiffimi temporis circa res L profanas , quamvis vidcatur eadem con- u traria juri communi, Contra enim eft, quod jus Canonicum ad preícriptionem Iittg D pradidam exigat titulum fpecialem ob pratumptam malam fidem poffefloris [v aliquid poffidentis przter jus.commune, lat pri ideóque cüm eadem ratio. pugnet con- Dreu, tra praícriptionem circa res profanas, lii j Qhut, vl ficadem pariter fit contraria juri com- muni, hinc ctiam ad illam in caíu prze Q tU di&o requiritur titulus fpecialis, üt Ab- Dijpta. bas in Cap. 4. de przícriptione , aliique As Canoni(tz obfervant, X COT« Neque 3. quód przícribenti fervitu- 286 . tojute tem in prafidio alieno videatur contra- m iri rium jus commune, nam quodvis prafi- y d dium przíumitur liberum , nifi probe- pl tur oppofitum ,juxta L. altius, Cod. de ([dett, Íervitutibus: & nihilominus ad hanc pre- u- fcriptionem ,. nifi illa fit folüm tempo- zl ris longi, nullatenus requiritur titulus ryi- Ípecialis , & ex L. 10.ff. fi fervus vindi- quea cetur , conftat, üt füperius.]INum. 280. yd on di&um cfít. . Contra enim eft, quodfer- feqi vitus conflituta in przfidio alieno fit qui- dem .contra przfumptionem quandam sfoht. juris haturalis.,, non tamerni fit contra Ad pretumptionem faltem ftri&é íum ptam [y juris p 348 Tratlatus de fure Ó 7u2litia. glb jurís communis , üt Abbas citatus Nuà o maz mero precedenti , aliíque , obíervant. ie remoc Expeditius refpondent aliidicendo, quoód i m fervitutes peculiariter. fint exceptz , ut Y )terunï ad ea(dem przícribendas titulus deter. , minatus non fit re di&is qui(itqs. Ex hucufque E! 287 Conf(tat r. Ad lcgiti'mam-præfcriþtio. AT nem neceflarium non effé titulum ve- rum, feure ipía fübfiftentem, adceóque [rim füfficere apparentem , quia fcilicet titü- 3 Nts lus reipía fub(iftens accedente traditio- , [ ne füfficit ad obtinendum dominium fe« fie Ti d) clusà determinati tempotis poffeffione. f& a t Sceundó;: ad praícriptionem ordinarii , , u aut longi temporis non füfficere titulum at meré prefumptum , fed requiri ípecia- u en Jem, vel coloratum , dummodo non fun- i datum in ignorantia juris Clari , vel titu- f lum exiftimatum preterquam, emptio- nufqul nis, & venditionis, cui alii titulum do- nationis adjungunt, juxta $. j. inftit, de lt ufücap. Excipitur tamen longi tempo- vlder lii ris przfcriptio ad obtinendam , vcl ex- tinguendam fervitutem , nam ad hanc tiy non requiritur titulus fpecialis. Tertio: ^ wl M Ad przícriptionem longiífimi temporis Qu fufficerc titulum meré prafumptum, nifi fortaffis poffeffio foret contra feu prater Cula| . ilii) jus commune, tunc enim rcquiritur ti- tulus Uöïagc £ l Difputatio Vl,. Artic. 1. 349 "t N tulus fpecialis ad tollendam prefümptio- AQf, nem malz fidei , przterquam in poffefz "l d fionc remporis immemorialis, fed de di- Wun Wt verío tempore ad przfcriptioncm requi- Ul w fito iterum alibi quæüio'xcdlbiï. [ s ARTICULUS IV. Htj I) v n C qualis bona fides ad pra- n f*riptionem legitimam requiratur? — 298 (tttitj fridli Rznot. r. quód bona fï/dcsz'heoI;o-!- | Ditt f gicé fumpta fit di&amen conícien- NS [[0n, tiz, vi cujus poffeffor prudenter credit, fe hanc rem legitimé poffidere velut Jntj fuam, unde bona fides Theologica fun- tülum . datur in ignorantia inculpabili , ut ví N hujus excludatur peccatum injuftitiz .5 ii hinc TraQ. j- cap. 34. quzft. 1. de bonz fidei poffeffione fic ftatuitur: tamdiu u- tl nufquifq; fidei bonz.poffeffor re&iffimé iim d dicitur poffidere , quamdiu ignorat fe fs de 49 offidere alienum, cüm veró (civerit, nec d et« abaliena poffeffione recefferit, tunc ma. hi le fidei poffeffor prohibetur, Ex quo pa- tet, quód bona fides Theologica fundari «t non poffit in ignorantia craffa, aut affe- por &ata, hzc fiquidem non füfficit ad ex- n,ti pra:!g! cufandum à peccato in conícientia juxta ul illud Pfalmi 68, noluit intelligere , ut be- né ageret, , Pr& us " n 350 Trallatus de fure dv fuflitia, :mij. Pmb Prenot. 2. quód ignorantia, in quá andà fündatur bona fides Theologica poffit l 4 (b ln effe vel juris, vel fa&i, prout ab exem- ! [ þïæl . 'plo pupilli rem aliquam vendentis Numn. qdnott 281, declaratam eft, £licádvertendum; j jl quód aliud dicatur jus clarum , five in- lu dubitatam, quando fcilicer juxta omnes yonid, du certum eít requiri hanc. determinatam t ommicon conditionem ad a&um ;juridicé vali- dum. Quemadmodum juxta omnes ne- vogun jmqitt ceffariuseft confen(üs tutoris ad validam ditpofitionem ipfius pupilli $ aliud econ- ial at d ttà dicatur jus dabium, five obícuram , triesadic quando ícilicet ex ipfis legibus füufficien- x eontin ter non conflat, hane, aut illam condi- dnam d tionem' effe requifitan qd valorem ali- cujus adtüis. , ia Praenot. 3. Etfi ignorantia juris Clari, t 8 .mief uantumvis eadem fit vincibilis, poffit Y cífle Theologicé inculpabilis , adeóque yelcri . Di non obfter bonz fidei T.heologicz in ta- n (if , ]i cafu ; nihilominus eadem obftet bonz fidei civiliter confideratz , eó quód ig- ?(iiühl norantia jutis clari inducat malz fidei ! u |qu prafumptionem. His prznotatis PT Dico r. Ad omnem legitimam prz- W ii fcriptionem fimpliciter neceffariam effe QOliy bonam fidem T heologicé fumptam, & Ácip VO y quidem toto tempore prafícriptionis currentis, ità communis , & certa fen- Nl i tcn- l, Di[putatio Vi, Artic, VI,. 3jt ^l [ tentia. Probatur: quia id expreísé de. Wtf finitum eft à Concilio generali Latera- T nen(i fub Innocentio IIl. relato cap. ul- m timo de prefcriptione. Quoniam omne; T quod non eft ex fide, peccatum eft,Syno- , l, üïf ! dali judicio definivimus , ut nulla valeat Atd Qs abíque bona fide prafcriptio, tam Ca- FCnihat nonica, quàm civilis, cüm generaliter le pl fit omni conftitutioni, & conífuetudini T5 f derogandum,quando ab(q; peccato mor- Iviüdim tali nequit obfervari 5 unde oportet , ut D iudeton. qui przícribit,in nulla temporis parte ha- Ytinm, beat rei alienz conícientiam. Hincleges fice- civiles alicubi negantes ad inchoandam, TO vel continuandam prafcriptionem ne. ceffariam effe bonam fidem prafcriben. E tis, corredz funt per jus Canonicum , & Chri, ideóque etiam juxta regulam 2. juris in X 6. malz fidei pofleffor ullo tempore non . pracribit, ! at Dico2..A z inti d legitimam prafcriptionem 299 frotz non fufficit bona fides Theologicé fum. ruöd ]g. pta ; (i hzc fundatur in ignorantia juris clai, quantumvis inculpabili in foro ? fiei conícientiz, ideóque requiritur bona fi- uUieA des juridicé fumpta. Probatur : nam conditiones requifitz ad legitimam prze« mdi 4d, Ícriptionem dependent à jure pofiti- vo humano, vi cujus fcilicet inducta eft lpnoüb [ Í praícriptio , íed jus pofitivum requitit , [ bonam . D Traflatus de jure dq- iuüiria. n 35';-" bonam fidem juridicé fumptam , nam Q a ,iat L. nunquam ff. de ufucap. univeríaliter d Q dicitur: nufiquam in üfücapionibus er- Á rot juris poffefforibus prodeft, — Simili- jdienz; d ter L. 4. ff, de juris, & fa&i ignorantia ip.D4 qativo fic ftatuitur: juris ignorantia in ufucae ,pione negatut prodeffe, fa&i a üte ige a, idqmd Dénique f norantiam prodeffe conftat, tuiodfitd L. 2, ff. de emptore: fi à pupillo emeris, et(i (cias , pupillum effe , putes tamen gt o f pupillis licere res fuas fine tutoris autho- titate adminiftrare, non capax es ufus, m g quia juris error nulli prodeft. In quibus ho t omnibus univerfaliter ftatuitur , quód waumx juris clari ignorantia obftet prafcriptioni , ( ]egitima. uf [ Objic, 1. contra primum. Licét pof- ani I 291 feffor dubitet, an res poffeffa fitaliena, $, V nihilominus poteft legitimé prafcribere, Al ergo non requiritur bona fides Theolo- As ica faltem illa, quz.confiftit in dicta- iil mine confcientiz, vi cujus poffeffor pru- W16), denter judicet, fe poffidere legitimé hanc rcm velut fuam. Conífeq. patet: quia üiné j iti, al fcilicer dubitans ,' an res poffeffa fitalie- D na , nequit formare pru dens judicium , ln ^lhni quód eandem legitime poffideat velut [ X fuam. . Ant.probatur: nam juxta Cap. g ; fuperiàs ciratum, ad legitima m przícri- fi poffeffor bna!mm ptionem fufficit bona fides; non &if g üll - Difputatio VI, Artic: /IV.-,r 313 ET non habeat conífcientiam reialienz, fed, t f en qui dubitat , eó ipío non fcit rem effe clsl.mln alienam, adeóq; non habet conícientiam rei aliene ; ergo, * l 'WUA Y Refp. D. ant. 4 Ut Si ftante dubio puré fpe- culativo poffit formare judicium pra&ti- | äll[cmgæ cum, ídquc réflexum de legitima poffef- Dttis fione, C.antec. fecus N,ant, & confeq. D t (5 tf Ratio diftindionis eft : quód ftante du- bio fpeculativo , an res fit aliena, poffit Qb lo« tamen fübinde prudenter formari judi- L li, liqibs cium pra&icum de legirima poteftate , ideo regulariter loquendo , fi dubium I, ( practicum occurratcirca initium przícri- t ptionis , tunc quidem per illud tollitur bona fides Theologica , fecus autem fi " Wt occurrat folüm poft inchoatam poffef- iuietty fionem , üt hic plerique Theologi, & [b Canoni(te obfervant, Hoc veró exinde Theolo oftenditur, quia dubitans: an res fit alie- j d ra, injufté agit eandem occupando velut drrpr- fuam có, quód tunc juxta regulam 65. molunc juris in 6. in pari caufa fit conditio pof- r qui fidentis, adeóque cum ante inchoatam (l« rei poffefonem hazc fuerit penes prifti- jdum, ninum dominum, hinc jura eidem fa- ; veli vent; econtra poft inchoatam bonà fi- u O , de poffetffionem ftante dubio , & adhi- at bitá tufficienti induftrià jura favent pof- feffori fe , quenti, juxta regulam jurjs fupra polïculïünf «itatam ; u - ) 1 2 L d gy4. : Tm&ai;: d? fure 6- 714'/?2&43 gfoers C 492 Objic.2. Servituti rufticz , aliifque obligationibus legitimé przícribi poteft áperloum íeclusà boná fide Theologicà prafcri- r o bentis ; ergo. Anteced. probatur j nam bona fides Theologica . nequit at n compohni cum fcientia juris alieni ex « di&is Numero 288, fed flante pradi- gefioni & (cientià legitimé przícribi poteft fer- i, o i vituti ruftice , alií(que obligationibus ; sj at üt oftenditur ab indu&tione, Sic ftante s9ntum: fcientià,, qua Cajus novit fe obligari, ut mdm t "litio concedat tranfitum per faum pre- F af fidium &c. aut fiíco Principis perfolvat spiifone mul&am pecuniariam &c. poteft legiti- vtm a mé preícribere c'ongra(obliga:ioncs; er- t0pttii tontt olllcfp. N.ant. ad prob, D. tixai. bona fi- ag des Theologica nequit componi cum a at fcientia juris alieni, quando urget obli« Oscat gatio ejuídem , C. maj. fecus N. maj. & g t fic difindà min, N. confeq. — Ratio di- ftindionis eft : quód bona fides Theo- Ti Curi, il T| logica componi non poffit cum notitia ttt, f juris alieni, quando urget obligatio pra- ftandi debitum juri alieno, fecus autem sifüts D fi predida obligatio non urgeat, quod AU toties contingit , quoties alteri non eft At abfoluté debita actio, vcl paffio, fed fo- lüm facta fuppofitione , quód alter exi- li P&lüm m , fic fs gat han; acionem , aut paffione M Qajus Ti li Dï/putafir;'zl'lï : Artic, W. : , 9fv d üü/q[]c Vr . Cajus fciens competere Titio jus tranfe- V v undi perfüum przfidium, quidem obliga- tur.in confcientia , ut Titium tranfire L, r K tsj volentem non impediat, non tamen ob- T ligatur eundem monere, ut jus tranfeun.- di exerceat, ideóq; hicfi ftatuto tempote TC p potel i jure fuo non utatür, tunc Cajus praícti- titibu, bit, & quidem bon$ fide eó, quód du- rantc praícriptione' nihil egerit contra Sicant jus cognitum alterius. Id ipfum etiam Mp t lum dicendum eft de obligatione folvendi mul&am pecuniarum fiíco Principis füb lat conditione, fi exadtor eandem petat &c, tlrii It t interim in cafibus predicdtis potiüus ab altero perdi jus fuum per negligentiam, quàm contra illud pofitivé prafcribi , x fi« Yi Qu complures cum Abbate in Caput ulti- mum de preícriptione obfervant. gl Objic,3. contra 2. Bona fides Theo. Va d Muto d logica poteft componi cum ignorantia 293;' 3 juris clari , quando fcilicet hec non eft ^ TI4Q« culpabilis Theologicé, feuin foro con- 1004 li r fcientiz , fed hoc ipfo talis igonrantia non obftat legitimz prefcriptioni ; ergo. um Maj. eft certa, min. próbatür: nam le- , qui pon d ges reprobantes ignorantiam juris clari fundantur in przíumptione male fidei,, dl üt patet ex regula 83.juris in 6. qui con- Jec o tra jura mercatur, bonam fidem non pre- füumitur habére , fed hxc prefumptio ( X ! non bi 36 T*ra&dtu: àe furí r Tufiias non habet locum, in foro conífcientiz ,. ydum ) iiggoa in quo fpe&atur fola veritas 5 ergo. l. - Refp, C. maj. N.min. Adprobat. D. lþfl(ïms f mj Fundatur in prafumptione malz gploltot fidei, fic tamen ; ut etiam irritent pra- fcriptionerm , licét re ipfa fit bona fides vis t 'Theologica, C.maj. ut eandem non ir. &i r exthins: ritent, N.maj. & conc. min, N,coníeq, npatiüm j Ratio diftin&tionis eft : quia licét tranf- mitreretur , quod leges reprobantes ig- T r üdis V norantiam juris clari. eatenus fundentur in prefumptione malz fidei Theologi- ln cz, quatenus hzc przfumptio potuit ef- on ob íe motivum faltem fecundarium exclu- I G 1 od dendi à pracriptione legitima ignoran- tiam juris Clati , nihilominus exinde vt at nullatenus fequitur , quód leges volue- rint prefcriptionem fubfiftere velut legi- ä'mlml&c timam, fi ignorantia juris non fit Theo- gia logicé culpabilis , quia feilicet leges ad- iatekt du&z Num. 29. univerfaliter ftatuunt 1100 timt rzdi&am iguorantiam obítari praícri- d pra ptioni legitimz przfcindendo, an cadem 'ürit inforo conífcienti fit culpabilis,vel incul- "efe pabilis, hinc potiüs dice ndumeft, quod le- Vr ges ideo reputent ejufinodi praícriptio- H nem velat illegitimam , quia nolunt jus Btin faverc adobtinendum lucrum illis,qui jus d iT clarum , & indubitatum ignorant. lf risf ftgjrimz :9.4,; K-Okbjic. 4,. Poteít dari -ignorantia ju ar) 4 P ) Mi Difputatio 1. Artic W. 37 .Clati etiam ïgridicä inculpabilis, fed ta. ) (]Eol L0 lis ignorantia non obftat legitimz pra- li " N fcriptioni, nam minorenibus, militibus, foeminis, &-ruftico non habenti copiam It Dotils 'contultoris non vertitur vitio ignorantia juris juxta L. 9. ff. de ignorantia juris & ID nj faüi, Min: autem probatur: quia leges A r KO t 'excludentes à legitima praícriptione ig- norantiam juris clari fendantur in co, tsj quód nolit jus favere illis, .qui ignorant dntr ex di&is Num. precedenti , adeóque (i Tij hzc ignorantia fit juridicé inculpabilis , potud non obftabit legitima preícriptioni. ( edi. Retp. C. maj. D, min. Talis ignoran- TIott- tia non obf(tat legitimz przfcriptioni, (i erinde leges preícriptionem irritent praecisé in AOUUC . poenam 'hujcs ignorantiz, C. min. fecus hu lg« JN. min, & conf. Ratio diftin&ionis eft: r quia licét certum fit, per leges excludi hd à prafcriptione ignorantiam juris clari, at non tamen propterea certum eít, quód | præfcri- leges prefcriptionem irritentin poenam m : hujus ighorantiz ; 'an. veró fimpliciter dincul. , velint effe conditionem requifitam hu- üdle jus ignorantie carentiam pro legitima "tiptlo praícriptione , otitur divería Theolo. unt J gorum fententia , ex quibus alii cum s,quuus Leffio lib.2 de jure, & juítitia negant , Y ignorantiam jurídicé culpatam obftare t » lcgitim? preícriptio ni ex fundaménto 3 fupc- b $358 — frabattis dé 7u:.;e & fufitia, alii econtra tenent Ms a fuperiós addudo , * bY vfitino oppofi tum €ó , quó d. leges ejuímodi . qeients |praicription em non irritent in poenam (ed univerfaliter ftatuant , a N jgnorantiz , ; m-&D'mm' juris ignorantiam non pr odeffe acquire- re volentibus , füum veró petentibus vial nilonini non obeffe , üt L. 7. ff. de juris, & fa&i sanian j ignorant ia ftatuitur. Utramque fenten- babilem effe plerique fatentur, tits at tiam pro T nec prim 3 ex his przjudicat noftrz fen. tentie, quia fi ignofantia fit juridicé in- jdligeni wl i culpata ; non tolit bonam fidem iuridi- f lt cam. tínis 0 Objic. g. Licét ignorantiax juris clari E dina- N qui obftaret prefcriptioni temporis or Aiotem t rii, aut folüm longi, non tamen o bítat prafcriptioni te mpotis longiflimi ; ergo. tt at nam ad przícriptionem N Ant. probatur: temporis longiflim i füfficit bona fides ; iB 'Theologica cum titulo prefümpto, hinc lgt o t d licét titulus coloratus in ignorantia juris clari non füb(iftat, fupplet tamen prz- DI fümptio, imó cüm juxta L. 8. Cod. de 9 Q raícriptione 30. v€l 40, annorum ne- 4 Y eeffaria no n fit bona fides , eó ipfo fe- Wt quitur faltem neceffariam non effe bo- hi P-f-mfu « nam fidem : juridicam , quia fcilicet jus ! A j civile folàüm eatenus correctum eft per BUX g'lfrm jus Canonicum, quatenus illud.negat re- quiri bonam fidcm Theologicarh ; €e€ l'go- Wa Refp. ! Zj DifputatioVI, .&rtic. l, 359 VUtfty -Refp. D. ant. Praícriptioni temporis od Utrm longiffimi non obftatignorantia juris cla- . 1É refi(tentis, feu a&üm fieri prohiben- ! ültw[ tis, N. ant, jutis clari non refiftentis, C; f At ant.& D.min.N.conf. Ratiodiftin&t.eft: Pfltm j quia licét plerique affirment przícriptio- ld iij ni longiffimi temporis non obftare igno- ue fett rantiam juris clari, & indubitati, nihilo- m minus Coyaruvias parte 2. Cap. Poffef- z en Itl for. $. 7.aliique obfervant , id folüm intelligendum effe , fi jus clarum non 1. refiftat ,. prout «ontingit, fi quis bonà 1 C fide adeat hzreditatem ex teftamento minüs folemni, quod putat effe lcgiti- Qrdia. mum , quia fcilicet jura non prohibent Loblit aditionem talis hareditatis. Caterüm . totum argumentum licét concederetue Q juxta multorum fententiam, quam de- m fs íendit Haunoldus, non tamen id ob. yo,tx ftaret conclufioni, in qua' principalitet ntajrs agitur de praícriptione ordinaria , non Wu- autem extraordinaria , feu lon giüïmi w de temporis, m Y« Objic. ultimó, . Saltem ignorantia «j'u- 296 fo ( ris clari non obftat prafcriptioni legiti- (ebo- mz quó ad fru&us perceptos ex re alie- t na, fi adfit bona fides Theologica poffi- d dentis; ergo. Ant,probatur: nam juxta $.15. deinftit, Siquis autem à domino , gga[ li fi- TA quem dominum effe credid v it, bonàá i 4 € A^ a qvatiatus de 71&?/ g ouflitia, 360 o t de fundum emerit , vel ex donatione , aliave jufta caufa zqué boná fide acce« ag ivl jb f perit , naturali ratione placuit fru&us, qrínpitet uos petcepit , ejus cffe pro cultura, & ideo fi pofteà dominus. füpcrvenerit, & qria ol FO ( fundutn vendicet de fru&ibus ab eo ac- ATT ceptis, agerc nequit, fimiliter ex L. tex- tu. L, 28. ff. de petit. hzredum, ubidi- dul d Carlt V. citur, poffeffionem reialienz, qua do- ló catet, licét in jure erret , non effe vt duf Y predonem, gloffa ibidem fic concludit, fi non eft przdo; ergo facit fru&tusíuos, afit hn & fic juris error t d. ei prodcf*c m acquirene TuUdentt do ; ergo. av Refp. Tranf. ant. cum füa probatio: ne, N.coní. ham hic agitur de praícri. am &j ptione rei exiftentis, cüm tamen in ca- BX fu addu&o folüm agatur de przfcriptio- du s q ne quoó ad fru&us confumptos à pofícf. iicm, fione bonz fidei, ut nec in fe, nec in zquivalenti ampliüs exiftant , quod to. ttgirit ties contingit , quoties poffeffor exinde n ( pon eft fa&us locupletior, üt L. 28. - dui, 11. ff. de petit. haered. ftatuitur. iNec Atl obítat gloffa in legem citatam addu&ta Wt có, quód hac non affirmet talem . pof- u Ícfforem . omnes ructus facere fuos , j um nam mox fübjangit: vel dici, quod hic ^ li non dicit, quod fit bonz fidei poffeffor, urig nc L Q vclfgc,iat fru&us füos, de quia no prz- L | Difput?tio VI,- Artic. WP 36t Mp predo &c.. ex quibus patet gloffam alle- V ittes gatam intelligendam effe de folis frui- i ln p bus boná fide confumptis, - Hinc licét Aranímitteretur , quód juris clari ingno- Yl rantia non obftet pofleffori fidei , , »t L- M quo ad.fru&us confumptos, üt Leífius affüirmat, id tamen non przjudicat con- , Ubid. clufioni. Ex hucufque didis Que do. 10n effe . Conftat 1. quód adomnem legitimam 297 - praícriptionem.tum ab initio, tum per Xl ecuríum temporis fimpliciter neceffa- duf ria fit bona fides Theologica confiftens . QQuitt in judicio practico, vi cujus poffeffor prudenter judicat fe hanc rem legitimé db "uN poffidere velut fínam: hinc dubium pra-: Qicum de legitima pofleffione femper « J opponitur bonz fidei Theologicz, lon- To- gé magis autem opponitur eidem certa d notitia, quà poffeffori conftat rem effe- N aliénam, ubium autem fpeculativum m regulariter f oquendo excludir bonam fi. t dem, fi illud occurrat füb initium pof- M. feffionis , quia tunc prudenter formari N non poteít judicium pra&ticum de occu. (lnda patione rei. alienz, có quód tunc poffef- w 1o faveat priori domjno , fecus autem 108 , i dubium occurrat. poft inchoatam bo. ii ná fide poffeffionem, fi tamen adhibca- [&ühf; * tur fufficiens induftria ad inveftigandam . . r rci veritatem , quia licét dubium hoc p* " fpecu. D $62 Trattatus de Turt e» fuflitio: - Qp D) fpeculativum per talem induftriam nor (non OW'C tolleretur , adhuc formari poterit judi- ; oblcuri cium pradicum de licita pofleffione fun- yrantà datum in regula juris, quód in pari cau- qye non d fa melior fit conditio poffidentis. &58 ^ Conítat 2. quód bonz fidei Theolo- pgic, s jl gicz non obftet notitia juris alieni,quan- al do jus alienum non obligat nifi condi- tionaté fcilicet füb hac , aut fimili con- (deniz t g (ond ditione ,. fi alter exigat actionem , aut paffionem fibi debitam , hinc fciens fe sioul obligari ad promittendum alteri triticum iiv yt aut tolerandam (íervitutem rufticam quà erlltrt 1 Mi ad jus pa(cendi, hauriendi aquam &c. vel etiam ad períolvendam mul&am fifco tite, qu tb Th Principis, non poteff quidem boná fide impedire alterum ; fi'predi&tam obliga- m il tionem impleri velit, poteít nihilominus EU E bonà fide diffimulare, fialter jus füuum negligat , ideóque decuríu temporis il- lut p Kcpois lud penitüs amittat, econtra quando ob- tiem no ligatio juris alieni non eft conditionata fub adducta conditione, tunc notitia c- 1tltlo H tdcen juídem obftat bonz fidei Theologice ad preícriptionem requifitz, ideóque fciens "t fe effe debitorem x contradu mutui , ET Emphyteufis, condu&ionis &c. nequit prafcribere immunitatem à debito,quan- Bl tumvis alter pofitivé ift ud non exigat, Bo eri. imo ejufdem oblivifcatu. r r , Ut hicïpl lii u on- guc*ob(erxranr. [ Á pifputatioVI, Artic: TP 365 TM — Conflat . quód legitimz prafctiptios ? Noiud. . ni ponobf(tet ignorantia fadti, nequeju. ris obícuri ignorantia , obí(tet autem ig. D. norantia juris clari, & indubitati, adeo- Dj iT que non füfficiat fola bona fides Theo- logica, fed iníuper requiratur bona fi- D tliqu des juridica , cui opponitur ignorantia ll CONd, predida, quantumvis eadem in foro con- Ti n fcientiz eflet inculpabilis. ' Ratio eft : Ts dU (itty ( quód conditiones requifite ad przícrie ptionem legitimam fint indu&z jure po-, Itfitum fitivo humano, adeóque cüm iftud uni- N mqi d ud verfaliter excludat ignorantiam juris cla- ri, hinc eadém obflat prafcriptioni le- 1 fíco gitimz, quamvis componi poffit cum V fide fide bona Theologica. ^ Atque hoc fal- jigt. tem intelligendurn eft de praícriptione Quinus ordinaria, etíi complures Thcologi pro- ] babiliter affirment , candem non ob. u l ftare prafcriptioni extraordinariz , feu od temporis longiffimi , quz titulum fpe- Jonut eialem non requirit. fed fundari poteft ( t« in titulo meré prefümpto. Id iptum c. (cad tiam dicendum eft, quantumvis hacig. (ciens norantia non folüm ceffet Theologicé , 'lllUi ! fed etiam juridi£é inculpata, prout con- tingit in foemina, milite, &c, có quód nequi Qu leges nou videantur excludere hanc ig- p norantià à przícriptione legitima in poe- en- p nam ipFus ignorantiz, Oppofitum djïc u unmx d Di E Tratlatus deTure &Nïujfiti;. ..dum etit, fi quis conrendat , praícti. gefot in ;H jio W ptionem irritari precisé in poenam igno- T Áit rantie juridicé culpabilis , que utraque ällldtma ( vfcntentia probabilis et. — . qarit t gcediri — ARTICULUS V.. if ircatigh — hn auGloris bona fides profit , C ninua mala obfft fucceffori eju[dem d le- D (feditum gitimam pm[criptic'nem,? qi «t gt 1 300 Razn. r, quód definiti temporis pof- A. feffio ad legitimam prafcriptionem ub d i t requifita non debear neceffario effe pe- nes eundem poffeflorem ; fed ab une 1 quit tanquam auctore inchoari .. & ab altero " Va fta Qu t tanquam- fucceffore compleri poflir ; i- d deóque fi Cajus przfidium alienum , a cujus przfcriptionem neceffarii effent ro. NT -t anni, poffediffet quinquennio, tunc po- teft Titius (ucceffor per aliud quinquien.- Nf nium continuare: poffeífionem , adeóq; 1 (ehtt ^ li completà prafcriptione dominium obti. nere. Secundó , quód hic aliquis dica: Nüpraf tut fücceffor. univer(alis ,. qui fcilicet ti- Vi tuló haredis füccedit alteri, five deiade d re ipfa fit heres univer(alis ,/nempe quó &i ad omnia bona defündi, five tolüm fit ml&lïw p hres particulatis quó ad ceriabona ità, ut al?os, cohærcdesh habc;t. Alius dicitür fccompï. p6* 'fucccf- » "B - l l.p l [ , D;'/pumim: fttic. V. 367 fucceffor fingularis, qui-fcilicet quocun* Tiro, üe alió tituló feu gratuitó, feu onero- A o fuccedit alteri ,, modó non fit hares ejufdem, cujuímodi eft donatarius, le- gatarius, emptor, &c. Tertio, quód Jj fucceffor in duplici fenfu poffit effe pof- fcflor malz fidei , primo re ipía (cilicet, "T ul üt contingit, fi ante elapfüm prafcriptio- nis terminum cognofcat rem poffeffam effe alienam , in quo cafü certum eft , quód eidem nullatenus pro(it bona fidés Vs au&oris inchoantis poffeffionem. — Se. protem cundó fidione juris, quando fcilicet ma- eipe. la fides au&oris- derivatur in fücceffo- 1D uno re m, quantumvis ignorantem, quód res dltero poflefía fit aliena. His.prenotatis ftr,i- . Quzr, 1. An bona fides auGoris pof- 301 m,al feffionem inchoantis profit fucceffori bo- d. nz fidei ad hanc continuandam, adeóq; j implendam legitimam prafcríptionem ? itgien Refp. affirmativé cum certa, & commu- At ni fententia, Ratio cít: nam juxta $. m at 12. inftit, de ufucapione, & longi rem- jj dct: potris prefcriptione , diuturna poffeffio, jct t quz prodeffe ceperat defuncto, & here-- dciod di, & fucceffori bonorum prodeft, li- cét ipfe fciat przfidiumalienum effe &c, .pcquö yim lt intellige poft impletum tempus prafcri- oni iläv ptionis ab anteceffore inchoatum, & à íc completum, — Similiter $. 13, codem T. fit . Pcafui".' 1 * 4 ? 'DiW 356 1 tm&at?: de fure & fuftitia. jdis t fratuitur: inter venditorem , & empto: idoett * rem tempore pofleffionis continuari, du futd Id ipfam quó ad teftatorem , & legata- g iX rium, donatárium , & donatorem L. 15. qumitmd ! ff de acquiren da poffeffione flatuitur. L.3, Tra&. 1. Cap. 8. alii- — vois p Exquo Laym. wi t due concludunt , fimiliter difcurrendum lod effe de fucceflore in beneficio Ecclefia- T. hoatam à füo antecefío- vedeiodet ftico, ità, ut inc imtoton fc bonà fide po ffeffionem ulteriüs con- vt Ts tinuare, & praícriptionem. abfolvcrc i Qu poffit.. , QU Quzr. », An mala fides anctoris obfit 2802 i cceffori univerfali , five hzredi imme- Q80pI, tt) d diato ad-legitimam prafcriptionem, ut quantumvis hic bonam fidem habeat , PT e , aut continua- IN praícriptionem inchoar affirmativé: fal- Q3 re non poffit ? Retp. Qbris Qol | tem quó ad prefcriptionem longi tem- paltipio poris, àt communis, & certa fententia docet. Probatut: nam hzre s immedia- de- UG tus ità repraíentat perfonam defunüài, m den Vtt j ut mala fides in cundem deriveturjuris- r al fidione, quantumvis neíciat, rem pof- feffam cffe alienam,, prout $. 12. inftit. ET Wi d de ufücap. ftatuitur , ubi poft textum N. K pracedenti allegatum ità fubjungitur , nl fllquxmm quodfi ille initium juftum' non habutt, À d haredi, & bonorum Poffeflori ignoran- 1. ff. de Wa ti poflcílio non prodcít, & L. ; diver- ] . . Difputatio VI.. Artic, F. . 367 n divcrfiä tem P Qu fic hàbetür : oralibus prefcriptionibus j cüm hzres in jus otmne l l&gm. defunc&i (fücced at, ignoratione fua de- m fundi vitia non excludit, lii . Atque hoc tantüm intelligendum effe de longi tem. :äp. n potis pretcriptione patet ex $- fequenti, Id ubi fic ftatuitur: idem juri Ecceín offeffi s eft, cüimde longa p H Ione quztitur: neque enim. Yecef redé dcfendetur, li qu dei ratio non tu catur. cüm exordium ei bonz Ex quibus patet, Mre quódfíi Titius hzres Cai j'imediatus ante completam longi tem poris poffeffio- fs f nem, quantumvis à fe inchoatam, feu fj computatam, à die aditz hzreditatis , [1, U certo deprehendat ; non fuiffe à Cajo at , malà fide poffeffam , eandem legitimo Wt« domino rcítituere te neatur, t d 'Quzr. j. Anfimiliter mala fid p &oris ob fit hzredi immediato q uó ad €5 au- 303 pra(cripti N onem ]longiffimi temporis ? nmfdiä- Licét aliqui negativam fenten- ?fuüdi: tiam de fenda 14. juris inió nt cutn Gloffa in regulam mit - €à qu od leges Num. prz- d cedenti allegatze vid eantur inrelligendz de íola praíctiption intt. € longi temporis , imN. commuünior tamen eft affirmativa fen- tentia, quam Leffi jtüt liique tuentur. us L. 2, Cap..6, a- Hbllit) Ratio eft :' quód ma- qotat la fides / poffeffi onis' obítet prafícri- ptioni' folüm lon / f Si/fiïmi temporis, adeó- d ' que ; f Di" Tr;&atus de 7üre é» Tuflitia. 468 Y Mhzxcs E ue clim mala fides au&oris per fiaio. (catin hzredem immedia- j, nem juris ttan gitimt £um, nec qui dem longiffimi temporis yu fs orxícriptio ab eodem in choari ,. & le- t. -Nec obftat , wertt, i itimé compleri poteri . ^ isaceoti quod jus C ) anonicum a praícriptione vie deatur exc ludere folüm ,malam fideía 19 C Wtf re ipía talem , non autem puré fidam, ontrà enim eft ,. iuód etiam jure Ca- fucelon p tigtinem: nonico hzres immediatus repraíentet muni enten ríónam defünái, & füccedat in om- » gationes €j juídem, adeo. a d nia jura, & obli ícis t que cüm teftato r malà fide poffidens fit faciendam reftitutionem , Totij li obligatus ad WE utnunquám] egitimé praícribere potue- & rcfor tit, fequitur i d ipfum effe dicendum de hzrede immediato, m a la fides au- diyutut . Quar. 4- An etiam . tma XXoris obítet. haredi folàm mediatio ? NT & commu- lt a n Refp. negativé cum certa, ni feritentia, Ratio eft, quód pet ft- Itgut cd is mala fides au&oris folüm 1, &O é&ionem jur derivetur in u hzredem immediatum, non at nj ero mediatum juxta Í ilud receptum a- st d onis non datur ft- g w xioma juridicum : fidi &io , ni(i for tafífis here s immediatus cí- Qs i íet fuus, pro ut plerique excipiunt. At- ue hoc ipfü m longé magis dicendum t de alio fucce ffore mediato , qui hzres MT abe- ht IN non cít, üt . 4 inftit, de ufücap. h / tür. » n H l - bilputatioVl. Artic. Vj 365 [5 tüur: fi hzres rem defün&o commoda- lia tam, vel locatam, aut apud eundem lr mnl & IC. depofitam exiftimans hereditariam effe, bona fide accipienti vendiderit, aut do- ktdy, naverit, vel in dotem reddiderit, quam- Tntius, vis acce perit, ufucapere poffit, dubi'qm- 4tt i non eft, . t fin jute Q Quazr. ;, Án auctoris mala fides obfit 305j z fucccífori particulari ad legitimam prz- Wrelcnte Ícriptionem? Refp. cum certa, & com- It Inor. t muni fententia, hanc quidem obeffe fuc- ceffori ad continuandam poffeffionem , (s fecüs autem ad inchoandam à die tradi- fionetn, tionis legitimam prafcriptionem. Pro- T batur: nam poffeffio au&toris eatenus pro« um deft fucceffori ad continuandam, & im- plendam. praícriptionem, quatenus pro- EM deffe poterat au&ori, adeóque cüm huic vito ! poffeífio malz fidei prodeffe non potue- 900 rit ad; continuandam prafcriptionem , ul neque eadem prodeffe poteft fucceffo- $ li ri, ccontra (i (ücceffor particularis com- u putare nolit poffeffionem fui anteceffo- Xf d ris, tunc hujus mala fides non obftabit htüt legitimz przícriptioni, quemadmodum As contingit id ipfum in hzrede, quia fci« nt, licet (ucceffor particularis fi&tione juris cendu? non reprafentat perfíonam auctoris, a- j hi deóque antecefforis mala fides non ob- 1"] ftat inchoandz praícriptigni à die: tra- p [ E : itionïs. uzrj Wi 370 Trallatus. de fure & Zuflitia. Quzt,6. An hocuniver(aliter de qua. [Mlilm tba( 806 ia ^Jfibet prafcriptione intelligendum fit , quód mala fides au&toris non obftet fuc- ilig corp €eífori particulari bona fide praícriptio- qg x ire pout nem inchoanti ?. Reíp. negativé cum communi, & certa fententia, nam ma- Qpatit d la fides au&oris totics obítat fucceffori on i ngi temporis loi g quo ad praícriptionem à fe inchoandam , quotics lcgitimus rei igiumim j dominus ignoravit, rem fuam abaltero itito r fleffam , &. alienatam effe có , quod &f tunc folàüm ptzcedat longiffimi tempo- Qd ris prefcriptio , fecus autem fi dominus m Htl fcivit, idque diffimulavit, ut Authenti- Wi ca malz fidei Cod. de przfcriptionelon- E gi temporis ftatuitnr: malz fidei pof- indotii Íeffore alienante ceffat longi temporis gt i prxícriptio , (i dominus ignoret füuum t fs jus, & alienationem fa&am, fpc&tatur EOY ergo 30. annorum defenfio. Si veró is, tteoli qui putabat eaídem res fibi competere, Confat hoc cognofcens intra decem annos in- vcipti ter preíentes, & 20. inter abfentes, litem t al non fuerit conteftatus, poffeffor praícri- ETU ptioné munitus firmitcr cas ha Authentica citata., i þebit ,fic "i, d TU 307 Quar. ultimó. An Przlati mala fides mm*( | noceat Capitulo bonam fidem habenti ad legitimam praícriptionem * . Refp. - | mum Communiorem cífs affirmativam fen- LT E tentiam ' l ! : Di/þutaiia VI. Artic. F, 971 "u lt tentiam eó, quód (cilicet mala fidesPrz- lati tanquam capitis obfit toti Capitulo f L i üt füo corpori, adeóquc fi etiam fucceffu U u longi temporis priftinus dominus often- Dity, dere poffit rem à Przlato mala fide oc- «upatam, atque poffeffarn, tunceoipfo TR bona fides Capituli malam fidem Pra- 0 IT lati ignorantis fufficiens, non erit fatisad legitimam prafícriptionem, fed res fuo Dilro domino reítituenda fit , de quo fufiüs » Quid agit Reiffenftuel in 3.decretal. depra- | Itmpo. Ícript. Contrarium fentiunt alii, quo- ln rum tamen fententia faciliüs locum in- Iltt- Delon. venit in poffeffione communi, quandg fcilicet fimul Cajus , & Titius rem ean- i pf dem dominió cumulató poffident, tune Imots um fiquidem unius mala fides non obftabit bonz fidei alterius, quó minüs hic me- du dietatem rei poffeffz legitimé prafcribe- TET re poffit. Ex hucu(que diàis 1 Jtt, Confítat 1. quód bona fides au &oris 308 : Iu « prafcriptionem inchoantis profit fuccef-, Vi tf Íori ad hancex integro complendam, ut hic computare poílit tempus fui ante. jt, t cefforis, dummodo ipfemet pariter bo. At na fide poffceffionem ab altero inchoa- tam profequatur. Id ipfum pariformis ybet ter intelligendum eft proportionaliter , RC(P« fi mutatio accedat in perfonis , contra j quas currit: praícriptio, quemad modum 2 ^a2 €ontia- A b 372 /'mäatusxde 7ur? erufitie, gj t contingeret, fi legitimo pre(idii domi- qhtigo no, contra quem praícriptio inchoata eít, füccederet alius veluti haeres ejuf- n quan Y(oe y. dem , üt Laym, L. 2. Theologiz mora- monrui lis Tra&t. 1. Cap. 8. alifque obfervant. Conftat 2 quód, mala fides auctoris us ide (rec at obfit fücceffori univerfali , feu haredi alintn, t immediato, quantutnvis ignoranti ma- lam fidem fui antecefforis , ut praícri- hi g prionem legitimam nec quidem fuo no- mine :poffit inchoare eó , quód fcilicet AV mala fides teftatoris fi&ione juris deriva- tur in hzredem immediatum , in quem Qmmi | tranfeunt omnia jura , & obligationes lii defun&i. Exquo fundamento plerique fengt. affiimant non folüm longi , fed etiam ! longiffimi teniporis poffeffionem infuf- ln ficientem effe ad preícriptionem , etfi ) contraria fententia fit poffibilis. i v m Confiat 3. quód mala fides au&toris non obftét fucceffori particulari hane ig- f i 3unui, ( ignoranti , dummodo non computet l tempus, quo anteceffor mala fide rem t alienam poffedit, fed ipfam prafcriptioné i M inchoare velit, atque hoc pariter de hz- [ ", hm xede folummodo intelligendum, inquem mala fides primi teftatoris non transfun- W NI ditur. :Hic advertendum, quód nomi- pi :e fücceffionis ftri&é loquendo non in- T | elligatur integra' communitas ali cujus li, civi- " ! Difputatio Vl, Artic. V. 373 T ] j civitatis, monafterii &c. refpe&ucivium, aut Religioforum, qui eos przceflerunt. " iNam quantumvis in tali caíu mutentur J s períone , manet tamen femper eadem (tna, communitas , & confequenter fidtione EU juris idem pofleffor, adeóque íi.con- I fari ftet anteceflores malafide poffediffe rem Tf alienam , tunc non currit pracriptio, üt preícr hic plerique Canoniftz obfervant. luono- idict ARTICULUS VI. &t l quem Quanti temporis po[Je[Tr 44 legi- 1Uones tzynam pre[criptionem requiratur triue etim Ranot. 1. Quód res, que præl'cribi 309 inf- poffünt, aliz fint mobiles, quz íci- m licet locó facilé moventut ,. üt pecunia, fuppellex domeftica, animalia &c. aliz a dett veró immobiles, üt domus, agri , pra- hat fidia &c. quó etiam reducuntur ceníus t annui, decimz, ufusfructus, aliáque e- &f . Jufmodi jura. Secundó' obfervandum Xioné eít difcrimen inter perfonas prafentes,& chz. abíentes, nam: prefentes dicuntur, quz que 'àn eadem Provincia domicilium habent, n -quantumvis res, circa quarm fit preícri- norti tio, fit extra Provinciam. 5 abíentes " Veró, quz in diverfis Provinciis domici- jj , lium obtinent. , üt L. 12, Cod. de pre- q d 8 3. Áeripte ? » 374 k-mm:'m ldeæïure (7 ?u/ütia. j fcript.longi temporis ftatuitur. Tertioó fidtifs quod pariter obfervandum fit difcrimen inter eos, contra quos praícribitur: an t a Do Ícilicet rei dominus fit perfona privata , an publica, an Ecclefiaítica? . Monaftc- i rium &c. an communitas profana , üt fto p urbs, oppidum? . His prznotatis flb d ceni f ^ 91 Quzr. 1. Quanti temporis poffeffio ad praícribendas .res mobiles réquiratur ? fuiit : Refp, cum certa, & communi fententia, 1ls t $ gt quód przfüppofitó fpeciali tituló fuffi- ciat triennium , hóc autem feclusó ne- n ceffaria fit pofleffio 30. anhorum, ficenim ts Cicetn ftatuitur principio inflit, de ufucap. ubi ytt, QU abrogato jure antiquo, vi cujus ad prz- vinthat fcribendas res mobiles füfficiebat poffef- siillm fio uniüs anni , cum titulo, & bona fi- i emy fa. de, definitum eft, neceffariam effe pof- feffionem triennalem. Quodautem fe- n clusó tituló fpeciali neceffaria fit poffef- &t t fio 30. annorum habetur L. 3. Cod. de nl prafcript. 30. vel 40. annorum, & Cap. & ul 3. de preícriptione, Hac autem non V fot folüm intelligenda fünt de prafcriptio- wf ne rei mobilis contra dominum priva- W tum , fedcetiam quemvis alium, &con- &j fequenter ejufmodi prafcriptio vim-ha- d betcontra quamcunque Ecclefiam etiam *!l Romanam eo , quód circa przfcriptio- (Otp) e Ci- ylmï nem rcrum mobilimfl nulïübi in jur vili, L: i Difputatio V, Artic. V, 375 : T vili , àut Ecclefiaftico "nern fp:cialis exceptio reperiatur, n u Quar. 2, Quotempore res immobiles 511 d ( contra Dominum privatum . preícriban- tur ? Reíp. Res immobiles prefüppo- ohmxül fito fpeciali tituló. inter praeíentes prz. ]) fcribi decennió, inter ab(entes veró vi- f( cennió, fic enim in principio de ufücap. üraty ftatuitur: Cautum eít, ut res quzdam Utj mobiles per triennium, immobiles ve- I (f ró longi temporis- poffcífionem , id efít li t inter przfentes decennió, & iaterabfen- Áittim tes vicennió ufucapiantur. Exquo ipío 4 ul patet, quód cuilibet anno praíentize a. Qp quivaleant duo anni abfentiz, adeoque Yi fiquis folüm 7. annis prefens fuiffet,tunc Qf« ad complendum prefcriptionis tempus f 6. anni abfentiz requirantur, üt ex Àu- j thentica quódfi . Cod. de prafcriptione tf conítat : Quódíi quis quibuídam annis ( d preíens fit, quibuídam abfens , tuncei. p dem ultra decennium tot anni adjiciun- 1000 tur, quot annis €ó decennió abfuit ; e- itio- contra feclufo fpeciali tituló ad prafcri- primt ptionem rei immobilis requiruntur 3o, icon- anni nulló fa&o difcrimine inter prefen- mdt tes, aut abíentes juxta L. 3. Cod, de eod. yttit uxr, 3,'quotempore res immobiles 312- contra Eecle(ias, Monafteria, Hofpita- tipi j , aut pias cauías praz« fi lþ ; ali(w'e pia,lo,ca 3,4 fC?ib?"' i 976 Sratiatus de lïurcö'?kurüitia. sf 'fcribantur? Refp, Requiri poffeffionem T 40. annorum, exceptá Ecclefià Rornaná , ?U prout hzc eft Ecclefia particularis, contra syr [o1n EU quam tantummodo 100. annorum prz- fcriptio legitima eft, fic enim fzpiüs in vffeo jure Canonico de prafcriptione ftatui- tipli t ioorut 'tuür, ídque expreísé habetur Authenticá, ; quas a&iones. Cod. de facrofan&is Eccle- ferr fiis , quas actiones alia decennialis , alia r vicennialis, alia triennialis przícriptio t gakip excludit. Ez,ífiloco Religiofo compe- E sv & tunt, 40. annis éxcluduntur, ufücapione triennii, vel quadriennii prefcriptione in Gdl fuorobore durantibus,folà R om.Ecclcfià V, u ( quim ] gaudente 100. annorum fpatió, vel pri- vilegio, ubi notandum, hanc ultimam t p exccptionem non intelligi de rebusmo- tümditer bilibus Ecclefie Romanz, üt Gloffa in ii 'it. Authenticam 1iíotat, Atque hac fi- Bs militer dicenda fünt de praícriptione u- wf | qmnibusi nius Ecclefiz contra aliam non obftante Cap. 3. de przícriptiohe : quod folüm Y qudt poffeffionem 5o, annorum requirit, nam Bw huic derogatum effe per Cap. 8. jux- Vpef ta omnes certum eft. Quódfi preícri- P ptio effet contra juscommune,tunc fpe- ü[i:a.no]d ciali titulo feclüsó non fufficit poffeffio m 49. annorum , üt ex Cap. 1. de praícri- quii ptione in 6.füperiüs Num. 283.0ftentum r 6. de €ít, vi cujus d;:o,gammkcft Cap. pra- j Q"f!-ï l -^ Dijputatio VI, Artic. Vl 977 t At d praícriptione,, in quo ad decimas intra fines alterius Ecclefiz praícribendas di- m cuntur fufficere 40. anni, üt Gloffa in cit, Iomü'[æ cap. affirmat , adcóque tunc requiritut mþum poff-ffio temporis immemorialis., qua Xt i re ipía poteft effe minor poffcffione 100. Il li fervant. annorum , ,üt hic plures Canoniftz ob. M li, d Quar.4. An hoc univerfaliter procedat 315 Áciptio de praícriptione contra quamcunq; Ec. Ra €lefiam ; aut locum pium ? Refp. ne- I gativé, eó quód certa Monafteria ex fpe- finein ciali privilegio plures annos requirant ad Fbl hoc, ut contra eadem praícribi poffit, d & quidem imprimis EugeniusIV. dc ple- I nitudine poteftatis Ordini S, Benedidi, Q & fimiliter Julius 1I. Congregationi S. Vi Salvatoris peculiariter indulfit , ut res M immobiles non nifi 6o. annis praícribi T00t . pofint. Przterea Ordini Ciftercienfi, & VWutte omnibus Ordinibus mendicantium , pri- Áilit mo quidem in Hifpania, deinde veró pet m communicationem in Germania Cente- Jüte nariz praícriptionis Privilegium Leo X.. sct- & Pius V. aliíque Pontifices contulerunt, üt Haunoldus, & alii teftantur, fimili- d- (efft ter privilegium centenariz przícriptionis afci quibufdam urbibus per Principes colla. nl tutm eft, t L .61* Qlær.)' Anfim iliter neceffatia fit pof- ,;3 14 p Ícilio L 378 — À jptis feffio: 40. annorum ad przfícriptionem «tpt ür uó ad res immobiles, eaídémque pri- vatas alicujus Clerici , aut Beneficiati ? gt idik Refp.negativé cum communi fententia, j al lolina cl €ó quód privilegium quadragenariz pra- nta r fcriptionis fit quidem conceífum Eccle- fiis,. alií(que piis locis, non autem pet- tontua p Íonis Ecclefiafticis , unde legitima ptz- Áolumaodo: apio fcriptio quó ad bona privata ctiam Epi- fcopi cadem ratione procedit , qua ra- vt tione vim habet contra per(onam Lai- yis m cam , üt.Gloffa in Cap. poffeffiones 16. v o i ( quzft. 4. verbo Epifcoporum affirmat , um t t fundata in cap. 3. de przícript. ideóque Covaruvias L. 1. reíol. cap. 4. Barboía, t tnt alitque afferunt, pariter intelligendum ul effe quó ad bona pátrimonialia Clerici, bt ad quorum titulum fuit ordinatus. d eite a t 315 ^ Qua.6. Quó tempore fiat praícriptio contra fiícum Principis, aut Reipublica? n del'mq Refp. Quód bona fifco fzculari ex de- atb li&o acquifita, & per fententiam judi- tdis de cis eidem incorporata preícribi non pof- tiide fint nifi fpatió 40. annorum, üt cum Bar- EPT tolo affirmat Molina Difp.73. €0, quód ET. L.6. Cod, de przícript. 30.vel 40. anno- Ke rüm univerfíaliter ftatuitur, ut in illis , RT quz 10. 20. aut 30. annis prafcribi ne- p queunt, vim habeat prarícriptio 40. an- C r npmm.* Nec obftat , quód Imperato L L] j lii/pumia VI.. Attic. Vhu 579 oten $. 4. inflit. de n(ücap. & longi temporis pl praícript. dicat: res fi(ci noftri capi non z "t " poteft, id fiquidem intelligendum eft de Ut ^fola przícriptione longi ternporis , üt AU T i Iu Molina cit. aliííque obfervant eó, quód juxta regulam generalem exceptió fadta AUfQL) h contra przícriptionem intelligi debeat lt y, folummodo de illa pre(criptione, de qua lum b in przfixo juris titulo agitur, & confe- ag quenter extendi non débeat adaliam ma- Y La joris temporis przfcriptionem, nifi ex« [ , preísé ab omni praícriptione declaretue immunis.. Quódfi autem bona fiíco nec- ii dum íunt tradita, quantumvis ex delicto 4thdi, debita, tunc non folürm ab alio, adquem ttdum bona fide pervenerunt, fed ctiam ab i- Qtti, pío relinquente fpatio s. annorum legi- 1 timé przícribitur, ni(i fortaffis deliaum CR effet exceptum, utadio criminaliscon- ipite tra delinquentem intra quinquennium perdt prafcribi non poffit, prout patebit ex di- it d cendis de przfcriptione contra actiones p «riminales, Caterüm de praícriptione m at« quoó ad fif(cum Ecclefiafticum eadem ra- ,quoi 'tione ficut de bonis Ecclefiaftici s difcur- ,Anno: rendum eft, n jl l Quar. 7. Quo temporc vim habcat;lc tibi * praícriptio contra Principem circa bona Li ejuídem? Refp, cum commmuni fenten- gpcmw rincipis ftia ; Quód circa bona privata P caaem j —— n '"3?0- Tratlatus de Turt & Puffiria; eadem ratione przícriptio procedat, fi- " N- fdez «ut contra quemlibet alium Principe in- feriorem eó, quód circa hzc non repe- qri mX . riatur fpeciale privilegium, econtra quó Ój àven j unius d ad bona immobilia Principis quà talis , Íeu annexa coronz non datur przícri. geptti. veictiur ptio nifi 100. annorum prout L, inter di- vinum Cod, de SS.Ecclefiisftatuitur, De- yn n nique in iis, quz debentur Principi à ipi g 3 dunci fübditisin recognitionerm füpremi domi- nii, cujufmodi funt cenfus annui, & alia ] tributa , nulla przfcriptio vim obtinet, ato, qu . Ííccüs autem quó ad colled. & indu- fpiat qi Y €&ion. fpcciales , nam contra has im- 1140 , munitatem przícribi poffe fpatió 40. an- a dici norum plerique fatentur ex L. 4. Cod. ial de praícriptione 30. vcl 4o. annorum, id d V ipfum etiam alii extendünt'quó ad non- um nulla jura incorporalia, üt jus cudendi as monetam &c. A enity * Quar. 8. Quotemp ote fiat prefcriptio 7 )tiqea contra a&iones civiles ità, ut alterius jus p agendi extinguatur ? . Refp. cum come ts muni , quoód intra dies decem poft pu- V egdt blicatam à judice fententiam fiat praícri- R«;m. f ptio contra appellationem ipfius adver- n farii, ut actor ad altius Tribunal appel- L lare non poffit, Authentica hodie. Cod; Ti de appellat.. Secutidó a&ioni adhibito- Ti .. DT life? V cujus emptor venditionem refcin l L N i Difpu&ti- Vf. ,Ar'tic. VI, 38r m t di petit, praícribitur fpatió 6. menfium, WPC l L. ; 5.ff.deedilitisedi&to, Tertió actio s quanti minoris, quà emptor exceffüm pretii à venditore exigit, extinguitur fpa- 50 s tio unius anni L. 1. ff, Cod. . Quarto It exceptioni e non numerata pecunia. LL preícribitur biennio L. 14. Cod. de ity non numerata pecunia. Quintó , a- lrigii &ioni, quà fifcus occupat bona vacantia ttidoi fibi denunciata, preícribitur quadrien- muii& i nio L. 1. Cod, dequadriennii preícript, D d Sextoó, quzrela inofficiofi téftamenti I40 exfpirat quinquennio L, 3. eod. de prz- lii t fcript, 30. annorum. Atque id ipfum ) 4041 quoq; dicendum de actione hypotheca- 4 ol ria,quá creditor hypothecam ab extraneo m d poffeffore detentam profequitur. Quód- TW fi autem detenta fit abipfo debitore , aut s ld hzredibus ejufdem , tunc .actio przdi- &a extinguitur atinis'40. L, 7. Cod, eod, Yoírpto Dehique univerfim omnes a&iones,quz Jerir]ut 30. vel paucioribus annis non tolluntur,. ID CQ 40. annis excladuntur, argumento L. 4. "Cod. eodem. jl p predere Quzr. 9, Quo tempore fiat praícri- » rg TU ptio contra actiones ex delicto, aut qua-, fi deli&o ? l ao Refp. 1. AGiones injuria- i r rum v.g. ob convitia, contumcelias, de- tra&diones, verbera &c. prafícribi fpatió vbl Idemdi- nb unius anniL. y.ng. deinjur, cgndum W 382 Yrattatus de Turt & Tuflitia. g cendum e(t de aQiione quó ad bonà mo: yttios bilia per vim rapta ab aliquo L. 2 & fe. jit CQ uent. Cod. vi bonorum raptorum. Se. cundó, a&tio de doló, feu fallaciá, aut ma- gpalt aqem «hinatione ad alterum circumvenien- Avm aA dum adhibita expirat biennió L. finali Cod.de dolo malo. . Tertió publicz vi,aut ag tor ii caducitati bonorum ob vectigal non ío- v i lutum przícribiturquinquefiió L. 2. Cod, de ve&igalibus,& commiffis. Quartó ac- Vr cufatio de adulterio expirat quinquetiió ionem p t irmo. L, f.Cod.adL. Jul.de adülteriis, Idipfum fimiliter dicendum de aliis deli&tis carna- j d libus,excepto ftupró violento L. 29.$. &. Y X vt tü nali ff£. ceodem. Item adultero inceftuo- i u fo L.39. $. *. ff. cod. & raptu L. 5. . finali ff. ad L. Juliam , de vi publica. vicitut at Quintó reliquz accu(ationes erimina- i n les extinguuntur annis 20. nam juxt L. 12. Cod. ad L. Cotrneliam de falífis dominum temporal. praícript. quazrela on ex- VQun d U Yi cluditur , nifi 2o. annorum excepti nc,üt cetera quoque feré crimina. EK. AC cipiuntur tamen aliqua, quorum accü- t fationi nunquam przfcribitur, üt crimen Vi füppofiti partüs , patricidii , concuffio- Vi nis , üt Gloffa in L. cit. affirmat. Quibus T addendum eft-crimen harefis, lafz Ma- plmw jeftatis, fal(z monete &c. Ceterüm etfi Vetl «ontra actionem civilem, aut crimina- fiftti em ; bi[putatio VI. Artic, VI. 385 t lem tempore ftatuto prafcribatur in fo- lu rf t N ro externo,, nihilominus manet obliga- tus in Confcientia, qui damnum intulit ; t iniqué alteri, ut illud non obftante qua- Ut lOL cunque przfcriptione compenfet , àt lii Laym.aliíque obíervant, DN Usr. IO. Quo tempore prærcriba—«n'- X 01 j tur tervitutes ? 319 Refp. Jus a&ivum fer- Li( vitutis mixtz, quz fcilicet à re debetur Qu homini, üt ufamfru&um, ufum & habi- iij tationem prazícribi eodem tem ?ore, quo u res immobiles prafcribuntur » ultima, st $. finali Cod. de longi tempori pl $ pracícri- ptione. Secundó , Jus activum fervitu- lup. tis realis tüm. urban 2, tum ruftice , óc L5f quidem continuz , ac quafi continue wülii praícribitur longo tempore L, ultima ii Cod. de praícript. longi temporis, & qui- m jut dem feclusó fpeciali titulo, ut fufficiat p de dominum przfidii fcire , & diffimulare Ion ( a&um alteriüs L,fi quis diuturno ff. i prie vatus vindicetur. Atl Tertio, jus a&ivum ts D fervitutis difcontinuz abíque titulo non ] Cl obtinetur , nifi tempore immemoriali crimel L. (ervitutes ff. de- fervitutibus , Ubi ra- yafto tionem diveríz praícriptionisquó adfer- vitutem continuam , aut difcontinuam Qul j plerique affignant có , quód facilé ad- 1[flm€ii vertere poffit pretenfam ab altero fervi- d tutem contingam , fecus autem diícon- H v ginnam. n 384 R T;aäætui de 7&"() fuffitia. j L.f tinuam. Quartó , jus adtivum fervitu. tis mixtz, uti etiam fervitutis realis ex- gt« il pO tinguitur longo tempore. - Ubi adver- tendum , quod immunitas à fervitute pjuta ruftica per folum non ufum alterius prz- j, i t adit fcribatur ; econtra immunitas à fervitu- te urbana prafcribi incipiat ab a&tu pofi- fatarm It at tivo bona fide exercito contra alterius vicitu, 4l jus adtivum, ideóque talis actus non de- bet efíe clandeftinus, aut violentus,nec jpenptot fufficit a&us ex liberali confenfu dormi- tit i ni indultus, üt L. 15. . 1. ff. de acqui- iav v ditonem renda, & amittenda pofíícílione, atque alibi ftatuitur. tudus ] 320 Quar. ultimó : quid jura municipalia tiihgi p Styrizcirca tempus legitime prafcriptio- tur 04 nis ftatuant ? Kefp. Primo , quód ap- ET , w Q pelatio quidem expiretintra 10. dies, fed bencficium conceffz revifionis, uti etiam ftyytt reftitutionis in integrum expiret fpatió ppuye redto 6. enfium , fiquis interea hoc benefi- €io fibi indulto uti. negligat juxta Arti- "üt, n& t culum 65. ordinis judicialis, in quo. dl« fcrepat àjure Auftriaco , vi cujus bene-, " . At ficium reftitutionis nonn ifi quadriennió "t exringuitur, ; Secundó,, querela de illa- It ta violentia quó ad jus pifcandi , lignan UT di, paícendi &c. expirat intra diem , & p annum. Tertio, jus revocandi colonum ii bien- kj íug glebe adícriptum ceffat fpatió- : hii, tl M Dbifputatio Vt, Artic. V, 385 u Pa nii, üt L. fundamentali Styriz fol. 20. d r habetur. / Quartó executio fententiz à Widvcr. judice prolata fimiliter extinguitur bien- m [ nio juxta Articulum 62, ordinis judicia- lis , ídque fimiliter. dicendum, fi quis lts poft adveríam partem ad lites condem- aba&ups», natam negligat intra. biennium urgere Itt dltrg expenfas. Quintó jus retra&(s, quo Vr tonds vicinus, aut confanguineus rei immobi. lts t« lis emptorem excludere poteft ,. extin. tl o £ uitur fpatio biennii, imó fi venditorin- ii finuavit vicinis , aut confanguineis ven. It d ditionem à fe faciendam , tunc expirat retradtus 30. dierum fpatió. Sextó jus Dcpala privilegii per a&tum contrarium extin. (tiptios guitur ro. annis , & fimiliter Chirogra- n a. phà opificum, aut mercatorum ob mer- üsíd €es, aut operas non perfolutas eodem ateun temporc expirant. Reliquaautem Chiro- n u grapha pecuniaria extinguuntur annis 32, x u fi creditor interim debitorem non mo. p Att* nuit , nec hic cenfum annuum perfol. [n) f vit, üt Articulo 5o. & 1. ordinis judicia- ; Dent lisftatuitur. Denique univerfim omnes Hennid a&iones tum civiles, tum criminales, ni(i deille Ípecialiter fint excepte , extingaüuntur [igtdh annis 32. quo tempore ctiam fit praícri- Jett, ptio quó ad omnia bona immobilia, atq; olonut idipfum jure Auftriacoreceptum eft. Vi- j de Beckm.de jure ftat,. Auftrie l) v. pra(criptie. - Bb ,S»tyriæc'lue L Ü 8 )C as6 OC g At ARTICULUS ULTIMUS.- o Expediuntur reliqua de prefcri- qg at Jüm 40 ptione, fripti v j y deltd I : uæl'- Y. .Qgænam res prafcribi t;on poffint? Refp. Primó: non poffe b qud r/. / 32 fervitutem , feu miancipatum , licét à (un4 u v 'contrario prafcribi poffit à fervo liber- tas, üt. . r, de inftit. de ufücap. habe- ii tur. Secundó res publico ufui deputa- nese fetum tz , ütvie regie , pontes , platez &c. um p funt immunes ab omni prafcriptione L. 9. ff. de nfucap. Tertió limites regno- dtitt;q rum , provinciarum , dizcefium, Paro- MTe0i ape st chiarum , quamdiu certi manent, EAC '- fuper eo de Parochiis. Quartó fundus . dotalis uxoris, nifi prefcriptio ante do- st 'tem conftitutam fit inchoata L. 16. de tbl t fundo dotali.- Quintó , res furtivz , aut (erbitu ^vi poffeffz , quantumvis ad alium bonz fidei poffefforem delatz longo tempo- df re prafcribi nequeunt j. 2. inftit, de ufu- DT Sextó conrra minorennem, aut Pl 10; cap. upillum durante ztate illa, nulla praícri- n j prio inch oari poteft, L. 3. Cod. de prz- AX»)L( Ícript. 30. vel 4o. ananorum, Nequecon- LR tra filium familias quó àd bona adventi- oteíftate LU 'tia, quamdiu manct in patria p Pt L, 1, Cod. de annali exceptione. qi; i Scäiä — DifputatioVI. :Aigic. Vil« LPy) Ti N mo majoratum, & fidei commiffa nul. dtwffr Y lo tempore prafcribi poffé Palanus, alií- que affirmant ; nihilominus reliqui id folüm admittunt de longi temporis prz- fcriptione, |His addenda funt illa, qua w ? Ionyi ex defectu legitime poffeffionis praícri- bi nequeunt ex di&is Articulo fecundo. D fj Quzr.2, An , & quando preícriptio 332 . ttro l. R bv currat, vcl dormiíat ?. Refp, Quód prz- fcriptio tamdiu eurrat, quamdiu adfunt ' li p omnesconditiones non folàm primarió, paeclr, fed etiam fecundarió requifita ad legiti- tsl mam przícriptionems econtra dormire 65 110 dicitur, quando inchoata prafícriptio in- 1, Dit« terveniente aliquo impedimento tanti- tt, . fper ceffat fic tamen, ut illo fublato ite- ) fündus rum currat, idecóque omiíso tempore in- A d- termedio afii przcedentes nectantur cum IT fubfequentibus ; hoc autem toties con- yrivz, i tingit, quotics ille,adversüs quem pra- jum hu fcribitar, agere nequit, ideóque vel ob T dcfe&tum judicis eó , quód (üfpendan- i dbl tut tribunalia, üt tempore belli,peftis &c, m Cap. 10, de preícript. vel ex defe&tu juris | i affi(tentis , có quód lege agere prohibea- u tur L. 1. Cod. de annal, except. : Secun- quecot Ó dormit praícriptio, quando rei pof- al Íefle dominium intetim. devolvitur ad gtl perfonam , contra quam praícribi ne- quit ; fic contra pupillum durante atate :',Sä'g A ^ pupil- 588 Trd&utus. de Ture. & f uffitia, y pupillati nof currit praícriptio, nec qui- vilterint dem longiffimi temporis L. 3. Cod. de j df praícript. 30. aut 40. annorum. . Simi- aimam j liter dormit przfcriptio longi temporis g ol contra mninorennem durante hac &tate, quam x L; 3. Cod. quibus non objicitur longi moispd temporis preícriptio ; utietiam contra qutem At abfentem reipublice caufam, L..4.'Cod. tibucond eod. vel inobíequio Principis L. 2, Cod. yfidesg eodem: aut captivur apud hoftes, L. 6. qia lu Cod.eod. & contra uxorem circa bona viotem j dotalia tempore durantis matrimonii , Tertio dormit qulintt L. in rebus de jure dot. irptont pra fcriptio contra Ecclefiam vacantem , itum fe íeu Re&ore, aut Pralato deftitutam Cap. 2 At 4.& 1j. de prafcript. uti etiam tempo- a re Pralati bona Ecclefiz dilapidantis Cap. aj fi Sacerdotes 16- quzít. 3. & contra Ec- il clefiam Romanam tempore fíchifmatis, t d Cap. 14. de praícriptionc. [ Quzr. ;5, An, & quando prafcriptio 223 Yio u ( interrumpatur? Refp. Preícriptionem (uer, interrumpi, quando eadem penitus de- finit, ut vim non habeat, nifi de novo dre NT inchoetur tempus inchoandz poffeffio- "t nis, ex quo ipfío patet, quód aliud fit & aliud T dormire, feu tantifper fufpendi, W interrumpi praefcriptionem currentem. filec autem interruptio dividitur in m,. na- Q natqral;m ;« ciyi-lcm, '& quide 'tura» Vg / B i i";læqm', bifput atio VI, Attic, VIL. -- 389 turaliter interru ! d mpitur ptæfCtip/tïO,quän'xï 1 li, do deficit cond itio per fe requifita adle-. J r gitimam przíc riptionem , prout contin- "t git, fi tollatur bona fides Theologica per Átut s certam rei alienz notitiam , aut deficiat D ( omnis poffe(fio rei alienz &c. Civiliter t autem interrumpitur , quando manen- d 2, COd- tibus conditionibus cateris interpellatur hiL f poffidens per adtum aliquem juridicum, ( 0t; quia legum difpofitione talem interru- Ptionem inducit. It , Ubi advertendum , ) (orit quód interruptio na turalis extinguat prae- Ícriptionem advers i, üs quemcun que legi- J timum rei poffeffz dominum ; Ccontra p interruptio civilis folüm profit illi , qui candem facit, fecus autem aliis p , ideóq; n k fi Cajus litem Titio moveat de prafidio ab codem poffeffo ftnui, mus dominus eft S » cujus re ipfa legiti- empronius, tunc per litem hanc non i nterrumpitur pracíari- Á ptio currens con T tra Sempronium, Id Quzr. 4. Àn aliquando contra pre. 324 Ícribente Q0O m dari poflit reftitutio in inte- Mffo. grum , vi cujus rci amiffze dominus per T iententiam judicis in priftinum ftatum alid fic reponitur, ut prafcriptio quantum- — vis ab altero legitimé completa , fuam nto. vim amittat ? Refp. affirmativé. cum vt m Ccrta, & communi fententia, fic tamen, "t beneficium reftitutionis folüm obti- t 3 neri L li 390 Tratlatus de fun e juflitia. jm M neri poffit intra quadriennium, comptr- nfiuty tandum abilla die, qua dominus priot f at ' fcivit prefcriptionem ab altero effe com- [ s d pletam, & quidem beneficium i ftud con« m n l tra przícriptionem ordinariam, aut lon- m f i temporis ex rationabili caufa cuilibet defenda à judice concedi poteft. L. . ff. quibus gl de caufis ; minorennibus autem, Eccle- racpto fiis, ac piislocis conceditur etiam con- Ls fiimin tta praícriptionem longiffimi temporis, üt cum Gloffa in Authentica : quas a- to atf &iones Cod. de SS. Ecclefiis plerique ob- yalpt fervant, Imo in provinciis Auftriacis ex « ts pri vilegio Caf, Ferdin.III. contra bona iij d Ecc lefiaftica Laici nec quidem imme. fitan; moriali tempore przfcribere poffünt , am, a adeóque nifi talis poffeffor alium titu- A lum legitimz poffeffionis allegare poffit , yiotue & probare . tunc eadem bona Ecclefiis Wi , eftituenda funt. Ex hucuíque di&is per intityt .decurfum Difputationis * fcriptio formali- fiiil à f Confiat 1. quó d pre Áininig ter fumpta fit obtentio dominii in rem alienam per poffeffionem legitimam bo. qutio f nà fide , tempore dcbito continuatam. pum Ex quo patct, quód ad omnem legiti- mam prafcriptionem neceffariz fint con- AU Itl , ditiones fequen « tibus x'rcrücplis compre- p henfz : alia quinque, : Non u[u capits ,. nifi finit tibi t $sit tgndi; à Bifputatio VI; Artic. ult, $91 T Sit ves apta, fides bona, fit titulus quoque ju[iuse U Pofideas juflà ,. completo tempore legis. j M E(t auem prafcriptio primitüs iaducta MM.W per jus civile, & principaliter éx hoc fi- ne, ne incerta maneant diu rerum do- T1 4 Il CQ minia ; fecundarió autem ne domini in defendendis rebus , juribüfque fuis fint ; (uiy 11 d negligentes , ut translatio dominii per m ( praícriptionem fpectato fine primario tyyi non fit poenalis, adeóq; vim habeat non IT folàüm in foro externo, fed etiam in fo- ro confcientiz , quantumvis priftinusrei Ti d fricstt praícripte dominus effet inculpabilis quó 1 bott ad negligentiam in cuftodiendis rebus fuis admiffam ; przfertim cüm prafcri- ltutye, Ylnt , ptio etiam approbata fit per jus Canoni- cum , fi adínt conditiones-codem jure yitt. r t ad hanc requifite , hinc etiam praícri- ptio numeratur inter translationes domi- Wtl nii inyoluntarias, & ex eo capite juíté d inítituta eft, quód legislator ratione do- minii alti proprietatis transferre poffit (mi. fUf dominium .ab uno privato in alterum , quando id exigit bonum reipublicz. jimbo. Conftat 2. quód ad omnem prafícri- 326 H ptionem legitimam necceflaria fit poffef- egt fio juridica , nam juxta regulam s. juris jnttot in 6, finé profeffione. prefcriptio non cormpt procedit : hinc etiam fe cadem non ex- fius poffeffionisco, tcpdit ultra limites ip " j 4 D quod T Tralhatus degure & fuflitia, . gram &t quód juxta axioma juridicum: non plüs quim prafcriptum , quàm poffeffum : & qui- « long) dem ad inchoandam prafcriptionem re- quiritur poffeffio naturalis fimul & civi« jüm p yoc re lis, feu poffeffio civiliffa; ad continuan- vefcp dam vero fufficit fola poffeffio civilis, fe- cus autem íola naturalis ; debet autem jquidtt hoc d poffeffio inchoata non effe violenta, clan- 'deftina, aut precaria , eó quod omnes mord Conlüt4 ejuímodi poffeffiones üt vitiofz à legi- tima przícriptione excludantur. Exquo m f ipío ulteriüs deducitur , quód res inca- Ms Thto irisitó pax poffeffionis , five deinde hzc incapa- citas íc tencat cx parte folius rei, aut vre p "t ex parte poffidentis folius , non poflit praífcriptione obtineri. at $27 Conítat 3. Quód ad omnem prafícri. at ib ptionem legitimam necceflarius fit titu- d las velut fundamentum poffeffionis, ità düm q m tit tamen, ut non requirátur titulus verus, feu re ipfa validus , fed fufficiát titulus Cattrün folüm. apparenter tális , dutnmodo ille ml J non fit füundatusin ignoranria juris clari, "ithlie, & indubitati, qui fetnper obftat prafcri- (l quidem ad prafcri- L ptioni legitimz , ptionem ordinariam requiritur titulus L Ípecialis, quem pre(cribens allegare de- ; D 1 i | bet, üt titulus emptionis, donaàtionis , l: hareditatis &c, idémque coloratus, fed ! Qu uffi- DI g'd præfcriptionem longi temporis í cit 5 à :Dli[putatiQ ?r.