Gf1296 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Roberti Bellarmini Politiani ex. Soc. Jesu S. R. E. Cardinalis Christianae Doctrinae Latior Explicatio Bellarmino, Roberto RpOBERTI — BELLARMINI Politiani ex Soc.) Esu S§. R. E. Cardinalis CHISTIAN E 1DOCTRIN,£ rLATIO R ENXPLICATIO. In Ducali Monaſterio Campidonenſi 4ad Calbatun Roll Anno 7711, 8. (3) £ E XDPTI. I C A T 1 O DOCTRINAE CHRI-⸗ STIANAE. CAeVr I. Quaæ ſit Dodtiina Chriſtiana, & quas illius partes principales. Diſci- E VM intelligam . rSin u lus. cognitione do- *£ . 6 ctrinæ Chri- ſtianæad ſalute neceſſariã eſſe, inprimis mihi declarari deſidero, quænã Doctrina Chriſtiana ſit Magiſten. Doctrina Chriſtiana breve quoddam compendium ſive ſummarium eſt, eorũ omnium . quæ Chriſtus Dominus noſter „ cùm viam nobis ſalutis monſtraret, edocuit. D Quænam ſunt principales & magis neceſſariæ partes huius Doc- trinæ? A2 M., 4 EXPLICATIO MW. Hæ quataor, videlicet: Sym- bolum Apoſtolorum, Oratio Do- minica, decem prætepta , & ſep- tem Sacramenta. D. Quare quatuor tantùm partes ſunt, & neque plures neque pauci- Dres? M Quia tres etiam principales Virtutes ſunt, videlicer Fides, Spes; & Charitas. Symbolum enim Apo- Dos uln ſtolorum ad Fidem eſt neceſſarium: Hi docet namque quæ credere debea- mus. Oratio Dominica neceſſaris eſt ad Spem, quippe quæ ſperanda mobis proponat. Decem præcepta ad Charitatem neceſſaria ſunt, cum ea doceãt, quæ nobis, ut Deo pla- ceamus, ſunt facienda. Denique ſeptẽ Sacramenta etià ſunt neceſſa- via, quia ſunt inſtrumenta, per quæ obtinemus, & cenſervamus virtu=- ges, quas jam diximus ad ſalutem eſſe neceſſarias. D. Da quæſo ſimilitudinem, per guam 1¹ l lre R e Ar ele ſ Eeine 4 . 6 Nt 10 leck . * MaEt, mun e hnene en edere 1 en Netelin e hetnne npreteſe lunt, dn beophe Denigue lun wel sergu Amnnsvinn e Wnn,N u DocrR. CHRISYT, F quam harum quatuor partium ne- ceſſiratem melius intelligam . 4.4. S8 AuguſtinCa) deſumit ſimili= tudinem à domo. Quemadmodum enim ad ſtructuram doms primè neceſſaria eſt fundamenti colloca- tio, dein murorum inædificatio u ſubſequitur, ac denique tecti impe- ſitio: ad quæ omnia varia requi- rütur inſtrumenta: ſic ad ſtructuram Iſalutis in anima noſtra faciendam opus eſt fundamento Fidei, muris Spei, ac tecto Charitatis: quæ ſunt ipſa ſanctiſſima Sacramenta. CAPVT II. Explicatio ſigni ſanitiſſime Crucis. D. b. Piusqu primam huius doctrinæ partem inchoes;, optarem, ut mihi ſpecimen aliquod credendorũ proponeres, cum rudi ſuccinctaque myſteriorum, quæ (a) Serm. 22 de verbis Dem. 6 EXPLICATIO magis neceſſaria ſunt, explicatio- ne. M. Rectè mones, & ſic faciam. Itaque noſſe debes duo eſſe princi- Palia Fidei noſtræ myſteria, quæ utraque in ſigno S. Crucis conti- nentur. Primum eſtInitas ac Trini- tas Dei: alterum Incarnatio ac Paſ- ſio Salvatoris D. Quid ſibi vult Unitas ac Tri- nitas Dei? M Hæc ſunt admodum ſublimia & qua deinceps in progreſſu doctri- næ hujus paulatim explicabimus. Nunc ſatis fuerit, ſi inſa nomina eneas & quoad fieri poteſt intelli- gas. Unitas Dei ſignificat, dari ens aliquod omnes res creatas longèé rranscendens, qued nullum ha- beat principium, ſed ſemper fuerit, ſemperque futurum fit. IIlud ip- ſum omnes res alias creavit eaſque conſervat, & gubernat: eſtꝗue præ omnibus altiſſimus potentiſſimuſ- que Doe unme ensy Pn Uin wK le npn I 0 enhlat El ein eſein na 1css con tasTEI atiozeh⸗ n üni Uehdoen lebinn Anomn elinreli. 1,ariens nis lge llun e. Perllen lllin. teahe etllene Alnlenl⸗ 1 e DoCTR. CHRIST. 7„ que rerum omnium Dominus. Et hic Deus vocatur: qui unicus eſt; ſiquidem non niſi una vera Deitas eſſe poteſt, hoc eſt unica natura & eſſentia, infinitè potens, ſapiens, bonus &c. Quo non obſtante inve- nitur hæc Deitas in tribus Perſonis, nempe in Patre, Filio, ac Spiritu §. erſonæ unus Deus ianer i. quæ tres Perſonæ unus D ſunt, quia eandem Deitatem atque eſſentiam habent. Exempli gratia: Si darentur hic in terris tres per- ſonæ Petrus, Paulus, Ioanes, qui emnes eandem animam, idemque corpus haberent, dicerentur qui- dem tres Perionæ, quia una foret Petri;, altera Pauli, tertia Ioannis; ſed tamen unus homo eſſent, non rres homines urpote qui neque tres animas, nec tria corpora haberent, ſed unum corpus & unam animam. Hoc quidem in humanis fieri non poteſt, quòd eſſentia hominis, ut- pote exilis atque finita, in pluribuæ A 4 per- 2 EXPLICATIO perfonis eſſe nequear Verùm Dei eſſentia ac Divinitas cùm infinita fit, ideo illa eadem quæ eſt in Pa- tre, eſt etiam in Filio, ac Spiritu ſancto. Iraque tres Perſonæ ſunt: nam una Parris eſt, alrera Filii » tertia Spiritůs ſanéti: unus tamen Deus ſunt: cùm unam eandemque Deitatem, eandẽe eſſentiam, po- tentiam, ſapientiam, bonitatéque habeant. P. Quid eſt Incarnatio, & Paſſio Chriſti Salvatoris noſtri? M. Scire debes, ſecundã in Trini- gate Perſonam, quam Filium no- minamus, præter eſſe ſuum divi- num, quod ante mundi creationem, imèò ab omni ærernirate habuit, humanam naturam integram & perfectam in utero puriſſimæ Vir- ginis aſſumpfiſſe, & hoc pacto ille ui antè ſolumodo Deus erat, exin- e Deus & Homo eſſe cœpir. Qui poſtquam triginta tribus Armis enm do ithe lns aumn eenſerl jinh ſnült ſuplun Nal: a . e E MN r nn I M Eun eln, 10 Teind Cn n r nb, „ Nh öne n lers gli unbs tane enden, . Nam, 751 liuteg d,ENA— n NiinTenni Flium o uumci. teatooten e labuie, Megtn Uinr NGell elan eni or C Gnpan DocrR. CHRIST. ⁹ hominibus converſatus fuiſſet, vi- am ſalutis demonſtrans, multaque patrans miracula, tandem in Cru- cem ſe tolli permiſit, in eaque ex- piravit, ut Patri pro totius mundi peccatis ſatisfaceret. Verùm ter- tio poſt mortem die ad vitam rediit, & quadragelimo die poſt reſurrec- tionẽ cœlos aſcendit, ut in explica- tione Symboli deinceps dicemus. Et hæc eſt Incarnatio ac Paſſio Salvatoris D. Quamobrem hæc præcipu ſunt fidei noſtræ myſteria? M. Quia prius hominis principi- um finemque ultimum complecti- tur: poſterius verò unicum ac effi- caciſſimum medium continet ad primum hoc principium cognof cendum, finemque ultimum con- ſequendum. Deinde quia per fidem confeſſionemꝗque horum duorum myſteriorum à falſis Gentiliũ, Turcarum, Iudæorum & Hæreti- A 5 coxum . IfSH ExrIICATTO corum ſectis diſcernimur. Denique quia ſine fide & confeſſione horum duorum myſteriorum ſalvari nemo poteſt. . D. Quo pacto hæe my ſteria in ſi- gno Crucis cõprehenduntur ? M. Crucem formantes dicimus: In nomine Patris, & Filii, & Spiri- rüs ſancti: ſignamuſque nos inte- rxim per modum Crucis. Dexter4 enim frontem tangimus dicendo: In nomine Patris, dein pectus, di- cendo, & Filii: denique attollimus dexteram, & à ſiniſtro humero ad dexterum progredimur, dicendo, & Spiritús ſancti. Vox, in nomine, ſignificat unitatem Dei: dicimus e- nim: in nomine, non, in nomini- bus. Item per illud, in nomine, di- vina potentia & authoritas deſigna- tur, quæ in tribus perſonis una ea- demque eſt. Porrò verba, Patris;, & Fili, & Spiritůs ſancti, Trini- Natem perionarum demonſträr. Cõ⸗ Doer pun⸗ nun guge Nen men den hoeken Auined eririt Nur! Cimu Hos ine. Derten Ccenco. Rle G. 4 anolimn uneron Ecenco, Inonine, imse. Hmohnnt. Mnine, . ſckloni⸗ ungen Lurt, N, Inn hohir 6 DocrR. CHRLEST. I1 Côſignatio verèò ipſa, quia per mo- dum Crucis fit, Paſſionem, & con- ſequẽter etiam Incarnationem Filij Dei repræſentat, progreſſio autem manus dexteræ à ſiniſtro humero ad dexterum, non contrà à dextero ad ſiniſtrum, ſignificat nos per Paſ- ſionem Domini noſtri à trãſitorijs ad æterna, & à morte ad vitam rranslaros eſſe. D. Quibus de cauſis ſignum Cru- cis formamus? M. Primèò quidé, ut teſtemur nos Chriſtianos eſſe, id eſt, milites Chri- ſti Imperatoris noſtri, quodsymbo- lum quodda, & tanquam vexillum ſit, quo milites Chriſti ab hoſtibus Eccleſiæ diſtinguantur; quales ſunt Pagani, Judæi, Turcæ, & Hæ- retici. Secũdò, formamus hoc ſig- numCrucis etiam ideo, ut divinum auxilium in omnibus actionibus noſtris invocemus. Nam hoe ſigno SS. Trinitas invocatur per merita 4 6 Paſ „2 E S11EATIG6 Paſſionis Chriſti. Et propterea eon- ſueverunt boni Chriſtiani hoc ſibi ſignü imprimere, quado aut lecte conſurgunt, aut domo exeunt, aut menſæ accumbunt, aut cubitum zoncedunt, aut aliquod negotium adoriuntur (2) Deniq; utimur hoo figno, ut adverſus diabolicas ten- kationes armemur. Nam quemad- modum malefactores viſis faſcibus, ſic diabolus ſigno hoc viſo per- timeſcit & fugit ) Et per hoc ſig- num Crucis ſepiſſimè liberatur ho- mo à multis tam ſpiritualibus, uàm tporalibus periculis, ſi cum de ac fiducià divinæ miſericordiæ meritorũque Chriſti, qui in eà mor- zuus eſt, eà utatur. X X * . X X X* CAP= (a) Trtal. de coron. milit. ., 3, (b) Aug. 53. 44. 4.793Z ſin⸗ uu u eet Dle Cen um in Uton ſannb mgr We Cen Men lnin N 4 Retetegn enloeſ han e eu H 1 nbitn ngnin imur o dolieuten npemal. ltlibet, ſo der. hlaefe. derun do⸗ ſnuſbi, ls, Loun lercorle linad, ( le 4 DocrN CHRIST. 13 CAPVT III. Declaratio XII. Articulorum Symboli. D. V Eniamus nunc ad primam doctrinæ Chriſtianæ partem. Doce me quæſo Symbolum Ape- ſtolorum M Symbolum Apoſtolorum duo- decim partib cõſtat, quos articulos vocamus, ſuntque duodecim, pro numero Apoſtolorum, à quibus eompoſiti ſunt (4) videlicet: 1. Credo in Deum Patrem om- nipotentem, Creatoré cœli & ter- ræ. 2. Et in Ixsuu Chriſtum Filium eius unicum, Dominum noſtrum. 3‧ Qui conceprus eſt de Spiritu ſancto, narus ex Maria Virgine. 4. Paſſus ſub Pontio Pilato, cru- cifixus, mortuns, & ſepultus eſt. y Deſcẽdit ad inferos: tertiâ die A 7 refe (a) Leo ep. 17. 4s Palcberiam. 8 ExXPLICATIO 14 reſurrexit à mortuis. 6, Aſcendit ad cœlos, ſedet ad dexteram Dei Patris omnipoten- tIsS. S 7. Inde venturus eſt judicare vi- vos & mortuos. 8. Credo in Spiritum ſanctum. 9. Sanctam Eceleſiam Catholi- cam: Sanctorum Communionem. 10 Remiſſionem peccatorum. II Carnis Reſurrectionem. 12 Vitam æternam. Amen. D. Explica mihi verbotenùs pri-⸗ mum Articulum. Quid ſibi vult , Credo? M. Tantũdem, atque ſi diceret, firmiter, & indubitanter aſſentior omnibus illis, quæ his 12. Arti- culis comprehenduntur, idque i- deo, quòd ipſemet Deus Apoſtolos ſuôs eos docuerit, Apoſtoli verò Eccleſiam, & Eccleſia illos tradide- rit nobis. Et quia impoſſibile eſt mentiri Deum, ideo credo res illas muh⸗ hoer Ubfrmn nien We N Cchuwnl a ube Gmnt Uui)or. Mnlan 8 Aecn Sunan 14 N mnn rar di hn. 1Cahel Moonen, onum, enl fen. Onnr Ainlt, deene, 1alenror 1n. M⸗ iigrei lalr ſol ve Nurd⸗ lbi yplr N. DocrTR. CHRIST. 15 multèò firmiùs, quàm quas vel o- culis videe, vel manibus contreco. D. Quid eſt, in Deum. M. Idem eſt ac ſi diceret: Firmiter credo unum Deum eſſe, tametſi il- lum corporalibus oculis non vi- deam: Et quod ille Deus unus ſie; quapropter dicit, in Deum, & non in Deos. Nec imaginari opor- tet Deum alicui rei corporeæ ſimi- lem eſſe, quantumvis magna ac ſpecioſa illa ſir: ſed contrà, ima- ginandum Deum eſſe rem ſpiritua- lem, quæ ſemper fuerit ac futura ſit, quæ omnia creaverit, omnia repleat, omnia guberner, ſciatque ac videat univerſa. Denique quid- quid vel oculis vel imaginationi tuæ ſeſe offert, de eo dicere debes: Quod modèò mihi repræſentatur, Deus non eſt, Deus enim eſt res quædam illo infinitè melior. D. Quare Deus, Pater vocatur ? 24, Quia reyera Pater eſt ſui uni- geni⸗= 16 EXPLLCATICO. geniti Filij, de quo in ſecundo articulo agemus. Deinde quia Pater eſt omnium proborum, non per naturam, ſed per adoptionem. De- nique quia Pater eſt omnium crea- turarum, non per naturam, nec per adoptionem, ſed per creatio- nem, quemadmodum infra hoe eodem articulo dicemus. D. Quare dicitur, Omnipotens. M. Quia hoc unum eſt ex nomini- bus Deo propriis: qui, licer multa ejuſmodi habear, ur eſſe æternum, mmenſum, infinitum, & ſimilia; milominus hoc loco convenien- limè Omnipotens vocatur;, ne ifficulter inducamur ad creden- dum, quod ipſe cœlos rerramque ex nihilo condiderit, quemadmo- dum ſtatim ſubjungitur. Illi enim, qui omnia facit quæ vult, ideoque Omnipotens eſt, nihil poreſt eſſe difficile. Quod ſi contra dixeris, Deum mori, aut peccaxe non pol.