- 4trtic, u-it. 394 Ff Git etiam titulus folüm exiftimatus, prz- m Ug & qui. terquam emptionis; imo ad prazícriptio- Ptere nem longiffimi temporis fufficit titulus lii folüm praíumptus nifi fortaffis przícri- QOf Ti benti refiftat jus commune , adeoquc fit prafumptio contra poffeffionem , tunc TM iquidem requiritur titulus fpecialis, aut 1 ( hoc deficiente poffeflio temporis imme- x A[uUS] mortialis, t g. Conftat 4. Quód ad omnem prafícri- 32$ , liqu ptionem fimpliciter neceffaria fit bona It5 fides Theologica ,. nam juxta regulam 2. il juris in 6. poffeffor mala fidei nullo tem- ET pore praícribit, imó mala fides auctoris pon preícriptionem inchoantis , . quantum- vis ignorantià à fucceffore univerfali, feu xeícis harede immediato ejufdem, impedit le- Q t gitimam preícriptionem , ut hanc non nrs,i iolüm continuare non poffit, fed nequi- ss dem tituló hzredis de novo inchoare, ATU Czterüm bona fides Theologica aliud ai t non eft, quàm didamen pra&ticum con- dj Íícientiz, vi cujus poffeffor confideratis r omnibus prudenter judicat fe hancrem vlcti« legitimé poffidere velut füuam. Atq; hoc ftolus diclamen ulteriüs fundatur in ignoran- r de tia inculpabili, vicujus ignorat , fe pof- fidere rem alienam. tl Ex quo ipfo patet, 05, [ quód bona fides Theologica excludatur fede- jl Bon fo*,lxüm per notitiam certam , u tiam N 394 Traliatus de fure & Tuflitia. gim ! tiam pet judicium dubium praüicum, vi cujus quis dubitat: an res poffeffa fit à- gurie liena,nifidubium hoc peraliudjudicium quria, t ios at reflexum corrigat , & deponat, quód re- gulariter loquendo- facilius fieri poteft a at füb decuríum , quàm initium przfícri- - vetfiat ptionis. . Denique predi&a bona fides f r Theologica fundari non debet in igno- proiadc u rantia Juris clari, & indubitati, quantum. vis Theologicé inculpabili ,' licét com- n plüres probabiliter affirmant, predidtam ignorantiam nonobftare, fi cadem tum D juridicé, tum Theologicé fit inculpabi- lis, proutin milite , foemiria, minoren- l ni, & ruftico non habente confultorem, inculpabilis cenfetur. * l t 29 Confítat ultimó, quo dad omnem le- 1 yt gitimam prefícriptionem requiratut pof- Wi feffio determinati temporis, idcóque a- lls t lia dicitur praícriptio, feu poffeffio tem- tut oris ordinarii, quod regulariter loquen- LU 7 o eft triennium, eadémque verfatur cir- ca res mobiles, - Alia dicitur temporis -quám. Jongi, feu decem annorum inter pra- fentes, & 20.annorüum inter abfentes ità, [ ut duo anni abfentiz zquivaleant uni an- a*[u' no przfentiz. Alia denique dicitur tem- poris longiffimi,feu 30.aut 40. annorum. i His annumerari poteft praícriptio tem- macu It potis immemorialis ; feu hominu l vivene up] * L i Difputatio ?I. Artic. ,ult.' ^ 8e; üaicüm.vi : viventium memoriam excedentis, qua minor effe poteft, quàm prafcriptio cen- iuwdum tenaria, üt complures Canonifte contra ll lt alios affirmant, M l Quznam veró tem. ID p pora ad fingulas preícriptiones juxta di- bonils verfitatem tituli, aut rei prefcribende fint requifitz, fufiüs expofitum eft, ut Tib i QUittn, proinde eadem rcpctirmhic non dcbeant. I C0 yeldam HMEHE-HHOREMERCRHOHRHRER atmum . DISPUTATIO VII. itcip ' POK T De Jufiatza. n l : Ucufque de jure , & dominio pros H prietatis difputatum eft, (equitur aj nunc pars altera prafentis tracta- t tüs , in uo de juftitia tanquam de vir- jfpttt tute fpeciali , eidérnque vitio oppofito t ! Vitt Cf ^ njuftitiz , & ultimó dcþ;xrcüitution"e:' * tnyots gendum erit. tt p ARTICULUS L. ntesità roniat Quid fitTuflitia? quodnam tliius türtet nnoturt. objf-&um materiale, G formale * tio tt Rznot. 1. quód Tuftitia fubind&lac- T n cipiatur in fen(ü latiffimo pro colle- v iAo- N pH 396 Trattatus de Ture & Tuftitia, D fhngics , €&ione omnium virtutum , *prout ean. qis eadet dem in facris L itteris fzpiüs ufürparicon- 3 rehen ftat, üt Math, j. nifi abundaverit jufti- (ibjcd tia veftra plàüs quàm fcribarum, & Pha- icum ) rifzorum &c. Hinc juxta D. Chryfofto- lg dicut mum homil. 12, in foannem : juftitia ('itie o nihil aliud eft, quàm omnium manda- utt, ii torüm plena cuüodla. Ratio autem, ir, (uieh quare colledio omnium virtutum jufti. Qtünate tia dici foleat, exinde defümitur, quod il juftum dicaturillud, quod íue regulzx um d commenfuratum c& adeóque cum pct colle&ionem omnium virtutum creatu- pita 1 D ra rationalis fit commenfürata primz re- Qu gule honeftatis, hinc eadém colledtio juftitia dicitur. Praterea gratia fan&ti- yn. Y a, f ficans nomine juftitiz fzpiüs exprimitur, /tum quia eft forma juftificationis noftrz, a WAW lttis tum quia cum gratia fan&ificante om-: Pxæn.;. nes virtutes infunduntur juxta Tridenti- num Seff. 6, C, 7. & fequent, Demum des g trid oj juftitia pro charitate Theologica accipi- tur juxta illud D, Aug. de natura & gra- "at "UC tia Cap. 38. Chatitas ínchoata, inchoa- ta juftitia eft : Charitas magna , magna g juftitia eft : Chantas pcrfc&a pcrfc&a V [ Pelir )M juttitia eft. 331 Pranot. 2, quód juftitia in fenfu ftri d j TA Ym Giore fümpta fit quidem virtus particn- lais diftinda à cætcns virtutibns tum Q præd. Theo- Mv Difputatio VIL. . trtit; L 397 ]; 7Y Theologicis, tum Cardinalibus, nihilo. ton minus eadem plurcs alias virtutes füb fe [ W n comprehendat: exhis aliz dicuntur par- , I tes fübje&ivz eó, quód conceptum ge- ' mwl nericum juftitiz. perfedé participent, 1 n u Alie dicuntur partes poteftativz , qua I f juftitie conceptum non perfeáté partici- D dty pant, fed eatenus ad juítitiam revocan- - tit uf tur, quatenus fürit virtütes ad alterum fic ordinatz, ut quandam debiti folutio- It quid p nem includant. Hujufmodijuxta D. Tho- mam 2. 2. quaft. 80. eft religio erga De- du 1] 1. urn , pietas erga parentes , obfervantia Mitert- erga majores, gratitudo er ga benefa&to- res, quas omnes quafít. 81, & fequent.. olkdio hd- exponit. Verüm de his in prefentinon agitur, fed folüm de juftitia , prout ea- |mitt dem in li, partes fubjc&ivas dividitur. Hinc I Ov ülteriüs Pran, 3, quód juftitia in quatuor vfþc- 332 Tridn Dema cies tanquarm partes fubflitutivas paffim dividi foleat , fcilicet juftitiam legalem, Ts vindicativam , iftributivam, & com. kge d- municativam, etfi controverfia fitinter - Theologos , an re ipfa omnes predicte. m z erfeda virtutes conceptum genericum juftitia perfedé participent, ídque aliqui negent de juftitialegali , lurimi autem de jufti- niu' (i tia yindicativa. C eterüm ratio divifio- anite ód ju- fs tU nis predi&ta cxind'c' defümitur, qu J . (titiax ! 398 "rrafiatus depurt & fuffitia. pits n ftitia fit veritas ordinata ad dandum cui- g i que fuum juxta debiti equalitatem, adeó. f Qu uecüm debitum hoc varié in republica humana . confiderari poffit.,, ideo prdi. qnoe AC &a divifio affignatur: imprimis enim de- (ionet bitum períolvendum à fingulis membris alicujus commmunitatis ad confervandum us(clc bbiod bonum ejufdem pertinet ad juftitiam le. galem , vi cujus obfervantur leges pet- quödhzu tinentes ad emolumentum alicujus rei- volutatt gl ublice, Debitum períolvendum à re- publica fingulis civibus refpectu habito ad Q qantun illorum merita,dignitatem &c. revocatue Itto: ) ad juftitiam diftributivam. Dcebitum pet- folvendum ab uno privato reífpecu alte- & quX dsatit rius pertinet ad commuhicativam. De- ie d nique poena debita tranfgrefforibus le« £ um ad juftitiam vindicativam pertinet, iendor deg « uod hicbreviter infinuáffe fufficiat. His pr znotatis m j 335 Dico r. juftitia, prout hzc eft virtus tia d partic ularis à reliquis virtutibus Theolo- tti,q gicis , & cardinalibus contra diftin&a , tuibüs bené definitur ab Ulpiano, quód fit con- lu flans , & perpetua voluntasjus fuum cui- Wt libet cribuendi, ità D. Thomas 2. 2. quaft. n : $8.artic. . & commünis Theologorum D fententia. Probatur: namin allegata de- ( finitione pars prima fcilicet conftans, & p perpetua voluntas continet genus proxi- inum i Diþuta&o Vi,. 4rtic. 1, 399 N mum , in quojuftitia convenit cum ca- ääï'mdcö. teris virtatibus tmmoralibus ; altera veró "dfe pats, fcilicet jus' fuum. cuique tribuendi » i continet differentiam , quá ju(titia dif- lii fertà reliquis; ergo. Ant, prob, ex po- T fitione terminorum: nam dicitur volun- rl tas fcilicet habitualis,fi fermo fit de juftitia T habituali, a&ualis fi de juftitia a&uali eó, LT quód hzc fit virtus moralis pertinens ad Icius n voluntatem. Dicitur fecundó: conftans, Vi t quia fcilicet juítitia univerfaliter ordina- vtl tur ad perfolvendum quodvis debitum, doon n quantumvis arduum, & difficile. Dicitur um tertió: perpetua,non quidem in hoc fen- d ts fu, uód przdi&a voluntas fit immuta. (( DC' bilis, aut indefetibilis, (ed quatenus ca- dus le« dem debeteffe continua, ícilicet ad per- yetitt folvendum totiesalteri débitum, quoties x D id exigitur à jure adtivo alterius, neque enim juftus dicitur , qui fepius à jufti- edd t tia deficit , licét eandem fubinde exer. sThole ceat, quz omnia pariter de cateris vir- tutibus moralibus fünt communia. Sub. Midaä D j(icot« jungitur dein locó differentiz,jus füum uumcui- cuique tribuendi, id eft perfolvendi, quod Caterüm i alterius juri a&tivo debetur. ggottl D. Thomas fupra citatus afferit, hanc definitionem magis Theologicé fic ex- :gatadb YiatS &' primi , quód juftitia (it habitus, fecun- T pIOU' däm g 7 ii 400 Traftatus de 7urt'ö-7üfi;ti4.*i g düm quem aliquis conftanti, ac perpe- tuá voluntate jus fuum cuique tribuat. sf slionem Dico 2. Obie&um materiale ju(titize .33^e& perfolutio debiti, fea a&tio illa , aut u 'mu 1 i, f.0 quafi a&io , vi cujus alteri jus fnum tri- Dico ?. buitur , üt cum D. Thoma citato com- munis fententià. Probatur: nam obje- vuelta a d! &um materiale proximum juftitiz eft il- lud, circa quod habitus juftitiz per adtus vjs ielicitos immediaté verfatur ; fed juftitia sitt t per a&us à voluntate elicitos verfatur um qu immediaté circa tolutionem debiti, feu lp o dibus d preftandam a&ionem illam , aut quafi adionem , quam exigit jus a&ivum al- sarunder oviti terius co, quód juftitia fit conftans, & 3uto de perpetua voluntas jus füuum cuique tri- buendi, & confequenter per adtus elici- ts y At i tos immediaté imperet folutionem de- À itam juri alterius ; ergo. ' Adverten. $ dum autem di&tum efle, quod oóbjedum Go tbuj materiale proximum juftitiz fit folutio / debiti, feu a&io, aut quafi a&tío, quia formade 12 ícilicet imprimis ultroneé conceditur , quód obje&um materiale remotum fit d DruT rcs ipfa, quz per a&ionem folutoriam al- W teri tribuitur, ut pecunia creditori &c. ideóque facilé combinari po ffunt difcor- D Totys des Theologorum fententiz , quarum aliquz rem folvetd am pro objedo ma- 4 utio t!go, : teriali aflignant. Deinde quód fol ebi- * r li D;iputaüa ;V"-N ] A':if. : io of iu L pcrpt, r debiti non folàm habeatur per a&ionem Mi paffivam, fed etíam habéri poffit per o- Ui miílionem adionis prohibitz, five oppo- Al fite juri alterius, prout fufiüs Difp. 1, ibl Art. 5. oftenfum efít. VET Dico 3. Obje&um formale juftitiz eft 355 MO honeftas relucens in perfolutione debiti , (itizdi feu aQione illa, aut qua(i adionc; vi ! Rtt d cujus cuique jus füum tribuitur, ità pa- tf riter communis fententia. . Probatür : T nam quzlibet virtus moralis pro obje- k r &o formali refpicit honeftatem in (uis at qii a&ibus elucentem , fíeu conformitatem lum 4 eorundem cum regula honeflatis, àt (in« l, & gulas virtutes confideranti patet, (ed per- Qu t fíolutio debiti, quam exigit jus adtivum, qseid. cít a&us pertinens ad virtutem juflitiz, n d. neque enim hoc alteri virtuti competi xt; t €rgo, [ Confirm. Juftitia prout diftinGaà vir- tutibus reliquis debet habere objedum frlom dj u formale fibi proprium , adeóque diver- t fum à motivo aliarum virtutum, fed i- ftud aliud effe nequit , quàm honeftas Yum t f* relucensin przítando debito juri alterius; [On &cv €rgo, * . Objic. 1. contr - diícot a primam t'Ad juftitiam 336 quamm non requiritur, ut fit voluntas conftans, $o ac perpetua jus fuum cuique tribuendi; €ergo, Ant. probatur: nam debitor po- T € Ü tet - il 462 Trallatus de Ture & puflitia. T teft ex motivo juftitiz habere -volunta- ;jotinus tem efficacem folveéndi debitum minus, & fimul expreísé nolle. folutionem de- q v aw ibiti majoris , fed talis volunta , quan- Í 'omndh tumvis non effet conftans, ac perpetua, ;uc a« foret nihilominus a&us juftitiz ; ergo. m (im) Confir. Habitus juftitiz , feu voluntas , habitualis tribuendi jus füuum cuique,non afiizit j yr a 11 eít perpetua, acconíftans; ergo. Ant. Adcorit robatur; nam habitus tum acquifitus, tum infufusjuftitiz eft defe&ibilis ;ergo. l j afeti ij Refp. D.antec. Ad juftitiam imperfe- q, A0 &am,aut folüm inchoatam non requiri- tur, ut fit voluntas conftans , & perpe- vurodl m f.ant. Ad ju(titiam perfectam, quid tua, tran st lu feu fimpliciter. talem, N.ant. & confeq. Ad prob. ant. D. maj. Debitor ex mo- (j PT tivo folius juftitie , & quidem univería-. ia liter fumpto pote(t habere voluntatem efficacem , N, maj. ex motivo folüm li- weeet i mitato, tranf. maj. & fic dift. min. N. um o coníeq, Ratio diftin&ionis eft: quia licét/ fupponatur , de quo movetur con- At m ttoverfia inter Theologos , quód debi- at j « velle folu- wadu tor poffit ex motivo juftiti tionem debiti minoris eb, quód hocfa.- ETiT l cilé przftaré poffit, aut peculiariter amet cteditorem , cui debitum folvendum eft ipfatä1 &c. & fimul nolle folutionem debiti ma. zftare (Ont igti? eo ; quod ha?c Qinicul-tcr pr p9 1t, Difputatio V1, . 4rtic. 1/ 493 Ml poffit, aut odió habeat creditorem &c. Atj nihilominus tàlis olutio non procederet Wi ex motivo univerfíali juftitiz, fed limi- j u l tato per adjedam illam formalitatem dis folvendi, feu levitatem debiti, & confe- Il quenter non effet a&us jüftitiz perfectz, ID A feu fimpliciter talis, fed folüm alicujus lQub juftitiz imperfedz, & fecundüm quid, 0. Ài üt conítat à paritate in aliis virtutibus. qu'üms, Ad corfirm, N.ant. ad prob. D. antec. ls. Eft defe&tibilis quó ad fuam exiftentiam dtyti phyficam, C.ant, defedibilis fpectato Lt fine, & obje&o juttitie, N, ant. &conf, Ratio diftin&ionis con(tat ex didis Num, p feiun, 333; ubi di&um eft , in quo fen(u jufti- ( tia fit voluntas conftans, ac perpetua. ,. 1 (f Objic. 2. contra 2. Siobjedum mate- 337 ' ivf riale juftitiz effet folutio debiti, tunc qui- - NU libet a&us juftitie pro obje&to materiali Mini haberet hanc folutionem, fed poteft da- ri a&us juftitig, qui non attingat predi- Dj 4 qu &um obje&dum materiale ; ergo. Maj, lUt Q patet, min. probatur: fienim Petruser- ( d roneé judicaret fe effe debitorem Pauli, k tunc actus imperans folutionem debiti hochs effct a&tus juftitie, & quidem ftri&é ta- vt a lis, non obítante, quód hac folutio re lynd ipía debitanon effet jurialterius; ergo. u Confir, Pro obje&o materiali juftitize præügf convcnilcn,tius affig € 2 natur ipía res alteri (e e Lj ptü» b 404 : Trahatus de fure & 7:4/?5:24; jj : debita , quàm folntio ejufdem 5 ergo: p ; Ant. probatur : nam folutio ipía debiti c(t potius a&us juftitiz, quàm objetum LOD(Cq- : materiale ejufídem, (ed hoc ipfo 5 ergo. ER ii t Refp. C. maj. D. min. Potefít dari actus js 04 juftitie folàm formaliter, feu affeQive talis, C. min. materialiter, feu effeQivé deos2 2 talis, N. min. & conf. Ad prob, mig. eri t ii D.ant. Exetceret a&tum juftitiz folüm gpcinat formaliter, feu affedivé talem, C. ant. tum formaliter, tum materialiter, feu jnpeat effeüivé talem, N. ant. & conf.. Ratio Qit. |e lt diftiadionis conftat à paritate aliarurn vim o virtutum, fic Petrus dando eleemofynam fi&o pauperi ex hoc motivo, quod fit yi; p honeftum fublevare miferiam alienam , du ido exercet a&tum mifericordiz folüm for- maliter affectivé talem, non autem mo- ts valiter , feu effectivé talem, quia reipfa wax er hanc eleemofynam non obfervatal- voluty alterüt tcrius paupertatem, cüm hac non fit in «aíu predi&o de íubjedo füpponen- «tCdt te , ideóque fimiliter dc ju[titig dicen- wf nf dum eft. fi. D.ant, Pro obje&to mate- Ad;con "n [ rialiremoto, C. ant. pro materiali pro- LY x/i/mo, N- Qnt. & Confo AdPIOb. D-maï. li Ipía folutio imperative fumpta, feu atus elicitus imperans folutionem debiti &c. h €. maj, folutio executivé fumpta, feu « RQS thputdtla VII, Artic, T. 495 1 t a&us imperatus ex intentione folvendi T ii ln debitum , N. maj. & fic diftin&tà min. N. lum confíeq. Ratio diftin&ioniseft: quód fo- L m lus actus voluntatis imperans folutioem tig Wi ly dcbiti fit ftridé loquendo juítitia.actua- lis, feu a&us fecundus immediaté proce- Ltl densab habitu juítitie, hujus veró ime 1 tj s A ieloln petii executio, feu actualis perfolutio de- biti non eft aQualis juftitia, nifi per de- Can nominationem pravenientem ab a&u It f imperantee Í Rmo Obijic. 3. contta 3. Obie&um forma- 338 P le juftitie cít potiüs jus aCivum alterius, Vjtum quàm honcftas relucens iti folutione dc- tid f biti ergo. . Ant. probatur: nam juftitia tnut, 1 f eft virtus ad alterum , adeóque ex fuo obje&o formali debet voluntatem im- u mcdxate ordinare ad alterum, fed perho- i neftatem relucentem in folunonc debiti femtd voluntas 1mmed1atc non ordinatur ad ml alterum , fed potiüs ad, illum ipfum, qui Vr exercet a&tum juflitie, huic: Hquldcm Ti honeftas imputatur; ergo, Confir. Motivum f(íolvendi dcbxtum fttte creditori eft ipfüm jus a&ivum. credi. li t toris, nam mterrogatus , CUFr OPCI'SHO t tc(pondebit, eó. ? ífolvat ftipendium , ü u quód tale Pupcndxum fit debitum j aGivo alterius ratione labous pratiti ltl.ll'l Jf ! ergo. ii Cc3 Refp. j p 406 Trathatus de 7un e 7&(?:':24. gtf : - Refp.D.ant. Obje&um formclejufti- tylo «00 tix cít jusadivum creditoris peQtato pra- jis & cisé fine cui, (eu obje&o, cui debitum eft g ii perfolvendum , C. ant. fpe&ato finc qui, g n feu obje&o, quod debirum eft, N.ant, qo ilii ! & coníeq. Ad probat. fimiliter diftindtà $n ul d aj &min. N.conf. Ratiodi(tindtio- moto nis e(t: quód in qualibet virtute ordina- jpiiio ta ad alterum , ideoque ctiam in juftitia p itrit duo refpiciantur, fcilicet finis cui,feu per- Ms d Íona illa, ad quamordiaandus eít a&us (olom m virtutis, & finis qui, feua&us ille, qui lecdis, alteri praftandus eft, adeóque licét ju- quay ftitia, q uatenus refpicit finem cui , feu : qmnio d períona m creditoris , habeat pro ífuo vuli d obje&o formali jus a3&ivum | alte« tinerm rius, nihilominus prout refpicit finem . i qui, feu a&um przftandum creditori, ha- eftatem relucen- lts bet profuo motivo hon ii (b h tem in folutione debiti, : Adconfit P mo H" 4enili militer D.ant, & N.confeq. - * . Pote(t dari a&us juftitize pus gt í '339. Obijic.ultimo Vi abíque eo, quód talis 4&us proformali t f totivo refpiciat honeftatem relucentem viütie in folutione debiti , (ed hocipfo 5 ergo. Wt Min. patet, rnaj, probatur : licét enimfur ex(olopoenz metu, non autétn ex hone- m m ftate (olutionis reftitueret pecunias fürtó (ioe fublatas, nihilominus hzc reflitut io effer adus juftitiz; ergo. Cpnür.' li " abifpitatio VIL Attits 1, 407 n -^ Confir. Si Petrus haberet gemmam à h g. Paulo depofitam, & memor hujus depo-- m fitionis eandem donaret Paulo,tunc Pe- trus nihilominus hac donatione exerce- Atj Mi " ret a&um juftitiz ftricte talis fcilicet Pe- tro illad reddendo, quod illius cft; fed tt dl Vil 4n tali a&u donationis non haberet pro (t Oi motivo formalihoneítatem relucentem jl in (olutione debiti , feu teftitutio j ne genfl- m2 alteri debitz.; ergo. j tupt. daradhos juftitie d Refp. D.maj. Potett il j folüm materialiter talis, C;maj; forma- lü ) liter talis, N,maj. & ficdiftin&à mip. N. 2 i, f x:ohfeq. . Ratio diftin&ionis eft, quód -omninó dari poffit a&ualis voluntas fol- ? (i0 vendi debitum ; ipfáque a&tualis folutio, lt ia dt in exemploadda&o conftat , quin ea- dern procedat: ex motivo honeftatis re- Q Jltücentis in folutione debiti, nihilominus R t talis folutio eft a&us juftitiz 'foljüng ma- «terialiter talis,non autem formaliter fum- ul ptus, prout etiá contingeret, fi quis dlteri, qiém reipía judicat,effe divitem, cüm j TL tamen fit pauper , titulo gratitudinis, aut amicitiz donaret pecunias,:tunc enim t exetrceret actum mifericordiz folüm ma- at terialiter,, non autem formaliter talem. hone Exquoipfo patet'refponfio ad confirma- r od tionem, Ex hucuíque di&is : »Cpnfcat if quód juftitia, àt eft. Virtus 349 cardi- h |Cc4 s y &o8 l m;&'aiusvdex?mx& 7aþitia. mm cardinalisà cateris virtutibus tum Theo- logicis, tum cardinalibus contra diftincta qidio; : qorids Q fit conftans, ac perpetua voluntas jus D « fuum cuilibet trribuendi, five üt D. Tho- mas candem-dceífinit: habitus fecundüm rtoriaD "uje renui querD aliquis conftanti , ac perpetua vo- Juntatejus (uurn cuiq; tribuit, quia fcilicet jl pl juftitia cft virtus moralis pertinensad vo- s m fiic dl luntatem , adeóque cüt cujuslibet vit- tutis habitus fit qualitas difficulter mo» fajmío a erjut bilis, idémque fe extendat ad omnes a- qeceri p &us , qui ejuídem virtutis motivo: eliei poffunt, hinc juftitia dicitut conftans,ac Am fotma perpetua voluntas, fi fermo fitde j uftitia ydo f vuteralit habituali, tuncenim intelligitut v Ollifle« J tas habitüalis, aut voluntas predi&to ba- xuto ob EL bitu inftru&a ; quódfi autem fermo fit de juftitia a&uali ,. tunc eatenus dicitur giec conítans , & perpetua voluntas, quate- us nus üt hic D. Thomas cit, ad a&tum vir. as C tutis perfectz requiritur, ut fit volunaz m du rius, ftabilis, & firmus, adeóque ctiagm anefm ad a&ualem juftitiam requiritur, üt Do- tht í &or Ang. ibidem fubjungit ad 3. quód tll homo habeat voluntatem perpetuó, & Nür, in omnibus juftitiam confervandi , hezc . tamen intell i- debent de tali a&u jufti« li tiz, qui ex : n e ejufdem adequato pro« Ls ( cédit, lil d obje&uni materiale k ii 33 Cgbftat . quó proxie li Di]þu&dtio V, Artic, 1. 409 t proximum juftitiz fit perfolutio debiri : dïfünl&: | ' feu a&tio, aut quafi actio, vi cujus prae N - fiatur id, quod exigit jus attivum alte- rius , unde res ipía per talem aQioncm li folütoriam przítita e(t obje&um matc- X (l riale remotum ; hinc obje&um mate- rialc proximum non eft ipfe actus elici- LTA tus immediaté procedens ab habitu ju- u Ut t ftitiz, fed tolum a&us imperatüs; quód- fi autem folutio rc ipfa non fit alteri de- 04 4 bita ex jure illius adtivo,, tunc quidema A dii exerceri poterit juftitia a&ectivé, autío- at b fit lüm formaliter talis, ípe&tato (cilicet ob- je&o formali as eliciti, fecüs autem FOl matcrialiter , íeu effe&tive talis, fcilicet dola ípe&tato obie&to materiali juftitie , ex tj quo ipío ulteriüs deducitur, quódfi a. ht liquis ex intentione errogea folvat alte. Ui ri, quod eidem-non debet, tuünc adver- dmi tens folutionem indebitam jufté repetat irvoipm-' rem alteri przftitam , & fitniliter fi fo- Jt d lutionem acceptans poftmodum adver- Atb tat hanc fuiffe indebitam, teneatur ean- g dem reftituere alteri, quantumvis non n reperenti , nifi fortaffis bona fide accee« hat ptáffet , & per legitimi temporis poffef- 1jul fionem eandem pra'ícripfiffet, p pto Gonftat 3. quód obje&um formale ju- ftitiz fit honeftas relucens in folutione 343 iteti t qua(i a- p dcbiti, feu in a&ionc ma , au - G&ione z E. Tratbetus de l710':-6- Zullitia. Iopt'lä'&. /&ione, vi cujus przftatur alteri , quód L exigit jus adtivum ejufdem; cüm enim p mmj "reliquz virtutes morales pro fuo obje&to h (C(& (Om formali immediato refpiciant illam ho- g menph .' meftatem fpecialem, quz in adibus ea- jüm at *-*fundem imperatié elucet, feu conformi- s dj tatem cum regula re&z rationis , hiric lat [ PT Aid ipfum dicendum eít de juftitia, cüm tale motivum nulli alteri virtuti conve- venid ( niat; quódíi autem non folüm agatut mpcrfc&a | de obje&to formali quod , feu fine qui, ia jf fed etiam de dibje&to formali, feu fine W D« €ui, tunc admítti poterit, quód jus a- i n ibtni , &ivum alterius fit etiám obje&um for. Mu male juftitiz, Caterüm cüm jus prz- "ftandum alteti nihil aliud fit , quàm ter- iil tpinus formalis juris paffivi,,. feu obliga. sst tionis juftitiz; hinc ea, quz opponi pof- tidets, funt, folvenda funt ex didtis Articulo 5 , Drewqt, tf -ulj)xifputationis i n p — ARTICULUS l. st t & oflt n €9 quomodo jujlitia fit e[eu- t cni "tialiter virtus ad alterum, ut re[piciat- u f delirum equále juri atliyo alterius. lt u 343 Ranot. 1, Quód jux tà D -Thoma&; ia (it juftitia o quzít. ;8. Articulo 2 a j li 0 Ju£itia ' )?rpprgö, Alia improprié talis, impro- Tide l h htn, .. Bifpitatio VIL. Ar)i:.* il, 411 Qu impropria eft , qui& re ipfa effentialem g LUR conceptum juftitie nullatenus partici- pat, fed (olüm per quandam analogiam, li lal .Ífeu metaphoram, ficut homo piduseft LPUN CL h folüm metaphoricé homo; : J uftitia pro- If pria dividitur in perfe&am, & imperfe- !t Jf &am: illa eft, qnz omnia przdicata ef- t cot. fentialia jüftitiz fic participat, utin nullo, '"penitus deficiat, ficut econtra juftitia li guy tuüncqui, imperfe&a dicitur, qua przdicata cffen- tialia juftitie tam perfecté non partici- li f pat. - Declaratur id à paritare illorum, Qdj d f qui dicunt éas effe analogas refpe&tu fubflantiz , & accidentis, nam licet u- n . traque cx his participet rationem éri- Lim fet- tis; & quidem in feníu proprio , nihilo- 1l . minus fubftantia e(t ens perfectius, quàm mf accidens. NU Prenot. 2. quód juftitia, prout eft vit-. 344 tus fpecialis diftin&ta àreliquis, fit con« ftans, & perpetua voluntas jus füum cui- [ :que tribuendi , üt Articulo przcedenti . fufiüs oftenfum eft, , Càm igiturin alle- jln. | gata definitione perjus fuum intelligatat ?[pniat— terminus formalis juris paffivi, feu de- i bitum fundatum in jure aüivo alte. rius, hinc citat. D. Thomas hic quzít. lona $0. Articulo unico affirmat : ratio ju« du ftitiz confiftit in hoc, quód alteti redda- Ji qua- n tur id, quod ei debetur fecundüm « lita- »n mzx rraäatüs de pure & Tuflitia, litatem &c, exquibus patet, quód tet- bugnïoïüïf j d. qu minusformalisjuris paffivi, feu objectum q haetur juftitie hec tria predicata includat, fci- licet debitum, alteritatem , & zqualita- s rv i tem, adcóque fi virtus aliqua hzc prz- m dicata non participet in fenfu proprio , tunc eó ipfo non refpiciat debitum ju- pum oot &iüinäoh j flitiz proprié talis, & fimiliter fi hzc pra- vlj p dicata de óbje&to . ejufdem folüm verifi- centur imperfe a e 1 &&,ytunc juftitia (it folüm ?fO ! pxom imperfecta, * 34f Praenot. 3. quó d juxta D Thomam s ipens t fuperiüs cit. aliud fit debitum morale , vriüs p bent t aliud legale. Iftud eft , quod in al- walmaf tcrius jure activo fundatum eít; hoc fi. uidem , üt exdi&is in 1. Difp. conftat, Diox. ] d formaliter conflituitur per facultatem e- & gitimaa, feu lege munitam ad aliquam actionem, aut illius omiffionem; econ- fdo 2 rb trà debitum morale e(t, quod indepen- fentite ter ab,alterius jure ativo in fola agendi honeftate fündatur ; quantitás autem sgle f torilt debiti legalís defümitur à jure a&tivo al- terius , hoc fiquidem eft menífura, ex qua & M digno(citur, quantum alteri per obliga- vedtnt d tionem juftitiz debeatur , hinc fi quis folvat debitum zquale juri aQivo alte- i rius, dicitur ex integro fatisfeciffe obli- Wtl Atl gationi juftitiz. Caterüm circa hancal- da eft 'tcritatc:p , vi cujus (cilicct,præ&an obli. / " li m,pm;a, FII, irti;. I 415 VU obligatio juri alicujus alterius, obfervan- Ms | Í ' dum éft, quód alia fit alteritas realis » quz habetur inter duas naturas rationa- I les, feu voluntates realiter diftin&tas, üt UT Petrum; & Paulum; alia econtra fit al« T teritas moralis ,. quz habeturinter duos D folüm moraliter, five per jurisfictionem Hlity diftin&os, qua ratione rutor pupilli quà Vi g tl in talis, íeu prout reprefentans períonam cjuídem eít moraliter diverfus à (emet ipfo , prout hic eít períona fingularis , ) T feu agens nomine füo, ex quo ipfo ul- Iav teris patet, quód tutor quà talis folüm Qd habeat alteritatem phyficam, nonautem 731 moralem à fuo pupillo. His prznotatis Vcont Dico 1. Juítitia proprié talis eft efíen- huetilee tialiter ad alterum faltem moraliter di- ^6 iüut verfum, ità cum D. Thoma quzft. j 8. Ar- m at ticulo 2. comimunis, & certa fententia. Probátur: Ad juftitiam proprié talem ef- y t D To fentialiter requiritur,ut refpiciatdebitum TE legale, fed tale debitum eft ad alterum i d. eflentialiter faltem moraliter diftinctums ergo. Maj. fupponitur ex didis Num., m»mm Tl pracedenti, min. prob. nam eatenus de- cuq bitum aliquod eft legale, quatenus fun- jro d! datur in jure aQivo proprie tali,feule- ge üt favente illius libertati, in quo re- «fto! at fidetjus a&tivum ipfius, fed hocipío; er- jo £0- Maj. patet ex prænqtatig min, prob: h hec * j [ M 414 Tralfatus de '7ure 6;'7(1]?1::&;. hoc ipfo quód debitüm legale , feu obli. jj xpmpm | gatío juftitiz fundetur in lege üt faven- ; I te libertatiiliius, in quo refidet jus aQi- vum, coipío implicat,ut i codem fub- ,K pro jedo nec quidem moraliter. diverfo i. quà [' t mul refideat debitum legale, &illud jus activum, in quo fundatur hoc debitum; m I qll eigo. Ant. probatur: implicat; ut lex Confi) yto d prout favens alicujus libertati reftringat, N Ícu obligeteandem voluntatem. ii d Confir. Nam una, eadémque lex, que m ii wp!'fc, & intrinfecé conftituit jus adtivum proprié ] tale; cadémq; favet alicujus libertati, re- 1 pj ftringit libertarem illius, cui eadem lex Tij quitt, non favet , fed implicat, ut una, cadém- que lex fimulfaveat, & non faveatcjuf- i ntgit sodtet dem libertati, nec quidem moraliter di- 1. n veríz ; ergo. A f 347 Dico2. A J d juftitiam þropri&, & per- fe&é talem effentialiter requiritur, ut rc- & d t dbik ípiciat debitum tum legále, feu funda- tum in alterius/jure adtivo proprie tali, ülocj dtà cum D. Thoma quafít. $0. commu- t min ,misíententia. Probatur: juftitia, prout üttij eít virtus diftin&a à reliquis virtutibus, *-'zimsfac cft habitus cuique tribuendi jus fuum , zi ideóque refpicit debitum fundatum in Ant. con- - Wi jure adtivo alteriu$5 crgo. u flat ex Articulo precedenti , conf. prob. !f Xtdi ad hoc, ut virtus aliqua fit iuüitia prcrfc- ) Y [ Difputatio PH. Artic, i. 4lg ik, (fU [ Í N &é talis, debet eadem refpicere clebitum,M Afl ac.proprié tale, féd folüm debitum le-- d gale, teu fundatum in alterius jure.acti-- r vo, & proptié tali eft debitum hujufmo- t M - m di, quia (cilicet debitum juftitiz tanrum ) (i L ac tale eft , quantum, & X quale .ilvl,S afiüï vum, in quo fundatur. / t Utl Confir. Implicat, ut ab(que omnide- 1777 bito exerceatur juftitia non (olüm affe- - ml &ivé, fed etiam effc&ivé ralis; ergo e- TT tiam- implicat, ut abíque debito legali n proprié, & perfedé tali ex . Detit t erceatnr juíti- tia proprié, ac perfedté fumpta. m r Dico 3. Ad juflitiam perfcáé talem'248 ul requiritur, ut refpiciat debitum zquale &t faltem negativé , feu non minus jure a. ditrd &ivo alterius,itàcommunis cum D.Tho- ma cit. Probatur :* ad juítitiam perfe- d &am cffentialiter requiritur, ut perfedté t per eandem f(atisfieri poffit obligationi , fhds Íeu debito fundatoin jute aGivo alterius, fed hoc ipíos ergo.' Min. yi probatur: qui Qu enim minus przftat, aut praftare poteft, j t quàm re ipía debcat alteri,non (atisfaciat; fll"husy aut fatisfacere poteít adzquatz fuz ob« T ligationi, ideóque non tribuit alteri adae. um ) quaté jus fuum; ergo. nt, «t Confir. Ju(titia perfe&a effentialiter j refpicit id,quod perfeGé juftum eft, fed - non eft tiawä pgrfc&ö jultum non «€ft, quod ; æqui- 7 y (16 Tm&atu*sï defure ïuj?itiä. oalterius; ergo. Min. ag ztquale furi adtiv lüm imp(äï g ater : nam men(ura jufti, feu debiti cft Mdcon jus activum , in quo fundatur tale debi- tum ; ergoid, quod huic menfurz non qiti lo dulett] eft zquale, fed ab illa exce " di'cu;,l non c(t a, w 'erfcáte juftum, . 9 Objic.r. contra pri mam :'.Apotc.['s dati qem, N totli juftitia proprié talis ad femetipfum, nec dher quidem. à fe moraliter alterum 5 ergo. Ant, probatür: nam poteft dari charitas viéloque Voroint i proprié talis ad femet juxta illud: amor incipit ab ego 5 crg o fimiliter, iyitlo Confir. r. Si quis fuaderet furi, utre- químod ftituat rem iniqué füblatam, exerceret a- Vltti d &um juftitie, fed poteft quis fuaderc fu. du jl ii .gi , ut fibi reftituat rés fuas iniqucï fæbla-- t2as; CcrgOo. que . M Conf, 2, Siqui soccid&ret f'c;netipfum, aut juberet fe occidi, exerceret acdum in- D [ juftitie ftridte talem; ergo viciffim. & eonfe - Confir. 3. Poteft quis ex motivo jus ftitiz- froenare fuas paffiones; ergo. Ad o Refp. N.ant, Adprobationem D.ant. welay. Si nomine Charitatis intelligatur amici- wiiin tia, N.ant. fi pracise intelligatur amor, LT C.ant, & N, conf, Ratio diftin&ionis eft, ET q juia amor proprié talis prefcindit in fuo M conceptu, an (it amor füimet ipfius, an jtrd .altetius, adeóque poteft dari amor a futd qua femctipfum , fecusautem amicitia, d pto« l üi/p&tdtia Vll.iani(:. H.- 41 m Ms . ptoprié accepta femper refpicit altetum, AUE mükdtül cüm importet jus reciproci amoris. . Adconfir, 1. D. maj. Exerceret actum T juftitiz folüm terminativé, feu redu&ti- ul ' vé talem per denominationem extrinfe- cam, C. rmáj. proprié , & tubftitutivé fotis talem, N. maj. & fic diftinéctà min. N. inUm; K n confeq. Ratijo hujus eft: quód (uadens alteri actum juftitiz non exerceat pro- d du prié loquendo juftitiam , ficut Angelus P homini fuadens caftitatem non exercet ! ] proprié loquendo actum caftitatis, hine if t ejuífmodi füafio folüm catenus dicitur QUE juftitia aCtualis, quatenusterminatur ad At a&um juftitiz ab altero ponendum ,ni(i ucï dl forté ipfa fua(io effet fundata in obliga- tione juítitiz, :t'xy;ïum, Ad confir. 2. D.ant. Éxerceret actum ii injuftitiz ftri&é faltem adversüs Deum, fim. tranf, ant. adversüs fe ii & confeq. m—ct'ipfum, N. ant, e Ad confir. 2 D. ant. $i motivum fit ND,MFI honeftas debiti perfolvendi, & quidem TU fundati in jute aQivo alterius, C, antec, ramt, fecus N. ant, & confeq, hinc in cafu prz- Qnisci, di&o exercetur juftitia à refrenante fuas jtinlu paffiones folüm erga illum, refpe&ucu- ipüus, 1 jus effecobligatus obligatione fundataim amy' jure aQtivo alterius, non autem exercee K tet juftitiam erga femet ip[um; e tgo. ; | Objic: , x. 318 ïmäatus de jure ä'jupitiïi. - Objic. 2. contra 2. Poteft quis exer- i 3j0 ! i e cere actum juftitiz perfedta feclufo om- Md cor ni debito legali , fen abfque eo, quód àm j habeat obligationem praftandi debitum alteri; ergo. Ant. probatur: nam po- quatcnui idie d teft tutor locó pupilli tanquam debitoris d pure g exercere juftitiam perfe&tam, & fimiliter potéft innocens locó alterius nocentis ticipudl fatisfacére offenfz alterius, per juftitiam fptti pi. &a ftri&é talem, fed talis folutio non funda- tur in obligatione ipfius tutoris , aut al- qui o terius fatisfacientis, & confequenter non fictloq refpicit debitum legale ;* ergo. s fl i Confir, Solvens pretium alicui folu- tione anticipata poteít exercere actum usl juftitiz perfe&é talem; fed ralis folutio , tl non reípicit debitum legale,nequeenim yum, a T od alteri debita eft folutio anticipata; ergo. Refp. D.ant, Abíque eo , quód ha- oe beat obligationem-folvendi, aut fatisfa- n €iendi füo nomine , C. ant. quód habcat bj Menti obligationem fatisfaciendi, aut folvendi ;nomine alterius, cujus períonam mora- Wi alte liter reprafentat, N.ant. & conf. Ra- (m, tio diftin&ionis eft: quia licét tutor, aut Yij &i fidei juffor non fit obligatus ad folven- dum nomine fuo alteri debitum , poteft Atgi nihilominus effe obligatas nomine pu. li " illi, aut illius, cujus perfonam fuftinet pous (cu': n itä,, ut oblig'a;ip Q: cidem moraliter, ios li Difputatio VIl, Artic. Il, 419 ij tt, fi&ione juris propria, ideóque quà talis Nom, poterit exercere juftitiam perfectam, V d TM 'Ad confir. D. maj, Poteít exercere a- IN &um juftitiz perfe&tz folim eatenus , quatenus folutio anticipata poteft alte- I ri eíffe debita, C. maj. quatenus eadeím [ fïmülh 5 o €ft puré gratuita, N. maj. & D. min, An- ticipata folutio non eft debita finé pa&to Euf fpeciali, C, min. füppofito hoc pa&o, N, Wtünd. min. & conf, . Ratio diftinQionis eít : j ) At ZL quód folutio anticipata quà talis regula- RE DUR riter loquendo non f(it debita, nihilomi- 0 lcill nus eadem poffit effe debita ex fpeciali pa&o inter contrahentes ità , ut vendi- e a tor jus$ (uum nolit transferre in empto- tl rem, nifi hic prae(tet folutionem antici- itenim patam, in quo cafu emptori acceptanti a. jus oblatum incumbit.debitum juftitiae Q períolvendi anticipato pre TTR pte. tium rei em- prhodt O bjic. 3. contra 3. Si iu' itia perfe&ta Is j1 od eífentialiter refpiceret debitum zquale if juri alterius , fequeretur, quód homi- ( M cidium, aut mutilatio non fit actus op- ( Ut pofitus juftitie perfe&ts , fed hoc ipfum (oIvet. admitti nequit; ergo. | Min. conítat ab Authoritate D. Thomz quaft. 64. dicen- p j p tis , quód horhicidium, & mutilatio op- L (aftnt 4 ponatur juftitie perfectae €. maj. autem probatur, nam vitz, aut membro mu- ü;cr,!ri a tila- — N 420 : T)a&a;us' de fure & quffitin.. D s jf tilato nequit zquivalens reftitui , licét poffit reftitui zquivalens damno fortu- um sst ol nz ex homicidio, aut mutilatione emer- ; gcnti 5 ergo. lat Confir. Nam ju(titia plus refpicit affe- j od Antec. &um, uàm effe&um ; €rgo. as Nand prob. Authoritate D. Thoma hic quaft, iesc tb 1.art.6. adi. dicentis, laus virtutis in wun d . voluntate, non autem in poteftate con- debatos fiftit, & ideo deficere ab zqualitate, qu jf d eft medium juftitie, propter defedtum f du poteítatis, non minuit làudem virtütis , 3tifit . fi no& fuerit defe&us voluntatis; ergo. iteus f Refp. D.'maj. Sequeretur , quodho- yradtet, mnicidium rion fit oppofitum ju(titiz per- st d .. fe&z , prout juítitia obligat ad omitfio- i ddi 'nem homicidii , IN. maj. prout.obligat N ad faciendam reftitutionem, tranf, maj. Ratio BA : & fic diftin&à min. N. conífep. Dd dittin&ionis eft : quód homicidium di: m exa P re&é opponatur obligationi juftitie, qua- R tenus ità ifta prohibet cedem, adeóque ipponit cüm huic obligationi perfeaé fatisfiat BR per omiffionem homicidii , hinc feqüi. tur, quód homicidium prout oppofitum lg K *Im, u ï. uftitie id prohibenti opponatur juftitia: K erfe&ta , licét huic non opponatur o- miffio faciendz reftitutionis, vi cujus re- Vümt';[u ttti ftituatur aliud zquivaleüs vite, de qu " m Á L [ y pluribus agetur de rcnitutionc. Ad Dusd l hi l Dijputatio VII, Artic. 1. , 421 m ^Ad eonfir. D.ant. Juftitia magisrefpi- lt cit affedum , quàm effedum fpe&tata rzcisé obligatione morali , feu debito h ft[m&, oneftatis C. ant. fpe&ata obligationere- ) li ali, feu debito fündato in jure a&tivo alté- rius,N.ant. & coní. Ratio hujuseít: quia lt l Vittj licét debitor erroncé judicans fe unicum 1 QI6 QO. aureum debere creditori, cüm re ipfa debeat duos, fatisfaciat obligationi mora. litque Mi li, feu debito honeftatis tolvendo uni- cum aureum, non tamen hac folutione Mi fatisfacit obligationi reali, feu debito jüri t Quxdj alterius, fed tenetnr alterum aureum (u- peraddere, (i pottmodum deprehendat, It (nifig- f& diios debere áureos creditori. Ex hu- üuoat €ufque di&tis Conftat, 1. Quód juftitia proprié ta. M[. I'Mi. lis' effentíaliter refpiciat alterum faltem 352 . Mi ii d moraliter diftin&tum ab illo, qui jufti- tiam exercet, quia fcilicet ex parte füb:- ii u jediijuftitiam exercentis effentialiter pra- fupponitur jus paffivum, feu obligatio ' hii fundata in jure a&i' illius, cui debitum: ! Íqii j juftitiz preftandum eft, 'adeóque cüm in una ,/eadéímque morali volüntate non ulitie pofüit fimul datijus aCtivum , & paffi. r o vum réfpe&tu ejusdem debiti tanquam iut! termini obligationis eó , quód effenria- 1 liter repugnet , ut eadem Lex in eodem genereé fimul.faveat libertati , & con- i D d3 ftringat * B 422 m&futusxdc ';'um.'y ?u&i)ia. vEM (agditt firingat eandem libertatem , hinc ad e- ] s - udem ! xercendam juftitiam proprié talem effen- 1 tialiterrequiritur duplex voluntas faltem i, d fíoraliter diftin&a. — Hzc autem diftin- [ebitó n« &io folüm moralis toties habetur, quo. Qu i ties eadem realiter voluntas equivalet non p duabus voluntatibus realiter diftin&tis , preta & divetía jura habentibus, prout coh- fir, Ut PN tingit in tutore, qui füb ea ratione, fu f zltctiugu ua reprzíentat perfonam , & jura fui qim ei pupilli, et moraliter diftinctus à femet- de t ipfo, prout eft períona fingularis, hae qeduciu bens jura fibi propria. Ex quo ipío ul- p teriüs aliqui admittunt , quód, ficut Tu- Qu a tor nomine pupilli debitoris poteft e xer- ifum jl cere juítitiam ftri&té talem, folvendo de- bita creditoribus pupilli , ità fimilitet d , q poffit exercere juítitiam ftridé talem er- Wi femetipfum , fi nomine pupilli folvat aum D i a bi debita tanquam creditori ejusdem ditoren pupilli , imó ad exercendam juftitiam m it proprié talem non fufficit fola alteritas ttoCn : realis voluntatum, d etiam requiritur Mte. alteritas moralis ità, ut habeant jura di- viun ftin&a, ideóque füb ea ratione, fub qua tutor habet moraliter idern jus cum fuo i d pupillo , non poteft exercere jüftitiam tl erga püpillum , nec parens etga filium, aut Dominus erga fervum, p e talis adcöq; 353. Conftat, 2, Quöd juttitia propri € .CB'- ! l ,Dinm.mïo Vl Ariic.Tl, 423 M effentialiter refpiciaf debitum legale, feu fundatum in alterius jure aCtivo, hoc Ui I um fiquidem eft fundamentum, & menfura Ut débiti, ideóque , ficut deficiente omni Ut debitó nequit exerceri juftitia , nifi affe- AU &iva , ità deficiente debito proprie tali nou poteft exerceri jüftitia proprie talis. iigi T OUE CQ Praterea ad juftitiam perfedtam requiri- ie, ( tur, ut pre(tari poffit folutio zqualis ju- ri alterius, qui etenim minüs praftat , V ( Ts quàm exigat jüs adivum , non tribuit iUf alteri perfe&é jus faum, exquo ulteriüs deducitur , quoódíi alicui fit impoffibile b od [atfi. praftare debitum zquale juri altérius , r tunc có ipfo fit cidem impoffibile exer« citium juftitie perfecta. Nec obftat, il de Qitet Quódíi debitor tantum praftet fuo cre- ditori, quantum poteft praftare, nihil Wt videatut amplius debere e€ó, quód jus Yl a&ivum, alterius non poffit obligare de- | quia bitorem ad praftandam folutionem ei- jiin bt dem impoffibilem, cüm juxta receptum axioma ad impoffibile nemo teneatut , titt ideóque talis debitor exerceat juftitiam j d lib qu perfe&am , etfi minüs praftet folutio- nis, quàm antecedenter ratione contra. Y &i debiti praftare teneretur. Contra jtita l üüum; enim eft, quia licét debitor obligari non poffit ad folutionem fibi impoffibilem , qua tenetur red- -acjcöquc in ealinea, in ere yi m 4 b 424 Trallatus de fure efuflitia, dere debitum, fatisfaciat obligationi, fi yatts ) qu tantum fíolvat, quantum dare poteft , ( ! non tamen fequitur , quód per hanc (o. lutionem adzquaté impleat jus alterius, x gt walitatt prout iftud deficiente zqvali folutione fc extenditad fatispaffionem , juxta illud fttutes 1 axioma: qui non habet in arc, folvet in E pcrfc pelle. 354 Con ftat. 3.7(516d juftitia þröpgi& talis j effentialiter refpiciat debitum legale , hjj l idque zquale juri a&ivo alterius , adeó- r t que licét omnis virtus moralis, quz ef- fentialiter refpicit alterum , faltem mo- j raliter diverfüm, revocetur ad juftitiam, fan. ideoque fub hac ratione poffit dici jufti- tià in (enfu proprio , & folàm in fenfu ! fduti improprio, fi talis virtus ordinetur ad t ü A ipfum fübje&tum agens, feclusà omni di- verfitate morali, nihilominus folüàm illa Al juftitia fit juftitia perfe&é talis , quz re- qut,y fpicit debituni perfe&um, & zqualita- yingpe tem perfedam , hinc üt ifthic D. Tho. t d mas Quzft. 80. Articulo unico affirmat, hneil dupliciter poffe juftitiam proprié talem tj deficere à ratione juftitiz perfe&z, im. DC primis quidem, in quantum dcficit À ra. LT Secundóo in tione debiti ftricté talis, ^| htl quantum dcficit à ratione zqualitatis, & ( ideo ad hanc fecundam claffem revocat t religionem crga' Deum, pietate m .erga l paren- li ) ! Bi/'ufdü, VH- V Jf".fu'"o. | 42 tj Í à i -parentés, obíervantiam erga tnajores ^- | fj có, quód his debitum zquale dari non (s poffit. Ad primam veró claffem.revo- cat gratitudinem erga benefa&ores, li- - ls; : JUti| beralitatem erga miferos eó , quód h& ( virtutes non funden N Íeu perfecto, ! tur in debito legg!i, r t 173 ARTICULUS Ill Wt d. hn juflitiaperfetla ben? divida- T - €ur in legalem , commutatiuam s litt m TI üi/?ributivam » & vindicativam? kj Ran.:. Quód juftitia paffim dividi315 h enf foleatinlegalem, diftributivam,come E mutativam, & vindicativam, üt fupee vid riüs Articulo I. infinuatum eft có, quód ginit fcilicet illi, qui ejufmodi juftitiam exer- t cent, paffim jufti dicantur, üt patet in al principe diftribuente officia juxta meri- ) ta, & dignitatem civium : in cive pre- f ftante illa, quz debentur bono reipubli. Ht C€z: in judice infligente poenam debitam ; t culpe &c, Cüm econtra illi, qui reliquas ii virtutes ad alterum exercent, non ío. nb i leant fimpliciter jufti appellari, fed iis. ais d dem tribuatur denominatio ab ea virtu- te fpeciali, quam exercent, fic Deo ex- teyd m hibensconítanter cultum debitum, pro« u prié y 456 ïra&ätuk,dc jure &*fq/)itvïa.' prié religiofus dicitur, qui exhibet de- W bitum h Ü onorem pagcntiþus, pius appel- inkgt latur. yim v 3;6 Pren. 2. Quód, cüm juftitia genericé n ul Íumpta fit con(tans , & perpetua volun- jcicat tas jus íüum cuique tribuendi , hinc ju« j (entl ftitia legalis fit conftans, & perpetua vo- vitut D luntas tribuendi jus fuum Reipublicz tU l wquà tali,feu preítandi id, quod debetur emolumento rceipublice, Jüftitia veró i, « Qn, W . diftributiva fit conftans, & perpetua voe myit u . luntastribuendicuilibetcivium jus fuum, jl gt quod habet ad bona communitatis quà Qaum ) talis. Juítitia commutativa fit conftans, (l t ; ac perpetua voluntas tribuendi jus füuum v Atl alteri privato, fcu adimplendi debitum, qol, q ab uno cive alteri civi, Jut(titia vindi- t a cativa fit conftans, & perpetua voluntas fiptgiur ' infligendi pocnam :qualem deli&o àlte- fM rius, hinc juftitía legalis principaliter rc- cdus| fidet in civibus comparativé ad rempu- Diftributiva in Ma- Dico. blicam quà talem. tum t -giftratu, aut principe comparativée ad ci- ,ves reipublice, cumulativa in cive pri- qued & Gon - vato refpe&u alterius,' quod plerumque in commutationibus locum habet, feü "gï.mricn 'contractibus onerofis , & ideo comimu- Ky hi tativa dicitur denique in judice refpecta lu delinquentium , 'quia fcilicet judici quà fíii tali competit potc(tas puniendi dcelicta. p rænf N nifpumiþ Vil. Ártic. t Wbet Ó d WlppcI: Pren.s. Etfi predi&ta diviio in jufti- ; tiam legalem, diftributivam, commue. ' tativam, & vindicativam paffim rece- li fjX pta fit, nihilominus reítet controverfia Wi i. hic decidenda : an przedi&a divifio fit DN in fenfu legitimo ,. quód fingule ex his virtutibus perfedté participent concee Aj U debes ptum juftitiz, ideoque fint fpecies tub- Al vej Jedive, & non folüm poteftativz ejus- dem, ubiadvertendum , quód juftitia MTR proprié talis fubinde confundatur cum IDj Mi juftitia perfe&a , üt etiam juítítia perfe- o &a cum juftitia rigorofa ; hic tamen jue ftitia perfe&ta ufurpatur in fenfu expofi- fifin to Articulo przcedenti, fcilicet pro ea ditum, f vidi. virtute, quz effentíaliter refpicit debie ANQtts tum zquale juri a&tivo alterius. Quz- ftio igitur propofita refolvetur; fi ftatua- yido t tur, an quzlibet ex affignatis juftitiz fpc- Viditt tl ciebus fit juítitia perfecta. [ Dico r, Juftitiam lega lem effejufti-358 ^ ia tiam perfedé talem, ità cuni D. Thoma mrirc':lq'. Ts hic quzft. £8. artic.6. & tequenti, Ami- cus, Gormaz, aliique contra nonnullos k diffentientes, Probatur : illa virtus eft k t juftitia perfeda , que refpicit debitum |Contrm legale, feu fundatum in jure aGivo al- p terius moraliter diftinti, fed taliseftju- j ftitia legalis s etgo. — Maj, patet ex diàis qi d ?. im. j pracedenti artic, muin, probatur primis 27 v 428 Tratlatus de Zure & gu[litia. J rimis juftitia legalis refpicit alterum fal. du t tem moraliter dittin&um , quxa Ícilicet fico 3. jus competens cummumtatx quà tali eít moraliter divesfum à jure activo civis fiiam p ;homacw. quà talis, feu prout hic eft perfona pri- vata, propterea debitum emolumenti ormucr : rp(ïus reipublicz non fundaturin fola ho- v ^ | neftate , fed ih jure activo communita. tis, quod illa habetad bona privata ci- [l vinis « jat a vium. Denique huic juri praftari poteft ficet debitirm equale ab ipfo cive, qui eft pars reipüblice ; ergo juftitia lcgahsmcludlt IUO tt, o omnes illas. conditiones j quz requirun- ((c fttto .tur ad juftitiam perfecté talem. 3 f9. Dicoz. ]u('cma diftributiva eft juftitia i atil yftit, Q perfecta, ità cam D, Thoma citato com. du munior Theologorum fententia. Pro- batut : nam pariter juftitia diftributiva lts u refpicit alterum moraliter diverfum, fi i yett mülque debitum zquale juri a&ivo al- al t g terius, fed hoc ipío; ergo. Maj. prob, (eomett imprimis juftitia diftributiva refpicit fin- gulos civium ,. prout habentjus adtivum mrcm.& tinei moraliter dxverfum à jure adtivo ipfius reipublicz, Przterea juftitia diftributiva Wo. refpicit debitum legale, fen fundatum in l *&mz flm u )urc aGivo, quod thbet civis confide- ratà proportione meritorum , ac digni- Il tatis habeat in bona totius reipublica, 0 DMI Denique. eadem juftitia refpicit debitum t 4 & «qua. i 429 lt zquale, feu commeníuratum juti a&ivo !t fundato in meritis, & dignitate; ergo.- du ico 5, Juftitiam commutativam effe 269 r2 W juftitiam perfe&té talem , ità cüm Divo l Thoma cit. omnes Theologi. Probatut: Cs nam jüftitia commutativa refpicit pari- Ti formiter debitum zquale juri a&ivo al- um terius, fed hoc ipío; ergo. — Maj, prob. Ia d imprimis enim juftitia cómmutativa ré. du o fpicit altérum moraliter diverfum , quia . Qs Ícilicet precipué locum hábet in contra- d &ibus onerofis , üt venditione, emptio- .. ne, clocatione , mutuo, commodatione. | Lt &c. nemo autem (ibimet ipfi rem ven- (1 Jl dit, aut à (emet ipfo eandem emit, (ibi t CQ mutuat, commodat &c. deinde refpi- j l- cit debitum legale utpote fündatum in Qu alterius jure activo, vi cujus rei vendi- vn, t& pretium exigitur, recompenfatio mu- TU tui &c, Denique refpicit debitum equa- L le, & quidem zqualitate; non quidem. Wtl Geometricá, feu proportionaliter ad dig- nitatem, & merita alterius, fed equalitate yulum nipls Aritmeticà, feu rei ad rem. hibutvt Dico 4. juftitiam vindicativam non 561 hm t effe juftitiam perfectam comparativé ad toníde delinquentem , quatenus eidem poena infligitur, fecus autem quatenus punien- "51 do non exceditur meüfíura delicti , aut ipibit quatenus aliis per- delinquentem lafis db i prafta- v naätiaru:de fure e iu/!iti;ä 430 Yi reftatur condigna fatisfactio , ità cüm ; ïüscm D.Thoma hic quaft. 80.communis fen- 4 vindicativa g conda t£entia, Ptrobatur : juftiti jiempttu folüm. eatenus poteft juftitia perfe- &a , quatenus refpicit debitum le gale Vi ipobliczd eommenfíuratum juri a&tivo alteríus, fed u9 hoc ipío ; ergo. H . . Min. probatur: licét enim juft itid VIR dicativa comparativéa Confii. 'lll tucden illos, qdib us per delinquentem injutia, aut damnum illatum, refpiciat debitum f pda um in jure activo exigen- af g zquale fundat . m od te condignam fatisfa&tionem , aut fatis- paffionem pro injuria , aut damno illa- uc Obl ad delin- bedntia ; to, & limiliter comparativé . ciat debitum - quentem eatenus refpi trouri at quale juri a&ivo ejufdem, quatenus p duon d niendo non exceditur meníura delidti, a pita t eó quód reus habeat jus adtivum, ne pu- niatur ultra condignum , non tamen ju- P ftitia vindicativa refpicit debitum legale Tif lg comparativé ad reum , quatenus eune ton(deng quia fcilicet reus dadns d dém pofitivé ple&unt, fed folüm paffi- non habet jus a&ivum , L f vum, feü obligationem fuftinendi poe- eide. ergo. nam zqualem deli&to; tift 362 Objic. r. contra 1. Si juftitia legalis Goni ; effet juftitia per fe&a, fequeretur, quó B omnis.virtus fcilicet temperantia, forti- Dilt tudo &c. conducens bono reipublice fit Pllbhm q quit ; g juítitia perfcaa, fed hocy admitti ne ergo- f pi/þm:ip i"n. Attic HI. 431 ml ü Q At n ergo. Min. patet, maj. prob. namjufti- li tia lcgalis eftcolle&io omnium virtutum uj iüüümf . prout conducentium bono reipublice , Mi fed temperantia, fortitudo &c. funt ta- les virtutes , eó quód expediat bono !d TM reipublicz habere cives fortes , tempee À rantes ; ergo. XLpc Confir. u flitia legalisnon differtà vir- Vf t d tute obedientie , fícd hec non eft jufti- * tia perfecta 3 ergo. Maj. robat. nam p juítitia legalis confiftit in obfervantiale- D) ts gum conducentium bono reipublicz, fed tüm hzc. obfervantia non differt à virtute o- TEU bedientie ; ergo. Aliud argumentum Mitt a. formari poteíft dicendo: quód juftitiale- TO galis non differat à pictate in patriam , à dii, quze pietas tamen non eft juítitia per- W fecta. pum Refp. N. maj. ad pröbatioticm'D. maj. binm g Juftitia legalis formaliter fumpta, feu Qt d confiderata quó ad obje&um formale, st & a&us elicitos, N. maj, moraliter fum« Wügp: l pta, íeu confiderata quó ad objectum ul p materiale, aut atus ejufdem imperatos, C, maj. & conceísáà min, 'N. conf. Ratio ii lgl diftindionis eft: quia licét juftitia lega- n qu lis materialiter fümpta fit colle&io orn- nium virtutum conducentium bonorei- nra, t J '.i uhhæu publice , adeóque illas attingat, tan- j quam objectum fuum rnateriale, nihilo- ï [ D mimlxs ] ^ j '4?;, $- i'ra&aitïn de LUa iu/lüriq. g fninus differt eadem à reliquis virtutibus j s formaliter confiderata, feu quó adactus (pnht. elicitos coó, duód habeat obje&tum for- jaqui tnale diveríum, fcilicet honeftatem re- sringi lucentem in perfolvendo debito, prout od füft fandato in jute aQivo,reipublice, quod motivum aliz virtutes non attingunt. gei vomntt *' Ad confirm. fimiliter diftinctà maj. & hum ( fnin. N.confeq. Ratio eft , quód jufti- vnti d tia legalis non refpiciat honeftatem re- u civ'xq lucentem in adimplendo pracepto fupe- Mp tioris, quam honeftatem quà talem re. vf fpicit obedientia, fed refpiciat honcfta- quid tem relucentem in debito prout funda- to in jure adivo reipublice &c. Simili- anpecil Yopottit tef refpondetur ad aliam patitatem de (lm ee pietare in patriam , hac enim non rc- fpicit bonum reipublice, eó quód patria i o &üc a finé republica haberi poffit , üt patetin f üot illo, qui nafcitur in infula deferta. ,' Objic.2. contra 2. juftitia diftributi- tonrtí 36 ditom ) va non tefpicit debitum legalecommen- ho0e Q füratum juri a&tivo alterius; ergo. Ant. af probatur: nam juftitia diftributiva refpi- cit debitum fundatum in jure civium, ] quod ifti habent ad bona reipublicz ob ittjg merita , autobfequia eidem przflita, fed LT ET ejuímodi debitum. non eft debitum le- gale, aliàs (equeretur, quóc emnis gra- hum &ores, & omnis re- titudq erga benefa N UT À mune ük Difputatio VII.. Artic, 11l 433 X muneratio erga bené merentes effet ju- MT füitia perfedta ; ergo. Confir. Juftitia. di(tributiva non refpi* JN h [ cit xqualitatem debiti cum jure adivo i itmm civium ; ergo. Ant. probatur: namjus lii itud fundatur in virtute, feu meritis, & dtitgy obíequiis civium , adeóque cüm virtuti Mnj commeníuratüum premium à republica l dj humana conferri non poffit , nec poterit Bo : conferri aliquid zquale meritis, & obíe- ul quiis civium, ; du Refp. N.ant.ad probationem D. maj. i ht refpicit debitum fundatumiin jure civium Qu find quoó ad merita , & obíequia prout idem t fj jus fpecialiter refpicit bona reipublica hm d proportionaliter diftribuenda inter cives Ht t ejufdem reipublice, C. maj. prout jus i- qyrit flud non refpicit eadem bona, N. maj. p & fic diftin&à min. N. conf. Ratio di- fti n&ionis e(t: quód juftitia diftributiva Wt iüfrie non refpiciat debitum prout preciséfun- Jymat datum in meritis, & obíequiis, fub qua ratione omne debitum à quocunque al- f[ga Il gudpe teri preftitum, eft dignum premió, hoc fiquidem ad folam gratitudinem, aut mu- « d jlite d nificentiam pertinet, quod ctiam inter "fl privatos exercetur, fed refpicit jus fun- datum in meritis civium quà talium, feu dbitum emii? prout habentium fpecialem titulum ad :- bqna illa,.quæ in republica fünt diftin&ta ! omnil € .eivium n Wi 434 Trallatus de7ure & Tuffitta, eivium tmeritis, & obfequiis juxta eorum 4 , dlin proportionem inter fingulos diftribuen- st da. : giis p Ad confir. Refp. quód virtuti fecun. suuità , düm fe confideratz non poffità republi- ca hutmmana reddi aliud equale in bonis aydentt ligicl fortunz &c. poffit nihilominus eidem Ahnircd prout conducenti ad utilitatem reipubli- t i cx premium zquale , qua utilitas eft titulus, propter quem reípublica diftri- pl ) buit bona communia inter cives, at (pntrati 364 Objic.3. contra3, Poteft dari juftitia commutativa , quin eadem refpiciat de- nifiont! ygatü bitum legale 5 ergo. Ant. probat, nam slltat fiquis alteri tradat rem antecedenter pro- KTP miffam, gratuitó exercet adum juftitize AL con commutativz, íed talis a&us non refpi- cit debitum legale, qui etenim gratuità 1 CQ qolluy donat, non obligatur donare; ergo. Confir. Pote(t exerceri juftitia com- qubose mutativa denegando id, quod alteri eft ilis r debitum; ergo. Ant.probatur: namfi u t quis furiofo gladium depofitum apud fe : qui deneget ex hoc motivo , ne fe occi- Emi dat, exercet juftitiam commutativam ere d a illum, fed hoc ipío; ergo. b Refp. N.ant. ad probationem D,ant; Ciülülql Si cadem f(it gratuito promiffa tum füb- DT ftitutivé, tum obje&ivé, N.maj. fi fo- um e&tivé W,i lüm fubftitutiyé , : f:-cus—autem obj tranis li Di[putatio VII. Artic, lL. m 425 b tranf. maj, & ficdiftin&áà min. N. confeq. T M Ratio diftin&ionis eft: quia licét (üppo- neretur, quod alibi dicendum erit, quod ts omnis promiflio fit fubítitutivé quidena Jj gratuita, quatenus fcilicet aliquis inde- ii pendenter ab omni obligatione propria TT aliquid alteri promittit, fed tantüm fub- TLttpd ftantivé oneroía, quatenus non promit- lls d tit, nifi fub onere per alterum implen- lludlr do obliget promittentem ex juftitia cu- W mulativa, poftquam alteri implevit onus, ii Contrariumtamen dicendum cft de pro- fs miffione tum fübftitutivé, tum objc&i- Ti n vé gratuita , quia hec folüm obligatex Tj fidelitate ctiam a&um ex juftitia com- mutativa. jl n Ad confir, D. ant. Poteft exerceri ju« fütia commutativa denegando alteri , U [:) quod fuum eft pro illis circumftantiis, pro J t quibus eidem hoc debitum e(t N.ant. pro (drid illis circumftantiis, proquibusindebitum ! mmj] eft, tranf, ant. & N. conf. Ratio hujus t eít : quia licét denegans furibundo gla- dium apud fe depofitum exerceret eate- u j «« nus adum juítitiz commutativz, quate- nus denegando gladium impedit homi- Dut cidium, quod tamen impeditum potiüs ( ad charitatem, quàm juítitiam pertinet, [) nihilominus eatenus non exercet jufti- lJ jj ecisé denegat alteri, p giam; quatenus pr e42 quo ) 436 Tratlatus de 7uve d» Tuflitia. gelnic quod fuum eít, neque in prediis cir- cumftantiis datur obligatio alteri dandi (g[iuml'W gladium , ideóque fub hac ratione non sion exercet juftitiam , fed folàm pro his cir- ?[us od cumftantiis non lzdit juftitiam, molum 365 f at "Objic. 4. contra4. Juftitia vindicativa etiam fub ea ratione , füb qua pofitivé meniürz ple&it delinquentem eft juftitia perfecta tiyam, ( Ào comparativé ad delinquentem ; ergo. Ant. probatur à paritate: fi Princeps , vudfens aut rcfpublica fervatà proportione diftri- quis buat onera inter cives reipublicz, tunc tj qu exerceret juftitiam diftributivam , licét bicee tidiroi cives non habeant jus activum , fed fo- ]üm paffivumad fübeunda hzc onera; et- titt Qu ii go fimiliter. Confir. Juftitia vindicativa non differt a N re ipfa àlegali, & commutativa, fed. u- BIN traque hac eft juftitia perfecta: ergo. PT Refp. N.ant. ad prob. D, ant. Exer- Con cet juítitiam diftributivam eatenus, qua- o tenus precise imponit onera civibus,N. hod ant. quatenus in onere imponendo fer- T Utf vat debitam proportionem , & menfu- ïïaüivo ram non excedit, tranf. ant, & N. conf, N Ratio diftinctionis eft: quód Princeps, u aut magiítratus non exerceat eatenus ju- deüm ftitiam diftributivam erga cives, quate- (tiy nus przcisé illis imponit obligationem bor praftandi onera eó, q'uþd fub hac rat io- Q ne h Difptitatio VIT. Artic. m, -437. R, Ht ne refpiciat jus folüm paffivum, fed exer- cet juítitiam eatenus, quaten? fervat pro- L portionem , & menfuram debitam , ut hg. A plus oneris non exigat , quàm cives ad emolumentum reipublicz przítare te- iil [ ncantur, quz tamen obfervantia debitz meníurz potiüs ad ju(titiam commuta- ia tivam, quàm diftributivam pertinet. A5 Ad confir. D. maj, Juftitia vindicati- li, va differtà juftitia legali, & commutativa, Vote r li, quatenus przecisé ple&it nocentem , N. maj. quatenus fatisfacit juri aCtivo reipu- T blice exigentis ple&ti malefa&ores;aut ju- T ria&ivoillius,cui damnum illatum eft,vel Qitjte etiam quatenus non excedit meníuram debitam, C. maj. & fic diftin&tà min. N. mf conf, Ratio diftin&tionis cít, & habetur Wi ex conclufione , & fundamentis ibidem t addudis. Ex hucufque dictis a d Conftat , Quód non folüm juftitia As commutativa , fed etiam diftributiva , & 366 T legalis (it juftitia perfecta, eó quód pari- qu) ter utraque refpiciat debitum zquale ju- f aetite riadivo alterius , quod imprimis fingue tX eot li civium habentad bona communitatis, Bo prout hec funt diftribuenda inter cof. jenst dem juxta proportionem meritorum, a« & qu deóque Princeps , aut Magiítratus hec at bona diftribuens non exsrcet puram mu- hici " nificentiam , aut gratitudincm remune- [ T'a L5e€3 rato. ! «5 Trlaäatus de fure & pufritia. g, qu ratoriam erga cives, quia utraque eftju- ( Cot ftitia folüm imperfe&ta , fed exercet ju- ;quidcm ftitiam perfectam ob jus fpeciale civium jqpent quà talium. Similiter refpublica habet gt jus peculiare a&ivum , feu jus altum ad s t exigenda onera, quz cives quà tales prz- lia ftare tenentur ad confervandam rempu- diu. blicam, cujus fünt partes, adeóque cüm auidi ejuímodi jus adivum' non habeant .re- Bran] fpe&u alicujus extranei, feu peregtini ( hinc extraneus praftans aliquid in emo- fgus j lumentum reipublice non exercet jufti- m tiam ftri&tam , fecus autem civis ejuf- yutii dem, imó Princeps,aut magiftratus ipfe fottatnd juftitiam legalem eaten? exercere poteft, Confu quatenus non refpicit in gubernio bo- tintuy num ptivatum, fed totius reipublicz , Atf N ideóque juxta D, Thomam juftitia lega- fl lis refidet in Principe quafi archite&toni- cé, eó quoód Principem ordiset ad prz- jodt W QOl ftanda illa in füo munere üt fubditis im. vidend onenda, qui reipublice cofmodum petit; 367 Conftat 2. Quód juftitia vindicativa diüribm Wi cat non fit juftitia perfecta relativé ad delin- quentem , prout hunc pofitive pledit , hsin. quia fcilicet in delinquente non datut g N*»;;m jus adtivum , fed paffivum ad füftinen- dam poenam , nec eidetn fierct injuria , t fi pocna condonatetur, Unde juftitia lus QU vindicativa folüm eatenus eft juftitia per- cda li : Bifputatio VIL, Artie.1H; 433 fe&a, quatenus non excedit menfuram. "fi T paenz correfpondentis deli&o , fub M fiquidem ratione refpicit jus a&tivum £ 'p!lbhwh" linquentis, quód ille habet , ne punia. LR tur ultra condignum. Praterea quatc- ts nus refpicit jus a&ivum , aut ipfius rei- V rcm publice exigentis pledti nocentcs, aut jus GUT. aQivum illius , qui petit fatisfadionem, TM aut factispaffionem ob damnum illatum. gt Ex quo ipío deducitur, quod juftitia vin- t dicativa , quatenus eft juítitia perfe&ta , fit pars juítitiz tum legalis, tum corm- d [uT) mutativz, nam ad legalem pertinet, pro- fettrié ut refpicit bonum reipublice, ad com- mutativam ceteris Vrationibus revocatutr. t tj bt« 1 Conftat 3. Quódfi Princeps, aut ma- 568 giftratus prout fi&ionc jurisrepreíentans iice , il totam rempublicam , aut jura ejuídem, Sudote fibimet ipfi,aut bené de cadem merenti juxta debitam proportionem applicet bo. yulyt [ na communitatis inter bené meritos di- videnda , tunc exercere. poffit juftitiam doyti diftributivam erga femetipfum, quia in ii tali caíu habetur alteritas moralis confi- didite ftens in diverfitate jurium eó, quódju- aedit, ra reipublice fint diftin&a à jure priva- p du i to ipfius Principis, aut magiftratüs, econ- tra i civis fibimet ipfi tantum ufurparet i íua authoritate ex bonis rcipublicz , a proportionaliter debe- P(l quantum eidem be4 tur, lüïiia( j Ji 440 Trallatts defure e fuftitia, | [j & qLiOii £ur, fic non exerceret juftitiam diflri- optivam erga femet ipfum , quia fci- " ouit d jl o licet civis privatusnon reprafentat fictio- df ldu ne juris totam rempublicam , quem- admodum eandem reprafentat Princeps, ss lii 1 £, i aut megittratus. Id ipfum quoque pro- frmai f portionaliter dicendum eft de juftitia le- gali, & vindicativa, ideóque fijudex quà Phinc od talis vindicet injuriam illatam fibi , üt exchdutt cim a períonz fingulari, fibimet ipfi fatisfacere iniont ex juftitia ob diverfitatem moralem, fe- cus autem fíi vindicet injuriam privato r hat illatam, üt privatus eft, aut judici illa- Prato confla. tam, üt judex eft, eó quód in tali cafü non habeatur alteritas moralis, depeft derfte tjb ARTICULUS IV. iveties: n C quomodo fola juflitia com- fimity., mutatioa fit juflitia ffritibtalis ? pf for Rznot. r. Etfi juftitia perfeda divi. um jo 269 P datur in tres fpecies fubjectivas, fci- Qoad licet legalem, diftributivam , & commu- At tativam, eó quód juftitia vindicativa fub i:amiis,ic €a ratione , füb qua conceptum jufti- uI Fs tiz perfectz participat , juxta diverfi- tatem motivi partim fpe&tet ad jufti- f tiam coffutativam, partim ad legalem, j Dl nihilominus adhuc reítat controverfia , aDn; Z Difputatio VIL, Artic, W. 44 VT d[l an, & quomodo fola juftitia commutati- [í va poffit dici juftitia flri&té talis ità , . ut lxm hzc fola obliget ad reítitutionem, fi quo caíu ledatur jusalterius, undelicétom- 1 nis juftitia perfe&ta refpiciat debitum le- ( d) i i gale, nihilominus idem pre cateris af- firmari folet de ju(titia commutativa, & ü)udrxq hinc nonnulli diftributivam, & legalem i I fj excludunt à ratione juftitiz perfectz , il cüm eandem potiüs excludere deberent n f à ratione ftrictz juftitiz. Ad deciden- i g dam hanc quazftionem ulteriüs hi Pranot. 2 quód debitum legale non 379 it lal confiftat in indivifibili , fed unum-poffit effe perfectius altero confideratá fcilicet diverfitate juris aCtivi, in qua fundatur J tale debitum ; hec autem perfectionis diverfitas in jure activo ex triplici capite MM fumitur , ícilicet ex majori obligatione , ! perfediori equalitate , & alteritate, üt mox patebit. Imprimis igitur poteft u- tht d num jus adivum effe perfe&ius alteró d quo ad obligationem, fi fcilicet non fo- ( làm peraccidens, feu pro cxteris circum- ain ib flantiis, (ed per fe magis obliget, eó quod p l intrinfecé conftituatur per legem magis diver faventem ad percipiendum directé com- y ']um- modum fíuz libertatis , quàm alterum lgt jus adivum. Declaratur id ab exem- plo, fi ctenim Petrus equé Paulo, ac Jo- m anni 1 j 442 Tractatus de Ture é» Tufritia, fito Y anni debeat roo. tituló mutui, tuficjus a&ivum Pauli per fe non magis obligat un rl Petrum ad folutionem debiti, quàm jus [j jmpt a&ivum Joannis, etíi magis poffit obli- um p gare per accidens , fi fcilicet Paulus in tonmt gravi neceffitate conftitutus magis indi- obïïgat, | £eret folutione debiti, quàm Joannes. ciiuti 371 Pranot. 3. quód, ficutunum jusaai- hn d vum poteft effe perfe&ius alteró quó ad d r obligationem, ità quoque poffit cflc per- ii jsa fe&ius ratione alteritatis, & zqualitatis, us adcóque fi jus a&ivum unius fit penitus tocifos diveríum à jure activo alterius, ut nul- jl latenus intercedat communicatio , aut Wtd us fubordinatio, tunc có ipfo habetur pere p fe&ior alteritas , quàm fi aliqua com- ii mnunicatio, aut fübordinatio intercedat, pv Similter equalítas Arithmetica, feu tei ls d ad rem, quz habetur . inter jusactivum; Y & correfpondens debitum, preícinden- um do à eircumfítantiis perfonz, loci, tem- eft mj otis&c. perfedtior eft quàm zqualitas dicm arithmetica, quz folim habetur defum- tin t ptà proportione à circumftantiis perfo- tz, loci, temporis &c. hinc propofita ^ fl & quzftio rofolvetur, fi oftendatur, an fo- t la juftitia commutativa reípiciat debi- &Mw tum , alteritatem, & equalitarem ftri&té tltt talem, feu magis perfe&tam , quàm ju- l'llfh(m ftitia legalis, aut diftributiva. 1co fici f mm, lt Difputatio VII, Artic. I E A Dico r. Solam juftitiam commutati- ?74 l j Wl '*wïlus vam refpicere debitum legale, feu ftri- TT &6 fumptum, Probatur: nam jusadti- lt vum proprietatis , quod refpicit juftitia commutativa , per fe loquendo magis T T0 Joit li obligat, quàm jus adivum, quod refpi- ID d it juftitia legalis, aut diftributiva;ergo. Ant. prob. Jus adivum proprietatis , ltiqi, d de quod refpicit juítitia commutativa , eft illud jus adivum , quod civis privatus A quà talis habet in bona fibi propria, fed tl DT hocipfo; ergo. Maj.patet exconceptu Áalin, juftitie commutativz, Min,prob. nam iftud jus.adtivum eft legitima facultasad At ] percipiendum dire&é commodum fuz Qu Q at libertatis, fed huic fimile non eft illud jus adivum , quod refpicit juftitia lega- Mil lis, aut diftributiva , quia jus activum , TENUWY ídque altum reipublice in bona privata g «ivium, quod refpicit juftitia legalis, non » A cft fimpliciter facultas dire&té percipien- inaqió di commodum fuz libertatis, neque e. vt lt nim refpublica pro folo fuo benéplaci- | qipel to fpoliare poteft cives bonis priva- ymolt tis, fed tantüm in iis circumfaantiis . n jn quibus id exigit neceffitas reipublice, du de & fimiliter jus adivum civium, ídque «t altum in bona reipubliciee, quod refpicit juftitia diflributiva , non cít fimpliciter quii ] facultas directe percipiendi commodum » Uue ] 444 Trátfatus de pure & Puflitia. galq füz libertatis, ut pro folo beneplacito ]ico n fibi finguli tantum ufutpare poffint,quan- tum placet, cüm econtta jus a&ivum qm tlj fp Arit proprietatis, quod finguli civium habent in bona privata,fit facultas pro benepla- fita leg Geome! cito difponendi ;; ergo. 373 Dico 2. Solam juítitiam conimutati- tantum. coním vam effe juftitiam ftricté talem , fpecta- nns tà jurium alteritate. Probatur: nam juftitia commutativa refpicit illud jus a- tun, f d folm &ivum, quod habet quilibet civis priva- tus quà talis comparativé ad alium ci- u (clict ii vem privatum quà talem, fed in hisfo- funcin lüm datur perfea alteritas, feu ftricté talis; ergo. Maj. patet exconceptu ju- tr, &i lt eu ftitie commutativz, min, probatur: nam d jus a&ivum proptietatis, quod ju- u t habet in füa bona privata, non cft « ln commune, aut fübordinatum juri adi- fite t vo, quod pariformiter habet alter civis fituty Denoeri in fua bona privata, cüm econtra jus a- &ivum altum , quod habet refpublica ia Ye, U. bona privata civium, fit qua(i commu- ttüqit ne cuilibct civi, prout parti conítituenti W. eandem rempublicam , & fimiliter jus Y Vi illud altum, quod habent finguli cives r in bona reipublice, juxta fingulorum Cï'.'xäu merita fingulisdiftribuenda, non fitper- d fc&é diverfum ab ipfo jure reipublice , QUoiy neque eniminter partem; & totum da- Bs tu£ "l DilputatioVIL, Artic. V. 445 [m?ï?hci(o UA türadaequata, & ftricta di&in&io;. ergo. - Dico3. Solam juítitiam comrutati- 374 Tb vam rceípicerc aqualitatem ftridé talem, [ fícu Arithmeticam, | Probatur: nam ju- ia ftitia legalis refpicit folam zqualitatem Geometricam, ut fcilicet quilibet civium ! C tantum conferatex fuis bonis privatisad la, j conícervandam rempublicam, quantum U! f praíens neceffitas exigit, & vires admit- Lbl tunt, fimiliter juftitia diftributiva refpia d dünd cit folam proportionem Geomcetricam, ut fcilicet tantum ex bonis reipublicae felinhif diftribuatur inter cives, quantum hic & t r nunc in zrario ad id deputato contine. Wt tur, & fingulorum mcrita proportiona. £ liter exigunt 5 econtra juftitia commu- quij tativa refpicit equalitatem Arithmeti. d cam , ícu rei ad rem non attentá digni: nyi d tate, aut meritis períonarum, vel'nece(z vt fitate przfenti, neque enim Nobilis be. n o nermceritus de republica poteft pretende- t re , ut leviori pretio emat panem, cz- Tf teráque victualia, quàm plebejus &c. st ergo, " gl u Objic, r. contra 1. Non folüm iu&iQ 37y aJi Y tia commutativa, fed etiam legalis refpi- yylotut cit debitum ftriáé tale; ergo. Ant, pro« p batur: nam jus illad altum r eipublice, :1 uhliæ; quod refpicit obligatio juftitiz legalis, eff perfectius, quàm illud jus a&tivum, quod totumff » reípi« ) 446 Trallatus de 7u)-e(r ïuþiridï jirs p refpicit juftitia commutativa, quin tem« pote neceffitatis , quilibet civium tene- jjoionc At tur poftponere bona privata bono rei- isege publicz, fed hoc ipío; ergo. Min. pa- tet , maj. probatur . . Jus etenim illud U fneneu baffüm, quodcivis habetin bona priva- (cliceti ta , adcó debet cedere juri altiori reipu- blice, ut preterbona fortunz tencatur d at 1 etiam impendere bona famae, & Vit£., qui p quaz obligatio non habetur comparati- quadbab ibotisg vé ad jus privatum civis alterius; ergo» Tim ex Confir, Si Pctrus Paulo deberet 100. finé quibus refpublica confervari non t , fionetn poffet, tunc tenetur potiüs fubvenire pe- riclitanti reipublice , quàm Paulo, licét P in extrema neceífitate conítituto; ergo. vnándi Refp. N.ant, ad prob. D. maj. Jusal- g tum reipublicz eft perfedius, íeu magis t ii obligat folüm peraccidens, C.maj. pet G fe, N. maj, & fic diftin&à min, N.conf. Qb Ratio diftin&ionis eft: quia, etfi jüs al- flv 10 tum reipublice magis obliget per acci- &tl dens , nihilominus per fe minus obligat tit D ad folutionem debiti , quàm jus priva- ii tum cujuslibet alterius civis, có quó W reípublica titulo juris privati non po ffit LY ab altero exigere bona privata civium , dj nifi pro illis circuniftantiis , pro quibus tiVä ;! neceffitas confervandz reipublica id re- Vend quirit, cüm econtra quilibet civis titu- C [s *W Di[putatio VIL, Artic. IF, 44 T g lÓ juris privati poffit ab altero exigere folutionem debiti, etiam pro illiscircum- L ftantiis, in quibus neceffitas, aut ntili- Em tl tas exigentis hanc folutionem non requi« rit. Caterüm advertendum hic difícri- g, lii men cfle interjus altum reipublicz, quoód Ícilicet illa habet pro caíü neceffitatis Iinien ad exigenda bona privata civium, & jus TU quafi privatum ejufdem reipublicz , QQupa quod habet in certa bona prout diftincta VOT bt à bonis privatis civium, nam fi quis ci- vium ex arario publico acciperet mu- m tuum , non minus obligaretur ad folu« Detitt tionem debiti, quàm fi accepiffet mu- N tuum à cive privato, quia hzc obligatio (; 9) non fundaretur in jure alto reipublice , N quod refpicit juftitia legalis, fed'funda. d retur in jure qua(i privato reipublic.e, Qu w quod refpicit juftitia commutativa; n Nb Objic. z. contra 2. Juítitia commu ta. 375 Ti tiva non femper refpicit alteritatem .&fi- T &6é talem; ergo. Ant.probátur: fi ete- gt nim Petrus, & Paulus fimul haberent j dominium commutativum cjuídem rei, &qu autagri, dom(s, prefidii &c. tuncjus Qp li itud, feu dominium Petri fundatet in TO Paulo obligationem juftitie commuta. Q qmbüi tivz , ne abíque confenfu Petri agrum icei vendat &c. fedhocipfos ergo. Maj.eft GUb certa, quia Paulus contrarium agendo ) pecca- b 448 Trathatus de fure & pufiitia. : m&iVb'ü peccaret contra juftitiam cofnutativam jiqe Ell Min, probatur-: nam jus a&ivum Petri T effet commune cum jure Pauli; ergo: üur 3 Confir. Et(i jusa&ivum pupilli fit füb« ordinatum juri aCtivo ipfius tutoris , po» ia mo at teft nihilominus inter pupillum, &tuto- (ybordi rem dari juftitia commutativa5 crgo. Refp. N.ant. adprobationem C. maj, n N.min, ad probationem D.ant. Jus Pe- (ibrn tri effet commune cum jure Pauli cum upolüt j (j fubordinatione tanquam habentis jus al- t (ubla tum, N.ant. abíque tali fübordinatione, tranf; ant, & N.conf, Ratio diftinctionis t Oto n g e(t: quód jus adivum Pauli non fit fub- kertto ordinatum juri a&ivo ipfius Petri tan- quam juri alto, ut Petrus poffit exigena danif: te id neceffitate ejufdem abíque confen- Tudlip Lt fu ipfius Pauli difponere de re fübjeda utriufque dominio cofüuni; cüm econ- gt tra refpublica poffit difponere de bono ii . t privato cujuslibet civis ab(que eo, quód C requirat particularem confenfum ejuf- dem, quanturmvis in tali cafu hzc difpo- t fitio fic fieri- debeat, ut exinde redun. Qüii (0 det emolumentum in civem privatum , Wf non quatenus períona privata eít , (ed Bd quatenus eít pars ejufdem reipublice. Q 4 Ad confir. N, ant. Neque enim tutor prm, reduplicativé fumptus, feu quàtalis ha« 4 u- bct jus a'a,ivqm ullatenus diveríüm àj te lg ? 1 Jl Di[;umfia VIl,. Artic. F. 449 Em xe 'a&ix?o-' ) ml;m Pcm' fuüi pupilli , quia tutor quà ta« lis reprefentat perfonam, & jus acdivum Ls fui pupilli; fi autem tutor folüm acci- npup' k TM piatur fpecificativé , feu prout eft per- Íona moraliter di(tinda à fuo pupillo , im i. tunc jus aCtivum pupilli nullatenus eft Ut t Ontm C fubordinatum juri a&tivo ipfius tutoris, tanquam jurialtoejufídem , ità ut hicad 4l ]UJPC fublevandam füam neceffitatem ufürpa- Itl 1 re poffit/bona pupilli. m Bd Ó JiC. 3. contra 3, Jaftitia commuta- Rrüt tiva fubinde obligat ad folam aqualita- 377, Vilindiont tera Geometricam; ergo. Ant. prob. Dotfth nam fi quis.eodem titulo uni creditori Ttti t debeat 1oo, & alteri ;o. non tamen pof- [ t fideat nifi 30. tunc ex juftitia commuta- TOR tiva obligatur prímo creditori folvere zo. tiyda & alteri 10, fed in tali caífu datur fola z- n qualitas Geometrica inter folutionem YU debiti, & jns activum ipfius.creditoris ergo, E TT juln t Confir. Si ttes mercatoresineant con- T tradum Íocietatis quó ad lucrum ex pe-« d li cunia colledta inter fe difttibuendum , ;n'ramm, tunc juftitia commutativa per fe obli« ]Cüa[c gatet ad folam.zqualitatem Geometri- )ubücæ- cam ; ergo.. Ant, probatur: fi ctenim ia t primus conferat 1000. alter 2000. tertius 4000. tunc juftitia commutativa per fe ais ' icet ct[umä*[ï' gþlfgargg á u: l.ucrxumï ebtentum ícil * W '*;g ; - fru&atui de 7m é 7üfitïlo ,4 76. proportione Geomcetrica inter eos gt ni jj dividatur, adeóque primus accipiat 1o. n C alter 20. tertius 40. fed hocipíos ergo. gis, eif -Retp. D.anr, Subinde obligat folüm ér accidens. ad zequalitatem Geometri- imm ca P " o, hircf m , C.ant, períe N. ant. & conf. Ra- aim o tio diftin&, eft : quód juftitia commüta- tiva in ca(u addadto folüm per accidens, euor at fcilicet ob defectum mediorum obliget fs £ um um ad folutionem faciendam proportione Geometrica , nam per fe obligat ad fo. viqis lutionem zqualení Arithmeticé , ut pri» (urlna * mo folvantur 100. & alteri ;o. prout ex- fiüem fita dil inde patét, quód pradi&ta folutione Geo- metricà integrum debittim non expun- ülüntjt gatur, fed reftet obligatio folvendi reli- diro dii t quum , quámprimuüm id fierí poteft , nifi ii creditores ultrone&. hánc obligationcm remittant, ) agl - "Ad cenfir. N. di ! t; ad probationemD,; sim d poriot maj, Juítitia commutativa per fe obli- düobus gat; u t lücrum diftribuatür proportione « Geometti €3 comparativé ad jura diver« dutini fa inter fe combinata, C. maj. cotnpa- ( nf tativé ad jus cujuslibet de fe fpeatum , w [ N. maj. & fic diftinaà min, N, confeq, - l * Ratio diftin&tionis eft; quia licét in cafu dim ptzdicto fervetur fola aqualitas Geome- hT trica, fi jura divería juxta diverfam pe- [j pnn cunie quantitatem ad invicem compa- gj rtentur; Difputatio VIL. Artic. . 4fí t t rentur, hihilominus fervagur reipfa a. A qualitas Arithmetica, fi portio lucricom. u U li ( paretur cum jure adtivo cujusvis merca- "] toris; cüm enim iutcgra collatz pecunias lts fumma fit 7090. & lucrum obtentum fit Yi ' 7o, hinc mille non attulerunt plus lücri j quàm 1o. curm vi contratüs primo mer- tl catori correfpondeat pars feptima lucri, 1t dl hinc 1o, zqualitatem habent Arithmeti- UUOR cam cum jure a&tivo ejufdem, & fic de Itl reliquis, Aliud adhuc difcrimen affignat ti&, miil Cardinalis de Lugo inter hanc diftribu- o a, tiónem Geometricam, quam refpicit ju- Hore Gu ftitia diftributiva, nam fi boqa dividen- o " da fünt juxta debitum fundatum in jure «t a&ivo civium &c. tunc iíta diftributio ydt t fit fic: ut- aliquo ex numero defieiente reliquis accrefcat portio, econtra in ca- p fu predi&o , fi'aliquisex mercatoribus um etiam fine hzredibus decederet, tunc "TT ' portio ejuídem non accrefceret reliquis quriüs duobus , nifi fortaffis de hoc fpeciale pae j d &um iniviffent, Ex hucufque dictis j uf - :onftat 1, Quod folajuítitia commu- 378 tativa refpiciat debitum legale ftridté shtts NN ( conit fumptüm , nam juftitia legalis refpicit drisdlt debitum prout fundatum in jure alto i- i Oton pfius reipublice, quod iffa habet in bo« na privata civium , folüm pro illis cit- rerm m ( us eadem bona exi- gt | cumü;ntüs, pro quib 2 guntur , "s ! ) 4;7. Tra&ämi defure & fuflitia. gt euntur ad ferrandam rempublicam, & gt t . juftitia diftributiva folüm refpiciat debi- g 'tum prout fuündatumih jure alto civium; quod finguli habent in bona reipublicz, qiiem t eyintet folüm pro iis circumftanriis, pro quibus hac D] adíünt bóna inter eos diftribuendá; cürm econtrá juftitia commutativa . reípiciat teritut gt p debitum üt fundatum in jure activo pro- metict .. prietatis ftridé fumpto, feu facultate ex fucormmd 1e aliqua percipiendi directé commodum ii propri z libertatis, fivé hoc fit commo- b dum nece ffarium, five non neceffarium, i o 'ídque adferat, vel non adferat utilita- yetumi venditit tem diftin&am à fola beneplacito volun» tatis , ade6que cüm jus iftud fit perfe- iglitf at — &ius, quàm jus altum, hinc in illo fun- tf datur dcþi;urg ftridius , quàm in jqros:- j alto. [ DN ód fola iüftitia commu- Conl $79 . Conftat 2. qu t tativa refpiciat alteritatem , & zqualita- tem (tri&é talem, primó enim reípicit (lbot teríi alteritatem perfectiorem, quàm juftitia legalis, aut'diftributiva có, quód lega- tünts A ls juftitia fitilla, quam civis velut pats ii 'exercet erga rempulülicam veluti totum, w '& juftitia diftributiva , quam refpublica, n lt tanquam totum exercet erga civem tan« uam pártem, adeóque cüm pars, & to- ftty tüm íolüm diftinguantur inadequaté , t dam U . hincneutra juftitia ggfpici:/ omnimo ).UHS 1 Difputatio VII. jïti:; fP.f n k jutis alteritatem , econtra juftitia com- i mutativa eft illa, quam unus tanquam hü(mu mm pars exercet erga alium tanquam partem - ejufdem reipublicze , adeóque cüm par- o Q (mn tes inter.fe adequaté diftinguantur, hinc/ ts t hzc fola juftitia refpicit omnimodamal- uU teritatem, Deinde fola ;juftitia commu- Áopt tativa per fe refpicit equalitatem Arith- TUtett mcticam, íeu rei ad rer, neque enim Itj A in commutationibus üt emptione, ven- QQQ« Mi ditioné &c, refpicitur dignitas,aut quàá- litas perífonz vendentis, ementis &c. fed TT pretium intrinfecum rci, quz emitur, aut OTOLU venditur, econtra juftiria diftributiva, & t legalis refpicit folam aqualitatem Geo- fofüt metricam, fcilicet comparatione fa&ta ad i t neceffitacem praíentem, dignitatem ci- vium &c. C Conítata. Etfi juftitia perfe&ta divida- »$6 il tur in commutativam, legalem, & di- nj ftributivam tanquam tot fpecies, feupat- Vj tes fubjedtivas juftitie perfe&tz , nihilo- il lg minus ex his fola juftitia commutativa It pts fit juftitia ftride , feu rigorose füumpta totud eó quód hzc fola refpiciat debitum, al- yblicy teritatem , & zqualitatem rigorosé ta- «t td lem.-Quódfi fiat ulterior comparatio in- ter juftitiam legalem , & diftributivam, s U. gqui[ä ! tunc legalis :perfedtior eft, quàm diftri- 1 utraquc in ratione jmoi/ j butiiva » licet cpim F 3 alte. ! 5 N » 44 mfmü; ie*ïufz'ö'? uflitia. III qv - A Csl l E Alveritatis,& «qualitatisGeometriez con- (guobicW veniant , * differunt tamen in ratione de. b3 p 1 biti ,.có quo N M d jufítitia legalis per fe lo- mv:lüt ( juendo magis obliget civem erga rem- m publicam, qüàm diftriburiva juftitia rem- t« publicam obliget erga civem, nam tma- f jorcítobligatio partis erga totum, quàm (ut Pj totius ad confervandam partem, Exqui- ddiunt bus patet , quód fpecifica harum virtu- qrns o tum differentia ultimó defümatur à di- N vcrfitate. jurium , in qu jibus fundantur Ultinioó adver- iporum debita ípecie divería, aolgiur tendum , quod proir de etiam civis pof- tiu,qu fit obligari ex juftitia commutativa erga slomin xempublicam, & hzc erga civem, quan- vit o do ícilicet debitum non fundatur in jure vt alto, fed in jure aGivo ftridté füumpto, istik d quia tunc non ampliüs confideratur ci- Treng vis ergarempublicam, tanquam parser- i, a totnm, aut viciffim, prout contingit, jb fi refpublica accipiat mutuum à cive pri« VACUD. ' r Vàto, aut civisà rgpublica. vinrj u ARTICULUS V. - bv 4fn, €8 quando obligationt ju[Hitie w eommutativa fatisfieri po[ffit per actum, (tg k " qui.non procedit ex iotivo ejujdem. Ujt, Rxn ot. t, Quód hic non moveatur P . qu«€ a.- Á i , l'm ftio; an) däfi poffit adtus form IS 4 ] j : vDi/pu.'lt ;0 Vil 455 "i, lis juftitiz, qui non procedat ex motivo, t . feu obije&o formali ejufdem ,. hoc fiqui- R, dem tepugnarealiunde patet, fed folüm lt inovetur controverfia, an, & quando Ut Ampleri poffit obligatio, juftitie ab(que y DAtt, €o, quód agens intendat per ínum actum ij A i * fatisfacere obligation itiz , feu pra- h lg , flare alteti débitum e3 P crhotivo, quia TET debitum eft, & coníequenter etiam ig- ititd. norans poffit implere fuam obligatio- QUtut nem, ficuti juxta communiorem Theo- d logorum fententiam, ignordns , fe' effe [um . obligatum ad andiendam mitffarm die fe- UT ftiva, quàm erroneé putat effe ferialem, nihilominus audiendo miffam, ità fatis- MUU itjute faciat obligationi, nt poftmodum alte.- It ram audire noh teneatur, etíi primüm r deinde advertat/ diern effé feftivam, Y Prenot. 2. quód, ficuti inaliis virtuti« 3f2 tutng bus, ità etiam in juftitia fit duplex obli- gatio, alia fcilicet affirmativa, alia negati» ii va,cürm etenim juftitia obligecad dandam €uique jus fnum,adeóque terminus for.- malis hujus obligationis fit indemnitas -jutis alieni, eadémque duplex, alia (cili- iT cet negativa, fcupr ivativa confiftens in 4&!4"7, omiífione a&tionis juri alterius adversá, lh & alia pofitiva con(iftens ina&tione pofi- gv tiva ; eadémque debita juri alterius, ut « T. Al't- ;l hlnc (c' tsfomgf qufllüs di&um c& Difp 4 quitulr, , L / | b AT6 — Traletus de æeä-f;m;tia. 44 fj ;quitu'r , quód fimiliter duplex fit obliga- tio juítitiz ,.una fcilicec fundata in prz- ugmädmd quranica cepto prohibente actionem juri alterius eim Wck adveríam, cujuímodi eft fürtum, rapina, homicidium:alia pofitiva fundata fcilicet ude a f in cott in przcepto affirmativo, vi cujus pra'ftane da eft a&io pofitiva, utfolutio tituló mu-' fs at tui,emptionis, & quidem obligationi ne- Tion ! afftmitia gativz pofle fatisfieri per folam omiffio- nem adts prohibiti, ex quocunq;tandem u motivo talis omiffio procedat , omnes friaciend lt fatentur, ideoque folüm reftat quaftio de obligatione affirmativa. yisiplt Pranot. 3. quód res ille, quax funt tó, i 38 obuturz alteri debite ex affirmativa obligatione juftitiz commutativaz fint in triplici diffe- t mnqu tinsde ' gentia , nam alie fünt debitz alteri in individuo , eó quód nunquam tranfivees tll /zint, in dominium debitoris, íed man- i, qui Iots, 1 N ferint ífüb alterius dominio, ideóque e- tiam manetobligatio id ipfum rcftituendi tandem - jnindividuo, quamdiu extat penes alie- Sietni num poffefforem, prout contingit, fi Pe- udíed .trus commodato accipiat librum à Pau- ul tl lo, tunc enim eundem tenetur in indi- EU ' viduo reftituere, nec fatisfaceret fuz ob. ts ; ligationi, fi libró retentóreftitueret pre- Tx] tium ejufdem, Aliz econtra non funt U alteri debitz in individuo, íed folüm in ï fig, valens alio gquivalcnti, five deinde &qui 4 iftud T L l ^ oobifpitatio VIL: Artie. Y 437, MM iftud fit numeró, five fpecie diverfi u ! m, li quemadmodum contingit , fi res acce- LIm pta tranícat in dominium debitoris, tunc AUf i enim hic folüm obligatur dare aliud ae-- N quale creditori ex bonis fibi propriis, ut lus p )Uttts fit in contradu mutui , emptionis, &c. His prenotatis — ^ B | Dico 1. Ad implendam obligationem Q 0nj[iy I 34-þ affirmativam juflitie commutativz non. Md requititur, 'ut'adtus procedat ex motivo At QUn fatisfaciendi debito ejufdem, quando de- i o bitum praíftandum non eftex bonis pro- priis ipfius debitoris, fed folius credito- . quént ris , ità communis , & certa fententia. Jitiüne Probatur: nam hoc ipfo, quódresalie- lcdifes na nunquam tranfiverit in domininm dket i ipfius debitoris, eó ipfo debitor canderm tlv reftituendo. in individuo praftat torum ln id, quod exigit jus aCtivum ipfius credi. lgt toris ,. ex quocunque tandem motivo lod eandem re(titnat; ergo. Ant. probatur: p Si etenim Petrus tibi reftitnat librum a- p pud fe depofitum , 'aut fibi cofnodatum, niits praftat id, quod exigit tuum jusa&tivum, jv hoc ipío enim quód liber depofitus, aut ( d commodátus nunquam tranfiveritin do- p minium Petri, có ipfo Petrus reftitüen- n funt do librum tribuit tibi adequatum jus (olümi tuum, fcd hoc ip(o; ergo. . Dica auiv il .äk,m j / D X L. ï;'ys' | Tratlatus de 7ure & uffities — " 38;.'" Dico 2, Ad implendam obligationem j juftitiz commutative toties requiritur , yii, v? ut a&us procedat ex motivo praftandi g u debitum alteri , quoties debitum pra- « ü " ftandum eft ex bonis propriis ipfius de- FO« um Á bitoris, ità communis fententia. batur: quia hoc ipfo, quàd folutio ma- Cont, terialiter accepta in predida hypotefi pon il tidtm, Qu non procedat ex motivo prafítandi de- bitnm juri alterius ; có ipífo per talem y, d obl folutionem non extinguitur jus activuns nietm, qt ipfius creditoris , fed hoc ipfo; ergo. & Min. patet , maj. probatur: nam ftante u (imi obligatione debiti, vi cujus Petrus de- Mp N vo li c bet ipfi Paulo rco. tituló mutui , poteft Petrus Paülo dare 100. in donum gra- i ln tuitum, ità ut dando 1co. nolit extingue. s d OR re jus creditoris; ergo. Conf, probatur: quia hoc ipfoquód Petrüs antecedenter a. habeat dominiumin 1oo, , có ipfo eft in st arbitrió Petri, ut dominium iftud tranf- bttrja ferat in Paulum , vel tituló folutionis (djn a debite , vel titaló donationis gratuitz , tj neque enim Paulus ob jus illud credito- itüdt ris cít incapax donationis gratuitg acci- ; ET iendz à Petro5 ergo. Obligationi jufti- j fv 386 — Obijic. 1. contra r.'- E -fiz commutativz fatisfieri nequit per a- Z Qu &um, i non procedit ex motivo fol« füiny. b arius ?cfldi dc dans [l : ituqi', lg:d hoc ipfo depofit E M - abilputatio VIL. Artie. V« — '4?9: | n dans librum depofitum exintentione do- llt, j mandi, non fatisfacit fuz obligationi $ d €rgo, , Min. patet, maj. probatur: nam rzceptum affirmativum juftitiz non fo- Mi [ ; üm obligat ad a&um materialiter, fed t Pr, bluir etiam formaliter juftum ; ergo. Confir, Przceptum affirmativum fidci i non folüm obligat ad a&tum fidei mate- li d rialem , quo crcdantur myfteria revela- Wt tb TU tà, fed obligat etiam ad a&tum fidei for- malem, quo credantur myfteria revela. b ta ex hoc motivo, N PTR ergo fimiliter. i qgia Deus ,rrcvc*lavit; : Mp H Refp. N.maj . ad pf&batiouem D.ant. / j tl ro illis circumftantiis , pro quibus per It e&um folàüm materialiter juftum nequit itgut tribui alteri jus füum, C. apt. fecusN. — , vt ant. & conf. Ratió diftin&ionis eft, quia RT preceptum affirrpativum juftitiz obligat Wt ad illos a&us, finé quibus alteri non tri- fid r [itini buitur jus fuum, adeó6que cür per adtum folüm materialiter juftum altcri poffit Ml , tribui jus füum, qunando fcilicet res alic- qulio. na redditur domino legitimo , hincin f - tali catu przcepto affirmativo juflitiz fa- tisfit per a&um materialiter juftum, €ó ni W- quod füppofità hac datione, ex quocuns t que fine cadem fadla fit, non habeat do- rito f minus amp lius jus :cpctc.ridj. aþ altcrog j rem þfuam.- * Ad - 7À 460 Trátlatus de fureee 7u]f:'t?ii. *- Ad confir, D.ant. przceptum affirmaá- j "i ob! tivum fidei ro omnibus circumftantiis j ( di obligat ad actum formalem fidei, N.ant. jiiotis t r o quibufdam circumftantiis C. ant. & k nonlti N N.conf. Rario diftin&ionis eft: quód gitio u wdure t praceptum affirmativum fidei fübinde yecct ( obliget ad folam externam fidci poffe(- fionem, prout fit, fiquis fidelium ante etin d tribunal conftitutus interrogetur, an fit h 41110, i Chriftianus , tunc enim fatisfacit obliga- tv fio od tioni fatendo, fe eífe Chriüianum, etfi i diin 'tunc fimul.non cliciat ad&um internum d lrum. " fidei Theologicz , licét in aliis circum. gaionm ftantiis. idem preceptum obliget ad Adconí a&tus internos fidei, j utet d .9857 Objic. 2. Repugnat, ut aliquis fat is; i faciat füuz obligationi per illum adum , IT per quem intendit non fatisfacere, fed ti & depofitarius dando librum ex intentione il Qio donandi non intendit fatisfacere fuz ob fett ,( ligationi 5 ergo. ' tenrione Confir, Hoc i pfo qüöd Petrus librum itplcié depofitum det ipfi Paulo ex intentione t pf donandi , €ó ipfo vult obligationem re- inam ftituendi. librum transferri in aliquid a- NOte liud huic libro zquivalens, fed hoc ipfo DT dando librum non fatisfacit füz obliga- Itisj tioni; ergo. t ho Refp, D.maj. S i Gt in i,ll-ius' porc&ate, lb Y t non (l ut poqcndo aöt,un; fatisfaciat, au fatiss i Di[þufatia'llll. Artic. V. [ 46.tX f fatisfaciat oblig ationi, C.maj. fecus N Rn N, CUM maj. & fic dift. amiin.N.con(, Ratio di- DT fünctionis eft, quia hoc ipfo, quód li« Mi ber non fitin dominio Petri, fed indo- lid minio ipíius Pauli, eoipfononeftin po-' . i (l teítate Petri; ut dando librum Paulo e- ii xerceat; donationem gratuitam, neque klumay enim . obligationem 'dandi librum ipfi Ait, and ttolg Paulo, tanquam domino legitimo, poteft i f pro fuo beneplacito transferre in aliu |à libro diftin&um , & confequenter dan- i do librum neceflario i Il f gationem, mpletfuam oblis , Vl a * 'Ad.con fir. D. maj. Vdiät"fänsf&rrc; £ & transfert obligationem translatione ali-: Uif qua: cfficaci ,& proprié tali, N. maj. in- a, efficaci, aut.folüm apparenter tali, tranf, , d 1n3j. & fic diftinàà min. N.conf, Ratio RUO dittin&ionis e(t: quia , licét tranímitte« vt retur , quód Petrus dando librum ex in- tentione. donandi hoc ipío velit falrtem nl implicité femet ipfum obligare ipfi Pau- n lo,ut prater librum det aliquid aliud ipfi It t libro zquivalens, nihilominus per hanc qil t voluntatem. re ipífa non transfett, nec ycifo re ipía transferre poteít obligationem oolgr reddendi librum velut rem alienam fuo domino in aliquid aliud', quia fcilicet ol liber non eft ia dominio ipfius Petri, fcd qui n e no« li folüm poteít üþimc:t ipfi ;mþoncr LA vam l J - W 462 5&&4"&: de gure & 7uf!irf4. Plllloq N'ä vari obligationem dandi aliud libro. 2e- fgliotis ( quivalens, ad quodantecedenter non e- girio. 1 tat obligatus. " Objic. 3- contra 3. Stante obligatioe il jut 388 ol 14 né mutui, qua Petrus debet 100. Paulo, sihiomint ' non eft in arbitrio ipfi us Petri, ut dan- do 10 01 do 160. fatis faciat fuz obligationi, aut fed hocipío; ergo. Min. us dul non fatisfaciat, atur: nam Petrus dando yo fnt d patet, maj. prob tl 10o. nequit facere ; quo minüs tantum r hi det Paulo, quantum € ft debitum jutiadti- 1 Vl vo ipfius Pauli. lovedi d« '. Confir, ?. Í uantumvyis depofitarius red. u i dendo lib rum velit.eundem: donare p Paulo, non P tamen eít in arbitrio ipfius (onaion sfaciat fuz obligationi; er- Adcottt Petri, ut fati i qui fimiliter, "Ant.patet ex'didis. conf, r t probatut: ideo Petrus depofitarius red- dendo libr um neceffario (atisfacit fuze Ob« d t areddendo librum dattan- tue, f ligationi, qui i r lu Y tum Paulo , q uantum e(t debitum juri &tonfa activo ipfius Pauli, fed etiam dando roo; quantum eít debitumi dnibimp tantum dat Paulo, Wt2 juri a &ivo éjufdem ; ergo. bationem D. anqt. X Retp. N. maj. ad pro non cít in ar bitrio ipfius Petri, ut dan- m no Paulo det tantum,, quantum ^. fügi do 100. B recisé n 4turaliter, feu indeterminaté lt cft débitum Paulo, C.ant. quafitum for- ft debitum màliter, aut d'ctcrtpinat& € auo; ! rui.v ü 4 | !j i - Mifputatio Vil. Artic, V,- 463 il Paulo, N. antec; & confeq: Ratio di- U ts füiodionis eft : quia, licét non fit in arbitrio.Petri , ut roo, re ipía fint z t quales juri activoipfius Pauli , qui tituló jotn mutui haber jus exigendi à Petro 106, , AT nihilominus cft inarbitrio Petri, utdan- li do 100. extinguat, vel non. extinguat &t M jus adivum ipfius Pauli , càm enim illa ts dany 1o0. fint antecedenter fuübjecta domi- lr nio ipfius Pauli , priufquam eadem det hii Petro, hinc cft inarbitrio Petri , ut det 1C0, velut.formaliter debitos, feu titulo j Íolvendi debitum mutui, vel det 109. bureil tanquam'' indebitos , ícu donationis gratuitz, . ti;ulo follius m Qtij t« - Ad confir, C. ant. N, conf. Difparitas s t eft , quia depofitarius antecedenter non habuit dominium libri , adeóque illum t d gilteo dare non poteft titulo donationis gra- udtte tuitz , nifi apparenter talis ,. cüm pemi. ni res fua aliunde ab altero donari poffit, um j U & confequenter reddendo librum necef- r farió impletjus aCtivumiipfius Pauli, quia dat. rem alienam fuo dorhnino, econtra gDaw. in altero caíu habet dominium in illos xoo. Petrus, ideóque poteft tituló dona. a dtut tionis re ipfatalis eofdem dare Pauloità, mmïmtö ut fimul permaneat in Paulo jus prifti- num creditoris fundatum in titulo mu- " f tui, Ex hucufque didis | ii o , N Con: * T y &t ! ä?d&'ams de 7147? d pufitia. -Conftat 1. Quód obligationi juftitize " 389 commutativz fíatisfieri poffit per atum 4 aedit snovti folüm materialiter juftum , qui fcilicet rc ipfa non procedit ex iatentione fol- itiqii yendi debitum juri activo alterius, quan« iolo u Conft do folutio praftanda non cft ex bonis propriis ipfius debitoris, fed folàm red- ts l denda eít resaliena füo domino, adeo. latl que depofitarius reddens füo -domino fii b rem depofitam fatisfacit fuo debito, tf g pl candem det ex intentione donandi, quia ir ts fcilicet hac redditione extinguitur totum giipuus jus dQivum alterius , utpote confiftens wum t pracisé in eo, ut rcs alicna legitimo do- t mino reddatut. N AT -^ Conftat 2. Quó d o:bligartioni iuüitiir; cornmutativz-non fatisfiat per aütum hd folüm materialiter juftum, feu materia- Mi liter equalem juri adivo alterius, quan- do folütio praftanda eft ex bonis fubje- hET &is dominio ipfius debitotis , ideóque receffaria tunc fit intentio faltem impli- QU& cita folvendi debitum, & confequenter L ltem| f; Petrus. tituló mutui debeat 100. ipfi wfftí Paulo, non fatisfacit füz obligationi ,f i eidem det 100. ex intentione donandi. fllkü Ratio hujus eft: quia'cüm hi roo. de- L «erminaté furmpti .non fint juri a&ivo i- ; li fius creditoris debiti, nec creditor (tan- - "tf tionis te dcþito, al:criqs fit iacapax dona qqilibcl gra- li AU fs Difputatio g'll. p VL 46; gratuitz , hinc debitor poterit eofdem R ln ( ipfi creditori dare conftituendo in illo j 1 jusnovum donatarii, & relinquendo jus fC(lU;, antiqui creditoris ad ex u tituló mutui,- X igcndbs aylios 100« ch | lii Conítat 3. Quó d fimiliter-de juftitía li ii legali , & diftributiva difcurrendum fit, adeóque fi civis ultroneé det aliquid ex ) doti lo d fuis bonis privatis xrario reipublice, ità ut per hanc donationem gtatuitam no- tl qut lit fatisfacere fuo debito, tunc mianebit Itr OU obligatus ad perfolvendum reli quum dcf bitum tit'qlö juü—itizg legalis. Tltod. y ii -ARTICULUS VL - um ln eidem debito ju[litie commu- Qs Aativa fatisferi poffit multiplici i u : nrists folutione adaquata, ; il Rænot. I,l Quód hic n ; [0] hn quz(ítio: an eidem debiro per mul. n movcatü;nr 3»'90 ; t tiplicem folutionem adzquatam (atisfie- * j ri poffit folàm in a&tu primo, ut quzli- joni l bet ex his feorfim confiderata fit de fe 1omn l 1 d fufficiens ad implendarn totalem obliga- tionem ju(titiz commutátivxz , nam a« dino liunde certum eft, quód(i debitórunius jtorl tantüm aurei det duos creditori fuo, runc ao qqilibcr etiam fe clusó alteró adzquaté r G g. Íuf&- f i '4'6? - Tr;&ami de fure d juflitia. jaingye fu fficiat ad extinguendum debitum unius aurei, ideóque folüóm quazftio movetur, l repic q a an fadià fuppofitione; quod debitor fciat v diobus fe. non debere nifi unicum aureum, fed nihilominus ex intentione bis folvendi imptust jutergit iftud debitum., det duos aureos credi- tori tanquam duas folutiones diftin&tas; dens df ol d " an inquam in tali caíu quzlibet folutio pen p unius aurei fit folutio adxquata, & tota- lisin actu fecundo ità, ut non minüs u- vim, « alirduo, na , quàm altera extinguat in a&u fe- Pronot cundo totum debitum faltem in eo ca- fu, quando utraque folutio fimul com- fdvendi d slitr per ponitur à debitorcità, ut non fit una po- D fterior altera, r . $91 Prenot. z. quód debitor unius autei , ttrpit a lus quem creditori folvere tenetur ex bonis ropris, fit quidem obligatus, ut ex d duobus aureis à fe poffeffis det unum fuo imhy creditori , hec tamen obligatio non re- QQt cu fpiciat determinaté potiüs aureum À , ifinit o Varo lj uàm aureum B ;. quia licét quilibet ex his feclusó alteró fit de fe fufficiens ad ex- r pun tinguendum debitum creditoris, nihilo- Kp B minus debitor non obligatur potiüs da- ré hunc, quàm illum, fed poteft profuo t beneplacito alterutrum cligere ad fol- t[mm' ld vendum debitüm , hinc obligatio prz« di&a folüm vagé, feu disjunctivé refpi- - um um V p ci'; »qurUmqu; aurgum prout neceffari a ] ; | Di/þutdïia.VII.,Artiir,' pic- 467 tl ad extinguendum debitum, licét uttume ^ u que reípiciat determinaté prout füfficien- M At ij tem ad idem debitüm folvendum, ficut ex duobüs oculis. neuter. determinaté b fumptus cít neceffarius ad videndum, ete Itj i fi uterque determinaté fümptus fit fuffi- 5 dfnis ciens ad videndum , atque in hoc fenfü It (b T intelligi debent , qui dicunt obligatio« nem pradictam refpicere utrumque au- Dj - reum , etfíi PT individuo. non rcfpiciat utrumque in . TT Prenot. 3, Quàd pradi&a obligatio 592 ii folvendi debit um creditori tamdiu mo- fu. raliter perfeveret , quamdiu perfeverat carentia gratuitz donationis, quz fete. iratti, ectotis nct €x parte creditoris, & carentia con- digaz íatisfa&ionis , tenens fe ex parte , U d debitoris, adeóque moralem períeveran. hum tiam hujus debiti minime conftituit utra, fio m que carentia, quarum alterutrá fablatá g J definit obligatio juftitie commutativa, gt Ratio hujus patet exinde, quia licét de. Styadtte bitor nunquam folverit aureum , adeó. iil que cx parte illius femper maneret ca. Qf die rentia condignz fatisfa&tionis; fi tamen i orolut creditor ultroneé condonaret debitum, T ( tunc eó ipfo defineret obligatio folven- diaureum , fimiliter licét creditor nun- alio ? i quam. condonaret debitu ; adeóoque €x patte illius femper maneret carentia .cce[ïariä gtatui« — , Y : | 458 Tm&a;u: de fälreü 7ul?itïa; . gratuitz condonationis , fi tamen debi. jialam g o tor pratarct fatisfa&ionem condignam ; as íolvendo. aureum fuo creditori, tunc l pofthac defineretobligatio debitoris, His o jm coni pranotatis 3. Dico t. Non repugnat, ut eidem ob tüca dei l igationi juftitie. commutativz fatisfiat ue (« od . snultiplici folutione adzquata, fi plures Ífolutiones fimul ponantur ex intentione nl t folvendi idem debitum , ità Cardinalis fito ts tf decat de Lugo Difp, r, dejure, & juftitia, plu- réíque alii contra Card. Pallav. . Proba- tireole tur: fi enim debitor unius aürei ex in- r dtir tentione bis folvendi hoc . debitum daret Mit, p fimul duos aureos creditori , tunc quz- stl a libetex bis duabüs folutionibus confide- od zata defirueret in a&u fecundo moralem 4 d perfeverantiam hujus debiti , fed hoc i- i o ;ergo. Min.patet, maj. probatur: N E am perfeverantia moralis hujus debiti ln & formaliter conftituitur per carentiam Qieteo condignz farisfactionis, fed in cafu pr&- hi i di&o quxzlibet folutio unius aurei feor- la fim confiderata formaliter, & adzquaté hi defituit carentiám condignz fatisfactio- i nis; ergo. Maj. patet ex Num. pracee r denti, min, probatur : quzlibet folutio Dit feorfim confiderata eft perfe&té zqualis itü juri activo ipfius creditoris, feu fufficiens ft affi- n ad tollendum dïbimm , D€c pote. gnari ber : — X A l l 'D?]pütatig P. dl — '46, N gnati ullaratio, quare potiüs una,quàm alteta for m dillm,"j:: Á naliter tollat carentiam condi-: t gnz fatisfa&ionis; érgo. onfir. t Tuncquzlibet folutio feot- 394 n fim con(iderata extinguit adzquaté to- Ve t tum debitum unius aurei, quando utra. ; que ícorfim confiderata falfificat hanc h f p Itj propofitioner univerfalem negativam , nullà datur condigna (atísfa&io pro de- C bito unius aurei , fed utraque íeor(im lia i Is con(iderata falfificat illam. negativam u- TRV hiverfalem; ergo. Maj. patet, quiatamt diu datur moralis perfeverantia alicujus Iu d n debiti, prout iftud conítituitur per ca- Cotlide rentiam condignz fatisfa&ionis , quam- diu verificatur lixc negativa univerfalis, Qd r nülla datur fatisfa&io condigna; maj. i [ autem probatür :: nam quzlibet ex his u folütionibus feorfitn confiderata forma. hn T liter, & contradictorié opponitur predi- &e negativz univer(ali; ergoquzlibetex TO his falfificat predi&am negativà univer- a falem,& confequenterinactu fecundo de. T fttuit moralem exi(tentiam ipfius debiti. &iio- - Confir, 2. à patitate, Quodfi etenim ppat duz formz fubftantiales totales (imul u- v (oli nirentur eidem parti materiz, qux pre baqi inftanti imrnediaté antecedenti crat fpo. of liata omni forma fübftantiali, tunc quz« potc a fümpta in aQu fe. W lfb?g ex his feor fi E : cun,dp N , 479 'Traägtu: de";/'urvc & pufitia; P cundo déftraeret carentiam ormnis forz Hwaa, [ mz , & adaquaté fatisfaceret exigentiz . ob ipfius materie ergo fimiliter. jrarioni Dico 2, Repugnat, ut eidem debito «t lol . 397 ( atisfiat in a&tu fecundo per multiplicem foluti folutionem adxquatam fucceffivé pofi- n di tam , ità plerique contra Cardinalemde Probatur: fi etenim debitor u« , Din dl Lugo. (aitonl nius aurei fucceffivé poneret duas folu- gt tiones adzquaras , tunc pofterior folutio Conft non deftrueret inactu fecundo moralem EU exiftentiam, feu perfeverantiam debitis rditor , ergo. Conf.patet: nam illafolutio non redipl fatisfacit in a&tu fecundo , qua debitum locadta moraliter exiftens non deftruit in a&tu fecundo. Ant.autem probatur: ad hoc b at ut folutio adequaté deftruat in aQtu. fe- lr ddi &undo debitum moraliter exiftens ne- ceffario requiritur, ut debitum morali. Mi ter exiftat pro inítanti immediaté ante- Diam, qua cedenti aualem folutionem , fed pro inftanti antecedente pofteriorem folutio- uj nem non amplius moraliter exiftit de- a tin Y bitum , utpote deftru&um per primam [ folutionem adzquatam ,. & poftmodum W non reproductam ; ergo, b L ia de- . Confir. Repugnat, utentitas aliqt [ ii ftruatur in aCtu fecundo quó ad fuam exi- It ftentiam phyficam, nifi pro inftanti iÁme- tin diaté antecedenti phyfi,c& exiftat, ade óqs ! [ yc J l 3ijputatio VIL . Artic. Vl« A7Y ïüqis [ vel fit pro eodem inftanri nondum de- o ftrücta, ayt reoroduda;. ergo fimiliter. 4 l ó Objic. 1. contta 1, . Repugnat,ut ob- Itl ligationi juftitie commutative fatisfiat n per folutionem indebitam , fed duplex Mlity, folutio adzquata quantümvis fimulta- Vij nea eft indebita ; ergo. . Maj. eí(t certas. dehier min, autem probatur; nam ex duabus - Qs o Íolutionibus adzquatis alterutra neccffa- (rloltio . rió debita non eft; ergo. [ 9 Y . Confirm, Si duplex folutio adequat. ib quantumvis fimultanea effet debita; tunc blobonyt creditor poffet falvà juftitià fimul exige- rátitm .re duplicem folutionem adzquatam, fed tl hoc admitti nequit; ergo. — Min. patet, allic maj.probatur: nam illud, quod de irum d cít, creditor exigere poteft falvàjuflitiàà — ' i ts t fuo debitore; ergo. Per folutionem indez od Refp. D. maj. kdufe t bitam, tum quóà ad (ufficientiam, tum. .. . quó ad neceffitatem extinguendi debi- n, l p tum, C, maj. folummodó indebitam quó , vololi ul de ad neceffitatem, N. maj. & fic diftindà m Amin. N. conf. Ratio diftinGionis eft : igtum quód duplex folutio adequata non fit neceffaria ad extinguendum debitum , ideóque fimul utraque tituló neceffitatis [ud (aam et' non requiratur ad extinguendum dcbi- tum , quia tamen utraque füfficiens eft, d if & ptocedit ex intentione folvendi ideng l adcö'qi "B4 ebi- N 1 b 4 rratbátus de jure iü]lïtia.v : debitum, ideo füb hacratione utraque E dicitur-effe debita, imoó fpectata neceffi- g obl síonemm t tate folvendi debitum nec quidem unica folutio determinaté fumpta, íeu hecprze j« ! alia eft neceffaria , üt often g ob tn€ro 391. fum eft Nu. g ad i Ad con fir. D. maj, Siuttaque f'olutiöf ton Qb"gä quantumvis fimultanea effet determina- iuenqi té neceffaria ad expungendum debiturm, fiidi a C. maj. fi utraque fit folüm (ufficiens , sitos i N.maj. & conceísà.mià, N..conf;. Ra. sl dy i g tio diftindtionis eft : quia creditor falvá juftitià illud folum potelt exigere à fuo qolgitio *debitore , quod neceffarium cftad. ex. (at20 tinguendum: debitum , ádeóque cüm Vem fl duplex folutio adzquata quantumvis (i- aqn4 dndas 1rultaneanon fit neceffaria, hinc nequit exigere d uplicem folq;ioPgm- adaqua- ii *am. EW ;9;. Objic, 2.. Non poteft débitor fatisía. iib vati - €ete obligationi juftitie/per illam folus qud f 'tionem , ad, quam prxftándam non ob- id ertin ligatur, fed debitornon obligatur adprz- totni ftandam duplicem folutionem adequa- . tam; ergo. Min. probatur: fi debitor wf :effet obligatus ad duplicem folutionem [ UR adzquatam , tunc eó ipío per unicam t D folutionem adzquatam non fatisfaceret 1mny fuz obligationi : B »fed ho'c;r?pugna: in ter- i mims, crggs- L Con Ff ^ L , / h'ul DifutatioVH, AvticVI. 473 U ! * Confir. Nam debitor unius aureitan. du t([. Mi tüm obligatur ad preftandam unicam fo- i lutionem adequatam ; ergo. Á " "Refp. D. maj. ad quam folutionem ii non obligatur nec quoad ípeciera , nec quó ad individuum, C, maj. ad quam Qu (j n0n obligatur quó ad individuum, fecus lo áuter quoó ad fpéciem N. maj. & fic di- um ftindà min, N.conf. Ad probationem n minoris fimiliter D. maj, Si effet obliga- W M tus ad duplicem folutionem praecisé quó ii ht n ad fpeciem , tunc non fatisfaceret fuz obligationi per unicam folutionem adz- tll e quatam, C. maj, fi éffet obligatus ad du- (ut m plicem folutionem tum quóad fpeciem, fsf - tum quó 2d individuum, N; maj. & fic Xttsuit diftin&tà min. N.conf, Ratio diftin&io- nügqm- : niseft: quialicétdebitor non fir obliga. tus ad duplicem folütionem adzquatarn M fub ratione individuali con(ideratam eó, d quód tcilicet unica folutio neceffaria fit m ad extinguendum debitum , poteft ni- m hiilominus efle obligatus ad duplicem fo- lt lutionern adequatam przcisé fub ratio: jtbiot ne fpecifica confidetatam., fcilicet inhoc AMfonet fenfu , quód utraque fit füfficiens, quade a tumvis folammodo alterutra fit neceffa. qifact ria ad extinguendum debitnm, imó ar- ;W u gumenturm retorqueri pote(t, nam licét debitor preftet unicam folutionem adz- quatcam, Con?. æ:-a&atm de 7144"&' it?l!itizl W '«-374 uatam, hec tamen folutio determina- ta , feu in individuo accepta, vi cujus quia licét j p datur aureus Á, non eít debita juri a- &Aivo alterius eó , quód debitor po(fit jgyoatat fatisfaceredandoaureum B. Ad cpnür : wnislc hY vendi D. fimiliter ant, & N. coníeq. 598 Objic. 3. Qui fciens, .volénsq; pro dc.-: me atl bito. unius aurei fimul dat fuo. credito- js, n ri duos aureos , neceffario alterutrum foltiopo aureum dat gratuitó , feu expura libera- vatür eo litate ,. fed hoc ipfo per alterutram fo- f Ofkto qrditots, . lutionem non extinguitur in a&u fecun- do idem debitum ;5 ergo, . Min. patet, M Cor quia per dationem gratuitam, quz fit ex m bonis propriis ipfius debitoris, non.po- yuan, teít fatisfieri obligationi juítitie come« [.]: mutativz, üt often(um eft Articulo prz- A cedenti. Maj. autem probatur: quia N RY d hoc ipío , qu debitor agnofcat fe fo- hi d ]üm debere ü à icum aureum füo credi- dequ tori,c ó ipfo alt;r*utrum aurcum dat grae quitoi tuitó, itod äpfo quód unica folutio 100140) «fit füfficiens ad extinguendam folutio- ific mem debiti, có ipfo folutio alterius au- V. rci eft füperflna; ergo. t u Refp. D, maj. Nece ffarib alterntrum Til aureum gratuitó dat ex intentione libé- üllm rali fubjectivé, Con, maj. ex intentione ( l fic di- .libcxrali tcrfpinativä ; INegomaj, & ( u min, N wm ts Difputatio VI1, Artic. VI. 475 fiin&à min. N. conf; Ratio diftinctionis , 'þul) ïlI(ujus ! L Pa quia licét debitor fciens fe non obligari ad przítandam duplicem folutionem a- l dazquatam, catenüs agat liberaliter, qua- ! tenüs fcilicet concipit voluntatem bis fol- w. vendi unum, idémque debitum , adeó- äifq;pm&. que alterutra folutio fit fübje&tivé libera- Íip s lis, nihilominüs tamen, quia utraque É uoe folutio procedit ex hoc fine , ut extin- guatur debitum, hinc utraq; e(t teminar. t (o tivé onero(a, utpote refpiciens debitum t creditoris. P lt p Ad Gonfir. D. ant, " Hot ipfo alt&üï, yqie tra cflet fuperflua precisé quo ad indi- , 0 p li? COf« gentiam, feu neceífitatem effedtüs , ad quem praítandum obligatur debitor , itlopre. tranf, ant. quó ad efficaciam extinguen. i qui viet i. di debitum, N. ant. & confeq, Ratio hujus cít, quia licét alterutra folutio a« n i daquata poffit catenüs dici: fuperflua , voumdtge quatenis füblatà altérutrà adhuc daretur idem effe&us, ícilicet deftru&tio debiti , j Eluzio non tamen alterutra eft füuperflua , quó ? t« ad efficaciam ,. quía fcilicet non minüs Mil una, quàm alterutra defttuit in a&u fe- cundo idem debitum , prout hzc om- Ietumug nia conftant à paritate duplicis caufz to« jonc talis producentis eundem effectum.. nrentos Objic. 4. .Si debitum extingui poteft 399 tunc per gnam folutionem adzquatam, Iioa[ä 476 Tæ;däktü:dt ïureä-iïu]?ifi&;'- jfiitione jus a&ivum ipfius creditoris exigit tan- ,adupïum, .£üm ubam folutionem, fed hoc ipfo al- j, fot ferutra folatio aon extinguit debitum in pam xqm a&a fecundo; ergo. Maj. patet. -min, probatur: namilla folutio non extinguit j debit m bt debitum. in aGu fecundo, quzx extendit fggitem menfuraná debiti, fed alterutca folutio excedit menturam debiti ,, Qàm debitutaà (item 00 ità fe habet ad duas folutiones adzqua- ya d vàs, ficut fi Al Cot ; mplum fe habet ad dupiut?ïg fuits d ergo. tditots Con fir. Ngä&ii,iudcx qidcr;ï debito ina fligere fimul düàs paenas adequatas, quía folvendan licéc uttraque feorfim confiderata (it z« ditor at i diplia Qualis deli&o ; nihilominüs collectivé fumpta excedit menfüram ip(ius deli&tis itaqu ergo (imilitet. - ^ bt * Refp. D. iaj Y Exigit tantüm unam (ó3 ij jim q lationem adzquátam in fentu exclufivo, N.mai. in fentu pofitivo, C. maj.. & fie poticu diftin&tà min: N, confeq. Ad probatia- dqur nem tranfeat maj.' D. min. alterutra fo-. 0 lutio excedit men(aram debiti , fi utra. Oi Afot (uc coalefceret in unam. folutionem , (1g C. min. fecüs N. min. & confeq.. Ra. Vuln tio diftin&ionis e(t ,. quia licét una, ea- p démque folutio, quà debitor daret duos dtmu düny aureos, excederet menfüram debiti, vi eujus debet creditori unum aureum ,* a- u "haberet hi -dcögf;u'c in tali ca(ü dcbi-cum (é - L , ad N Difputatio P"H. j Qrti:. VL^ U t ad folutionem, ficut fimplum fe habet Tioal. adduplum, contrarium tamen dicendum It lia a eft, íi utraque folutio non coaleícat in LT unam ,quemadmodüm contingit, quan- U do debitor «habet expreffam intentio- A t nem bis folvendi idem debitum , tunc t fl fiquidem dantur duz folutiones inter fe I oj faltem moraliter diftind; quarumneu- la tra excedit. meníuaram debiti, lpl Ad Confirm. C, ant. N. confeq. Di. fpatitas eft, quód judex (e habeat inftar t creditoris, delinquens inftar debitoris ad (Uts folvendam poenam , ideóque ficut cre- n t a ditor unius aurei non habet jus exigen- al di duplicem folutionem adzquatam, et- i dE!iQi', fi utramque acceptare poffit, fi candem M debitor ultroneé przfítare velit, ità-fimi- um ( liter judex non habet jus infligendi du« j plicem poenam. adequatam , etíi reus poffit ultroncé per duplicem poenam a- wfmi. &Ht lp dzquatam velle fatisfacere eidem deli« ht [975 ; [itte Objic. , contra 2. Ideó knc'm poffgt 409 extingui-debitum per duplicem folutio- g, $M nem adaxquatam fucceffivé pofitam, quia , « per folutionem antecedentem adzquaté reduet deftruitur ipfum debitum, nec poftmos dum ampliüs reproducitur, fed hocnon dbiti ' eum, ! obftat; ergo. Min, probatur, quamvis Qc bitum jam fit antecedenter exti n5aum, ï'habf!:ä poteít 478 À n;:&atg)s de ïäre& fuflitis. i o poteft. nihilominüs debitor folutionern j r Íequentem dirigere. ad excinguenduns iterató illud debitum,. fed hoc ipfo per p pum yel i hanc folutionem iterum fatisfaceret ei- dem debito, neque enim illa effet termi- j lerit nativé gratuita, quanturmvis fübje&tivé t M ecatu] liberalis ; ergo. & onfir. - 3 paritate, licé t pcö,catuin fe- fubiacn mel remiffum non ampliüs reviviícat , tsl nihilominus potefít idem peccatum per vonfe t fübfequam poenitentiam iterum remitti , Qu pmo «tia uf & extingui, certum namque.eft, peccae ta remifla iterum fübjici clavibus in con- qmindd feffione Sacramentali; ergo fimiliter. peteren Refp, Couc,maj. N. min. Ad pro- qehenti i bationem C, maj. D, min. Íterato ex« idtenit tingueret idem debitum folüm in actu tnio, i primo , íeu radicaliter , Con. min. in (bicu a&u fecundo ,^ aüt formaliter , N, min. df & conf, Ratio dittin&ionis eft, quia ia quantumvis debitor poíteriorem folutio- At 000 nem dirigat in hunc finem , ut iterató. hT extinguat idem.;debitum , nihilominus fando per eandem folationem debitum ipíumm u non extinguit in a&u (ecundo, quia fci« vitf licet iftud pro inftanti immediaté ante- f cedenti non exiftit , fed folummodo ex.- ii tinguit in a&u primo , quarenüs fcilicet & . ,ponit totum id , quod re ipía extinguce ln FCE, d. rct glctb:itum, fi illud reipía exiíte, 4 r"'l Difjutatio VIL. Artie. VI; - 479 IWOM Ad Confir, fimiliter D. Ant, Poteft i- . u | hm N terató remitti remiffione radicali, (cu in x aQu. primo idem peccatum , C. ant. li. lh poteft iterató remitti remiífione forma- H lj ( li, feu in'adu fecundo, Nego anr. & i €on Ratio diftinctionis eft, quia licét peccatum femel remiffum poffit iderató Ut fubjiciclavibus poenítentiz, & fappofi- C tis requifitis ad valorem , & effe&um , VIQUD p confeffionis , iterató illud remittatur ii Itj adu primo, quatenus fcilicet confertur n Y gratia fufficiens ad deítruendum pecca. l TM tum in actu fecando, fi illud moraliter (l petíeveraret in. inftanti immediaté ante- Ádpr. cedenti infufionem gratiz , non tamen &O tl« illud remittitur, feu deftruitur in a&tu fc- WE cundo , nifi quaftio fiat de nomine, i , i n * Objic. ultimó, Debito futuro poteft 40x t Mtit fatisfieri in a&tu fecundo per folationem sd,qi anticipatam , quantumvis illud morali- »:cm[o!uu'q- ter nondum exi(tat ; ergo fimiliter debi- TL "D tum przteriturn poterit extingui in adtu Vs V Íecundo per folutionem fubfequenterm , yipun quantumvis illad moraliter non exiítat i pro inftanti immediaté antecedente i. i tt* fam folutionem. Conf. probatur: naua modo t 'jdeo debito futuro poteft fatisfieri in a« is (cliet &u fecundo per folutionem anticipa- extingie tam , quantumyis illud moraliter non- lt dum exiítat có, quàd debitum illud fu- türgm E. 480 Traclatus de fu vec» yu/hm. uml uux turum fit intentionaliter praíens fcilicet. gj hod eatenus, quatenus exiftir in mente ipfius mm ( debitoris, przvidentis illud à femetipfo qt, : poftmodum «contrahendum , íed pari. formiter debitum prateritum potceft efle ndigeat t reliet intentionaliter praíens ipíi debitori , i u quantumivis fcienti , illud antecedenter jam effe perfolutum ; ergo. j d:d pam 4 - Confir. Nam, D, Thomas in 4. Dl&m- wtum h &ione 15. quafl. 1. Articulo 1. , ad ter- itia non folümi &i folumr tium refpondet, quoód ju g a , t *endat ad hoc, ut auf er at inzqualita- €tem precdentem, íed etiam ut lafutu- edent dindeci rum zqualitatem cuftodiat. &c. crgo de- bitum futurum potcft cxtmgux folutione frhucoo anticipata. Confat Atbf Refp. D. ánt, Poteft iäusfien inadu fecundo per fatisfactionem folummodä** Ym tj impeditivam dcbm, tranfeat ant. per fa- DN d dd tisfactiionem proprié deftructivam ipfius dcb:tl N. ant. & confeq. Ratio di. folutin Rm&xoms eít: quia debitum futurum d &U ] quà tale proprié loquendo non deftrui- tur per anticipatam folutionem, fed fo« t d lummodoimpeditur, xmoftrx&c loquen. Vidto do nec qdidem impedirur, cüm reipía &j per illama amncnparam folutionem fol- . Q us vens fit potiàs creditor, quàm debitor, ut con(ítiruac debitorem alterum , cui Tonq So- k praftat folutionem anticipatam. Iüm M * ! ^ ) I Di[pü/tatia ViI, Artii. Vl.:/' í.. 48t U i j lpü l lüm igitur dicitur futurum eatenils, qua- i tenüs hodierna die anticipato alteri dans lo centum florenos, hanc dationem ordi- sd Vi nat, in hunc finem, ut, fi (üo temporé IDj indigeat centum florenis , teneatur gltcr d t reítituere centum florenos. TL d u Ad confir. C. ant, N. conf; Ratio hu- jus eft : quód Do&or Angelicus neuti- ,""Wiüm- quam affirmet , per folutionem antici- . ddutg patam íolvi debitum füutnrum quà tale, Lnt lm fed folummodo affirmat. obligare jufti- Mij tiam , ut non tantüm raperctur jus an- DL tecedenter lzfüm , fed etiam reparatum deinde cuftódiatur, nec iterátó viol i tpod i etur. ln Ex hucufque dictis z Conftat 1, quód üni, eidémque d ebi- 402. :;ifma&u to (atisfieri poffitin a&u fecundo per du- hymol / plicem folutionem. adequatam fimulta- ncé politam ex intentione bis folvendi anyle tumipit idem debitum, eó, quód in tali cafü duze Duíod. folutiones nopn coaleftant in unam, a- v fttum deóque fingulz fint zquales ipfi debito, titü & cüm utraque in fpecic fit debita, et(i j neutra determinate fuümpta fit debita in [outt individuo , hinc quzlibet earum extin- guit in a&u fecundo debitum moraliter q rl ym (t« exiftens , pro inítanti immediaté ante- cedente utramque folutionem, eó, quód jdebi m, d noa minüs una, quàm altera formaliter. lmn deílruat carentiam omnis fatisfa&tionis. li r con- i 482 . — 'Tm&atu; de ;',unïv & fuflitia. , TM &ondignæ/; per quam intrinfecé confti- i » jationis tul tur moralis exifténtia debiti. Necob- titio, 9 ftat, quód duplex folutio adzquata vi- deatur indebita, adeóque alterutra ex his jingus m 4 ratuita,aut fuperflua, hoc enim folàm extitgit éatenus verificatir , quatenus ad extin- meniutt guendum debitum : fimpliciter ncceffa- eranim rie non funt duz folutiones adequate , lgtod ideoque :lterutra folummodo tituló ne- mtttat ceffitatis eft gratuita, aut fuperflua, non autem gratuita in hoc fenfu,quód non PCICICW rigy hn ordinetur. ad extinguendum debitum , buil nec fuperflua in hoc fenfü, quódreipía non extinguat debitum. Que omniaà du dl üxdiel paritate duplicis forma totalis fimul in- Sa formantis eandem tnateriam anteceden- ts ter omni formá fubftantiali fpoliatam Uam, qiti declarantur, & confirmantur. t2. Quamvis eidern debito fa- Cl 403.. Coníta to- hn tisficri po ffit. in a&u fecundo per dupli- «cm folutionem a daquatam fimultanee p :ofitam, non ramen viciffim duobus de- Wt qud g bitis fatisfieri poffit per unicam folutio« nem adzquatam, quando debita przdi- ttt, b &ka cadunt fupra diver(as materias, quem- admodum contingit , fi Petro debeas ii 100. tituló elocate domíüs, & alios roo. vin V fit tituló equi tibi venditi, nam contra&us venditionis induxit debitum, prout ca« doii am Wi i dens fupra pecunia fütnmiam diftin a - A Di/pu,mi) VII,. 4rtic. PL, 483 U ab illa , quz debita e(t ex contratu e: , - locationis , adeóque licét fit in tuo-ar» Utl bitrio, ut femelfolvendo roo. potiüs ex« PNTA iinguas unum ex his duobus debitis , s ^. quàm alterum, non tamen potes fimul IU d cxtinguere per fimplicem hanc folutio- lt n nemutrumq; debitum predictum. Con- Aequ, trarium dicendum effet, (i multiplex ob- ttiton, ligatio caderet fupra unam, eandémque tl n materiám , prout contingeret , fi re- F. u m peteretur. contra&tus ejufdeni venditio. . 1 , nis ; hinc etiam in reliquis-obligationi- bus id ipfum proportionaliter obfervan- Qu It ontià um eft, fic die Dominica, in quam (itmt i áncidit feftum de precepto fatisfacere po- tes utrique obligationi audiendo miffam Vectdte ia unicam, quia fcilicet utra que obligatiq cadit in eandem materiam., : Conftat 3, quód uni, eidémque debi 404. ;x&eïim[. b to' fatisfieri non poffit in a&u fecundo xf per duas folutiones adzquatas fucceffivé vt pofitas ab ipfo debitore, quia hoc ipío, il quod una folutio adzquüata precedat al- teram, có ipío prima defítruit in.adu M i fecundo ipfüm debitum, adeóque cüm n d iftud femel deftrudum non ampliüs re- vivifcat , üt ifthic fupponitur, hinc poe« lios 10 fterior folutio non deftruit in aCtu fecun. (onttà ij o v do idemdebitum, eó, quód hocnonam- &)an- iil jl pliüs exiftat pro inftanti immediat 2 rece- Traäatük de fure & fu]iiii?; ! T tecedente fecundam hànc' folutionem , (e, ( etfi admitti.poffit, quod illud deftruat joneon ya difün /, n actu primo, fcu radicaliter, aut con- " ditionaté, quatenus verificatur , quod« dntec(pe fi debitum deftru&tum non effet per fo- dur, n lutionem antecedentem , tünc defirue- v& n« retur per folutionem fubfequentem , adiro]t hinc etiam debitum futurum propriélo- quam [i quendo non deftrnitur per folutionem ren, i anticipatam, fed folumtnodó impeditur, fínc debi '^pe à ítatu conditionaté futuro tranfeat it od in ftatumabfolutum , ideóque hac folu- untativa tio anticipata quà talis non cft ftridé lo- obipit quendo folutio, nam fi quis defadtó pe- , dtdono cuniis locuples probabiliter prevideat fu» teto f perventuram egeítatem, nifi has pecu A du nias defa&to apud alium depofuerit, tunc E " deponendo pecunias neutiquam folvit m debitum alteri, fed potiüs eundem con- gt ftituit debitorem, ipfe econtra fit credi- fation tor hujus ejuídem pecuniz, quam apud tem (i alterum depofuit. QUE o Vs - ARTICULUS VII. a vf | 4hn Deus poffit obligari creature m ex juflitia commutativa , fw ! s An (hidé tali? ts Renot. r. quod magna fit diverfitas P mimnus teli " $2 4Q;i .4 * - inter obligationïm juftitiz co tati* ; [ r - X l " DifputatioVIl. Ariic'.VH. 485 i, TM | -iz;rivæ * five (trité talis, & interobliga- "htrn. tionem fidelitatis prormifforiz proutcon- Q W tra diftinüz à (lri&ta juftitia, ità, ut folüm inter fpecies poteftativas juftitiz numere- It s tur , nam obligatio juftitie comrmutatie« v& neceffario fundatur in alterius jure Quttit, activo proprietatis, quod ille habet tan- DOl lutonen quam creditor adversüs faum debito- rem, üt hucufque fufiüs oftenfum eft, Dd Q ufit hinc debitor quà talis, feuineo genere, in quoalterieft obligatus ex juftitia com« kl tnutativa,non habet jus a&ivum in rem H obligatam quà talem, nam aliàs hác u- Iadopt tendo non faceret alteri injuriam, cüm ficqa if nemo fit injurius alteri , qui re füa quà 'tali utitur , atque hoc verificatur, etfi fl tUX ! m ov jus a&ivum fuiffet antecedenter. alteri Nemqute Z gratuitó collatum , ut fit in donatione gratuita 5 nam fuppofità hujuímodi do« il ratione donatarius habet jus ftri&tum in quidi tem fibi donatam , ità, ut donator abf- que confenfü ejufdem poftea non am: pliüs poffit difponere, quin eidem faciat J/ injuriam , econtra obligatio fidelitatis i promifforie , prout diftin&z à juftitia proprié tali, non fündatur in alterius jure þe activo , fed folàm fundatur in honeftate relucente in eo, quód conveniens fit fta. divett T refuis promiffis — Hinc. ulteritis. u Præl;of. H'h- z j 486 TraCatis d;a jure 6* [uflitia. yrm iü : Prenot. 2. . quod duplex fit obligatio i hat x 406 S fidelitatis promifforiz , una fcilicet funs . m ! : W datain prorniffione tum fubftitutivé,cum (reatrad terminativé gratüita, üt contingit, fi ex a uis alteri promittat fe pura liberalitate q ícmd j daturum equum, q uin ab illo exigat ul« ;. Das lum onus. przíftand um tanquam condi- comd obtineat. tiohem requjfitam , ut equum hu Aliàecontra eft quidem fubftitutivé gra-. d tuita, fed terminativé onerofa, feu fa&a Dj füb conditione ab altero adimplenda, Vg l Hzc ulteriüs dividitur in promi(fionem - Am i onerofam füb onere aliunde debito , üt - Dito contingit, fi patet filio promittat aureumq - futpro ervantiz filialis.&c. alia, in premium obf eul a qua fit . füb oner e aliunde non debito;üt um at fi alteri promittas aurcum . füb hac condi- fietutr tione , fi nunci um detulerit ad . ami- o t cum, &c. d ptæfcns quzítio prz- u 407 . Preznot,3. quó . Tf Cipué moveatur ci tca illa objeda, quz , Wi Deus creaturz promittit fub aliqua con- [nuti ditione oneroía, prout defa&to fingulis qde finaliter perfeverantibus in premium mees mifit vitam azternani, ideó- vií ritorum pro i [; | ,quc in præfgn ti queritur, an Deus poit It impletam hanc conditionem onerofam fidelitate, an verà tj fit obligatus ex pura hi ex juftitiacommatativa , ità, ut creaturd enegaret lj faceret inigriam ,Íi eidem d 2 c?riam , Dipiato Vi Artic, Ils 482, [ gloriam zternam, non obítante, quoódre n ipfa hzc hypothefis fit impoffibilis , ut lm nunquamabfoluté purificati poffit itáque Ü creaturaaliqua habere jus exigendi gloria füris aternam adversüsipfumDeum,hoc enim D femeladmi(só neceffario fequitur, quoód 4 ( Deus creaturz obligari poffit ex juítitia Obint cofnutativa , üt Municf. Difp. 1o, de attri- IT but fe&t; 2, cum Suar, Granado, Aríiaga, &c. afht 4 t, negantce econtra Gormaz 177 : It Diíp. 10- de jure, & juftit feO;, r. cum Qiorem Vaíq. Leff. Mol. aliísqu dam' hanc quaeftionem e. . Ad rc(olvcn'- |oito, i WE Dico 1, Deum poffco bligari ex fideli- 408 dc di, tàte promifloria , feu juftitia minüs ftri- &é tali creaturz rationali, Probatur : At (t« nam hzc obligatio fidelitatis prómiffo- d t rie non przfüpponit jus aliquod ftritum ex parte creaturz, fed hoc ipío nulla eft ml repugnantia praedicte obligationis. pro- mifforiz; ergo. . Maj, conftat ex Num, wicäl ) quz 40j. min, probatur: hoc ipfo quód ob- j l üngü[fi ligatio- predi&a non fupponat jus :ali- quod ex parte creaturz adversüs Deum, mmms' €o ipío fundamentum huius obligatio- jilt x p nis fe tenet ex partc folius Dei promit- tentis , noh autem cx parte cteaturzra- aol tionalis ; ergo. Ant, patet, conf. prob. t hoc ipfoenim, quod fundamentum ob- ligationis fe temeat ex parte folius Dei du Rn 4 glorlm [ 498 Tratiatis de fure ö'?uf;itjd. : , promittentis, eo ipfo hac obligatio non p opponitur fupremz excellentiz Dei, & (j ais, m'm» dominio perfe&o in rem gromifïam $ ergo. jjuea Con fir. Eatenus enim pradida obli- « compot qer fct gatio opponeretur fuprema excellentiz, aüt dominio Dci, quatenus füppofità ^ effotidi promiffione , non effet Deus, potens de« ^f i j don negare gloriam promiffam potentiá con- fequente aQualem promitfionem , fed Conft. hec impotentia nón derogat perfecto iugt Dei Dominio; ergo. Maj. patet , min, inpottn probatur : haec impotentia confequens eumpo tum D promiffionem non fundaretur in jure a- &ivo creaturz adversus Deum, quia po- Adrüm teít Deus promittere gloriám creaturz , /Dut f Vj, o quin eidem hác promiffione conferat jus aliquod adversüs femetipfum, fed hoc frienta ipfo; ergo. Maj. patet, nam aliàs dari s n :Volunt non poffet obligatio fidelitatis diftincta ab obligatiohe juftitiz ftridié ralis. min. loming probatur: quia fola irmpotentia dene- &i d gandi gloriam promiffam , prout funda- tinnfi tá in jureactivo creaturz derogat domí- j Wi nio perfc&to Dei in gl griam promiffam; j ?Wä Crgo. B T 409 Jico ?. Deum non poffe oblïgafi crea. prt turz ex juftitia commutativa. Probatur: | ho nam talis obligatio fandaretur in jure a- ! eri þoc &ivo cr:agu;æ ',.advcrsüs' Deum, ícd UA ipfo ^ * ( Dijputatia VII, Amic-.. VII. . 