- j E oen Ae oc we 4lEnd ,Nrn lluf⸗ Mnzen Mehſetn 6C 0 inſtan 6 lu Du 1 Don fonem d ninm de nam „N der cleztin n inkn he ls, nſporen, nomini⸗ en Nn Rtlenmn Alii Cuüvenien Nart, Ne decen⸗ Emumete nmnlne Weuin, eotne Muchel⸗ aren Nee „DocCTR. CHRIST 17 ſe, & ideo non poſſe omnia: re- ſpondeo quòd poſſie mori & pecca- re non potentia, ſed imporentia ſit: ac ſi de milite quopiam fortiſſimo diceretur, quèd poſſit omnes vin- cere, nec vinci quidem ab uno; nihil ſanè ipfius fortirudini detra- heretur 3 quia vinci poſſe fortitudo non eſt, ſed infirmiras. D. Quid nomenillud, Creator, ſignificat? M. Significat Deum omnia ex nihilo creaſſe, & illum ſolum om- nia denuo in nihilum poſſe redige- re. Poſſunt quidem Angeli & ho- mines facere rem aliquam & ite- rum deſtruere; quod etiam poſf- ſunt dæmones: veruùm non poſſunt eam facere, niſi ex præexiſtente materia; neque illam in nihilum redigere, ſed ſolum in rem aliam commurare. Sic Architectus do= mum ex nihilo cenſtruere non po- reſt, ſed ex lapidibus, ealce, lig- s 18 ExXPLIICATIO- nis aliiſque id genus; neque jam conſtructam poteſt in nihilum re- digere, ſed in lapides, rudera, lig- na &c. Itaque ſolus Deus Crearor vocatur, eò quèd ſolus ille ad rem aliquam creandam præexi- ſtente mareriaâ non indigeat. D Quare Creator cœli & terræ di- citur ?à Numquid Deus etiam aëré aquam, lapides, animantia, homi- nes, aliaque omnia creavit? M. Nomine coœli & terræ, illa quoq; omnia intelligenda ſunt, quæ cœle terraque continentur: ſicuti dicimus hominem conſtare corpo= Te & animâ: ubi certè etiam illa omnia cõprehendi volumus, quæ in hominis corpore inveniuntur, videlicet venas, ſanguinem, oſſa, nerves & ſimilia, Item omnia quæ ſunt in animàâ, ſcilicet intellectũ „» voluntatem, memoriam, ſenſus interiores & exteriores &c. Sic quoque cœli nomine, aërem u⸗ 2 UE= Doct cel, Aaumd. plaun Ulaet ſe n ktindun u iu Eis elen ſmehel. ncelke Ch Mignleh un⸗ men Ankit,l unneng D N 10 Ne⸗ lies Uden 1 eu en el lber, Kerene,. clamtef i, lom. i Em ;M ln. Hur: ſcni hrelod. etiamn ir Ils, ge eniunnn, nen, o mmi e elec, NEn 3 n n. DoCTR. CHRIST. 19 lIucres cœli, item nubes ac ſtellas cælorum complectere, & denique Angelos: nomine verèò terræ, om- nia, quæ aëre ambiuntur, ut aquas maris ac fluminum, quæ ſunt in inferioribus terræ partibus conſti- tutæ; infuper omnia animalia, herbas, lapides, meralla, & uni- verſa vel terræ, vel maris gremio compræhenſa. Icaque Deus Crea- tor cœli& terræ dicitur, quia hæ duæ ſunt partes mundi principales, una quidem ſuperior, quam Angeli inhabitant, altera inferior, in qua homines degunt: quia & hæ duæ principales creaturæ ſunt, quibus reliquæ omnes inſerviunt: quéad- modum utraque, eo quòd ex nihi- lo creata, & ad tam ſublimem dig- nitatem evecéta ſit, ad ſerviendum Deo eſt obligata. Secundi Artieuli explicatio. D. Explica mihi nunc alterum 2 7 7 20 ExPIIcCATIoOoO Nen articulum, videlicet. Et in IsSuhe lnl Chriſtum Filium ejus unicum Do- M minum noſtrum. Inne M. Smnipotens ille Deus, de que MA. in primo articulo egimus, Filium uim habet verum & naruralem, quem lucht JEsukChriſtum dicimus: & ut ru- mn diter intelligas, quomodo Deus hunc Filium ſuum generaverit, ac- cipe ſimilirudinem à ſpeculo Quã- do quis ſeipſum in ſpeculo intue- tur, illico producit imaginé ſibiipſi l adeo ſimile, ut nullum poſſit diſcri. Daſi men inveniri, utpore quæ non nn 6 ſolum vultũ ejus referat, ſed etiam ſi ſingulos motus ; nam uti homo rin movetur, ſic movetur & imago. Et al hæc imago tam perfectè ſimilis ho dig mini, ſine ullo labore, momento ri temporis, ſine ullo inſtrumento Z derepente formatur. Eodem pacéto 4. ⸗ conſidera Deum, cùm oculo intel- lectůs ſpeculum Deitatis ſuæ in- nſi rueretur, ſtatim imaginem fſibi⸗ liſn . . „. a Aasla aaRνο HMet- n 1 A uuman) Den en mut, Hit Aem 3 r ls: Kn, Onodo De lntyent K, tal . .ulo inme⸗ Enelrigd helei⸗ e genn lad eiun uni horo inigo Unluko 9Monen- umene Eenpeed Cloimr hei; funh N⸗ DocTR. CHRIST. 21 meripſi ſimillimam formaſſe. Er quia Deus huic imagini totum eſſe ſuum, toramque naruram contulir I[Lquod nos intuendo facere non poſſumus] ideo hæc imago verus Dei Filius eſt, tametſi noſtræ ima- gines, quas in ſpeculo formamus- fliii noſtri non ſint Et hine col- liges, quomodo Filius Dei, Deus ſit, perinde ac Pater Deus eſt, & idem Deus cum Patre, quia ean- dem cum Patre ſubſtantiam habet. Deinde Filium Patre non eſſe ju- niorem, ſed ſemper fuiſſe, uti Pater ſemper fuit: quandoquidem eò ip- ſo ſit genitus quo Pater ſeipſum intuebatur quod fecit ab æterno. Denique intelliges Filiam non cooperatione fœminæ generatum, neque paulatim, nec ex vitioſa li- bidine, neque alijs imperfectioni- bus concomitantibus: ied ex ſolo Patre, ſolâ, ut dictum eſt, intuitio- ne ſuiipſius, puriſſimoq; divini in- gellectùs oculo genitü eſſe. H. 22 EXTLICATIO. D. Quare hic Filius Dei, Jksus Chriſtus vocatur? M. Hoc nomen Ißsus Salvatorem ſignificat: Chriſtus verò quod cog- nomen ejus eſt, ſignificat ſummum Sacerdorem & Regem regum. Nam, ut ſuprà in explicatione ſig- ni Crucis attigi, ideo Filius Dei factus eſt homo, ut ſanguine ſuo nos redimeret, & ad ſalutem æternã pPerducerer. Atque ita, poſtquam factus eſt homo, hoc Salvatoris nomen aſſumpſit, ut ad ſalvan- dos homines ſe veniſſe oſtenderer. A Patre etiam honorifico ſummi Sacerdotis titulo donatus eſt, ac ſupremi Regis, quæ omnia hoc no-. nomine nos Chriſtiani dicimur. D. Quare dum nominatur Insus, aut caput aperimus, aut genuflecti- men, Chriſtus, deſignat : à quo mus, quod alio Dei nomine audi- to non facimus. M. Ratio eſt, quia hoc eſt pro- prium Rttt munenk omnln “ ſnnmhee! Nenln, K en e⸗ Uuneene WtKmm nao, w.a UWlAn Tholo, W E Uniem uahl 10. 1. Rhene ldel , ar Imn gen l⸗ eenn leationg Aine ſo D Men en Hokgun haroris A Ahn. (enteie ſw Unni leeſ 40 litkoeno. 1 5 nn. , gellh, ieealdi⸗ DocYTR. CHRIST. 22 prium nomen Filij Dei, cum reli- qua omnia ſiat communia, Item quia per hoc nomen docemur, quantopere Deus hominem aſſu- mendo, ſeſe propter nos humilia- verit: atque ideo in gratiarum ac- tionem genua curvamus audito hoc nomine: qued non modè nos he- mines facimus, ſed etiam Angeli Dei in cœælo, & dæmones in infer- no: illi quidem ex amore, ſuaque ſponte, hi verò timore coacti: vo- luit namque Deus, ut omnes rati- Onales creaturæ curvarentur coram Filio ſuo, quandoquidem ipſe ad mortem uſque crucis ſeſe noſtrâ causà humiliaverit. D Quare Jssus Chriſtus, Domi- nus noſter vocatur ? M. Quia unà cum Patre nos erea- vir: ideo enim Dominus noſter eſt: magis verò quia per acerbos dolores ſuos ac labores, uti paulò Poſt dicemus, à poteſtate diaboli nos in libextaté aſſeruit. Ex- 24 EXPLICATIc. Explicatio Articuli tertü. D. Sequitur jam rertius articulus explicandus: Quid ſibi vult, Qui conceptus eſt de Spiritu ſancto, na- tus ex Maria Virgine? M. Explicatur hoc articulo mo- dus novus & admirandus Incarna- t onis Filij Pei. Noſti omnes ho- mines naſci ex patre ac matre, ma- tremque, poſtquam concepit & pe- perit, virginem non manere. Ar flius Dei cupiens homo fieri, no- luit habere hominem parrem, ſed ſolam matrem, cognomento Ma- riam, quæ ſemper virgo intemera- ra permanſit. Nam Spiritus ſan. ctus, qui eſt tertia in Deitare Per- ſona, & unus idemque cum Patre ac Filio Deus, pro infinita ſua om- nipotentia, ex puriſſimo ſanguine hujus Virginis corpus perfettiſſimi infantis, ac ſimul eodem momen- te nobiliſſimam animam creavit, . & cor- en. pbn gormabe un Munp Crlm , Deenr, eududin rlillun Nnt lr Wa n Ntz fefnen Ulnd inhlun mrin, unt A4 Doocrä. CIRIST. 25 I. S corpori hujus infantis univir: & hæc omnia Dei Filius in ſuam Per- tinl Chriſtus, qui antea ſolummodo dk Deus erat, homo eſſe cœpit: Et uemadmodum quà Deus, Pa- miton trem habuit ſine matre, ſic quà ho- lum mo ,matrem habuit ſine parre. umdh. D Libenter exemplo aliquo aut ume,m ſimilitudine propoſità intelliger?; AX quo pacto virgo concipere poruerit. , A4. M Arcana Dei myſteria tamerſi WN,no, non intelligantur, credenda tam n, d ſunt: plura enim Deus facere poteſt, EndMr quàm nos intelligere: ideoque ini- memen tio Symboli dictum eſt, Deum om- ingin nipotentem eſſe Habemus ramen uehk. hujus rei perpulchrum exemplum uNNe in mundi creatione. Scis terram or- Uulum, dinariè non producere triricum, ni- lenit ſi prius arara ſit & conſita, made- lkilin facta pluvià, & ſole calefacta; & nmm nihilominus in principio, quando mmm, Prim granum produxit, neq; arata al⸗ B fuir, ede 7— n mnigl ſonam aſſumpſit : atque ita IESus X 26 ExbLIcCATIO Nen fuit, neque conſita, nec complu- Mam ta, nec calefacta; adeoque ſuo mo- xahnk do quaſi penitus virgo fuir, & ex abiut ſolius Dei omnipotentis mandaro (ccdene & virtute illicò framenta produxit. ulme Sic quoque virginalis uterus Ma- ſlgſi riæ, abſque ullo humane commer- ) cio, ex ſolo Dei præcepto, per ope- mi ti rationem Spiritus Sancti pretioſiſſi- Din munm illud frumentum, ſcilicet a- mni, nimatum corpus Filij Dei produ- len XI. 1 N 6 D. Quandoquidem Jssus Chri- in ſtus de Spiriru Sancte conceptus a eſt, viderur non inconvenienter ne dici poſſe Spiritum ſanctum quoad l. humanitatem Patrem ejus eſſe. (ul M. Non eſt ita: ur enim quis Wede alicujus rei pater ſit, non ſatis eſt ie quod illam efficiat; ſed requiritur ur hoc faciat de propria ſubſtantia: , ideoque non dicimus architectum patrem eſſe domus à ſe factæ, quis i Alam ex lapidibus, non verò ex PrO= * e Docrk, CHRIST. 27 n propria carne conſtruxir. Sio Spi- itin ritus ſanctus fecit corpus Filij Dei linl non de fua propria ſubſtantia, ſed AUthu de ſubſtantia Virginis, ideoque Fi- nennd lius Dei non eſt Filius Spiritůs ſan- luirn cti: ſed eſt Filius Dei Patris in quã- unem rum De, quia ab illo habet divi- ne, niraré, & eſt fiius Virginis in quã- udeid rum homo ,quia ab illa carnẽ hu- n,la manam ſuſcepit. lio Mℳ D. Quare opus Incarnationis Filii Dei adicribitur Spiritui ſancto? nũ- n quid etiam Pater & Filius ad illud un ung * cooperati? ntln Quod operatur una Perſona ann divina, id operanrur ſimul reliquæ nih duæ: quoniam eandem habent po- nennſ rentiam, ſapientiam ac bonitatem, nki ſed nihilominus opera potenti& at- lift tribuuntur Parri, ſ pientiæ verò Fi- ltu io, amoris denique Spiritui ſancto. Lautn Cüm igitur hoc opus maximè prop- iet riam amoris foerit, quo Deus erga W humanum genus exarlerat, ideo B 2 Spr- 2 38 ExrLICATIO ler⸗ Spiritui ſancto tamquam prop- Mt rium defertur. D nn D. Velim exemplo aliquo do- Mun ceri, quo pacto tres Perſonæ ad Kin 6 Incarnationem concurrerinn, & mii,ie ſolus tamen Filius ſit incarna- mnd tus Aihad M. Si unus aliquis veſtem in- ume duat, & duo alij illum in induendo uld adjuvent, tunc omnes in illo opere eccupantur, & tamen unus ſolus induitur: Sic in Incarnatione Filij En Dei facienda, tres Perſonæ coope- Ymnct ratæ ſunt, ſed ſolus Filius carnem l, induir, & homo factus eſt. hun⸗ D. Quare in hoc articulo addi- Iin tur: Natus ex Maria Virgine ? A M. Quia & hic magnum miracu- ele lum later: ſiquidem poſt novem ine menſes Filius Dei ex utero Virgi- hn nis, ſine dolore, & ſine detrimen- ln, 80 Virginitatis e reſſus eſt, nullum an egreſſionis ſuæ fignum relinquens: tj fecit cliam, cum in Reſurre- N R “ u; Rio⸗ IN ngun nt ſn beitn utennm lt ine ireſen minindten 1niloe 1 Mbs ſol imuicne Ei nd Ellrane lek, Atcllo N fgimt Gm ni n NNR. Yues necemme ſet,wlr Aln mi Nn . — DocrR CHRIST. 29 dione ſua & clauſo ſepulchro pro- diit, & quum poſtmodum clauſis foribus in cænaculum eſt ig reſſus, ubi ipſi diſcipuli ejus erant con- gregati, iterumque diſparuit. Er propterea dicitur mater Domini noſtri IEsu Chriſti, virgo ante par- tum, in partu & poſt partum per- manſiſſe. Explicatio Articuli q uarti. D. Quomodo intelligendus eſi quartus articulus „ Paſſus ſub Pon- zio Pilato;, crucifixus , mortuus »„ & ſepultus eſt? A. Articulus iſte myſterium uti- liſimum continet redemprionis;, cujus hæc eſt ſumma. Poſteaquam Chriſtus converſatus eſſer in hoc mundo rriginta tribus annis, noſ- que ſuàâ vitâà ſanctiſſima, & doctri- nàâ ac miraculis viam ſalutis docu- iſſet, à Pontio Pilato innocenter fla- gellatus eſt, lignoque crucis af⸗ B 3 füius X 30 ExPIICATIO hxus in eo morruus, & à quibuſ- dam viris ſanctis ſepulrus. D Super hoc myſterio aliquot mihi dubia occurrunt, quæ ut mihi explices deſidero, quo tanto me Deo gratiorem exhibeã ob tantum beneficium, quanto illud meliùs in- tellexero. Dic mihi igitur, Chri- ſtus eſt Filius Dei omnipotentis; cur manibus Pilari à Patre ſuo non fuit ereptus à imè ſi ipſe filius Deus eſt, cur ſemetipſum non eripuit? M, Poruiſſet Chriſtus mille modis ſe manibus Pilati ſubducere, ſi vo- luiſſet: imò mundus univerſus nul- Lo illum malo afficere potuiſſer, ſi noluiſſet permirtere. Pater hoc ex cgo, quod præſciverit, diſcipuliſque prædixerir ſe à Judæisad mortem quærendum, irridendum, flagel- landum ac denique occidendum: neque tamen ſeſe abſcondit, ſed potius obviam inimicis ſuis proceſ- ſit, quibus ſe apprehendere volen- tibus „ ocr nen unb e iin edlen UUncllre 4 U unah, nlng USGe, Mehrin An kin eltu kant eh M n 1 & 4 “ E nſtmn in ent (Jlotantot beiobunt ud eltti⸗ onnipoten Rer ſo . i Denn non entit Grenot Dlete,,a metdun dhguiſer, l Dut boen Aenlſig eepene Ccln, Nxr Neſkndun ondt, K. lün Nnnh⸗ ſtan DoCTR. CHRIST. 21 tibus, nen tamen agnoſcentibus dixir ſe eſſe quem quærebant. Et cum eodem momento illi rerror- ſum caderent ut mortui, non fugit ut potuit, ſed expectavit donec re- dirent ad ſe, & furgerent. Atque ita ſeſe ut agnum manſueriſſimum, quocumque vellent abduci permi⸗ r⸗ D. Quà de cauſa Chriſtus, cum adee eſſet innocens, ſe paſſus eſt injuſtè crucifigi & occidi? M Multis de cauſis „ quarum Præcipua eſt, ut Deo Patri pro peccatis noſtris ſatisfaceret. Scien- dum enim eſt offenſam ex dignitate ejus qui offenſus eſt ponderandam;, contrà verò ſatisfactionem ex dig- nitate ſatisfacientis æſtimandam. Pater hoc in exemplo: ſi ſervus Principi colaphum infringat, is propter dignirarem Principis, gra- viſſime deliquiſſe cenſetur, at con- tra ſi Princeps id ſervo faciat, id 3 4 prop. 32 EXPLIcATIO ter vilitatem ſervi, admodum par- vi æſtimabirur. Item ſi ſervus prin- cipi caput aperiat, parvi penditur, contra ſi princeps ſervo idem faci- at, notabilis gratia eſſe dicitur ſe- cundùm regulam jam dictam, Quia igitur primus homo, & nos omnes cum illo, Deum qui infinitæ digni- tatis eſt, offendimus, offenſa facta infinitam ſatisfactionem exigebat: quâ dignirate cùm nec homo nec Angelus pelleret, Filius Dei ipſe- mer venit, qui ut Deus, infiniræ dignitatis eſt: & aſſumptàâà carne morrali, in ea ſe merti Crucis ad ho- norem Dei ſubjecit, & hoc pacto, paſſione ſua pro noſtra culpa ſaris- fecit. vVoluerit? M. Ur exemplo ſuo virtutem pa- qua= D. Quæ eſt altera cauſa cur Chri- ſtus tam acerbam mortem ſubire Mer Aenin idu üeum n Pnmn mene, heh ſbumn, U,, Un 4 Urln 1 Mi net aa li . A kin al tientiæ, humilitatis, obedientiæzz,; & charitatis nos doceret, quz n , riim Puſhedn o ſten D l Ge dm E s Cn niniri denl lir enertehe. loro e Dei . Whni lunpen een Cuuaste Uhoe lo⸗ alli⸗ henc⸗ Ahen it imnn Neleme, Pelg,c 4 DocrR. CHRIST. 22 quatuor virrutes, quatuor extremi- tatibus Crucis defſignantur. Patie- tia enim major inveniri nequit, quàm mortem adeo ignominioſam innocenter pati: nec major humi- liras, quàm quòd Dominus omnium dominorum, in medio latronum crucifigatur: nec major obedientia, quàm quòd mortem potiuùs appete- re voluerit, quàm præceprum Pa- tris non adimplere; nec denique major charitas, quàm vitam in ho- ſtium ſuorum ſalutem expendere. Ubi nota, charitatem factis porius quàm verbis, & patiendo magis quàm agendo demonſtrari: quare Chriſtus non ſolùm infiniris pene in nos collatis beneſiciis, ſed etiam paſſione ac morte ipſa, quèͤd nos ardentiſſimè diligeret, oſtendir. D. Cùm Chriſtus Deus & homo ſit, ut ſuprà dictum eſt, & Deus, ur viderur, neque mori neque pati poſſit , quo pacto hic dicimus eum B. „ pgl⸗ 34 ExPLICATIG paſſum & mortuum eſſe? M. Quia Chriſtus ſimul Deus & homo eſt, poreſt ſimul pati & non pati; mori & non mori. In quan- tum Deus, non poteſt pati nec mo- ti; in quantum homo, poteſt u- trumque. Unde dixi, quèòd cùm Dens eſſer, homo factus ſit, ut pro peccatis noſtris ſatisfaceret, tor- mentum mortis in ſanctiſſima car- ne ſua ſuſcipiendo: quam utique ſi homo factus non fuiſſet, ſuſtinere nequiviſſet. D. Si ergo Chriſtus patri pro pec- catis omnium hominum ſarisfecit, unde fit quòd tot homines damnẽ- tur: & quare opus eſt nos pro pec- catis noſtris pœnitentiam facere? M. Chriſtus quidem pro peccatis omnium hominum abundéè ſatisfe- cit, ſed neceſſarium eſt illam ſatis- factionem à quolibet ſibi in particu- lari applicari: quod fit per filem „ Sactamenta & bona opera: & hræ- . ex- Rer üürſen npen erlhen uhnn Wn An A nn MA AP Cechmn X N mln n MI ld e eel mlDe on hid Epuiinen n, en , A ult,, lneer llin (4 uunigel dlhee Cpunone nlalskect, nirscnne. ntihe⸗ amnten 1oe ne eice llmnitte hinpuün erdn, ulie⸗ 1 Docrk. CHRIST. 25 fertim per pœnitentiam: & ob hanc tauſam pœnitentiæ ac bonis operi- bus inſiſtendum eſt, tamerſi Chri- ſtus pro nobis ſit paſſus ac ſatis fece- rit. Quapropter & multi damnan- rur, & inimci Dei manent, ſive quia fidem recipere recuſarunt, vr ſudæi, Tureæ, hærerici: ſive quia Sacramenta ſuſcipere noluerunt, ut ſunt ij qui baptiſmmum admittere renuunt, aut confiteri: ſive eriam qui peccara ſua per pœniteniæ opera diluere non contendunt, ne- que divinis præceptis congruenter vivere proponunt. D. Velim id mihi aliquo exemplo declarari. M. Sume exemplum ab eo, qui multo labore ac ſudore tantam pe- cuniæ ſummam lIucratus eſſet, q æ ad univerſa hujus urbis debita diſ- ſolvenda ſufficeret, eamque ad niẽ- ſam darer, diſtribuendam iis om- nibus &ſolis, qui eius chirographu 36 EzrIIcCATIS adfertent,. Is certe quantum ex parte ſua eſſet, pro omnibus ſatisfeciſſer: quantumvis multi adhuc obærati remanerent, qui nempe aut ſuper- bia aut deſidia ſua, aut alio affectu dutti, dictum chirographum petere, illud ad menſam afferre, & pecu- nias accipere noluiſſent. Explieatis Articali quinti. D. Supradicta rectè intellexi; ut autem eriam quintum Articulum intelligam, qui ſic habet, Deſcen- dit ad inferos, tertia die reſurrexiv à mortuis: peto quid ſit Infernus. M. Infernus eſt infimus & profun- diſſimus locus totius mundi, id eſt centrum terræ: ideoque S. Scrip- tura mulrtis locis Inferno opponit cœlum, velut locum altiflimum loco infimo. Ceterùm in illa rerræ abyſſo quatuor diſtinctæ cavernæ ſunt, ſeu magna receptacula, unum damnatorum, quod omnium pro- fun- Me Aln ie munſen Iro ſipet hgnk⸗ Eun pen an Ulten Auen nn N,. Enin te hunnere iſtifeke Arde npe uſ reli hun Petg n, & N lgin, nteleni,u Miollmn R, Nn⸗ de riunni TMlenn, Etnn Nl, Ged bi moopt Aihmum e ene uwdun in E d. DocTRE CHRIST. 27 fundiſſimum eſt. Sic enim conve- nit, ut ſuperbi diaboli, & homines eorum ſequaces ſint in loco profun- diſſimo, & à paradiſo quàm maximè fieri poteſt, remoto. In altero recep- taculo quod paulò altius eſt, ani- mæ quæ pœnas Purgatorii ſuſtinẽt detinentur. In tertio verò quod ut- roque prædiqorum adhuc altius eſt, ſunt ea r⸗ baptil- mo decedentium, quæ ignis pœnâ non torquentur, ſed ſolam pænam damni, id eſt, viſionis beatificæ pri- vationem ſuſtinent. In quarta au- tem, quod tribus præcedentibus multò ſuperius eſt, degebant olim animæ Patriarcharum, aliorumque Sanctorum, qui ante Chriſti adven- tum obierunt: tametſi enim hæ ſancæ animæ nullà indiguerint purgatione, non ante tamen cœle- ſtem gloriam intrare potuerunt; quäm Chriſtus morte ſuàâ æternę vi- t& portas reſeraſſet. Quare in illo B 7 lo⸗ 38 EXxPILIICATIO loco altiore degebant: qui etiam limbus Patrum ſive ſinus Abrahæ vocatur: in quo tãtum abeſt ut pœ- nam ſuſtinuerint, ut etiam jucunda quiere perfruétes magno cum gau- dio adventum Domini expectarint. Hinc in Evangelio legimus animã Lazari mendici in ſinum Abrahæ velut ad quieſcendum delatam eſſe, ubi à divite Epulone viſa fuit; cum enim ille in infernalibus flammis arderer, oculos ſurſum levavir, & Lazarum in longè altiore loco de- faen »magnoque gaudio & con- olatione perfuſum & fructum pa- tientiæ ſuæ percipientem, con- ſpexit. D. Ad quem ergo horum quatuor locorum Inferni deſcendit Chriſtus poſt mortem ſuam ? M. Non eſt dubium, quin deſcen- derit ad limbum Patrum, eoſque repente beatos reddiderirt, & ad cœlorum regnum poſtmodum ſe- cum . ecn Md ni e D Voron (luntpr Minnſet (rn Rand lue auun⸗ e NW me Wgirin mine, ea ben 3 a e eanſte 1 4 artie e on bun hirn Kinitn gwwan . lltpeget lgimn 4 Umun Eek nldinn un funm nlen D Ainnelod gucnctan Audhinn Men, ℳ Iunide hdctitn ndelen In, A leir N ☛ N Docfk CHRIST. 39 cum deduxerit. In aliis etiam In- ferni locis ſeiplum ſpectandum præbuit, territando demones, ue victorioſus triumphator ; damna- tos ut ſupremus judex percellendo: animas verò Purgatorii, ut earum advoeatus & liberator conſolando. Sic enim deſcendit Chriſtus ad in- feros, quemadmodum ſubinde Rex carcerem ingreditur, ur miſeros in- viſat, gratiamque quibus viſum fuerit præſtet. D. Si Chriſtus jam obierat, & cor- pus ejus in ſepulchro jacebat, ergo non integer Chriſtus deſcendir ad inferos, ſed ſola ejus anima: quo- modo ergo dicitur Chriſtus ad infe= ros deſcendiſſe? M. Tamerſi mors animam Chriſti à corpore ſeparare potuerit, non potuit tamen Perſonam divinam ab ejuſdem Chriſti ſive corpore, ſive anima ſeparare. Hinc credim“ divinam Perſonam Chrifti unà cum colp- — 2– 40 ExPLIICATIO. corpore in ſepulchro decubuiſſe; eandemque unà cum anima ad in- feros deſcendiſſe. D. Quomodo verificari poteéſt Chriſtü tertiâ die à mortuis reſur- rexiſſe, cùm à veſpere diei Veneris, quando ſepultus fuir, uſque ad no- ctem, quæ præceſſit diem Domini⸗- cam, quando reſurrexit, non ſint duo dies integri; M. Non dicimus Chriſtũ poſt tres dies integros à mortuis reſurre xiſſe, ſed tertio die, qued eſt veriſſimum: nam in ſepulchro die Veneris fuit, qui eſt primus dies etk non integer; deinde die Sabbati ſolido, qui alter dies cẽſetur; & denique aliqua parte diei Dominicæ, qui rertius nume- ratur. Nam dies naturales initium ducunt à veſpere præcedente, quo dies à nocte dirimitur: D. Quare Chriſtus non fuit reſuſ- citatus ſtatim poſt mortem, ſed tri- duum expectare voluit? M. UIs —— 78 Me Uen lert! Mero metdyn Wikhe⸗ Cenin. tum Ar runn Ali unn Uro nlne uin AIn Wrn lan⸗ Ruitr 3 10. Docrk. CHRISTrN. 