489 AU ipfo repugnat füpremz excellentiz, . &c ch[, & dominio Dcei ; 'ergo. Maj. patet ex di- omhu &is, min, probatur : obligatio fundata in jure a&tivo alterius effentialiter eft i a« TE compoffibilis cum dominio perfe&o in Ktieg, [ rer fic obligatam, & iptum debitorem Áppi effentialiter facit obnoxium juri activo ts d. WTM fui creditoris,üt fufiüs oftenfum eft Difp. 2. de dominio perfe&to ; ergo. M Confir. Narn ideo talis obligatio non widy fepugnaret erfe&to dominio Dei, quia ht.t impotentia à enegandi gloriam creaturz D éft impotentia folàüm confequens decre- tUt t tum Dei liberé conferentis creature jus M . áàdivum in gloriam adyersüs ipfuüm i, | Deum, fed h&c rationon obftat; ergo. m . Maj. contiter principale fundamentum du fententie oppofitz, min. probatur : nam TT aliàs fequerétur , quód Petrus ex libera Ui voluntate donans equum Paulo , nihi- Jj n lominus retineat domininm perfe&tum yu dte equi donati, quantumvis jus acdtiy D üvm T MR tranftulerit in Paulum; ergo. ii Objic. 1. Non repugnat Deum obli- 416 nf gari creature ex fidelitate; ergo nec ex juftitia commutativa, Ant, conftat ex jl ts '/ prima conclufione. Conf. probatur : outur non minüs fundamentum obligationis Y2 ex fidelitate promifforia poteft fe tenere ntum ' ( €x parte crcatur'æ , quàm fundame jplo obli- T ! sio Trd&zt'tus'de' 210'6 & fufitia. T obligationis juftítie commutativz , fed pitiss hoc ipío; ergo. . Maj. conftat exratione principali,, obquam admittimus unam , (quiot iotidit fecus alteram obligationem ; Min. pro- batur: fi enim Deus promittit aliquid men 6 creaturz' füb conditione oneroía, tunc eoniett putificata illa conditione fundamehtum dum dU : obligationis fe tenet ex parte creaturz , a, tl utpoté ponentis merita, fub quibgsc& ti o romiffa gloria; ergo. . prücp Confir.. Omhis promi ffio fuf) condi- mifs, t tione oncroía inducit obligationem ju- juelet ftitie commutative poft purificatam MC conditionem; ergo. foibt -; Refp. D. ultimum ant. . Purificatio tj pro conditionis fe tenet ex parte creaturz, w ro ità, utin hac conftituat jus a&ivum ad. tintm,t versus Deum , N. ant, ut hzc purifica- j d tio non conftituat jus adtivum advérfus NY Deurn, C. ant, & N. conf, Ratio di- - quio ftin&ionis ef: quia licét creatura ponat nqe illam conditionem , fub qua Deus eidem Yum romifit gloriam, nihilominüs hzc po- hum fitio conditionis non conftituit , aut in-. ts fert aliquod jusactiv um ex parte creatu- LU Ya adversüs Deum , promittentem fcili- YT cet, quia Deus non promifit creatura fub conditione meritorum jus adivum M y in ipfam gloriam adversüs Deum pro- 24j m! ïþmiüttcn;em., fed folüm promifit glori inc gcr[:t L 7 7 L ( " Difputatio V11,! Artic, VII, 49t - , d IN fine tali jure, ut conftat à paritate in hu- manis; fi princeps fub conditione ob- DITUM fcquiorum promitteret mancipio vidtum jl m il quotidianum ex füa menfa, cum hacta- men exceptione , quód nolit mancipio T t * conferre ullum jus a&ivum ad exigens- n dum hunc vi&tüm, etíi obfequia prafti- f terit, tunc fiquidem obligatio adimple- [ , tis obfequiis fe tenebit ex parte folius principis , prout fidelis in fervandis pro- ii miffis, non autem fundabítur in aliquo TM [ jure tetenente ex parte mancipii. um Ad Confir. D. Ant. . Omnis promif- r fio füb conditione oneroía aliunde inde- bita promittenti inducit jus adivum ad dl rem promiffam poft purificatam condi- um tionem, tranf,ant, fub conditione aliun« ul de debita, N. ant. & conf. Ratio diftin. st Md &ionis eít: quia licét transmitteretur , quód omnis promiffio conditionata füb st gt onere aliunde indebito inducat jus adti- Desein vum ex parte promiffarii, quód tamen Vi p j falíum effe exinde conftat, fi promittens (, Ul exprefsé excipiat id, nihilominüs pró» gt miífio füb conditione oneroía aliunde v debita non inddcit jus adtivum ex parte N at promiffarii. TRU ObDiic. 2. Eatenüs jus ftri&um crbagu; 4n um ] j rz adverfus Deum przjudicaret dominio [l d n ; qua- [j | pcrfc&o Dei ingloriam promiflam b tenus — i ! ) 492 Trayä'atus; de 7ure&-7u/li-tia. ((f tenüs Deo foret impoffibilis denegatio jmpombïï gloriz promiffe , fed hzc impoffibilitas siaue f on prejudicat dominio perfe&tos ergo, (, máj.: Min. probatur: nam ad dominium per- fc&um non pertinet, ut fe extendat ad blitate "TT "adum impoffibilem fubie&o habenti do- frindiot ininium , fed denegatio gloriz effet a« millote. &us impoffibilis Deo promittenti ; ergo. , Confir., Simplex promiffio inducens du lat i obligationem fidelitatis non prajudicat qreo De domitio Dei; ergo. Neque promiffio dotuitlo inducens obligationem juftitia. Conf. probatur : ideo illa non prajudicat do- Dio po milione minio Dei, quia addominium perfectum Qu füfficit; quod Deus potentià anteceden- te hanc promiffionem, feupro fenfu di- i r vifo hujus promiffionis poffit denegare Qd £loriam creaturz , etíi hanc denegare hg il non poffit potentiá confequente , feu í P ro féníü com pofito fadz promiffionis; juc a ergo fimiliter. A . Refp. D. maj.' Eatenus jus ftridum prob'arä l &CIm &reatürz in gloriam promiffam przjudi- w [ caret dominio Dei, quátenus denegatio glorie foret impoffibilis impoffibilitate hi fundatá in folo decreto Dei libero ,. N, VN W maj. impoffibilitate fundatá in ipfo jure & üü aQivo ,'C. maj. & fic diftinaà min. N. conf. Ad probationem min. fimiliter dipi m non, p l?. tnaj. ad dominium perfe&tu )U pexti- L & ] Difputatio Ifli. Artic. ?n, | 45? t pertinet, ut (e extendat ad adtum d e fe m t t impoflibilem vel impoflibilern impoffi- bilitate' fundatà in (ola volun tate libera , L C. maj. ad acdtum . impoffi L bilem impoffi. "] bifitate fundatá in ] ure alterius ii L & fic diftin&tà rnin, ? , N, maj. conf. . Rario di- fl f ftin&ionis eft ? quia licét fappofita pro- .'im';crgo, mifífione divina fit impoffibile , nt Deus itduccy deneget gloriam promiffam , fi tamen Mrdiat hzc impoffibilitas fundetur in folo de- tl creto Dei libero, tunc non przjudicat t. f dominio perfe&o, quia non.datur in It Dco potentia conjungendi fimul pro- vl miffionem cum denegatione gloriz, e- fU contra fi hec impoflibilitas fundetur in ttítd jurc adivo creaturz adversüs Deum , gt tunc €ó ipsó prejudicat dominio perfe- Vr &o , quia fcilicet dominium perfe&um i, h inaliquam rem componinon poteft cum yulu jure a&ivo alterius in eandem rem. Ad Conífir. C. ant, N. conf. .. Ad ejus yriut probationem D. Ant. ideo pracisé, quia ] prziudf- hzc impoffibilitas eft confequens decre- ktgiü tum Dei liberum, 'N. ant, quia fimul fbliate hzc impoffibilitas non fundatur in jure activo creaturz adverfus Deum, C. ant,. 40) A ifo &N.conf, Ratio diftin&ionis habetur min.N ex didis modo, & exinde fimul patet difparitas inter obligationem fidelitatis , f lm t & juftitiz , nam illius fundamentum f& N I t;nqt u ^ & t rmlääm; de fure ö» 7un;iti4. 3 494 tenét ex patte folius Dei, hujus auteth | /RcprD fundamentum fe teneret ex parte creas n turz, adeóque Deum redderet fibi ob- js ptop! noxiüm ,. & imminueret perfedum illius Creatatas $ gsemt dominium. * 412 ' Objic. 3. QuamvisDeus creaturz cons tobuto CtedtirE ferret jus proprietatis, non tamen propte- ica amitteret dominium perfedum in &il gloriam cteaturz promiffam ; ergo. Ant. Nniji fíindà ci pr obatur! quia Deus creatura& nom con- ferret jus proprietatis ni fi prout effentias tis fs donminiy liter dependens quó ad fui exiftentiam, tuz te & coníervatiodem à domino perfecto ipfius Dei, fed hoc ipfo D«us non arnit- fci d üt conflat VltizD teret dominium perfedtum , à paritate Principis non aliter coriferen- & d tis fübdito jus activum proprietatis in fma bona remporalia , nifi prout dependens àm, t qui à dominio perfedto ip/fius' Priqcipis; feu li €rgo. ; Con Hr.'f Etfi ]5c^us creaturz -confcrr&t exnte pofit jus proprietatis advceríüs femetipfum ; adhuc rctineret dominium altum in glo- (t o riam promiffam , fed hoc ipfo obligatio Vinfo: firictz juftitie compounerctur cum perfe- te &o domihio Dei; ergo. - Maj. probatur b WE d T a paritate: etíi Rex fubditojus conferat QU adversüs femetipfüm in bona tempora- A lia,. nihilominus adhuc retinet domi«- nïnmï nium altum in cadem bona; ergo fimi« D frdu litcr, €ips J À * N ! EDi'/putat*ia PII, Artic. V'I&. j 495 m ^Refp. D. ant. Non amitteret domi- T iT nium perfe&um, fi creaturz conferret jus proprietatis precisé adversüs reliquas Á creaturas, C, ant, ficonferret jus adver- p süs femetipfum , N. ant. & conf, Ad probationem D. «maj. tale jns collatam DOj creaturz füfficeret ad obligationem f(tri« - Ym &z juftitiz ex parte Dei erga creaturam, "o At N- maj. non fufficeret, C. maj. & fic di- LO COR n ftinàà min. N. conf. Ratio diftin&io- nis cít: quia licét Deus poffit tetinere Tletan, dominium perfe&um conferendo crea- j p T02 400 turz tale jus proprietatis, quod non fuf^ ! ficit ad fundandám obligationem ftridize ] conlüt juftitie Deiergacreaturam, taléque jus ef- Qf Íet dependens quo ad fíüi conferva- qeuieit tionem à dominio perfecto Dei, ità qui-- Qsl dem ,. ut illud refpedu Der non fit ali- Tutciy quod jus próprietatis, fed pura licentia, Ííeu licitus ufus erifadi, non tamen t exinde feqüitur , quód.Deus creaturz st poffit conferre jus fufficiens ad fuündan- n dàm obligationem ftridz juftitie, quin 0 gblxgmo €ó ipfo amitteret dominium perfe&tum, m U neque enim ad fundandam obligationem | Pmbnut 'pradidam fufficit jus aliud , quàm illad, s conitd quod creatnra haberet adversis Deum. p Ad Confir. D. maj. Et hoc dómi« i ! nium pracisé altum effet dominium per- L pp . fetum,; N. maj, éffet dominium folüm h. impets Í Y N N D 496 vradiatus de fure & ï;;fi;tili ii d J iimg'eyrfcäum ^ C. maj, & fic diftindà anin. N, con f, Ratio diftindionis patet ( du ^ fcolciten ex paritate à Priricipe addu&ta : nam fi- 10 1enuu cut Princeps, prout habens przcise do- minium altum in bona privata civium , M. facltüd non habetin illa dominium perfe&um, quia de his pro (iro beneplacito difpone- tiam, (l fenfi of re non poteft, ità pàriter Deus non ha- un, N beret dominium perfedum in gloriam promifíam creature, fi ia hanc haberet dinlotti inium altum, finda ci pracisé dom 12 / Objic. 4. Idco Deus amitteret domi- i, q ! nium perfe &um in gloriam promiffam, II 'ollatam creaturz , quia Deus amit- feguenter aut c teret facultatem . legitimam denegandi, Aglimut aut de(truendi gloriam , pro fenfu com- yoíto: lus t pofito juris translati in creaturam adver- süs femetipfum , fed Deus non amitte- qutut, ret hanc facultatem; érgo. — Maj. patet, DN min, probatur: nam.illam facultatem &t Deus non armitteret , quz antecedenter quam l in Deo non erat, íed Deus anteceden. dul ter non habebat facultatem legitimam Wadie den egandi gloriam pro fenfu compofito Wtrd LT. juris Yranslati eo , quod talis facultas fit impoffibilis ; ergo. Dm ( - Qonfir. IdeoDeus ante a&ualem traníf- &l ty tft lationem jurisin creaturam habebat do- minium perfe&um , quia habebat facule fim, o fl iätcm legitimam d;ncgandj glc:iamc;ä u li [ li - Difputatio Pli.*drtit. Viis" Mu fenfu. divifo juris 'translati , f'cd'etian')' MW l&l: M. facultatem le poft adualem translationem juris habet du itimam denegandi gloriam pro fen(u divi fo. juris translati 5 ergo; TM Refp. D, maj, t Quia Deus. amitteret facultatem legiti mam denegandi glo- odf ríam , quam antecedenter. habebat pro A05 ]s . fenfu compofito translari jutis in creatu. It r d o ram ,. N. maj, quam habebat.pro fenítu divito translati juris, C. maj, & (ic Di. ftinda min, N, conf. — Ratió diftinctig- fnrti nis eft , quia licét Deus transferens jus in poula, creaturam nunquam habuerit , & con- Deyatie k equenrer nunquam amiferit facultatem T CU legitimam dene gandi gloriani pro fenfa compofito juris translati, €ó , quod talis qmalitte facultas fit impoffibilis, non tamenhine vt fequitur , quód Deus non amitteret do- Vi t minium perfe&um , -quia amitteret fa4 ag cultatem legitimam denegandi gloriam, u quam habebat pro fenfüdivifo, feuante Ra actualem juris translationem , imó cüm jgian : ip(i adver(arii fateantur fenfam compofi- 40l tum exlegitima facultate denegandi glo- dl riam , & Jure a&ivo creatura adversis$ eum e(le impoffibilem , hoc ipfo ne« jentat ceflarió fequitur , fimiliter impofüibile at cífíc, ut Deus transferat jus in creatu- xbl ram, & fimul retiüeat demin " €€ umu ium .pcr-l gïcrth æ H Ad^ * [] 458 än&ätiaslïdz fun é ïu,htk- | Ms [ " Ad Confir. C. rnaj. D. min. Habetet g repu " goteftateni legitimam — denegandi pro u « fenfü divifo ità, ut ipfemet fen(us divi- fus penderet à beneplacito folüm ante- ninium. i rem a cedente, nonautem confequente a&tua- Conf lem translationem , N. min. ità ut fcn- fus divifus penderet à folo beneplacito Qu i Ratio yaréet creaturz , C. min, & N. cohf. tur Go diftia&ionis eft: quia Deus ipoft actua- us lem translationem juris liberé fadtam ha« db p fin,qi beret quidemi poteítatem denegandi glo- riam pro fenfu divifo juris translati, hic i a od tamen fenfüs divifüs, feu carentia juris vionen fc tenentis ex parte creaturz non pende. ret à beneplacito Dei confequente libe- " M i ram translationem , etíi penderet à be- neplacito antecedente translationem - àn rj fed hác füppofità penderet à folo benc- 1 d [ lacitocreature fine confenfu Dci; Dcus enim nec gloriam eidem tollere, necjus meiyi collatum recipere poffet , |.qu ia faceret io dili Czterü na "feif, co ipfo injuriam creaturz. fotum argumentum retorqüeri poteft à 10 ii , ton paritate hominis , 'quia fimiliter feque- retur, Petrum retinere dominium per- f fe&um equi venditi , aut donati Paulo , R ijum, | üit argamenrum mutatis terminis appli- ; * canti patebit. W. w] 414 'Objic. ultimó. Non repugnat , ut if ncrca- iDutny Deus abdicet dominium aliquod i 1 tgram, : £ Bifputatio VIL, Azii?;»rir. 2 499 turam ; ergo. Ant. probaturt no n - Id h nim repugnat, üt Deus deftruat creatu. r gvll lt ram, Íed hanc deftrüendó abdicat do. minium, neque enim datur dominium. - lii in rem a&tu non exiftentem ; ergo. / TT . Confir. Non repugnat, ut Deus pec- - Mpl catum remittat pcr condonationcna É Mi puré extrinfecam ;ergo. Ant,füpponi- TE tur. Conf. probatur: nam Deus condo- : umf Bando peccatum abdicat illud jus a&i.- hi. vutn, quódantecedenter habebat adver. tui, X süs peccatorem quóad exigendam ab il« TU ; lo condignam fatisfa&ionem , aut fatis- 11 d paflionem p te lt : tO peccato , fed hoc ipío ;' €rgo. . fttilte , Refp. D. ant. Ut Deus abdicet domi.. . . QUP nium reip t a illud transferendo in crea. i turam adversüs femetipfüm , .N. ant. Yi t non transferendo in creaturam adversüs t M femetipfum, trans. ant, & N.conf. Ra. yi t tio diftindionis eft: quia licét transmit« !l jl terctur , quód Deus deftruendo creatu.: (nc j ram abdicet dominium in eadem crea- g tura, non tamen exinde fequitur, quód Deus poffit abdicare dominium-transfe- um j Pulo, rcndó illudin creaturatm adversüs femet. ]i QPPH' ipfum, quz tamen translatio neceffaria cít, ut Deus creaturz poffit obligári ex lgüäï ) ( juftitia ftrida , quemadm t , 4 paritate in humanis, oduim cgnng E yind Iia D Ad ub ! ) $00 Trallatus de gure &«fu!iitic. 3 b .. . Ad Confir. D.ant, Non repugnat; st ut Deus peccatum remittat per condo- nouo fitiz /* nationem puréextrinfecam transferen- dó aliquod jus in creaturam adversus Deum;, N. ant. non transferendó ali- Deun, Ràátio quod jus , C. ant. & N. conf. Q9 diftin&ionis eft: quia Deus condonandó fibis l peccatum cederet quidem jus fuum a- tio d '&ivum, quod habebat advetsüs creatu- ht o ram ad exigendam ab illa vel condignam , Áqun c ". fatisfa&ionem , vel fatispaffionem qu fidaret talem , non tamen per haüc ceffionem ( juris transfert jus aliquod in creaturam - jmplia adversüs femetipfüm , quia lieét Deus dtgit d ampliüs non poffit petere bona opera , "tritter .aut infligere poenam tituló preftanda à Altat ' creatura fatisfactionis , aut fatispaffionis f condignag pro offenfa, non tamen exin- OUN de ícquitur ,, quód Deus inju(té ageret p ' velexigendó eadem opera, vel infligen- D dó eádem tormenta ípecificativé fum- ! puri . pta, fed folüm fequitur Deum non age- * uxta clementiam, fi nihilominus ca- , hbeti re j « tulier dem tormenta infligeret. Conftat. 1. Quod Deuscreatur z pdf- v 41j. hr fit quidem obligari tituló fidelitatis, fe- lx cus autem tituló ftri&a juftitiz , nam d obligatio fidelitatis fundatur in fola Dei K romiffione libera,ità, utfundamentum Ti eatura, - i e')bl—iglatioqi(s (c*tcpc;t ex parte cr tac- LOI ] " bijputatio VH. Artic, Vil :$or n Kyip. adeóque Deus reiptá obligat&tdffolüm- modo (ibimetipfi, : Utinn. econtra obligatio ju- T. d ftitiz deberet fund ari in jure proptieta- fteii tis, quód cfcatura haberet adversüs l, lu Deum, adeóque cüm hoc jus utpote re- Oong pugnans perfe&to dominio Dei fitimpof- 1 ftny fibile, hinc etiam impoffibilis eft obliga- QU Cl tio przdida , ficuti implicat , ut Deus habeat obligationem obedientiz erga a- Wiput a qi liquam creaturam, quia talis obligatio lr fundaretur in jure jurisdidtionis , quod creatura haberet adversüs Deum, ídque o lt D implicare etiam ádverfarii ipfi fatentut. Atque hinc non folüm habetar difpati- 10yt, «tas interobligationem juftitiz firidz, & (undz à fidelitatis, fed etiam patet, quá ratione nilots pleraque advetíariorum argumenta re- Yo tll li t torqueri poffint. — Imprimis quidem à paritate obligationis obedientiz, quz in dilge Jco repugnat erga creaturam, : deinde J d 1000 5 paritare translationis dominii , que , habetür in creatis , ;nam fequeretur fi- Vi militer retineri dominium perfe&tum poftjus translatum in alterum , neque tra iuis, t ifthic adverfarii opponere poffunt , quod falem de potentia abíoluta poffit darí à TR d ominium infolidum etiam penes duos V(olait T permanens, ütaliqui huc confugiunt , nam hujus repugnantia non folüm o- fed etiam €ó ultroneé: :cxcatüjïj &?(cl'n(axcü Difp. 2. ad- 13. , '-fez- "Wg&,at'us de pure e Tuftitia, ' deCfSi admifíó nondum fequeretur, poffe Detim gieníol ebligari exjuftitia ftrida. Ratio eít :quia iuüitïalï dominium iníolid&m cjusdem rei' dari vum d non poteft penes duos, ità, ut unus ha- dul beatjusactivum contra alterum, hóc au- of tem jure deficiente , rapitas non eft ad rem , .cüm non poffet dari obligatio feraà * z ytili fitie unius erga alterum, ; Conftat, 2.' Quóod ficut in Deo repu- indit 4 tem fs 'gnat obligatio juftitiz commutativz, ità O patiter repugnet obligatio ju(titiz diftri- butivz ftridé fampte , qua fündaretut qiroitt a in jure quodam proprio creatura adver- pottit süs Deum tanquam fupremum princi- pem totius reipublicz rationalis, üt hie qondign "TT Vafq. aliíque obfervant, ' unde folüm in , fen(u quodam latiori predica juftitia ad- QUE mitti poteft, Neque obftant diverfi tex- usq tusícripturz , quibus Deo attribui vide. t Q tur juftitia tum commutativa , tum di- firiburiva, eó, quód fzpiüs beatitudo di- diat. Atf €atur merces , & flipendium operum bonorum, & Regnum celorum propo- ! nl natur venale inftar. thefauri abíconditi , Yus ] vel margaritz &c. & Deus dicatur juftus in omnibus operibus fuis &c, nam hzc Ti aliaque hujufmodi , non funt intelligen- dain feníu ftri&to de juftitia commuta- ( tiva, aut diftributiva , prout hzc fup- lx ) ponerct jus proprié fumptum in creatu- 4 ra 4 : ! ufputatio P'lr.fdrtü;;ylll., $93 ln xa advetsüs Deum, fíed folüm de iu,.üi,ti'a d ilr in fenfü latiori curh quadam analogia ad ii i jüftitiam commutativam , & diftributi- It vam ftricté talem , quatenus fcilicet Deus Ut i N adultis non confert gioriam , nifi tub T conditione meritorum ; & hanc confert fervatà proportione ad mcerita &c, At- ii | que id ipíüm etiam de SS. PP. textibus D t àntelligendum eft, quosin utramque par- hi, i tem fusé Theologi adducunt. : ii df Gonftat. 3. uód pariformiter in Deo " fidrtur admittenda non fit obligatio juftitia vin- lo d dicativz , prout hecex parte judicis im- portat obligationem non puniendi ultra I pric. ul - condignum, quia obligatio hec non dif- oimit ) fert ab obligatione juftitis commutati- [iaade vz, ütalibi oftenfum eft. Unde folüm yett eatenus datur in Deo juftitia vindicati- bt va, quatenus r2 ipía nuhquam punit ul- ) n dj' ! trá condignum , nec innocentem adju- itiniod dicat fupliciis eternis , in quo cafu D. Auguftinus Deum juftum dicit, dum lib. t : n 3. cóntra Julianum Cap. 18. ità loquitut: (odi bonus eft Deus, juftus Deus, potcft ali- quos finé bonis meritis liberare , quia p lus m hi bonus eft, non poteft quemquam finé malis meritis damnare , quia juftus eft &c. lgt Quodfi tamen Deus per impoffibile in. ymroti hac l Bhocentem addiceret poenis eterbis, tunc rajuítitiam ftri&té talem, nau ROR aggrcr cont 1 Íe li. N ! ge04 i trallatus de Ture & Tuffitia, g fed folüm contra clementiam , 'que in jp t feníulatiori, quatenus non excedit men- jb furam deliti ,' aut affligit innocentem, nomine juftiti? comprehendi poteft, Ex i, i quibus omnibus patet, in Deo non dati dom'milll ullam juftitiam ftrité talem, prout hzc quareni importat debitum fündatüm in jure a- i, QU &ivo creature adversüs Deum , fed fo- dehnit d lüm in eo fenfa, quatenüs importat uonen : db fummam providentiam , & equalitatem in gubernio creaturz rationalis, ità, ut ipdupl Deus creaturz nihil przcipiat, nifi quod dQ (s o juftum e(t , feu ab illa praftari poteft , nullum delinquentem ple&at ultra condi- yacipet wistio gnum,nqllpmV:cmuncrcgurinf;a;mcrit& vtüt i ] um d ARTICULUS VI. - u t 4n , CO quomodo creatura poffit ; tmn, jn dou qqä/lz:gxari Déo ex juþz'tiz,f þrz'öïq $ | | tionem * 4133 le.æn.«x. (þöd ' avlia- lït obligatio jufti- juod d tiz, alia obedientize , nam illa fun- ?tberd datur in alterius dominio proprietatis j ifen ^hzc autem in dominio jurisdidionis, & iT hinc fieri poteft, ut.,' fi alter habeat fi- p /mul conjun&tum. utrumque dominium fbitis J proptiétatis fcilicet , & jurisdictionis , ia tunc in illo, adversüs quem habetur ta- d unum ; lii le dqn/ninium [ , -pcfüt fimul circa , CUM à ifputatio Vii, Arti;.?ll'n.'f fog MT n eutidémqfie a&um dari utraque obligá- LUR tio juftitie, & obedientie, . Declarattüe id ab exemplo Priücipis habentis manci- j W : pium, in quod eidem duplex competit t dominium, unum fcilicet jurisdictionis, Dttty '' quatenus Princeps eft, aliud proprictae b tis , quatenus dominus privatus eft, i- ), hd ithoty . deóque (i huic mancipio pr&ciperet a- &ionem aliquam fimul tituló utriufque Vtgem . domidii,tunc ín mancipio dareturobliga- TT tio duplex obedientiz, & juftitiz ad poné- iMl - damad&ionem praceptam;econtra fiPrin- Id ceps non ob(ílante dominio proprietatis lttnd, przciperet aliquid manéipio tituló folius m:rirä. Jurisdictionis, tunc mancipium obliga- retür tituló folius obedientiz , fecus au« J .tem ftride juftitie ad adtionem prece« 4 ptam- Hine ulteriüs m Pran, 2, Etli omnis obligatio fündata 41 hN wl in dominio proprietatis inducat obliga- tionem juítitiz, non tamen exinde, ub quód dominus vem aliquam pracipiens VU habeat dominiurh proprietatis, neceffa- Til rio infertur, quód a&tio precepta fitpo- qis, & nénda ex ,obligatione juftitiz. Ratio / j . patet exinde , quód aliud fit habere do- minintt minium proptietatis , aliud fit exercere (Rtonis, in a&u fecundo tale dominium, quem- . admodü fufiüsoftenfum eft Difp, 2.unde betut t à Unum, äcä;t Prnceps poffit 'u'tuö prop rictatis praci- , /;/üü- b rmäutu; de fure &ïullitï?. $06 pracipere a&ionem aliquam fuo manci- "n j pio , cft nihilominus in arbitrio Princi- libentis pis, ut eandem przcipiat tituló folius ju- rifdidionis., quidquid . fit : an viciffiaa yomiat Princepspoffit aliquid precipere,aut pro- fia, us 4l hibere tituló dominii proprietatis, quim €o ipío exerceat dominium juri(dictio- etiam nis, quod repugnare putat Efparza, & [s, & filitrrQ alii, etfi hzc controverfia decidi poffit dicendó : per dominium proprietatis filieradt quà tale aliquid prohibendo fimul exer- dim at i impii ceri jurifdi&ionem , fi hec famatur in fen(u latiffimo pro omni poteftate ali- dmoitit quid prohibendi, aut pracipiendi, fecus suemde au itridde em fi juri(di&tio fümatur in fenfu ftri- &i ^ ri fcilicet pro;poteftare prohibendi, N d aut przcipiendi aliquid in commodum i alterius , /cui diedt o / aliquid prohibetuf, aüt prz« " eipitur. Diine, 420 , Prenot.3. quód pr zíens qüæüio piz- tum a cipué moveatur ad decidendam contro- unjverf verfiam illam inter Theologos celeber. lt rimam : an omne peccatum Theologi- g, €um fit ftrida. iniaria adversüs Deum? o | huius enim quaftionis refolutio pendet aE ex co: ag creatura Deo obligari poífit n ex juftitia ftrida; quamvis enim omnes omnm fateantur, in quolibet peccato T heolo- E co faltem mortali includi rationem of- N : ili- nfæN ftriáé talis , intelligendé 1d fc cet 3 ; D 1 / d Difpitatio VIl, Artic. II m cet de offenfa perfonali , qua confiftit AK in virtuali quodam contemptu Dei pro- li E hibentis aut precipientis aliquid tubin» terminatione incurrendze íuz inimici- TM tiz, nihilominus adhuc movetur difficul- ftá ^il tas, an prater illam rationem offeníz etiam reperiatur ratio injuriz flridié ta- MR L lis, & quidem Vafq. aliique id univer- d . faliter negant,cüm econrra idaliiunivere Noyrti faliter admittant cumSuar. Nonnulli me- J ere | diam viam, fed diverífam ample&untur, du a uf d & imprimis quidem Aldrete id folàm admittit de peccatis mortalibus , fecus jed autem de venialibus, Hurtadus univería. nl olietd, liter id de omnibus peccatis mortalibus ncgat, fedfolüm adrmitticde quibufdam, dun quz includunt formalé contempttum Dei Mmþlï- diredé oppofitum honotri , aut gloriz Divinz, üt blafphemia &c. Alii denique ln cum Cardinali de Lugo fatentur, quod d t univerfaliter non repugaet, poffein quo- "d libet peccato contineri' rationem ftridtae Thnlg injuriz , probabilius tamen effe, quód n defadto faltem in omnibus peccatis: ea« j lt dem ratio injuriz non contineátur, eó, j ol quód probabilius fit, quod re ipfà non mord omne peccatum fit dire&é oppofitum dominio yTheo? jonett notatis proprigt?tis Difrino.' 'His prz- T N . Dico, ( N W $08 Traflatus de fure & Wf?ifia, gnorm 21 Dico t. Creaturam poffe Deo obliga. p a ri ex juftitia ftridia , adeóque non repu- r u gnare , ut quodvis peccatum fit injuria jriniuma firié talis contta Deum. — Probatür : iuddt| nam ad hoc, ut creatura obligetur Deo mino Pfc ex juftitia ftri&a nihil aliud requiritur, ponoril quàm ut Deus exigeret obfequium üt ego M Dominus proprietatis, fed hoc ipfo; er- uc enm go. Maj, conftat ex Numero 418. min. bety at probatur: Deustnon folàm habet domi- fido pto nium juri(di&dionis , fed etiam proprie- hus d tatis in quamvis creaturam.rationalem ; ergo Deus tituló uttíinfque dominii fi- (apit i pracipt mul poteft exipere idem ob s (equium à » Qienter creaturàá rationali, Confir. Ho€ ipfo quód Princeps obfe- yildidig Confr quium exigeretà (übdito non folüm tan- d quam dominus juri(diQionis, fed etiam proprietatis, eo ipfo talis fübditus obli- Iontoj tils d) gatur cx juftitia tridta ad preftandum ob- bet a fequium domino, ergo cüm Deushabeat dominium proprietatis longé perfe&ius quodi in quamlibetcreaturam rationalem, po- W0.. Wentq terit hzc obligari Deo ex ftri&ta juftitia | W ad preftandum obíequium , & confe- quenter omiffio talis ob(equii erit inju- tj qa ftitia (trida contra Deum, tihi 422 Dico 2. |Etfi quodlibet peccatum pof- fit effe injutia ftrida adyersis Deum , &t p probäbilius tamen ;& , quód dcfacto non " N - Diffutatio yü,, Argk. Vi $oe :*Bmobligq; ; nonomne peccatum TScologiC um con- M tineat rationem ftri&z injuriz, ^ Proba- ld tur: nam adhoc, ut quodlibet peccatunma IPFMI: fit injuria ftrita adversüs Deum, debet j Ptl illud cfle prohibitum à Deo tanquam Do. mino pfoprietatis, fed probabilius.eft , U At nonomne peccatum ficeffe prohibituras if t €rgo. Maj. conftat, min. probatur: ne« 041f m que enim fufficiens fundamentum. ha« tier o betut, aut adduci poreft, quód Deusde- I p fado prohibeat omne peccatum tituló hujus dominii, eó, quód textus fcripturae t fíapius fubjungentes: Deum hoc, aut illud dotitil ' pr&cipere tanquam Dominum &c, fuffi- ?[tqalllmä : cienter íntelligi poffint de (olo dominio ? juriídidionis; ergo. t Wintite :. Confir. Nam ideó quodvis peccatum effetà Deo prohibitum tanquam Domi- la no proprietatis, quia Deus habet effen. o . Ahndond: tiale dominium proprietàtis in quamli- p bet creaturam, fed exinde non (equitur, quodlibet peccatum fic effe prohibitum; ais ergo. Maj. continet principale funda- t mentum (enténtiz oppofitz. Min, hu i batur: nam ex eo, quód Deus ha beac n iij effentiale dominium proprietatis, nenti- quam fequitur, quód Deus' neceffarió tale dominium exerceat prohibendó,aut m y D exigendó aliquem a&tum, üt conftat à go. paritate in-humanis ex Sum.n,x 9. et i dcfä: lic. j C* .;mää.'is dejuïre & Zuffitla, i . fgDd 423 ' Objic. 1. contra r. Si creatura poffet obligari Deo ex juftitia ftria ad ponen- q ia vttoinat dum a&um à Deo przceprum, tunc pof- fet eadem ponere folutionem arithme- i fect ticé zqualem juri aGivo ipfius Dei, hoc j, cott, jct jus repugnat; ergo. 'Maj. patet, min. pro- batur: Nam jus adivum , quod Deus ia habet in creaturam rationalem eft fim- i obl inftitut pliciter infinituüm 5 ergo. Confir. 1. Sicreatura per fua obfeciuii D not frmptum. poffet ponere folutionem arithmeticé zquadlem juri a&ivo ipfius Dei, poffet &uMdo t €reatura per hzc obíequia extinguere Peus non um obf jus adivum , quod habet Deus in crea- turam rationalem, hoc repugnat; ergo, Md conl Maj. patet, min. probatur: nam Deus shsadir &ltra. quodlibet, obfíequiutm à creatura àpitmo, praftitum poteft aliud, & «t f cxigere:; ergo. ? aliud finö'fïne' V, ) co( N Confir.2. Ip fum o,b(eqhium Àcreatura praftitum cft fpeciale quoddam donum: yrattpt üirum , Dei, prefertim fi illad fit adtus entita- tivé fupernaturalis , fed hoc ipfo repu- Wt d gnat, ut creatura per tdle obíequium ex- ltiq W N tinguat:jus activum Dei, quia fcilicet perillud tanquam donum à Deo colla- &'lmu tum potiüs contrahit novam obligatio- Tittiy nem, quàm extinguat veterem ergo. poliy Refp. D. maj. Poffet ponere folutio» ff adivo &cm arithmetice zxqualem juri t g ipfius U d - $1E M Bifputatio VII. 'Af:& Vil à UT ipfius Dei fubje&ivé fumpto. , vel pro- '*,wnen. ut obliganti folüm in a&u primo, N.maj. u M terminativé fumpto, vel üt obliganti in a&u fecundo , C. maj. & fic D. min, ii N. conf, Ratio diftinQionis eft: quia du licét jus adivum ipfius Dei, feu domi- Quoi ) nium effentiale fübje&ivé fumptum, five T0f (n üt obligans in a&u primo fit fimpliciter infinitum, utpote perfe&io infinita ipfius aobredui: tünerd Dei , non tamen illud jus terminativé fumptum , five prout obligans in acu Ài wf Íecundo cít fimpliciter infinitum, quia At Deus non obligat creaturam ad praítan: V - dum obíequium fimpliciter infinitum. 1 0 Ad confir. 1. D,tnaj, Poffet extingue« n D re jus aCtivum Dei prout obligantis in a- "at A &u primo, N. maj. prout obligantis in a- Jicine &u íecundo, C. maj. & fic D. min. N.conf, Ad probationem min, C, ant. t D. conf; ergo creatura ponendó actum D d preceptum non poteft extinguere jus a« Irtttl éivum , quó obligatur ad ponendam f hanc actionem determinatam, IN.conf, j t ad reliquos a&tus nondum pofitos , C, (icet conf, Ratio diftin&ionis conftat ex di- &is, & facilé declaratur à paritate in hu- » ll J manis,quamvisenimD'ominus przcipere o poffit tervo plura, & plura obfequia, non (olute tamen fequitur, quód fervus non fatisfa- ;'[ PUL ' ciat prattándà obíequium juri activo i- l p pfius ) 412 Tmäaius deïïü;e(ä' ]'u[li;kz ; püus domihi prout obligantis ád hune chbit'.m acum determinatum, Ug&n&t Ad confir, a, D. maj, E (t (peciale c]qod- dam donum Dei fiinul includens ratio- liquod nem mcriti, & obíequii, C. maj. non in« a Deu wrinfedi cludensrationem meriti, & ob(equii;N, maj & íic D. min. N. conf. , Quia coctit, licét creatura (atisfacere nom poffit füze (bicti infiad obligationi pet illum adtum , quinonin- cludit ratioriem mcetiti, aut obícquii,cue eAdtt) 0 jufmodi funt przviz illuftrationes, & af. Conit, N fc&ionces indeliberate , entitative fuper- naturales, in quibus confiftit gratia prze a mani veniens, có, quód tales actus fint przcie nittendo sé donum Dei, pote(t nihilominus ía- iiden hd tisfacere per a&us dcliberatos entitativé diutiam, füpernaturales , qui fimul includunt ra- M. tionem obíequii, & meriti erga Deum. * atyr d 4^4 . Objic. 2. Non poteft peccatum ceffe danyum injuria ftri&ta adversis Deum , . nifi crca- feqiià tura per peccáatum inferat Deo damnum tf , faltern in: bonis extrinfecis ipfius Dei , , 11 fed hoc repugnat; ergo. Maj. patet: yite D omnis enim injuria includit damnum a- Vi & liquod illatum alteri. Min. ptobatur : lisdi nam creatura per fuos a&us non potcít LW praftare obíequium urile Deo , & con- Pkïm Íequenteromittendó tale obfequium non ädti)qu; poteft inferre, damnum aliquod ipfi Deo, [it d quid ei juxta illuqJQbi/gy. fj peccayeris, Qu l : äeï&-. : DifputatioVIt, Artic, V, 713 " l nocebit; fi juílé egeris, quxd dabis eii €rgo. [Pwm Confir. 1, Etfi i creatura dcncgct Deo aliquod obfcqumm non tamen propte- d nm' M Aa rea Deus habct minus de bonis fibi ex- Q ltqw trinfecis, cüm poffit toties, quoties pla, Qní cuerit , omnem obfequiorum jacturam ] Po!Er ü | fibi refarcire dando auxilia efficacia prz toni inefficacibus, qüibus pofitis plæïtantu: Mi cadem obíequia; ergo. s df Confir. 2. Nam Deusipfo pcccato po- t teft uti ad fines fuz providentiz, fcilicet hii ad manifeítandam gloriam fuam, vel re- ylttya mittendo peccatum peccatori poeniten- AQtUS ti, vel exercendo in illum. )u[huam vin- entt dicativam; ergo. Iub r Refp. D maj. Nifi per pcccatum in« u fcratur damnum aliquod Deo , prout m d damnum pracisé confiftitin carentia ob- t, Dl fequii à creatura debiti, quod obfequium j duti reipfa pertinet ad bona Dco extrinfeca , j C. maj. prout damnum fupponeret ex Jj pit parte Dei, aliquam indigentiam , N. Mu maj. & fic diftin&à min. N. con(cq. Ratio diftin&io is et:. quia licét Deus gt n n pot non indigeat ob equiis creaturz , quibus , 40 plerumque dominus indiget in humanis, adcóque in hoc (énfu Deus pati non pof- imiut odlpf Dm fit damnum à creatura denegante obífe- quium, non tamen exinde fequitur ; vm, qum M quó / $u /5;;&;:4;,4, ä;)';aaïfu/:;::i;* ; (otft uód Deus non pateretur damnum in a3 x lio fen(u , prout hoc precise dicit carens jfcado tiam obíequii à creatura debiti, qxiia € Ad confir.1. C ant. N,conf. Ratio eft Ma'þ .cü ' $ paritate in humanis? namervus dee 19 0j ncegando domino przcipienti obíequium aliquod titulo juris proprietatis facit ei ICQ( ,« fatür injuriam ítridé | talem, non obüante , Cont quód dominus eadem obiequia à ferv k Y ^ xcliquis actu habeat. (CaLUI N. conf. : RaQ pittis j Ad Conür. 25 Cq Ant- üt hod tio hujus iterató conflat à patitate in hu» inanis: nam licér dominus poffit aliun- M. f tolente de contra fervum contumacem dene- gantem obfequia vindicare honotem Jj n füum, eum puniendo, non tamen hinc IN dl ífequitut , quód fervus non faciat inju« riam ftrictam domino. - um 3* Objic.3: Ad hoc, ut peccatum fit in- tipoten 4 ; furia ftri&a contra Deum , debet illud um fieri invito, aut nolente Dec , fed hoc effaci tihilom repugnat; ergo. Maj. patet: quia om- nis injuria ftri&a prefupponit dominum Qu Dor proprietatis effe invitum , quia volenti wiübin - f & confentienti non fit injuria. Min, pro- atur: creatura nequit ponere actum j prohibitum , nifi Deus applicet omni- iltiy potentiam ad producendum phyficé a* ptog; Aj Gum prdhi-bitvum;! ergo. : .Con- 5 ! [ d D:fpumw Pll. Artic VILE. $ig Wmlng, Confir, , Deus poffet, fi vellet, im- IN pedire peccatum creaturz, vel non a plicando omnipotentiam , vel dan o Ol gt auxilia efficacia , fed hoc ipfo 3 etgo. It r j Maj, cít certa, min. probatur: qui enim mobkm ( fmr- non iuipedit actum , cüm impcedire po- teft , cenfetur non effc 1nv1tus, ut po- H ol | natur talis actus. " VH Confir.2, Nam Deus permxttcndo peccatum exercet füuum dominium pro- (m[ Rll prietatis, fed hoc ipfo peccatum non l« f dit hoc dominium ; ergo. pof du Refp. D. maj, . Dcbet illud fieri Deo Kem d nolente efficaciter exiftentiam peccati , lonofem N. maj. nolente (olüm incfficaciter , C. metlinc maj. & (ic diftintà min. N, conf. Ra- (it Uj tio diftinQionis cft ; quia licét Deus per decretum indifferens applicet füuam om- hunltb nipotentiam ad producendum phyficé d a&um prohibitum , adeóque üon velit 5 &i efficaciter 1mped1rc exi(tentiam peccati, g nihilominus fimul ferio prohibet, adeó- um que non vult incfficaciter poni adtum gt O prohibirum, hzc autem volitio feria li- ln cét inefficax füfficit; ut peccarum fit in- r adut juria (tri&a contra- Deum , dumrhodo illud. prohibeat Deus tanquam dominus tet otmt phyüic ! proprietatis. Ad Gonfit, t. C ma). N. min, Ad [ ( jus probationem D. ant. non ceníetur 2 elic 1 $16 - Trallattis de jure é jufiia. m dï*ä invitus efficaciter , (eu voluntáteim- pediente exiftentiam a&ís prohibiti , C. jgpoio c[go. ánt, inefficaciter, feu voluntate quidem ! Con permitrente , fe fimul neceffario prohi- 'Wïp&i p bente exiftentiam a&íüs, N.ant. & conf., tuendi, Ratio di(tindionis conftat ex di&tis. Ad Confir. z. D; maj. Exercet domi- : valente fio in nium proprietatisità, ut exercitium do- ininii fit folüm decretum permiífivum türcean fj q peecari, tranf. maj. ità, utexercitium Anli, d hoc fit ipfum peccatum , N. maj. & (ic Diftin&a min. N.confeq. . Ratio diftin. p omuius ionis, urti & hezc omnía declarari pof- funt à paritate in humanis, neque enim - aytten qumant éxco, quód dominus proprietatis quà. talis fervo prohibeat exitum ex cubiculo, Eu fed fimul relinquat eidem portam aper- It t tam, quà clausá facilé poffet impedire e- hgt xitum , legitimé infertur , quód fervus RO njà exeundo uon agat contra obligationem flri& juftitiz, quz proinde etiam pra- groill cedentibus applicanda funt, Conl Mtetm ( 426 Objic, 4. Cujufvis injuria ftri&a indu- cit obligationem reftiruendi, feu fatisfa- f ciendi, fed hocipfo repugnat, ut pec- n catum Theologicum fit injuria. ftricta n U contra Deum ; ergo. Maj, patet min, ha M robatur : .nam peccatum Theologicum nequit inducere obligationem ad adtum Id foly, impoffibilem creaturz , íed fatisfactio * con- n N 4 N DifputatioVIL, Artic.VIII, $ V condigna pro peccato faltem mortali eft | uICO impoflibilis creaturz , ut. Iuppomtur ; mmm (l €rgo. Confir, , Nulla omiffio actüs præcc. A. &m[; pii poteít inducere. obligationem tefti- 0L d tuendi, feu ponendi actum omiffo zqui- RCtt du valentem; ergo. Ant. probatur fi omiíz TAU d fio mduccrec obligationem reftituendi , NT tunc eandem mduccrct folüm in eo (en- RC fuü, in quo adus effet preceptus pro in- TOR ftanti, aut tempore determinato , íed ; vt l ergo. Maj. eft certa, quódfi enim a&tus Vi omiffus non fit preceptus pro in(tanti , aut tempore determinato, tunc quidem Wqttta tlb q permaneret obligatio ponendi a&dum Bcuo, preceptum nondum clicitum , ità ta- men, ut actus folüm effet dcbxtus titu- m wiite Jó precepti , non autem tituló reftitu- tionis. Min. probatur: nam elapío ig- i Yi ftanti 4, non poreft poni a&tus præccptus d pro illo inftanti; 3 ergo.- Confir, 2. Saltem (cqucretur, pccca- f torem obligari ftatim ad praftandam ii- ii lam fatisfa&ionem pro injüria Deo illa- ta, quam przftáre poteft, fcilicet agene T " B[Iüä do poenirentiam, fed hoc plcnquc Theo- um logi negant ; ergo. Refp. D. maj. Cujusvis injuria &rl&a o g as inducit obligationem reítituendi vel ab- folutam,; vel conditionatam, tranf. maj, uf DL R 3 ern- g ) l $18 : ïia&afui de fure ä?u/litïd: " femper abfolutam , N. maj. & fic diftin- quod ho ^€ta min. N. conf. Ad probationem , Cbu QUb' conce(ísà maj, D. min, Satisfactio con- feri of digna pro peccato mortali ,. prout hoc M& eít injuria perfonalis contra Deüm, eft tionem ereaturz impoffibilis, C.min. prout hoc batiora pracisé eft injuria realis, N, min. & cohf, ott Ratio diftinctionis eíft : quód injuria ftri- roitlà &ta non femper inducat obligationem od abíolutam reftituendi, fed folüm facta tonl, N fuppofitione , quód talis reftitutio, aut pE fatisfaQio fit poffibilis, hinc licét pecca- tioreti tor non poffit obligari, ut przítet con- ais dignam fatisfactionem pro peccato mor- fitiopo £ali Theologico , prout hoc includit ra- tionem offeníz perfonalis, quia talis fa- Apump i, tisfaio eft impoffibilis, prout ipfi Ad- quat. veríarii f ; ponunt, poteít camen obli- gari ad fatísfactionem condignam pro eyy guin €odem peccato, in quantum illud pre- fienti cise importat injuriam realem, Quódfi fri enim poneret actum charitatis ad com- tefcia peníandam illius omiffionem, tunc tan- dit tundern reipfa ponerct, quantum ante« €cdenter omifit, imó etíi nec quideni ï;tamx ]i pro peccato tnortali fuüb hac ratione de al condigno fatisfacere poffet, non tamen exinde fequeretur , quód illud non effec i [v injuria ftridé talis, nam aliàs pariter fc- queretur, quód mutilario non fit injuria a ftiaé D i [ DifputatioVII. Artic. VIIL. y19 L&&m; ftridié talis oppofita dominio naturali, At quod homini in fua membra cormpetit có, quód pro illa in eodem genere fatis« y il eri non pofhit. : ilto; ' Àd confir, N, Ant, . Ad 6j ] pröbaQ tionem, C. maj, N. min, Ad d ujus pro« Iul bationem , C. ant. & D. coní-ergo fieri Tjt ( liil poteft reftitutio per adtum ponendum T roinítanti A, preterito, C. conf, po. nendum proalio inftanti fübfequenti , N. ln f conf, Ratio diftin&ionis habetur ex ipfo WOEM t argumento Adverfariorum : nari obliga- od tio reftituendi, quare(ultat ex omitfione 1 actüs pracepti proiníitanti A, non eft obli- CO 0 Vliditie gatio ponendi a&um pro codem intlanti 1 us A,nam pro illodebitus eratvi przceptidi- reái, fed folumnodó pro alioinftanti (ubfe tj quenti. Pratereà licét omiffio a&tüs prz- NT i y ccpti proinftanti A, non induceret obli4 gationem ponendi adum pro alio ine um ftanti fequenti, adhuc poffet effe injuria (ui ftri&é talis, üt con(tat à paritate in Be- iO« , neficiato, qui juxta Suarez. aliofqüe ob* f ligatut ex juftitia adofficiumCanonicum, & tamen omiífio officii hodierni non t inducit obligationem cras rccitandi offi- qione d V n cium hodie orpi[ï'um. Ad confir, 2, D, maj. fequeretut pec- |inon d catorem obligari ftatim fubjectivé , C. gt maj, terminatiyé, N. maj. & fic diftin. lt inigf:, 4 i * l N p n.«anu; de fure & fuflitia] & min. N. conf, Ratio hujus eft: quia CM licét obligatio ftatim refultet ad ponen- : Jormino [omino dam (atisfactionem , quando haec cft poflibilis,, aut exigitur à creditore , non findà n tamen hac obligatio ftatim requitit a- itis Con MC Qualem reftitutjonem , ;quia le ex caufis fzpius differri poteft, gitimig jnobeti 427 Objic. j. contra 2, Omne peccatum (oln f Theologicum eít tranfgreffio pracepti jura t impofiti à Deo, fed hoc ipfo ; ergo. prun, ( Maj. eít certa, min. probatur: tranfgref- ^m T a t fio przcepti impofiti fervo à domino proprictatis femper eft injuria ftri&té ta- primoin lis; ergo, oblipati Confir. r,: Quilibet a&us inobedien- Qutdo, ) tiz erga dominum proptietatis eft inju« W. M ria ftriQe talis; ergo. — Conf. patet: quia v5 Dd omne peccatum Theologicum continet L ew malitiam genericam inobedientix erga YT Deum. Ant. probatur: nam quilibet fer- g, u men (e vus tenetur ex juftitia implere precepta fui domini, fed hoc ipfo; ergo. - fttühdo Confir. 2. Quilibet ufüs rei aliena in- quoà, vitó dominó eft injuria ftri&té talis, fed M hoc ipfo; ergo.' Maj. patet , min. pro- LU batur; nam creatura peccando utitur fuis Irii potentiis, quz pertinent.ad Denm tan- [ li quam Dominum proprietaris, ,id'cmqu; J flity | fami pfus fit Deó iqvi;ö; Crgo, Y ; Refp. fl D'i/,pufativïVH. li-:i:—.:- FWHi. — pei il ti Q Refp.D. maj. ImpofitiàDeo tanquam Mp i "Mu i Domino jurisdidionis C. maj, tanquam fdlmit u Domino proprietatis, N. maj. & fic di- Ratio diftindio- 1 f€qU1nn nis conftat ex Numero 419. s li li /Ad Confir, 1. D. Ant. quilibet a&us. | inobedientiz erga dominum proptrietatis. du l folüm ípecificativé confideratum eft in- 0 D) ! | juria (tridia , N; ant. reduplicativé fum- h; t prum, C,ant, & N.conf. . Ad proba- "tf ! | tionem D. maj, quilibet fervus tenetur Lb ex juftitia obligatione conftitutà in actu diidy primo implere przcepta domini, C. tnaj, obligatione femper conftitutà in adu fe- VA. cundo, N. Maj. & fic diftin&a min. N. d lhil!l, conf. Ratio diftin&t, eft : quia licét fer- tttqii vus habeat obligationem in adu primo; QYUR ut ex juítitia impleat precepta domini, t t quia fcilicet dominus poteft fervo przci- qulbtie pere, üt dominus proprietatis , non tae men femper obligatur ex juftitia in actu t p ! fecundo, nili eidem imponatur prace- j ptum à domino proprietatis quà tali. ^ .Ad confir, 2, D. maj.' Invitó domi- "T j o nó proprietatis reduplicativé fumpto , C. jurit mai. folüm fpecificativé fumpto , N, maj, um t & fic ditindà min. N. conf, Ratio di- du ftin&ionis conítat à paritate in humanis; nam dominus proprietatis poteft prohi- ia M bþrc f;:vo füb interminatione inimicit N * a € $ zz l TraBatus de ure &v Tuftitia., &c,. ne ufürpet aliquid ex rebus dome. hr f fticis domini , quin talem ufum prohi« yis dl beat, tanquam dominus proprietatis. (ici a« Obijic. 6.. Non porcft Deus prohibere Mdj 428 ttatd. peccatum, nifi illud prohibeat tanquam dominus ptoprietatis, fed hoc ipfo; ers ficcft go. Min, patet, maj. probatur : non priötan': ni( x pote ft Deus prohibere peccatum quin il- dud p rohibeat tanquam dominus jurisdi« fii, 10 &ionis; ergo ctiam. onina " Confir. r,, Deus non m j&àis: habet.cf- volbe fentiale dominium proprietatis , . quàm pita jurisdi&ionis in quamvis creaturam 5 er- MC go fi Deus nequit, prohibere peccatum, taj habe nifi àt Dominus jurisdidionis ,. pariter At illud prohibere non potcrit ,. nifi üt do- hitonerm minus proprietatis. eitem d Confir.2. Nam Deo üt Domino pro- yriend prietatis effentialiter difplicet ornne pec- Ditum catum Theologicum; ergo. Ant- pfo- C bàtur: quia omne peccarum effentiali- l, ter Deo tantum difplicet, quantum ci« cundi dem difplicere poteft, fed poteít eidem hf« difplicere tanquam domino proptietatis $ NT Jl Confr. . Seq:ucrctu,r fieri poffe , ut DDeus actiones ab intrinfeco malas non W [íT prohibeat àt Dominus proprictatis, ne- Q que üt Dominus jurisdictionis , fed hoc N Maj. patet, min. pro- lvtcpugnan ergo. atut"u ii ! N i J Difjuletio VT. Aiéc, Vr 1')'2'! T batur: fi enim neutró jure fit prohibira ln Wt talis actio, eó ipfo erit licita, íed hoc LU dici nequit ; ergo, C Refp. N. maj. Ad ejus probationdm; IX Wi i tranf. ant. N.conf, Difparitas eft; quia VAE licét fupponeretur, quód Dotninus pro» prietatis non poffit aliquid. prohibere , ID Quj ni(i hoc ipfo utatur dominio jurisdictio- nis, non tamen exinde fequitür ,; quód m jurisdzl TT Dominusjurisdidionis non poffit aliquid prohibere fervo , nifi utatur jure pro» i qi prietatis, üc Num, 419, di&um ceft. It ptttun, Ad Confir. t, C, ant, N. conf. Difpati- tas habetur ex dictis. y pttt Ad Confir. 3. N. ant. Ad hüjus pros ( do bationem C. maj. D. min. ; Sed poteít ti eidem difplicere tanquam Domino pro- prietatis, fi illud reipfa fit à Deo prohi- gt bitum tanquam Domino proprictàtis , , Mp C. maj. fecüs N. min, & conf. . Ratio Dd Vuttm t eít, quód peccatum difpliceat Deo fe- cundüm illam rationem malitiz , quam ia in fe continet, adeóque cüm non conti- yitis neat rationem injuftitie flrice erga Deum, nifi illud fit prohibitum à Deo lt tanquam Domino proprietatis , hinc fe- s N clusà tali prohibitione ci non difplicet üt i, D domino proprietatis. ( - . fieri po(ï'ctï, ut 3 Ad Confir, 3. D. maj j m P b Deus a&iogcs intrinfccé malas non p 'cat Y [ . " gz4 »]/'m!tdtulf de 7ate &iu&itiä. x - femot libeat üt Dominus jurisdictionis &c. le- 8e diftin&à à lumine naturalis rationis lus € frjorian impreffo cuilibet . creature rationali , tranf, maj. lege inditin&à à lumine ta- |. Con tionis naturalis, N, maj. & fic diftin&à pmpric min. N.conf. ^ Ratio diftin&ionis cít : contet quía licét aCiones ab jntrinfeco malz , ipo; t hobtt t id eft dire&é oppofitz légi naturali necef- fario eatenüs prohibeantur à Deo ; qua- I tenus Deus cuilibet creature neceffarió t hono imprimit di&tamen, hoc , - quód tales a- Qottem &ioncs fint inhoneftz, duinodo eadem Con crcatura fit capax rationis ,. non tamen gueti hinc fequitur, quód Deus per aliam 1le. Dornit gem pofitivam ipfi creaturz rationali ex- lrnong trinfecá debeat neceffario prohibere eas- hiidem dem actiones, de quo fu(ibs in tractatu « ) de actibus humanis difputari folet , imó tyt etfi fupponeretur , quod-Deus neceflarió Quq talés adiones prohibeat lege pofitivà e- defid tiam tanquam Dominus proprietatis , M non tamen fequeretur, quód univerfim ttrpt omne peccatum Theologicum fit injuria trdlte ftri&a contra Deum , .quia non omnia N Vj funt oppofita legi-naturali ; ergo. Wif 429 'Objic. ultimo. Omne peccatum Theo- t logicum faltem mortal,eformaliter füm- tlll,w prum, effentialiter includit contemptum, b & inhonorationem Dei ,. fed hoc ipfo ; lj ergo, Maj patet, nifi quaítio de nogi— nc (; hlul Difpttatio VIL. Artic. VIU, - $2; IWS&; [ Vi he roveatur, min, probatur nam quivis fervus contemnendo. dommum facxt ct h ii injuriam ftridam;,ergo. ' Confir, 1. Deus non poteft ccdcrejus [ Idl proprietatis , quod habet, ne à creatura p V00 fj contemnáàtur, & v111pcndatur ; fed hoc ipfo; ergo. Mai. probatur: nam Deus U t 10 ( habet effentiale jus proprieratis ad exi- £endam á creatura debitam reverentiam, efario & honorem, adeóque prohibendum (üi Qd o ul contemptüum 5 ergo. Confir. 2. Etfi Deus pofitivé non exi- J 713 geret à creatura füi honorem tanquam Dominus proprietatis, ideóque quà ta.. ia lis non prohiberet fui contemptum, ad- Ms huc idemcontemptus effetinjuria ftri&ta ; [ érgo. Aht, probatur: ad hoc, ut con- Jtin) temptus domini fit injutia (trida , fuffi- wel €it, quoód non cedat jus fuum, icchus Wi t defadto illud non cedit; crgo. yit : Retp.D. rnaj. EfI'cnuahtcrmcludltcon. t temptum , & inhonorationem Dei for- [Lintn malite talcm,N maj. virtnaliter talemy if C. maj. & fic diftin&tà min. N. conf; Ra- tio diftin&ionis conftat á paritate in hu- n Thoo manis: nam aliàs pariformitet fequere- tet (üt tur, quód omnis a&us inobedientiz er- ga Dommum proprietatis fit effentialiter mptut m injuria ftriéta , utpote effentialiter inclu- d dens contemptum virtualemà domini L pre i | $26 Trallatus dejure & iü!!itiaï : gl precipientis , aut * mancipio. prohibcntif aliduïc(l * lii Ad con fir, 1. D. ant. Deus non po« nium t tcít cedere jüs füum illud abdicando , mm) Y aut transferendo in creaturam , C. ant, goetie ae(üb illud precisé non exercendo in actu (e- cunpo, N. ant..& conf. Ratio diftin&io— Theol nis patet exdictis. eona) jufiiz, Ad Confir. 2. D , ant, nihilbminüscon- temptus formalis elet injuria ftricta , Don pous C. ant. folüm virtualis, N.ant, & conf, t aqu rito(ubj Ratio iterato habetur À paritate in hu- manis: nam ficut ex €o, quod fervus turam n polit po fortmaliter contemnens dominum , aut eundem inhonorans per contumelias,de- diimo p tra&iones &c. faciat eidem injuriam ftri- dhoc, d ti, ade &é'talem ,' etái dominus itta exprefsé mon prohibuerit , non fequitur , quód du etiam quilibet contemptus virtualis fit Tib wO ditut j injuria ftri&a contra Dominum , ità pa- riformiter de peccato difcurrendum eft, du ideóque licét blaíphemia contra Dcum , qu ) aliáque talia peccata contineant ratio- oD nem ftri&z injurie , non tamen hoc de V D ptr W quolibet peccato dicendum eft. Ex huc- uíque dictis E Con(ítat 1. Quód crda't'urïaþomt obli- Ts 430 & quidem cà gati Deo ex juítitia ftricta, ; f ratione , quà quivis fetyus in humanis Ditye Domiqo fcing ex juftitia ftri&a poteft obligari aliqui p - u'! 1 * Dïf;iuidtia VU Artíc. V, 127 pj aliquid przcipienti, aut prohibenti , quia fcilicet Deus habet perfeaiffimum domi« t nium proprietatis in quamlibet creatu- d ram, vi cujus tituló ejusdem . domíinii lm,C,a pote(t exigere omne obíequium , ideó- i, que füb hac ratione quodlibet peccacum ii Theologicum poteft effe injuria. ftrita contra Deum. Nec obftat obligationi Tiüscon i l, juftitie , quód creatura per fua obíequia non . pofht ponere folutionem arithmes hr "m ticé zqualem juri divino faltem confide. tv rato fübjedtivé , aut prout obliganti crea- turam in actu primo, quia füflicit, quod TUj dUl poflit ponere folutionem zqualem jurí Im À divino prout obliganti in actu fecundao um ad hoc, aut illud obíequium determina- UA tum, adcóque ficut pofito tali obfequio t il praftatur id, quod Deus exigit tituló ju« yuls i tis proptietatis, itàcodem denegató lz- W ditur jus proprietatis , & Deo infertur d damnum, non quidem in hoc feníu , t quód Deus iudigeat obfequio crcatutz , TT aur omiffionem illius pro íuo benepla- j cito per auxilia efficacia refarcire non uód frhüe poffit, . fed folàm in hoc fenfu , detur carentia obífequii debiti. Longé minüs autem obítat, quód peccatum )[flï Obh: poenc fiat Deo permittente ,. imó illud ordi- humanis nantc ad fines füz providentiz , quia D ; fcilicet decretum permiffivum peccati, & ;mgwd Mlius | T - .m&.;tu$- de 7!&4 äïd[iitia'.- ! ( illius ordinatio ad finetn providentíz po- Eu teft componbi cum feria voluntate , quà jsdet Deus prohibet idem peccatum , prout | manis q hzc omnia facilé [ a paritgtc m humanis micidiu declarantur üm 'Theolo; Con 431 Con(tat 27 Quód peccat - Jogiut gicüm. poffit efle injuria ítricta contra tament Deum, etíi cteatura non poffit przítare tum T fatisfadionem condignam fàltem pro leccato mortali , prout hoc importat j qud logcum. ravem offeníam perfonalem oppofitam poclter infinite dignitati Dei, fufficitenim, quód yuc ereatura poffit preítare fatisfactioné pro Domin, peccato, prout hoc przcise importat in- juríam rcalem , feu carentiam obfequii lr t 10 6f 1 Deo debiti, nam creatura cliciendo a- tont, &Qum charitatis ponit obíequium entita- DN tivé equale a&ui omitfo charitatis prz- I cepte pro aliquo inftanti antecedente j ia d« imó etíi peccator non poffet praftare ul- fi.Drin lam fatísfadionem nec quidem con- prac ruam pro peccato Theologico etiam füb ratione injurix realis , prafertim in quodp tuod €o caíü, in quo Deus omnia obíequia eccatum cofnillum fübfequentia dire- i p[æ[ o àc exigeret tanquam Dominus proprie- BY tátis ità, ut omnia obíequia jam effent alio titulo debita prater titulum reftitu- Wo, i fed f tionis, non tamen fequeretur; quod , quia Al v?ec;atum not'; effet injutia ftri&a fcilicet ! l, ifputatio VIL, Artic. VIII, $29 U. fcilicet ad rationem injuriz (tride non n u n [j requiritur , ut fieri poffit compenfatio c« n jusdem , . pront conf(tat à paritate in hu- manis quó ad injuftam le(ionem per ho- - mnicidium ,. mutilationem &c. m N Conf(lat 5 Etf(i omne peccatum Theo- 432 T Qu l logicum poffit effe injuria (trida , non ! orels tamen exinde fequi, quód omne pecca- fotl n tum Theologicum fit injuría ftrictá , fi- V pori ve quód darinon poffit peccatum Theo- lQ T f ogicum ,. quin illud fit injuria ftri&ta , tl j poteft enim Deus prohibere, aut przci- At n pere àctionem aliquam przcisétanquam It Dominus jurisdictionis, & conífequen- p ter transgreífio hujus precepti poterit (b non cfle injuria ftri&a faltem fub ca ra- a tione , íub qua non importat rationem a ojeníz perfonalis, fed pracise ja&uram, etan €u carentiam obfequii, prout hzc om- gt nia declarantur à paritate,ia humanis , i fi. Princeps - aliauid 'przcipiat mancipio g M precisé tanquam Dominus jurisdidionis, a(tim t quod plerumque contingit in illo fenfu, in quo de magnificentia Principis pruden- du ti; d ter prafumitur, quód ille non exigat p obfequium fervi de fe confideratum, feu prout afferens aliquam utilitatem Domi.- m df 11 :eüimf no, autípecialem ejusdem honorem; fed folàüm illud exigat , ut fervus pra- L qüOj 'l&h qlïl ftando tale obfequium teftetur obedien- [ic tiam, — À gio T r?&atu) de fjure & fü[li:ia. tiam, & reverentiam erga Principem À &c. .Atque in hoc fenfu intelligenda u funt verba Chrifti Domini fuos Apofto- los alloquentis Luc. 17 cüm fecceritis omnia, quz pracepta funt vobis, dici- l te: fervi inutiles fümus , quod debuimus ts M facere, fecimus, Atque hinc ulteriüs ditedt deducitur, quód, et(i Deus nihil poffit haccot pracipete , aut prohibere creaturz ratio- turjs nali, nifi hoc i pfo intendat faltem ulti- ilis mo ínam gloriam extrinfecam ,. hono- inufti rémque fibi debitum prout relucentern non tri in obedientia creaturz erga Deum , non non el tamen exinde fequitur , quàd Deus ne- neffario omnia przcipiat, aut prohibeat prieti woptict tgpquam Dom;nus proprietatis. . vt gnuc lh DISPUTATIO VIH. DN Dior. of .De Injufiitia. injut I 0ppon cutk—]u—mtia in multiplici feqfu ufürs dicrij & patur,ità etiam de Injuftitia intelli- $ endum eft eó, quód contrariorum ulis « eadem fitratio, Caterüm ficuti hucuf- nfü ] n l ue de juftitia proprie tali, prefertim ve« l zÓ commntativa oftenfum eít, ità fi- Titt militer in Difpntatione prafenti de fola m erit. Cü,ql AU iäjuü&;i? prf:pri,ö, tali agendu i . AR- i ; Difputario VHL Arti.l. — À LE inP $ 3.1 N ARTICULUS L. [ N cgda "TM Qui4, €$ quotuplex fit Injuflitia? l ( )Uzr. 1. Quid fit injüftitia ?^ R efp.. V "Quód fit lefio juris alieni proprieta- 43*/*3 ; It dj Til l tis, Ratio exinde patet , quód injuftitia diteáé fit oppofita juftitiz » adeóq; cüm TTR hzc confiftat in eo, quód.cuivis tribua- iem uf tur jus fuum, feu debitum fundatum in M . t illius jure activo proprictatis, fequitur Injuftitiam confiítere in eo, quód alteri Jtn, t non ttibuatur jus fuum , fed hoc aliud durms non eft , quàm violare jus alterius pro« froäib:z: prietatis; erzo. Cüm igiturjusadivum ] proprietatis conflituatur per legem fa. ventem libertati unius , vi cujus reftrine gitur libertas aliorum , adversüs quos u habetur jus activum , hinc patet, quód l norn omnis illatio damni fa&ta alteri fit injuftitia actualis, (ed folüm. illa, uae opponitur obligationi juftitiz , feu. jurí fl alterius prout obliganti ad omiffionem j i vtotutt talis ad(is. . Atque in hoc feníu injufti- j ho tia e(t viola tio juris alieni proprietatis, Caterüm ficut alia eft juftitia legalis, alia érte hd diftributiva; & aliacommutativa, ità pa- lti d li riter de injuftitia oppofita difcurrendum ett,quia veró ex aCtibus in » j t bitus. Hine norcfcung ha« Lia lh d Ql.äer; $32 Trallatus de fure ö*?u]iitia, IT 0 zr. 2. Quotüplex fitinjuftitia adua- lis , "fe u injuria gencricé füumpta ? Refp. jgmot ; [i, fet Eandem dividi in realem , quaz fit alteri in rebus.fuis, & per(onalem , quz dire» BI [ "Utraque ulte- tideo f l &6 fit perfonz alterius. f620t riüs dividitur in materialem , & forma- lem , cámque vtl contrarie, vel priva- qui ij fitamj tivé oppofitam juftitiz. Injuria mnate« rialis dicitur illa, quà inculpabiliter lze- fü hr áilaf ditur jus alienum eó, quód fcilicet agens (eiale,. nonprz . viderit, hanc orationem efle 1z- fivam j uris: alieni, proüt contingit , fi .tits, Q alieni ; quis rer alienam deftruat , vel ufürpet, miem j bona fide judicans cffe íuam , áàut pru.- denter prz(ümens dominum rci non ef- üfenfoy fe invitum, vel aGio lefiva fit pofita prz- ti ld ter omnemi illius libertatern, ità ut dam- tteride dlisv num fit fortuito illatum alteri, Forma- lis injuria eft, quà culpabiliter leditur lelow jus alienum eó, quód agens liberé ponat Qu tiümr adionem lafivam juris alieni anteceden- tercognitam quà talem. Hc injutia for- ! fenim malis vel contrariével folüm privativé po- M teft opponi virtuti juftitiz,& quidem con- n trarié opponitur, fi procedat ex motivo. lat contratio ipfi motivo juftitie, quod to- qua ties contingit, quoties pro obje&to for- Ut mali refpicit ipfam lefionem juris alieni , Qui Quà talem, üt fi quis ideo furetut, quia poi Pr?- per furtum leditur jus alterius &c; vyati- . ii , N Di]þumia 208 l;tia I. lüitigac?w. 73;/* LUR vativé oppofita dicitur, quz procedit ex alio motivo, qualecunque tandem illud h u I,q u ll b fit, feu. extrintécé malum, . feu, catero- t quin de feinhoneftum, ütfit, fi quis )&W ideó furetur, ut poffit ludere, compota, M rC aut dare eleemofynàm &c, Hinc ali- Vi qui injuriam formalem contrarié oppo- If D Miter h. fitam juftitiz appellant formalem in fen- fu Phyfico fimul & morali eó , quód a- K &io lzfiva juris fit fimul obje&tum ma- mulrl. teriale, & formale adüs interni volun- WT tatis , quó imperatur lx(io exteroa.juris t alieni 5 alterum econtra. appellant for- Al p malem in fenfü morali , & matcrialem (O00d. in fenfü phyfico eó, quód a&io externa, [ pe- Wa« quà leditur jus alienum , fit objetum matcriale, non autem formale refpectu u aát(is voluntatis intérim im i a J pþrantis ban; leGonem. / h Quazr. 3. An igitur, & quale volunta- Ut 4?7 rium requiratur ad injuriam formalem.,, T fcu imputabilitatem in foro confcientiz? i Refp. Certum effe, quód requiratur vo- lat luntarium aliquod ità, ut talis adio po- o natur liberé à ledente jus adtivum , & l"0d (( quidem cognita prout lefiva juris alieni, o f nequeenim rnotraliter imputatur a&us, qui humanus non eft, feu liberé non j d tUt qm,i ponitur àb ipfo agente, non tamen re- " quiritur voluntarinm dire&um, feu im- p 13 imnedia- ! 1 $34 . Tratlattis de ]uvt e fuflitia, qiocut mediatum, vi cujus fcilicet aliquis inten. dat Iz(ionem juris alieni quà talem , íeu ïcnditïj mmotiv adionem procedeniem ex hoc motivo, viti quia per hanc lzeditur jus alienum, fed E fufficit voluntarium interpretativum,(eu tocli indire&um confiftens in co, quód agens pofi- Jenu cognofcat hanc acionem cíle o £ondi tam obligationi juftitie, ideóque b OC i- guui pío talis a&us contrahet, malitiam fpe- Sram cificam injuftitie, ex quocunque deinde inotivo procedat, imo fimotivum illud tdligi (iuto habeat peculiarem inhoneftatem alteri Tüotly virtuti oppofitam , tunc eó ipfo talis ae idyoe &us duplicem fpecie malitiam contine- bit, ut (i quis faretur pecunias ex hoc Quz fine, ut fe poffit inebriare, An veró I mon f dem dicendum (it, fi a&io lIxfiva juris fit injuria formalis contrarié oppofita, BI : quá di(cordant Theologi. Negativam de- fendit Amicus Difp. 12. N. 9. eó quód 4 p EU illa peccata, quorum malitia confüma- tut in a&u externo, ton contrahint di- ; tula, veríam fpecie malitiam in genere morali . Wtp ex fuo obje&oformali, feu motivo, ni(i j "Wi l illud fit oppofitum alteri virtuti fpecie n h diverfe , adeóque càm injuftitia fit tale peccatum , hinc fequitur injuriam illa« til tam cx formali obje&o feu motivo . 1z- ihi dendi jus alterius non contineré fpecie Tij t divcrfam mali;iam ab injuria fa&ta ex X quocun- v x« [ À ibifputatio ;Vlll.:"Arti:. h hr M quocunq; alio motivo. Contrarium de- il " endit Maurus quaft, 185. e0, quód hujus r morivi circumfítantia injuriam in fpecie lii vitii peculiaris, feu dite&té op : ofiti vittue lii ti jaftitiz conftituat, ideóq; cüm raro de« As tur hzc fpecialis malitia eo, quod injurize le ( u plerumque fiant ex aliis motivis, hinc j €oncluditar, quód rmalitia predicta fin. iquf WXj tn f gulariter exprimenda fit in Confeffione V dund Sacramentalieó , quód aliàs non fubin- ml telligatur inclufa io.leione juris alieni , 4 d ficut ob candem rationem exponi debet motivum áliud intrinfecé inhoneftum , ho TUj2 ídque diverfum ab obligatione juftitiz, TA '"Quzr, 4, An injuflitia fit peccatum 456 To]- mortale ex genere fuo: Reíp. aftirmae Qv iuis tivé cumcommuni & certa Theologorü fententia, quam tradit D. Thomas hic ydit n quzft, 59. Articulo 4, Ratio eft : quodilla peccata dicantur mortalia ex genere fuo, gt Ts quz ex natura fua, feu ab intrinfecó funt niittde talia , ut exigant graviter prohiberi , fed tale peccatum eftinjuftitia; ergo. .Maj. vmou jt, tf continet expofitionem peccati mortalis éxgenere füo. .Min. autem probatur : t Nam viólatio jutis alieni juxta rectum if jm l di&amen rationis eft tale peccatum; ut illud'eraviter opponatur ordinationi ho- yio t v t minis tum ad finem ultimum ,-t : uma xeliquos homines 5 ergo. fict 4 ïConfir; quonlü $36 Traltetus de Ture C» Zuffitia, qtntt - Confir, Nam peccata dicuntur mot. . talia ex genere füo, qua folüm per acci- du f1id; | dens evadunt venialia,fcilicet vel & defe- Gu fufficientis advertcnuæ :vel ex levi- ü tit 0 tate matetiz, fed tale eft peccatum in- juftitiz, üt patet confiderantis ergo. tve 427 Quzr. s.. An injuftitia fit peccatum negi mortale ex folo genere fuo ? . Refp. nc- tentil t gativé cüm com üni, & certa fenten- tia. Probatur: nàm peccata ex toto ge- fdAo pam dl nere (no mortalia fünt ea, quz cum ple- na dcliberatione admxfl"a femper funt fumitü mortaliía ità , ut non admittant levita- Tt, tem materiz , vi cujus excüfari poffint . fed ]u etunii 4 mortali , fed peccatum m;u(htlæ ad- mittit levitatem materie ità, ut cum nitatg utyo plena deliberatione admiffüm poffit ex- cüfari à mortali ; ergo. Maj. continet fz, 0 expofitionem peccati.mortalis ex toto- | t bt genere; cujuímodi eít blaphemia perju- ce h riám &c. min. exinde patec , quód fur- fd t tum in materia levi cum plena delibera- fptci tione fadum juxta omnes cxcu(atur à Cor peccato. mortali, & fic de injuriis reli- h quis- oppofitis ;juftitiz^ commutativz. ' MM) Confirmari hoc poteft ex co, quód ttan- u te didamine redz rationis non vxdeatut flis ab intrinfeco effe injuftitia tale peccatum, lici ut femper, & pro omnibuscircumftan- f tiis mercatur graviter prohibcri , ficut e- u) contta. ] i Difputatio VITL, Artic.1, 5'37 'mmrmar contra exigit femper ,. & in . omnibus Wdctc circumftantiis graviter prohlbcn blafphe- mia, perjurium &c, Wt (Luær. 6. Àn omne peccatum m)u&i. 438 t tie oppofitum virtuti juftitie commuta- 08 tiv2 fit c;usdem fpeciei'infima ? Rcfp. petata negativé cum certa. Theologorum fen. hu tentia, Ratio eft : quiajuítitia commu- (m tativa non eft ejusdem fpeciei infimze K0f gt fed.hoc ipfo; etgo. ^ Maj, probatür. s nam dlvcrfitas juftitie commutativz de- nf fumitur à diverfitate jurís a&tivi proprie- Z tans, in quo fundatur obligatio juftitiz, - ! pl fed. jus iftud activum prbpnctans non lt d. cít unius fpeciei infimz , nam jus pro M prietatis in bona fortunz fpecie differt. Jitt jure proprietatis in bona honoris, & fa- CUOR mz, & hoc ulteriüs à jure propnctatls LL in bona corporis, & animz , quia. fClll- D cet hec cadem bona non folüm phyfice, quilt íed etiam ín æüxmauonc morali funt TUf fpecie divería; ergo. ( Confir. Nam dxvclfum 1llud )us quod (j r Deus üt creator, üt parens , üt guber- wator, üt dominus proptietatis habet in VO o creaturam rationalem , poteft fundare jdentt plures obligationes (pcc:c diverfas, fcili- ccatul) licet religionis, pietatis, obedientiz, ju« gt ftitiz &c. ergo'fimiliter. Neque obftat, (qtt quod juftma commutativa rcípiciat &- g quah. - 4 438 ; tratlatus de7uve & 7'uþiti4. qualitatemarithmceticam, íéu reiadrena j qu inter jus activum creditoris, & debito. Ef»qm! tis , in quacunque tandem matcria hu- ginjurta jufmodi zqualitas arithmetica reperia- nl eum u tur, Contra enim eft : quod differentia fpecifica materie non quidem phyfica, $i violtt fed moralis fundet jus f;ecie diverfum,& dici; ( tafentii confequenter injurias fpecie diverías, i- deóque licét injuria fa&a in bonis fortu. quiur pd nz poffit effe cjusdem fpecici , quamvis - (umentd naturd phyficé confiderata fit fpecie di. dtcumfa vería üt furtum auri, & fürtum argen. t ( ti,n i ilominus quando materia eft mo- ralitet fpecie divería, etiam injuriz fpee ! cie differunt, & fic furtum fpecie differt 3 detra&ione, '& hzc ultetiüs ab homii- . v!'ln [ cidio &c. Quzr. 7. An,etiam-injuria clandefti- ,4;9 na, & violenta quà talis ab invicem n f»ecie differant ? Reíp. affirmativé cum tioj Mauro, quzít. 