41 n ale M. Ut ſe reverà mortnum eſſe o-⸗ Dun ſtenderet: ideo quippe tamdiu in . ſepulchro morari voluit, ut ſuffici= fiai k enter hujus rei veritas prebarerur. nam Ubi & hoe conſiderandum eſt, quod deifenn quemadmodum Chriſtus triginta lmäan rribus aut quatuor annis in mortali endeni hac vita vixit; ſic quoque mortis MIIN, dominio triginta tribus, aut quatu- „rr horis voluerit ſubeſſe: tot enim litm horæ numerantur, ſi unam horam imeiſe, diei Veneris, cujus vigeſima terria WWiümm hora ſepultus fuit, & viginri qua- Mnnfi, ruor horas Sabbari, & ocο aut no- mine vem horas diei Dominicæ compu- Gie remus: fuit enim reſuſcitatus poſt iltunm mediam noctem ;illuceſcente au⸗- miumm. rora. rlain D. Quare de Chriſto dicitur quòd elnehdh reſurrexerit, de aliis verô defunctis, ut Lazaro & filio viduæ, quod re- nit l ſuſcitari ſint; enNio n. 2. Hujus ratio eſt, quèd Chriſtus 8 exiſtens Filius Dei, ſeipſum reſuſci- tav. 42 ExFFIICATIO taverit, id eſt, virtute Divinitatis ſuæ animam corperi univerit, & ſic de nove vivere cœperit. Alii verò mortui, cum ad viram propria vir ture redire nequiverint, ideo dieitur quòd ab alio reſuſcitati ſint: uri/in extremo judicii die omnes nos à Chriſto reſuſcirabimur. D. Eſtne aliud inſuper diſerimen N “ inter reſurrectionem Chriſti & ali orum qui ad vitam redierunt; M. Hoc diſcrimen eſt, quèòd alii reſuſcitati ſinr mortales, ideoque immortalis reſurrexerit, nec amp- lius mori poſſit. Seæti Articuli declaratio. D. Nunc ad ſextũ articulum pro- Frediamms qui de Chriſti aſcen- ione agir: ubi primùm ſcire deſide- 10, quàm diu Chriſtus poſt reſurre- ctionem in terris manierir, & qua de cauſa? M. Qua- loern Cudr faligen im , Agn d Kamn n undn ſichu MWmada jlini bet AAW en denuo morituri: Chriſtus autem P Wernum mmm/ pug Emmmi Gcn N. I Uhrnen (aet, D 0 Ilo. undin lee eti⸗ U nan mi e, e ilit. e Ommnesng nut Prdlina enn, rcl er de Onftu m. nimen ndie⸗ öllun CMiti Ae nlieit⸗ olnd beil, du DocrTR. CHRIST. 43 M. Quadraginta diebus manſit, uti colligere poſſumus ex numero dierum, qui à feſto Reſurreétionis uſque ab feſtum Alcenſionis ejus decurrunt. Cauſa vero, prepter 70 „ Prop quam tamdiu in rerris cõmoratus fuit, eſt, ut multis diverſiſque ap- paritionibus infallibilis reſurrect- ionis ſuæ myſterium ſtabilirer: myſterium illud eſtreliquis diffici- lius, quod qui credit, in aliis cre- dedis nullam habet difficultatem. Siquidem qui reſurrexit, hunc antea mortuum fuiſſe necefſe eſt: item mortuum, jam ante naſci oportuit. — 2 . . . . — Atque ita qui Chriſti reſurrectioni aſſentitur, haud ſe difficilem in cre- denda ejus morte ac nativitate præ- bebit. Inſuper cum corpori glori- oſe manſioterreſtris non conveniat, ſed cœleſtis, ideo qui credit reſur- rectionem Salvatoris, ejus etiam in cœlos aſcenſionem nullo negotio credet. = D. Qus 44 EXPLIICATIO D. Qua de cauſa tribuitur Chriſto, quòd aſcenderit ad cœlos, & de e- jus ſanctiſſima Matre dicitur quèòd aſſumpta ſit, non verò quòd aſcen- derit? ,Y M. Hujus facilis eſt cauſa, quia Chriſtus, ut Deus & homo, virtu- te proprià cœlos penetravit, uri e- ziam virtute proprià reſurrexit: Marer autem ejus, quia creatura e- rat (etſi omnium digniſſima) non proprià, ſed Spirirs ſancti virtute reſuſcitata fuit, & ad coœlum aſſũ⸗ pra. L D. Quid ſignificant illa verba: ſe- der ab dexteram DeiPatris omnipo- tentis ? M. Cave imagineris tibi, Patrem à ſiniſtris Filii conſidere: aut Patrẽ in medio conſiſtere, à ſiniſtris verò Spiritum ſanctum, corporearum rerum mere, conſtirurum eſſe; Quoniam uti Pater, ſic & Filius, quantu ad Divinitaté ſuam, & Spi- ritus Aknann Vttenrun Eitis e Uunen ummn achlug R ſule mchni luumn tüßfn entite . Son ſen Wn mn gr N en a (r . mn l (nd 1 ale e unn den Vend N8 lte no,N, Neturit i I Eellnen gennle llin N i in Un cd lertee Monnn dibenen n unn, Alnlrurt Mnunun lun e XT lunpt. S DoCTR. CHRIST. 45 ritus ſanctus ubique ſunt: nec dici poteſt eorum unus à dextris, alrer à ſiniſtris propriè loquendo exiſtere. Stare ergo à dextris in hoc articulo tantundem eſt atque in æquali celſitudine, gloria ac majeſtate ver- ſari: nam qui alreri à latere ſedet, non ſedet altiore nec humiliore loco quaàm ille. l«] Quò verò hic loquendi modus meliùs intelligatur, aut Seriprura in Pſalmotog. qui incipit, Dixit Dominus, nũc Filiũ à dextris Patris ſedere, nũe verèò Patrẽ à dex- tris Filii: utique ſigniſicans eos pa- ris eminetiæ eſſe, ut jam diximus: adeo ut quemadmodum Chriſtus cœlos aſcendes, ante omnes Choros Angelorum, & ſanctarum animarũ cœtum, quem eò ſecum traduxit;, locum occupavjt, thronumque gloriæ Altiſumi attigit; ſic erian ibid- («) Greger Naz. or 35 quæ eſt de Nativ. Dominie Amor. ep. . aa Es⸗ cleſ. Verceckd. — 46 EgPLICATIC ibidem ſubſtitit, neque ſupra Patrem conſcendit, nec infra Patrẽ conſedit: ſed ad Patris latus ut ſic dicam, Sedet, ut qui parem cum eo gloriã maieſtaremque poſſideat. D. Quandoquidem Chriſtus Deus & homo eſt, velim ſcire num ad dexteram Patris, ſolum in quant- um Deus eſt, an veròetiam in quant- um hemo. M. Chriſtus in quantum Deus, eſt æqualis ſuo Patri; & quantum ho- mo eſt minor patre: nihjlominus quia Deus & homo non ſunt duo Chriſti, nec duæ perſonæ, ſed tantũ unus Chriſtus, unaque perſona, Propterta dicimus Chriſtum, Deum & hominem ‚ſedere ad dexteram Dei Patris: & ſic humanitas Domi- ni noſtri, id eſt, corpus ejus & anima, ſedet in throno divino, ad dexteram Dei Patris, non ex dig- nirate propria, ſed quia cum perſena veri & naturalis Filii Dei unira eſt. D. Meyn eihn Mulmün (aahen Anode rſih/ ulnie alee mi A lpt, aunte imr lhn, ulinn nn Uene nlud gin 1 int l t, Nergne, laüke nelan iin fle ll Chrikue ſit nn 4 dtnin Nun kinnnnn nnelg cuunlinho. Whomm 0 N d lna lin e oelnn lumbDeun Enn mmmmadoni Gu eu Ci 4 IAH onngene Dau DocrR. CHRIST. 47 p. Hoc ipſum quæſo ut mihi in aliqua ſimilitudine proponas. M. Accipe ſimilitudinem à purpura. Quando Rex eiâ indur“ in regali ſo- lio reſider, & omnes Imperi Prin- cipes humiliori loco ſedent, Pur- pura Regis excelſiore in loeo eſt D quam iſti Principes; ſcilicet in ip- ſomer ſolio regali: quod ita fit, non quaſi purpura æqualis dignitatis cum Rege ſix, ſed quia cum Rege, tanquam veſtis ejus unita eſt. Sic quoque ſedet quidem corpus & an- ima Chriſti ſupra omnes Cherubi- nos& Seraphinos in ipſiuſmer divi- nitatis threno, verum non proprez dignirarem narturæ, ſed propter unionem eum Divinitate, eamque multo ardiorem, quàm purpuræ cũ Rege, nimirum per unjonem per- ſonalem, ut dictum eſt. Articuli ſeptimi declaratio D.Inde venturus eſt iudicare vivos & 48⁸ ExXxBLICATLO Den mortuos. Quandenam Adventus ynnem ille Domini noſtri fier, ſe genel M. Erit in fine mundi adventus ulnnen . ille. (½) Quare ſcias velim, mundůũ umllin hunc aliquando fniendum, & unm omnino deſtruendum eſſe quodam cu ignis diluvio, quo omnia quæ in DAKnm terris ſunt conflagrabunt: neque mumir deinceps dies aut nox erit, neque an matrimonia, mercatura;, aut ullæ res aliæ quas modo videmus. Er a tunc in ultimo mundi die (qui quãà ind vicinus aut remotus ſit nemo no- Rp vit) deſcender Chriſtus de cœlo ur m generale iudiciũ inſtituar. Er verba 7 illa, Inde venturus eſt,; monent ne credamus cuiquã, qui ſe Chriſtũ 1 eſſe iactiter, & nos decipere conten- Ili ur dat, uti ſub fſinem mundi Antichri a ſtus facturus eſt: nam verus Chri- ne ſtus ex deſerto non venier, nec à mn loco in ognito ſed à ſummo cœlo deſcẽdet cum tanta gloria & maje- iiner ſtate C.) Matt. 24. i2,. Pet. 3. 12 4 den Doocr CHNIST 429 de ſtate, ut nemo dubitare poſſit an ſit nmi ipſe: quemadmodum fol cum tan- unind to lumine in ortu ſuo prorumpit, ut Indi nemo dubitare queat num ſol ille ſit etn Aan non. 1en D. Quare dicitur judicaturus vi- nein vos mortuos „ nonne tunc om- mn nes mortui erunt, & à morte reſuſ- eit, e cirabuntur ² ,I M. Per vives & mortuos accipi lm h poſſunt boni, qui ſpiritualiter per eiq gratiam Dei vivunt, & mali, qui Mad per peceatum ſpiritualiter funt huhrechn mortui. Ceterùm etiam verum eſt fnu hrnt deſcenſurum Chriſtum, ad judican- AInmn dum vivos & mortuos corperaliter. Nlechnfi Nanrin illo die multi erunt mortui; emmn. & multi quoque vivi invenientur; ANi Se quidam eorum adoleſcentuli & nI minores pueri, qui tamen uno mo⸗ nine mento omnes morientur, ur debitũ nmu naturæ perſolvant, & ſtatim reſuſ- Wnn citabuntur, (4) 4 ℳ7 £ (a) Aug. Ciy. l. 20, 6, 22 50 EXFPLICATIO D. Frequenter audivi, eum qui moritur in peccato mortali ſtatim ad infernum deſeendere; eum qui in gratia Dei „vel ad Purgato- zium tendere vel ad Cælum modo ergo judicandi ſunt: ſi tia jam eſt lara? verè, „quo- ſentẽ⸗ M. In cujuſque hominis morte, particulare judicium ſuper anima ex corpore tum decedente inſtitui- tur: ſed poſt exrremum mundi di- erynm generale judicium inſtiruetur fuper toto mundo, idꝗue multis de cauſis. Primò propter honorem Dei: multi enim videntes felic itatem impiorum, & tribulationem malo- &Srum, judicant mundum non rectè 3 Deo acdhminiſtrari, ſed tune elariſſi- mè patebir Deum vidiſſe om annotaſſe, juſtoque judicio nia & impiis temporariam felicitatem indulſiſſe, ut levia quædam corum bona opera remunseraretur, aternam poſtmodũ ponam ob peccata mortali a illis, D inflie⸗ 3 l . Kdrs nnühe uNril Rpneun unnenu ſe ptrve W. kaln 7 4 6 e DoCTR. CHRIST. Fr ineg inflidurus E diverſo verò bonos ni temporalibus pœnis exercuiſſe, Mntn tum ut illos ob venialia peccata ca- a ſtigaret; tum verè ut illis ſuppedi- ln taret materiam patientiæ ac meriti, lun lan quos poſtmodum propter bona o- . pera infiniro gloriæ theſauro ſit n I donaturus. Im Secundè propter honorem Chri- Aneifn ſti, qui cum injuſté damnatus ſit, Inmnnc S& aà pancis ut par erat agnirus & NENw honoratus; rationi conſentaneum Nemu eſt diem conſtitui, in quo totus hu mundus, ſive coactèé ſive ſpontaneè, inmo eum ur Regem ac Dominum uni- en verſorum agnolceret ac honorarer. nu A Tertiò propter gloriam Sancto- Imim rum, ur omnes videant quantope- hemt re Deus illes honorer, qui mundi itcbin tyrannidem perſecutioneſque ſu- ind ſtinuerunt. naoe Quartè ad confuſionem ſuperbo= andn rum hoſtium Dei UÿI Onintô, ut corpus & anima ſimul 4 C 32 ſen⸗ 52 ExPLICATIO ſententiam ſuam, ſive beatitudinis ſve damnationis accipiant. Articuli octavi declaratio. D. Articulus octavus eſt, Crede in Spiritum ſanctum. Quid ſibi vult, Spiritus ſanctus ² M. Hic declaratur tertia perſona ſanctifſimæ Trinitatis, uti in primo. articulo prima, & in ſecundo ſe- cunda perſona eſt declarata. Nam Spiritus ſanctus nec Pater eſt, nec Filius, ſed tertia perſona à Patre Filioque procedens; verus Deus cum Patre & Filio; imo idem Deus, quippe qui eandem quæ in Patre & Filio eſt, Divinitatem haber. D. Idipſum aliquàâ mihi ſimilitu- dine oſtende. H M. Res divinæ per exempla re- rum creatarum, & præſertim ma- terialinm perfectè oſtendi non poſ- ſunt: nihilominus ſimilitudinem lacus accipe. Nam lacus à flumine pro⸗ r ,wa Eler lel Podnn wit Ist lini unin 1, 1 d i e 1 2 lueß ,( 1 C4 mtiunſn inuinhnn Lnhanctt uu. N. uene r NenX 6; Nenu De mlner leit el hlle Wnlin unt aknnn. NNNH hnnhnke erlan DocTR. CHRIST. 53 Sedit, uti flumen à fonte: quæ tria licet diverſa ſint, una tamen ſunt aqua: ſic & Pater æternus ut fons, producit Filium tanquam flumen; denique Pater & Filius ut fons ac flumen Spiritum ſanctum produ- cunt, ut lacum aliquem: & nihil- ominus Pater & Filius & Spiritus ſanctus non tres Dei ſunt, ſed unus Deus. D. Quare tertia perſona in ſanctiſ⸗ ſima Trinitate Spiritus ſanctus vo- catur? nonne etiam omnes Angeli, & animæ beatæ ſancti ſpiritus funte M. Deus per excellentiam vocaturx Spiritus ſanctus, ides quia ſummus ſpiritus eſt, ſummeque ſanctus, & omnis creati ſpiritus, omniſque ſanctitatis origo. Quemadmodum licet multi inter homines ſint, qui patres ſunt, & ſancti, ſive ex vi officii, ſive ob vitæ integritatem ut multi boni Epiſcopi, Presbyteris & Religioſi; nihilominus neme * 5 4 7 EXeELICATIO Pater ſa nctus vocatur, niſi Summus Pontifex: quia i d ei per excellentia convenit, tanquam omnium ſupre- mo, & qui ſicurt officii dignitate, ſic & vitæ ſanctitate omnes antecel- lere debet, tamquam qui perſonam Chriſti nobis repræſenter. D. Quod ſi nomen Spiritus ſandti convenit Deo per excellentiam, quare tertiæ dumtaxat perſonæ tri- buitur ? nênne etiam Pater & Filius Spirirus ſuht, & ſancti per excel- lentiam? M. Omnino ſunt: Verùm cùm prima perſona proprium nomen habeat, nempe Patris, & ſecunda perſona proprium, nempe Filii, ideo hoc nomen commune, tertiæ perſonæ ceſſit, quo ab aliis duabus diſcernererur, Inſuper ſcire debes, cùm tertia perſona Spiritus-ſanctus vocatur, duas illas voculas unum nomen efficere, ſicut unus idemque homo Ioannes-Petrus dicitur: quæ ⸗ con-⸗ eun ocr Vrdavnn aen en ulunke⸗ W Meße nine 4 M . ir, 4 P F unhn kenlc, lin ſw Pumlng leiH NOTI Miide slen ipeum Prraklre delleninn etnen eielir Re Nan al ſun Wn KKang, efli, nm,vene Palitluhe ſie , An dlun wr nrre N tonjuncta unum nomen deſignant, tametſi diviſim duo nomina pro- pria ſint loannes & Petrus. D. Quare Spiritus ſanctus in co- lumbæ Specie depingitur, præſer- tim ſupra Chriſti ejuſque Matris effigiem? M. Nequaquam hic cogitandum eſt „ Spiritum ſanctum corpus habere, aut corporalibus oculis videri poſſe ſed ideo ſic depingitur, ut illius effectus explicentur, quos in hominibus operatur. Er quia co- lumba ſimplex, pura, zeloſa & fœcunda eſt, ideo ſupra Chriſtum ac Divam Virginem pingirur, ut Chriſtum ac D Virginem om- nibus donis ac gratiis Spiritus ſancti repletos fuiſſe intelligamus; & præ⸗ ſertim ſanctà ſimplicitate, puritate, animarum zelo, ac ſpiriruali fecun- ditate, quibus infinitos filios, nimi- rum ſideles omnes acquiſivere D. Quare ſuper Apoſtolos Spiritus C4. ſanct= DocrkE CHRIST. 