191:. alií(que. Ratio eftz 0pyoi quódinjuria clandeftina dicatur illa, quz jue adi alteri fit occulté, feu per dolum, & frau« T dem, cujuímodi furtum eít, detracdtio Ytine &c. violenta autem , quz alteri irrogat tai ( tur, pér vim manifeftam, üt rapina, *j verberatio, contumelia &c. prout i(thic . D. Thomas quzft.61. Art, 3, aliique ob- ( fervant, fed hz injurie fpecie differunt: h vam injuria Violkeh't.a rqppcr addit pecu. .' . liatem E ^ L J Difpntatio VII. Artic. ], $39 I I '1&&6]( liarem quemdam contemptum . perto- M nz, qui czteris paribus non includirur in injuria clandeftina: (ic quiliber cenfet Af N longé leviüs efle, (i quís alteri clam au- )d dlä 7 Mj D pb reum fubducat, quàm fi cundem haben- 'ti violenté extorqueat , aut fide abfente iA lj dicat , quód fit mendax, quàmi (iillud ditrs; Ex Tis o prafenti in facicm oggcrat; ergo. uibus patet : quód in Confc(ïione Sa- um cramentali fingulariter cxpumcnda fit MT MU circumftantia injuriz violentz , ht rapl- . hnz, conmmchæ &c, t de I p tedíet ARTiCULUS II P ln An fcienti, €8 confentienti po/f " i eri ipjuria? t Ren. t, Quód injuria ürx&a fit viola- 449 QU tiojuris alieni proptietatis, - 'feu actio hunt oppofita obhgauom fundata in alterius v u jure aQivo , üt articulo præcedcnu di- m,&fflü- &um efít, hinc prafenscontroverfia con. datdio fiftitin eo, an a&io illativa damni fa&i j inoga alteri fcienti , & confentienti: poffit ha. T bere rationem injuriz, Ad cujus deci- ault fionem advertendum eft dlfcnmen inter jlqu «onfenfüim phyficum , & 1urxdlcum. Vfent Contenfus 1ur1d1cus dicitur is , qui ex i r partc agentis tollit'obligationem funda- tam i l $40 fraä&tu: de ïfureö' ; ftälïiria. tam in alterins jüre adivo , ficut econ- gl ) tra confenfus folüm phyficus dicitur i$ , qui non tollit obligationem predic&am s d pout jderet, hoc autem dupliciter contingere poteft, d« ocad primo - fcilicet , ex defe&u poteftatis gmen confentiendi, deinde veró fuppofitá hac i 000 poteftate ex eo, quód confenfus quidem tendat in actionermn, non tamen velit a- tü o culuseti G&ionem éffelicitam, fivenon oppofitam juri a&ivo confentientis, primum fit in ipirio fim n €o caíü quando aliunde eft defectus liber- tatis naturalis, ut in amente Ebrio. &c. tem, a fecundo ex defe&u libertatis moralis , d opp quando ícilicet confenfus per metum Io] cadentem in virum conftantem eft iniqu& fumadiot vt utek /1 extortus, üt patet in viatore,qui füb in- terminatione mortis cogitar latroni da- ho ity o re pecunias &c. denique ex impedimen- tolegis extrinfece irritantis confenfum iligs, q ejufinodi, üt patet in pupillo, donante, Tiligmi aut vendente res fuas fine authoritate Toantte tutorís &c. quó ad alteram partem. Yolüntas 441 Przn. 2. Quod etiam przí(uppofitá po« p u teftate legitima per confenfum liberum "tv tollendi ex parte agentis obligationem Wi fundatam in jure' activo, poffit quis pro- DT mittere aCtionem illativam. damni , imó' Vülmg [ illam deliderare , aut de illa gaudere , UUR quin per hanc voluntatem Confentiat ju- (Cm,q ridicé , fcu ex parte alterius tollat obli- Qglj, gatio» DifputatioVIl. Artic, 11,- $41 * Vtty, lmus gatloncm omittendi hane a&ionem, fic licét dominus famulo furanti pecunias fa. llfm ! cilé poffit refiftere, imó forte etiam de- i[t wlï fideret, üt famulus furripiendo pecunias t M det occafionem puniendi.domino, non Wl tamen fequitur, quód furreptio pecu- Bl niz non fit injuria ftridié talis , feu fur- !dl tum.«contra dominum ; quia vero diffi- Wf cultas eft ineo , an, & quomodo hzc n duplex voluntas poffit componi , vi qua- : "n rum unà quis vult exiftere alterius actio- hi nem, &altera ümul vult hanc a&xoncm Dodt, effe oppoftam juti fuo. Hinc TU Przn. 3 Quód ahqd fit velle exiften- 442 (s tiam achoms oppofitz juri fuo, &aliud fit ) velle, ut eadem actio non fit oppofita juri Yi d fuo, üt patet in caíu predido, qnando At dominus dcf'dcrat cx1ücntlam acionis nl illius, quz eft oppofta juri ejusdem, & du mhxlommus fimul vult earidem adionem ynntt manere oppof' tam , quia fcilicet utraque j voluntas reípicit diverfum objectum, Á imó poffet dominus fimul etiará in cffi- caciter velle ;; ut actio famuli non fit fhn t oppofita juri füo , & .fimul efficaciter velle, ut maneat oppofita, quxa fcilicet ijpt l ; 1 voluntas etficax refpectu alicujus objecti st non excludit aham voluntatem ineffica- at cem , quá quis idem obje&tum fimul ]ito noht , Ut patet in mercatore eflicaciter vol- g A d D f4g ( Trallatus degure 6»7u/2iii). volente profe&tionem .mercium in mae« conäh dio p ze, & (imul inefficaciter nolente eandem rofectionem. Aliqui cum Mauro hic ajuxiamy at l uzft. 186; illam voluntatem , qua do- minus- efficaciter vult famulo manere Ifo prohibitam acceptionem pecuniz ,« ap- a cl lhoni, t ellant voluntatem figni, confiftentem inm €o, quód dominus per fignum exter- eipitt num non indulgeat famulo facultatem | snti; t accipiendi pecunias , fed eandem acce- Dito2, ptionem faltem exereité prohibeat, al- tpt u feni teram veró, quà defiderat exiftere hanc a&ionem, appcellant voluntatem bene- conletli iryum d placiti, ex quibus patet, quod volun- tas folins beneplaciti non fit confeníus soblgai juridicus in adionem illativam damni. vito p 443 - Dico t, Scienti, & juridicé confen- y MY tienti non poreft fieri injuria proprié ta- A lis, ità communis, & certa fententia EE cum D. Thoma hic quzft.. 9. Art. 3. Qivo du Probatur: nam ad hoc, ut adtioillativa injurap damni fit injuria proprié talis, debet ea- Cont, dem cffé oppofita juri-activo alterius , fbuscon| prout-obliganti ad omiffionem hujus a- z; &ionis, fed hocipfo; ergo. Min, pro- lst o batur:. quia hoc ipfo , quód alter con- BU fentiat| juridicé in. hanc aCtionem , co hod ipío per talem confenfum tollitur ex par- ; Uij P te agentis obligatio fundata in jure adti- p /.Y0; €rgo. - m Con- * h!ln ;k Dijpatatia*'f'lll. Airíic, 1l Ü 545 110 t Confir, Nam ficut injuria debet cffe Ut li actio proprié humana ex parte facientis injuriam, fic debet effe proprié paffioex 'ml wü D TM parte eandem patientis, íed hoc ipfo; ergo. Min, probatur: fi enim alter ju- i, tidicé coníentiat in actionem illativam (l AUTQ t damni, co ipfo proprié loquendo non eft patic ns, fed potiüs íe habet inftara. Á gentis; ergo. Vem t Dico 2. 'Scienti, & folürh phy(icé , 44 — li, d non autem juridicé confentlenti poteft Verh ht fieri injuria proprié talis, Probáatur: nam coníeníus folüm phyficus in a&tíonem il- TU lativam damni non tollit ex parte agen- - (Qneng tis obligationem fundatarn in alterius ju- d. re aQivo proprietatis, fed hoc ipíos er- utlate go. Min. probatur: quia hoc ipfo, quód m t ftante tali confen(u maneatobligatio prai« j diàa , eo ipífo adioeft oppofita juri a« LE &ivo alterius , fed actio fic oppofita eft TT injuriaproprié talis; ergo. j t Confir. Nam ideo in quibusdam ca- - T fibusconfenfus femper tolleret rationem. p offen(z; five injurie , quia confentiens J o habet poteftatem legitimar remittendi ^. Jttt od hanc injuriam^, aut tollendi obligatio» «, 0 nem fundatam in jure adivo , . fed hoc u p univerfaliter verum non cít; ergo. Min, probatur: fic licét plüures fan&ti defiderae j p verint 'ad exemplum Ghrifti pati conr ( ? m,eAlias. D f44 Tralatus de fure ó 7u[ii:i;zl melias, ja&uram bonorum.tempora- i lium, & de iis fint gavifi, üit de Apofto- f non lis dicitur A&.15. ibant gaudentes àcon- ;xigitür. ípe&u concilii, quoniam digni. habiti gm'nu | funtpro nomine Jzsu pati contumceliam, für t & alios laudet Apoftolus 1.ad Hzbr. di- Mp cens$: rapinam bonorum virorum cum nem D. gaudio fuüfcepiftis &c-. nihilominus pr- va ul di&z contumcliz, & rapinz contincbant ii rationem injuriz ftri&z talis; ergo. nilet t (ilindio 4454 ^Objic 1. Si volenti ,. & juridicé con- [ fentienti non poffet fieri injuria fttidté tec tl talis, feqneretur, quod mutuans exi- mut) 4 gendo ufüram à mutuario, aut faltem ter dj íponte oblatam acceptans non faciat ei. ( eritt ^dem injuriam . ftri&é talem , ' adeóque Iu non obligetur ad reftitutionem , hoc ad. yxdiiis mitti nequit ; ergo. Maj. probatur $ NT quia hoc ipfo, quod mutuarius fciens , (imdt, ac fponte volens folvat uíuram, eoipfo fürm f confentit juridicé in . hanc folutionem ;5 fttiie) ergo. . Con quod t fi. Si mutuans, acciperet alïquid LU ultta fortem, licét tituló benevolentiz, ET aut gratitudinis oblatum à fuo debitore i adhuc committeret injuriam acceptando talem oblationem, quia fcilicet illa ad- lts huc rnaneret ufura inducens obligatio- nem rcftituendi , íed hoc ipío ; ergo. Ti rzïul o XLI Olllnou 'M?if:PfOb"uff nam ab innocenti ( dam-. «N'miþ " /l l li D - Difputatio VII. thitq.-ll, $45 Qp "lnfn, damnata eít fequens propofitio, 4zu. TM l fura non et, dum ultrà fortem aliquid i «xigitur tanquam.ex benevolentia, & gratitudine debitum, fed folàm (i exiga. It ldebL;. tur tanquam debitum ex juítitias ergo. OLU ( | Refp. N. maj. Ad cujus probatio- nem D. ant. hoc ipío quód fponte fol. Ti Vg vat ufuram folüm materialiter talem , có ipfo juridicé confentit , tranf ant. for- 1. maliter talem. N. ant. & coní, Ratio Q oj y d dittin&ionis et, quód u(üra materiali. MUf ter talis fit exceffus pretii ultra fortera mutuó acceptam j ufüra aurem formali- TA Áitit t ter talis fit exceílus pretii datus mutuan- ti ex intentione folvendi uíum. pecuniz TO hd. mutuatz, cümautem hic u(üs non fit N vendibilis pretio diftindio à quantitate pecuniz mutuó accepte , üt alibi often- TRU 2, tj fum eft,. hincfeqnitur, quód folvens u- furam formaliter talem non po(fit con- Juiet fentire juridicé- in. hanc folutionem, €o , T quod talis folütio fit ipsó jure naturz in. valida ,. cüm tes illa, quz pretió eftimae TR bilis non eít ktott , Validé emi, aut yc-n,c.,limm poffit. U Ad Confir. D. ma i. Osantumvis ob- La Vi latum tituló bencvolentiz, aut gratitudi- nis przfuppofito paQo obligante ad hanc 93 ? folutionem , C. maj. finé. rali pa&o , À ccntiol J N. fmi- & fic D. .nj,ixä N..c.os.xü' B-?:ä' . y $46 Tra&atus de gure & fu[litia, uícnof eft: qu ia hoc ipsó quod przcedat pd« fettis &um o bligans ad folvendum aliquid mutuanti ultra fortem finé lucro ceffan- pitioie li, qu tc, aut damno emergente,licét tàle pa- Conct &um fiat fuüb praetextu gratitudinis, aut benevolentiz , €ó ipfo intercedit ufüra jpfono bfervat Cardenas ad ti, d aliata, ut bene o eidtmit ropofitionem citatam differt. 25. cap. 6. ficut fi quis alteri donaret gemmam Ad qialx íüb hoc pa&to, ut ille viciffim donet tot toníciüt aurcos, quot g€ mma in füo pretio conti- y net, talis contrae us reipía non effet do- . ficutere a venditio. ficc t natio, fed palliat $46 - Obijic.2. Licé c Petrus concederet Pau- if non lo facultate m utendi equo , poffet ni« Qutequa Paulo pet ufum equi facere ts f hilominus injuriam; €Crgo. Ant. probatur: fi e- qc w nim' Paulus ig narus conce ffie facultatis Á talis ufus effet injuftus ; Q uteretur equó, €r p Cähür. Lic&t—Paulus fciret con&efi'at:n h] fbi à Petro facultatem utendi equó, QUm ( unata pofíet nih ilominus per ufum equi Petro facere injuria m; ergo. . Ánt, probatur: L & qua mam Paulus ftante hac notl tia poffet fic ln ut codem uteretur, licét Pe- uti equó, u trus non dediffet faculta rem , ff:d talis d W ufus effet inju(tus; ergo. J Cidcm fua pro batione ; N. Refp, C. ant. cum 1 m €t , quod in tali conf, Ratjo n;gequi caíu ! Wl ! ,i)i]þuiatin VIH, Avl — ( — $42 cafu non detur confenfus juridicus ipfius I Petri, feu fufficiens ad tollendam oblie la gationem non utendi equó ex parte Pau« lu li, quia hoc ipfo, quod Paulus ignoret lr t | cónceffam fibi facultatem à Petro , 'eo ipfo non poteft acceptare confentum Pe. Ws tri, adeóque per ufum j eidem iniuriam. - ] ^ predidum facit V Ad Conár. Similiter C. ant..N. conf; It oj quia hoc ipío quód Paulus quattumvis Iu conícius oblatz fibi facultatis à Petro, d fic uteretur equó , ut eódem uterctut , - licét Petrus facultatem non dediffet , eo ( ipfo non acceptat confeníum Petti ,. & [ t con(equenter non tollitur. obligatio, vi fitte cujus jufté uti non poteft equó, adeo- du que Petro faci à RU fum. t injurigm per talem u- ts " Obijic, 3. con tra 2. Ad ïnïuriarb prïoQ 422 prié talem requiritur, ut a&io illativa d damni fit violentia perfonz, que dam- [ t num tale patitur , feu fit paffio proprié 1 humana, fed füppofito confenfu phyfi-' t Co, quantumyvis juridicé invalidó, adio - fic lt illativa damni non e(t violenta patienti $ i €rgo, Min, probatur : nam actio non i eft violenta patienti, ni(i patiens refiftat " €idem adioni ,. fed phyficé confentiens ,'W ': » non tc(i(tit adtioni illativz damni; ergo. yil il D ] A 5I4*8 T;aäarus de fure & Tuflitia; . Qonfir.. À paritate in Phyficis: fic a- it tlt &io produ&tiva caloris non ctlet aque qionerr violenta , fiaqua non refifteret huic a- Con &ioni; ergo fimiliter. ( elt Refp. D. maj. Requititur, ut a&io il- d x lativa damui fit violenta perfonz patien- (übtrd ti damnum fecundüm fe confideratas feu ul i independenter à jure refiftente huic a- du t &ioni N, maj, prout habenti jusadivum « t£efiftens huic adioni, C.'máj. & fic D. M min, iN. conf, ; Ratio diftin&tionis eft : fibtr quia licét phyficé confentiens in aCtio- poito | nem illativam damni non patiatur vio- Qlioner lentiam oppofitam fuo a&ui voluntaris, d atitur tamen violentiam oppofitam fuo quilid juri adtivo , per quod eatenus 1efiftir a- (ium, j genti , quatenus agens ftante hoc jure : qug qma net obligatus, ne ponat actionem illa- ROX tivam damni, . adeóque irà adhuc conti- fiet U "met tationem injuria. fio, ( - rAdeonfir. C. ant. D. co n"f..iuxtä datakm Tibem, i ' diüïn&ioncm- , ^ tmod 48 Objic, ultimó, Saltem in eo caíü , in V0 uo famulus fciret defiderare dominum , ut illi fübtrahat pecuniam, ea abítractio *l f non effet injuria ftri&ta.; ergo. Ant.pro- At batur: quiahocipíoquod dominus poffit m validé cedere jus fuum, & re ipía defi- d 1 A M Á c;ct fubt:a&iox;crp pecuniz , €o ipfo Oj .per H Y Qlly | N ] - Diputatia V, Artic. 11 m 549 :Mæ per tale Qeüderium vult famulo füb tra. i &ionem effe licitam, fed hocipío; ergo. . Confirm. Nam hoc defiderium pof- Id fet effe motivum famulo ad fuübtrahen- X t das pecunias, & moraliter influere in fubtra&ionem, fed voluntas domini mo« hd li raliter influens in actionem illativam At damni tollit eidem racioncm injuriz $ V (c]) ergo. L Refp. D.ma VITUR . Si dominus defideraret LT fübtradionem pecunie pro fenfu com- t pofito juris prohibentis famulo fubtra- &ionem, N. ant. pro fenfu divifo, C. lu Mpíig ant. € N.conf, Ratio diftinctionis eft: (s quia licét dominus in co cafü cedat jus fium, in quo defiderat fübtra&tionem Y t pecuniz non effe oppofitam juri füo , wl u contrarium tamen dicendum eft, fide- fideret. fübtradtionem oppofitam juri fuo, feu pro fenfü compofito juris pro- fodth hibentis famulo fubtra&tionem , quem- admodum hanc defiderat, quando cupit, i ut occafione talis fubtra&ionis poffit pu- jf nire famulum, (o [* .fac*" N, 441. probatum f pe ' d confir, C. maj, D. min, Confenfus s gl moralitet influens in a&ionem illativane wfa dtll- damni tollit eidern rationem injüriz, fi [ dominus efficaciter velit famulü non effe lj obligatum ad'omittendam hanc a&io- ncm, Mms I / 2 viatlatus de 2ure & fuffitia, T nem, C. min. fecns N, min. & conf. Ex conient hucufque di&is d ícienti, & juridicé con- vt mot 4 . Conftatr, quó con[en[ ' fentienti in a&ionem illativam damni non poffit fieri injuria perhanca&tionem, conlen enitat quia ícilicet fic confentiens non folüm jtimé affirrnativé , fed ctiam effe&tivé ceditjus fuum , ut ex partc agentis tollatur ob- datind [ü &ot) ligátio fundata in alterius jure adtivo pro- « onil rietatis, adeoque cüm repugnet, ut a- * conent &io illa fit-injuria, quz non e(t oppo- [citidt fita juri alterius , feu obligationi jufti« quátm v5 tiz, hincrepugnat , ut juridicé confen- pttuca tienti fiatinjuria. Ad hunc autem con- fenfüm juridicam requiritur ex parte «f il 124 confentientis legitima poteftas, & ex par- te entis acceptatio confensás, nam lts 'aliàs folüm in a&u primo , non aue N pret tem in a&u fecundo tollitur ex parte a« . gentis obligatio juítitid, Atque in hoc DT Tügtl feníü intelligenda eft regula 26. jutis in 6. Scienti & confcntienti non fit inju- T0 c0n ria. m o . Conttàát z. quód fcienti fo i m phyficé, 'he non aürtem juridicé confentienti^poffit , Q6 Q fieri injuria proprietatis, Dupliciter au- tem fieri poteft , ut confenfus in actio- (l nem illativam damni non fit juridicus , MU tio adeoque non tollat rationem injuriz , primo (cilicet ex defc&u potentia requi- N A í z 1ta ! - niþi:rdtia PIIl. drtic, l.. $fi 47 fite ad confenfum legitimum,eó, quod confentienti defit vel libertas naturalis , ln vel moralis, vel obítet lex irritans talcm Ui confenfum; nam in omnibus his cafibus Á £onfenfus ità fe haber, acfireipía non Qt tl exifteret, . Secundo, fiadfit potentiale- T [ gitimé confentienti, fed confen(us ten- Mtr d dat in actionem illativam damni pro fen- Il Íu compofito juris obligantis alterum l ] DM' ad omifhonem hujus actionis ità, ut ( conféntiens nullatenüs cedat jus fuum , Q licét id cedere poffit, aut fi ex parte fua COUR quidem cedat jus,, íed ceffio non-acce» 1D f ptetur ab inferente damnum, tuncenim pttt actio illativa damni manct injufta, quia Tfi. hzc ab agente fic procedit, ut illa nul- A latenus pendeat à confeníu alterius. . Y Conftat 3. QuóodSimoniacus accipiens 4yr " pretium temporale pro rc fpirituali, &. ' d ufurarius accipiens lucrum ultra fortem j mutui, quantumvis hec omnia ab alte- m ro confentiente offerantur, nihilominus. V [ eidem faciat injuriatn ftridé talem , i« if j deoque obligetur ad re(titutionem, Se- poft cundo, quód judex laicus judicando Sa- ( qu cerdotem licét volentem ,. &. confen- tientem, uxor committens adulterium Yi dicls, coníentiente maritoó, acceptans dona- tionem fa&tarn ab ebrio , amente, aut yit ld pu pi!lo res fuas donante finé confenfu [ tuto- s bi 155 rm&diï; de ?ür'e e ?u/ti,ltiq. A tutoris, o'c;idcns' alterum , quantümvis volentem, imó rogantem ; item gravi- ) bus minis extorquens pecuniam ab alte. ! rio &c. faciat eidem injuriam ftrictam , l quia fcilicet alterius confenfüs defe&tu li- 'lïRæn.J bertatis náturalis, aut motalis, . vel ob legern exttinfecam eft juridicé invalidus; : quzlïl'l f Tertio., quod tubtrahens pecuniam al. teri hanc fubtractionem defideranti , u£ aol u t&a q illum accufare, aut punire poffit, vel à- liud damnurh inferens alteri, id pracisé gt p t ideo defideranti , ut injuriam pati poffit &c. committat rcipía ipjuriam , & obli- jt o wvl getur ad reftitutionem, quia fcilicet al- lnlüt ter per.dcfiderium tale non cedit jus pro- prietatis ad bona fortunz , aut famz, DEU - licét id.cedere poffet, fi vellet. Quar- sst tó, quód utens re alienà confentiente K d domino, fcd a&ioneindependente à tali tet coníeníu , quem vel ex ignorantia non &i oteft, velex malitia non vult accepta- quani re, faciat alteri injuriam, — Átque ex his Xb Ut atet, Chriftum Dominum, etfi volen- dedhe tem crucifigi , & Martyres licét defide- ubl rantes pati bonorum jatturam, tormene dint ta, cruciatüis &c. reipsà paffos fuiffe in- W Qd juriam ütiä& talem, iT ti, | tcun QRTF ] [ ll bifpitatia VII, Artic. TIT, $53 MUT f | JL.ARTICULUS IlL. - u Quenam cenfeatur. gravis inju- l .; n 4 dtftün', riA in bonis fbgan.e £ isl W& L Raen. i, Quód hié non moveatur Ib 4fà Uf 4 . quaftio de gravitate injuriz folüm formaliter acceptz, feu fpectata przcise 10f i intentionc iüferéntis damnum, quia cer- X 1 tum eft, quod rem levem fübducens al- li ( '«, teri peccet moritaliter, fi judicio erroncó Mivf putet, fe graviter ledere jüs alterius , j lol üt contingit , fi quis futtó fubtrahe- dj d ret vitrüm putans effe gemmam &c. ün- jtpne e folüm movetur quzítio de gravitaté [mz, injuriz materialiter íümpta , fen quznam Quantitas ib bonis fortunz cenfeatür füf- Qu [ ficiens de fe ad peccatum mortale in ge- Y u nere furti 5 licét autem omn [ 'Theolo« p à gi in eo conveniant, quód ill. fit gravis Ht quantitas , quz tantum válorem conti- li ncet, utíiila uni, eidémque domino [roMt fübtraheretur, hic jure merito, íeu ra- ii tionabiliter effet iuvitus graviter, ni- Qrrat hilominus de hoc eodem manet contro- if i* verfia, quantus fcilicet debeat effe va- lor alicujus rei, ut dominus proprieta- tis rationabiliter poffit effe gravirer invi- tus, & quidem przfcindendo ab aliis circumf(tantiis (olüm peraccidensaugen- W l m tibus i 9 Trallatus de fure c:- MEM. tibus graviratem, vel ratione modi ac- s gnttis a cipiendi, vel tali tempore. Pofthinc in di- verías. penitus A À. abeunt fententias , i, m licét potiffimüm ad duas claffes revoca- «liüs C ri po(fint ; igitur Pranj 413 Przn, ?. Quód aliqui gravitatem ma- APU fiate 1. teriz neutiquam relativé ad perfonam , cui damnum infertur, fed fimpliciter , Qp & abíoluté ftatuendam ceníeant, ità, ut g, d cadem quantitas, quz fufficit ad confti- gui, d tuendum furtum mortale faüum pau- ii lag At foort peri, etiam fufficiat refpedu divitis, licét nulteriusia defendenda hac quantitate fint t r difcordes, Navarrus non exi(timat fuffi- du at cere dimidium Julium , id eft s. circiter dutmam m cruciferos noftrates. . Corduba valorem t , Leffius , ApA . unius galline , five juliu Medina, & Toletus duos Julios, Rébel- x lus, Valentia, aliíquetres Julios , Th. vilt Sanchez 4, Julios. — Efparza Giatinus , irits, Haunoldus etiam refpe&u ditiffimi cen. 7u fent (ufficere id, quod juxta variam Rc- item £ionum confuctudinem azquivalet mer- BU Atttüt cedi diurnz alicujus operarii fortis infi- m , 'aut ejusdern vidui diurno;, & qui- Wal ün dem fpediato tempore ordinario , quó itii m Ícilicet vi&ualia mediocri pretio obti- T nentur ; hinc obfervant , quódfi tem- lts pora fint difficiliora, adeóque crefcat per t »accidcnSprq:ium' víaüs diurni, tun cta- fl j N men - | Di/ngtgtipt(lzx, 4rtic, V, LE B men propterca non fit neceffaria major Wmdj, g quantitas ad cofnittendum furtum mor- tale, imó quód in talibus circumftantiis Y potiüs minor quantitas füfficeret. . Pren.3. Quod alii econtra doceant 454 um gravitatem rmateriz, nonà fola quan- Betong, titate rei fecundüm fe fpectatz , 1ed WR comparativé ad diverfum ftatum perífo- It, ii d coli. nz, Íícu divitias éjüsdem , cui infertut injuria , effe defumendam , binc Car- "p dinalis Lugo cenfét füfficere ad; pecca- ts It tum mortale in genere furti unum. au- TP o reum refpedtu Principis, 7. J'ulios refpe- iil &u alterius divitis 4. refpectu artificis , j duit diurnam mercedem operariis dari foli- r tam reípe&u pauperis. Thamburinus [efus, affiguat 20. aut ad füumum so. Julios re- iï N.W' Ípedu Principis , 1o. refpe&u alterius in, Ti valde opulenti, $. refpe&tu mediocriter Cuftb, divitis, unum, aut ad füummum duos ilinics - refpedu pauperis. Laym, centet , gta- yind vitatem defüumendam à vi&u diurno rf competente illi períonz , cui damnum yi i infertur,ideóque refpe&u Principis duos, j qm: vel ad füummum tres aureos, refpe&tu TA alteriüs valde divitis totidem florenos , p 0 reípe&u mediocriter divitis unum circi. ii t ter florenum /refípectu pauperís merce- dem diurnamoperarii, de fe fufficere cen- elatt | t fetad peccatum m-orra!c,cx quibus o mni- n bus N 5'55 trallatis de Pure e» fuflitia. (wnft, 2 bus abunde patet , quanta fi fit R:ntcntxä- gmam Á rum diverfitas in &atucnda tateria re- yriat; quifita ad peccatum mortale in gcactc ol furti.; His prenotatis - at àrs Dico 1. Ad cónftituendam gravemin- chma j juriam inbonis fortunz fufficit quantira$ €orrefpondens congruz ^ fuftentationi udte D fijUs 1 diurnz illius petfonz , cui damnum in- fértur, Probátur: nam illa quantitas $s feuett m indge fufficit dé fe ad conftituendam gravem tadiet injuriam, feu peccatum mortale in ge. nere furti , qu& tanta eft, üt dominus$ yeum Q p proptietatis rationabiliter pofüt effe'gta- tum (idt viter invitus de ja&ura ejusdem quanti- Ma;. eft cer- titm, & tatis, fed hoc ipfo; ergo. - t'a, min. probatur: nam quivis jure mc- n, rxto cenfetur cffe graviter invitus, fi die i h &i integra catére debeat füftentatione con- *eniente; ergo. iij densadi Confïr. i, Namgravitas injuriein bo« nis fortunz defumenda eft ex fine pri- Jifp n Pnatio, ad quem eadem bona funt ordi- us Tro fata vidclicet, ad fuítentandam vitam &QeC humanam, fed hoc ipfos ergo, , Maj. L tlj thfrem fatet, min. probatur: nam alteri tantum áuferens , quanürum fufficxt ad fuftenta- ftimo tionem diurnam , graviter impedit , v N quantum eft de fe , finem przditum , Q ts licét alter per accidens non careat actua- tj li faftentatione, fed aliunde candem ha- Vi beat; ergo. /Con- i M "7 Pt Confir, ». Si quis operario mercedem ln diurnam (íubtrahat, facit cidem gravem lw injuriam; ergo idem dicen dum propor- tionaliter erit de feliquis. . Conf, tenet à N A paritate rationis; Ant. probatur :: nam ( (; Levitici 19. habetur : non morabitur a- TO pud te merces mercenarii ufque mané , P eujus ratio affignarur Deuteron. 24, ver. i qunti bis fequentibus : non ncgabis merce- bt dem indigentis , & paupctis fratris tui , nitirgs five advenz , fed cádem die reddes ci t ivl pretium laboris fui ante folis occafum, quia pauper e(t, & ex co fuftentat ani- ld 11 uj mam íuam, ne clamet contra te ad Do. j d t minum, €rgo. & rcputetur tibi in peccatum ; j me , ( Dico 2. Quantitas inferior vi&u diur- 4,6 R A? BO, & quidem relaté ad perfonam , cui fit injuria in bonis fortunz, non eft fuffi- Qu ciens ad peccatum niortale, ità Gormaz Difp, 13. Se&t. 4. contra Efparza , alioí- trit j yatad que, . Probatur: nam quantitas inferior il« À um la, quz correfpondert íuftenrationi diur- nz alicujus operarii, non eft materia de l Mä' ii fe fufficiens ad gravem injuriam refpectu Aolente ejusdem operarii; ergo fimiliter. . Anr, eft communis Theologorum fententia; impei adidut. quz inferiorem quantitatem refpe&tu o« perarii negant de fe fufficere ad peecatum t pha mortale, üt ex AA, urriufque claffis fuy ( p/eriüs X - 4 ! Trállatis de «7ure"€' [?u]iitid. $78 übict periüs addu&is p " atet ,^ qui omnes opi« -^ nionem Navarti , u t minüs rigidam reji» s morce t o ciunt. Conf.pro batur:nam ideoquan- tiras inferior vi&u diurno alicujus ope- um qi um Ut ratii de (e non fufficitad graveminjuriam ejusdem , quia fcilicet praícindendo ab iligre aliis circumf(tantiis quantitas minor non tür, p qurlüln fufficit . ad juftam , eámque gravem in- x dignationem talis operarii ; . fed hoc i- 1 t Confr, fos ergo. Maj patet: fi enim de fe fuf- qucfetun ficeret minor quantitas, tunc fimiliter dicendum effet , quód eadem fufficiat fiblato cO n v uoquead peccatum mortale refpcQtu e- jusdem operarii , min. autem conítat à fum, qu nerdett pa ritate rationis, mrvidum Confir. Ídeéo fo la Via&m:a qu'anti.tatis dentis vi&ui diuturno alicujus o« g t refpon (nmm,, petatii (üufficit ad gravem injuriam ejus- dem, quia bona fortunz funt ordinata (eto Corfi ad fuftentationem diurnam , & fola. ca. fufícita rentia hujus fuftentationis cenfetur gra- ve damnum refpe&u operarii ; ergo fi» fippofíti militer cum proportione difcurrendum Qutaet elt circa álias períonas , fiam ftante hoc i ptob At dj fundamento nequit dari difparitas, qua- re jacura minor fuftentatione diurn t i non fufficiat ad gravem injuriam paupe- X W x . ris, & tamen ] a&ura minor fuftentatio- f ne diurna fuffigat ad g " &nn / * ravem iniqïiam divitis. d Qbjic * A li z. D:[þutam VIi. Artic, 11l $$9 nT, - Objic. r. Quantitasinferior vidu dinr- 457 Nj no mercenarii. füfficit ad graverm inju- J " | ICW riam c;ufdcm $ eCrgo. Ant. probatur : nam fi quis fartori non. habenti nifi uni- 'tmmm cam acum, eandem (übduceret, faceret dl | illi gravem injuriam, ficut omnes faten- Dinort tur, fed pretium acüs fublate non adz- Bujtt quat ru&entatlonem*dmmam e)u[dcm 9- f hx pificis ; ergo. IT df Confir, Si quis mercenario unicnm V nl cruciferum poflidenti furtó tolleret, quo tm at fublato cogeretur integrà die carere om- t ni vi&u, faceret eidem graviorem inju- Tonfht i riam, quàm alteri, cui tolleret integram mcrcedcm diurnam, fi hic aliunde habr'- Iu ret vidum diurnum, ergo fi huic facit It gravem injuriam tollendo mercedem Qu* diurnam , id etiam dicendum eft in al- £ D t tero caíu. At Confir, 2. Furtum unius galling per f& ,;mrgrr fufficit ad gravem injuriam ctiam facta j fuppofitione, quód fuo valore non ada- mdnm quetmercedem diurnam operarii; ergo, [hurc hX Ant.probatur: namjuxta $.16. inflit, de rerum divifione , retinens gallmam al- l, qu ; diut terius, furtum facere intelligitur; ergo. Conf. probatur: quia:hoc ipfo quódals m p ter furtum committat, conceditur im ifent? z ] ]n]llllii eundem adio furti , fed talis a&io non conccdxm: nifi pro grayi injuriaj ergo- j ,Qus li 60 ratatus de fare c jufitis gl il Confir. 3. Gallina per fe fufficit ad vi- &um dinrnum alicujus operarii; ergo- ii gnc v —^ Refp. D.ant. Sufficit per fe loquendo, N. ant. Solüm per accidens ex ratione jputut d damni inde emergentis , aut lucri ceffan- u ofti tià fato tis, C. ant, & N.conf, Ratio di(tindio- nis eft: quia hoc ipfo, quód furtum u- jutt d jmó t nius acüs (itgravisinjuria.folüm in iis cir- árerüm cumftantiis, in quibus fartor per talefur- tum impeditur ab obtinendo lucro fuff- g m jc oníen ciente ad füftentationem diurnam, fecus auteminilloca(u, in quo pluresacus pof- polgeu fidet;ideóq; à lucro prediécto non impe- f bonii gilinz ditur, eo ipfo fequitur, quód tale furtum (hic.i non fit pér fe.loquendo grave, fed folüm gutm per accidens, & quidem gravitate defum- Y praàlucro correfpondente füftentationi d v diurnz, proinde hujus jadtura non Qt per ij d fc grave damnum. Ad confir. x. D; fimiliter ant. & N.conf. pretioin Ratio hujusconftat ex modó dicis. ( p tefeda .Ad confir. 3. C. ant, N, conf. unà cum dtes d fua probatione , nam in citato $.noa itio, dicitur , quód adio furti concedatur in illum , qui alterius gallinam, &:/quidem Cf tinicam retincr,licét talis re ipfa furtum ij committat.: lii ,« Ad confir, 3. D.ant. Sinominevi&üs Wi folim intelligatür cibus, tranf; ant. Si ln Aomine viás intelligantür omnia requi- r Y Vaj Ka d Di[putd;io VIH. Artic, lil ;61 Md fita ad füftentationem diurnam, N,ant'". i & conf.; Ratio hujus eft: quod ifthic no- tlj mine vi&üs quotidiani non folüm intel- Tum ligatur cibus , & potus, fed etiam reli- AC l qua omnia ad fuftentationem pertinen- iil i, l | tia ratione veftitüs, habitationis , &c, juxta legem 41. ff. de verb. fignificar. miti imo cüm pretium gallinarum fit penitus Wtbl diverfum ità,, ut alibi excedat, alibi non ^ ieoí attingat rnercedem diurnam operarii, üc Tun et hic obfervat Cardinalis de Lugo, 'hinc E pro lege univer(àli gravis injuriz in fortu. It nz bonis X amgr?ari non pgt;[t prctium' S sbforn gallinz. — d olim Objic, 2. Quantitas de fe fufficiensad edtum. grayem injuriam reípedu pauperi fuffi. : 4i'8 ' etutiott cit etiam ad gravem injuríam rcfpedta divitis; ergo. 'Ant. probatur: gravitas " ltyt injuriz defumenda cít ex ipía natura,feu d pretio intrinfeco rei,quaz alteri-aufertur, fed pretium intrinfecum rei manet idem. bidi wfuricot rcípeétu pauperis, & divitis, alioquin divites deberent folvere panem Carioti "T reiac i ptetio, quàm pauperes; ergo. liqudea Confir. 1. Divites, & pauperes habent Á durut idem jus proprietatis circa eandem quan-. : titatem in bonis fortunz; ergo fi pauper poteft alterum obligare graviter; ne (ibi . yrt p invito tollat tantum pecuniz , quantüm «orrefpondet diurna mereedi alicujuso- - R ! ,mniamüï , pera- $62 'Tmmtusl de fure e jufritia. | gom pgrarii , hoc ipfüm diccnd'utp .crif dc di- vite, $ ; "[ ant, «"Confirm. 3. Non minüs dive $; qüäm furpa pauper jure merito poteft effe graviter (ito g invitus circa eandem quantitatem rei ; tout Ql ergofi pauperjure merito poteíteffe gra- no, iil viter ihvitus circa quantitatem corre- Mu ípondentem mercedi diurnz alicujus o- toelti perarii , idem dicendum erit de divite. f g - Refp. N.ant. ad probationem D. maj. Ts ciur gravitas injuriz defümenda eft ex natu- Qoica ra rci, feu pretio intrinfeco ejufdem pro- fuend ut füfficiente ad gravem, eámque juftam Qonptt indignationem alterius, cui invito res eadém tollitur , C. maj, independenter um i u ab hac fufficientia; N. maj, & fic D. min, HINS N.conf. Ratio di(tin&ionis eft : quod o i gravitas injuriz in bonis fortunz non fit t de(ümenda à quantitate rei fecundüm fe j ípeGtataz,fed prout de fc fufficientis adgra- vem nj vem, eamque juftam indignationem il- ant jo lius, cui damnum infertur, adeóque li- « ceét valor intrinfecus rei fit omnino idem , Mtnt tum apud pauperer, tum apud divitem exiftentis, non tamen eádem res, cujus B d ja&ura fufficit ad juftam , eámque gra- vem indignationem pauperis, fufficit ad m . Wi eandem refpe&tu divitis, üt ex corumu- ni hominum feníu patet. jl Habent æqxj;lc a / jus MI 1 : bi[putï:tio VIL. Artic. IUIL.- $6s t juscum zquali poteftate obligandi , N. ant, cum inzquali poteftate obligandi, lttin C.ant. & N.conf,. Ratio hujus eft: quia A r ficut pauper non poteft pro füo benepla- . litty. cito graviter obligare alterum, ne fibi tollat quantitatetn minorem vidu diur- rcMcg pf no, ità fimiliter de divite dicendüm eft, dltii Ad confir, 2. D. ant. Poteftjure meri- ^ d to effe graviter invitus pér feloquendo, tDod IN.ant. per accidens, feu rationc alte. LLf rius circumftantie ,. C. ant, &uN. conf. Y il . 'Objic. 3. Si quantitasgravisinjuriz de- 49 ] fumenda eflet relaté ad perfonam , & . €ompetentem illi fuftentationem diüur- TT eRdentt nam ,íequeretur , quod quanritas fuffi- D. mit, ciens ad £ravem injurjam re(pedu opi- u ficis non effet (ufficiens re(pe&tu alterius * UI utpotc ditioris, fed hoc eft abfurdum . 3 €rgo. um Con 1iup fir. 1, Sequeretur,; quód ad gx;a; : vem injuriam illatam Principi vix fuffi- TT ;d:äquf/i- ciant 10, aurei, fed hoc admitti nequit; ii ergo. Min.eftcerta, namüt hic Laym, obíervat , eftcommunis hominum per- ii s a fuafio, valorem, qui duos aurcos excedit; non efíe modicum adcó, ut vix poren- qug ia tiffimusaliquis reperiatur, qui tantz pe- cuniz jacturam graviter non ferat, imó Cotum plerique unum aureum fufficere pütant, maj.autem probatur ; nam Princi pesía- T. DZ l'i . .pius - ; $64 'Trafþlatüls de 7.u'n,t;$' fuftitia. j ltbCii,' pius totidem , imó plures aurcos infi- munt in fuam füftentationem ; ergo. fincipi .Confir, 2. Nam fuftentatio compe- d tens Principi defüumenda cft à divitiis c- 4 Jdoeus. jufde m, Adcol ius tatio C00 - Refp. D. maj. Si effet inferior alter mercede, aut füftentatione diurna ,. C. nedii maj. fecus N. maj. & ficD. min. N. conf, f ia Ratio diftin&ionis eft : quoód quantitas t rtgins de (e fufficiens ad gravem injuriam fit fntrendür defümenda à mercedc diurna, vel fuften. Conft infertur, non tationeillius, cuidamnu i g autemàminori, aut majoriopulentia c- tunz del juídem, ideóque fi utrique opifici com- Q illisy petat cadem merces fuftentationis diur- tbonisio nz, tunc eadem quantiras füfficeret re- bqiti j ípe&u ,utriufquc ad gravem injuriam ; trits, licéc unus re ipíà fit ctíam dlïplö ditipr 1 dio, qui altero. lentito Ad confir. 1 . N. maj. ad cjus þrobat. ter af D.ant. infuümunttotidem, imo pluresau- tütà di zeostanquam neceffarios ad competenté quáem fuftentationem, N. ant. ad delicias ultra AütCote competentem fuüftentationem , C. ant. toueri & N.conf. namplerique fentiunt etiam i Thtg aureum fufficere ad competentem fuften- tit d tationem diurnam Principis , imó Gor- Ti maz unicum ícutum affignat (cilicet pro T illis regionibns, in quibus unus fulius A. , fufficit ad tuftentationem alicujus opera- It r ! ( ] Difputatio VIU,. Artic. 11 $65 hbj rii plebeji, cujus rationem dat eó, quód t l mPc, Principi füfficere debeart , (i decies plus li, ad (uam füftentationem adhibeat plebejus. squam trit Ad confir, 2,N-ant. Nam ficut fuften- tatio competens opifici non eft defu- li, Pl menda à divitiis, aut egeftate ejufdem , fed à conditione ftatüs , & coní(uetudi- Quits ne regionis , ità fimiliter de Principe di- tün ( M ufen. Ícurrendum eft. — Ex hucufque di&is Conftat 1. quód quántitas de fe fuffi. M 460 at &iens ad gravem injuriam in bonis for- fii ( tunz deíürmenda fit à fuftentatione diur- na illíus perfonz , cui damnum infertur Yi ( in bonis fortunz, có quód perfeloquen- do quivis jure merito poffit effe graviter m invitus , ne fibi tantum fubtráhatur ab 1 u alio, quantum ad competentem illi fa- ftentationem diürnam fufficit; hujusau- ppit tem füftentationis quantitas non defumi- jf tur à divitiis, fed à eonditione ftatüs, & yytti quidem regulariter à mercede diurna , fuult aut correfpondente huic ftipendio. Ra- ( h tio ulterior exinde defümitur, quód om- n tl nl nes Theologi fateantur, mercedem diur- nam alicujus operarii fortis infimz, cífe g Go materiam de fe füfficientem ad peccatum lictt nortale, fi js ei hanc mercedemm tol- J ]Ulm leret, ut ex fcfiptura colligitur, ideóque " Vfixynilit.cr dicendu m, quód cuilibet alteri Nn3 fiat Dl $66 Trallatus de 7!):&6* 7u17itï). gmec fiat gravis injuria per fe loquendo , (iei- Es gt dem furtó tollatur quantitas requifita ad iftentat fuftentationem diurnam. . Quódfi inter- Conii dum hazcquantitas non (ufficeret,id con- qias t tingeret per accidens ob peculiares cir- vemitj cumftantias loci , temporis,. perfona- fimnar t ruüm, aut qualitate rci , üt ampliu S (di-* quà (d cetur Art. fequenti. - t 61 Conftat 2. quod per fe loquendo, feu yfme feclufis aliis.circumftantiis quantitas mi- il i not fuftentatione diurhá non fufficiat ad titere gravem injuriam in bonis fortunz €ó ; fie u quód.per íc loquendo non poffit aliquis dintt ] jure/ merito.efle graviter invitus de ja- tidtt j &ura quantitatis minoris , nam aliàs id tittt, | ipfum pra cateris agnofcerent Theolo- at i, qui tàámen univerfaliter exceptó u- detetmn nó, alteróve.nimium rigido , negánt , qiac quód ja&ura minor mercede diurna alí- peuni cujus operarii fufficiat ad gravem injuri- demat ame'uídem,etfi per accidens fufficere po- ffet ob peculiares circumftantias. - Atque tij & (ivts in hinc deducitur , quód pariformiter ad gravem injuríam refpectu perfona alterius ii p non (üfficiat minor quantitas füftentatioe ne diurná, debitá cidem ratione ftatüs, qui Wtf & loci competentis có; quód nulla pot- fit affignari difparitas, qyare opcerarius ; Mn plebejus. nor poffit jure erito efle gra- rem li viter invitus circa jadturam mino fuà ] ] Di(pgttatü Vill, 4riic. H $67 . (uà mercede diurna, & nobilis poffit effe . Muüti: graviter invitus de ja&ura majore ipfius ul füftentatione diurna, í UT Ts Conftat 3. quód una, eadémque quan- 467 ln titas tanquam . per fe neceffaria ad gra- , p vem injuriam non poffit uniyerf(aliter af- fignari refpectu omnium perfonarum , Dl quia fcilicet una ,. eadémque quantitas per íc non fuüfficit refpe&u cujuslibet ad df J tj juftam, eámque gravem indignationem, ideóq; ultimó recurrendum eft ad quan- tl TU 0 titatem competentem fu(tentationi diur- nz juxta ftatum , .& regionis confuetu- [l Ua dinem, licét enim aliqui diverfamm quan- titacem pro diver(itate períonarum ad- disid [heolo mictant, hzctamen diverfitas non bene affignatur in. moneta , nifi quis refpiciat &t w determinatam 'urbem, aut provinciam, quia certum eft, quód eadem quantitas üumd ii pecuniz alibi füperet, alibi veró nec qui- dem attingat mercedem diurnam opera- if j d rii, & poffidens mille aureos cenfeatür dives in nna, fecusin alia provincia, fci- at niieti licet juxta diverfamn auri ,. & argenti co- piam, vel penuriam ; üt autem prazdi- j s at &a quantitás competens fuftentationi di- urnz faciliüs definiti poffit in praxi, ideó ylup' Gormaz citatus cum Donacina, Beginal- opetit do, Diana, alií(que affignat 4. claffes ho- minum, quorum prima Principes, & No. n D - bliles Nn? | $68 Trallatus defurt c juflitia, u) ldfl biles majores, altera.minorces, tertia ci- ves, quàárta plebem infimam continet , ]oüäblhl fioscon et(i (peculativé loqucndo re ipía inter tofdem cives quó ad diverfitatem ams, oulent commercii fit magná diverfitas, quia ta- jm ho ( diz men his non ob(tantibus regulariter lo- quendo zqualiter vivunt, & idipfum po- lls liticis lcglbus üfdem. Pcauntut, ideo fuf- Nj ficitin:praxi . ut furtum five uni , five li rqut alteri factum e)u(dcm ratioriis )udlcctur. Mácit d itmpa l furto! ARTICULUS IV rim & Refolountur que[liones particu- [s mypor dares circa gravitatem injurie um i, It bonis fortune ? TET d 463 Uær. 1. Àn, &quando fuürtum filu ex Qu bonis parentum cenfeatur effc gra- ia r vis mlurla [ ? Refp.' Certum imprimis tegt effe , quód filit per furta poffint paren- UH tibus facere gravem injuriam , üt habe- tequiat tut Proverb. 28. Qui (übtrahit aliquid à TO Cyt patre fuo, & à matre , & dicit hoc non m 4 e(fe peccatum , particeps homicidz eft, a BU Id tamen tefte Lugone Difp. 16. omnes luv Theologi fatentur, majorem quantita- DN tem per fe loquendo effe neceflariam ad ; ts [p( furturn mortale filii quam extranei, qüia tltatcm fcilicet bona fünt minüs aliena, & paréns ) l m quó | Diputatio VII. Artic. YV. $69 [ quó ad fübftantiam rei acceptz eft ra- i. tionabiliter minüs invitus, prafertim fi Wt filiuscommixtat furtum in eículentis, aut ttmm poculentis , vel fublatas pecunias ad u- ] qühu. fum honeftum applicet.&c. ideóque ni- il fi aliz circumftantie accedant, cenfet funy Platelius parte 3. Synopfis Theologicae il d Num.,779. ad grave furtum factum à fi- li, (f lio requiri duplum illius quantitatis, quae dceo, fufficit ad fürtum mortale extranei. Hzc I | [ eadcm proportionaliter intelligenda funt 1 de furto coningum, imó cüm inter.ma- ritum, & uxorem detur identitas mora- ii lis major., quàm inter parenter, & fi- T lium , hinc Rebellus putatrequiri dupló plus ad furtum mortale con jugis, quäm. Glii . Viet uüzr.2. Qjando furtumcommiffum 464 i à famulis, aut ancillis cenfcatur contine- It re gravem injuriam? Refp. quódjuxta T communem Theologorum fententiam j requiratur' major quantitas, quàm adfur« juil tum extranei, minor tamen füfficiat , W quàm ad furtum filii. Ratio eft: quód l, domiínus rationabiliter fit magis invitus, Qms /fi füretur famulus; quàm filius, & minüs anttt invitus, fi famulus furetur, quàm extra- od neus fpe&tando fcilicet rei fublatze quan- ( titatem, prafertim veró circa efculenta, T & rationem ulteriorem * & ?o,'cu!c'n/ta. - / ali- à u h 1 ! 576 xvattatus defure & Puflitia, - aliqui defignant eó ,. quód fpectata hü- " «tin mana fragilitate vix poffint famuli res g fürtu P i N domefticas adminiftrare ,. quin (ubinde aliquid furtivé decerpant, 1deóque do- eofnoni minus effet nimium rigidus, fiillos zqué ao Cz- adíftringi vellet, quàm extrancos. m d terüm adverrendum, quód ad excufan. i tf4ncus dum furtum famuli, aut ancillz non fuf- ficiat prztextus, vi cujus dicunt fe plus D"'Pa ;' k laborare fuo domino, quàm zítimetur ue Md flipendium , eó quód per Innocentium fs pum II. damnata fit fequeris propofitio 37. fa- jj f muli, & famule domeftice poflunt oce tum f culté füis heris fübtrahere ad compen- quiti fandam operam füam , quam majorem guptt, 7 judicant falarió , quod accipiunt : quz Quemino propofitio meritó damnata eft, eó quód (t0, Q . aliàs fequeretur , poóffe famulos finitra d j a'ftimatione füorum obíequiorum có ad. de f .duci , ut paífim impuné etiam duplum tiquea fui ftipendii tollant ; & aliunde jus cer- ad fu. tutn domini prxvaleat juri dubio famu- ti a li, quod iptum à fortiori dicendum eft, fü, . quando antecedenter inter dominum,& &ndem .famulum fpeciali contra&ü conventum Quat eft de quantitate ftipendii, CT 460j Quzr. 3. quiddicendum de furto ali&ü- Cyign jusReligiofi ex rebus füiMonafterii? R efp. Cid'cmqu quód fimiliter juxta commaniorem fen- Qu itas ad gcfntiam rcquitatug major quant ,pecca- ^ Ob l DifputatioVIII. Artit. W, - $71 " li peccatü mortale in genere juftitiz , quàm ETA ad fürtum alicujus extranei. . Ratio eft : I Miv quód Religio(us re ipfa (it pars ejutdem cofnunitatis, penes quam eít dominium, LT t G adeóque bona accepra fünt minüis alie- na, & ideo ipfa communitas eft minus t invita, fi tollat domcefticus,: quàm ex- N tfaneus,. Caterüm Cardinalis de Lugo T. Difp. 3. fe&t, 8. cenfet, ad furtum mor: d YTR tale Religiofi ex rebus füe communita- tis plus requiri , quàm ad füurtum famu- iyf li, fufficerc autem minüs, quàm adfur- ülünt w tum filii, obfervans preteréa minorem ( ' quantitatem. füfficere. in communitate lt t qu paupere, quàm divite ; Praterea fuffi- cere minorem; fi rem acceptam det ex- àqui traneo, quàm fi eandem fibi applicet,f(i- 3 mu! adjiciendo reliqua , - qüa fuperiüs Vs de furto filii di&ta funt. - Hac omnia ple« nap rique applicent fervata proportione quó ieintt ad furta inter amicos eó, quód fingula- Wolimy ris amicitia alterum reddat minüs invi- und, tum, quàm fi alius non amicus rem yrum eandem tolleret. jf uzr.4. Anea dem quantitas fufïiciär466 ad füurtum mortale ,* fi per fingulas ac- ntoditt ceptiones fümàtur quantitas levis uni , qiM eidémque domino , quz füfficit , fi illa m quantitas tollatur una acceptione? Refp. t r furta Obfcrvandumk effe difcrimen inte pt::l- M ming-. ( - $572 m&mu de jure Cv juflitia. D po! minuta fucceffivé illata eidem domino j, eti breviori, quàm longiori intervalló tem- ulacut. poris, quódíi enim furta minuta fiant f DtoY jntra modicum tempus, tunc juxta com- tio 4pu muniorem fententiam cadem quantitas habebis fufficit, quz fufficeret, fi unó, eodém- ju, 4 ' que furtó tolleretur, fecüs autem fi fiant €uln, ( cum interpellatione temporis longioris, At on unde Cardenas differt. 31, N. 114. cum donirist Navarro, Leffio,Sanchez , alií(que cen- fequect fet, dupló majorem quantitatem requi. ri ad gravitatem injurie per.furta minu- p « at ta longiori tempore facta, quàm fi ca- fmino dem modico tempore fuiffent commif- fa; quodnam veró cenféatur tempus d qu n dife longius, Theologi difconveniunt , nam alii nimium rigidi cenfent neceffarium t t integrum annum , alii nimis. liberalis It «t fut v contenti funt hebdomadá: fed Thambu. rinus cenfet, hoc univerfaliter definiri fieader Quius non poffe, fed confideratis omnibus pru- denti arbitrio ftatuendum: an, & quan- ditim do pro diverfitate rei acceptz &c. tem. Qpb ID us cenfeatur notabile inter unum ,. & aliud furturn. !t d 467 Quer. ;. Quanam quantitas requira- YT tur, fifurta minuta ab uno, eodémque f &t fiant diverfis dominis? Refp..cüm com. muni fententia, certum imprimis effe, z2 Ce, W minis T quód per furta minuta diverfis do a&q , 4 t " binvutdtio l;ill.., &ttic. W. $73 D fa&a poffit peccatum mortale commit- Qin, ti, etfi fingulis folüm modica quantitas Ri tollatur. Ratio defumitur, ex Scriptu- LUTY ra Proverb. 8. ftatera doloía abomina- QUi tio apuad Deum , .& Deuiteron. 25. non Q habebis in facculo divería pondera ma- T g jus, & minüs, abominatur enim Deüs hg eum , quifacit hoc &c, . Quodfi cte- PT nim non effet furtum grave , fi diverfis Q dorminis modicum quid tolleretur, tunc Íequeretur , quód contra allegatos fcri- tj MO pture textus mercatores, aliique non i peccarent mortaliter ,. fi meníuram ju. (Ontj. ftà minorem ufürparent in rebus venden« ftots dis, quz , aliaque fufiüs deducit Carde. nas differt. 23. Num, 102. Ceterüm ple- , u fu. rique fatentur requiri tmajorem quantita- Vs tem ad gravitatem injurig illatam per ïhamh;m. furta minuta diverfis dominis, quàm t idin fi ceadem furta ficrent eidem domino, in quibus tamen ulteriüis obíervandurh cít t i difcrimen , quód fubinde plures perío. Jf« nz phyfice diftin&z in fenfu juridico con- Umi& ftituant unum dominum, àt fit in in- tegra aliqua commnnitate ,. prout ha- bente jus commune in eadem bona, & eqitt m tunc pariformiter difcurrendum cft , .fi- cut de quovis alio 'domino tum phyfi- ( eot. cé, tum moraliter unico ; aliter veró , mij Cü.h fi plures domini non conftituant juridi- dominis l] Y *" 1 —— $ ïrd'&xztu:j dä fure & fuflitia, : $74 €e, five moraliter unum dominum, & mgml di gl al de hoc affignata procedunt. 468 Quzr, 6. An extrema nece ffitas acci- gipubli pientis rem alienam fufficiat ad tollen- j dvb dam rationem injurige in boais fortune? & muli Refp. affitmativé cum: D. Thoma hic exrem quzfít,' 66, Art. 7. & communi Theolo- jicité o gorum fehtentia. Ratio eft: tum quia fübtzte gum du dominus in tali caíu non poteft rationa- biliter effe invitus, cüm ipfe graviter ob- pecefaria m ln ligetur ad: fübveniendum alteri in extre- ma neceffitate conftituto, .nifi forté ime. iherius^ mineret illi idem periculum , tum quia eui tame rerum divifio non nifi füb hac conditio- fitt pot ne faltem tacita e(t inftituta, ut.in ex- fmem à trema neceffitate nulli prz altero com- m d eteret peculiare dominium , fed ominia m totu effent communia , hincimprimis con(ti- [ici hi tutus in tali neceffitate pote(t alteri tan- , C tum tollere ex bonis fuperfuis ejusdem otíera ftatui, aut vitz fuftentandz , quantum Que hic,'& nunc ad fublevandam neccefliga- pradd tem-.extremam requiritur , üt ornnes Carden, "Theologi fatentur. Id ipfümn extendi. a tur ad cafíüm ;. quando alter.non habet m ] bona fuperflua ftatui, habet tamen bo- quta na (uperflua, fuftentationi vitz , quod - Wioy tamen Haunoldus tom.dejure, & jufti- E tia tract. 2. N. 343. limitát, ut alter ex- é ma- pum, tsl inde non üatitg- üncidat-in vald PA gnam " 1 j Dijputatio VIIL. Artié. WV. 575 m i gnam diverfitatem' 4 ftatu priftino eó , quód aliàs id cederetin grave damnum g r reipublice humanz; nam minuerentut lbt in civibus jura fe honefté locupletandi , & multi (e temeré in talem neceffitatem Ti "MY extremam conjicerent hac fpe freti,quód licité poffint ad hanc fublevandam aliis [ut q [ utiqu. fübtrahere bona , quantumvis ad illo- Witt o rum íftatum confervandum fimpliciter neceffaria. . C&terüm fieri poteft, ut e- ii n ii tiam licité accipiatur aliquid ex rebus ad alterius viram folüm hodie requifitis , m qi C ORAT cui tamen neceffitati idem poftea fubve- nire poterit, üt fi quis poft triduanam Utitet famem &c. clam acciperet alteri; par- 10 001« lomni tem dimidiam fui vid(üs diurni , iroó e- tiam totum vidum, fi fciret , alterum Y tot licét. hodie jejunantem * habitarum: die d craftináà, unde comedat, àth p lt obíervant, j ?c p'l?riquc n n Quzr. 7. Qua ido cenfeatur ad,ciïcxg, dj przdicta neceflitas extrema ? Refp, cum j o Carden. differt,8. cap. 1. neceffitatem ex- Ti trematn totiesadeffe, quotiés adeft peri- ;; hbt culum proximum amittendi vitam ,. nc- p que ex ultronea aliorum liberalitate ex.- li W pectandum cft ullum medium fuftentan- ,Vi di vitam. Et hinc |.Carden, concludit Ts primo, quódífi aliquis ad eas circumftan- j D tare noa tia,s fit redatus, ut vitam fuften " 4 : *pollqit 1 $76 Trc&afus ldi 7ure. & juflitia. N poffit nifi peccatum mortale committen- - $nem ' do, ícilicet agendo ficcarium ab altero füipendiatum &c. talem veríari in ex- "kemila tma D trema neceffitate eó, quód talia media non fintlicita, neque ad vitam fuften- anc f tandam ordinata. Concludit fecundo lm lu fmpl, idem dicendum effe de Nobili, qui tan- tüm medicando fe alere poflet ità, ut (ir n hzc mendicitas ob íummum dedecus fit mubierà tertito à ei moraliter impoffibilis, càm confítet aliquos fic efle affe&os, ut potiüs mori, eft oltn quàm mendicare vellent, idque nonnul- f fque li extendunt, fi talis cogeretur non abf- futtum, furtipt, que (umma nominis, & familiz infamia, exercere officium fuo ftatu undequaque hbct j indignum. Tertió, idipfum aliqui cum fhtt n2 m 4ien Cajetano affirmant , licét ex paupertate mnon.illico , fed inra tempus hyemis, tefate aut aiftatis mors immineat, adeóque pof- li ic, fc. talem .licité tantum accipere alteri , tutem d quantum adavertendum illud periculum. bent tj requiritur. Id ipfümá fortiori dicendum tüs vetb de captivo apud infideles , qui Domi- tfünt n num adeó crudelem , aut impium na- s ex €us eft ,. ut in vite, aut fidei Chriftia- otjt ittendz periculo manifefto veríc- t ( nzam tur , fecus autem , fi neutrum pericu- Vetitn lum adfit. t Quar.8. An etiam gravis neceffitas 470 d q C.m Plælog excuíet injuri;m illius, qui accipit r 16* [ j Difputatio V1I, vArtic'.. I, $77 Wt LE alienam? Refp. negativé juxta propofi- tionem 36, ab Innoc. II. damnatam : Permiffum. eít furari ,non folàm in exe lt trema neceffitate , fed etiam in gravi j AL s hanc fiquidem propo(itionem non fo- lt lüm íub termino furti in fenfu (tricté l) qni [lï | fumpti, quod femper illicitam eft, cüm :fjfä,f;! fit clandeftina acceptio rei alienz ratio- hdu nabiliter invito dominó , fed etiam füb 1 conf termino occultz acceptionis prohibitam ümyr d effe oftendit Carden. differt, $3. N. 12. & fequent. nam ille reipía committit I od furtum , adeóque illicité agit, qui rem tititi fürtipit ,, ad quam accipiendam nullum Mi habet jus, fed conflitutus in gravi necef« QU um fitate non habet jus accipiendi clam UT rem álienam, vel enim omnesin tali ne- 05 ceffitate conftituti habent tale jus vel (o- ul ]àm hic, aut ille determinatus, neutrum &t ii autem dici poteít, non enitn orbnesha- ii bent tale jus, üt D. Thomsas fupra cita- At tus verbis fequentibus docet: quia mul- Ya ti funt neceflitatem patientes ,, & noa um poteft ex cadem re.omnibus fübyeniri , Chilts committitur arbitrio üniufcujuíque re- bv rum fuarum difípeníatio , üt ex iis fub- npctku' veniat neceffitatem patientibus. Neque etiam unus prz altero habet jus ejufmo. geetl ^ di, quia fcilicet nullo fundamentó hzc prarogativa nititur; non enitm füfficit , sl lf" [o) - quod - T | $78 Trn&gtu: de 7ur?cf-r 7a/f£iia, Tihita q quód dives obligatus fit ad dandam e- leemofinam , gravem neceffitatem pa- qaldt tientibus , hzc enim obligatio non re« m, & Ípicit potiüs hunc, quàm alterum deter- W qw zinaté , üt conílat à paritate Epifcopi m ft0 il exten habentis obligationem conferend i Bene- ficium vacans alicui Clerico , nam hzc ericuli obligatio non refpicit potiüis hunc, qnàm u alterum zqué idoneum, ideóque unus m, Hlä h^ non habet jus pra altero jtb, d petendi Bcncfïf (ttà. 090 cinm; ergo. D 471 Qumr.9, Quznami gitur fit gravis ne- toftbus: ceffitas, de qua Numero pracedenti a-. Retio &um eft? Refp. cum Carden. Differt. 8. Confl Cap. 1. gravem neceffitatem effe illam , Qd t (0 quà aliquis verfatur in periculo proximo magnz miferiz, autacu in illa confti- Mf tutus eft, eujufmodi eft gravis morbus , Qu Ri licét non lethalis , viétus valde tenuis ; t ] non niíiad vitam miferé fuftentandam tonjtga füufficiens &c, unde fola gravis neceffitas iltetum non excuíat accipientem rem alienam (tdis,. ab omni penitus injuria, ficut excufat neceífitas extrema , etíi gravitatem in. tpiets WO ChtQ juriz raultàüm imminuat, ideóque Laym, Vs r lib. 5- tra&t. 3. parte 1. Cap. r. cenfet, d n non facilé damnandum peccati morta- i W lis miferabilem mendicum, qui.ad fub- levandam neceffitatemn füamà divite prae o ( gt fertim antca rogato clam tantu m fub- Wi tcahit, " Y ul | vzbu:u:ia Vil d 379 n mïriic, quantum hic , & nunc requic i-. [lmb]] H tur ad depellendam predi&am neceffita. Ü lmm le' temn , etíi quantitas rei acceptz fit fna. d jor, quàtm illa, quz aliàs fufficit ad fur- tum mortale ; imó nonnulli affirmant ; "i ,namh; id extendendutn effe ad cafüm , in quo periculum proximum imminet pariendi lt g Qu u jadturam magnam quó ad foórtunze bo- na, nifi hüc, & nunc ftatim utatur re a- ]i lienà, ütcontingeret , fiquis captivita- tem. non poffitevitare, magno litró ab gubo. hoftibus redimendam, nifi ftatim con- Ti Diet fcensó equó alienó fugiat. Ex his Conftat. 1. Quód gravitas injuriz cit- 472 fjl €a materiam de fe fufficientem ad pec- Yorito «atum mortale. per accidens - imminui T poffit quó ad' citcumf(tantias perfonz , Qd Itb cui fitinjuria , aut à qua eadetn infers tut. Primum contingit quàó ad furta od conjugum, filiorum, famulorum &c: st alterum contingit, ratione illius necef- Lt fitatis; in qua perfona rem alienam-ac- T cipiens eft conftitura. Utriufque fun- gtl damentum habetur in co, quód in prz- d di&is circumftantiis dominus non poffit f efíe rationabiliter iüvitus quó ad ean- j mott dem quantitatem materie , circa quam at poffet effe rationabiliter invitus etíam hitept graviter quó ad períonam externam , te non cenftitutam. 1 ^ a—ut in tali neceffita gt 9 &. Conftat Á Trallatus de jure d fuflitia, . ;8o * Conftat 2, . Pariter poffe decrefcere ji,mot gnor a injuriam ratione qualitatis rei accepta eó, quód regularitet loquendo dominus ia non fit adeó invitus , fi furtum contin- duS.ï leirdi gat in rebus, quz fervando fervari noa poffunt,. àt efculentis & poculentis, aut er quii iniis, quz paffim omnium injuria funt mnatío runt, d expofitz; üt arbores pomiferz ultra fe- pes propéndentes &c. ficut econtra funt pen t magis inviti rerum domini, fi furtum: v Z contingat circa pecunias, fupelle&ilem domeíticam &c. [ N r dit x "Conítats. Quod in ratione tempo» — uj zis injuria per accidens decrefcere potfit, ( pa fi fcilicet per furta mibuta , eadémque - witird RTE longiori tempore interpollata aliquid ac- cipiatur, quia fcilicet tunc damnum a- Ts deó grave non infertur, quàm fi eadem qoyd fumma fimul, aut modico tempore tol. Miqud leretut. Caterüm hic advertendum eft : tenuY uód previa intentio per furta minuta obíen perveniendi ad magnam quantitatem fit füthelg peccatum mortale , idque totíes repetae j itiq h tur , quoties furtum leve committitur ex intentione predida. mgl'uia : [ qu [ ARTICULUS V. jy De iujuria in bonis fama, 6 bonoris, fl 423 qyRan. 1. Quód fama, de qua in prz- n o.dc d fcpti agitur üt boqa exiftimati T vità « $3Y : WifputatioVML, ArticV. m vitä,,mor-ibus , aliifque dotibus alterius ; o Uty honor autem prout à fama diftinguitur, fit externa teftificatio excellentiz alte- It rius, ideóque famze diredé opponitur MT detra&io i honori autem contumcelia , lt ex quibus utraque lz(io eít injuíta cxifti- TET mationis alteri debitz , fed in co diffe- ? ul runt, quód detra&io lzdat exiftimatio- Tite i nem alterius faltem moraliter abfentis , L fiu bt quando (cilicet eo ignorante illius exifti- matio minuitut, Contumelia autem - dat exiftimationem alterius faltem mo- du raliter przfentis, ità ut eidem feu phy- 1t l ficé prezfenti verbo , aut faQto fiat ali- Ütqut quid in denegationem honoris, aut prz- ( fenti moraliter folüm , prout contingit, Qp fi illius nomen, effigies , aut ftatua ali- $od quo probró afficiatur, aut aliis de illo hotti aliquid dicatur in eum finem , üt id ei tind renuncietur, prout plerique Theologi v Dd Oobfervant, hinc à detractione, & con. i tumelia difcrepat judicium temerarium, T & iniqua fufpicio. Nomine judicii te- gt merarü intelligitur firma fententia de malitia alterius levibus motivis innixa , iniqua autem fufpicio eft affentus con- i jun&us cum formidiné de malitia alte- gt ftius levi motivó innixus. N Przn. 3. Quód per detra&ionem fa- 474 iuä W ii ma dupliciter violati poflit, fcilicet dire- * [ Oo;3s ' e $82 m&am defure & Zuflitia, jp ii &e,&indire&é, &imprimis quidem dire- &té violatur modis fequentibus: primó, j equ yd fcilicet imponendoalteri falfum crimen , I five dein perignorantiam, five per mali- pl yrimen tiatn, in quo cafu detradtio ratione men- Ml dacii duplex fpecie peccatum eft, peculia- ziterin confeffione explicandum. Secun- , Tun p r doó; manifeftando crimen occultum alte- ( rzius,licét reipfa verum, — Tertio, crimen i n illius iniqué accipiendo, & exaggerando. Qu ( fel o uartó , bonum alterius fadum detot- quendo in malum. Indire&té autem dc- lum f fatigne. trahitur fama alterius, negando bona fa&a ejusdem, vel eadem imminuendo, cimdt aut illa reticendo in iis circumftantiis , fürmela jn quibus eorum commemoratio fervi- Tiium, d ret ad impediendam diminutionem fa- Qu vt dets mz; quibus poftremo accedit laus frigi« da alteriusità, utaliis bona facta com- dians mehüdantibus/ eadem fic aliquis laudet, fum & ut fimul vilipenfionis fignum prazbeat. fedur Hac omnia fequen Bfv tinentur 2 Eibus verficulis con« ün, Amponens , eugens , manife/?rm, in(mal;: ver- ti) ü[ t£ns , , Qui negat , aut minuit , vetieet , laudatque p . remi[só. ly à detra&ione differt fufürratio , licét fz- | pius curn illa conjungatur, confiftens in p t ad diffolven- cg , quód precipue tenda am ; d b / c i j bilputat:o' VIII, Artic, V, 183 ii dam amicitiam, & charitatem mutuam,. Utj ideóque juxta. D. Thomam ex naturá lMum fuá eít gravius-peccatum' detra&ione s l ii quódfi huic conjungatur, firmpliciter exe Itb primenda erit in Sacramen ; to pocpitcnf , " Á t tiz. Pren. 5; » Quod ccmtuniclia dividatur 47f Itm d ftridam, & infenfülatiori famptam. Oi U traque in genere eft didtum , aut fa- Qd G&um , quó derogatur honori alterius , d fed differunt in eo, quód per contume- uml liam ftri&é fümptam minuatur honot hb u ratione morum , üt fi quis alterum in fa- Vfuttd) ciem dicat adulterum , furem &c. Con- (atit, tumelia latiàs fümpta dividitur in. con- D r vitium , & improperium. Primum ptz- w cipué veríatur circa: defe&tus naturales* dul alterius, üt fi quis alterum dehoneftan- L 4 du di causá dicat fpurium , cecum , gibbo- qui fum &c. improperium verfatur circa de- J fe&um indigentiz cum injuriofa come memoratione auxilii ad eam fublevan. a o dam, fíive . à fe, five ab aliis prz(ti- "N ti, àt fi quis Nobili in faciem obji- ceret, quód ex auriga, vel nauta pér fe m promotus fit ad ftatum Nobilitatis &c. His prznotatis - atl Quzr. r, Af judicium temerarium fit 4»6 Vil peccatum mortale ex genere fuo? Refp. - D. Thoma hic quzít, difore alürmativ& /cum O o 4 O. j84 | ll'm&;zm: de?ml*eä-' 7u/2i£ia. 60, Art. 2, & communi, ac certa T heo- iique qintet logorum fententia, ' Ratio patet exin- de, quód judicium temerarium folüm ipett per accidens poffit c(le levis injuria alte: nett ) Cardit rius, i fcilicet verfetur circa levem rem, feu peccatum aliquod veniale, adeóque ue ol fequitur ,. illud.de fe effe gravem inju- Qu riam ; & ratio huius á priori exinde de- ii g fumitur , quód quivis habeat jus propric- Aj tatis ad bonam de fe exiftimationem a. Di 1 fententa pud alios confervandam , quamdiu non ádíunt motiva fufficientia in oppofitum, u (j juxta illud axioma: quilibet przfumen- nora )u ' du$ eft bonus ,. donec probetur malus ; in Joanr ut proinde quivis jure merito gravitér IT ( t Íentiat, (1.ab alio ex levibus füundamen. tis gravis deli&i arguatur , unde Matthzi (entena . g, &Lucz 6, habetur: nolite judicare, db *' & non judicabimíni; nolite condemna- vite re , & non condemaabimini &c, WNes cionty, que obítat, quód accipiens rem alienam gnui etíi pretiofam, cum intentione eandem litis, legitimo domino ftatim reftiruendi non fuaeo peccet mortaliter, adeóque id ipfum di. t r c€endum videatur de illo, qui modico lf tempore in re gravi temerarie judicat q i de altero, Contra enim eft, quód te- Wtg mere judicans non habeat intentionem tv . ftatim deponendi illad judicium, fed po- hii riüs iatendat idem habirualiter reti nere, tthy oade- x Difputatio VII, Artic. V, - $85 M adeóque ficut rem pretiofam accipiens MTM ex intentione hahc impofterüm fervan- T m li di peccat mortaliter, ità'idipfum de te. mere judicante dicendum eft , àt hic UM Cardinalis de Lugo Difp, 14..N, 12. alií- L que obfervant. in'm l . Quazr. z2, AÀn etia m fufpicio temera- 477 At " ria fit/grave peccatum ex genere fuo* SIODR Refp. negativé cum Cardimale Lugone intmu Difp. 14, Num. 1r4. & communi aliorum t 0 fententia. Ratio eft: quód indoles hu- yulnn, mana fini(tris fufpicionibus fit valde ob. Yl noxia juxta illud D. Auguftini tra&. 