75 56 ExXPLICATIOG ſanctus in ſpecie ignearum lingua- rum pictus collocatur? M. Quia Spiritus ſanctus, decimo poſt Aſcenſionem Chriſti die in A- poſtolos deſcendit, eoſque omni ſcientia charitate ac eloquentia ad- implevit, eoſque qualibet lingua loqui poſſe dedit, ur fidem prædi- cando in univerſo mundo diſſemi- narent. Et in ſignum horum admi- randorum effectuum, hæ illis lin- guæ apparuere. Nam lumen ignis hujus ſcientiam ſignificat, ardor charitatem, & Ilinguæ figura, elo- quentiam. Quod quidẽ cum unum ex maximis beneficiis ſit, quæ Deus Eceleſiæ præſtitit, idcirco magnũ illud feſtum, quod Pentecoſtes vel Spirits ſancti dicitur, quotannis -⸗ git Eccleſia. Declaratis Articuli veni. D. Quid nono articulo deſigna-⸗ i tur: Sanctam Eccleſiam Catholica, Sanct⸗ i (n . Alnt Mia en del “ D übnn W zen umme, inh⸗ luchie Miter lſe⸗ G Pgenini lde ithn inl th elir. haunaan leleli. lmnmeg Uken deſn,4 Vamrunnn lehen in nnd 1. Medese gnand, . l DoerR. CärsrYT. 52 Sanéctorum communionem? M. Incipit hic altera pars Symbo- li Apoſtolici: nam prima de Deo agit;, altera verò de Eccleſia tam- quam Dei Sponſa. Et quemadmodũ in Deo Divinitatem & tres perſonas credimus: ita quoque de Eccleſia; eam unam eſſe credimus, quod que tria præcipua bona habeat, quorum primum ad animam perrinet, nem- pe remiſtio peccatorum; alterum ad corpus, ſcilicet Reſurrectio carnis: tertium ad animam & corpus ſimul nempe vita æterna, ut in ſequen- tibus articulis videbimus. D. Hunc quæſo articulum verbo- tenus mihi explica: & primèò quid ſit Eccleſia. M. Eceleſia eſt quædam convoca- tio & congregatio hominum bap- tizatorum, qui eandem fidem & legem Chriſti, ſub Romani Ponti- ſicis obedientia profitentur. Vocatur autem convocatio, quiaznon naſci- C 5 mur leen 5* EXPLIICATIC mur Chriſtiani, quemadmodũ naſci- uk mur Belgæ, Itali vel Franci, aut al- di terius cujuſ liber nationis; ſed à Deo lät vocamur, & in hanc con gregationẽ ktan n Ct per Baptiſmü, qui tamquà janua Eccleſiæ eſt, ingredimur. Neque iN verò ſolus Baptiſmus ſufficit ut Alnin . endeccn ſimus in Eccleſia, ſed opus eſt cre- hil dere, & fidem Chriſti ac legem e- Ne uti, jus profiteri, ſicut illam Paſtores ac Prædicatores Eccleſiæ proponunt. Sed ne hoc adhuc ſatis eſt, iſi eti MW am obedientiæ Romani Pontificis tanquam Chriſti Vicarii, nos ſub jiciamus, hoc eſt, illum pro ſupre⸗- mo capite, Chriſti locum tenente „CGu agnoſcamus & habeamus. 41 ne D. Quemadmoduũ Eccleſia con- En r gregationem hominum ſignifioat, bſ quare fabricas illas in quibus divi- A na Officia peraguntur Eccleſias vo- raln camus? unn M. Quia fideles, qui vera Eccle- eui ſia ſunt in illis fabricis congregatur halt S ut 6 Aum lene Uelbes ini “ ru nlii, . N ſlien ine NN llar leen nninet eponn. ule. Nn Nunte lil N H nmmi NN enent ui n nn gn Le une dl enb Pingetl l nlhi . . DecrX. CRRIST. §S ut exercitia Chriſtiana ibidem trae- rent, ideo etiam fabricæ illæ Eccle- ſiæ dicürur; præſertim quando di- vino cultui dedicaraæ & conlecratæ ſunt Cæterùm nos in iſte Symboli articulo non loquimur de eccleſiis ex ſaxo lignoque fabricatis, ſed de viva Eccleſia hoc eſt, fidelibus bap- tizatis, & ſub obedienria Romani Pontificis, ut dictum eſt, viventi- us. D. Quare dicitur, Eccleſia, non Eccleſiæ, cum multæ a e in diverſis mundi partibus inveni- antur.? M. Quia nõ niſi una Eccleſia eſt, deles omnes totius mundi com- plectens; non eos tantùm qui jam 3 vivunt, ſed omnes quotquot à mũ- di principio fuerunt&uſque ad ejuſ- em conſummationem futuri ſunt. Et ideo non ſolum una, ſed etia Ca- tholica, hoc eſt, univerſalis voca- tur, ad quamliber mundi plagam, . C⁶ 8& 66 EXPLICATIO. & ad omne tempus ſe extendit D. Quare Eccleſia hæc una dici- zur, cum tantam hominum multitu⸗ dinem complectarur? M. Ina vocatur, quia unum ha- bet caput, ſcilicet Chriſtum', & il- Iius loco hic in terris Romanũ Pon- tificem: & quia uno ſpiritu vegeta- tur, & unam eandemque legé ha- ber, quemadmodũ Regnum ali- quod dicitur unum, quod Regem duntaxat unum unamque legẽ ha- beat, tamerſi in eo multæ provin- ciæ, oppida, ac pagi inveniatur. D. Quamebré hæc Eccleſia ſan- Ga vocatur, cùm tamen perplures in ea ſcelerati exiſtant ? M. Tribus potiſſimùm de cauſis Sancta vocatur. Primò, quia Caput ejus, Chriſtus, eſt ſanctiſſimum: quemadmodum qui formoſâ eſt fa⸗ cie ſormoſus dicitur, licet diſtor- tum digitum, aut maculam ſive in pectore, ſive in humero habeat. Secun⸗ Mn Eendd, Uülun Ppnemrhd Immmug UAtuden. Hemt Uench Geirſnel rtuinnn nneßann ne ANINNN Klnln unenſe 1El len W kaone ller l A gH 1 ulnn iin i nkidh. d Een Nenn. liern ekge. e n nrtzunn. lallk. Npplt⸗ cls Kindmn Ddiümm. Gae4 te W. Aun N olche dit . DoeErTR. CHRIST. 61 Secundò, quia Fideles omnes ſancti ſunt per fidem ejuſque proſeſ- ſionem: habent enim fidem veriſ- ſimam atque divinam, profitentur Sacramenta ſanctiſſima, legemque juſtiſſimam, quæ non niſi bona præ- cipiat, & prohibeat mala. Tertiò, quia quidam in Eccleſia reverà ſancti ſunt, non ſolùm reſpe Gtu fidei ac profeſſionis ſuæ, ſed eti- am reſpectu virtutis ac integritatis merum: ſicut è contrario nullus Ju- dæorum, Turcarum, Hæreticorum & ſimilium ſectariorũ extra Eccle- ſiam exiſtentium reverà Sactus eſſe poteſt. D. Quid ſignificat, Communio Sanctorum? M. Hoc ſignificat corpus Eccle- ſiæ eo modo unitum eſſe, ut ſi quid bonihabeat unum membrorum, id omnibus reliquis comunicetur. () Hinc quantumvis in femotiſſimis C 7 qui⸗ (2) Pſal. S, 63. Rom. 12. f. 7 62 ExPIICATIO quidam regionibus degant, nobisq; igneri fint, nihilominus Miſſæ ſa- crificiis, precibus, divinis Officiis, aliiſque id genus bonis eorum ope- ribus communicamus iiſque juva- mur. Ert hæc communio non ſo- lum in terris eſt, ſed etiam eadem jam dicta pia opera animabus in Purgatorio exiſtentibus in primis proſunt: uti quoque orationes in cælo degentium tam nobis, quàm ani mabus jam dictis utiles ſunt, at- que proficuæ. L D. Si hoc ita eſt, ſupervacaneum erit pro aliquo in particulari orare, aut pro hac aut illa anima in Pur- gatorio exiſtente ſacrificium Miſſæ offerre, quando bona opera omnia communia ſunt. M. Non eſt ita: rametſi enim ſa- criſicia Miſſæ, orationes, aliaque bona opera ſuo modo communia ſint, tamen illis magis preſunt, pro quibus particulariter offerun- tur, & applicantur. D. Quid en Cce IIs Mne id e Il Mee g ncbo, utens IK, Drinen DIn! Uuni ene (WN Uhhe An enkael elut N hne (Uanur ue KN, Gninz⸗ Mannn nymt. nn d . in N nronei, Ge, ir elma. Dhunen nuie IAl. Hun l Eünu lenn. 1,A Cnmnit gaſe n DocrTR. CHRIST. 63 D. Quid de excommunicatis dice- mus ?* anne &illi bonorum operũ à fidelibꝰ præſtirorũ Participes fiunt? M, Ideo excommunicati dicun- tur, quia Sanctorum communione ſunt deſtituti, ramiſque ab arbore, aut membris à corpore reſectis ſi- miles, quæ humore per alios ra- mos vel membra unita ſe ſpargente privantur. Et hinc colligas licer quanti facienda ſit Excommunica- tio. Non enim poteſt Deum ha- bere patrem, qui Eccleſiam nolue- rit habere matrem. (a) D. Suntne ergo excomunicati extra Eccleſiam, perinde ac Judæi, aliique Infideles * M. Sunt omnino: cum hoc tamẽ diſerimine quèd Judæi & Turcæ ſint extra Eccleſiam, eò quèd nun- uam eam per Baptiſmum ingreſſi ſint. (?) Hæretici, qui Baptiſmum pere- (a) Cypr. de unit. Eccl. (5) Hier. in c. 3. Ag Tit. 64 ExPLICATIG perceperunr, extra eam ſunt, eò quèd fidem deſeruerint & ſponte ab ea egreſſi, facti ſint fugitivi: quam- obrem variis eos poenis Eccleſia co- git, ut ad verã fidem redeant; ſicut paſtor ovem profugam, ut ad ovile redear, pedo compellit. Verùm excommunicati qui baptiſmum & fidẽ habent, in eam ſunt ingreſſi, & non ſua ſponte, ſed per vim ab ea proſcribuntur: quemadmodum paſtor ovem ſcabioſam ab ovili ar- cet, & lupis in prædam dimittit. Non tamen Eccleſia ea mente ejicit excommunicatos, ut perpetuèò fo- ris maneant, ſed ut ſuper inobedi- entia ſua conterantur, eoque modo humiliati, ad Eccleſiam perant ad- mitti, ſinui materno Sanctorumqꝗ; communion'i reſtitui. Articuli decimi declaratio, D. Quid eſt, Remiſſio peccato- tum, quæ decimo Symboli articn. 10 Der ondordn 1 Hef radin lrimenin onmeAn i0nine⸗ Paraki Uundac an ſulclun ł Ml inr guneen Ueſhen ecrin Dka⸗ Murunn anmn ren Uh ſhn eß . a DoErTR. CuISsT, 6)y„ enie lo continetur.? D M. Hoc primum eſt trium illorũ HZ principalium bonorũ, quæ in Eccle- nakin, ſia inveniunrur. Unde ſciendum eſt, , omnes homines naſci peccatores; en Dei inimicos ‚ſemper de malo in in Peius prolabi, quoaduſque per gra- ninis riam Dei aboleantur corum peccats Ahr & in Dei amicos ac filios denuo aſ- nin ciſcantur. Quæ gratia nuſquam, ni- Gonl . ſi in Eceleſia reperitur, in qua vera Aämmt ſunt Sàcramẽta, & Præſertim Bap- HWMZ tiſmus ac Pœnitentia;, quibus tan- Rnt. duam eœleſtibus medicinis homi- irhe, es ab omnibus animæ morbis, id Penh eſt, peccatis liberantur, (a) Räd . D. Paulèò dilucidius mihi expla- e na, quantum bonũ at remiſſio pec- cCcatorum. M. Non eſt in mundo majus ma- lum peccato non ſolùm quia ex ip- Nn ſo univerſa ram hujus vitræ, quàm le. alterius mala naſcuntur, ſed etiam quia (“) 40 Tit. 3. . 66 ExrLICATIO quia facit hominem inimicum Dei: quid enim pejus dici queat, quam illius inimieum eſſe; qui quidquid vult facit, & cui nemo poreſt reſi- ſterxe. Quis illum, cui Deus infen- ſus eſt, poteſt defendere? Contra autem non poreſt in hac vita majus bonũ dari, quàm eſſe in gratia Dei; quis enim nocere poteſt illi, quem Deus defendit, in cujus peteſtate ſunt omnia? Breviter, noſti in rebꝰ corposalibus maximè vitam æſti- mari, quia ipſa omnium aliorũ bo- norum eſt fundamentum: ſcis etiã omniu maximè timeri mortẽ, quia vitæ è diametro pponitur. Cùm i- gitur peccatũ ſit ſpiritualis animæ mors, remiſſis autem peccati ejus- dem ſpiritualis vita; facillimè col. ligere poteris quantum bonum in Eccleſia percipiatur, in qua ſola re- miſſio peccatorũ invenitur. Articuli undecimi declara io. D. Quid 7 Dder 5— UInd R Iu Ie Alehnm Hp emmnna Rpaat i le, nint/ Anna Mden ſudmul An ni⸗ uni ne W ,N D ,0 Ns,H . n . Quid articulo undecimo, per GA Carnis reſurrectionem ſigniſica- l tur? l eri M Hoc eſt alterũ prineipale Ec- u “ cleſiæ bonum, quòd nimirum in ex- Ainne tremi judicii die, omnes illi quibus inae remiſſio peccatorum collata fuerit, en evwilcent . . e. D An non & alii reviviſcent, qui W extra Eccleſiam ſunt aut remiſlio- d nem peccatorum non fuerunt aſſe- na cuti? MKR M. Quantum ad vitam naturale a attinet, certum eſt omnes ad eam en redturos, ſive boni ſint, ſive ma- Qni Ii, (A) nihilominus cùm reſurrectie ng malorum eo fine inſtituta ſit, ut pœ- s, nis plectantur æternis, non aurem Und ut bono aliquo fruantur, ideo hæe mi, eorü vita jugis mors potius, quam in vera vita vocatur. Eé ideo vera re- ſurrectio, ſcilicer ad vitam bea- u tam, non erit niſi bonorum, qui à ec⸗ U (s) 1. Cor. I. 71. 