9o. I fl in Joannem. Si fufpiciones vitare noa gt poíflumus , quia homines fumus, judi- (men. cia tamen, ide(ít, definitivas, & firmas Nitai fententias continere debemus &c. a: Winit, deóque jure merito nullus poteft effe gra« o viter invitus circa finiftras de fe (ufpi-" & N ciones, Excipitur tamen, fi fufpicio de mj gravi deli&o inititur fundamentis levif- t fimis, quia tunc eadem effet gravis in. g A juriaeó, quódalter in tali cafu fit jure me. TTE rito.graviter invitus, imó Cardinalis de m Lugo füuprà cit. Num. t9. Amicus, aálií« Tun que id exrendunt ad folam dubitatió- quöd j nem có , quód interdum motiva dubi. tandi poffint effe tam levia , ut malum miiontd Ws illud de quo dubitatur, adeofit enorme, m qei ) uthoc ipfo dubium yoluntari& admiffü fit ( 1 ;86 Trathatus de Turt & fuftitia; genus fit gravis injuria, àt tefte citato Lugo- ne contingeret, fi quis e Sacerdote mo- r dubitaret , an biltet ! rum probitate conípicu fitSodomiticuseó, quód v1dcnt 1llum ju- fatus d veni colloquentem; d f mump 478 Quzr. 3. An detra&io famæ fit pcc- catum mortale ex genere fuo ? Refp. ]i z €omm. affirmativé cum D. Thoma hicquzft.73. Art. 2. & cofnuni, certáq; Theologoruam qui fententia, , Ratio habetur ex didtis Num, & g Et m himed 476. de gravitate judicii temerarii. confirmatur. verbis Apoftoli ad Roma- £al nos 1. dicentis : détra&tores Deo odibi« hdbet dentr. les &c. hinc per folam materiz levita- tem , aut inadvertentiam detra&tio eft ia di peccatum veniale. Cenfetur autem ma- d drite «tede teria de íe fufficiens ad gravem detractio- nem in generc morum quodvis pecca- benn tum mortale proximi, ütjuxta omnes inulo certum cft, unde id ipfum propotrtiona- dl liter dlccndum de.manifeftatione cujuf- lott libet alterius occulti defe&üs, quàmvis lii íolüm naturalis , éx qua regulariter. lo- pleiqu quendo fcqultur tanta diminutio famz, stten aut exiftimationis, quanta in gencre mo- ET rum feqmtur ex manife(tatione pcccau V mortaális, àr hic E(parza quzft, 29 alií- ue obfervant. Q Caterüm per accidens Y fubinde füfficit ad detra&tionem morta- d lxtcr pcccammofam etiam levis defe&tus alte. D 1 j Di[putätia Vlh. Artic. V, $87 lp alterius, fi fcilicet fpe&atà conditione N períonz,.cui detrahitur ejus fama nota. M biliter imminuatur , nam üt Eíparza ci- li, tatus advertit, quó aliquis magis abun. tll dat famà, & honore , có gravius dam- num patitur per detraCtionem, quia fci- H licet manifeftatio cjufdem defe&üs , àt : ii | [ commiffi mendacii &c, circa duos inz- hyona qualis famz utrumque deprimit ád eun* NI dem gradum exiftimationis, adeóq; plus ti. l famz ille amittit, qui antecedenter ma- Ls gis alterum hác exceffit. Neq; hiclocum kv d habet prefumptio, quz interdum pru; li denter adhiberi poteft in bonis forturix od circa divitem, quia fcilicet prefümptio T d de divite cedente jus füura ad pecunias, . eft eidem honorifica, utpote arguensli- i beralitatem ejufdém , adeóque lucrofa Q in aliogenere, fecus autem prefumptio: yytite de ceflione juris ad famam, imó quó per- ag íona eft majoris exiftimationis, eóacer- ii biüs fentit hujus diminutionem,; ità ut p plerique Nobiles velint potiüs fubire in- gentem jacturam pecuniz, quàm argui yint, m alicujus mendacii, quemadmodum quo- cptmti tidiana experientia docet, N ^ Quzr. 4, An, & quando à detra&tio- a (79 coltt ne excufetur manifeftatio delidi alieni, ^ mmti licét re ipfa gravis ? Refp. cum com- ö'.) j muni fententia c;mc!cm excufari prim i fi j28 D;gatas de Puve & 714)25!-54.-* m fitalis manifeftatio fit neceffaria, aut cer- àdi té utilis ad emendationem alterius, ideó- nE que excu(antur à derractione, qui exin- wadio tentione predicta manifeftant deli&ta fa- tnulorum domiais, filiorum parentibus; |utat n | ídque pariformiter dicendum , fi mani- feftatio fit ncceffaria ad praecavendum ) goncD aliott grave damnum imminens , vel alicui iicium communitati, vel illi perfone particue lari , cui deli&um aperitur, aut fi ipfe- gt a met detrahens ad obtinendum fibi auxi- lium , aut remedium neceffarium ape- fatut qminut riat peccatum alterius,. Secundo, fi de- trahens antecedenter advertat fuis dictis judican non credituros audientes, niíi forté hoc gep non obítante detrahat ex intentione ima d minuendi famam, Addit przterea Car- ht eri fl dinalis Lugo, excufari illum àdetra&tio- B ne, qui ex joco deli&um aliquod im. pingit proximo fic tamen , ut ftatim il- mani ili lud revocet. Verüm in tali cafü plerum- que adeft periculum , ne audientes fal. Dd tem finitram (ufpicionem retineant mö,1 putantes non ideo revocari deli&a, quód detr alter fit innocens, fed ut detrahens fta. feuf tim fatisfaciat füz obligationi re(tituen- t do famam ca ratione , quá re(titui po- p teft, Tertio,fi perfona , de qua mani- 1 feftatur deli&üm, fit aliunde in éodem T genere infamis, fecus autem fi effet in- oj N famis À [ 1 Di/p'ufltiü [;ll I, Artic. V. 789 itg famis folüm in alio genere, nifi fors vi- HW tia effent invicem valde affinia. M Quar.j, . An excufetur à gravi de- 49e OM tra&tione, qui alterius gravem defectum mcm Barrat uni,aut duobus filentium fervatus f | ris? Refp. negativé cum CardinaleLu. Aj £one Difp. 14. INum. 1. & comimuniori d ii aliorum fententia. Ratio eft: quód ju- fu. dicium temerarium in materia gravi fit peccatum mortale €o ,. quód per illud t u abíque fufficienti caufa graviter immi. um nuatur, exiftimatio alterius, licéthzc di- df minutio contingat apud folüm témere (j didi judicantem, ergo fimiliter detra&tio eft ytehyc grave peccátüm , quando per hanc abf- Xeitm que fufficienti caufa notabiliter minui- wr tür exiftimatio alterius , licét hec dimi- NTRY nutio apud unicum folàm contingat 5 ib imo alter fübinde mallet füuum defectum manife(tari pluribus aliis; quàm unico ii [j ili, apud quem prz ceteris exiftimatio- hu nem confervare cupit, Nec obftat pri- u mo , quód per talem manifeftationem &a,quö& ' alter non fiat infamis eó, . quód infamia ficut fama fit multorum notitia. Cone PU dlitue tra enim e(t, quód licét non fiat infamis, patitur nihilominus magnum damnum lii t fuz exiftimationis, üt conftat non folàm lua ml in ol 3 paritate judicii temerarii , fed ctiam per tale (fb gu)'usli—bcri furti gravis licét alter fiti ! furtum $90 " Tm&ätu:'de fure e puflitia. rontïnä furtum non fiat pauper. Neque a. quód malitia temerarii judicii fundetur in levi- (i, jnque tate motivi, adeóque videtur effe difpa- ritas inter judicium temerarium , & de- fit us tractionem prazdictam. Contrá enim quitt abl €ft , quód licét malitia judicii defüma- tur à levitate motivi, tamen gravitas €e &l juídem defumitur á gravitate materiz , «t ( feu quantitate damni illati, adeóqueid ipfüum de illa detra&ione dicendum eft. d q tünc 481 Quer.6, Quaenam publica notitia ali- fttà cujus deli&ti fufficiat ad excufandum pec- catum detradionis? Refp. Certum ef- fiüs t fclicet fe, quód fi deli&um fit publicatum in a« liqua communitate per legitimam fen« T,. tentiam judicis, tunc publica hzc noti- d miast tià , qux dici folet publicitas juris, fuffi- ciat àd excutandam detra&tionem, fi quis DN i(tud deli&um aliis in eadem communi- fabti fcli tate narret, idque hac ratione ulteriüs promulget, üt omnes Theologi faten- amiíi tur, quia fcilicet in huncfinem promul- &dill gatur íententia judicis, ut reus in poe« to inf nam deli&i infamiam füftineat, & om- t nes habeant jus in famam delinquentis, Q i üt conftat à paritate judicis prefcribentis Utj jn poenam deli&i bona fortunz , ut ca- Qu Thoy dem exponantur publicz. direptioni. Id ipfum omnes affirmant, fi deli&um fit if , prout ht publi«cqqzæublicimc juftà facti €ontin. X ! l Dilputatio V1U, Artic.V. jot " Ü £ontingit, quando crimen re ipía fübfi. l. llk' ftit, Ídque vel publicé patratum eftá de- linquente, tunc fiquidem ipfo fa&to ari. nlkw fit jus ad famam , vcl quando crimen ht d quidem eft occultum, fed ultroneé aliis manifeftatum à delinquente, tunc fiqui- Vl dem fponte fdà abdicavit jus ad famam, Witrg, econtra fi delidum iniqué coepit publi- n €ari, tunc imprimis juxta omnes certum ld eft , quódfi crimen reipía non fübfiftat, NT tunc confenfus hujus falfitatis nonexcu- t fctur à peccato detractionis, fi hoculte- um d riüs tanquam verum promulget, quia TT fcilicet innocens non perdidit jus-ad fa- D t mam, üt hic Lugo Difp. 14. Num. 64. conte aliíque obfervant. Id ipfum affirmat A- Vf rpicus Difp. 37. Num..47. contra Lugo- n nem , quando crimen re ipía quidem O fubfiftit, fed injufté coepit publicari, quia E Ícilicet alter per iniquam publicationem gj t amifit quidem famam, non tamen jus o ad illam, ideóque cooperantes augmen- yl to. infamiz peccant contra jufítitiam, üt d conftat à paritate illius, qui ab aliis ini- g, qué inchoatam bonorum direptionem abonts ulteriüs continuat; fatetur tamen Ami- ? Y cuscitat. pleroíque excufati à peccato ii d mortali ob ignorantiam , quá neíciunt fuiffe delid'um primitus evulgatum : pof- jdum ! - " p[üllï fem: pr&terca excufari à peceato mort 2 qotià [ - 1'92 ) Traltatus defure ä*ïu[ïi:ig, li ex alio capite, quód fcilicet fuppofità [ üt femel notitià non cenífeatur grave detri. hreg mentum; fi eadem ulteriàs promovea. j tur, néutra tamen excufatio locum ha. tü$; ! bet in illo, jüi qui pri'mvils»cqepit/ al:grum iq— fatnare. $ul $9 Quar.7. Quantus perfonarum Nu- t t000 merus requiratur, qua deli&um fciant., ut illud cenfeatur publicum publicitate fid, fadii? Refp. Id confideratis omnibus cir- Qdl [s, & cumftantiis tum loci , tum períonarum prudenti arbitrió definiendum effc; & «« occalt quidem Molina tom, ;. de jure, & ju- ftitia Difp. 31. Num, 4. exiftimat, quód, praíen fi familia domeftica conftet: perfonis 8, fitefel fattt, füfficere, f14. (int confcie delidi ; quód, fi conftet perfonis 20. fufficere 6. aut 7. ^ ltnget fi perfonis 100, fufficere 15;, aut 0. & Qu quidem hoc, ut intra eandem familiam blicur L cenfeatur delidtum publicum ,. econtra tm comparativé ad externos, | & imprimis dum; quidem ad publicam notitiam alicujus ht Dj viciniz in 4, aüt $. domibus habitantis, tim T quz conftat circiter pecfonis 40. exifti- idum ftimat fufficere, (i deli&tum fciatur ab 8. hoy aut 1o, in diverfis domibus degentibus, ll() N Si oppidum conftet domibus 4o. fuffice- «t re 20.ex cofnunitate effe conícios; fi ci- (5 vitas numeret 1000, civium , fufficere, Vic ení- ! flngu qþöd 30. per eam fparfim fciant, D que / Di[pu;'atio VIH, 4drti-Vo — — ;'9; i que ut delid'um cenfeatur cfle publicum B in regno, fufficere , fiin curia, aut a« W lio illufiri loco. delinquens fit infama. ln tus, üt facilé per reliquas urbes, & op- lttgs pida infamia derivetur. Has tamen re. £ulas.fatetur Molina non adcó certas,, AU Nz,' ut aliud ftatui non-poffit ;; ideo poftre- D in. TR mó concludit, fufficerc ad.publicitatetm facdi, quando rcs ità limites fecreti ex- tibucr cedit, ut fpe&tatá qualitate communita- fonitm tis, & conditione petfonarum morali- TT ter certum fit,illud non poffe ampliüs Itl o«cultari. Siccertum eft, quód delictum l, Q prefentibus 10. amicis commiffum pof- tfonij fit cfle fecretum ; publicum econtra cen- :quid fcatur, fi coram ro. perfonis diver(is de- It linquenti ignotis illud committeretur; wl . Quar, 8. An deli&tum in uno loco pu- 483 Wt blicum publicitate juris poffit falvá juíti * , tit tià manifeftati in alio loco, ubi illud nec- finrti dum publicatum eft? Refp. cum Lugo- u) ne Difp. 14. N, 71. & fequent. ac plu- ij rium Theologorum fententia, quód de- ; til litum publicum publicitáte juris in uno TE loco poffit falvà juítitià manifeftari in a- jb lio loco, .prafertim , quando locus alter eft fubje&us jutisdi&tioni ejusdem judi- , ulit cis, sl Ratio eft: quia in hunc finem pus (f blicé promulgatur fententia, & quidem fingulariter diebus illis, quibus folet e(ie n le í d etiam 594 Trallatui de Jure & fuflitia, etiam frequentia populi confluentis ex a. locis vicinis, ut idipfum alíbi innoteícat. g, ! Neque obftat , quód,(i judex aliquem pcrfonr publicé profcribat datá facultate illius bo- fnget na accipiendi, cümque impuné occiden- ff (idtor di, talis licité occidi non poffit intra ter- ritorium alienum , ut plerique Theolo- ejusd gi affirmant, adeóque id ipfum dicendum pl jfit in cafu precedenti, ut deli&um alte- jnPit riuslicité manifeftari non poffit extra ter- t ritorium judicis, Contra enim eft, quod (aotd fit difparitas, quia cujufvis loci magi- r ftratus - fpecialiter jus iftud fibi refervat ,. ifüar] ne quis intra limites füi territorii exiftens, der vl uantumvis alibi legitimé damnatus abf- vll que fuo confenfu occidatur , aut bonis ii d fpolietur; econtra non retinet fibi tale yioyt jus, ne alterius delictum ibi potfit niz r N nifeftari, cüm plerumque magiftratus fi- tm i bi invicem communicare íoleapt, Exie Bürin ftimanttamen plerique cumMolina tom. nitite 4 Diipi-23. Quóod manifeflatio delidi Ti in eodem loco, ad quem aliàs difficul- QU p ter perventura fuiffer defe&tu commercii N f AU ejus notitia ,. fit oppofita charitati , fed Dd contrarium dcfendit Lugo. fupra citatus N Num, 77. eo, quód fic manife(tans exe»- d quatur fententiam judicis, adeóque non peccat contra charitatem , ficut contra pot tift hanc non peccat - qui publicé profcti- uT prum /i L. ] | bi/pumio le. Attic. V. E ul 79f ptum occidit, Excipit tamen nifi in eo mï;üar. - A loco, ubi delinquens publicé ple&itur ; TN períona ejusdem fuiffet ignota , üt cón- tingeret, fi quis alienigetia füb'larva, aut [ [ fido nomine delitefcens hic publicé pér Ti li&ores puniretur, tunc fiquidem (ocius ejusdem perfonz latentis confcius non lt TE poffet falvà juftitià id manifeftare redux T. in Patriam , quia licét hic delidum , & poena fuerint publica, non tamen publi« lul K t cé nota fuit perfona delinquentis, adeó. que rctinuit punitus jus ad famami, Id Wt ipfüur juxta omnes dicendum eft, fi ju. itilts TA dex velit effe poenam íolàm notam in- tra limites certe comunitatis, 'üt cori- lonir ! tingit, fiPrinceps Aulicum in fenatu, E- Wi t fu. pifcopus Clericum in Confiftorio, Supe- rior Religiofum in monafterio plectat , dunyl 1 nam iíta finé peccato detra&ionis evul- j l gari non poffünt aliis ad talem commu. iutt nitatem non pertinentibus, & hzc om- pl d- nia proportionaliter ad delidtum publie cum publicitate fa&i applicanda funt, üt grtri fufiüs profequitur C. lliu M E ardinalis de Lugo N. 79. & feq. j Gtti uer, 9. Andeli& le,-quod aliquan. 484 hst do juíté fuit publicum, fed decur(u tem- X M porisoblivione fepultum poffit licité ma- yit oott Difeftari? . Refp. negativé cum comma- Wuu ni Theologorum tententia, quia licét ; plüï P2 deli- $96 vradlatus de fure d juflitie deli&um fuetit aliquando jufté publica- E hn , | tum, adeóque pro co tempore, quó il- Kqa d lud publicum erat, delinquens amifetit jus ad famam, . nihilominus pet fubfe- moti opi quam oblivionem hominum iterum re- cuperavit famam , & jusadillam, ut fj conftitutus fit in quieta ejusdem poflcí- xi(in G fione , unde licér falvà juftitià conti- nuari poffit notitia deli&i , ne oblivio- quid tioeri ne fepeliatur ,. qua de caufa excufantur ( 0US. Hiftorici , qui deli&a puhlica libris infe- runteo tempore, quó publica erant , pj eft non tamen poteft falvà juftitià refutcitari aziemoria deli&i hóminum oblivione fe- Alipi pulti, üt con(tat à paritate illius , cujus dum d diint bona per fententiam judicis fünt profcri- pta; nam licét talis jufte , id eft feclusà r vi, aut fraude , licité impediatur , . s bona amiffa iterüm recuperet, fi tamen & eadem decur(íü temporis recuperaverit , coty non poreít deinde falvà juftitià iis fpolia- aude " ri. Neque obítat, quód delinquens fo- tf2)0 ]üm videatur obtinuiffe jus ad famam , Vi quàm ex eo tempore bené vivendo com- NI paravit, neutiquam autem videatur ob. hu tinuiffe jus , ut zftimetur eó tempore h fuiffeinnocens, quo deli&tum erat publi- $lj .catum , & coníequenter refüfcitatam u memoriam hujus deli&i effe quidem con- ày ra iu[.hf tra chgrjtauc'm ^ nqn famen cont r ! tiam , j bifputatio VIIL, Artic. V. - $97 i lu tiam, üt Leffius l. 2. cap. rr. Num. 82, & quidam alii affirmant, Contrá enim Ti r eft, quód aliud fit pef renovatam me- ts moriam delidi preteriti non imminui opinionem probitatis przfentis, & aliud [ M fit per hanc memoriam non imminui €« wf xiftimationem przfentem , adeóque li. lu Totm cét primum. non fit contra juflitiam , quando eidem non conjungitur diminu- NTP ii tio exiftimationis przfentis ità, ut nulla- tenus notitia delidi preteriti vergat in j eur, przjudicium ejusdem, prout conítat ab ff fritth exemplo ntriufque Apoftoli, D, Auguft, aliorimque; contrarium tamen dicen- 5, ( dum eft, fi per renovatam memoriam r E diminuatur przfens exiftimatio. t V . Quer. 10. An, & quando peccet auz 485 diens alteruminiquée detraheéntem ? R efp. v éum D. Thorha hie quzft. 75. Art. 4. apermm communi Theologorum fententia, quód TU audens detrahentem peccetgraviter con- w' y ji) [l tra juftitiam, fi eandem in materia gra« J vi fic audiat , ut illum fic audiendo ani. d m et, velexcitet ad ipfam detraCtionem, Atüc O N imó fi eundem non impediat , quando X i poteít, & ex officio tenetur impedire, üt nt Pub-' z Supetior fabditum, dóminus famulum, ülciu Parens filium &c.: Ratio hujus conftat jdema àparitate quó ad damnum iniqué illa- a tumrih bonisfortunz,. - Quodf veró a- yi L] liquis PVZ / 4 $98 | ,Tmäatu;'dxä jure & fufiitia. , Jditit liquis cx officio non teneatut fed tamen poffit impedire detrahentem, tunc iftud j omitrendo folàm peccat contra charita- tor Cà a tem, Excipitur tamen, üt Platelius hie Num..772. & plerique alii obfervant , ! bisfe ! dat quando quis prudenter judicat fuam mo- jonet nitionem effe inutilem , fed potius ob- futuram coníervandz alterius fama , nídi prout contingeret, fi aliquis equalis, aut ['T: inferior directé refiftat detrahenti, quia dit, münid per hanc refitentiam magis animatur ad confirmanda dida, ne videatur men- qm d dax, aut fi eadem refiítentia videatur ef« Qu íe füperflua eó , quód cenfeat-aliundé p qu di&is alterius fidem non habendam ab plio ifamis audientibus, adcoque in tali cafu. fem- per magná dexteritate opus eít , ut fcili« Qu cet vel indire&é ímpediat fermonem a- ; i lió divertendo ,. vel fi.dire&té impedite |guy velit non-nifi premifsá proteftatione, aut ]i fuavi infinuatione id fiat,. Hinc pleri- TA que cum D,. Thoma füperiüs citato af- ' fto) firmant, quód zquales plerumque, infe- E riores fermé femper excufenter à pecca* T to mortali ,. & ex metu,, aut verecundia t dire&é non refi(tant detrahenti , quod di ipfum àfortiori de fcrupulofis dicendum, i Hucufque di&a pariter applicanda funt m reperienti fortuitó libellum, fcripturam, tt C-l' 1 Yi aut gi&uram ; quà fama glicna, gravit 1* í I. Difputatio VIlL, Artic. V. $99 Mlum leditur, & quidem íub. póena capitali Vg jure civili ftatutum eft ,. ut talis inven- mLm, tor eandem fcripturam illico laceret, üt T V L. unica Cod. de famofis libellis ver- J N bis fequentibus flatuitur; fi veró easdem ltiny chartulas non ftatia vel. corruperit , vel X DN igne confümpferit., fed vim earum ma- T nifeftàrit , ífciat fe quafi authorem hu- 4 " jus deli&i: capirali. fenrentià fübjugan- f qui dum , ídque jure Czfareo Caroli V. & Qd municipali Auftrie,Styrieque confirma- Wt Q tum eft , concordat juri civili canoni- lu cum; nifi quod in genere ftatuat Can, diit $. qua(t. 1. talem inventorem eidern (up- ind) licio fübjacere , quod meretur author jtr ' infamis libelli, - M t il Quzr. II. uódfi fi detrahens non 486 Wt exprimat perfonam determinatam, cujus t grave crimen iniqué manifeftat? Refp. Qd Id non effe peccatum mortale, ni(i hec manifeftatio redundaret in gravem con. T Qu temptum «certe álicajus communitatis, v aut familiz per ipfum detrahentem no- p J minatz , üt communis Theologorum NT fententia docet : hinc per fe loquendo effet peccatum mortale; fi quis diceret: [ in hac familia puellam fuiffe defloratam; yh t in hoc monaíterio depréhenfam mere- ipuuti tticem , hujus Ordinis Religiofum à fe vifüm in lupanari &c. quando catero- aäüïmi Ppa4 : guin ) 6oo Traättus de fure & fuftitia. quin talis familia , aut Ordo laude inz vf «alte tegritatis floret, quia licét re. ipfa deli- | &qm unius alios non faciat improbos , ( fdem ut in proditore conftat, nihilominus ta- men plerumque hinc fequitur contem- vera ptus períonarum monafterii, aut familize. f fladt Unde contrarium dicendum effet, fi a- liunde conftaret in. hac familia, aut mo- den dii, nafterio fzpius patrata talia deli&ta , aut fi manifeftatio non redundaret ad infa. tinuf ic a miam allorum, fic ahqun excufant à pec- cato mortali , i quis dicat, aliquem Ca- fcren nonicum hujus Cathedralis Ecclefiz fui(- : ment fcSn fe per Simoniam promótum &c. dum. modo non exprimat perfonam ejufdem, hb 10 437 Quzr, 12. An detra&orem ad defen- hglofo, dendam famam propriam ahquando li« ceat infamare ? ]quo d Refp. affirmativé cum | t comumThcologorum fententia, quam 1 f defendit Ilfünus Tra&. 4. Thcologlæ tno- 1«l ralis Difp.3. Num.1t1, Ratio eft, quod conf defendendo (c per hanc recíprocam de- mmu tra&ionem fama propria feryari poffit Tl Pl cum fervato moderamine inculpatz tu- ä ün telz , quando fcilicet hec infamatio mu- 1 mmc tua cft medium unicé requ1f'tum ad mi- | & nuendatn fidem detra&toris iniqui, neq; tcm illa multum przponderat damno, quüod ! qu ( detra&or intulit, aut inferre potcft hinc dn à conttatio dcducnur ; quod eundem : vicif- ! " U : "Difputatio VII. Artic, V. 6or LT viciffim diffamare non liceat de crimine h i lfhþw occulto , cujus manifeftatio nihil condue cit ad tollendam , vel demendam ipfius lt m | fidem, ut fi quis manifeftaret, füu ad.- i (s verfarium effe homicidam, vel adulte. r rum, nam talis manifeflatio non effet ju- d fta defenfio , fed folüm vindi&a contra » llf detrahentem, | Idipfum àfortiori dicen- M dum, fi quis deli&i notitiam injufte ob. if 'tinuiffet , intercipiendo litteras ejufídém, iltapcc.k &c, aut illam accepiffet füb obligatione Iuv j Íccreti etiam extra confeffionem Sacta- n mentalem, quod adeó verum eft, ut te- i, du fte Suar. tom. 4. deReligiofis traQt. 10. i, lib. 10, cap;7.. necquidem in ordineRe- den. g ligiofo, in quo finguli cedunt jus famz xndü li quó ad defe&us extra Confeffionem Sa- n cramentalem cognitos , Superiori manis i qu fe(tandos, hzc ceffiolocum habeat quó VT ad illos defe&us, qui alteri fecreto, & d : confilii petendi gratiá revelantur; longé u minüs autem licitum eft falfo accufato« fj ri , aut tefti five intra, five extra judi- f -cium viciffim impingere per calumniam lO Thi | crimen falfüm , üt cum D. Thoma hic , g& mi' quzft. 69. Art, 2. communis, & certa fen- tentia docet, quia ícilicet mentiri nun- i 9, Qu quam licet , unde per Innocéntium II. ICthim damnatz funt fequentes propofitiones ; iale fit enid "d . videlicet 43, -qgidni non nifi ven dcqa-.. N 603 Yratatus dgfuh e pulitia, detrahentis authoritatem magnam fibi j yyitia noxiam falío crimine elidere, & 44. pro- babile eft non peccare mortaliter, qui m yeact imponit falfum crimen alicui , ut íaum honorem defendat , & ju(titiam. digie T -Quzr. 13, Andi&a quó ad detra&io- damoi nem intelligenda fint etiam de mortuis? ipun Refp, affirmativé cum certa, & commu. t Qu ni fententía, quia fcilicet etiam mortui retinent jus ad famam, etfi nonnulli exi- (ut ftiment, quód cateris paribus fit minüs li, t delictum- detrahere mortuo, quàm vivo, fübat N có, quod magis huic, quàm illi fama fit Tiis om vittcm neceífaria , utpote conducens ad vitam hofefté, & tránquillé ducendam., | Exci- litr 4j pit tamen Amicus à conclufione przdi- fintqui &aDifp. 37.N.30. mortuum illum,quem Qdb conftatct ad inferos damnatum, eó quód at p talis utpote hoftis Dei , & ab illo tan- quam judice fupremo aternis poenisad- vando di&us fit omni infamià dignus. Contra- Toort lunt rium fentit Cardinalis LugoDifp. 14. N. 46. nam aliàs fequeretur, de quovisdam- fab(i nato poffe abíque omni injuria confingi [urte quodvis delidtum , quod nemo admi(e- r rit.^ Verüm utraque fententia concilia. vi ti pote(t dicendo, quód nunquam liceat T mortuo quantumvis damnato impinge- i re crimen falfum , liceat tatnen revela- con- wi x re dc?i.&;üm ab eo commiffum, fi N ftaret [ " 603 Difjutatio IU Artic. V. R i ftatet hunc effe damnatum, & criminis M : Nn. notitia extrà Confeffionem Sacramenta- ' ! qum' lenri effet obtenta, quódái enim Deusre- llüäm velaret Petro, Paulum effe damnatum - Il abíque eo, quó d illi revelaret caufam dti damnationis, & Petrus manifeftaret id f ipfum onfefíatio , qui morienti adíli. ( tit,non potc Confcflarius quantumvis 1yn| criminis con fcius illud revelare Petro, tiliti Quar. ultimo , quid circa contume- 489 . : [Ltny lias, imiproperia, convitia, derifiones , * ibn fubíanationes &c. dicendum fit? Refp. lm í His omnibus quó ad gravitatem, aut le. P vitatem injuriz eadem effe proportiona- n liter applicanda , quz hucuíque di&a d. fünt quó ad derradionem, nifi quód ifta a czteris patibus fint injuriz ex gencre fuo g [») eraviores detra&tione , utpote violentz, J libi di&um eft. Caterüm obfer- prout a H ipæïiiSIi vandum pri mó,quód fieut omnia peccata V ttt mortalia in genere detra&ionis quà talis TU funt ejufdem, fpeciei, fi crimen re ipfa- n fubfiftat, ità pariter de contumcliis di- fcurrendum , adeoque fufficiat , fi quis iij ao r in Confeffione Sacramentali íe accufet, Qu quód per detradionem , aut contume. g liam graviter leferit alterumi dictum eft, ;mpm,e fi crimen re ipía fubfiftat,, nam per im- t pofitionem crimi nis falfi , habetur nova p icitur.- - n,üwu fpecies malitiz , qugcalumnia d ht L Xccun- :^ 604 thidt;l: de fuye &"714]?&?40 : Secundó, quód contumcelia, convitinm, j pue jriptu & impropcrium przcisé quà talia fpecie non differant juxta D. Thom: hicquzft, qtem dfodid 72. Átt. 1. ad 3. cóquód hec omnia ten- Cofn .dant in finem eundem , fcilicet dchono- & hon rationem alterius, ex quo Att. 2. con- ulea cludit, hzc effe peccata mortaliá ex ge- nere füo juxta illud Matthzi $. qui. dixe- quni f rit fratri fuo fatuc , reus erit gehennz ignis, Tertió, quód itrifio, quz fit ore, Fedt I i, o fcilicet verbis, vel cachinis , &.fubfana- tio, quz fit getu , fcilicet nafo rugató, qun | injota exertà linguá juxta D. Thom. hic quzft. - Aclicet 75. Att. 1. fpecie diffetant & contumelia €ó, quód hzc przcisé tendat in dehono- deone , inc ? rationem, altera vero in confufionem, & erubefcentiam alrerius, adeóque hec popet p i, d ex genere fuo eft gravius peccatum , quàm contumcelia ,. àt D. T honías ibid. &ontq Art. 2. docet : aliquem illudere, vel irri- omni dere eft eum omnino parvi pendere, & àtt eum tam vilem zítimare, ut de cjus ma- V, U lo non fit curandum , fed fit quafi pro d ludo habendum, & fic derifio e(t pecca. * Bu i Id tum mortale gravius, quàm contumelia, & tantó gravius, qüantó major debetur u reverentia perfonz, qua illuditur,. Huc- J ufque Do&or Angelicus,exinde conclu. N dens , quód graviffimum peccatum fit d cum itridere, & huic fecundum fit i Eti- f - f;q $ r i ni/putäräa Vin, artic, V, 60 n li fio parentum , confirmans id ipfum ex Scriptura Prov.30.oculum,qui fubíannat ! hi:w. patrem, & defpicit partum matris fuz, Of | effodiant eum corvi de torrente, Exhis ts Conftat r. quódinjuria in bonisfamz, 49o. i & honoris non folüm fit peccatum mor- ulit; tale ex genere fuo, fe etiam gravius ', quáu. quàm injuria in bonis * ortuoz, quibus Jl fama, & honor przponderat juxta illud Mf on Ecclef. 41. curam habe de bono nomi- L. 1 ne, hoc enim tibi magis permanebit , d quàm pretiofi thefauri, & argenti, Hac It qui injuria dividitur przcipué in tres claffes, QT Ícilicet detradtionem , feu clandeftinam d. lafionem fatnaz, vc] exiftimationis alie- - i, ne&,in contumeliam, convitium; & im- u properium , fea;dchonorationem alte- ul rius, & illufionem, quz «endit in illius iM contemptum , & erubeícentiam , qua omnia peccata fpecie diffzrunt, ità qui- Dd Mi t dem, ut contumelia fitgravior detradtio- ne, utramque excedat illlufio, quodG, T eim detra&dioni, aut contumceliz finaul jun» gatur calumnia, quà fcilicet defeQus fal- i. vt fus alteri fcienter impingitur, tunc utri- At que accedit nova fpecie malitia. Preter has injurias externas in bonis famz , & i HU(" n honoris datur alia injuria interna confi: fiens in judicio temerario, feu firma fen. n yuiti tentia de gravi*qaltfzrins mglo,autdc fectu u le yi- [ 906 Trallatus de Pure e& fuffitia, - gl ( levibus fundamentis innixo, quodjudi. t e cium ex genere fuo eft peccatum mor. tale, ecus autem temeraria füfpicio, per j qu um pio quam non habetur firma animi fenten- ia d tia, fed judicium formidine mixtum. 491 -u -Con(tat 2, quód gravitasinjüriz in bo- eum d nis honoris, & famx defümenda (ità econiti quantitate datnni illati. Cenfetur autem ag per fc loquendo quantitas fufficiens ád gravem injuriam in materia detractio- fun, qi " tedpnit nis, fiinjuíté revéletur peccatum mor- talealterius, autalius defe&us etfi natu- lr m r of ralis, huic tamen eatenus zquivalens , Confl quatenus per fe fufficit ad minuendam aviter exiftimationem illius ,-de quo wl p i i talis defe&tus revelatur, cujufmodi folet effe illegitima nativitas &c. idem propor- ts ficülus tionalicer intelligendum eft de contume- lia, ut illa cenfeatur gravisy quz fufficit E miít, ad gravem jaduram honoris, prout con- tingit fi alteri prefenti objiciatur comif- Tat - publice fütm peccatum mortale , . aut illegitima nativitas. Denique idip(umillufioni ap- Iu plicandum eft, (1 hzc fit tanta, quanta t j er (c fafficit . ad gravem indignationem & & triftitiam alterius, . Hinc per accidens ts li ! ilï fieri poteft, ur fübinde à peccato mortali excüfet detractio fa&a quó ad grave de- Atf E li&um alterius, quando confideratis om- umi nibusþ circqutantiis prudenter prafi po- ! P!imo ! P li Difputatio VII. Artic, V. — 607 Wu- poteít, quód alter graviter non fentiat r manife(tationem hujus delidi : fic in il- l. lis, qui etiam gloriantur fe duxiffe. vi- li, : tam propudiofam, & interdum per men- t dacia id ipfüm jactant, non oritur gravis j ja&tura famz, fi quis de illo diceret, quod It j eum deprehenderit in lupanari &c. ficut ETK econtra fufficit aliquando levis defe&us (t l ad gravem detraclionem aut contume- hndit liam, quando fcilicet confideratà perío- AU nz dignitate, de qua talis defe&us rcvc- lt latur, magnurn famz, aut honoris dam- Vi num otitur. 1 3 n Conítat 3. Manifeftationem criminis 49 &qu occulti poffe excuíari à vitio detra&tio- At nis, Primó quidem , fi alter ipíemet d ceffit jus füum, ídque aut fponte dando Q facültatem promulgandi hoc delium, lt aut factó;quia fcilicer illud püblicé-com- puit mifit. Secundó, íi perdidit jus ad fa. UM mam per legitimam fíententiam judicis T publicé promulgantis illiius. delidum, ii inquo tanien utroque cafu fcilicet publi« um citate juíta faGi, aut jüris advertendum eft difcrimen , an publicum fit pecca- m tum refpedu determinatz communita- qditi p motul tis, üt intra limites alicujus domicilii , aut monafterii &c, an vero fit fimpli- u du citer , & abíoluré publicum? nam in primo caíü illud al'gis ad hanc co mmues qpi nita- / Y 1 608 Trallatus de ?uk e þ/h'ti,z, nitatem non pertinentibus revelari noa Wetia E poteít finé detradtione , fecus autem in caín altero. Tertio, quódíi péccatum qidn Qu p fit. iniqué publicatum, tunc non fit ex- dumft cuíatio à vitió detractionis,; quia fcilicet üt malé fupponitur à multis contrariutn jüco!d Íentientibus, per iniqué inchoatám pu- blicationem deli&i alter non perdidit jus ] adífamam , üt conítar à paritate in bo- nis fortunz , po , eft tamen haberi in ta- Dez)zju li cafu facilis excufatio à peccato morta- at li ex alio capite, quód fcilicet fuppofità t publicitate delidti non ampliüs cenfeatur & met otabile detrimentum famz , fi quis il- lud ;ulteriüs aliis promulget, etfi in tali dominiü idug cafu femper peccet venialiter. Cate- ütüen rüm falfum crimen imponere nunquam lóq d licet, ; nec quidem in eo-cafu; quaudo roprius honor, & fama contra iniquum D.y dettadorem defendi non poteft, nifi penunt fettim eundem calumniando , quia mendacium in re gravi femper eft illicitum ,' & mor- yandat trdide taliter peccaminofum, Quartó licebit ta- men occultum deli&ium manifefítare , quenr It quando manifeftationem. exigit majus bonum , aut illius, cui detrahitur, aut ( u totius communitatis, aut etiam alicujus Yiun finig tertii innocentis , imo fi quis ipfemet füuum honorem aliter tueri non poteft, iim 4 : Ü F gatione ni[; fors notitiam delidi fub obli L , (;grc- - - li * Difputatio VIIL,' Attic. V1 609 ECHSLW i fecreti accepiffet, quamquàm aliqui id.i- t píum applicent etiam pro tali cafu eo, M quód nemo ceníeatur, extra Sacrámen- V s ;')« quia [f:ü rum poenitentiz fe obligare ad fcrvan- dum fecretucà cum j COl incommodo. gr,avi (üo.damno, & - C0f . Urptrdidi(j»:( Dlte o ARTICUL'US VI. zs ijeiint De z'njzgria /n bonis vite bumane., VA Qort. ET Rzn. 1. Quódhomini rion Cotmnpe- 46 lCC tat dominium proprietatis in vitam, lnb & merbra fua, licét eidem competat al dominium utile , adeóque femet ipíam . Qu [eclusà fpeciali facultate à Deo conce(ía t diredté nunquam poffit occidere, üt N. 150. didum eft , quam faculratem teíte j quin It D. Auguft, lib. 1. de civitate Dei acce- wd, d perunt nonnulli Sancti Martyres ,. prz- Ti fertim fexüis-foeminei , dum ad confer- 2 ta vandam fidem, aut caíftitatem (e morti- tradiderunt. Unde nec quidem ex im- il ii patientia, aut defperatione fibi mortem imprecari , autà Deo optare licet , . fe- j m iityt, d cus autem , fi id fiat cum debita in Di- vinam voluntatem refignatione ad vi- () qicit j; r tandas miferias mottk.acerbjorcs prafer- tim ad przcavenda impofterum peccata, n PONU qyigt & obtinendam fclicem cum Deo con- K q L :'yn- Y 610 Trallatus. de jure & juflitia. turir ,jun&i'o"ncm , quod defiderium non íó. lüri licitnm ,. fed etiam meritorium eft. qui qere 1 - Atque hzc eadem proportionaliter in- bedie telligenda fünt de mutilatione fui ipfius, hac fiquidem feclusá urgente neceffita- quii dtm te, quando fcilicet aliter vita confervari fion poteft, illicita eft , unde poteft fo- cuo . cufil làm licité adhiberi causà virandz mor- tis, aut graviffimorum cruciatuum , fi- Ledo. ve deinde difcrimen hoc proveniat àb tilime- inttinfeco ratione alicujus morbi &c. aut od ab extrinfeco, üàt fi quis injufté à tyran- , f ferya 'no captus fe aliter liberare non poflet , nifi manum , aut pedem abfcindendo, dtper üt tefte Cardinale Lugone Difp. 1o. N. ^ d 22, commuinis fententia docet , qui id- B ipfum etiam cüm Molina , Leffio con- ftthpoy tra Turrianum , alióíque extendit ad Qhanta -dllum cafum, in quo tyrannus alicui mi- pl 'naretur mortéin , nifi oculos fibimet ipfi ptopt eruat. B ! liceat dire&té b 2494 * Pren,2, Etíi nunquam - fit o occidere femetipfum, némo tamen ob- Ü l&u aut ligatur per media extraordinaria , tj 1 valde difficilia confervare vitam , nifi hs I eadem fit neceffaria,bono reipublicz ex Ut didis Num. 165, : Quod tamcn aliqui ; Q limitant ad eum cafüm , quó Superior firi praciperet Religiofo , ut tale remedium U t, Con- lUf ad vitam goynfcryandam adhibea Frariufn / [ l AT DifpitaHo VIH. Artic, V, 6![' ltl Ü trarium tamen fentiente Card. Lug, có, Qs quód jurisdictio Superioris fe hucexten- dere non videatur, cüm alter voverit o- t flli'ïþ;1 C ts bedientiam juxta Re gulas füi ordinis, quz ad iftà non oblisgant. Pratereà li- COnf citum eít , femetipfum manifefto peri- od culo' mortis exponere , quando adeít lId 0. Itüg, [ caufía fufficiens id faciendi. Hinc tefte Letlio tempore incendii , quo quis cer- Yi d) at tiffimé periret, nifi ex eodem fugiat , n poteft fc aliquis licité projicere ex fene- du ftra,. fi adfit aliqua fpes hac ratione con- tt p fervandi vitam , licét ex ipfo lapfu gran- QU de periculum im mineat hujus amitten- (ï/O«N» €; fi tamen illud non fit tam certum , qiit quàm imminens ex incendio. i Similiter tempore famis poreít quis ex motivo ii vt charitatis licité cedere panem unicum 2 prafertim fi alterius víta preponderaret fnti propriz vitz, adeóque fubditus licité ad coníervandam d Principis vitam interpo- vt t 2 nit corpus füuum , ut eündem confetvet ab i&u lethali immunem ,. imo ad ifta l, anlt l datur aliquando obligatio ex ju(titia, nama 9, " miles in bello jufto non potett licite/de. j t relinquere fuam ftationem ad defenden- vt dam urbem, aut caítra neceffariam , & t fimiliter Parochus obligatur ex juftitia, ut fuos non deferat temporeincurs(üs ho- h FCD üium, autgrag"antis peftis, quando pre- t q2a fentia 612 qratiatus de jure & 7ufiitia. fentia illius neceffaria e(t ad falutem as ninete nimarum, modó fit fpes probabilis, quod T r jaduram vitz füz obrenturus fit fa- men ) lutem proximi, nam feclusá tali fpeim- v p prudenter fe exponeret periculo vitz. minil curien Obligatio non quidem ex juftitia , fed ex ;charitate incumbit etiam aliis, qui falu- ficit] fan l tem proximi rcmediis deftituti curare offünt. farem Pranot. 3 . quód fimiliter homininon fenom 495 competat dominium proprictatis in vi- Qimen f tam, aut membra alterius ex di&tis N. Tiort 156. eti eidem competat dominium ju- fitrefy tifdi&ionis, adeóque judex malefadto- oblato - res licité occidat, aut mutilet, fi pocna ftY,; non excedat menfüram delidi. Quam- ia ( vis autem re ipfa nocens tum antce, tum has atam licité po(- poft fententiam legitimé 1 ww fit carcerem effringere , íéque intutum pord récipere fáltem tünc, quando eidem im- fkenía minet poena mortis, aut alia valde gra- ocdd vis,üt triremium &c, ütcommunis fen- propri tentia docet, & id etiam ulteriüs exten- qdre í ditur, licét eàdem occafione fimul eli- &tel berentur alii captivi, üt cum Leffio af- u firmat Cardinalis Lugo Difp. 40. N. 46. J excipit tamen, fi talis fe juramentó ob- n tj ligaffet , quod é carcere non fugere, aut Quin dimiffus redire velit. Quodjuramentum mim, tb E potle nihilominus relaxari, fieide -'tlltp tnine ] 613 h*'m h D)/putam VIII . Artic. VI. mineret poena mortis, ceníet Sanch. lib. "od i 3.in Decalog. Cap. 11. Num. 36, non ta- men jufté captus, aut condemnatus po-- iil tb teft per violentiam refiftere judici, aut miniftris eju(dem , .eos occidendo per- VN qul ü cutiendo , etíiinon teneatur, imó nec licite po[ïït juxta probabiliorem fenten- l CUW tiam fibimet ipfi ex mandato judicis in- NX ferre manus violentas fe occidendo, ve- COU QUl us nenum bibendo, mutilando &c. plerigs tamen fatentur, quód condemnatus ad A AR mortem ex inedia fübeundam licité pofz fit rcfpucre cibos femel,iterámque clam Mitdo Ípt oblatos, üt Cardinalis Lugo citatus affir- mat N. 3o.quia fcilicet in tali cafu non . (um infert fibi proprió loquendo manus vio- T Jenta$, & acceptando cibum unà; alte- w ráve vice oblatam mortem effugcrcmon T : poteft, His itaque premiffis, quibus o- (b ftenfum , quoód nunquam liceat jrecte LUA occidere fcmctlpfum neque tituló jurís f proprietatis poffit occidi alius,peculiaria p circa injuriam in bonis vitz cxpedlcn- Lmul j da reftant, Igitur i Ó Quazr. r. Quid, & quotuplex fit in- 496 - n.N h juria in bonis Vitz? Refp. fatis conftare cmo j ex di&tis , quód hzc injuria aliud non fit, Qp quàm iniqua Izfio in bonis vitz, fcili- m cer hominem intrinfecé con&ntucnubus, joio^ aut perücu:ntlbus, ideoque cüm hazc ] bona Qqs Y 614 Trallatus dejure - juflitia, L (eiien bona principaliter dividanturin duas claf- fes, fcilicet in bona animi ; & corporis , « vt qeingy .'quz intcr (e ípecie. differunt , unde fe- qmtur etiam ipías injurias fpecie differ- inillo| rümi re , quod ipfum ulteriüs dicendum de- injuriis in bonis animi fpcctc diverfis, tnuni Igitur de his advertendum primó , quód at gravxtcr peccet contra Jufhnam qUI VC.4 Qu deminà ncficxo», aut alia ratione alterius memo- nam nocmum &c. dcftruxt, aut no- fetmi tabxhte: minuit, rtend Secundo, qui alterum in rebus ad animz íalutem pertinenti- [ fübicà .bus, veletiam in profams artibus, & fcientiis non in(truit , aut inftrui non fa. ceptic cit, quando ad iftud ex juftitia obligatur tred ratione officii przfertim (tipendiati, aut Qu la ex peculiari pacto,. prout obligantur tu- vtintn tores , curatorefquc tefpe&u pupillo- fo.s rum, & minorennum , artifices refpe- ls éu tyrooum , praceptores refpedu dift- V Qu cipulorum , Parochi refpectu fubdito- Qu rum. Tertió, qui alterum vi, aut frau- bona de indacit ad committendum »peccatum it hor nrortale ,. quantumvxs oppof'tum alteri V j virtuti , quam juftitiz , üit ad blafphoc- lüpte miam, quia. fcilicet per viai, aut frau- Cl 'dem in gravi matcria (empcr alteri fit RU gravis injuria ,. contrarium dicendum, b ! fi per blanditias, munufcula &c. aliusad lh pcccatum mducarur, quia tunc illi con. & fentien- l. [ Di]Wtatio ün. mic; VL GI * lii | fentienti non fitinjuria." Quarto, qul i | i per vim, aüt fraudem alteturn impedit , ne ingrediatur ftatum Religiofüum , aut WT h füdni in illo perfeveret, in quo cafu fieri inju- riam ipfi quoque Ordini Religiofo com- t dni munis fententia tenct , fecus autem, fi li g abíque vi, aut fraude id contingeret. ) QUy. [ Quintó , qui alterum per vim, aut frau- CT | l dem inducit ad ample&tendum ftatum de- AUE terminatum etiíam.Religiofum , ubi ad- littrm vertendum eít, quod Tridentinum Seff. ht 25. de Regularibus Cap., 18. omnces illos i, l fübjiciat anathemati , qui foeminam ex« l 0l ceptis cafibus in jure expreffis coguntin- Ht gredi monafterium , aut volentem finé Il dit Hzc brevi- cauía legitima impediunt, NU ter infinuáffe füfficiat, qua apud' Mol. lh tom. 5. tra&t. 4. Difp. ;o. & fequ. con- du tra Leífium lib. 2; cap. 8. Lugonerm in- tezrà Difp, fufiüs addu&ta habentar. * pl l iutgi': Quar. 2. Quotuplex fit injuria quà ad 497 A bona corporis ? Refp. hanc dividi primo Yi in homicidium oppofitum vitz huma- n nz, Secundó in vulnerationem, muti- riafph(ï' lationem , percuffionem, veneficium; i frat captivitatem &c, quxz mortem non. in- ferunt; fed oppofita fünt fanitati , inte- jier :Cnöum ) gritati, aut libertati corporis. Tertió in turpem abufum corporis alieni , & Á jl " TE hgec ulteriüs in varias claffes dividuntür ; feaui Q'(H. ngm 616 Tratlattis de jure c iu/h'tiä. nam primo aliud eít apertum. homici- r (ieni à dium , quod contingit in bello , rixa , duello ; aliud clandeftinum , feu prodi. (icet Qnq torium, quodcommittitur fub fpecie a- micitiz, aut per occultas infidias, fcili- fis, al cet propinando venenum ; aut per con- tias t du&os ficarios alterum occidendo, quod ciemi ultimnm proprié affafinium dicitur. Rur- ol fus'aliud e& timplex , aliud qualificatum, ytl ( quod ob peculiarem perfonz, aut lóci Tatt, circumítantiamn . diverfam fpecie mali- Quat tiam contrahit , cujuímodi eft patrici- ocadet Thom dium , quó perfona fanguine, aut affi- nitate conjun&a occiditur. Huc reyo- i, aC catur juxta plerofque proditio patrie , & qui d czdes Principis facta à (übdito; fimiliter wl hómicidium qualificatum eft, quod ma- TIngeen litiam facrilegii continet eb, quód per- Quo fona fit Deo confectata , cujuímodi eft ter czdes Clerici, aut Religio(i &c, vel co m- httyr miffum inloco facro , àt templo , coc- didii meterio, monáflerio &c, Secundó muti- Qp j latio alia dicitar enotmis, quà fcilicet (lht, membrum aliquod principale tollitur , àt t Q] pes, manus , oculus &c, alia non enor- ta) K mis, quà tollitur digitus, aut articulus ; Wi ejusdem. — Utraque poteft effe fimplex, | dinl aut qualificata, uti de homicidio did&um' | Läff.; NI eft , quod ipfum proportionaliter appli- ffioni, capti- liti c,and'um vïulnctauelni, percu D »vita-) hi - li Es ' Di/putatïiaï VIlI. A/r*'t'ir. VAI."' 6 r/7 um vitati. Xl a Tertió , turpis abufüus corporis alieni fimiliter in varias claffes dividitur, ^ fih h fcilicet adulterium, ftuprum, & quam- cunque apprehenfionem violentam ma- [l ris, aut foeminz , quibus ob eircumftan. UE t tias-perfone, aut loci rursüs divería fpe- mdo»qm, 1 cie malitia accedere poteft, üt inceftus n- t j uhäcawni -ob affinitatem , aüt coníanguinitatem ; | vel cognationem , facrile gil ob perfo- E -pam, aut locum fàcrum. t t '. x ' ,^ Quzr, 3. An aliquando directé liceat Y Id p occidere innocentem ? Reíp. cum D. 4?*8 * hd Thoma hic quzft. 64. Art,6. & commu- li. ni, ac €erta aliorum fententia, íd nun- putzi , quàm effe licitum eó , .quód lege uni- [rmiltt verfali à Deo fit prohibitum Exod. 23. innocentem, &juflum non occides, Ex w p quo infertur primó, nom poffe licite in- p d terfici innocentem , cujus caput poftu- ( lat cyrannus fub interminatione everten. Ml i di civitatem , et(i in tali cafu ju(té poffit UT cogi innocens, ütíemetipfumtyranno u fittat, quia fcilicet pro fervanda republi. !Zci'füï m €a, cnjus interitus aliter evitari non po- g. teft, tenetur femetipfum exponére ma- x nifcfto périculo vitz amittendz, ütCar- «( din, Lugo Difp. 10. N. 114. cum Mol, ij du Leff. alií(que contra Sotum , & Banez af- jicc firmant, nifi fors , üt Lugo Nur. 115. jl * limitat, innocentis vita utpote Princi- w[;: pis L 618 Tralatus de Ture & Puftitia; i uolp(C pis tanti foret eftimanda, ut eadem con ï fideratis omnibus prepouderet. incolu- jp « mitat civitatis &c. Atque hinc patet difparitas, quare in cafa prazdi&o licité jetuc d uthor poffit tradi innocens licét invitus, fecus autem virgo , fi hanc deflorandam ty- nifi i ua d rannus peteret, quia fcilicet iftanon ob- / ligatur ad patrandum hoc flagitium fe (s AU tradere tyranno, ficutin cafü pracedea- ti obligatur innoceas fe exponere peri- (l octi culo mortis. gtum d Infertur fecundó, quód judex probabiliüs non poffit. llCltc illum [igone fntenti condemnarecapitis, quem puvata fc;en- tiá certó noyit innocentem, licét jüxta diredéi allewata , & probata videatur nocens , it, quà xt Lard Lugo Difp. 37, Num. 45/cum kitm, Navarro Leífio , Coning. alií(que affir- UR mat, licét contrarium etiam . videatur i, qi probabile prafertim ob Authoritatem D. igente. Thomz hicquzfít.67. art. 2. & comunem maelt| TT heolog. fententiam, Ratioautem ne- damni gandi e(t, quód judex tolàm tunc pof- UCs fit;.& dcbcat íequi notitiam per allega- XiVi( ta ,& probata obtentam , quando alio- juldpe quin inferenda (ententia aberraret à ve- üttiy ritate. cum gravi danino alicuius infon- ld :tis; ergo quando illi certó conftat, quód m allegata, & probata deducant ad falfita- tiby tem con;un&am cum' damno innocen- ttsin tis, non poterit cadem licité fequi, . Ex Q quo [ 4 " DilputatioVI. Artic.VI. 619 t quo ipío patet difparitas, quare'econtra MTEN judex poflit, & debeat abíolvere nocen- " Cmur tem , qui juxta allegata , & probata vi- ts detur innocens, quia fcilicet nulli licet M , authoritate privatà occidere nocentem, J nifi iniquum aggtefforem , licet econ- lhung tra defendere innocentem , üt ex dicen- ; La I dis patebit, N Jcelte Quar, 4, Àn aliquando liceat indire- 9 It r &é occidere innocentem ? . Refp. Id li- ib u citum effe ex caufa graviffima, üt tefte Al Lugone Difp. 10. Num, 123; communis Ti fententia affirrnat. Ratio eft, quód in- li j diredé occidere innocentem nihil aliud L fit, quàm diredé intendere finem defe - Af of licitum., & honeftum, etíi per accidens yudie conjün&dum cum czde alterius innocer- Y t tis, qui tamen nullatenus intenditut ab um agente, fed hoc urgente caufa graviffi- Qd má eft licitnm, nequecnim quis propter damnum per accidensalicui tertio quan- m nj tumvis innocenti imminensreneturcum graviffima jadura alterius boni, ad quod p ii jus habet, abítinere à tali a&ione ; ergo. u Hinc infertur primoó, quódin bellojufto js t licité dirigatur tormentum ad ceverten- : jar, u am turrim hoftilem ab iniquis defenío-- 1 y ïämü* ribus occupatam, licét conftet complu- res innocentes iifdem cffe immixtos, üt y To unis u i 1:,( curþ Molina, Leífio, aliífque comm fen- 620 Tratlatus de fure e fuflitia. u flf , fententia docet, Inferturfecundó, quód qipat fi iniquus aggreffor vitz fe infante obje- adida &o protcgeret ità, ut alter imminentem ha. abaggrefloreidhum lethalem evitare non confii poffet , nifi unà cum infante confodiat Qam 4 ficcarium, tunc i(tud probabilidis licitum fari ( fit, àt T heologi citati affirmant, Quod ridma ip(um fimiliter dicendum, fi quishofte in- adii fequente non poffit morteminiquam ali- m, Qu terevitare,nifi fugiendo per locüi anguftti, jcié at in quo infans,aut claudus jacens equófu- dimie gientis obterendus eft. Utrobiq; tamen il fore 'Theologi excipiunt , fiquo cafu infans baptizatus non effer , tunc fcilicet lex qui dl N quidal chatitatis obligat ad exponendam vitam propriam pro zterna falute infantis , fi qtopo i, adfit certatfpes, quód hic deinde ad ba- ücenr prifmum fit perventurus. co . Quar. j. An, & quando occidere liceat fa. vel di iniquum aggreflorem vitz ; Retp. Id licitum effe fervato moderamine incul- polli: que td pate tutelz, ür cum D. Thom, hicquaf(t. 64. Árt, 7. communis, & certa fententia miesa docet. MetIn Ratio eft, quia jifta defenfio n contra iniquum aggrefforem cuivis Jure l naturz fit licita, adeóque etiam filío,con- * ao Ditt tra Parentem , laico contra 'Ecclefiafti- , cum &c. nam üt habetur cap. t8, de ho- TOl itl micidio $. ult. vim vi repellere omnes lc. U ges , & omnia jura permittunt, id ta- men x lä( Di)þutatia*Vlll. 4ttit. VI, ,621 QU men ficeri debet cum moderamine inculpatz. tutele non ad íumendam Itj Qs vindidam , - fed ad injuriam propulían. ln dam. nde moderamen iftud'in eo I6 Qu con(iftit, ut major vis non adhibeatur, Vil quàm ad precavendam injutiam nece(- Ddf (p faria fit, ideóque fi hzc fecluío gravio« Yistole ri damno poffit aliter evitari , nulla vis adhiberi poterit,. Ex quibus (equitur pri- lii Xl 1nó , quód iniquus aggreffor vitz poffit licité occidi, quando fimpliciteraliud me- Mi OO t dium (e defendendi non fupereft, etiam(i Tenrm ille foret conítitutus in peccato mortali, "fl i quia fcilicet fibimet ipfi imputare debet, VH quód alterum iniqué aggrediatur, adco- futi, [ que exponat femet ipfum difcrimini fa- MT lutis. Secundó, quód id ipfum ctiam dicendum fit, fi alió: quidem medió, non lt tamen abíque gravi jadtura. in eodem , vel alio genere vita propria confervari i Mi poffit, nifi occidendo aggreffotem, idco- tj rr) l] que tefte Laym., alii(que, Nobilis, aut ::J ;fzfï'mä miles non tenetur fugere, quando id ce- deret in graviffimum dedecus eju(dem, & n Contrarium fentiendum de Religiofo , at aut Clerico , quibus fuga talis ignomi- jfllo t nioía non eít, quin imó de Nobili, aut datdi milite etiam, fi aggreffor (it ebrius, aut P.lg,dt " infanus , nam talem fugere non e(t de- b g decus, CTTertio, quód idem dicendum ; :: Ron l 1 - 625 : Tmäkm,; defure c» Zuflitia, ( non folüm de a&tuali aggreffore, fed e- y n tiam de illo, à quo mors iniqua certiffi- idp. à mé imminet , ut eadem alirer declina- modet: ri non poffit ,. nifi preveniendo, quia habetü fcilicet nemo tenetur primum ictum; aut periculum illud expe&tare ab aggreffore, od etiami qqö Íemel admiffo vitam, non poteft coníervare , ex quo tamen minimé fc. deranit fendeni quitur ,quód innocens ad mortem dam- natus licité poffit occidere judicem, f£al- (icendis (idereli fos teftes, aut miniftros, quando fenten- tía materialiter iniqua, formaliter tamen, do hic| dirit feu juxta allegata , & probata jufta eft , quia fcilicet in tali caíu judex fert licité, clinar n ad proy & exequitur fententiam, neque occifio judicis, aut teftium cft medium oppor- t Ny Va t tunum ad confervandam vitam, & pro- inde non. fervatur moderamen inculpa- g agerei tz tutelz , ut meritoó per Alexandrum VII, damnata fit (equens. propofitio 18. defenfi icet interficere falfum accufatorem, fal- quer Íos teftes, ac etiam judicem , à quoini- [cietà qua certó imminet fententia; fi alià vià ttnqi non poteft innocens damnum evitare, timat Qu Quattó, quód illum occidere non liceat, qui aggreffus defiftit ,. aut fugam arripit iti d €ó, quód tunc non ampliüs fervaretur r debitum moderamen, (ed homicidium dj tàle effet vindicta , Juti prout ex tgxtu)(upc- riüs allegato conftat, Qj Quæ'r; [ Iþ;k. j : vDi/pïutatio VIII, Artic.VI. 623 g ] ,. Quzr.6, Anetiam iniquumaggreffo. 91 Inllqmmm rem famz , aut honoris occidere liceat ?^ L TM Refp. affrmativé , dumimodo fervetur nitndom ] moderamen inculpatz tutellz. Ratio IDl habetur ex fundamento addudto Num, Eu przcedenti, & confirmatur ex eo, quó 1 0n pm*» etiam iniquum aggrefforem fervato mo- du deramine predicto occidere licearad de- rtendn fendenda bona fortunz, üt conftabit ex Mitn, i dicendis,; hinc fequitur primó, quód oc- tbl z cidere liceat iniquum aggrefforem, quan- Vi do hic honorem alienum fa&is aggre- i d, ditur ità, ut gravis ignominia aliter de- trfen lt clinari: non poffit , üt Càrden. Diff. 2t. ad propofitionesab Innocentio XI. dam- TM Id qpot natas Num. 43, aliique affirnanr, obfer- vantes tamén, quód plerumque contin- m i. t gat, ut jufta defenfio contra iniquutn Meundnt aggrefforem honoris conjungatur cum gdio defenfione vitz, quod Carden. citat. fe- quentüj exemplo exponit : fi quis enim t ]i fciret alterum infidiari thoro conjugali, eümque ventürum circa horam no&is g li yp t decimam, poflet illum adjanuam domíüs evaginató gladió expe&are, quód(ipro- vl jg;mäüiþiï inde alter ingredi vellec, eámque in (i- nem gladium ftringeret , tunc eo ipío j t tonicit defenfio honoris, & thalami conjugalis jungitur cum defenfione vite &c. ^ Se- cundo, quód licité occidi nonpoffit, qui folüm ( - E 624 Tratlatus de 7ürb & fuflitia ; j folüm minatur gravem infamiatm per ca- lumnias , aut alias injurias verbales , ut qoqx Carden, citar. affirmat , quia fcilicet talis ial occifio non cít medium per fe ordina- fent p tum ad defendendam tamam, & prate- - fünt p rea adhuc dubium e(t , an calumniator occidt fit obtenturus fidem apud audientes , ut fido: exinde fequatur infamia, Hinc per Ale- tilis oc xandrum VII, damnata eft fequens pro- vt pofitio 17. licitum eftReligioto, vel Cle- . ld rico calumniatorem gravia crimina de fe, At a vel de fua Religione fpargere minantem & met occidere, quando aliusmodus defenden- mum fo di non füppcetit , uti fuppetere non vi. T detur, (i calumniator fitparatus vel Rc- vungti ligiofo ipfi, vel ejusReligioni publice , (s & coram gravi(fimis viris predicta im. hi, Q pingere, nifi occidatur. Similiter per füet W Innocentium XI. damnata eít (equens 30. : p fas e(t vito honorato occidere invafo- pletur rem, qui nititur calumniam inferre , fi ttut, aliter hzcignominiavitari nequit, Idem Qut quoque dicendum, fi quis impingatala- ia am, vel fufte percutiat, vclpoftimpa- B. Gamalapam,vclidum fuftisfugiat. Neqj obítat, quód in addu&is propofitioni. - MTl« * * ol bus adjeciz fint particule exceptivz It quando alius modus defendendi non fu- . b pereft, fi aliter hec ignominia vitari ne- non Wty quit , quia ícilicet ha& acceptiones funt E » 'ul ni/þurïfia VIH, Artic.VI, - 625 li W fünt re ipfa de fübje&o non füpponente, ideóque licét füb predicta-limitatione , L ts ^ ütaliqui putant , propofitiones illz ef-- fent fpeculativé probabiles,! non tamen ,. funt practice probabiles.. Tertio, quod GQ TM occidere non liceat illum, qui poft illatam fácto contumeliam fügit , quia fcilicet I UE tális occifió non effet defen(io ad pro- n pulfandam injutiatn eó , quód fugitivus Aedete delinat, neque effetconfervatio, ii d CC aut recuperatio lionoris, quód alterumt TT cx mctu fugitivum occidere non fit lig- num fortitudinis, vel magnanimitatis , K 000 i ideóque effet mera vindi&aper legemE- vangelicam prohibita, ex quo fundamen- iprbc to damnata eft propofitio 39. fuperiüs ad- t i T ducta. Quartó,quod hucufque di&ta pa- N riter procedant de violento aggreffore du " pudicitie , prefertim cüm hujus jatüra u plerum que detrimcnt/prä ffa-mæ fecam s at trahat. Quzr.7, An pro denfen n M la * dc*ndijs faofmisl fo2 áliquando occidere liceàt : iniquum ag- I 1 grefforem ?. Refp. affirmativa cum cer- ;qzni M tà. Theologorum fententia; f; ferverur M rnoderamen inculpatz tutelz confiftens g in eo, utgrandis immineat jactura in SRUR bonis fortunz , eadémque aliter cvitari nia i non poffit, nifi occidendo iniquum ag- pfa u ; grefforem. - Ratio h::jus eft, quód i i^ 626 qrallatus de 7ure&2uü?ti4. : bona temporalia ad hominis vitàm fint ia principaliter ordinata, ideóque etiam il- gput la defeadi poffintcontra iniquum aggrcí- NY [j íorem , íervato debito .moderamine ; gularit idque ex Cap. 1. de reftitutione fpoliato- quami jdem: rum , ,& Cap. 2. de homicidio. confir- matur; circa quantitatem vero przdi. mattt &am divería eft Theologorum íenten- ad ott tia, ctíi in co conyeniant , quód per fe Don loquendo major quantitas fit neceffaria quda ad juftam occifionem furis , quàm re- polita quiritur ad conftituendum furtum mor- doerh tale, unde.Sotus, & Molina negant íuf- dmny ficere per.fe. loquendo ad juftam defen- & vel fionem, & occifionem aggtefforis iniqui violeni 4. vel j, aureos, . Cardinalis de Lugo nec Al vl uidem 10. aureos fufficere judicat, alii Mteytot Cüm vero incertus fit aliud ftatuunt. &t pro Regionum diverfitate valor mone- : Qii, | hinc forté melior regula defutmni pof- fpes d à quantitate fufficiente juxta variam idtum KRegionum :confuetudinem ad fimplex (it4 furtum. capitale , ad quod juxta ftatuta Que criminalia Auftriz art. 84. fufficiunt 25. Wed floreni, & juxta inftitutiones Crimina- Qu les Caroli V. pro univerío imperio Rom, lii Sufficiunt . aurci ; fed regula hzc ma- Vetu jori indagine opus haberet , quia. videtur Q plus requiri ad jufté occidendum furem tü:q nan: authoritate privatà , q-uäm' condem um j Q l TW j -- DifpitatiaVIIL. Artic, FI. 627 tj dum authorithate publica, ^ Hinc infe- u ] res primó', quód merito per Innocen- N tium XI. damnata fit 31. propofitio: re- [ [ ] £ulariter occidere poffüm furem pro quantitatc unius aurei , quia fcilicet hoc (4o Qu h j idem fignificat , ac unum aureum effe materiam fufficientem per fe loquendo ID n iipei ad occidendum licité raptorem ejusdemg non tamen hinc é contrario fequitur , Wt quód aurcus. per accidens füfficere non quum AA T poffit ad licitam occifionem furis, quan- do ex hacja&tura fequeretur graviffimuat Va l lm d damnum alteri ratione paupertatis füze &c, vel étiam , fi accederet graviffima Yi violentia , üit fiquis plebejus alicui No- Agnt bili violenté cum publico dedecore vel- ( lecextorquere aureum, abripere pileum d &c, Secundo etfi furem fugitivum infe- ] Yi qui, eümque occidere liceat,, quando n Ípes alia recuperandi bona non (upereft, u idtamen non fit licitum, fi res iini fit alià vià recuperari. 3b!—ata pqü t pultt Quzr. 8. An hucufque didla fimiliter f tj procedant quó ad juftam defenfionem $05, ( honoris, vitz &c. alicujus alterius contra ol iniquum aggrcefforem ? Refp. affirmati- j hat vé cumIlfung.tract. 4. Difp. 3; Num,69; j t & communi aliorum fententía. Ratio yn o eft: quód tituló charitatis Chriftianz li- ccat proximum in gravi periculo: confti- ondïm"ä " Kr2 tutum Y Y 628 2 Tm'tat;'i de juré e puflitia. [ tutum defendere tra iniquutn aggref- m forem, adeóquel t etiam ipfemer ag« r oem greflor fit proximus , quia tamen ini- quus, & alter innocens, hinc in tali ca« iliene fu licité fufcipitur defenfio innocentis , mend ídque verum eft , licét hic forté antece- d d dentet dediffet caufam aliquam invaden- at bo di iniquo aggreffori, non tamen (uffi- (ui «eientem ad tollendam illi vitam ; ex- i i inde veró non fequitur , . quód feclufis 4 ài peculiaribus circumftantiis , in quibus fum hr fcilicet defendendus effet Princeps , Pa« dieii rens &c, quilibet teneatur cum gravifuo fuppon periculo defendere alium contrainiquum tioptz. aggrefforem, quia fcilicet per feloquen- Meryan do nemo tenetur ad fervandam vitam ; Qüi pto aut bona proximi fe exponere periculo ii y amittendi vitam , & bona propria, nifi t t l alio pa&ó ad hoc effet obligatus. Con- À forti firmatur id ipfüm ulteriüs exinde; quód ditede juxta communiorem fententiàm nermio tus jat teneatur, licét poffit füuam vitam defen- Qugis. dere- per occifionem iniqui, aggrefforis Atts l có, quód hotrnicidium fit medium ali- Qum, quod extraordinarium ad vite propris& ponde confervationem ; nifi forté iniqué inva- amign füs effet perfona neceffaria bono Rei- ij publice, aut conflituta in peccato mor« a tali ità, ut falutem zternam amitteret ; ' fllppm occie mü confcrvc:- vitam 'tcmporalcm enado ;! Qu l 'ixi/putaräa VITI, Artic, Vh, €29 ,";W!gnr- dendo iniquum aggrefforem, « Et hac proportionaliter quoó ad iniquum aggref- n forem hónoris, pudicitiz, aut opulentiz d alienz intelligenda funt, in quibus ta- iimm "T men circumf(tantiz magis urgentes, quàm ad defendendum honorem, pudicitiam, " aut bona fortunz requiruntur. n ( —Quzr.9, An aliquando liceat procu- fo4. lit; u rare abortum faltem ad defendendam vi- Qd tam, aut honorem matris ? Refp, cer- bb tum primó effe , quód nunquam liceat i, dire&té procurare abortum , licét foetus D fupponeretur necdum effe animatus. Ra- C tio pre cateris efficax, üt Card. alifque bhur obfervant, exinde defumitur, quód, fi- VRs cuti pro nulla circumfítantia licitum eft al dire&té procurare pollutionem, utpote wl ex fine intrinfeco naturz oppofitam, fic m u à fortiori non liceat in illa circumftantia j qïä dire&é procurare abortum eó , quód foe- 7 10 tüs jam femel uteró conceptus, fit longé uad magis ordinatus ad propagationem ge- | g/aäïis nerishumani , quàm femea necdum re« n ceprum. Certum eft fecundo, quód pj proinde nunquam liceat matri ad evitan- jgei dam ignorniniam, veletiam mortem ab o intrinfeco ifninentem, procurare àbortü. oD Ratio eft, quia cüm periculum hoc; üt t fupponitur, folüm ca de cauía ifnineat, g quód Xm—atcr pre gaans fit , hinc ad illud i i Rtrs evi- D T 630 ! Da&amixde 7&&-(5» fuftitia, gltitt evitandum deberer eligi tàánquam me- dium unicum procuratio abortüs, adcó- dotti que hic dire&é intenderetur, quod fern- & ( betür. 1 per illicitum eft. Unde per Innocen- tium XI. damnata eft fequeüs propofitio ad b 24: licet procutare abortum ante anima- fpirit tionem foctüs, ne puella deprehenía gra- Qu vida occidatur, aut infametur ; & hoc tus, ! intelligéndum ob rationem adductam , itdred etiamíi iàütegrz familie, aut communi- mids,l -tati exinde mors, aut infamia immine- ür a ret. ' Certum eft Tertio, quód idem di- tonier acide .cendum, licét fupponeretur, puellam ^ per vim oppreffam fuiffe imprezgnatam, dilcord titi d üt Carden. diff. 22. Num. 39. & fequen- tibus oftendit : quia licét puella violen- marii tum aggrefforem licité poffit occidere , df fi-aliter fe defendere non.poffit, poft n confümmatum tamen flagitium , licité 1N non poteít ad evitandam infamiam , aut teper mortem ab extriníeco imminenterr pro- quiaj curàre abortum , quia fcilicet , directa tti f hujus proéuratio pro omnibus circum- . qeh ftantiis illicita eft. ^ Hinc ulteriüs qif jof Quszr. 16. An in eo cafu, in quo ma- lf tri periculum mortis imminet ab intrin- Wi feco ratione morbi &c. poffit indiredté Q] procurari abortus? Refp. Diveríam efle iniqu 'Theologorum fententiam, & impri'mi'g f certuni qu?dcm ferme omnes tanquam admit« flcp; J D L h Difputatio VII, Avtic, Vl 65t MM l Wtic ädmixutunt', quód illicita fit procuratio abort(s etiam indire&a, quando fztus U , Xt lg. jam fupponitur animatus, fimülque ha- betur fpes certa ,. quód perventurus fit 05 EU. D ad baptifmum eó , quód tunc bonum fpirituale prolis prevaleat vite mattis, t Mi Quódfi autem faetus nondum fit anima- TU t tus, tunc licitam -effe »)')rocurationcm du indirectam abort(üs, fcilicet utendo phar- f mácis, balrneis &c. quz diredé ordinan- Ti ii tur ad recuperandam 'fanitatem ,* aut hiliud Confervandam vitam matris, licét per 0 aecidens inducant abortum. Caterüm Wa difcordant Theologi, an licita fit procu- ia ratio abort(üs etiam in illo cafü, in quo nl matriimminet periculum mortis ratione (it , Affirmativam te- difficillimi puerperii, M. v net Sanchez lib. 9. de matrimonio Difp. tüm i 1o. Num. 9. afferens: nullum à fe fuiffe futin i repertum, qui contrarium doceat, tum j quia in talibus circumftantiis matre mor- nincnr:; /i i W ,';c' tuà foetus nunquam animabitur , adeó- que huic preferenda eftvita matris, tum i quia foctus ipfe eft violentus aggreffor , ag licét folüm materialiter injuftus, adeó- T que ficat ebrium , aut infanum aggref- j ii forem, quanrumvis folüm rnáterialiter iniquum occidere licet, quando aliud jerinc &impnfü. medium fervandi vitam non füpereft , u fic pgritcr lice D bit procurate abortum foe- tus n ( Rr4 635 Traltetts deTure cy Suflitia, : tüs inanirnati: NT Contrarium | defendit Bafilius Pontius lib. 1c..dc matrimonio já 4 Cap. 13. Leffius, Vaíq. aliique, quosfe- moun quitur Didacus Fuentes Difl. 21. ad pro- fequit pofitiones ab Innocentio XI, damnatas tüm, €ó, quód hinc videatur (equi , quód fi-- templ militer idipfum liceat, i periculum mor- tüend tis matri immineat ab extrinfeco ,. licét «lid autem. Cardenas Diff. 22. Num, 22. af- p fignet difparitatem eo, quód.in ifto ca- : piti(o tQvoc fu foetus non fit iniquus aggreffor, nec quidem materialiter talis, uti in primo toidta eafu, nihilominus citatus Fuentes Num, lcilicet 41. id negat; quia ícilicet fcetus jure na- | proto turali exigit debitum crefcendi, & na- - (ondid Ícendi à matre fua, adcóque non eftini- t o quus aggreffor, ne quidem matcrialiter lii y talis. Verüm pra czteris . efficax ratio | ag defumitur cxinde , ^ quód nunquàm qui licita (ir dire&a procuratio abortüs , qui ; ad qt in cafü-addu&o intervenire videtur, ob | | eccid quam caufam. Cardenas cit, hanc fen- | (UGdtU tentiam ampleaitur, 4 | pre .