4 Decrk, CHRIST, 87 68 ExOYLICATIO pecceato invenientur immunes. D. Dic mihi quæſo, num eadem illa corpora quæ nunc habemus re- ſurgent, an verò alia his ſimilia? M. Non eſt dubium, quin eade ipſa, quæ nüc habemus reſurgent. Nam vera reſurrectio non eſſer, ſi nõ reſurgeret idipſum quod cecidit, nec ad vitam rediret idipſum quod mortuũ fuit. Adhec reſurrectio cor- poris ideo fiet, ut corpus noſtrũ ſive præmii, ſive pœnæ particeps red- datur, quemadmodum ſiyve boni o- peris, ſive peccati particeps fuit: i- raque necefſarium eſt idem corpus eſſe: quoniam aliud nec pœnã nec præmium mereretur. D. Quomodo poſſibile eſt exu- ſtum corpus, & cujus cineres aur vento abrepti, aut in flumen pro- jecti ſunt, reviviſcere? M. Propterea in principio Sym- boli dictum fuit, Deum omnipotẽ- tem eſſe, quia ea efficere poteſt;, quæ ME cs in cadcd minchen lchocheren deenkim ummue Es Arddie Undnein /. ae Wßh Lerne n Noride Peonn ienn ( tinp DocrR. CHRIST. 69 eH quæ hobis impoſſibilia vidétur () nno Verùm ſi conſideres Deum cœlum; AA terram; ex nihilo condidiſſe, haud lllti difficulter credes, illum hoc ad pri- n ge, orem ſtarum poſſe reducere, quod iee, etiam in favillas redactum eſt. Ie D. Quæſo dic mihi, num viri ad ngulgi eſſe viri, & fœminæ ad eſſe fœminæ iine redituræ ſint: an verò omnes idem nyn, eſſe, eandemque formam ſint habi- Snſihe turi ? = eAI M. Neceſſarfium eſt credere, vi- ſedong. Tos ad eſſe viri, & fœminas ad eſſe efis fæminzæ redituras: (5) quia alias non eſſent eadem corpora quæ eräat Nenie. Prius; jam verò dixi eadem corpora reſurrectura. Et quamvis in altera NN vita neque generatio filiorum, ne- que conjuges futuri ſint, nihilomi- inp Dus diſtinctio ſexuum erit, ut qui- Nelergegee . . . . 1 Uiber prepriarum virtutum præmio kruatur; quas in ſexu fuo exercuit. n (a) Aug. de Civit. l. 22. 6, 3s0. (*) Aug. ibid. 6. 17. 70 ExPIICATIO9 Et quemadmodum in cælo elegans ſpctaculum erit intueri gloriã Mar- tyrum ac Confeſſorum, ſic quoque nen minus erit elegans glor iã Vir- ginum, elegantiſſimum verò glori- am ſanctiſſimæ Dei Matris videre. D. Perge porrò mihi dicere, in qua ætate & ſtatura reſurgemus, cùm alii in pueritia, alii in juventu- te, alii in ſenectute decedant? M. Ounnes reſurgemus in illa æ- tate ac ſtatura, qua habueram, aut habituri eramus in trigeſimo tertio aut quarto ætatis noſtræ anno, in quo Chriſtus reſurrexit. (a) Quare pueri reſurgent in ea magnitudine, quam fſi ad trigeſimum terrium æta- tis ſuæ annum pertigiſſent, habitu- ri fuiſſent: & ſenes in flore ætatis ſuæ reſurgent, quo fruebantur, cùm rriginta trium eſſent annorum, Si quis verò in hac vita cæcus, claud“, nanus, aut alio modo deformis fu- erit, is ſanus, omnique perfectione (a) Aug. thid. c. 1, præ⸗ Rer AKrntein ilmnoen 1Nelrech Nopnmh iednen alin Ue m MWn. Drn unn elauti⸗ rle Ne un An fluß ire N , mn ate 2 n uianden nn l. 7 Docrk. CHRIST. 71 præditus reſurger, quia Dei perfe- cCta ſunt opera (Deut. 32.) Ideoque H in Reſurrectione (quod opus eſt illi line, proprium) vitia ac defectus omnes R— naturæ emendaoit. i 4 Articuli duodecimi declaratio. i p. Quid ultimus articulus deſig- ii⸗ nar: Vitam æternam Amen. , 1 M. Hic perfectam, plenamq; a- . uln nimæ & corporis felicitatem ſig- Wunia. nifcat: id eſt, ſumum bonum ac fi- unmhe nem ultimum, quem ex co, quòd mmen in Ecclefia ſimus, aquirimus. ee D. Dic mihi in particulari, quæ- // nam bona ſint in vita æterna. knncr, M. Myſterium hoc ex ſimilitudi- Nina. ne à rebus hujus vite petita, tibi de- Nu clarabo. Noſti in hac vita corpus ſa- i num, elegans, agile ac robuſtũ de- Sd ſiderari: irem animam ſapientem; WO prudenté ac doctã, quad intellectũ Gd artiner: & quantum ad voluntaté, ANm, omni virtute ornatã. Inſuper deſi- epee. derantut bons extertiora, ut ſunt di- 7 k VI⸗ 4 4 72 ExPLICATIO en vitiæ, honores, porentia, volup⸗ Humnn nates. Porro in vita aterna, hoc cor- (jdlnb pus quoad ſanitatem erit immorta- mmunmneßl le & impaſſibile: (a? id eſt, nihil ei Miingli noxium eſſe poteſt. Quoad pulchri- Yllyie tudinem, erit clarum & ſplendidũ ſiiufin inſtar ſolis: quoad agilitatem, ran- NMam ta celerirate erit præditum, ut in Wünc momento ab una mũdi extremitate llfin ad altera movere ſe poſſit, & à ter- Eemuun, Mnn ra in cœlum uſque citra ullam defa- u rigationem confcdere. Quoad ro- bur tale erit ut ſine cibo, poru, ac n ſomno aut quiere ſpiritui vacare ilnnemn poſſit in omnibus quæ ei neceſſaria chniche erunt, neque ulſla res illi timorem bun incuciet Qioad animam autem, ua intellectus pien“ erit ſapietia: cau- ſam cùm rerum omnium intuebun- M tur, hoc eſt, ipſfum Deum, volun- tas adeo plena eris charitate & bo- Mchn nitate, ur non poſſit vel unum pec- Mie⸗ catum veniale committere, Divi-. tiæ Co) I. Cœ. 17. 32. el ne Man BoEcrTR. CHRISTY. 75 Nhyceriæ beatorum erunt, nllius rei in- digere; quandoquidem in Deo bo- .num omne poſſidebunt. Honor eo- icge rum erit, quòd ſmt filii Dei, Angelis Gugni'æquales, Reges irem ac Sacerdotes unchle ſpirituales in æternü futuri (a) Po- Aun a teſtas autem, quèd unà cum Deo Mmu futuri ſint totius orbis præſides ac üm conrectores ,& quidquid voluerint ſul, facere poſſint, quandoquidem vo- llede, Iuntarti Dei uniti erunt, cui res nul- Cule Ia poreſt reſiſtere. Denique gaudiũ dndi eorum ineffabile erit, quia omnes DümI eorum porentiæ, tam animæ quàm letielt corporis objectis ſibi convenienti- m bus unientur, unde perfecta naſce- un en tur delectatio, Pax inenarrabilis; üra & gaudium ac jubilus nunquam fi- nWN niendus. nluom D. Si omnibus hæc comunia fu- A tura fiür, amnesque eodem modo Aneny Ma felicirate contenti, ergo in ccœ- inde,⸗ rD lo .(a) Luc. 20. 36. Apoc. F. 16. & 6.20,6. Au/à& e Ciyin l. 22. t,e ulis 74 ExrIICATIO lo non erit unus altero beatior. M. Planè is cujus in hac vita me- xirum majus fuerit, is etiam majus præmium habebit, eritque beatior: ſine nlla tamen invidia aut diſplicẽ- tia: nam ſinguli pro capacitate ſua zeplebuntur: (a) & qui majora me- rita acquiſierint capaciores erant; ade que majorem gloriam obrine- bunt. Exempli gratia, ſi quis pater plures haberert filios, alios aliis æ- tate & ſtaturà majores & veſtem u- nicuique ex aurea tela contextam cujuſque ſtaturæ conformem daret: non eſt dubium, quin majores ma- jorem & pretioſiorem yeſtem eſſent habituri, & tamen omnes veſte ſua contenti forent, nec minores majo⸗- rum veſtes affectarent, urpote ſibi minimè convenientes. . D. Quamobr hæc cœleſtis glo- ia vita æterna vocatur, an non et- lam damnati æternùm vivent in inferno? () Aug. Uli ſupra 249 NerN Nun Pel enen eumi ſGeroem reni ün wume iache WW niſi, AMtni, ern (ren N Mutinn IIm n e, 1 Mue en i⸗ Nunm unk Nleyn Ganen Ai — = =– e A menen ſnening. Hnminan elemelet dunele l nhtnto⸗ We 4 Arlligl l,nant I Nen DocTR. CHERIST. y5 M. Vita propriè in illis rebus eſt- quæ à ſemetipſis movétur: que pa- cto etiam aquæ fonranæ quadãtenꝰ vivæ vocantur, quia moventur: a⸗ quæ verò paludoſæ, quia ſtagnant, dicütur mortuæ Simili modo Bea- ti in cœlo degentes dicuntur vitam æternam habere, quia omnibus po- tfentiis ſuis, tam interioribus quàm exterioribus, ſine ullo impedimẽto agere poſſunt quidquid voluerint?z Adeoque ſemper ſe exercẽt, agunt43 pro ſuo beneplacito. Verùm dam- nati in inferno tametſi vivant, quia nunquã morte conſumuntur, ni- hilominus dicũtur in perpetua mor- re verſari, quia ſunt in perpetuum igni ac tormentis alligati ſemperq3 id reluctãte voluntate paſſuri quo nollent, neque umquã quod vel- ſent, facturi. Adeo ut Beati in cœ- lo fruatur omni bono, fine ulla ad- mixtione mali. Dänari verò in in- ferno tolerent omne malum, neq; D2 ull⸗ 76 EXxTPLICANIO ulla unquam in re voluntaté ſuam explere valeant. D. Quid ſignificat, Amen, quo Symbolum claudirur? M. Tantundem eſt ac ſi dicas: Hæc veritas eſt: ſive, id omne quod dictum eſt, verũ eſt ac certum. CAPVT IV. Explicatio Orationis Do- minicc. D. C Ognito jam ſatis eo, quod credendum eſt, deſidero ſci= re quid ſperadum, petendumq; mi- hi lixr, & quo medio id obtinen- dum. M. Totum quod à me quæris in Oratione Dominica continetur; quam nos, Pater noſter vocamus: illa enim demöſtrat quid, & à quo petere debeamus ; &limul ipſamet Orationem medium eſſe quo peti- gaà impetkemus. D. Quæxs . . DocCrTR. CHRIST. 77 a,, 4 . DpD. Quænam eſt Oratio Domi- r, nica? . iu Ne.⸗ M. Eſt hæc: Pater noſter qui es nirſ in cœlis » ſanctificetur nomen tu- ilne um. Adveniaf regnum tuum. Fiat — voluntas tua, ſicut in cœ lo & in ter- n ra. Panem noſtrum quotidianũ da nobis hodie. Et dimitte nobis de- I rita noſtra ,ſicut & nos dimittimus debitoribus noſtris. Et ne nos indu- cas in tentationem. Sed libera nos à malo. Amen . *“ D. Quare Oratio Dominica cæ- n teris Omrribus orationibus præpo-= v. unn nie. Primè qui 4. præponitur reliquis onmnibus, eò quòd ab ipſomet Chri-= nann ſto, qui ſuma Sapientia eſt, ſit com- uII, poſita. Secundò quia breviſſima eſt, EHum S& ad diſcendum, memoriàque reti- iα nendum facillima: itemque omniaæ niſin complectens, quæ à Deo peti poſſ- Gong unt. Terriè quia utiliſſima & effica- ctiſſima Oratio eſt, (a) utpote ab eo (æ) Aug. Ep. 121.6,s77. D 3 fas 7 EXPLICATIG Dt facta, qui ſimul & Judicis & Advo- ase cati partes ſuſtinet, ideoque omni- miunen um optimè novit, quo pacto perẽ- . dum ſit, quod voluerimus imperra- re. Quartò, quia omnium maximè eſt neceſſaria, (a) quippe ad quam tenendam memoriâ, & quotidie re- citandam Chriſtiani omnes obliga- tur: unde & Oratio quoridiana, hoc eſt, in dies recitanda vocatur. D. Ordire ergo. aliquando hæc prima verba explicare, Pater noſter qui es in cœlis. M. Hæc verba, brevis quædam præfatio ſive præparatio ad oratio- nem ſunt. Nam dicendo Deum pa- trem noſtrum eſſe, animum nobis addimus, & fiduciam ad orandum. Item dieendo, qui es in cœlis, nos na Wamas D e EN gün nnge NInnd tI AN Ginne UMun lFe Mun .„₰ „* ipſos monemus, quèͤd magna cum ſumn reverentia & humilitate illũ adire debeamus: ut qui non terrenus, ſed ccl- (a) Toletan. a. gan. 9. Concil. Rom. can. 2. Cypr. ſer. 6. Auguſt. Enche te uirhu DoOCTR. CHRIST. 79 Eœleſtis pater ſit. Deinde vocando eum patrem, conſideramus fore, ut nobis gratificerur in iis quæ poſ- tulamus: Dicendo verò quòd ſit in ir coœlis ut mundi totius Dominus, 4 R intelligimus eum quidquid vult fa- Agie cere, poſſe. Denique dicẽédo Pater: WD meminimus nos eſſe Dei filios & Fregni cœleſtis hæredes: cumq: ad- * dimus, qui es in cœlis, conſidera- l * mus nos adhuc in terra degere, & re. ette cordamur nos hæreditatem noſtra ei necdum adiiſſe, ſed ut peregrinos ede S& viatores in hoſtili terra verſari; Mn/hς ejuſque auxilio inprimis egere. . .0⸗ e D. Unumquodque verbum mihi unn ſigillatim explana. *W M. Vocula illa, Pater, tamerſi gnalet Deo ut rerum omnium creatori rite ngie conveniat, nihilominus in hac ora- Mlielh tione Deo tribuitur quatenus bono- enm rum Chriſtianoru pater eſt per ad- optionem. Præter quos tamen, e- SC xiam illi qui converti ſtudét, & filii r D 4 Dei – S0 EXPLTCATIO Dei fieri deſiderant, Deo dicere poſſunt, Pater noſter: non autem illi, qui neque jam filii Dei ſunt; neque eſſe volunt, neque ullam de converſione ſua cogitationem ad mittunr. (a) D. Quare dicimus, Pater noſt- er, & non Patefr mi? M. Dicim-*, Pater noſter, ut ſig- nificemus nes omnes frarres eſſe, & ut fratres invicem amare debere, u- numque eſſe tamquam unius patris filios. Dicitur etiam Pater noſter, ut oſtendatur communem orationem meliorem eſſe privatà, ipſique orãti fructuoſiorem. Cùm enim omnes di- cunt, Parer noſter, ſinguli orant Ppro omnibus, & omnes pro fin- Zulis. D. Quare dicimus, Qui es in cc- lis, nonne Deus in omni loco eſt? M. Di- (a) Opr. ſer.6 Aug. l. 2. ſer, in mon- te c. ,. Nyſen. Or 2. de orat. Dem. Hie⸗= remep. 0 Dame de filio prod. ſwrync V luuhi in ſ. n iten .. ilineg n Nene 1 W enſe lelieet. nuine MuaKhe lemortonen lfroi momezc, Wliene ,Cente men ifrte , EndMet DOoOcCTR. CHRIE T. 22 M. Dicimus, Deum in cœlis des- gere non quaſi in orani loco non ſit, ſed quia cœli nobilior pars mund' ſunt, in quibus divina majeſtas po= rentia ac ſapientia magis reſpleder: denique in quibus ſe ab Angelis & Beatis à facie ad faciem videri per- mitrat. Dici præterea poreſt in cœ- lis Deum eſſe, quia modo quodam peculiari in Angelis ſanctisque ho- minibus, qui ſpirituales quidã coæli ſunt, habitat (⁴) D. Veniamus nunc ad primã pe⸗ titioné: Quid fignificat, Sanctifice- tur nomen tuum? M. Nomen hoc loco famam no⸗ titiamque ſignificat: ut cùm dici- mus: hic magnum nomen habet; quia multis notus eſt, aut certè, bo= nũ vel malũ nomen habet, quia fa- mæ bonæ vel malæ eſt, & multis notus, à quibus vel ut vir bonus D 5 lau=⸗ (2) Aug. I. 2. de ſerm. in monte Ca ſ. gell. 6. Bern. ſer.6. de Quadrag. EXPLICATIO laudatur, vel ut mal“, paſſim prò⸗ ſcinditur. Itaque nomen Dei ſancti= ficare, nihil eſt aliud, quàm Dei no- titiam per totum mundũ ſpargere, eamque in ore & corde hominum ſanctam, illibatamque ſervare, ut in ſeipſa eſt. Quia verò in mundo multi inveniuntur infideles Deum non cognoſcentes & multi mali Chriſtiani in Deum blaſphemi & maledici: ideo qui filii Dei ſunt, & zZelo paterni honoris ducuntur, ma- gno cum deſiderio precantur, ut nomen ejus ſanctificetur, hoc eſt, ut ipſe per orbem univerſum ut par eſt agnoſcatur, adoretur, laudetur ac benedicatur. . D. Si deſideramus Deum agnoſci & laudari ab hominibus, none ap- tius hoc ab hominibus peteremus, quàm à Deo? M. Homo ex ſeipſo Deum neq; cognoſcere poteſt, neque laudare: ideirco Deum rogamus ut per gra- tiam “ Chi ee In N Mlet. nlu echti cucrent Podumn Carduene 1Cus orenince uINI Nn Nuran iginn nicigten Rni Ppe toneneli lllutn tunn hen (euilne 1 We Anmnen Nn n e DeocrN. CHRIST. K„ tiam ſuã efficiat, ut infideles aliiq; , peccatores convertantur, & cõver⸗= nni ſanétum ipſius nomen cognoſcere Lant & laudare incipiant. „D.Quare ab ea petitione hanc o- ntin rationem inchoamus, ſanctificetux 5õl nomen tuum? K 2 M. Quandoquidem teneamur a⸗ ien, WMare Deum ſuper omnia & quidem ne magis quàm noſmetipſos, ideo pri- Gnm, mü ac frequentiſſimum deſiderium un1 noſtrum eſſe debet de gloria Dei: enN Juia propterea quoque creati, & *a- intnn tione præditi ſumus, ut cognoſca- nltn Wus &laudemus Deum: in quo etiaâ ſummum bonum noſtrum ſitum eſt, ut infra dicerur. D. Declara mihi nunc alterã pe- aane *K titionem, ſcilicet: Adveniat reg- num tuum. . Dw A. In hac petirione Propriam ſa- “ lutem petimus idꝗue oprimo ordi- ne, quando Dei gloriam petivimus ne in prima. = W D 6 D. Quid 7 Ex-sIICATIO D. Quid per Regnum Dei intel- ligere debemus? M. Trifariam accipi poteſt regnũ Dei: Deus enim triplex habet reg- num, naturæ, gratiæ, & gloriæ. Regnum naturæ eſt illud per quod creaturas omnes regit ac gubernat; ut abſolutus rerum omnium Do- minus. Tametſi enim mali ad pec- candum incumbant; nec legé Dei obſervent, nihilominus etiam illes regit Deus: nam cùm illi videtur: conatus eorum impedit, & ſi ſubin- de quod volunt permittit, poſtmo- dum tamen ſeverè punit: neq; ullus eſt qui ejus voluntati queat reſiſte- re, aut aliter facere, quàm ipſe vel ordinet vel permittat. Regnum gratiæ illud eſt, quo De animas & corda bonorum Chriſtia- norum moderatur ac regit, gratiam & ſpiritum dando, ut illi promptè ſerviant, illiuſque honorem præ õ- nibus quærant. Reg⸗ den in Uu⸗ ermen DenCumon Veromner Wen 4 RMt leng Kin titſigt nnere . 3 13 .„ DocrK. CHRIST. 85 Regnü gloriæ in altera vita erit; poſt extremi judicii dié: quia tune Deus cum omnibus ſanctis ſuis, ſu⸗ per omnes res creatas ſine ulla reſi- ſtentia regnabit: tunc enim deæmo- nibus, flagitioſiſꝗ; hominibus po- igtent, Wmian N unnlig iti An ninhln in egoln iclenrelie Enigeſel thigtin ulinom UNeNH teſtas omnis eripietur, & in perpe- tuos inferni carceres detrudentur. Tunc etiam mors, omniſque cor- ruptio cum univerſis müdi carniſ; tentationibus, quibus fſervi Dei nunc impetuntur, exterminabirur: adeo ut regnum illud prorſus quie- tum pacificumque futurum ſit, in ſecura poſſeſſione perfectæ æternæ- que felicitatis conſiſtens. D De quo trium horum regno- rum agit hæc peritioe? M. Non agit de primo, quia illud venturum non eſt, ſed jam venit. (a) Nec loquitur de ſecun- do, quia de illo in petitione prima («) Cyril. cate. . M/. Chryſ, in c. 6. Matthæi. 1 86 EXPDLIcCATIG6 actum eſt, & majore ex parte jam venit. Loquitur ergo de tertio quod adhuc venturum eſt, magnoq; cum deſiderio ab illis omnibus expecta⸗ tur, qui præſemtis vitæ miſeriam agnoſcunt. Arque ita in hac petiti= one ſumum bonum noſtrũ, & glo- ria tum corporis, tum animæ per- fecta poſtularur. (2) D Si regnum Dei quod hic peti- mus ut cito adveniat, poſt extre- mum tantum judicii diem initium ſumat: ergo petimus etiam, ut hic mundus cito finiatur, urque ilico extlemus judicii dies adveniat M. Sic eſt. Tamerſi enim amato- res mundi hujus triſtiora nova audi- re non poſſint, quàm ſi extremus ille dies frequenter eorum auribus inſonet: nihilominus cives cœli; qui tanquam peregrini & exules hie degunt, quoad in terris fuerint ni⸗ (4) Aug. I. 2. er in monte Hier. =5 , 6. 6. Mats Caſſ. coll. 6. en Ulnhement 1d Uemudmot Nundumat Wunnmi Nunt, Inmmiig Wemmtl Mikaniu Tulen enn Beſidan ch elnin rtuuka NMInR,N Uenn D ndn e Un l 1 rl Nite,, N u Doerk CaHRIS. 97 nihil vehementius deſiderant. Un- de, quod S. Auguſtinus docet, (a) d quemadmodum ante Chriſti in hũc mnhue, mundum adventum, omnia SS. Pa- Wnei trum veteris legis deſideria ad pri-= intey, mum Chriſti adeentum tendebant; nntfie ita nunc omnia Sanctorum novæ le- unn gis deſideria ad ſecundum ejuſdem ☛ aꝛadrventum tendunt, qui perfectam Henen nobis beatitudinem eſt allaturus, enlene. D. Tranſeamus ad petitionem Gnmün fertiam: Quid fignificant illa verba nII Fiat voluntas tua, ſicut in cœlo & in Upel Lerra? lahenir .MM. His verbis gratiam petimus linmm divinis mandatis perfectè obſequen- Wuud. di. Cuùm enim in ſecunda peritione zleninl vita beata petatur, qui eſt finis ho⸗- Nmm HMinis; nunc conveniebat, ut prin- uss Ecipale medium ad illum finem ob- güikand tinendum peteretur, quod eſt ob- lume ſervatio mandartorum Dei: quia ſie Salvator noſter ait (Matth. 19.) Si eneH . ð 4(Q) Conc. 20, in Pſ115. 88⁸ EXPLICATIC vis ad vitam ingredi, ſerva manda: ta. Et quia ex nobiſmetipſis ſuſſi- cientes non ſumus, ad omnia man- data ſicut oportet obſervanda, ideo petimus à Deo, utillius voluntas à nobis fiat: hoc eſt, ut gratiam do- Derd Uencglode L.luhuie dedencn LCuNunn net, ſuã voluntaté adimplendi, id eſt, ſanctiſſimis ejus mandatis per- fectè obediendi. D. Cuperé ſcire, an, præterqua quèd obligamur Dei voluntaté im- plere, obſervando ejus mandata; etiam teneamur, dum nobis imit- tit tribulationes, voluntatem ne⸗ ſtram cum divina conformare? M. Ad minimum obligati ſumus non murmurare, nec contra divinâà Providentiã querelas movere Quid- quid enim nobis vel immirtit, vel ſinit evenire, bono fine facit: hoe eſt, vel ad materiam majoris meri- ti, ſi boni ſimus; vel purgatio= nis; ſi mali («) D. Quare verba illa adduntur: ag (a) Cypr. ſer. 4s mortalit. Si⸗ DoCTR. CHRIST̃ 99 Sicut in ceelo & in terra? M. Ut ſignificetur adeo nos debe- re ad obediendũ Deo parates eſle, niliein & cum tanta alacritare & brompti- * tudine ad perfecte obſervanda illius nali Ppræcepta ferri, cum quanta In coœlig RK ad id feruntur Angeli qui ne mini- i mum quidem defectum in univerſis , Dei præceptis obſervandis admit- tunt (a) Poteſt etiam dici, nos hic I. petere, ut peccatores per terram eee Iignificati, ſic obediant Deo, qué- nAm zdmodum Sancti eidem obediunt; mmnt qui fignificatur per cœlum. (⁵) Aut ne certè ut tota Eccleſia, terre nomine uifm intellecta, perfecte obediat Deo, nuini ſicuri Chriſtus illi obedivit, qui per ccelum intelligitur. D Veniamus nunc ad quartam petitionem. Quid ſignificat, Panem noſt- (a) Aug. ſerm. 109. de temp. Cyril. att. F. Myſt. i () Chryl in 6. Matth. Cypr. ſer. 6. 6 1 Aug. /.2. ſerm. in monte 6. 11. 90 ExPLICATIO noſtrum quotidianum da nobis ho- die? M Valde rationabiliter hic peri- mus panem, quo vita noſtra ſuſtẽ- tatur, poſteaquam petivimus gra- riã quæ ipſamet vita eſt. Nam qui incipit vivere, ante omnia cibum deſiderat quo vitam ſuſtentet. Ve- rum adverte quòd in hac petitione Primariò panis ſpiritualis petatur, qui cibus animæ eſt, ſecundariòè verò cibus corporalis, qui cibus eſt corporis. Per ſpiritualẽ cibum ſan- ctiſſimũ Sacramentum Altaris in- telligamus, quèòd cœleſtis ac divi- n' quidã panis eſt, mirabiliter virã animæ nutriens. Item verbum Dei, quod per Prædicateres propoſitũ, aut librorum ſpiritualium lectione mæ vitam nutrit. Denique inſpira- tiones divinas, orationem, & ea omnia, intelligimus, quæ vel ad ſuſtentandam gratiam, quam ani- m , Ren mum ele Perlam c ordenn, PMndelt Wnlienn untynn n. 1Wu WMe 1 ule iihemntrn mblugt hletzn in nyhe men Cee unlt Nel Nennca R 1 hauſtum, non Parum eandem ani-⸗ onmet, l. ici, A, ice Kl tlſen, n uninhle , Doninkr 8 e, un utin cl Ar ncniee de bitehin Mnulim, . 6, lt glchten lchent in Aiee llitar Nihlierni mden un a I dnudtmn DocThR. CHRIST. 97 mæ vitam eſſe diximus, vel eam augendam conducunt. Per panem corporalem, intelligimus id omne quod neceſſarium eſt ad ſuſtentati- onem Vitæ corporis, quo vel ut bo- norum operum inſtrumento anima utitur. D. Quare panis iſte, panis noſter vocatur? M. Non ſine magno myſterio pa⸗ nis ille, noſter vocatur. Nam ſi lo- quamur de ſanctiſſimo Sacramento, illud certè panis noſter eſt, quia pro⸗ pter ſalutem noſtrã à Spiritu ſancto in utero beatiflimæ Virginis for- matum eſt, &in fornace ſanctiſſimæ Crucis excoctum, ac in Altari per i manus Sacerdotum apparatum. Item noſter, quia panis proprius fi- liorum eſt; nec canibus, id eſt in- fidelibus, aut mortali peccato ob- noxiis, dari deber. (ay Si loquamur de doctrina petimus panem ) να ſer6. 92 EXPLICATIO en. panem noſtrum, id eſt illum qui 4 Cd veris Prædicatoribus, S. Eccleſiæ (IIinil filiis diſpenſatur: & non panem, hineiüh alienum, quem hæretici ſuis aſſeclis edunen obtrudunt;, qui panis corruptus & ummnmn venenatus eſt. Syerò loquamur de ule pane corporali, petimus ut noſtrtum panem nobis largiri dignetut, non verèò aliorum: id eſt ut in juſto ac Mun licito quæſtu nobis aſſiſtere, & poſ⸗ Anr, an ſeſſionibus, omnibuſque laboribus nldimn noſtris benedicere dignetur; quò re- nu motis furto ac fraudibus, vitæ noſ- IIæ neceſſaria provideamus. linnn D Quare vocatur panis quotidia: Qduninin nus? ſut M, Panis quotidianus idem eſt; ac panis diebus ſingulis necefflarius: 1 quia neque ſuperfluum quid, neque curioſum petimus, ſed quod ad ſim- . plicem ſive corporis ſive animæ ſu- ſtẽtationẽ uno die ſufficiat, maximè iea tüm nos in hac vita peregrines & hoſpites eſſe ſciamꝰ. (4) D/ () O;pr. ſer.6. Chryſ. in c.5 Matth. DocTR. CHRIST. 93 D. Quare dicimus, Da nobis? M. Ut intelligamus, Eo licer d obtinédũ ſiye ſpirituale ſive cor- poralé panem plurimũ laboremus, ramen omnem laborem noſtr ina- nem fore, niſi Deus per gratia ſuam nobiſcum concurrat: quemadmodũ ſæpe videm*, quantumvis homines n conferendis, ac demetendis agris aborent, tamen propter mundi Helta peccata caritarem annonæ proveni- Ce. re. Perimus inſuper ut Deus panem NhNen noſtrum nobis det ,id eſt, ur non * ſolũ in eo procurando ſuccurrat, ſed Pulironl etiam dum illum percipimus, eum ſanctificer ac benedicat, ut nobis ad animæ & corporis utilitarem pro- e ficiat. (a) D. Quare vox illa, hodie, adjun- itur? . IIla vox hodie, totum tempus Wpitæ noſtræ temporalie ſignificat. Quare petimus à Deo, ut nos in tota 4 nrr⸗ i Ner hac 8 (4⁴) Aug. ſerm. 135. 