$06 Quzr. ultimó, an , & quando liccat ; n acceptare duellum ?. Refp. Quódfi no- &l mine ducelli intelligatur certamen parti« il culate authoritate privatà cum periculo july vitz , autmutilationis indictum,id licité al li nunquam offerri, aut acceptari poffe, it- p prohi- Ti Ppm lcgibus Divinis, &humanis bitum [ N Y MM 3 D;/P'u' 4tio V"lo Art, le * &2 i M —— "Q bitut graviter, atque infupet Ecclefia- ) flicà authoritate fub cenfuris interdi- nue,qn l Al &um, proutex Tridentino conftat. Hinc fequitur primó', quód duellum forma- ! A tum, quando fcilicec ad certum locum,& l, qui tempus,certanté determinatis armis infti- CUT tuendum indicitur,acceptare non liceattie i, j tuló defendendi honoris , üt exfequenti ln propofitione per Alexandrum VII. dam- hia nata.conítat: vir equeftris ad duellum N provocatus poteft illud acceptare, ne ti- I mniditatisnotam apud alios incurrat;quia Ms u fcilicet ad tuendum honorem fuffcit, fi "l j provocanti refpondeat , fe;non pofle ex Jj ( t condi&o fufcipere duellum utpote gravi- Qdf ter prohibitum.: interim tamen fore u- P bique paratum , ut fe defendat, fialter NT aggredi tentaverit, Sequitur fecundó, L ag quód in illo caíu defcendere quis poflit du ad certamen privatum, in quo alioquin T occidendus effet à provocante , nifi fe a tueatur, cüm in tali caíu alter fit iniquus aggreffor, & infüper huic indulgeat Oc. t cafionem fe defendendi, hinc omni mo-, ^e io, i dé licita eft defenfio. - Sequitur tert g pm'b id àfortiori dicendum , quando inbello jufto ex hoftili exercitu aliquis provocat av &u[p,mmü ad fingulare certamen , quando id fufei- . piendum eft ad erigendos militum ani- 4 p exer- Lm 'S pw" mos, öc propugnandum honorem [ ci; 1S D ! 271 Trallatus de Ture & fu]?i'tid. / um citüs przfertim contra infideles , üt ab exemplo Davidis cum Goliatho pugnan- pcricu jrmi tis conftat ; ídque fimiliter dicendum , fi communi confenfü bellum refolvatur gbort n duellum, ne tantum (fangujnis huma- ped ni effandatur , quod tamen aliqui limi: t d tandum cenfent, (i fpes vi&oria per con- intti Qu .. fli&um obtinende ad ftatum periculo- . fum,aut magis dubium non Wt Ex hucufque di&is ! däducaturf diind ehot . $07 .Conítat i. Quód iniqua , eadémque voluntaria.'lefio quó ad bona vitz hu- pinty mocid Ianz fit peccatum mortalé ex gencre fuo, ídque gravius, quàm lefio quo ad diof bona famz, aut fortunz, nifi ob levita- Cor tem materiz , aut defc&urm fufficientis lonore deliberationis excufetur , cadémque di- Qd U veríam fpecie rpalitiam continere poffit Juxta varias circumftantias , adeóque hi quod in Confeffione Sacramencali fingulariter medi fünt exprimendz, imó predictz injurie jut fubinde fecum trahunt daminum etiam D li non in bonis famz,aut fortunz. * tre . 'Conftat 2. Quód innocens in quibuf: tonfi dam 'cafibus poffit quidem licité occidi Wude indirecté, nunquam veró dire&té, & hoc aW de mutilatione &c. aliíf4; intelligendum ftt fit; fimiliter indire&é potcft fübinde pro. o curati abortus ; hunquam tamen dire- C til Q;&., ' quantumvis fcetus nondum effet .ani- l i ; 'pïä»utatiuf'x'l'i.- At VI. 655 animatus , ideóque in illo cafu, in quo P periculum vitz ,aut fama ab'extrinfeco Lt imminet tnatri pregnanti , procuratio Dj abortís fit illicita utpote directa, econtra ltl procurati poffit abortus foetüs inanima- "ais ti, quando periculum provenit matri ab Qp intrinfeco, fcilicet ratione morbi &c, fe- D f cus autem f(i ratione difficilis paerperii. tl H2c eademintelligenda funt quóad me- dia inducentia fterilitatem, hec fiquidem T ex hoc fine dire&é nunquam licité gfur- o pantur eó, quód talís ufus zquivaleat ho- T micidio , üt cap, fi aliq , uis . de xhomiäi- t Áogid dio ftatuitüur, 177 Conftat 3. quód ad tuen dam vita';n " (f honorem , & bona fortunz licité poffit occidi .violentus aggreffor,- fi. obferve- at t t tur moderamen inculpate tutele , ad quod univerfaliter requiritur , ut aliud d jl medium íe defendendi non fuperfit, & t ja&ura vitz alienz in x(timatione mora- n li non przponderet damno per iniquum aggreflorem inferendo , quod proinde confideratis omnibus circumftantiis per- ii d j endendum eft. Hinc peculiariter quó ad defenforem honoris requiritut , ut al- i n sj ter non folüm verbis, fed etiam factis contumeliam grdvem inferre. tentet , jj t d confideratá difparitate perfonarum, & fi- ür, ul 0 militer quörad bona forfuqæ requirit ut X 656 fm;&atus defure & Puflitia, FE ut éorum jaQura fit valde gravis,eadém- I) 'Q que deíin maralite? irrecuperabilis, hinc fig il prater propofitionem 3r, füperiüsaddu- Gam damnate íünt per Innocentium XI. duz fequentes, fcilicet 22: non folüm licitum eft defendere defen(ione occifi- va, qua.a&u poffidemus, fed etiam ad quz jus inchoatum habemus , & quz Qid nos poffeffuros fperamus ; & 33!licitum lr efttam hzredi , quàm legatario contra $ inju(té impedientem , ne vel hxreditas adeatur, vel legata folyantur, fe talitet qum deíendere , ficut & jus in Cathedram , fiont titio vel prebendam contra eorum poffefíio- qualt nem injuflié impedientem, Ratio dam- nandi patet , quia fcilicet in tali cafi u exce- ff d derctur moderameninculpatz tutelz eó, þtiori, quód füperfit alia via, cadem bonaobti. jutef nendi, & his femel ad D miffis ingumcrïa ii CCf hom;cidia fcq'u:;:r.en'tur. ditip itie c «0056» «b6D0» «0030» 404:» 9050» 8054 ece ftalem [ DISPUTATIO ULT.- AUE ( ht ] NUW De Refiitutione. - d Olftquam per decuríum prefentis ln - ^'Tra&atüs expofitum cít; quid, & toft quotuplex fit jus, & in eo fundata jufti- C t12, L 4 : Difputátio ult, Art, 1. 6;7 !mu tia, ac huic oppofita injuftitia , poftre- t k . mo locó de reftitutione , qua éft inju- mex& ri lllatæ reparano, agcndum eftat. llnocmk " Ij ARTICULUS 1. lUOR t Ht Quid fit obligatto vefltituendi, 65 bíg wmmplex radix e]ufdem ? iUl 7 POT Ren. 1. quod)uxtaD Thamam quæ&. 508 Em 62, Att. r, te(tituere nihil aliud fit, NI ' quàm iterató aliquem ftatuere in polfe(- hm fionem, vel dommlum tei füz. 'Refti- WHf tutio autem , üt cum Taneto Ditp. 4. Modn. quaft. 6. plerxque obfervant, in duplici sluttt fenfu ufürpari poteft , primoó fcilicet in t latiori, prout eft redditio rei alienz five d jure,five injurià habxtæ,t:uiuünodx e(t red- NUA ditio pigtoris, mutui; cottodati &c. red- Secundo in ftri&tiori, qtatenus e ditio rei alienar injufté füblate, (ive dez w inde cadem füblata fit per injutiam for- fnalem, five folüm materialem, (ivered- In - datur eadem, five alia æquxvalens ; &in hoc fenfu-accepta refticutio juxta Tane-. d rum citat, eft adtus, quó - damnum inju- fté illatum compcn(ätur , àut reficitur. yeieti Juxta Layrn. lib. 3. tra&. 2. cap. 1. & ple- ,qii! rofque alios, eft damni injufté illati fe- ul cundüm equalitatetn arithmeticam re. l faura- : 6358 Tradhatus de fure & 7uffitia, jund ftauratio. .Ex quo patet, quód reflitutio ftri&a effentialiter prafu pponatdamnum npto iniqué jllatum alteri, : adeóque differat.à gnqi wit: ioluuonc debita (olum ex contra&u, aut quafi contraötu tum gratuito, rum onc- fervan juri rofo, àt tituló promiffionis, emptionis, an dl &c. etfi reftitutio ftrida fundari poffit immediaté in ipío contradu , quando jntet/ tit, d fcilicet exhoc vxolato mfcrtur damnum firibut alteri. 3'09 Prznot. 2, quod a&xo lllatxva damni t bonum poflit effe vel injuria ftrida, vel folüm i fenfulatiori fümpta, prout fcilicetea- lii on dem opponitur vel juri proprietatis flri. Ecdefi &o; vel accepto in fenfü latiori , rout prtcip de diverfitate juftitie commutativz, le- tzptia galis , & diftributive fufiüs di&tum eft, iontm ; fic Epifcopus .denegans Beneficium Ec- fl clefiafticum .Clerico digniori facit huie s i t injuriam , non tamen oppofitam juftitiae commutativyaz , fed dufmbuavæ,qula Ície butio c licet Clericus quantumyis-dignior alte- Ug 1 g ró, non habet jus ftridtum proprietatis ad tale Beneficium , nifi fortéaccederet t peculiare pa&tum ,1dque vel explicitum, Btne velimplicitum, cujuífmodi juxta plerof- Aftuo que Theologos intercedit, quando Be- hoj neficium per concurfüm , id eft przemif- C Dl fo rigorofo examine inter Candidatos ab Cnls prlcopo confcrcndum eft, nam . indi-. 6- no [ dendo ] l : Dägïgmä ult.. Art, 17 639 [ m*äuüa | dicendo talem concuríum femet ipfum. lm reciprocato contradu Epiícopus obli- tj r gat, quód Beneficium digniori conferre vclit: Unde Laym. cit. Num. 4. ad ob- 0 g. Íervandum diícrimen , an, & quando in- ] Cmpuoæ ' juria (it oppofita juftitie commutativz, I i an diftributivz quo ad bona comuniratis l ] qlm& inter fübdiros diftribuendá bené adver-« I du tit,' quód fcilicet alia (it bonorum di« - ftributio ordinata principaliterad bonum t m reipublicz, licét (ecundario ordinetur ad lm bonum privatum illius ,. cui aliquid.ex i ts bis confertur , . ut funt. publica . officia ; t Ecclefiaftica. Beneficia &c, alia econtra lt i principaliter ordinetur ad bonum perífo- hirz, l nz privatz, etíi fecundarió ordinetur ad & d bonum reipublice , üt quando Bellidux j t ípolia ab hoftibus capta inter fuos mili. x o t tes . diftribuit ; juxta.-meritorum diverfita- jnn j tem;. hincin primo cafüu injufta diftri-. - WWM butio opponitur folüm juftitie diftribu- tivz, in altero autermi itur j s t H commütativa. oppon 1 il y f;&i.tiæ p Y^ mmtm , Pr&n,3. Quód certum r ixLobhe gationem reftituendi ,. feu cómpenfandi j1o g D jj j damnum iniqué illatum alteri, prout non folüm ex lumine naturz, fed etiam u^ ex plurimis ícripture textibus abunde jd g ( conftat , unde juxta regulam 4. juris in, efti- L iuï 6. non dimittitur pc;catufn , Rifir tua- p * Y o Tracdatus de Pm e fuflitia, t n &atur ablatum :- que regula defumpta *t ex verbis S. Auguftini Epift. $4, ad ggati Macedohium ícribentis : fi res alieda ; ii »ropter quam peccatum eít, reddi pof- tio pf (it, & non reddatur, poenitentia non a- cunda vitur, fed fimulatur ; fi autem veracitet incorr - agitur, non.dimittitur peccatum , nifi ti, t teftituatur ablatum. Ubi notandum, tellit aéints quod allegatus textus non fit intelligen: dus in eo fenfíu , ac fi omittens reftitu- 104lio i eeptilol tionem abíolvi non poffit à peccato ans tecedenter cornmiffo, quó rem alie: puotis. nam, furtó, rapinà, aut alia ratione ifi licet üt Qus i juftà accepit, nifi priüs eandem reftituat; fed quód neceffaria fit feria voluntas re« n la ftituendi, & abfolutio Sacramentalis non lt que tollat obligationem re ipía poftimodüm um d faciendi reftitutionem, ideoque hac ne- Qudm ccffaria eft ad. falutem, non quidem - at t neceffitate medii ; . quà ratione neceffa- dibemi rius eít baptifmüs ,. ità at eádem incul- tlotatis pabiliter omifsà , aliquis falvari non pof- Dito fit, fed tolàüm neceffitate precepti eó, Atiye j quód fola culpabilis omiffio reftitütionis T tom impediat falutem, An autem przce- La hi D ptuüm obligans ad reftitutionem fit affir- mativurb, an negativum, an vero ex Aj utroque mixtum , divería eft Theolo- ftg, gorüm fententia; hujus tamen Contro- Euf quid- l vcgt?æ rc(olqtio dependet ex eo : - nam z j i Difputatio ult. Art;c.'(;' *84:' l" i nam nomine praecepti affirmativi , && hi T negativi intelligatur ?. nam fi preceptum | IT affirmativum dicatur illud, quod prima- il DT 1 tio precipit adum pofitivum , etíi fe» cundarió prohibeat alios actus pofitivos M t , i incompoffibiles cum obfervantia prace- pti, tunc dicendum , quód przceptum Qd ll reftituendi (it affirmativum ,. quia dire- Ls &é intendit reparationem damni iniqué tll ab alio illati , üt conítar à paritate prae od cepti folvendi debitum ex contractuem, j t d ptionis , quod pariter afhrmativum eft , h ttri licét utrumque (ecundarió prohibeat a- epief &us incompoffibiles cum reftitutione , TTR ut folutione debiti ; unde D. Thomas &tl ton hic quzít, 62, art. 8, ad 1.ait: . prace- dmyün ptum de re(tiftutione facienda , licét fe. quuit cundüm forrpam (it affirmativum, im- w gt plicat tamen in fe negativum , quó pro« j hibemus rem alterius detinerc, » His præ-» ii notatis Dico 1. Sola violatio juftitiz coxmmui. r d ï,,g KT. ' [ tativz inducit obligationem ref(tituendi, ) ità communis, quam fequitar Amicus Probas ga Dif. 34. Num, 7. & fequ. yolid tur? nam obligatio reítituendi pertinet ad folam juftitiaim commutativam, fedj ) ) v id Ti ergo. Maj. eft certa juxta communio- rem Theologoórum fententiam cum D. ge us t geit ';"hgma hic quaft. 62. Art, 16. dicen An € 642 Trallatus de Qure & fuflitia, in reftitutione attenditur zqualitas jufti- pmprig tiz íecandàm recompenfationem rei ad uendi mutat rem , & ideo reftitutio e(t atus juftitiae commutativz , quando fcilicet res unius vilplat ab alio habetur, vel per voluntatem al- di. Di terius, ficut in mutuo, vel depofito, vel €ontra voluntatem ejus, ficut in rapina, busf fl & furto; min, autem probatur: obliga. tío re(tituendi ad candem,virtutem per- At tinet, cui virtuti diredé opponitur in- && At um ( juria, inqua fundatur obligatio pradi- ES Qa, & viciffim; nam üt D. Thomas ci- ; fiore in lefi tatus . íed contra, argumentatur: refti- N tutio , ablationi opponitur , ablatio au- juca d tem.eft actus inju(titie commutativz 5 Mj p bitit?. ergo cüm reftitutio pertineat ad folam juftitiam commutativam , fequitur, quód , v fhget fola injuria oppofita juftitiz. commuta- tivz inducat obligationem reftituendi, MT ; Confir, , Oblig atio reftituendi in fen- litet ul d fü latiori fundatur timó in comauta- n, f tionibus voluntariis , üàüt mutuo , depo- teflitie lcej fito &c. obligatio autem reftítuendi in feníu ftri&o fundatur ultimó in commu- i ddty tationibus involuntariis , üt furto , ra- V&tti pinà &c. prout excitatis D. Thomzver- Wly bis conftat; ergo. B ftituendi 1(10!';1 Confir. 2. Obligatio re Olyi potcít effe ftri&ioris juris , quàm fit pro- K di jus alienum ! fn pria obligatio qon violan 4 . pro- x Z A Á hgt Difputatio "ulr.. Artic, 1. 645 proprietatis ;. ergo cüm obligatio refti- tuendi fpectet ad folam juítitiam com- i3&"5 3 mutativam, íequitur, quód ífolz'hujus t r&a M. vip]atig indq;at leigationem reftituen- *l Dicoa. Duz Q i. j folüm funt radíces, in qui. f12- bus fundatur obligatio rc(tituendi in fen- UTO fu ftri&o, fcilicet res accepta, & inju(ta Ht acceptio, ità cum D. Thoma bigquaft L) r 62. Art, 6. & 7. communis T ologo- ihynl Ts rum fententia. « Probatur: nam obliga- tio reftituendi in feníu ftri&to fundatur ts td in lzfione juítitie commutativz , feu in- Atta juria. ftridé tali, fed hoc ipto: ergo. Iu2 Maj. patet ex Num. priori. Min, pro- at um batur: injuria illata alteri in fenfu fiti- ii &o, veleft folüm materialis, perquam LY fcilicet inculpabiliter detinetut res alice vluni, na, vel eft formalis, per quam culpabi- Bd liter ufürpatur ,. aut deftcuitur res alie- Tifoumd na, fedin primo cafu. datur obligatio yun, p reftituendi ex fola re accepta ,. quz ad. giosii huc exiftit penes alterum ;. in altero ca- T fu datur obligatio reftituendi ex injufta, jhno, acceptione; ergo. . Ubi advertendum, hgt quód predi&dz duz radices fint quidem mutuó feparabiles , nam fübinde datur od t obligatio reftituendi ex fola re accepta , m ficut contingit, íi quis bona fide emat j d equuimm fürtivum, nam.;poftmodum ob- E th F tentà Tradlatis de Qure & fuäirïa. 644 tentà notitià, quód equus fit alterius , mvï« Ms datür obligatio reftituendi ex fola re ad- huc éxiftente ; fübinde autetn in fola (, mi iniqua acceptione , quemiadmodüm con- tur p tingit, fi quis culpabiliter occidat equum hered alterius , interdum tamen ütraque radix dittin conjungitur ; prout patet in fure abdu. fraude cente, & retinente equum alterius; qu& du lat autec iverfitas quó ad obligationem illüsad reftitue! E i juxta diverfitatem radicis o- terneqd riatur, dicetur in fequentibus. Tiola t .$13 Objic. i, coütra t« Poteft dari obli- pevim gatio reftituendi , quin eadem fundetur (catio in lz(ione juftitie commutative ; ergo, olliget Ant, ptobatur: nam fi quis vi, aut frau« quem de impediatalterum, nc inftituatur hz- ümad res, aut legatarius, vel officium obti- inende. neatà Principe, aut Beneficium Eccle- üleruis fiafticum ab Epifcopo, tenetur ad fa- allimat ciendarn reftitutionem , üt communis Terg fe fententia docet , fed (ic impediens non wivif violat juftitia commutativam, neque Viditi alter habet jus ftridtum proprietatis ad uem à hzreditatem , officium,aut Beneficium , " tlituer ut hic fopponitur; ergo. n al Refp. N. ant, Ad probationem D. maj. obligatur. àd faciendam reftitutio- ( IU nem zqualem ipfi hzreditati, legato ; D N. maj. «equalem fpei obtinendz hzre- foints ditatis &c, C. maj. D. min. fic impediens « non ! df ! :] wþm» ult, Artic.l. 645 ii L i&ion violat jus alterius ftri&tum proprie- tcmu, tatis, quod alter habet ad haereditatem N C. min. quod alter habet, ne impedia- A tur per vim, aut fraudem ab obtinenda 1l Al fut i hzreditate ,; N. min, & conf, Ratio: . !f dittindianis eft: quia licét per vim, aut Ut fraudem impediens alterum ab obtinen- Itj lptiote da lizreditate &c.non violet jus (tritum du« illius ad ipfamhzreditatem eó, quódal- ter necdum (fupponatur habere tale jus , i violat tamen jus (tridtum ejusdem, ne TT T at pervim, aut fraudem impediatur à con- fecutione rei fperate, adeóque licét non. ii obligetur ad faciendam reftitutionem - P T qualem ipfi hzreditati &c. obligatur ta- men ad reftitutionem xqualem fpei ob- im t tinendz hzreditatis, quz zqualitas con- m t w d fideratis:omnibus circumftantiis morali e(timatione . inveftiganda eft. Quódfi i n veró feclufa vi, aut fraude eundem im. yudi t j W pediviffet, fcilicet fibi praz altero per m blanditias , preces procurando hzredi- tatem &c. non tenetur quidquam alteri jariith reftituere, quia tunc non &um alterius, ledit jus ftgi- j Objic. 2, Violatio iü&itiædi&riButiVæ $14 Tl fubinde inducit obligationem reftituen. j ; lcgalo» diij ergo. Ant, probatur: fi ehim do- .cndz " minus mandet famulo , ut too, aurcos es fervatá pro por- - *diüvribuat inter pau;.)cr, 3 tione $46 , Tratfatus de7ure & fufiitïiïq. 0i tione egeftatis, tunc famulus inique di« TP ftribuens , feu dans evidenter majorem eleemofynam, minüs pauperi obligabi- iterig dem ( tur ad faciendam reftirutionem, üt ple. terta fique affirmant, fed hec iniqua diftribu- tobd tio eft violatio folius-juftitiz diftributi- fitaen v£, nequeenim paupercs jus ftricdtum y qui l habent ad illam eleemofynam ; ergo. fa. Refp. D. ant. Violatio juftitiz diftri - butivz ptout diftinctz àjuftitia commu- ccpton nf tativa inducit obligationem reftituendi, N. ant. prout fimul fubinde includentis fippon juftitiam commutativam , C, ant, & N. Mf nem D) .conf. Ad probationem idem refpondetur, tetentio Ratio hujus eft: quód in cafu predicto pauperes habeant jüs aliquod ftridutn , ttitione Ídque fuündatum in ipfía voluntate Do- t | : n mini, qui mandavit cleemofynas diftri. nf bui férvatá proportione egeítatis. Con- tratium diee ndum effet, (i Dominus non ficüt t d tinet t mandiáffet iftributionem Íervatà. pro. portione egeftatis, fed eandem reliquif- tit(i fet beneplacito famuli, tunc enim hic AeriQ) dans minus pauperi- plüs eleemofinz , bj ficen pon peccaret contra juftitiam commtue tativam , 3deóque non obligaretur ad m ullam reftitutionem; & hinc patet, quid tl tiony ad'alios fimiles cafus refrondendum fit , UT i;t de cxc,cutorïcw teftamenti &c. x Objic. min.p N ] Difputatio ult,' Avtie. 1. 647 TM - Objic, 3. contra a. Non obflante , ; hi Mm quód aliquis inculpabiliter lzdat famam cri'osä alterius per detractionem, tenctur ean- WCm' 'm!x dem deinde reftituere; ergo. Ant. eft db certa Theologorum fententia. Conf, a ? dl Probatur; nam in tali cafu obligatio re- Is hi ftitaendi non fundatur in re accepta , li quia fcilicet detrahens non retinet fa- li i mam alterius, féd neque fundatur in ac- i, ceptione formaliter injufta eó , quódin- tirnd culpabiliter leferit famam alterius Id fupponitur; etgo, T Refp. C. ant. N. con "4 f. 'Ad probatiæ* ! fonitr nem D. maj, non retinet famam alterius tl retentione aliquà phyficà, C. maj. re« tentione morali , N. maj. & C. min. N. frán, i D conf. Ratio diftin&tionis eft, quia li« cét in cafu predicto detrahens non reti- yu neat famam alterius in fenfü phyfico , hus t Jortyt ficut retineri poffünt bona fortunz, re- tinet tamen illam in fenfu morali, quam- lm g ii diu fua di&a non revocat, adeóqne al. qui terum in priftinum ftatum reponit, Objic.4. Siquis fe padtó obliget ad re- 515 ii farciendum damnum, quod forté per f cutm furtum alterius inferri poffet, tunc pu- TE rificatà conditione ad facicendam reftitu- u ii tionem tenetur, & quidem in fenfu ftri« &o, fed hoc ipfo; ergo, . Maj, patet , M min.probatur: nam in talieaíu non ob- i Sf4 liga- 64$ ïïa&an)s de fure e 2(4/!:'64. ligatat ex:re accepta, quia hac penmes EULUR illam non exiftit , üt fupponitut , fed aucu(f neque ex foórmali inju(ta acceptione , quia ipfemet non commi(it furtum; er. Comt £0. Refp. D, maj. Purificatá conditione fliue ledit obligatur ad reftitutionem ftridé talem, fi íe praftitit vadem locó alterius reci- tíam . piendo ícilicer obligationem illius in fe, im / & al C. maj. (ecus, N. maj. & fic D. min. N, [ coníf. . Ad probationem C, maj. D. min. hiac vi juxtà datam Diftin&ionem, & . N, conf, juliia Ratio diftinctionis e(t: quód dupliciter lis, ol aliquis obligare fe poffitad refarciendum jutitig damnum, (i quo caíu illud per furtum liatio alicujüs alterius eveniret. ^ Primó fcili- füt pri Cet precisé prazftando cautionem , & al. d d teri relinquendo jusintegrum, ut non ob- hyrede ftante reftitutione damni ab ipfo fure fa. lpetu. Qa hic adhuc teneatur reíarcire idé dam- hat t num, & viciffim, in quo caíu talis non (titic affumit in fe obligationém furis, adeó- tK qué licét obligetur ad refarciendum dam- dentgs num, nontamen per hanc reparationem tittem damni habetur reftitutio ftri&ée talis. Se- lit d cundó, ut in fe transferat obligationcm b Gl alterius przftando vadimonium pro illo, ET & tunc obligabitur ad re(titutionem (tri- . tittl 4é talem, fic tamen , ut deinde Domi-: E Qüs Wi nus rei fartiv nihil exigere poffit à fu- tis m te, íed jus exigendi tunc mahcat penes illum EO p li 'ni/þumi. ult, Artic. ? 645 lhl H illum , qui vadimonium : Iy ffd hücuíque diáis ; . " præüiytitl., EX Khs fity i Conftat r. quód fola violatio juflitis ;17- commutativz inducat obligationem re- L0j | t ftituendi, quia/ fcilicet per hanc folam leditur jus ftri&um alterius, ideóque e- It tiam reftitutio, ícu darnni inique illati iliif ad zqualitatem arithmeticam reparatio d eít a&tus folius juftitie commutativz ; i D hinc violatio altceriüs virtutis diftin&tz À M juftitia commutativa , üt folius R eligio- T nis , obedientiz, pietatis, charitatis, aut lu juftitiz di(tributive &c, non inducitob.- Á ligationem reftituendi, Ex quibus fequi- tàj d. tur primó , quód tranfgrediens votum MU dandi cleemofynam , audiendi miffam, TT ingrediendi ftatu Religiofuüm non ob- t ligetur ad reftitutionem, quia fcilicetad It hzc praftanda non crat obligatus ex ju- TT ftitia commutativa, (ed folüm ex virtu- (is, d te Religionis, Sequitur (ecundo, quód n denegans fübfidium alteri quantumvisin TE extrema neceffitate conftitato nontenea- [ tur ad reftitutionem ftri&é talem, quan- ægm'onem | do (cilicet obligatio (übveniendi erat fun. ol data in fola virtute charitatis, aut mife.- j i ricordiz. .Sequitur tertió, quod fubdi« yic u- tus non adimplens przceptum Supetio« offl[äfl? ris fimiliter nonteneaturreftituere,quane P virtus J t PCM! do per hanc tranífgreffionem (ola' i obc- - ^ P. égo Tm!ütm' de fure &v juflitia, obedientiz eft violata, ^ Sequitur quar- jred to, quód(i Princeps officium| publicum Áibot conferat alicui indigno, vel minüs digno frquà prztermiffis dignis, aut dignioribus, tunc ürd & iftis non teneatur quidquam reftituere, quia fcilicet refpe&u horum folüm l- Jpik dit juftitiam. di(tributivam, non autem t fein commutativam , nifi fors peculiare pa- &um interceffifífet. Id ipíum fimiliter [ dicendum de Epifcopo, aut habente jus av patronatüs, dum Beneficium Ecclefiafti- ptopt cum confert indigno, aut minüs digno, biom quia (cilicet refpe&u prztermif(fi digni , fitmat aut dignioris folüm l&dit juftitiam diítri- piq u tivam , nifi fors Beneficium per con- Qu c á cürfum fuiffet conferendum. Ed tipicon $18 .Confílata. quódfi per unum, eundém. f d que a&um fimut violetur juftitia diftri- r butiva, & commutativa, tuüc detur ob.- Tigsty ligatio reftituendi , fed folàüm eatenus , £ontt. quatenus lzía e(t juftitia commutativa, quitur hinc fequitur primó , quód(i Princeps tniore confetát officium alicui indigno, feuine- iboff pto pratermi(fis dignis, feu aptis ad id Gttü munus, tuncobligetur fübíecuta damna qm re(arcire non. quidem iftis, íed com- - muhitati, aut rcipublice ; quia fcilicet nf Ü Princeps ex juftitia commutativa: et- p ga, Rempublicam tenetur pracavere ne.- i fia-mna ejufdem , & confequehter te tüut (tt X L] Difp'uta?fo tlt, Artic, Y, 6;t WW : téur eligere dignos prztermiffis indignis fiq fuüb obligatione refarciendi damna, fi qua li fequantur, nifi ipfimet indigné promo- D. Mi ti reftituant , ür juxta omnes certum eft; & idem etiam dicendum à fortiori de Bl Epifcopo, aut alio habente'jus patrona. u tüs, dum Beneficium Ecclefiafticum con- Vitty fett indigno, nam fimiliter obligatur re- ii farcire damna Ecclefiz hinc emergentia; htj f an veró Princeps conferens officium di- gno pratermiffo digniore teneatur ni- t hilominus reftituere ipfi Reipublicz, af- - Vg firmat quidem Efparza hic quzft. 45. fe il plerique negant cum Amico Difp 34. €o, vy:r:an-' quód communitas non cenícatur Prin- [ qia. cipi contuliffe poteftatem conferendi.of- ficia dignioribus füb onere juftitiz com. g u | matativz, & coníequenter bic non oD. xcm*l l ligatut ad reftitutionem eó, quod pectet n tll!lllh,i contraíolam jüftitiam diftributivam, $e- )mmumiv:,»x quitur fecundoó, quodfi dignur, aut di- Vi g gniorem aliquis vi, aut fraude impediat piti ab officio, aut Bencficio obligeturad fa- TTE ciendam illi reftitutionem«equalem fpei; ul quam habebat de obtinendo officio, aut l & Beneficio, & quidem f [0] üm confidera- j (l tó exceffü illius emolumenri, quod fu. at t pra ftipendium, aut fuftentationem offi- u cio, ant Benéficio cortefpondentem ha. bceret , üt hic Efparza obfetvat; quia íci- ii ttürv Icet 6fi Tralhatus deurg &» fuflitia, licet tipendium, aut füftentatio noh eft m hflus. materia re(titationis eó, quód alter é Be- x lu$ no neficio, aut officio impeditus, fimilitet impediatur à labore, cui ftipendium, aut tit dl ideo ( fuftentatio teípondet. Quód(i impedi- tis nl tus e(fet indignu$ offició, aut Benefició, , tunc impedientem non teneri ad reftitu- tollis € at vul tionem ullam cenfet Leffius, Mol. & alii «v €ó , quód indignus non poffit licité ac- Ceptare , qut retinere officium, aut Be- díapet neficium.. . .Contrarium fentit Cardina. t0n obl lis de Lugo, quia (cilicet alter habet jus i pred naturz, ne jdem ' diatur, per vim,aut 'frauficm«impg. f ledé qtio ll Zonftat 3. quód omnis obligatio re- .519 ftit uendi in feníü ftrido fundetur in a- ltb aqt (int od &ione illativa damni, per quam (cilicet i telt [4 re ipía, feu effe&ive leditur jus ftridum 'alterius, adeóq; pro folo affe&u nocendi fnaliter alteri, fi nullus fequitur effe&us, nulla eft tts ib It ab obligatio reftituendi, àt cumD,. Thotna certa fententia docet; hinc fi quis acci- li ur dat Petruth erroneé, putans hunc effe ügit, Paulum, cui (oli nocete voluit, nonte- Xt tem , nebitur quidquam reftituere Paulo, fed litde Petto. Sic i quis detrahendo intendat It ledere famam Joannis, fed 'eandem re Vate ( ipfa non lefit có , quód audientes non ii crediderint detra&ori , non habet obli. tdit : edica mm gati.oïncm reítituendi famam;; pr non- . Wn[ hj A Difputatio ult, 4rtic. 1, 6;5 lll)M ed nonnulli affirmant , licét (equeretur ef- LA fc&us aliquis , . quando tamen hic fecu- 'n[lk! tus non eít ex affedu nocendi alteri, li- W cét aliàs precefferit affe&us eju(modi , li lUJpe idco fi quis putctlatcwc feram (ub virgul- BCI]C (g] tis in fylva , cüm re ipfa ibidem lateat lh. hoftis c)ufdcm quem pridem occidere, TAT aut vulnerare ftatuit , ei)detnquc ia tali Lb cafu: vulnus inferat , imó poftmodum hr defüper etiam gaudeat, cenfent cundem Vr non obhgan ad üllam reftitutionem, quia hibtllüi | in przdi&tis circum(tantiis a&ío læüva e- juídem non praceffit ex a&tuali mrcmm. iniy ne ledendi hoftém. Caterüm cüm a- Mib &io illativa damni poffit effe aut forma- iter, aut materialiter injufta , hinc duz QUE ts funt radices, in qulbus fundatur obliga- juy tio reftituendi (cilicet res accepta, & for- maliter injufta accepno quz duz . radi- hod d ces fübinde conjunguntur , (übinde au- UMT tem ab invicem feparantur , imó inter- lgitt dum una ratio fuccedit alteri, prout cone "T tingit, fi quis ab initio boná fide occu- pet rem alienam, putans hanc effe (uam, T thl[d deinde. veró certé cognofcens effe alxc- nam, nibilorminus ftatuat eandem. ren— hi nere fibimet ipfi, tunc fiquidem pcima um iees t radici re(titutionis fcilicet réi acceprz fuc- cedit altera, fcilicet iniqua acceptio, de ao utraque igitur (cqucnnbus articulisagen-, l præl dum (t. r A L d u ^ 654 raatus de fure ?uflitin: Pren ARTICULUS If son (ol [deat 1 obligatio reflituendi.ex. : szd /fít dentet | ,/f*lä re accepta ? qui dor titgits $20 Raglriot.;l. cjtiöd hic fit quzft, de ob- [enam A ligatione re(tituendi, prout hacfun- datur in fola re accepta feclusà fcilicet (s il formali injufta acceptione, deftru&ione, buiffet , n fde aut retentione eju(dem, adeoque hica- gitur de folo poffeffore bonz fidei. Ad- jfuos vertendum proinde, quod res aliena du- fquider pliciter penes alterum exi(tere poffit , tenus ) Tultenta nempe velin feipía, velinfuo equiva- lenti, eatenus veró penes alterum exi- Quà 4di ftit in fuo zquivaleni, quatenus alter re ttm, f ipía re aliena fa&us eft locupletior, pra- diatis l Ícindendo tamen hic à fru&ibus ejuf- B dem;, de quibus alibi peculiariter agen- verbisfe dum cft, ^; Declaratür hoc ab exemplo: videtor fi enim Petrus bona fide emat equum "0gate furtivum Pauli, e&mque ulteriüs bona t fiui fide, & pari pretió vendat Joanni ,. tunc misiml equus alienus neque in fe; neque infuo - Wiletio zquivalenti exiftit penes Petrum , quia * Wt h hic nullatenus ex re aliena factus eft di- Ktttan tior, econtta fi equum furtivum acce- ln piffet dono, eundémque vendidiffet Jo- ,-üdfm anni, tunc equus alienusexifteret penes Pra Petrum in zquivalenti, fcilicet in pretio, - Wn[ Pra- quó Petrus fg&us ett ditior. li 6f$ ! Dijputatio ult. Artic, I; j Prznot. 2. Quód aliquis ex re aliena yair, ! ln nori folàüm fiat locupletior , fi plus pof- fideat in bonis fortunz , quàm antece- denter poffederit, ut in cafu addu&to c- | U ü' dto, qui donati, & poftmodum venditi con- tingit, fed ctiam fi confumendo rem a- J gt lienam pepercit fumptibus neceflariis , lid (j quos aliás de bonis proptiis facere de- lr buiffet , pront contingeret, fi Petrusbo« Wtl na fide occupans hazreditatem alienam , AU. A in fuos ufus eandem abíumeret , tunc f fiquidem eatenus fieret locupletior, qua- ltyli tenus. pepercit fumptibus neceffariis ad TT fuftentationem quotidianam, non veró Jem «t quó ad exceflüum ultra hanc füftentatio- Vsddtt nem, fi quo cafu intuitu obtente hare- M. ! ditatis lautiüs vixiffet, quàm antea, üt fs W L. 25. ff de-petitione hzreditatis $.. 16. A verbis fequentibus ftatuitur: in eo faQus l L but; videtur locupletior , quod folebat ípfe : enuu us erogare ante delatam fibi hereditatern, T ut, fiquid lautiüs contemplatione heredi- hus tatis impendit, in hoc non videatar lo- cupletior, in ftatutis veró fümptibus fuis gt Ms W videatur factuslocupletiors utigue enim uh&u&fü , licét tam lauté non erogáffet , aliquid ta- men ad vidum quotidianum er / m fic lex citata. ogáfle to i qgü&l&l&ïlþ Sed ulteriüs Pran. 3. Quód, fi forté ad confervan- $22 ol fuiffent i« f dam rem alienam þona propria Ü ! impen- 6£6 Tratlatus de fure c fujlitia. [ e: impenfa, tunc bonz fidei pofleffor quà ümn ad folum exceffum lucri ultra easdetn ex- ii penías fiat locupletior, prout ab exem» heret,| plo oflenditur : (i'enim Perrus tanquam hzres bona fide occupet domum alic- infsn exiltit nam, eámque impenfis 100. aureis re« ftauratam. pretió rooo. aureorum ven. fim eíl dat, tunc folüm quó ad 9oo. auteos fit j pettc fnc f& locupletior, quia hi foli detractis expen- fis (uperfunt. Quodfi tamen ex eadem giadt futtivan domo occupata fimul aliud emolumen- tum percepiffet, parcendo (cilicet in a- donavit lio genere fumptibus neceffariis, quos tiullám , Guslit aliàs é bonis fuis facere debuiffet, tunc emolumentum à factis expénfis detra- n alic hendum eft, adeóque fiin hoc caíu, (ci- qie in licet fpatió unius, anni inhabitáffet do- st mumalienam, |habitatione «fítimatá 5o, iipfum autcis, alioquin ad huncfinem folvendis, Türm eq tünc 900. & jo. aureis fuiflet factus lo- pretio cupletior. j iptf 323 uzr.1, An ', & quando detur obli- ! pispret gatioreftituendi ex (ola re accepta ? Refp. lts efe cum certa, & communi Theologorum Q occ fententia, hancobligationem folüm da- lime re ziinecocaíu, in quo res aliena , vel in Tttti, femetipía, velin fuo zquivalenti exi(tit pushs penes alterum tanquam bonz fidei po- &hm. Íefforem, (cilicet abíque formali injuíta dentet Ratio hu- n acccgtfmnc, aut retentione. - / l h- ! jus 'Rul Difputatio ult. Artie. 1 þGf? ln jus eft: quia innocens non obligatur fuó H " damnó reparare damnum alienum , fed lls obligaretur, fi in illo cafu reftituere de- Ut ; beret, in quores bona fide occupata neqs W in fe, neque in füo equivalenti ampliüs O U exiitit penes eundem , quod utique fal- D v fum eft, unc fiquidem ità res fe habet,ac ET fi penes illum nunquam fuiffet 5 ergo. Ltj Hinc fequitur primo, Petrum non obli- i gari ad ullam reftitutionem ,. fi equum ts furtivum áccepturn ulteriàs bona fide kdota donavit alteri; neque intuitu equi dona- i, ti ullam accepit remunérationem , ut fa- T Qus fit ex te aliena ditior ; quia fcilicet tf d in tali cafu equas alienus nec in fe, ne- TTR que in füo zquivalenti ampliüs exiftit i penesPetrum. Sequitur fecundó , quód TW idipfum dicendum fic , fi Petrus furti- NH vum equum boná fide emptum eodem Md pretió ulteriu$ bona fide vendidiffet, imà fi per folam fuam induftriam etiam rma- Mumbii- jus pretium obtinuiffet, quia hic excef- gl fus effet fruàus merz indu(trie , quili- , I"Momm cét occafione tei alienz obtentus, legi- timé retinetur, üt. alibi dicendum eft. ii ju ! Tertio, fi equus alienus bona fide acce- ii prus hac durante petiret penes Petrum étiam culpab: I er, üt fieundem impru- j4 fldu POC B- ! déntet occidi [llif ét &c, quia fcilicet ftante l " J m , Mib ! boná fide agebat cut? equo tanqua re ! l 658 . Trallatus defure & 7ujiiti4. . 1€ f(ua, quam non tenetur ex juftitia con. jnphin fervare. ^ fiüione $24 . Quar. 2, Quanam detur obliga tio kc.. ; ftituendi rem,. quando res accepta in fe- jenz , duo 0 métipfa exiftit penes alterum tanquam obliget bonz fidei poffefforem? Refp. cum fen- it alibi tentia cofnuni, hunc obligari, ut;durm cer- ftttio , tó novit rem poffeffam cfíe alienam, ean- ibus, f dem, & quidem in individuo rcftituat (is, qu domino legitimo cjusdem , quampti- [ &h mum reflituere poteít, itàcommunis , fitr loq & certa Theologorum fententia, . Ra- tio e(t: nam hoc ipfo, quód res aliena tüedi t quia ( in femetipía exiftat penesalterum ità , üt qllöd D hic non ob(tante bonz fidei poffcífione nondum obtinuerit dominiüm ejusdem, vítus, ( ko&t t €o ipfo iftud remanet penes priftinura udm q dominum, & quidem quo ad rem in indi- viduo acceptam , üt L. manife(ti Cod. de lum elt fientib Solut. habetur ; ergo. Hinc fequitur pri- qui pen ! mo , quód ftante dubio , an res aliena fit rcipfa talis, bonz fidei poffe(lor non ob- tium ej ii , | ligetur ad reftitutionem , fi adhibuerit Wüdent , fufficientem diligentiam indagandi veri- tatem, nam in tali cafü, quando certum Qiiquà ts invi non eít, rcm poffeffam effe alienam pro- - pter poffeffionem bonz fidei, meliot [ eft conditio poffidentis, üt de prafcri- ly qua ptione di&tum eft. Vlv Sequitur 2. quódfi Qng f b j onz fidei poffeffor per &dificationei lIs ta)fem; D l ?"Mton. -Difpntatio ult, Artic, 1L, 65g implantationem, ípecificationem, con. fu(ionem &c, obrinuit dominium rei a- lienz, non téneatur eandem in indivi- TY duo occupatam reftituere , fed folàma ^ dns obligetur refundere pretium ejusdem , Ug üt alibi fufiüs expofitum eft. — Sequitur ümml WU tertio , quód in rebus ufu confümptibi- I t libus, feu fruitionem recipientibus fic di- | qu:mpri- &is , quód una locoalterius fubftitui pof- fit, & habere illias functionem, regula- Vnnti, t riter loquendo non detur obligatio refti- d tuendi rem in individuo confideratam , uf quia ícilicet regulariter prefumi poteft ,. pf quód Dominus non fit rationabiliter in- vitus, fi pro fuo tritico, faeno , aut o« st leo &c. re(tituatür aliud zqué bonum in yittum ml eadem quantitate; . Contrarium dicen- dum eft in rebus fün&ioném non reci- STY i pientibus, adeoque Petruslocó alieni e- vt qui penes fe exiftentis reftituendo pre- tium ejusdem non fatisfacit füz obliga- Mi , Tib tioni , nifi ob peculiares circum(tantias prudenter przfumi poffit, Dominum e- ii t qui quó ad hanc commutationem non gt effe invitum,- ? . j Quzr. 3. Quefit o bligatio rc&itüen- . 525 j, not di, quando rés accepta folàüm in equ h l- at valenti exiftit penes alcerum tanquam. - p bonz fidei poffeforem? Refp. cum cer-. « d obligariadfaciendam ta fc.nt)cmi]a, hunc ,tz r i-- ! 7 - Tratiatus de fure d 7:4,?5!24. unerel reftitutionem in.eo genere, & linea, in qua ex ipía re aliena feclu(is fruQibus in- i Qu duítrie tmere fa&us eft ditior, " & qui- dem tenetur .facere reftitutionem ipfius poflt rei accepte Domino, nifi hezc ab eodem furtiy fuiffet jam récuperata, aut certé recue u,.i0 peranda, tunc fiquidem reftitutio fa« dm n cienda effet alteri , qui pretium rci alienz lelp. 4 accepit. . Ratio cít eadem; quz adducta to Dif eít przcedenti ndmero. Hinc fequitur tenca C primo; quód(i Petrus bona fide accepif- Mtio fet dono equum furtivum Pauli, cám- ficmo ( aut d que poftmodum boná fide vendidiffet Joanni. obligetur pretium cqui refti- dimo tuere Paulo, niíi hic equüm recuperáf: in fatgt fet à Joanne, tunc fiquidem illud huic purtate refundendum'edet ob invalidam vendi- Mdver(a tionem. " Sequitur fecundo, quoódfi Pe- (piciot: trus hzreditatem alienam bona fide oc- Cum at cüpatam lautiüs .vivendo . dilapidaret ; que o tunc obiigaretur ad reftitutionem folüm. venti catenus, quatenus faQus effet locuple- Dttad tior, íÍcilicet parcendo fumptibus necef- (icut fariis, quibus aliàs in vi&tum fuum ufus pam r fuiffet, quia nempe fecundüm folam ttim e| hanc quantitatem in zquivalenti exiftit (l hareditas aliena, Tertió , quódfi Pe- tm ]) 1rus bopà fide occupáffet domum alie. tmpto nam , eammque fuis fumptibus reítaura-- fetvar non tam vendidifícc in sg'fg- addudo, tene- i 7 l ^. mpifputatio ult, Artic; V 661 &WI llü téheretur - integrum domíis venditz pre- hii tium refundere Paulo. : tl Mi a - Quzr. 4. An emptor bonze fidei licité $26 " E pofütad vitandam jaduram pretii rem Q furtivam reddere furi, etiam in illo ca- fu, in quo prezvidet, candem ref(tituen. Ti dam non effe fuo Domino legitimo? 16 df Reíp. affirmativé cum Cardinali de Lu- vali go Difp. 17, & communi aliorum fen- k t tentia contra Sotum, Molinam , aliófque. T Ratio eft : quód. feclusó fpeciali pa&tó ilj, i tiemo obligetur rem alterius cuftodire , d aut eidém reítituere cum zquali fuo tqi d damno, fed fufficit, fi eandem reponat (tjti hii in (tatam fuum ptriftinum , üt conftatà paritate inventoris rei perdite , qui juxta p adveríarios licité poteft ad vitandam fu- " fpicionem furti; eandem reponere in ló- j v cum antiquum licét periculofum. Ne- pl i que obítat primó , quód rcs aliena de- um venerit in ftatum meliorem , qui perti- r d net ad emolumentum:Domini lcgititni , "d ficut non licet rem aliepam é mari ere- Pl sfonut ptam ruríüs in illud projicere. Contra ;äm fühm enim e(t , quód ejuímodi flatus melior' jyi n íolummodo pertineat ad . emolumen- «um Domini conditionaté, fi ícilicet ab gi! um i emptorc finé zquali damno poffit con- s d fervari, ideóque etiam res aliena ex ma- i, " n cx;rg&a ad vit andum grave damnum à p PIOg m 662 Trallatus de Jurt & fu[fitia, proprium in illad rursüs projici poteft. fui Y (ti no Neque obftat 2. quód emptor bonz fi- dei , poítquam fcit rem effe fartivam , quanc non poffit illam ad recuperandum pre- lored Con- eadén tium licité vendere alicui alteri. trà enim e(t: quód fit difparitas, quia Stquit in hoc caíu venditio effet formaliter in- redden jula, utpote malz fidei, in priori autem tati prt «afu folüm refcinditur contractus vendi- f reddi iNeque tertio, cufans| tionis aliunde iniquus. quod reddendo videatut. cooperati pec- Que €ato alterius, Contra enim eft : quó Cetto C minus hzc cooperatiofit valde remota, Neque quartó, quód emptor à judice cogi poffit hm re ad reftituendam rem alienam etiam ceum fhodum jaRura pretii, Contrà enim eít.: quód tium te hoc folüm fiat in illo cafü, in quo fur [enam. deprchendi ,. & pretium recuperari non quamtà oteft, nam aliàs judex teneretur coge- poffi rc furem ad illtid emptori reftituendum; D0tei, Hinc fequitur primo, licét predicta pro- &indi babiliter juxta Lugonem extendi poffent yta al ad emptorem etiam malz fidei eo, quod ifdem hic fufficienter videatur tollere injuftam jietiür acceptionem refcindendo -contractum n te venditionis, contrarium tamen fentiunt alii cumLeffio,quia fcilicet malz fidei em- & dte dtm b ptor fibimétipfi imputare debet, quód pra(u in tale periculum amittendi pretium fc- uN jecerit, E mctipfüm fciens, vplänfquc con Sequi« L 4 | l ' Di]put;tia slt. Artic. 11, 665, i'kim ; tlj Sequitür fecundó, quód emptor bonz fi- dei non poffit reddere rem alienam füri , u X quando abfque hac redditione poteftabil- t lo recipere pretium, nifi certus effet, quod eadem à fure fit, reftituenda Domino. : ET hii Sequitur tertio, quód, fi rem alienam * reddendo furi non poffit àb illo recupe- Qd rari pretium, tunc eadem licité non pof- ltl ttti, fitreddi futi, quia tunc deeft ratio Y | ex- cufans hanc redditionem. t Quar. ultimó, an, fiquis dubius, aut " digl uN certó conícius rem effe furtivam, nihilo- - minus candem emat cum ihtentione il. a d lam reftituendi domino legitimo, poft- Tf modum ab hoc poffit jufté exigere pre- l: tium rei emptz? Refp. Quód,firem a- il lienam emiffet pretió integró, fiyejutto, t quantumyvis infimo, tunc poftea quidem m poffit exigere aliquod pretium à domi« (inedu norci, ídque proportionatum fuo labori, vl & induftriz, vi cujus utiliter ex prefum- d pta alterius voluntate geffit negotium e- l fösqu jufdem, non tamen poffit integrum rei i pretiüm exigere , quia fcilicet dominus vudut u non tenetur iterum rem fuam emcere, st & alter fibi imputare debet , quód qui- rilit dem boná fide egerit, fed imprudenter w U prafumpferit dominum obligari ad re- reim 1 fundendum integrum pretíum, — Excipit g tamen Cardinalis de Lugo , fiquo c: a ? es W .TH 664. 3rahatus de jure c juftitia. firmal: xcrls',cff'ct gratiffima fno domino, aut val- lmnu de neceffaria ità , üt hiclibenter eandem integró 'prctió recupcetaret, tunc enim lum f conícius hujus rei non a , morta geret Wimprudcn—-! [ciensl ter eandem emendo. d pea m [o ARTICULUS Ill - qre ff noranti. De obligatione re[flituendi ex ac- - eeptione formaliter injuffa par cut- füm, p Hj Yi ptt 14?4 Theologicam, tetüt v (c füfft : $28 J)Renot. r, .quöd'nomine a&ccptioni& Dran L. formaliter injuftz intelligatur qua- vis culpabilis occupatio, detentio, alie- Vi form natio, ant defiru&io rci alienz ,, hzcau- fnuide At al 'tem dupliciter poteft effe culpabilis fci- ', licet Thco ogicé, aut juridicé. Culpa Ciferum "Iheologica eft peccatum formaliter ta- Secund le, feu imputabile in foro conícientia. materia Juridica ett omiffio diligentiz debitz, ex fiam ju qua feqnitur damnum alteri, prefcinden- putans do, an fimul adfit vem fal Theologica. , vcl non adfit culpa f f t per Pranot.2. quód ifthic foliüim moveae Teur g tur quzítio de obligatione reftituendi , ttüm, ] prout hzc fundatur in culpaTheologica, Advette feu peccato formaliter tali, five deinde tihad j illud fit injuria grávis, five levis, ubiad- pum, yem vgr;;qdum, quod per culpam gra f iore H [ Mul * Dilputatio ult. Artic. IIL. 66; formaliter talem dupliciter inferti pofüit lt damnum álteri, primó fcilicet per culpam fu. tum materialiter talem , tum formaliter r mortalem , üt fi quis furetur 10. aureos, Ííciens hanc quantitatem effe fufficientem ad peccatum mortale. Secundo per cul- ll pam folüm formaliter mortalem , adeó- que matcrialiter levemj, ídque vel exig. Íiqu norantia juris, üt fi quis furetür crucife- F u rum, putans tale furtum effe mortale ; vel per ignorantiam fadli, üt fi quis fu- retur vitrum , putans cfle gemmam,; de Attyiti fe füfficientem ad furtum mortale. ? Pitr g . Prenot. 3. quod fimiliter de cupla le- 11j d vi formalirer tali difcurrendum fit, hec , litat fiquideai poteft effe levis tum farmaliter, xbl ( tum rnaterialiter, üt fiquis furetur cru- , Q ciferum fciens éfIe quantitatem levem. yndittt Secundó per culpam formaliter levem , a matcrialiter gravem , vel per ignoran- fs tiam juris, üt fiquis furetur 10. aureos, l d - putans hanc efle quanritatem íolüm le- yui vem faltem reípeQu hujus, cui furatur, aut per ignorantiam facti, üt fi quis fu- retur gemrmam , putans fe accipere vi- j dN trum, Huc etiam reduci poteft defectus advertentiz ; & deliberationis fufficien- fhtolog (re d tisad peccatum mortale formaliter (um- jj d prum, / ia p jl 666 Trallatus de ;'*'ure' e jutitia. Qui a9 'Quar. 1. AR fitgravis obligatio repa- indi. ' randi damnum graveillatum per culpam heologicé gravem? Refp. affirmnativé Kr d lem? cum certa fententia : quia hocipfoquód ' muni aliqiíis per injuriam tum matcrialiter , ffcdu tum formaliter gravem Izdat jus alterius, tendia €o' ipífo damnum cidem itmputabiie rellitue eít inforo conícientiz, ideóque hinc re- m in fultat gravis obligatio reftituendi , licét clen(i ICS accepta neque in femetipía , neque , li in füo equivalenti ampliüs exiftat penes guver illum, ex quo ipfo patet difcrimen in- Dem K ter radicem utramque reftituendi, qua- quií rum prima habetur per folam rem acce- ptam, & alrera per iniquam acceptio- &ciptn nem, Hincfequitur primo, quód, fi Pe- lüt mo tttore h trus furtó mortali fnbduceret Paulo 10* (lituene aurcos, eófque donaret alteri, aut pro- fhortal Jiceret in mare, graviter obligetur ad fa- ciendam reftitutionem. Secundo, quód, fialiqu fi Petrus ab initio boná fide dono accipe- fimam viterm ret equum fürtivum , fed poftmodum intelligeret certoó, hunce effe Pauli, & ta- lreyoc men eundem donaret Jacobo. &c. obli- Qu getur ad refundendum Paulo pretium e« ii g qui. Tertio, quód proportionaliter di- folüm| dtyri Ícurrendum fit de levi obligatione rc- ftituendi, quando alteri per culpam ve- V cun - tiewte nialcmkillaturln eft damnum leve. Quzr. Íc nj , ) N I l : ni/pümgi& ult, Artic, VT. 667 ibl Quzr.2, An fitgravis obligatio repa- t randi damnum re ipía leve, íed illatum 530 d per culpam T heologicam formaliter ta- 0chfy lem? Refp.negativé cumcerta, & com- FR .. muni fententia. Ratio cft, quia folus dud affedus, aut intentio etiam graviter no- ityrj cendi alteri nullam inducit obligationem V lity reftituendi, quando re ipía nullum dam- i, i num infertur alteri , üt füperiüs Art. 1; f t oftenfum eft 5 ergo damnum folüm le- "g ve , licét illatum per culpam formaliter Jf gravem folüm inducit levem obligatio- i, n nem rceftituendi. Hinc fequitur primó, TA quod, fi Petrus furando vitrum putet fe if accipere materiam íufficientem ad fur- t tum mortale, deprehensó poftmodum dul ts errore hoc, non obligetur graviter ad re. , at ftituendum vitrum , licét furando illud mortaliter peccaverit. Secundo, quód, j il il fi aliquis ex intentione graviter lzdendi d famam alterius, hanc re ipía folüm le- t viter minuat, non.o Ti bligetur fub morta. * bhifte li revocare fua di&a, Quzr.3. AR fit gravis obligatio repa- M &fn Obll' $ j randi grave damnum illatum per culpam: duditté folüm levem , quando levitas culpzfun- datur in ignorantia fa&ti? Refp.negati« qigatione r u vé cum communi contra paucos diffen- tientes , quia fiquis invincibiliter putet, t (; nullum damnum inferre alteri , non : téne- 668 Tratlatus deuré & 2uflitia, [rinti tenetur feclufo fpeciali pa&Ó, aut lege aliquá in foro conícientiz tituló folius ommi &ilis, injuftz acceptionis, ad ullam rc&xtuno- nem damoi re ipía fubfecuti eó, quoó niali iftud in talibus circumftantiis cenfeatur longe : jona te plané fortuitum, & confequenter adio- ni illative damni improportionata effet l enit ferato obligatio illud rcpatandn, quam deberet fubire innocens 3 ergo fimiliter qui in- tunvis & mort vincibiliterputat fe folüm leve damnum inferre alteri non obhgatur graviter ad 100 [ rcparandum damnum re ipía grave, eó (tucifer foiliter quod adio illativa gravis damni quà ta- lis non fit voluntaria agenti, cui proinde d. H Vincibil improportionara eflet. gmv:s obligatio re- arandi damnum.. Iüm , e Confir. Nam ipfo lumine rationis con- bligetu m a ftat, non equé imputabilem effe ean. dem materialiter i m)urxam, alicui fetnic- dhinnur btio, aut femifopito , quàm alteri ,' qui " Qu cum plcna, & r erfecta deliberatione can- tindi g dem injuriam intulit , & coníequenter lolum | utrique refpondere non poteft aqualis i fola j poena ; ergo fimiliter. "Neque obftat Q pk pnmö, quód dciida fübinde puniantur Ttd.a in foro externo zquali poenà, & excom- K, q municatio minor , quz de ífe eft poena tlalter gravis, poffit infligi folüm propter cul- Til pam venialem, —Contra enim, quód hic ] Atv agarur de fola obligatione in foro con- fhinij fc:cn- i Á 4 d Difputatio ult. Artié, V, 669 ïö,u t : fcientiz ante fententiam judicis , & ex- iij usl l lt&?,q, communicatio minor fit poena medici- nalis, « Neque fecundó, quód peccato TT veniali correfpondeat poena pürgatorii li qq | longé acerbior, quàm fit ja&ura quóad It d bona temporalia cujufcunq; pretii. Con- D tra enim.eft, quód poena purgatorii con- Pu fiderato ftatu alterius vite fit levis quan- lttoig tumvis graviorggäl'ibct»pæna hujus vi- ts t* mortalis, adeóque ficut exindc infer. Bnie d ri nón poteft , quod jufté furtum unius ib éruciferi poffit ple&i fufpendió, ità fi- D militer in cafu precedenti difcurrendum QUi TA eft. Hinc fequitur , quód, fi Petrus in- lt vincibiliter putet germmam Pauli effe vi- trüm , cáamque projiciat ad mare, non W QUs obligetur graviter in foro confcientiz fál- n du tem ante fententiam judícis j jicà Mij damnum.illatum Paulo. b B Dutit " Quzr.4, An fitgravisobligatio rep. a: $32 OT randi grave damnum illatum per culpam qtigttt folüm levem, quando levitas fündatür y a in fola ignorantia juris? -Refp.negaátivé i a cum pleriíque Theologis-contra Ilfung TU T ra&t. 4. Difp, 3. probabiliter diffentien- TO tem , quia licét quantitas damni mate: TAl rialiter fütpta fit przcognira ab agente; nihilominus ftante ignorantiá juris actió i illativa damni, prout graviter lxfiva dó- 1 ii -minïiv alieni non. eft voluntarià ag enti $ h ctgo - z 670 1rallatus de p ä- ?uþitk; tl ergo in tali cafu tituló folius injuftz acz Torta ceptionis non oritur gravis obligatio re. aquan arandi damnum poftmodum illatum. ls; qu Confir, à paritate vori , fi enim quis genaa per invincibilem ignorantiarm juris puta- pra pet ret Votum in matcria gravi folummodo ailtit Y leviter obligare , talis per íüum votum vlenti j etiam in materia gravi emiffum non con- fita fü traheret gravé obligationem illud adim- matetiali plendi , licéc poftmodum intelligeret , mortalia qáod aliàs vota in materia gravi dclibe- ftorione zaté facta graviter obligent ; ergo idem dicendum eft in cafu addu&to, cümjux- fa6m,a --toltvia tà pleroíque obligatio reftituendi ex in- -Mtud für jufta acceptione ultimó refolvatur in Q commutationem . voluntariam , üt ex 1is t ol D. Thoma füperiüs oftenfum eft, Hinc a g Íequitur primo, quódfi Petrusgemmam - um leye Pauli fciens valere 1o. aureos , . fed in- vincibiliter putans , hanc quantitatemr i fenter qia (cil non fufficere ad injuriam gravem, can- dem projiciat in mare, non obligetur füb *itio qu. AmDum peccato. mortali ad. reparandum dam- ftet ide num , illatum. Sequitur * fecundó, , quód idem dicendum (it , fi per furta At quà : Bbligltio minuta, quz fingula funt venalia, füc- ceffivé quis fubtrahat magnam quan- ! Confi fs vot titatem , ut cxinde non fiat ditior. Ne- que obítat , quód per Innocentium XI, fagr damnata fit fcquens propofitio 38 : non tene- ] bïfpümäa ult, Artic, Wl . 671 ts tenetur quis reftitaere füb poena peccati B mortalis, quod ablatum eft per parva fur- iil taquantumcunq; mágna fit íammatotas b lis; quia fcilicet hzc propofitio intelli- jb genda eft pro illo cafu , in quo res acce- QUs pta per furta fninuta formaliter venialia U g exiftit vel in femet ipía, vel in fuo zqui- T00n Q valenti penes accipientem , aut quarido lial furta fuerunt folüm de íe confiderata. hn u : matcrialiter venialia , formaliter autem mortalia , có quód procefferint ex in- As [ tenrione perveniendi ad gravem quanti- ) Quj | tatem,aut quando í(altem in ultimo fur-. yndieri to levi accipiens advertit fe complere per olntr i iftud furtum gravem quantitatem. Quazr. . An faltem in cafibus pradi- MU [ &is fit obligatio fub peccato veniali re- parandi grave damnum illatum per cul- f!; WW&W am levem ? Refp. probabiliorem ef- , Ht 2 * Íe fententiam negativam. — Ratio eft. * quiii quia fcilicet improportionata effet obli- qu, d noägtmfm gatio quanturmvis folü levis reparandi damnum grave eó, quód in tali cafu ma- yindt neret idem onus folüm cum ea diverfi- :Mfmf()q Í vf tate, quód in cafu culpz gravis fit gravis obligatio , &in altero levis. " )U Confir. Nam juxta plerofque Theolo- gos votum indcliberaté fa&um in mate- j ETU tia gravi nec quidcn?/fub peccato venia- D * oüüoiï*ä N 672 Trattatus degure c» i;tliitia. dilite li obligat vovéntem. Neque hinc fe-. quitür, quód ergo faltem in eo cafu, in ripla taneur quo aliquis antecedente r cognoyitquan- Petrus N titaterh damni, fed perignorantiam ju- d folüm effe le- lireipl . ti$ putabat damnum iftu lere 10. ve, deinde obligetur , poftquam coge novit rem aliterfe babere, quàm ante- obliget n tali judicis tedentér putaverit ; quia fcilicet i cafü licét probabi liter admitti poffi t ob- m s, fi fcilicet fuppo- (tüs Vgl ligatio quedam levi tüm re matut implicité femetipfum ad hanc te» ftitutionem leviter obligàffe , nihilomi- tycefu nus adh uc dari poffit' excufatio ab hac quia ( éadem o bligatione ,, quando' adett ali- Toare Vi ttüs CUj qua p refamptio, quód ille dàmnum non » intuliffe t;fi ad illud refarciendum fe pu- ttà ef ' táflet poftmodum effe obligandum. Ieo caf :43 Quzr.6. An inferens grave damnurni r ger alteri per culpam g ravem Theologicam tndem are quó ad exceffum tofiore obligetur illud repar invincibiliter ignoratum ? Refp. nega- fcüs at tivé cum Efparza quaft . 43. contra plu- ltm no. Ratio coníftatex - res alios di(fentientes. um x fandamentis füperiüs a ddu&is; quia fci- ttrus licet exceffus damni invincibiliter igno- & ngu - atusnon eft voluntarius, ideóque agenti intcgri | non eft imputabilis in foro conícientiz. hm " Confirm. Nam aliàs etfet par condi- Byes | &io illius, qui integrum damnum fciens, &alterius, qui invin- tientia cibi- T g x vgl;nfquc imulig, / j Difputatio ult, 47t, ML, . 673 M [(7] €ibiliter putabat, fe minüs nocere,quàm t€ ipa nocuit, quód recz rationi diffen- 1N "- tancum videtur. . Hipc fequitur, quód, (i Petrusinvincibiliter putetgemmam Pau- iind lireipía valentem 1oo, aureos folüm va- Iu lere 10. eandem projiciens in mare non QD obligetur in conícientia ante fententiam It d judicis plus reftituere, quàm aurcos de- pl d cem. | Neque obítat primó, quód Pe- Rfl ( trus voluntate executivà integrum dam- nüm reipfaintalerit, adeóque illi eciam ; lr 40 exceffus fit voluntarius , & imputabilis , quia fcilicet gemmam Pauli projiciens in TE mate volebat ja&uram illius inferre Pe- TU trus, cujufeunq; effer z(timationis. Con- hm tra enim eft, quód hoc folüm procedat W in co caíü; in quo Petrus dubitat de va- NU lore gemmze, aut fic affedus eft , ut pdogit eandem projicerer, etíi fciret effe pre- hd erti tiofiorem , quàm hic, & nunc exiftimet, Ms fecus autem, (iitàfitaffedtus, ut ean- t dem non projiceret, fiplus valere fciret, gt | quàm 1o.aureos. Neque obftat 2. quod VT Petrus re ipfa intendat graviter nocere, ii & finguli expetant reftitutionem damni gt . integri per calpam gravem illati , & id ipfüm videatur expedire, utad vitandas ( graves injurias detur óbligatio in con- Ícientia reparandi damnum integrum e- TR m f ,; tiam quo ad g.xcöifum invincibiliter igno. u ra:um. 674 Tralfatus de ?ur? & 7uflitia. - - ratum. Contra enim eít: quód fuffi- - ftju ciat, fiobligetur in conícientia ad repa- gcnd» randum damnum integrum poft fenten- culp: tiam judicis, üt patet confideranti. fed e j5 Conítat , Quod inferens damnum Tiorat gravc perculparn gravem Theologicam, Co ! eámque formaliter talem , & quidem op- quidet Ofitam juftitie commutativz graviter Tium € obligetur ad reparandum damnum illa« atilla tüm ctiam ante fententiam judicis, & fiderat quidem quó ad eam quanritatem , quz fjond illi antecedenter fuit przcognita, fecus ptafer autem quó ad exceffum invincibiliter ig- tuc in noratum , quia hic eidem voluntarius temh non erat, niíi damnum có animó intu. liffet, ut illàd inferre non omififfet, li. t5, t dimng cét gravius effe fciviffet, hii o -Confítat 2. Quód inferens leve dam- r num per culpam gravem Theologicam teftitu non obligetur graviter , fed (olüm.levi- ter ad illud reparandum , quia obligatio intelli tüend gtravis refticuendi prefupponit damnum üicis , grave non folüm affc&ive intentum, fcd ctiam re ipfa, & effedive illatum. k qui tnlia . Conflat 3. Quód inferens grave dam- Q num per culpam Theologicam folüm 1e- vem non obligetur graviter in foro con- 1 fcientiz ad illud refarciendum ,. nam a- liàs non effet melioris conditionis quàm P alter, quifciens, volénfque gaviter l t 7 o ll i Wi Difputatio ult, 'Anäc.m. *675 CPM - fit jus alterius, idque non folüm intelli. PO& lq .gendum eft in eo cafu', ia quo levitas aj | . culpz fundatur in fola ignorantia fadti , l d ícd etiam quando eadem ! fun'datur in ig- m norantia jüris, Conítat 4. Quód talis pro ba iliüs nec Qutog I p -quidem leviter fit obligatus ad e dam- D j num exintegro reparandum, $ d folàüm niy, d ad illam quantitatem damni, quzcon. I q fideratis omnibus |proportionaliter re- i, (ty Ípondet praevio judicio damnificantis , Vr praferiim quando levitas culpe fündae TTR tur inignorantia foliusfa&ti 3 quandoau. tem hzc fundatur in fola igaorantia ju- Ti j W&f 1 h" ri$, tunc obligatür leviter ad integrum damnum reparandum , ni(i aliter excu. fati poffit eó , , quód fcilicet invincibili- Wetns gt ter putaverit , alterum non curaturum reftitutionem damni. Et hxc omnia Kal "p intelligenda funt de obligatione refti- prnt, tuendi in confcientia ante fententiam ju- dicis , tituló folius injuftz acceptionis , TU If & quidern independenterà fpeciali padto €xplicito, aut implicito , aut legibus pro ;[13'0 du certo caíü imponentibus reftitutio- ijluni forodt nem damni illati , üt patebit - M ex dicendis, D Ti " 9t ( D ic) Ji J Uu 2 AR- 76 quadutus de jure & Zuftitia, Pn'mä ARTICULUS V.. titem De obligatione reparandi. dam- cjaft nuim fine culpa Iheologica illatum, Ad cett (em g Ren. 1. - Quód hic agatur de obliga- " tione reparandi damnum illatum fi. pl'CCIl'll né cul Theologica, feu prefcindendo n grati Theologico forrnaliter tali, fi- detetmi à pecc exunt ye deinde ha« reparatio damni fit dicen- teri(uar da rcítitutio ftricte talis , five folüm in latiori fen(u fumpta. mittit lpa juridica, feu o- tis fufe 'Pren, 2. Quód cu dunt ir miffio. debite diligentie , ex qua alteri damnum fequitur, dividatur in latiffi- profol marm, latiorem, latam, levem, & levif- tquam Quat fimam. Culpalatiffimaeft dolusapertus, quando fcilicet ad(unt manife(tafigna de tligad intentioné nocendi. ^ Latior eft dolus fidicist prafumptus , quando figna de intentio- per cul ne noeendi non íunt adeó manifeftata. Rtiyé Lata eft omiffio diligentiz , communi- obligat ter adhiberi folite ità , ut non appareat ilido intentio nocendi, . Levis eft omiffio di- fh, f& ligentie , quam cautiores; levitfima efto- pitte miffio diligentie , quatn cautiffimi in re« Mque bus cuftodiendis folent adhibere, * T Con Pren. 3. Quód contra&us, aut quafi t contra&tus, in quibus fundari poteft ob- lp ligatio reparandi damnum fecutum al- B ugf. t'crli—, pracipue in tres claffesdividant ' r inlfox li Difputatio ult, Art, IV.// & 1 Prima eft eorum , qui cedunt in utili- tarem folius accipientis rem alienam , "H ln cujufmodi eft commodatum, quo alteri 3 ad certum tempus res ufürpanda , & qui À (T3 dem gratis conceditur ,. ficut econtra Vnoi precarium eft contractus , qiio res alie- ;fcindentuv na gratis alteri conceditur ad tempus in- Itj l determinatum. Secunda eftcorum, qui Tden cedunt ia utilitatem folius dantis rem al« Mimà teri íuam, ütdepofitum, quod quiscom- mittit cnftodiz alienz, & quidem gra- It r tis füfceptz, — Tertia cft eorum, qui ce- It d dunt in utriufque utilitatem , - üt fiquis vtf ' pro foluto pretio fibi conducat domum, T equum, famulum &c. His prenotatis st Quar. 1. An feclusó contra&tu detur $37 N obligatio in conícientia ante fententiam du judicis reparandi damnum illatum alteri ( per culpam folüm juridicam ?. Refp. ne- mauife[m; ativé cum communi: quia fcilicet tota [ obligatio reftituendi deberet fundari in deli&o, feu acceptione formaliter inju- u r fta, fed hoc admitti nequit; ergo. Maj. d patet€x eo; quód obligatio reftituendi g[&m'iinun neque fündaretur in re accepta, neque i in contra&tu aliquo , àt hic füpponitur : min, autem probatur: nam feclusá omni a u culpa Theologica non committitur de. li&um in foro confcientiz ;^ ergo nequc um in.foto conícientiz naícitur obliga'tio*rc-- sdividmä U 3. pa- L [ [ 678 rátlatus de fure & fulfitia; arandidamnum illatum ante fententiam tretid jn bot judicis ^ Neque obftat primó , quod fadt Cap. fi culpa de injuriis ftatuatur, repa- randa effe damna, quaz ex imperitiá, aut deóqi hincp negligentia evenéte. Contra enim eft, in cot quód textus illi intelligi debeant de ob- ligatione reftituendi in conícientia ante fam 4 fententiam judicis , quando culpa juri- diim tionerm dica conjungitur cum culpa Theologica, üt ex verbis immediate fequentibus col- tüm tc ligitur: nec, ignorantia te excufat,fi (cire fent l debuiíti, cx fa&o tuo injuriam , vel fi- [ità fic jn for militer poffe contingere , vel jaduram. Neque fecundo , quód Dominus ani- datüt malis tencatur reparare damna per illud quand Theokt ilaia, prout jure civili ff. fi quadrupes pauperem fecifle dicatur, & titulo de often(a noxalibus a&ionibus ftatuitur. Similiter u jure Ecclefiaftico Cap. cit. de injuriis ha- tX Cor betur. Contra enim cít, quód leges traQu: rzdidz, finé culpa Theologica in foro picnti conícientiz non obligent ante fenten- lio te tiam judicis, üt Mol. Difp, 7. & com- w jut munis Theologorum fententia obfervaát. [ H Quzr. 2. Anin cafu przdicto poft fen- (0 ibi tentiam judicis detur obligatio in con- ^" t Ícientia reparandi , damnum . illátum ? i& Refp. affirmativé cum communi: ratio . p eft, quód legestum civiles, tum Eccle- Ql fialtica imperantes obligatione m rcüi: n tuengt l ] , l J t Difputatio u»'lt.l Artic V, "n , 67, tüendi poft fententiam judicis (int lata l'w tllr, [ in bonum commune , ut fcilicet finguli fiant caütiores in przecavendis damnis, a- Wt deóque cüm leges predi&z fint juftz , L hi J hinc prefuppofitáà culpá juridicá obligant in conífcientia poft fententiam judicis ; VTT nam aliàs non affequerentur finem, fi li- QUb j citum effet impofitam à judice repara- t tionem damni illati, poftea occulté ite- huj rum recompen(are, imó fruftranez ef- Va n fent leges predi&z,; fi folüm przfuppo- N fità fimul culpà Theologicd obligarent F TU 4 in foro confcientiz , quia hec obligatio datüur etiam ante fententiam judicis , T quando damnum illatum eft per cülpam n Qu d TTheologicam, üt Articulo præccdcntfi— oftenfum eft. t ur. 3. quzf fit obligatio reftituendi j;9 jl ex contradu? Refp. primó,quód,fi con- quig tra&us cedat in utilitatem folius acci- yiitin pientis rem alienam, tunc detur obliga- qie t tio reparandi damnum fífecutum ex cul. . It pa juridica etiam leviffima , üt habcetur T0 L. ff. de rebus commodatis, & cap. uni- il OPO f co ibi de commodato, cum gratia fui "TOU tantüm quis accommodatum accepit, e- TU tiam de leviffima culpa tenetur. Exci« Jf " piturtamen precarium, cujus contractus g H obligat fólàm ad evitandum culpam la. j eft.ff. de precario. Refp. u ä rgm L.quaf(ittim Íccun- - TT 680 Tratlatus d 2uve & fuflitia, d,3 fecundó: fi.contraQus cedar in 'atilita- tem foliusdantis, tünc culpa lata folum (üeti inducat obligationer reftituendi, üt ha- (ntet fiusl bctur $. przterea inftitut, quibus modis recontrahatur obligatio. Excipitur man- hilom datarius, qui tenetur etiam cx culpa le. c1tat0, viffima juxta legem in re mandata Cod. inzqu mandati. Refp. quód,6G contra&us ce- cnal Q;v€ dat in utriufque ulilitatem,tunc ex rele- vi, fecus autem leVImma naícatur obli- g. aí gatio reftituendi ,:àt lege contra&tüs ff, Íymen Num, de reg.juris, & fzpius alibi ftatuitur. f40 Quar, 4, n predi&ti. contra&tus obli. ipfus gent in foro confcientig ad faciendam tehtlo reparatxoncm damni fecuti ex culpa fo- duatc lüm juridica? . Refp. certum effe, quo plerua detur obligatio reftituendi in confcien- ülesi tia poft fententiam judicis, üt ex funda- obliga mentis Num. £38. addu&tist communis Qu ? * .2n tuend Theologorum . fententia . enet veró detur obligatio in confcientia refti- ttadta tuendi etiam ante fententiam judicis, & quod auidem fecluío fpeciali pa&ó explicitó; gredt: quó aliquis fe obftrinxit ad reparandam Mfp, ja&turam, quomodocunque fecutam, di- Ne- loqt vería eft Theologorum fententia. obl gativam tenet Sotus.lib. 4, de juflitia füm quaft, 7, Hentiquez , &.alii eó, quód le- tipi ges imperantes. reftitutionem damni fe- t cuti ex culpa folüm ;undlca fint poenae fnu D es , 1 L] l, i »Difpitatio nlt. Artic, T. 6gr u A .es, adeóque non obligent in foro con- 1 fcientie ante fententiam judicis , quam ndllh. 1l fententiam probabilem effe fatetur Lef- fius l. 2. cap. 7. aliíque ;. áffirmativam ni« AMüto. hilominus defendunt pleriq; cum Leffio f citato, eó quód praedicta leges fundentur i in zqualitate naturali, néque fint przcisé ts poenales, utpotefundata in ipfo contra- Cericl. &u; verüm Cardinalis de Lugo Difp.8.N; ir oj x 10. afferit obligationem reftituendi de- tsf fumendam non eíle ex legibus adductis Mi Num. przcedenti ,/fed folüm ex natura (usti ipfhius contradüs, & quidem fpe&tatà in« At tentione illà , quà fe obftringere inten- (üjil dunt contrahentes; unde concludit, quód TM plerumque folüm ex culpa lata, rariüs IN exlevi, nunquam ex leviffim a,nafcgyur N obligatio reftituendi., QOT Quzr.ultimó, quz fit obl ïgatig refli. g4r W tuendi ex negledto officio, feu quaficon. j tra&u , vi cujus recipiens officium ali. um quod faltem facilé viciffim fe obligat ad uj preftanda illa, que tale munus expotcit ? s Refp. cum communi: quód regularitet Quf i loquendo ex negle&to officio non detur i M obligatio reftituendi, nifi damnum fecu- j M c u tum fit.ex culpa latà , quia officiumre- v T cipiens non cenfetur fé obligare ad ma- int: Vi ji jorem induflriam, quàm illam,quz com- muniter à diligentibus in tali officiojux- [pr gt N M tà [ 682 Tr 4&? tus defurt & fuffitia, t adiverfas circumftantias praftari folet, J imó CardinalisdeLugo Difp.8. Num. 93, jt 0 ceníet non dari obligationem reftituen- di in foro conícientie ante fententiam nim judicis , nifi accedat culpa Theologica.: Tut Contrarium dicendum cffet quó ad pre- di&a, fi quis fe fpeciali pa&o explicito fl plur ad vitandam quoque culpam levem, aut lm d leviffimam obligáffet ; vel quando adi. ftud implicité obftringeretur eó, quód qulibet aiqi ( illi hoc intuitu promittatur ftipendium lmoi longé maius, quàm aliàs tale ofhicium ge- rentibus dariíoleat, Hinc fequitur, quód prer régulariter loquendo judex, oeconomus, petati, licui ft ràedicus, Confeffarius &c. non teneatur ad reftitutionem illius damni, nifi quód vür, ex culpalataícilicet gravi negligentia füi Ti cujus officii, aut craffa ignorantia corum, qua quiden a4 tale munus pertinent, fecutum ett, petati imoLeffiuscit.affirmat Confiliariumnon jubenc obligariadreftituendum damnü, quando . piendc füam opinionem folüm dubié, aut fim- Wt 2 pliciter etiam protulit abíque co, quód (ndo. lp, ilius executionem poftulanti confilium fuaferit, quod ipfum longé magis dicen. ' quenti dum; i poftulanti aliunde nota effet con- iW Bart fultoris imprudentia , quod ultimumob paritatem rationis etiam ad imperitos Ne medicos, adyocatos &c, extende hn videtur, Indu'rn J teril AR« 4 1 l, pifputatio ult. Avt, V. 683 '&*Wn ARTICULUS V. ! thg mrtLu De obligatione reparandi dam- f | Murr ek tiqua mopcmtzone f:cutum Ti quoad $42 )Rznot. , quód hic moveatur quae ocxphmx ftio de obligatione reftituendi, quan- ATa do plures fimul concurrunt ad inferen. uando il dum damnum alicui tertio, five deinde * i quilibet ex his fit caufa principalis, five [hpen lt aliqui fint caufz folüm m&rumcnmlcs ) IDML damni illati. P ii Prenot. 2.. quód duplxcnter quis coo- X000Q0 perati poffit ad inferendum damnum a. EAU licui tertio, fcilicet vel per a&um pofiti- TU vum, vcl per omiffionem. adtüs debiti, M vicujus poterat impedire damnum , & quidem per actum pofitivum quis coo- T w d perati poteft modis fequentibus: fcilicet PU jubendo, coafulendo,conféntiendo, reci- pxcndo,& parricipando; per omiffionerm Ó u YT veró a&tüs debiti tribus fequentibus, ta- ) cendo, non oBftando, non manifeftan- atl do, qui omnes comprehenduntur : fe- j quentibus verfibus: ittet Zuffio, confilium, confenfus , palpo, recurfus, Participans,mutts, non ob/lam, 1100 mamfejldns. nmumd ;mpcnm Pranot. 3. quód jubens dicatur is, qui ndcuduü mandató expreffo, aut tacitó imn perat al- teri licét non fubdtto , ut damnum in- fbrat, i : 684 , Twadatuas de fuve & fuflitia. ferat; confulens, qui (uadendo, aut hor- gitíon qnfal tando alterum inducit, cidémque me- ."dia exequendi damnum függerit ; con- rel atl Qum, f fentiens, qui approbatione , aut fuffragió füó eft caufa damni ; pracipiens, qui (ilium damnificantem fovet; aut protegit , ut darini damnum faciliüs inferre potfit ; partici- it cum pans, qui de rebus iniqué fablatis acci- Carden pit, vel auxilium in actuali executione &cond. przbet; mutus, qui diffimulat, adeóqne Qenti ( non dehortatur alterum; non obítans, ( pol qui damnificantem nonimpedit eum re« Altet ex pellendo, aut alteri fübfidium ferendo; m L non manifeftans, qui damni inferendi t tam conícius alterum hon cofnonct de caute- (icon(i la|habenda, aut poft damnum non kær. f of tatur , ut res ablatas reftituat.. figtivur 343 Quzr.1r. An pofitivé cooperans ad ihàydri , .damnurm illatum alteri obligetur ad re- tltibeat flitütionem, fi hec cooperatio fuit vo- tonem, luntaria, & efficax ? Retfp. affirmativé Weted urh certa Theologorum fententia, Ra- m f tiocft: quia efficaciter inferens. dain- num alicui tertio per injuriam formali- 7 TT tm ter talem obligatur ad reftitutionem, hoc . t autem . contingit in' ca(u precedeoti , i. deóq; meritó per Innocentium XI. dam. Q t& Jücy nataeft (equenspropofitio 39: quialium Y V qm movet, aut inducit ad inferendum grave lm e| damnum tertio, non obligatur ad refti- gutioa - | ! abiä l li Difputatio ult, Artit, V, 685 Pdp,am | "U tutionem, Hinc fequitur'primo obligari confulentem , fi hic oftendit modum, N t ( vel artificium occultum inferendi dam- num, nam licét poftmodum revocet con- Wi filium , non propterea aufert caufam Mi damni illati, quam antecedenter potuit, Ms g üt cum Lugone , Lceffio, aliífque tenet DTTM [ Cardenas ad propofitionem cit; N. 135, Secundó, qui dat confilium cum vehe:- lLl menti motiyo ad damnum alliciente, li« n cét poítea confilium revocet , fi tamen t alter ex hoc motivo damnum intulit, ut mttr cum Lefho afferit Cardenas citatus; cen- D ffertd d fet tamen Ilfung effe probabile , quód, fi confilium non tantüm revocet, Yed e- montpr- tiam (ufficientes rationesad enervandum motivum priftinum adducat , autaliam W aö; induílriam ad, precavendum damnum &t d ofb adhibeat, talis non obligetür ad reftitu- tionem, Tertió , qui firmiter ftatuenti ii inferre damnum Petro perfuadet, ut datn. p d num licét minus inferat Paulo, quia ta- f d le coufilium cedit in przjudicium Pauli, "I üt cum Carden. cit. Num, 162, omnes j fatentur ; id tamen limitantes in caíu ? Hfdmün i quó tertius fubire tenetur damnum ad f us przcavendam jacturam alterius, Quar- quiüt tó, qui cooperátur ad damnum inferea- dhungyt dum etiam in illo caíu, in quo fcit, quod qat fe abgcmc €ooperaturi figt alii, nam ta- j] lis 74 686 qratlatus de fure & Puflitia, E iget * 'lisre ipfa adhuc eft cau(a voluntaria dam hus .ni, üt Cardinalis de Lugo, alïique becf- ydita vant, * daqini 144 Quzr, 2. An pofitivé cooperans obli- idque getür ad reflitutionem , qui per fuum a- ámpli é&um pofitivum non fuit cauía efficax immini damni illati? Refp. negativé cum com- Quz muni: ratio eít, quia pro foloaffectu no- purante cendi non datur obligatio quidquam re- (imni: ftituendi, adeóque licét alter in tali cafü liré CO peccet, non tamen obligabitur ad refti- u relt tutionem, quando per fuum a&um non hetn € fuit cauía efficax damui illati. — Hinc fe- fam, quitur primó, non obligari illum ad re- tur ad ftitutionem j qui alteri aliunde ficmiter - ftatuenti; damnum illudulceriüs faadet , diti, 4 io ( aut mandat ità, ut boc mandatum, aut fitlVa , confiliam in a&u fecundo (ic fe habeat, Diffion acfinon ade(fet. Secundó, fiquis man- tida, .. datum füum, quó prius damnum inferti juffit, ferio revocet, & hoc damnifican. 10 refl quodi ,tifiguificet , eju(modi enim revocatio Qutten. tollit mandato vím movendi ad execu- .tionem damni. Tertió , fiquis datum ln ter at j confilium fimplex abíque motivo alli- ciente ad inferendum damnum revocet & off Wtuü . ante execationem damni, quia fimilitet tunc tollit vim movendi. Quartó, qui tütg. fciens alterum jam effe determinatum a üum gidcm | fiyis| 1 inferendum Petro damnum grave d fug- l , Difputatio ult. Art. y. 687 m fuggerit, ut loco damni gravioris a liad levius inferat, quiía in tali cátu non füp- »älüqugfü ! peditat confilium abfolutum inferendi QOpt damnum , ícd folàüm conditionatum , r ídque in eum finem, ut, cüm damnum pur: A fimpliciter im ang imminuat, pedire non poffit , illqd Mdf Quzr. 3. An, &quando negatiyé coo- $45 Num perantes oblígentur ad reítitutionem APE damni? Refp. cum communi: ex nega- hd tivé cooperantibus folüm illos obligari mnty ad reftitutionem , qui omittunt actio- nem ex juftitia commutativa alteri debi- "a il tam, Ratio eít, quód folüm is obliga- tur ad reftitutionem , qui infert injuriam Mif if alteri, adeóque cüm in illo cafu, in quo ET actio non eft debita ex juítitia commu. MM tativa, fed folüm ex charitate, per'o- yiitns miffionem actionis non fiat alteri injuria ii ftricta, hinc exinde non rcefultat obliga- m tio reflituendi, . Hinc fequitur primo , i at 1 quódfi conícius furti commifli , aut com- d d fnittendi ,. illud precisé non impediat, non teneatur ad ullam reftitationem, ni-^ jgrttt / fi ad illud impediendum cífet obligatus nin d "sT ex officio, aut contradu, . Quodipfum ulteriüs plures extendunt ; licét alterin- ja r u t tuitu diffimulandi furti accepiffet ftipen- diüm, aut munus à fure, fi non ex fut- Yi us , g, tiyis xcbusf Sccuncïö , quód famul cui [ ! , [4 688 Traftatus de ;"M e 7«/!:';24. cui data eft cuftodia cellarii folius ," no | qis o jimnt obligetur ex juítitia ad impedienda inte I furta ex granario , quando fcilicet hzc fiunt à reliquis domeflticis,. Contrarium mandii ts ol plerique' fentiunt quó ad furta extranei impedienda, quia quivis famulus con- quo ul ducitur ad cuftodiam totius dom(s ab grncips tondon exterorum injuriis defendenda. - uzr. ultimó , quantum finguli coo- yaitüs $46 tendi , perahtes , & quó ordine rceítituere te- neantur? Reíp.cum Laym. l. 3,tra&t. (ooper. Tuat , tl 2. Cap. 6 & communi: primó; quódfi plures abíque confpiratione, aut previo TerSQs ,I confenfu, adeóque folüm per accidens concurrant ad inferendum damnum al- À teri , tunc fingulos obligari folürm ad il- lam partem damni reparandam , quz e- lr oi) D7 jusdem cooperationi refpondet,, quia fcilicet in tali cafü , hullus ex cooperan- tibus eft caufa torius damni. Secundo, la, quód(i plures confpiratione , & com. Tatt muni confenfü damnum inferant, tunc Wuli, EU finguli obligantur in folidumr, & qui- t noí dem conditionaté ,. fi fcilicet reliqui ex in, h LY cooperantibüus reftituere non velint, aut non poffint, quia nempe ob illam prz- vl viam confpirationem quilibet eorum At eft caufá moralis totius damni illati. DN Tertio, 'quódíi ex cooperantibus unus " rc[i- | A fit caufa principalis , tunc þi; pre quis n 1 I Difputatio ult, Artic. V, f M 689 n quís obligatur ad re parandum integturna "N li. damnum , 'adeóque mandans ob ligatur 'ante mendatarium &c,. fi -autem nemo Ut mandáffet, tunc pre reliquis Cooperan- U r tibus obligatur-executor ejusdem. Ex QO quo ulteriàüs deducitur , quód, (i cau(a TM , principalis reftituat;. vel eidem reftitutio d | condonetur, tunc reliqui Cooperantes fnpits penitüs. liberentur ab obligatione refti- d tuendi, econtra fi unus ex fecundarió: d cooperantibus damnum integrum refti- 1); i tuat, tunc jus,' & actio ^ D versüs xPrin;i palem. ncrg 'acqflirgt adg':' EW 100 - ^ ARTICULUS VL - ml t De obligatione reflituendi fra- W u 45 ex re 4liena perceptos, O , d l Kzn. r. Quód a y, lu naturales , qui (cilicet ex ipfis rebus lii Gnt fru&us m;:rö'i47 [ Áett, h nullá ,aut modicà folüm accedente indu- i5 &qUi' firià nafcuntur, üt funt foetus animae« v lium, herbz, & arbores fi ponte crefcen- tes &c. alii meré induftrial Ts es,. quos nerj- bt pe induítria hümana prodaci t, üt funt p u lucra provenientia ex negotiatione , ar- m L ii tificio &c. alii mixti, qui partim natu- n rz, partim indu(tri fegetes &c. ] zp,adfc,ribuntqr, üt i f OXEx Prænof,. 699 I*ra&atu; de Ture & fuflitia. - Ptan. 2.^Quód fru&us juxta legem if ; 36. ff. de hzreditatis petitione non-ha- mut beant rationem frn&tuum , | nifi detra&is nio fi quz in tres claffes dividuntur :. divil expenfis; finé nam aliz funt expenfz neceffariz , mö» quibus res confervari.non potefts aliz boret utiles pet quas cadem melioratur , üt (alpt plus frü&uum afferat; alie voluntariz , ti(i(o aut voluptatie , per quas folüm cxor- Jf natür. 5 Petta 'Præn- 30 Q uód hic obfervandum fit IXgo difcrimen inter poffefforem bonz, & Daul mala fidci, (imülque advertendum, quód , pot fi res alicna per fententiam judicis evin- Cun) catur, üt cadem fit reftituenda alteri fitio tanqu am legitiino Domino , tunc pof- fuitie - fefforis bona fides noi folüm. definat à p tempore latz fententiz, fed etiam àtem- ts ore litis conteftatz , imó controverf(iz tuer notz de legitima poffeflione , üt L. 25. - d ff de hzreditatis petitione / ftatuitur ,. tïis. " limi pranotatis At Quzr. 1, An fit obligatio ,rcüitucn.dvi 1 | $48 re aliena per« T " fru&tus merz induftriz ex Qu €eptos ? Refp. negativé cum certa, & communi fententia , quia fcilicet ifti non - h funt fru&us rei alienz , fed proprii labo- W ris, ac induftrie, licet percepti occafio- ne rei alienz ; unde nec quidem poffet- rene- m: Íor m;læ fidei cosdem rcüi/tucrc ^fUr, * / l It ni/pumio,uwzr':ig Ws 691 j tur, nifi forté exalio titulo juftitiz com. [dt; mutatiya ad eos procurandos rei Domi- iib | no fuiffet obligatus, vel eundem impe- dl liviffet à tali lucro. Hinc fequitur pri- mó, ul n quód(i artife& fcalpró furtivó ela. fitr, v boret ftatuam, teneatur folàüm reftituere fcalprum , & quanti zftimatur cjus ufus, lt ID . nifi fortaffis alterum à labore fciens, vo- lénfque impediviffet, — Secundo, quódfi hi £ ettus pecuniam Pauli ad cenfum , vel w t neegotiationem applicet , non teneatur It Paulo reftituere lücrum obrentüm, ut. pote fru&tum merz induftrie , cüm pe- lt VE cunia de fe non fit fru&ifera, nifi forté K p ratione contra&üs, aut qua(i contractüs ii fuiffet obligatus ad Incrum illud Paulo m procurandum, Tertió , quód zcono- yrntit mnus, procurator &c. non teneatur reftí- A. b tuere Domino emolumenta correfpon- j i dentia fingulari induft : riz, quàm ultrà limites fuz obligation is, in emendis, Md aut vendendis domini rebus adhibüit , u nifi ad ho fpeciali pa&ó fuiffe À t agüri- u us. (s fU Quar, a. An fit obligatio reftituendi £49 ructus paturales, & mixtos ex re aliena ! sil Perceptos? Refp. affirmativé cum com- ol muni, & certa fententia: fl quia fcilicetres quzvis fuo domino fruà ificat, adeóque g & mixti fint fru- G?Im frndtus naturales, ^A2 4 j &us M - qeaüiatus de gure & pu[iitin, 492 &us ipfius rei'alienz, tunc iidem domi- (s d [itig no legitimo funt reftituendi, fed cum nt e eo difcrimine , quód poffeffor bonz fi- dei teneatur folüm reftituere frudtus ex- Nun Q tantes; poffefforautem mala fidei etiam confumptos, licét exinde non fit fadtus títift te t locupletior , imo tenetur etiam recom- fol u peníare illos, quos ex fua nc gligentia non percepit , & dominus rei peteepif- Vfüra titatt íÍct, nifi per inj uftum poffefforem etfet impeditus juxta legetn 33. & 6o.ff. detci dei Ratio hujus difcriminis tet vendicatione, eft: quia po : ffeffor malz fidei teneturad Eit rc(titutionem t itüló acceptionis formali- eft ter injuftz , ade6que obligatur recom- C0f eníare lucrum ceffans, & damnum e- quei b mergens tci domino, quantumvis ipfe- met nihil perceperit commodi , econtra L poffeffor bonz fidéi tenetur foló tituló Ti rci accepte , &confequenter folummo- jute do obligatur reftituere fru&tus extantes. &L Cod, de rei ven- yi: ld ipíum L. certum 22. certum c ft malaz fi- dicatione habetur : bet dei poffeffores omnes fru&tus folere cum N ftu ipía re pracftare, iboenz fidei vero extan- tes, poft autem litis conteftationem u« b niveríos; circa quas ultimas particulas N ádvertendum, idcoobligari poffcflorem Í bonz fidei ad omaes fru&tus poft litem uen- coma[*ca,ta'm perceptos, dcinde reftit r dos H l "Eifpll;mtiafult..vdrtït.' Vl 693 m dos domino rei, quia í(cilicet à tempore ;ll i litis conteftatze per fidtionem juris ceffa- vit effc poffeffor bonz fidei ] fl Num. j 46, dictum eft, , üt fupbriü; n fitiu t (l & AQu zr.3, Annomine fractaum extan-- À 5jo tiurn, quos poffeffor bouz fidei re(titue- ID f Pa re tenctur, intelligantur etiam illi, qui t folàm exiftunt in zquivalenti ? Refp. f affirmativam effe communiorem ob pa. Y d | i n titatem rationis, qua poffeffor bonz fi- dei obligatur tituló rei acceptz reftitue- lii re rem alienam, licét hac fit peneseun- RT d déin zquivalenti, quatenas exihde factus eít locupletiors nihilominus negativam [ [ complures fatentur probabilem , cám- TU 6« que inforoconícientiz tutam, imo pro- iile babiliorem cenfet Ifuag Tradt. 3. Difp. Rn 3. cámque abfoluté defendit Haunold. POT Tra&.3. Num. 2817 Ratio habetur ex fl jure pofitivo,quodaliter de rebus fra&i- Ti fctis,& aliter de fru&ibus bona fide perce- hn ptis extra cafüm hzreditatis ftatuit; üt ha- hi betut q.$.(iquis autem non domino,inft, m dererum divif, ibi naturaliratione placuit TU fru&us , quos percepit ( nempe poffetfor j i bonzfidei)ejus effe pro cultura, & cura: & atj idco (i dominus pofítea fupervenerir, &. feot fundum vendiderit de ftu&ibns con(um- )OB l ptis agere non poteít,: Similiter L. 4; :cllimf». ff. finium redund orum debonz fidei pof- L Xx,g fglï'orc B '654 Tratlatus depure e» 711/25&4*. f feffore dicitur: aut enim bona fide per- wim cepit, & lucrari ceum oportet, fi eos ipoff con(umpfit &c, neque dicas, quód leges ipfe addu&z debeant inrelligi de frudtibus ( confumptis, qui nec zquivalenter fu- hanti yend períunt. Contra enim eft, quód hac ratione nihil unquam lucri , aut emolu- quod menti procultura, & cura acciperet pof- lnl feffor bonz fidei €0, quod hic aliunde veceí non fit obligatus ad reftituendos fru&tus (l nullatenus extantes, adcóque cüm leges r m videantur favorem concedere poffeflori rahi bonz fidei, dicendum c(t, quód non fcili obligetur ad reftitnendos fru&us folüm dorr zquivalenter exiftentes , nifi fotté per- ade cepti effent tituló hzredis, id enim ex- pait préfsé excipitur $f. inftitut. de officio ju- d icis. . Rátionem exceptionis affignat fiot ftin Haunoldus, quia fcilicet, quidquid bo- nz fidei pofleflori tituló. haredis .ac- fiot -Cedit, cüm tamen reipía talis non fit , Th ^ id accedit hzreditati, tanquam períonz w fidz, adcóque cum illa etiam fructus in p zquivale w nti. exiftentes '..lfcüitucnd.i vee. E niunt,.- . N 331 expeníz in r&.m a- fï' Quzt. 4. Quenam lienam fa&tz íalvà jaftitià detrahi pot- i fint? Refp. 1. juxta communiorem fen- h tentiam, certum efle, quódexperiíz nee« ceffariz , finé quibus tcs aliena co nfer- vari : - Di/þup;:tii'ult.f Artk.-—'v;lo ; éor llü&;f u U vari nequit, licité poffint detrahi etiam poffeffore malz fidei, quia fcilicet has M fnj pfemet dominus facere debuiffet , adeó.- que damnum non patitur; . fi ille detra- r hantur , idem ftatuitur L. j. Cod, de rei qiil venditione: malz fidei poffeffores ejus , Il tty, quod in rem alienam impendutt , - nul- TM dl lam habeant repetitionem , nifi íümptus T neceffarios fecerint, « Secundó , quód fimiliter expenfx'utiles etiam à poffeffo. Ms Widoi re malz fidei, proforo interrio licité de- l trahi poffint juxta communiorem, quia j if LT fcilicet hz expenfz-cedunt in utilitatem if domini ; cui res meliorata reftituitür , It adeóque:detrais expenfis damnum non ia ) patitur;:in foro autem externo malaz fi- i dei poffeffori folüm permittitur, ut me- Vi liotamenta tolfere poffit, qui& falvó pri- "" a ftino rei/ftatu' tolli poffünt.'^ Ceterüm notandum ,. quód juxta communiorem tl Theologorum fententiam nec' quidem p poffeffor bonz fidei in foro cónícientise Vit plus detraheré poffit ab utilibüs exper- ( n fis, quàm reipíà valcant melioramenta reialiene, adeóque licét expofuerit roó, i : fitamen melioratio zfítirnetur fo. tunc T ml ifta folummodo detfahere poteft, quia Dominus rei non tenetur (übire ja&tu- Blet ram pretii fru(tra expenfi, prout idipfum Qu L. 38. ff. de rei vendicat. ftatuitur,. Ter. W OXx 4 dó, -696 — gzrraäatüs deTure &- fuflitia, tio , quód Tc::pc;n(æ- voluptatiz ; :fí ot- Qu [tna natmenpta tolli non poflunt; füb:rahi pof- m fint in foro confcientiz, & quidem an- te fententiam. Judicis etiain à pofle(fore feflo male fidéei,. afüirmat lilfung. tract, 4. &u tueh Difp. 3. Num. 6. aliíques quia ícilicet res per füd ornamenta ipía fa&ta eft fuo quia domino non quidem utilior.- fed.pretio- acCe fior ità ,. ut eadem pluris poftmodum z- tl0ni ftimetur, adeóque fubtradtis .expenfis p .darnnum non patittur. ^ Coptrarium di- poll .endum effet quó ad forum externum de pof poffcffore malz fidei juxta-L. 39: ff. de iniq 18 Hared. petit jibi: nam;:predoni probé dicetur , ;non debuiffe in-rem alienam f0f fupervacuas.expenías facere , ut.tamen tene póteftatis fieret tollendorum eorum,que t&i ( alik finé detrimento illius ipfius rei tolli.pof- funt; imo nec poffefforem bonz fidei für poffe inforo conícientiz integras expen- dei ías voluptarias fübtrahere, nifi dominus [i] rci easdem expenías fadturus füi(fet , cen- fet Cardinalis Lugo , & Haunold. quia ícilicet juxta. receptum: axioma merces rh::dl f ultroneé oblatz, &longé magis.obtruíze vilefcunt; denique advertendum, quód | r inter expenías etiam computari poffit | pretium.correfpoadens labori, ac indu- ftriz poffcfloris. i Qgæ.r.. r B Difgutatio u!f.—A!m'c. P. [iæ !:o 1 . Quzr. ultimó ? Cujus expenfis res a- um TE ld. liena (it retituenda fuo domino? -Refp. ol cum communi certum effe ; quód pof- feflot bonz fidei feclusó fpeciali contra. ) ltd, li (j €&u non obligetur (uis famptibus refti- dl tuere rem alienam legitimo' Domino ; quia fcilicet talis obligatür foló tituló rei n acceptz , adeóque fatisfacit füz obliga- "P &t tioni, (i domíino: rei fignificet-candem penes fe exiftere, ut is de illa difponere rj potfit. Contrarium dicernidum eft de unq) i M poffeffore mala fidei eà, quód hic ob iniquam acceptionem, aut:detentionem lnl iei tenetur de lucro ceffante , & de dam; jitun ! no emergente ;; ddeóque Dominus non i ? tenetur facere expení(as in reftitutionem Q Y rei fuz. Atque hoc Caietanus, Vafquez, u aliíque extendunt, quantumis expeníz t fuperadditz zquarent, aüt etiam exce- itn derent valorem rei reftituende, oppofi- T tum fentiebte Pallaó , Molinà, alií(que; ii fed medium fequitur Illfang cum Hau. T Aoldo tra&t. 4; Difp, 3. Num, 222, fcili- H €et debitorem non obligari in foro con. ttit fcientiz ad expenías predictas ; quan- do illarum ja&tura confideratis omnibus | qUNh M eidem foret longé gravior, quàm fit Do- i l mino carentia.rei fuz , quia fcilicet in ! tali cafu Dominus nequit rationabiliter e * (. '. xjgerc tantam jad&uram ä íuo debito i rc*,' & 698 Trallatus de Ture e fuftitia, um t & hinc concludunt, quód regulatiterlo. quendo debitor: Iongc opulentior füó yatel 14 m ereditore, etíiam.ad impenías füuperantes ceptü valotem reite(tituendz obligetur, zqua. lium liter opulentus ad impenfas equales, mi- cium nüs opulentus vix ad expenfas medio- totit: Cres ; unde ftante hac expen(arum difti- füicati cultate cenfent, debitorem pofle rem a- emnt licnam quant imvis inindividuo exiften- tem folüm reftituere in. æqulvalenu ; vél tunda & di candem tradere confanguineis , heredi- fiütut bus debitoris, .vel illam applicare in pias caufas, fi hacratione expenía predide fun léyar vitati poffint, ni(i accederet alius titulüs tiam excufans ab 'omni rclhtuttönc rcfl , ät con&abxt ex dzccndxs. du ible ARTiCULUS ULT imb lia De caufis exgufzmtl&us zzä ablzg.c- qua dHone rejlzmma'z tio : Yen $73 Uær. 1. An, & qux unpetenua de- Thiy bitoris cxcufet ab obligatione reíti- :f «f sæutxoms9 Réfp: cum communi Theolo. gorum fententia: quód non folàm in- & , potentia phyf ica, fed etiam moralis ex- K « cu(et debitorem à facienda reftitutione, quamdiu durat hecimpotentia; quia jux« 1 ta rcgulam ums civilis r45. impoffibi- í j llum 4 ü nijputdtio ult. Artjh ;gltä 609 T lium nulla et obligatio, quia regula in lcnnvu materia reftitutionis etiam,de impotens N lt tia morali intelligenda eít, -nam juxta re- ceptum Juriftarum axioma : impoffibi. Md lium, & valde difficillium idem eft judi- d t 7 cium. - Hzc autem impotentia moralis Iunj toties adeít, quoties debitori ex ipía re- [ety, fitutioneimminet extrema neceffitas, üt [ omnes fatentur, nam ficut ad hanc evi- "f tandam licité quis ufurpat rem alienam Ls €x di&is Num. 468. ità licité omittit re- wei»pm ftitutionem rei alienz, quod juxta com- Y muniorem extenditur non folüm ad füb. J firu!m levandam neceffitatem propriam, fed e- [ tiam parentum, prolium ,. & conjugis , idque Leffius affirmat, dicendum effe dc fublevanda neceífitate ctiam fratrum , jj imó Lugo Di/p. 21, NNum. 5. aliique e- tiam de neceffitate cujuslibet alterius ; ll quamyvis res aliena fupponeretur ab ini- tio fuiffe accepta malà fide: quia fuper- veniente hac neceffitate fir eadem com- t dc munis patienti neceffitatem. Unde ple- 1 tique excipiunt, nifi creditor in pari/ne-. ;coh ceffitate effet conftitutus, - nam ficut in tit tali cafü quis licité fibi ufurpare nequit li rem alienam eó, quód hzc Dominó te. tiomx ce(fitatem patiente non fiat communis " alteri quantumvis conftituto in eadem !Ombï'r neceffitate, ità fimiliter licita non erit o- miffig liu!' ^ Go Trallatis de Puve & flLfitid. miffio reftitutionis, Contrarium fentit (uiatt quau Leffius, Bonav.aliíque. Mediam fequi- tut Palav. Difp. r, pun&o 17. aliíque af. tjusc ferentes, debitorem obligari ad re(titu- res f (iza tionem, fi res creditoris penes eundem exiftat in individuo ; quía tunc manet 49 fubje&ta dominio creditoris ob rationem nece rem addu&am, íecus autem fi.e adem folüm 'exiftat in zquivalenti, quia prévalet tunc ; m tI0T) dominium, & poffeffio debitoris. Aliud i del : difcrimen affignat Ill(ang/tra&. 3. Difp, 3. Num. 242. cenféns , debitoremiin p£x- füitat M ft, di&is circumftantiis folàüm tunc obliga- tem ti ad reftititionem, quando creditor ex - €ulpa debttoris incidit in eandem necef- €on) Jf melic fitatem , ità, ut ad hanc non deveniffet, É res eidem iniqué ablata , aut eo tem- feat pol pore retenta non fuiffet ,' quó illam de- cina bitor poterat, & debebat reftituere, " Quzr. 2, An etiam gravis neceffitas tem $f5 excufet debitorem ab obligationc refti- quà fiit tuendi? : Refp. affirmativam effe com- nmiuniorem Theologorum fententiam , tüci üit quam fequitar Illfang tra&, 4. Difp. 3. Num. 246. ità.ut in tali cafü licité poffit ( differri rcftitutió ; quamdiu durat gravis neceífitas, fi creditor non fit in fimili ne- fl €effitate conftitatus; quia in talibus cit- Q cumftantiis nequit Dominus effe ratío- at rC« $OC ?aþilitct invitas,, fi debitor differ ftitu- M. Di/püta(io ult. Artic, ult. 7ot " fiitutionem ad faciendam hanc paratus , quamprimum defiverít gravis necceffitas l ejusdem, nj Excipiuat tamen aliqui, nifi res fit debita ex deli&o , feu titulo inju- T al ftz acceptionis; quia ficut ex di&is N, I a 470. non licet ad fublevandam gravem ts neceffitatem fibimetipfi clam ufurpare ts rem alienam , ità eandem iniqué fübla. t tam non licet retinere , fed banc exce-- à Al ptionem folàm admittit Illfung citatus, :' S'DI[PI fi debitor ftatum , vel alia bona per re- u ftitationem amittenda injufté obrinuif- L. fet, aut fi perluxum , aut prodigalita- tdya tem femetipfum in talem neceffitatem r - conjeciffet , neque ípes fupereffet. ad t meliorem fortunam perveniendi , ut po- AW ftca reftituere poffit; quia in primo cafu lmb poffeffio iniqua ftatís altioris non patro- M cinatur poffeffori ejusdem, in altero au- lia tem caíu ja&ura non tam reftitutioni , "d quàrm nimio luxui adícribenda eft, imó Tl fiin tali cafu defineret obligatio refti- TR tuendi, pleriquedebitores cum gravi cre- ht ditorum damno luxui indulgerent, (cien« pou tes fe fic liberandos à reftitutione, gul Quzr. 3. .An grave damnum ex re- $$5 Wilb fitutione imminens debitori ,; eun- t dem excufet ab obligatione reftituendi ? TO Refp. cum Lugone Difp. 421. Num. 7, Ils & communi Theelogorum, certum effe, fih quód- 702 -Tr;zäætusrde'ïureäf fuflitia, - Qu 'quódfi damnum confi(lat in fola ja&ura : nsi fCi , quz reftituenda eít ,^ tunc debito- tertio rem nullatenüs excufari ab obligatione bitort [ reftitüendi, nam f(íequeretur melioris pofi conditionis effe illos , ui plures, quàm tionel paucioresopces iniqué corraféres quodfi ifqu autem damnum confiftat in jactura bo- norum , quz propter quantitatem refti» pedir fettim tuendam amittenda effent à poffeflore, fo, l tunc propottionaliter obfervató difcri- Sind mine inter bonz , & malz fidei poffef- toter forem difcurrendum eft, prout de expen- . fisin reftitutionem faciendis Num. j ; t. tam d - di&um eft, €ó quód utrobique fit eadem Itpe "£atio. Hinc fequitur primó , quód ob- il ligatus ad reftituendos roo. tituló folius lg rci acceptz licité differat reflitutionem, dam fi eosdem perfolvere non poffit, nifi pa- nt tiatur ulrra hanc quantitatem grave dam- etia hum in bonis fuis ju(té poffeffis. Cod- trarium dicendum eft.de poffeffore ma- df - 4l lx fidei. Secundó, quód iniqué lzdens W famam, vel honorem teneatur ad tefti- * w * tutionem etiam cum ja&tura fuz famz, utpote obligatus tituló injuftze accéptio- qu nis. Tertioó, quod calumniaroralterum conjiciensin periculum vjtz, carceris &c. teneaturcalumniam etiam cum pari peri- culo vite, aut captivitatis manifeítare l t: €ó, quód teneatur tituló injuítz acce- ptionis: Quat, / 5 N f " n;fpmsa sg!:; Artiä. ullr.: — 70$ DT ! : Quer. 4. An grave damnum immi- Ut 516 nens ipfi creditori ex reftitutione, aut obhgac : tertio innocenti excufet à reftitutione de- ! Qj bitorem? Refp. quóddebitor non folüra I$ r poffit, fed etiam reneatur differre reftitu. ( Wi tiopem , quando per hanc dilationem r abíque gravi fuo incommodo poteft im- Eul pedire damnum imminens creditori prae- fertim fpirituale , üt cum Molina , Lef- Vg ] Mm fio, Lugo docet Diíp. 21. N. 26. contra d d Sanch. Azor, alióíque dicentes: debi- " torem obligari ad re(titutionem pramifsá QU ff J tamen dehortatione à peccato, . Ratio r cít: quia quilibet tenetur lege charitatig M y impedire grave damnum proximi , quan- do illud facilé impedire poteft , & hoc lts Imm, l longé magis. dicendum' , quando grave v damnum immincet tertio innocenti ; nám in tali ca(uü', non folàm ex charitate, fed u . ( etiam ex juftitia obligatur debitor ad jj t differendam reftitutionem , ' üt Lugo ; d aliíque fentiunt ; & confequenter refti- dl y tuens gladium Domino volenti occidere inimicum peccaret contra juftitiam tan- ln pl quam reus homicidii, Neque obftat pri- mo, quód creditor habeat jus exigendi linit fuamrem, aut debiti folutionem. Cone« tra enim e(t, quod jus hoc ini talibus cir« j cumftantiis fit impeditum lege charita- Vb T Ne- tis, & fübinde etiam ;Xc*g-ex jumtiæ. que u - 704 Traclatus de jure é julii&a. ! que fecundo , quöd-*pcccatori»occültd m'tutibn» petenti Euchariftiam, publicé denegar- fjy& cut ri non poffit, licét confcio peccati mor, trà aliqa talis có, quoód peccator habeat jus can- re(litutk dem poítulandi, Contraenim eft, quód ticam in peccatori occulto non ideó fit danda Eu- ni comp chariftia , quia habet jus eandem peten- veríi of di, fed quia habet jus ad famam ,. quz fima, 6 in cafu addu&to lederetur à miniftro dés sithmet Neque negante publicé Euchariftiam. Confi tertio, quód fequeretur effe licitum, .ut uis alteri volenti abuti pecuniis ad €- qué pet occidit, brietatem ; aut alia peccata, casdem clam penfas t fuübtrahat. Contta ehim eft, quod plus fadtz (ü requiratut ad fubrractionem licitam rei mutilat alienz, quàm ad folam dilationem rcfti. fübinde tutionis. Caterüm fi alterius pecuniz; beat t folüm abfcondi, '& clam fubtrahi pof. hacqu fint ad impediendum hac ratione pecca. tum , id licitum erit ob rationem addu- nam d fortun &am, fecus. dicendum de fübtractione tione, violenta3 quia nemo tenetur alrerum poten impedire per vim à peccato, exceptó ca- honc fu, inquo damnum irreparabile effet conjun&um , ut fieret, fiquis velletoc- tem j [ Tüm cidere femetipfum; nam 4hunc violcnlt'ö D licet impedire. . Quit 55 fitr Quar. j. An i mpotens reflituere in eo bonorum genere, in quo alteri inju- g .e— €xc rialp intulit, teneatur ad faciendam r l- d& m UET Dijputatio ult, Artic. ult. 70f ftitutionem in alio genere? Refp. nega- I h tivé cum communi Theologorum con- Qs trà aliquosdiffentientes, Ratio eft: quia lin Cü, qum reítitutio refpicit zqualitatem arithme- d ticam inter damnum , & ejusdem dam- m w ni compenfationem , fed inter bona di- r311)207, Q veríi ordinis, cujufmodi funt bona vitz, famz, & fortunz, nequit dari equalitas (inilro d D. u arithmetica; ergo. RTT Confir. Ex Scriptura Exodi 21. uti ini- XConiy d d qué percutiens alterum, fi eundem non yasdem du occidit, precisé dicitur obligari ad im- penías reftituendas, qua in medicinam Iaj ) um tj factz funt. Neque obftat, quód iniquus Tontmttlie mutilator prater fumptus in medicos , Q tni, fübinde certam quantitatem folvere de- beat mutilato, Contraenim eft: quod i hzc quantitas fit folvenda folüm in poe- i t Qonem d nam deli&i, velad compenfanda damna fortu&z, quz oriuntur alteri ex mutila- t fobridot nenr t tione. Hinc fequitur primó , quódirm- potens reftituere bona vitz, autfame d TT non obligetur ad faciendam reftitutio- nem in pecunia , nifi forté fimul inju- T setot riam intuliffet in bonis fortunz. Se- hucrilut quitur fecundo, quód, fi aliquis non pof- fitreftituere bona fortunz, nifi patiatur editutti :; jo d 2rave damnum in bonis vitz, aut famz, E excufetur ab obligatione reftituendi. i f "Tertio, quód potens reftituere famam non Yy »06 Trachatus de fure & f uflitia, 4utet non fatisfaciat fuz obligationi, filocó zeftituendz fame folvat alteri pecuniam, r n nifi alter ultronceé confentiat , adeóque ftitur credi jus famz cedat, oblatà fibi pccuniä con- tentus, eum $78 Quzr. , An, &quando interitus rei, lo fl quz reftitüenda eft , excufet debitorem fet, ab obligatione reftituendi? Refp, cum nem t Lugone Difp. 21. Num, 57. & commu- Qu tuíz niTheologorum : quód, fi res aliena eft , determinaté , feu in individuo debita , di2À cademque pereat finé culpa debitoris , fione adver & hic ex ea non fit faQus locupletior , tunc feclusó contra&u ceffet Jligatio CEt[ re(tituendi, quia fcilicet res qüzlibet fuo Comp t ex. Domino perit in illis circumftantiis, in quibus feclufo contra&tu eade perit fi- Wt né culpa alterius, Et idem etiaim dicene Tenui &i dum eft de poffeffore mala fidei, quan- do apud eundem res fic debita perit, üt Leff pariter periiffet, fi apud fnum Domi. bile, num extitiffet eoó, quod in tali cafu ini- lipati quus poffeffor non fit caufa efficax dam- liz, ni. Hinc fur non tenetur ad reftituen- fi x dum pretium equi , qui ab eodem füb. pey latus incendió, aut morbó periit, quan- nifi do hic eodem morbó , . aut incendió a. gl Aq liunde periviffet. Contrarium dicendum nis, eft, fi res in individuo debita apud Do- tot tninum exiftens nen periviffet. Quodfi tiQ autem l Difputatio ule. Artic. lt. 707 T N 'cmü.n autem res fit debita folüm in fpecie, tunc rei interitus non tollit obligationem re- idsöxïu li ftituendi , adeóque fi debitor pecuniam creditori mittat per famulum , & hic cum eadem fugiat, non dcíinit obliga- i ALONO tio reftituendi, niíi creditor conífenfif- fet, utfibi pecunia per hanc occafio- h « nem mittatur, Qf0C. Quazr. ultimo, Quznam fint reliquz 559 ld €auíz excufantesabobligationereflituen. db di? Refp. primam cffe ultroneam remif- nblwns , l fionem debiti fa&am à creditore. Ubi ! Mti, advertendum eft, quód circa bona in« Jjto Vf certa pofleffor malx fidei poffit facere compofitionem cum fede Apoftolica ità, hi ut ex his certam quantitatem jufté reti- Kl nerc poffit. Secundó, ceflionem, feu (üth renuntiatiopem omnium bonorum fa. À u €tam à debitore fuis creditoribus , ua Y Leffio in jure dici folet beneficium falli. | DOMI | bile, hzc tamen ceffio non extinguit ob. Á i ligationem reftituendi in foro conícien- j' Ill tiz, nifi tantüm conditionaté, adeóque j fi poftmodum ad meliorem fortunan: J ib perveniat, tenetur reftituere rcfiduum , Qu nifi juri fuo creditores renuntiárint. His ) , D aliqui annumerant ingreffum Religio- niyt nis ,circa quod advertendum, quód debi- ib toribus ex deli&o, aut bonorum dilapida. u tione fpecialiter interdiQus (it ingreffus u ., Afede 708 qrattatus de jure & juflitia. à fede Apoftolica. Sixtus V. profeífio- ä nem Religiofam à fimilibus emiflam vo« : luit ipfo jure invalidam , fed hzc con- ftitutio, quó ad irritationem profeffio- nis poftmodum revocata eít à fübíequen. tibus Pontificibus. Tertió, donatio- nem, Ícu legationem fa&am ex occulta intentionerecompenfandi debitum, quia talis donatio, autlegatio eít reipía re« fitutio, Atque hzc de Jure, & Juftitia ro brevitate temporis dicta füfficiant , ad majorem Dei Gloriam , & Beatiffi. mz Virginis finé labe conceptze , ac Tutelarium noftrorum fmam honorem. 4 iifto F1NI1& qni E naá qu p ) & t *'w, .l r ANNN - f W : ii ) ) :Q ( 32 m :. C2 — X - d) -':'» ' L) [i l, - C o ) $- j li ET ll sE z ( r P Á 04 t INDEX RERUM m,q ln VT Juxta Numeros Mai*gina/leg. filig À. - Af!uvione quando acquira- Q tur Dominium?. 26;, hi Bortus an licité procu- retur ad defenden- minium. 4itum Dominium, Vide Do- [ " 2 À dam vitam , vel fa- "tacillarum fürta quando fint . mam Matris? N. 504. «95, gravia? 464. "cceprioinjufta. Vide Reffi- utio. 4nimalia que , & quando feri poffint primi occupantis? "Acfio realis & perfonalis gi- 240, & feqq. gnitur ab jurein re ; & jure, Amichrefee',c pactum adjecti ad rem. E Contra actio. pignori, aut h nes Civiles, & ex delito, aut citum, I4F. yplothecæ eft illi- . quafi ex delicto,, quanto tem- 4rrbs Dominiura. Vi;ie Con. pore przfcribatur?- 3 17, jugati. "4cíus idem & contra&tus po- teft effe jure validus , & inju- 'Bo y" ftus. 30, Affum Döminium. yïde "Edificatione quando & qu o- Dominium. | modo acquiratur Dóminiu s m? Beneficiatus, Vide Clericnus. 259. 260. Beneficium — Ecclefiafticum., Aliena € re percepti fru&tus, Vide Frucius, quid üt? 185.' Vide Ecelefiaff. Bona derelicta non cenfen- -Alienatn in rem fa&te ex- tu', quae naufragió ?enfæ. Vide Expenfa, A Pfri&unt, Í f;o- Bena . j lüm-:x RERUM; -Bona.fides, Vide Prafcriprio. tz, privilegió prafcriptionis 3Bona homini competentia in | Ecclefiaftice, 314. ]u Cemmixtione, & tres claffes dividuntur. 152. & ieqq. Vide Homw, Govfufione quando acquira-« 2 Dominium. 262. fig imuent, Bona incerta; inventa, Vide | tur » Commutatiua 'juftitia quid Sec Bona Religioforum , Eccle- IGt ? 46o. Hzcfola eft juftitia fof fiaftica,directé fubjiciunturDo- ftri&e talis, 3569« &feqq. An do. minio Chrifti. 17 5. V, Religiof. ad implendam obligationem. gen Bona Vacantia funt Princi- | juftiriz: commutativz , actus wl pis- 239. Ífemper debeat procedere ex fiit motivo (íatisfaciendi debito? &n Boos Uxoris. V, Corjugati, 384. &feqq. Eidem obliga- N tioni fatisferi poteft multipli- Ht C E ei folutione adxquatà fimul "z | pofitá, 393. Non autem mul- VApitulo obc/& mala fides 395« qUt L. * tiplici fucceffivé pofitá, teí Pralatiad przftriptionem, Deus ex juftitia commutativa 3e7. ! :non poteft obligari creaturze - [07777 4 excufantes ab obliga- 409,. fed folüm ex fidelitate tione reftituendi funt: impo- tentia debitoris, 353. 5$7. promifforia. 408, Conjugatis quale Dominium gravis neceffitas; 554- alizque competat in.Dotem , Contra» paucz. 559. An exc ufet dam- [ num imminens ex reftitution g |dotem, Donum Matutinale ; Sponfalitiam largitatem, Arre $55..556. An interitus rei re- am &c, 201. ufquead z* z. x fituendx? 558. . Chriflo competi t duplei Do- Con[umptibilium. vius.. Vide minium , fed diverfi ordinis. Ujus. Conivados, :Vide Conjugati. : 369. & Dominium dire&um Centratius idem /poteft effc inbona Ecclefiaftica , pia &c. 175* $ validus, & injuftus. 30. Cleritis -Bene&ciatis quale» Contradius qui obligent ad fitutionem?: 540, 541, Ve Dominium competat etiam in | re , fru&us fuperfluos &c r$86.&|R eftitutio, Coutumelía , derifiones, im» feqq. ufque ad 20o. Non gau- dem-; Clerici üt perfonz priva- | properia, & Convi- s INDEX RERUM, VM Con'vitia &c, quantam inz li&um uno in loco publjcum', juriam inferant? 499. an in altero licité manifeftari Cóoperatio pofitiva & efficax h à poíffit? 463. An etiam deli- f ad damnum inferendum , ob- Cum olim publicum, dein ob- Md« ligat ad reftitutionem , 545. livioni datum? 494. Quid fi de- llt& ju] Secusi fuit pofitiva quidem., trahensmon exprimat determi- &Iecq l non tamen efficax, 544. Quan. natà perfonar? 436, An liceat ln do cooperarites negativé obli- audire iniqué detrahentem , ? ", ib gentur ad reftitutionem? 545. 485. An liceat detrahentem., t Qua rati one przftanda fit re- infamare pro propriz famx de- TR füitutio à cooperantibus ad fenfione? 487. Di&a de-.de- damnum ? 546. t d tractione intelligenda fünt e- ii Creatura poteft Deo obliga- tiam de mortuis, 488. ii lj riex juftitia (ttidta, 421, DEUS non ' *Culpa Theologica & Quridica oteít obligari uffmæï- creaturz ex ju : itia comniuta- à g quam pariant obligationem., tiva, feu ftricté tali, 409. fed DIj re&ituendi ? Vide Re[fitutio, ex minus ftricta, feu ex fideli- us W tate promiíforia, 408, Non at D. offenditur omni peccato Théo.- D lictum publicum, Vide, logica üt.continente injuriam as Detractio, ftricté talem. 422, Q Dereli£i4 bona fiunt inven- / Dilributiua ju&itia quid fit? toris. 230. 359* t5 Derelicta non-cenfentut bo- Domi»ium altum & Baffum, dili ha naufragió omiífa. 230, 73* Aliud directum, & utile. s i Detraéiiofamz ex.genere fuo 34 Formale five Actuale, & eft peccatum mortale. 47. Radicale, 36. : Perfecum, & r Non omnis manifeftatio deli- Imperfe&um. |53. . Perfectum il d &ialieni eftpeccaminof(a. 47 9. fundatur in jzre i2 re. $3. Ejus Detractio gravisnon cenfetur, legitima definitio. 60. que fit uni, aut duobus filen- | yt t Dominium perfe&um & per., l tium fervaturis. 480. Quz | manens ejufdem rei non po- gublica notitia facti excufec. à teft effe penes duos. 77. Nec detra&ione? 481,' Quotper- | .UMI:: quidem füppofita replicatione, fonis circiter conftare debeat, 79. Necpro eodeminftanti a- n ut dicatur publica? 482. De- | &ualis donationis. 90.& feqq Zz3 Domi INDEX RERUM. ; Dominium proprium Ho- |. E. : Tiat A minis, Cc)efia]iim beneficia non.; i.m - - Religio forum Ordinum , I ' £ W - T exigunt phyficam rei tra- f - - Religioforum privgtorü, didionem ad obtinendum. jus T Clericorum, | - Conjugatorum , in re. 33s - Ecclefia[lica. bona fübjiciun- |- Patrum , & Filiorumfa- | i tur dire&to Dóminio Chrifti. sniíias , 175* ^ - ^ Servorum; Ecclefi & loca pia, ut con- Inres inventas, Animalia, Li- | tra illa prefcribatur , longiore tr gna, Pafcua; ex /Edificatione, tempore opus eft. 312. non- Implantatione, Specificatione, | Commixtione. Vide fuis locis. tamen de omnibus zqualiter difcurrendum. 311. f Domus Profeífx Soc, J. Vide Ecclefiafici non funt capa- Profeffa. ces. Feudi , cui fitannexa obli- E Donatio adequata poteftfie-|.,, ,5 obfequii contrariantis ri intra unicum inftans reale ! Gatui Ecclefiaftico. r 34. tempotis; non item transla- Eleemoynarum fa&arum FF, 1] tio privativa Dominii forma- Minoribus Dominium, exetci- « lis; 105* té à fidelibus confertur Sedi h Donator & Donatarius non | Apoftolicz.. 1 27. habent D'ominium formale e- | Empbyteu[is:quid. & quotu- jufdem rei pro eodem inftanti|plex fit?:129, 130- Condi- / i donationis actualis. 9o. tiones ad obtinendam, & reti- | nendam' Emphyteufin 5 atqué Donum Matutinum. ] v.Con- ad illius Dominium utile alie- Dos varié appellatur. ] j4ga;. ] nandum requifire. 13 1. & feq. Dubium practicum & fpécu-. Differt ab ufufru&tu. 133. lativum in.ordine ad bonam ; | vel malam fidem conftituen- Emptor bona fidei an licité poffit rem furtivam reddere» dam. 291. 297. & feq. furi, etiam. dum fcit eande n» Duellym an, & quando ac- Domino non reftituendam. , ceptare liceat ?. £06. $26.. Quod pretium poffit exi- Duo non poffunt babere Do- | ;ere à Domino legitimo pro re minium perfectum ejufdem rei, | fortiva, emptá cüm intentione 774 Vide Dominium. eandem illi reftisuendi. 5 27- 1 Expen- H INDEX AR*ERUM. Expenfa faCte in tem alie- db exftentin xquivalehti. 5 56, nam an licité detrahi ln poffint.| A poffeffore verb mala fidei e- ". inrei reftitutione? $ $1. Cu- tiam confumpti. 549. jus expen(is res aliena Dorni- ln ! Frucins faperflui. V, Clerics, 10 fit reftituenda? 132 Fundus proprius, & publicus qub,l.:. diverfa jura pariunt in venan- F. do;pifcando,lignando, pafcen- il Cïi&',' ; 0, rebus inventis retinendis , i t 4ma jus. Vide Homo. quz vide fuis locis, FA detractio. Vide De- i iraciic, Furtaminuta quam injuriafxx l ttb . k Famulorum furtta, 464. ,inferant? 466. & feq, ag ' Furta filiorum ex bonis pa- Teudum quid fit , & que ad feudum requifita? 134. rentum quando cenfenda fintz * * ; "T Fides. gravia? 465. a : VidevBaM ; vel Mala T Fides. .Furtafamulorum, & áncil- larum. . 464« Filiusfamilias quibus modis à pàtria poteftate liberetur? Iurta Religioforum ex re- 216. bus Monafterii, 465. Haxcta- t« quale ilii Dominium. Wi competat? 217, De illorum men circumftantiz perfonarum uti & temporis minuunt ínju- furtis.- 465. Fi(cus Principis, & Reipubli- riamperaccidens 472.& feq, kon An; & quz necelfitas excufet À | C"' cz longius tempus exigit, ut contra illum prafcribatur, 3* 5. furto, Vide Neceffitas, ln - Fodina invenga. Vide Izvez- 14 YO$, [ S.Francifci Ordo. | Vide Re. G. h ) ligiof Ord. Ravias injurie in mate- l Fraticellorum harefis, 1 14, jl Id ria furti non poteft ftazui A Frucius ex re aliena quotu- in determinata quantitate;, plices ? '$47. Fruétus merz|462. Commurtiior tamen ali- at s induftriz reftitui non debent, | qua fententia adfertur pro re- $43. Secüs dicendum de natu- Pu&m gula ceterorum, . 455. & feq. ralibus & mixtis, 549. Etqui- | Declaratur hzc gravitas in. e- m PM dem à poffeffore bonz fidei re- | xemplis particularibus vario- g ftitui debentfoli ex(tantes,mo- | rum furtorum, Vide Fura, ]div n 2213 Habi- Pa 1 dNDEX RERUM, l omne peccatum Theologicum: N : H. ^ ^. wlje 422. In Abitatio quid fit, & cäuale Ifjüria clandeftina & vio- F lenta fpecie differunt. 439. Dorn illius Demintüm? 112, li Hareditatis jus acquiritar fi- Scienti & juridicé non contra- diceriti non potet fieri injuria Qu ne phyfica rei traditione. 35. ftridté talis.' 443« fecus vero l Homo habet dominium in5 fna bona, que in triplici claffe phyficé tantüm confentienti. Qua 4444 Patet ab indu&ioneplu- ttar confituuntur. 152. & feqq. eu Non habet Dominium dire- rium cafuum. 451. t0ri &um in vitam & membra, nec Iejuria. in bonis fortuno thd fua; nec alterins hominis, r55* quanta debeateffe , ut cenfea- 2j fed Babetillud in famam fuam tur gravis? 455. &feqq. nons & honorem.I$6, &in omnia poteft univerfalis menfura fta- PC[ lint cktera füblunaria. ? 57. minie tul. 462, Injuria in bonis fa- sné veíó in corpora cceleftia . mz, & honoris diverfimodé committitur, 473. & feqq. vide pe ibid, Quibus in cafibus liceat occidere , mutilare, vicam ab- Detradtio, Su[Dicio, Qudicium t&« breviare, cedere famx &c.' 1 $8. qgaeravium, 3 & feqq. Injuria, quanta inferatur pef öiq Hypotheta quidfit? 136,-& Convitia , Contumelias, Im- Quid juris, quotuplex? 137. properia, Derifiones &c.4$89. & obligationis habeat creditor Quotuplex fit injuria in bonis circahypothecam? 339. Qux vitz ? 496, Quotuplex inbo« pacta adjecta hypothecz licita nis cetporis? 497. Injufia acceptio. Vide Re- J fint; &c, 1 40. ! 4'1'. [Hitutio. Injuftitia eft Ye fio juris alie- » L. niproprietatis.433. Eftmul« Gnaranti& juris an. officiato tiplex. 434« . Quid requiratur bonz fidei? 288. 290* adinjuftitiam formalem impu- - amplantatione. quomodo,ac- tabilem in confcientia? 435. Peccatum injuftitie eft mortae quiratur Dominium? 258.. 436. admit- Injuria. Rricté talis quid fit? |leex genere fuo, 420. &íeq. Injuriam (trictam |tit ramen levitatem. ex parte» adversüs Deum noft continecG» | materia advertentiz &c. 437» INDEX RERUM, älemü i & diverfitatem fpeciei habeto nes 33« — Jus in re/neceffatiy d refpectu diverfi juris I(i. 458, , exigit titulum, & eaditionem. , i In[ianstranslationis. Vide, rei, faltem regulariter loquena Domizium, ,d0)34- o Injula per alluvionem nata.» Qus propiietatis in. vitam., L A0 mj cujusfit? 263. i menibra, famam, &c, V, Horo, Imventa res quomodo , &| us venandi, pifcandi, &c. ünmü quando ininventoris dominiü non cuivis competit. 242. & ilan:P j tranfeant? 225. & feqq. — Res, feqq. Ubi & deobligationibus feu bona dereli&a fiuntinven- ! venatorum , & Dominorum. p Áittm toris. 236, & feq.. Inventus , venationis, T2 thefaurus, & fodina, cujus Gint?| guftitia varié acci Pïtur. 33e. tv 231. & feqq. Inventz res(priüs; Refpicit debitum legale, ídque » ninf perditx) quomodo; & quamdiu | zquale juri aétivo alterius. 3 54.. hoj fintinventoris ? 236, & feqq. "|Dividitur Juftitia perfe&tain.. z Vi . Qudicium | temerarium eft!Legalem, Commutativam; Di« m Pec;atum grave ex genere fuo. &ributivam, & vïndïca'tivam.... U 476- LA 355. Eatum definitiones.358. Qus varié accïpitu;-, & divi- &feqq. Sola commutativa eft "w ditur. Y, & feqq.. ejus variz de- | juftitia (iricté talis, 360, Ejus 3 t finitiones, 5. & fegq. . defnitio 333, Ejusobjectum., ij materiale.334, Formale, 335« qus AGivum proprietatisbe- J i né definitur, quàd fit &c. g. Cztera Vidt/æ Camïnm.m'fu " "b Differt àjute jurifdictionis. g. Componitur cum lege ufum ju- L. L 2 ris annullante ; & prohibente, 23. & leqq. Egalis juPö.tia quidfit? 3 58: L u z qus paffroum correfpondec. Legatarius acquirit jus in. ii juri Adlivo proprtietatis, & du- |re, finé phyfica rei legatz tra» nirttt pliciter accipitur, 42, In quo ; ditione. 35. Termi- Legis commiífori2 pa&tum , m confiftat? 43. & feq. u M nus formalis juris paífivi eft in- adjectum pignori , & hypothe- demnitas libertatis alienz. 45. cx eftilliciram. 140. t Qf gusinve; & | Léxalia 'sturalis , aliapofi-* D eu dus.ad rem. diftinguuntuc tiva ; Divina, & humana, 19 Lex ufum juris prohibens , & u 36.37- Gignqtfat diverfas actio- annul- INDEX RERUM, Y arinullané componitur cum ju- extrema ? 469. Unit graws re aGivo pilprietatis, 23. &|non excufat Gmphcuer inju- feqq ] i riam, 470.: /fed. fi veré gravis Lzbellus five leellus quid fit?|Gt, minuit éandem, 47 r. 135- Notitia pubhca deli&i excu« &, ad x .Libertatis propriz. commo- |fat detractionem , videndum., äum. & autem quz publica dici poffit ? Libertatis alieng indemnitas|491 . V Cit; Do procedunt ex jure. Vide $us. . Numeró petfonarum declara- Ligma czdereubi, & quan-|tur fufficiens fa&ti publicitas, doliceat? 253, & feqq. 4821^ ï; pO[( a« M. * O. bo 4 Ia fides obeft prafcri. Bjeium materiale, & for- .M ptioni. Videpraferipjo. male juftitiz. 334. 335. a Maritus adulteram non lici- « Obligatio juftitiz. Vide $a- té occidit, 1 58. Quale domi- |/itia. nium habeat in bona uxoris , Olligatio reftituendi, Vide [ur &c,20r.&feqq, , Reffitutio, b * :Minorutm Ordo S. Francifci. Occtdere feipfum. , innocen-- Vide Religioft, tem, reum &c.anliceat? I524 [ qt Monachtis quod acquirit ;|& feqq. An aliquando dire- Monafterio acquirit, 17 1. &e, an indire&é liceat occide-- Monafterium capax fuccedico|re innocentem ? . 498. &499, l injura Profeffi. 172. Àn infquum aggrefïorem vitz Mortuis detrahere an llceat7 proprie ? $0o. Aniniquum. .488- aggrefï'orem famæ & hpnons An etiam bo-. Municipalia ftatuta Styriein|proprii? 50f ordine ad prafcriptionem. 320.|norum fortune? «O2. An de- mque ml.quum aggrefforem.. vite, famz & bonorum alte- N. rius? $03* E N ceffitasextrema excufato] — Officium. neglectum obligat Afürto, &injurid gravi, |ad reftitutionem, 54.1. 4683. Qua neceffitas cenfeatur Ordines Rehgxoü. V. Rehg:of . Padums INDEX RERUM, l - $ p ug pacta adjecta pighori fint illicita? I40. 2 41. ) lt t E 8777 tamlegïs commiffo- 1471 Pontifex. V. Sedes Aþqfiolicä. rie , quàm Antichrefeos Poffeffio quid fit? 1 46. Quo- dfllm t adjectum pignori aut hypothe- |tu ] cz illicita funt. 140. * 4*. plex ? 147. Quid adpoffef- g fionem acquirendam requira- Pafcua quz licitaGnt? illi-|er? 149. Quid ad eandem., Cita vero quid juris parianco amittendam ? I49. Poffeffio- mndrdrj Domino fundi? 7 56. & feqq. l nis juridicz jurá & privilegia. lt r i Paffrvum jus, Vide Qus. Ijo. Poffeffio requiritur ad Pairesfamilias per patriam., prafcriptionem. V. Preferiptios poteítatem quale dominium., Prafcriptio- quid fit ? 264.. acquirant in filios,& eorundem 265. Favet prafcribenti in u« bona &c.213.&.feqq, ' troqueforo, 266, Ad prafcri- 3 PAtria poteítas variis ticulis ? &(Df ä prionem inchoatam requiritur J n J acquiritur. 213. quibus modis naturalis & civilis poffeflio. eadem amittatur. 216, 273. Ad cóntinuandam fuffi- To j Ad om- Faupertatis voto non repu- cit fola civilis. 274. Y pb gnatomne dominium. 1 69. nem przfcriptionem requiritur « Peceatum Theologicti quod- |poffeffio juridiza, 27 $. Quanti ww« libet poffer effe injuria ftrita ^ zepsporis hzc effe debeat ad pra- n ln contra Deum. 421. nontamen|fcribendas res mobiles? . 3104 quodlibet eít defacto tale.42 -! Ad resiiiobiles. 311., Quanto n ttob. JPerditases, & bona, . Vide tempore prafcribatur contra.» In'vente, Ecclefias & loca pia? 312. 313. 9&4:99. 1 Per[ona Divinz non habent An etiam contra perfonas pri- triplex diftindum dominium. vatas Clericorum? 314. Quan- r] $r. to tempore contra Fifcum Prin- ia caufz non requirunt phy- cipisjaut Reipublice? 315.Con- . ficam rerum traditionem, ut, tra Principem ipfum, ejáfq; pri- f n ï habeatur jusin re. 35. vatabona? 3 16. Contra actio- Q Pignus quid fit? 134. Quo- nes civiles? 317. Contta actio- at E tuplex? 137. Qiznambona . nes ex & quafi exdelicto. 33 . in pignus tradi poffint ? 133. quo tempore prxícribantur fer- ; 03 Quid juris, & obligationis ha- vitutes? 31). Municipalia Sty- l " beat creditor cifca pignus 1 3? riz in grdine ad om nem prz- M fcriptio- Id INDEX RERUM. fcriptionem. 32o. Utlegitima nis? 325, Alia quapiam deprzs Ado Minc fit, neceffarius eft zizulus verus. fciptione? 276, & feq. 279. A prafcriptionem tem-| Printipi favet prafcriptio pus f dom poris ordinarii requiritur titu- longioris temporis, n& contra €oIX lus fpecialis. 280. Quandoque illum prefcribatur, 316. Ad tahtüm coloratus, 28 s. Inter- Principem fpe&tant bona va- nalt cantia, 238. An etiam fodi- fücci dum folüm.exiftimatus. 232. fe(fn In prafcriptione temporis lon. nz, & thefauri? 231. & feqq. giffimi füfficit titulus puré pra- Privatum Dominium noru num altur fumptus. 283. repugnat ftatui Religiofo. 1744 Requiritur item Loma fides Profeffio Religiofa equivalet Ri morti in ordine ad dominium. o« Theologicé fümpta. 289. . In certo tamen cafu non femper I775 pCH Profe[fa Domus Soc, J. nulla ml fufficit. 290. Prodett fucceffo- incà ri ad continuandam, implen- » ona immobilia poflidere pof- fantyprzter domum & hortum, fat dámque prafcriptionem, 3Or. duo: Maía auütem fides auctoris obeft fucceffori univerfali, five , Profeff Yide Religioi , pef Proprietatis jus. VideTuse * qiert hzredi immediato, ad legiti- Publicitas delià quanam.s mam praícriptionem. 302,Pro (ipe excufet à decra&io;xe? 481« ) jf babilius etiam ad prafcriptio- 6 riem longiffimi temporis. 305. non tamen obeft heredi folüm & feqq,) yn Mnc Yte mediato; 304. obeft etiam fuc- R. Yo ceffori particulari ad continu. andam poffeffionera; non ta- Eiþuäh'm Xifcus þrfvil&gïa-- tí R men ad inchoandam à die tra- tus in prafcriptione. 315* ditionis przfcriptionem , 3o5. Religioft Ordines fant capaces n M quamvis nec hoc univerfaliter. |bonorum temporaliumin com- It C 6, X muni, praterillos, qui fub Re- Qua res praJerib ipof;fïnt? 320 gulaS. Francifci rmilitant, 170. u i Quando prefcriptio currat, aut & feqq. Hitamen ipfi finé do- dormiat? 322. Quando inter- minio; licité utuntur rebus ufa xumpatut? 323.. Quomodo pe- confumptibilibus, 20 Earum nitus elidatur? 32 4. Verfus me- enim dominium elft penes fe- mqriales in materia prafcripti- dem Apóftolicamj 114- 82 fe::g 1 INDEX RERUM. - Mïmig i Adeo ut eleemofynz factz FF,| Monafterii 113 quatdonam gravïa? i Minoribus cenfeantur à fideli-|465 , ' bus fieri fedi Apoftolice quoad i ll 1 Resinvente. Vide Imventa. 1 f " dominium , & füb.ea tantüms| — Reflitutio quid fit, & quotu- l conditione acceptentur ,. 127.|plex ejufdem radix? $0. 5 12. t | Ltl ! naíteria capacia fucceffionis|Sola violatio jüftitia commu- " [ l fuccedunt in jura füorum Pro-|tative inducit obligationem., gl [ s fefforum, 172, In bona.Ordi- re(tituendi, 511. Reftitutio- Din ty num Religioforum. domininm|nis obligatio fundatur in actio- - i altom habet Pontifex, 170. ne illativa damni. 519. lr ntin, "Religioft Profeffi omnes (etià Datur obligatio reftituendi Coadjutores fpirituales Soc.].) ex folare accepta, 523. Etiam per votum folemne paupertatis/cüm res accepta in femetifpa W. r amittunt Dominium, & func.le(t penes alterum tanquam bo- ol Ti incapaces ejufdem quoad bo- n fidei poffefforem, 524. E- natemporalia , 171. prateritiam càm eft rantüm in zqui- J duos Ordines Equitum 2;4. ex-|valenti. y26. prefforum. Profeffus ingre- Datur quoque gravis obliga- M ;uum.n diens alium Ordinem , qui eft!tio reftituendi ex acceptione in- capax fucceílionis, non amittit/,24 per culpam Theologicé a jusfuitatis, 172. Excipiuntur gravem. 549. Que fit hujus. Capucini, & Minores de Obí.!modi acceptio formaliter in- incapaces omnis fucceffionis ; jutta? 528. Item Profeffi & | Coadjutores Prafata obligatio grarvis non Form.Soc, J,qui nec ab intefta-] datur ; fi damnum fit leve, etfi ! '1'-1?,72' to faccedere poflunt, 17 2,&feq.| 3cceptio fit culpa Theologica.; aj Religiofi non Profeffr, Soc. J.|gravis, $3o0, . Nec cüm dam- gaiat poft vota fimplicia veriReligio- num eft grave , & culpa levis, g fifunt, & retinent Dominium.|levitate fundatá inignorantia jlb rerum temporalium, 173. itàlfacti, c31, Imó nec cüm eft a ut probabiliis quidem validé , | culpa leyis levitate fundatá irr il illicité tamen (iné confenfu fu-|fola ignorantia juris, $4 2, Pro- T perioris deiifdem difponant,, |babiliter nec datur obligatio p 174. & feqq. reftituendi füb peccato veniali * g h Religiojorum furta .de rebus|in utroque przdicto cafu. 533, u.ï.Wf Nec lii — INDEX stu. Nec datur obligatio reparandi 145. Qlanto tempore præfcn- n , damnum quoad exceflum in- batur )undxce ? 319. pon vincibiliter i ignoratum. 524. Servi nomine quid véniat, ? 2101 AO( Non datür- igitur fecízto com- Quale illis Dominium.; zrach. obligatio re(tituendi in' competat? 2r9, Quomodo; yl. confcxentla ante fententiam., & quando fervus obtineat li. judicis, ubi e(t fola calpa juri. | | bertatem? 220., Pïü di.ày 537* fed folim poft fen- Spectimtmne quomodo ac« obt Poteft tentiam judicis. $53. quiratur Dominium? 361. Dií ;dari obligatio reftituendi in. Sponjalitin largitas. Vides ma conícientia íz*erveniente con- Conjugatt., tracíu, licet culpa fit juridica Szyri« (tatuta. Vide Muni- tantüm , $40. Etiam ex ze- cipalia, grecto officio , feu quali contra- Suijicio temeraria quale fit €&u , 541, ux fit obligatio peccatum? 477- D reftituendi e contradtu? 5 39. Re[litutio fru&uum ex re; T. aliena, Vide Fructus. Empus tequifitum, ad prz- Re[Hitutio cooperantium ad T damnum. Vide Creoperatio. fcriptionem. V. Prafcriptio, —À ! Titulus fufficiens ad jusin re, Re[flitutionem excufantes caufz, Vide Caua, 34. fufficiens ad. przfcriptio- nem, VidePre/criptio. Traditio tei faltem per favo- 9. remlegis, & fictionem juris fa- &ta requiritur ad jus in re ac- quirendum. 34..35. SEdr: Apo/iahm habet do- muinium rerum omnlum-, Translatio Dominii pofitiva, & privativa. 8 5. Anininftan- temporalium,& uf confumpti- qilium, quas idelesFF. Mino- ti transl&tionis poflit effe pe- nes duos? V. Bominium . ribus deferunt, ri4. &feqq. E)ufdem dominio alto fubn- ciuntur omniabona cztetorum U. Religioforum, 17e. EnAndi jus, & venantium., Servvitusquid fit? 145, & obligationes. 242, & feq. quotuplex? 144, Qmomodo Vindicativa juftitia qu1d fit? obtineatut , & exftinguatur ? ,3 61 Votunm -; : INDEX RERUM, emm, n D n Votut paupertatis ftat cum.,| guuntür, 106, Quid fit ufüs jüi qil N Dominio, £69, ris formaliter fumptus? 1o7. D Ujucapio quid t, & quomo- Ujus licitus. rei confümpti- vus feparabilis eft à; Dominio j QW: do accipiatur? Iz proxm, Difp. 3 Qtty; Vl. ante N. 204. proprietatis, 116. &íeqq. Da. Ujusfructus formaliter fum- tur defacto in Ordine Mino- UM | ptusquidfit? 108.. Quomodó rum, £ 20, & feqq. : Fraticello- obtineatur, & amittatur? T Io, rum hzrefis circa hanc fenten- in) Jl Diftinguitur ab ufu juris for- |tiam. 114, j a. || maliter accepto. ? 09. Uxoris bona, & Dominiurm. ineadem, 201.&fíeqq. [ Ti li ! Ujusjuris, & ufus fa&iäi&in- as | ] OT ui x Y ov - N W ii EAC " N , );Cjä& , m A CX Dd » ü 7 T S M E : xh D N N 2 ( OEX J a hn Ls M ——NSS W lynt, N XI Ne a p N 7) lu-l?mlg& *k p 2 R—E LP E p ( i m uj puts ^ DA E 3 m lnm:lïar; v H qui uU d lu " (; vcnmtï'«f- u maqu ER hf — : ERRATA COTRRI*IGVE. | Pag; 146 & fe "LA £otó Artim)ä IV Difpu- tationis IL- Voci Fundushbiquc Feudum fub&ituc; Cztera menda , quz fuübinde, citra tamen fententiz vitium infi logus Ie&tor facilé corriget, pería, occurrünt, Theo- : O- .Ao Ad;A D-G'X : þ' LE U dN — e. N — PA ) 7 XQ'/ A Y A ( (emel ( ;ï ] Is . 1l [l p — EE fgels h- T d COR ERE n um —— AMAT H LUNIE — ÉÀ " KT À —R m u pl — " o — TET u- p FH N AURT W Dd NELLEM. -— P 2.$ *2 b Mu ATU d U vt As $ts — " Z Y 19 20 21 X z IIIH]I IIIII!HHII !lllHllle W s [-—— 19 e 2 18 B VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset 15 17 IHEOLOG ierenei BL 14 M SPECULATI V u 13 15 TRACTATUS f 12 É N ]U WIIIIWIIIIHHIU HQIIIIIIH 10 2 USTITIA— — Methodo Scholafticá eluc 8 cubratus, PER 7 REFERENDUM PATREM llllll!lHlHll : [(o) SIGISMUNDUN-- PUSCH, é Soc.]resu, [ E— 10 SS, Theol, Do&orem , ejufdémque in Alm— ac Celeberrima Univerfitate Graecenfi Profeíforem Ememum, —Q' B CANCELLARIUM EI— [se ^. Anno M. DCC. XXXVI. 'l..— Cum Licentia Superiorum, £ Privilegio Ca[areo, l' ERN HHH M Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com . IIII!WHIIIIWIIIIIII!HHIIIII,IIIIIIIHWHIIIII'IIIHHH!IIIHHII* lll)l 2 4 5 6 7 8 — 9 1 1!