94 EXxPIICATIO hac peregrinatione noſtra donec cœ- leſte patriã obtinuerimꝰ, pane ſpiri- tuali juxta ac corpofali enutriat; ubi non erit ampli opus vel Sacra- mentis, vel concionibus, nedum cibo corporali. (a) Poteſt etiam dici, nos à Deo perere, ut hodie illum panem nobis tribuar, quia nolumus de craſtino eſſe ſoliciti, cùm neſciamus an die craſtino ſimꝰ victuri. Ita enim Chriſtus nos do- cuit non niſi de præſenti eſſe ſolici- tos ()) Quamobrem panem qui ho- die ſufficiat petimus hodie, panem cras neceſſarium cras petituri. D. Ex jam dictis dubium mihi ſubnaſcitur, Si enim non niſi de præſenti ſoliciti eſſe debeamus, utiq; malè faciunt illi qui à frumen- to, vino, aliiſque neceſſariis in torũ annum ſibi proſpiciunt? M. Dominus noſter quando nos n doc- e ncnün (Audnon hechus aidii Jönnln, Einmnm UUmin lllj iun mmuname Elen erpelinn meceliue ,ann undnd VYh 1 () Cyrill.cate. My ſt. s Aug. epelzle 1 teli. (b) Mattb. 6 (6 DocrR. CuEIST. 9 docet non niſi de præſenti ſolicitos teſſe, aliud non intendit, quàm ut nos ſuperfluis curis abſolvat, quibus oratio aliaque ad vitam beatam ac- quirendam neceſſaria plurimùm mimpediuntur. Quapropter ſi cura illa de futuro non ſit ſuperflua ſed neceſ- ſaria, uti eſt ea quæ in dictas pro- viſiones faciendas impenditur, tunc cas, circa futurorum precurationem u, occupari non eſt malum, Imèò talis ideis cura de hodierno die eſt, non de mundi eraſtino: ſi enim ſemper in craſtinũ Gde, expectare vellemus, nunquã nobis Ai neceſſaria tempeſtivè provenirent. dlümm D Sequitur jam quinta petitio. IIM Quid ſignificat: Et dimitte nobis em, debita noſtra, ſicut & nos dimirtim Uhm debitoribus noſtris? M. In quatuor præcedentibus petitionibus omne bonum à Deo petivimus, ſive æternum ſive tem- porale: nunc verè in tribus ſequen- e ee gibus oramus , ut ab omni malo 6 ⸗ . Pæρ* W ban e lin Il 96 EXPLICATIO en præterito, præſenti & futuro libe- Ldxna remur. Ubi facile adwertis verum (Gndal eſſe id quod ſuprà dixi, qu'dquid fann Cdi peti poteſt hac oratione continexi. iduemn Petimus ergo in hac, petitione, ur Pogiam Deus nos à malo præterito eripiat, Migdin id eſt è peccatis quæ commiſimus. m dun Dominus enim noſter Apoſtolos Qnde hanc orationem docens, declaravir uinn per debita, peccata intelligenda wp eſſe. ar D. Quare peccata, debita vocan- Anglen tur? Elenc M. Triplici de cauſa. Prima eſt, 1r Mal quia quilibet homo peccãs offendin bn Deum, atque ideo debitor illius eſt, r gr, ut ei pro Iirrogata injuria fatisfaciat: ſAirlun Secunda: quia qui peccat legem Dei Ihhfnſe prævaricatur, quæ lex cum ſui obe baiſi- lervatofibus præmium promirtat, K pimn poœnamque prævaricatoribus inten- ny,iin tet, hinc prævaricater debitor eſt, ut memoratam pœnam exolvar. Tertia eſt, quia quiliber noſtrum 4 = operum obligatur: quare qui bonis operibus non inſiſtir, & multò ma- gis, qui eorum loco mala commirttit, Dei, qui omnium harum vinearum Wverus eſt Dominus, debitor eſt. Quandoquidem igitur omnes ſæpe delinquimus, tum faciendo quod w non deberemus, tum omittendo guod facere deberemus; ideo æquũ Gima eft nos in-dies magna cum animi demiſſione Deum precari, ut dimit- Mim gat nobis debita noſtra. eiNe D. Quare hæc etiam verba ad- Umtius duntur: Sicut & nos dimittimus uhines debitoribus noſtris. H M. Hic ſimiliter per debira offen- ſæ ac injuriæ à proximo nobis illa- tæ accipiuntur: dicimuſque Deo, ut nobis injurias in ſe commiſſas: uCmd dimittat, ficuti nos offenſas à proxi- un mo acceptas illi remittimus. Queé-⸗ hn admodum enim qui offenſas proxi- 14 . E 3 H10) N en)) halh dtn 998 EXPLICATIO MeN mo dimirtit, ad veniam offenſarũ, num n uas ipſe in Deum commiſit, magis in rie eſt diſpoſitus: ſic diverſo qui offẽé- uncddrn ſam proximo dimittere non vult, angun indignum ſe reddit , cui offenſam nmlt remittat Deus. () ... . nnen Denique dicendo nos etiã inimi- Demäin cis noſtris injurias remirtere, miſe- ſein G ricordiam nobis placere oſtendimus ſniin & condonationé illam pro genero- gn ſi ac nobilis animi argumento àno- Aa, bis haberi: ut ſi quando nos à Deo aArn miſericordiam petimus, ille non re- Dnk d ſpondeat: Quomodo ru miſericordiã à me petis, qui hoſtis es mifericor- diæ? & quomodo vis ut ego tibi con- , donem, qui condonationem S j ecti animi ſignum eſſe exiſtimas Ken D. Declara mihi ſextam petitio- D nem. enen M. In hac petitione adverſus fu- aar tura mala auxilium peritur, videli findam cet adverſus tentationes per quas ( in (a) &reger. Nyſ. or. pomortat. Dom Docrk, CHRIST. 99 Peccatum impellimur. (4) Scias gitux, nos hic præcipuè Deum ora- Arnee. ee nos àtentatione ſuperari ſinar. “ Verùm quia tentationes admodum 1 ſunt Periculoſæ, & incerta earum Runcte victoria, ideo petituretiam ne nos ind Deus tentari permittat, tunc præ- õ „ quando videt diabelum re 10e Victorem. Unde colligimus in- g ſigne documentum, quod nimirùm uudiln. diabolus non ſolũ nos vincere non Gnm de⸗ poſſit, ſed ne tentare quidem niſi ullem Deus permittat. (⁶) unſent D. Non ſatis intelligo has voces Huntit & ne nos inducas in tentationem, gnttin Videtur enim iis ſignificari quòd unen Deus nos ſoleat in tentationem Cimt inducere, noſque ne id faciat rogare. Hinmn . Inducere in tentationem, vel tentationem ad malum immittere, ti aut ad peccatum impellere, pro- Fnà prium diaboli eſt, noquaquam verò Noreſe 2 Dei ¹(⸗) Oyr.catech. . Myſt, () Hp & Hig n z &Matt, Aug. Ep 12oa. Eis 7 r6 6 1XYPLZOCATNMO Detr Dei, qui peceatũ ſumo odio perle-⸗ Nddhn quitur. (⁴) Nihilominus juxta S. hen Scripturæ phraſim loquendo, ubi iumdk) ſubinde id Deo tribuitur, inducere onnbu in tenrarionem nihil aliud eſt, quàm, un quod Deus aliquem renrari, aut Eilhet tentatione ſuperari permittat. Qua- ulhen re ſenſus petitionis hujus, is eſt npnz quem diximus: nimirum, quèòd unlin tùm hinc naturæ noſtræ fragilitaté nyng, agnoſcâ“, inde verò diaboli fraudus hummeln lentiâ & poteſtaté, Deum precemurx ummn ur non modè non permittat nos à ſegai rentatione ſuperari, ſed neq; tenta- eun bin tione pulſari, runc, quando videt gunnu nos victoriam non relaturos. r D Reſtat ultima peritio; Sed mitn libera nos à malo- De quo malo, gian in hae petitione eſt ſermo? kfantie M. Ultima hæc peritio partim 1⸗ confirmat petitionem ſuperiorem: ( ſad partim verè novi quippiam aP- Nnal Ponit: ideoque ait, Sed libera nos à D malo/ e) Gregor NMyN.or. 5. Cypr. ſereé. 7 n DocTk. CHRISTY. 101 lehorg i bermalo: id eſt, non ſoluin petimus ut an peccata præterita nobis condener, AR à fururis præſerver; ſed etiam ut thun ab omnibus præſentibus malis nos liite liberet. (4) Adverte etiã quàm appo=⸗ tums, aſitè ac ſapienter pñs noſter nos do- Enn ceat, ut liberationé ab omni malo uI in genere petamus, non verò ad IIm,particularia deſcendat, verbi gratia Wetge paupertatem, ægritudinem, per- tuh ſecutiones & ſimilia: quia frequen- umend rer puramus rem aliquam bonam nnIW eſſe, quam nobis noxiam fore videt Anes peus; & contrà, putamus noxiam, unn quam Deus videt nobis urilem fu- u, turam. Quare ſecundum doctrinam Eo,& Domini petimus, ut nos liberet ab Bunmd omni ea re, quam noxiam judicat; U fſive ea proſpera ſit, ſive adverſa. i⅓ D Quid ſignificat, 4men è en M. Vocula hæc Hebræa eſt, & G ſic ut ante jam dixi, tantundem eſt DNen E 3 2 4 (2) Cypr. ſer. ö6. Ang.lib. 2. de ſer. in ſa mentes Bepa & Raperte in c, 6, Matthe 102 EXPLICATIO ac ſi diceretur, hoc fiat: aut, ſie eſt. Et quemadmodum Amen in fine Symboli Apoſtolorum idem eſt at- que, Sic eſt; ita in fine Oration's Dominico, Amen sntundem eſt; ac Ita fiat: ſic deſidero, ſic rogo ut ſat. CAPATV. Explicatio Salutatte nis Ange licæ. D Uandoquidem Orationem i Dominicam explicaſti, pe- zo nunc ut Salutationé Angelicam deineeps mihi explices. M. Libentiſſimè id faciam, quia deſidero, ut beatiſſimæ Virginis ſummus cultor evadas. Salutatio autẽ illa his verbis conrinetur. ſoen ulads Iotn Non Cnd idd i 8. lag AAmn: AvVe Maria, gratia plena: vomi⸗ 1G G nus tecum: Benedicta tu in muli- eribus, & benedictus fruct“ ventris tni asus. Sancta Maria Materbei, oora tnn, AN. n W uunng, DocTN. CHNIST. 10 eif ora pro nobis peccatoribus nunc, & in hora mortis noſtie: Amen. D. Quare Orationi Dominicæ Sa- HlIuratioAngelica ordinariè ſubnecti- tur, potius quàm alia quæ vis ora- tI0O: . Ideo quia apud Chriſtum ne- minem habemus potentiorem Ad- vocatum & Megatorem ſanctiſſimà ejus Matre: quare oratione quam Chriſtus nos docuit ei oblatã, ad Matrem illius convertimur, ut ſua HGamn nobis interceſſione aſſiſtat, què eax Mhlle omnia quæ in oratione petivimus de conſequamur. Quemadmodum in 3 munde fit; ubi poſtquam ſupplica- nu tionem aliquä in ſcriptis Principi e ſiu obrulimus, negotii ſucceſſum ei qui i apud principé majori pollet autho- TItate, commendare ſolemus o D. Quis Salutationem Angelicã Annd compoſuit? N .M. Compoſuit eam Deus ipſe: Ni“ quamvis non per os ſuum, ſed per E4 O 11), 10† EXSLISATIO os Gabrielis Archangeli, S. Eliſa- bethæ, & S. Matris Eccleſiæ nos eã docuerit (a): Nam verba illa, Ave gratia plena, Dominus tecum: bene- dicta tu in mulieribus, Gabriel Archangelus elocutus eſt, ſed veluti legarus Dei, adeoque De ipſe per os legati ſui ea protulit. Porro hæc, Benedictus fructus ventris tui: S. E- liſabetha adjecit, cùm plena eſſet Spiritu ſancto, uti Lucas Evangeli- ſta teſtatur; unde dicimus Spiritum ſanctum per os Eliſabethæ ea pro- locutum eſſe. Reliqua verba omnia S. Mater Eccleſia adjecit; quæ ab eodem Spiritu ſancto regitur atque inſtruitur. Quare meritò dici poteſt poſt Orationem Dominicam, quam ore ſuo Chriſtus Dominus docuir, nullä prorſus Salutatione Angelicà præſtantiorem eſſe, urpote ab ipſo Deo compoficâ, nobiſque per ora ſervorum ejus promulgatà. D. Veniamus ad ipſam explica- oe W .Hecdh amhls u CewhCnin Nenmu Sauſin nnlanr uuſthrh ahene, wn imaytn Pen finnaun ernn Eninng Ahri ſn e lltk l, e ligen I her,n & lucee tion- A . han DeerR, CHRIST. NeE elni tionem. Quare dieimus, Ave Maria Ne 1. Hæc eſt formula qua illam ſa⸗ Iuramus, ut nos amicos, illique no= i, tos monſtremus, ideoque eam adire i, Gh audeamus. Utimur verò verbisAng- ahhetr eli, quia ſcimus quantopere gaudeat Wn bonumillud nunciü frequenter au- hE dire, quod illi per Angelum, cum IUA hæc verba diceret, afferebatur Gan- DMuh der præterea, quòd divini benefici 7 memores nos vider, & erga bene- in factorem gratos. =ð heul D. Quid ſignificat. Gratia plena? ſttten M. Gratia Dei tres potiſlimum ef- el feétus in anima operatur: prim eſt, n e quod peccata deleat, quæ velut ma- int Eenlæ animam defœdant. Secundus enuun quòd donis virtutibuſque eam ex- nn ornet, Tertius, quèòd robur ſuppe- ueiel diter ut meritoriis operibus, Deo- e que gratis inſiſtat. Beatiſſima Virgo eI Domina noſtra graria plena erata ůü quia quantum ad primum effectum i“ attiner, nullius peccati macula, nec T ExPLIEAYIO originalis, nee actualis, mortalis aut venialis unquam fuit infecta. Quantum ad ſecundũ, habuit om- nes virtutes, donaꝙ; Spiritũs ſancti in perfectiſſimo gradu. Denique quantüů ad tertium exercuit opera adeo Deo grata ac meritoria, ur dig- na fuerit omnes choros Angelorũ, cum corpore ſimul ac anima tranſ- cendere. D. Non apparet Dominam no- ſtram, maiorem gratiã aliis Sanctis habuiſſe, quia ſæpe andivi dici S. Stephanũ alioſque Sanctos plenos Spiritu ſancto fuiſſe. M. Tamerſi alii Sanéti eriam di- cantur pleni gratià fuiſſe, nihilemin“ illis omnibus majorem gratiam ha- buit ſanctilima Virgo, quia Deus il= lam majoris gratie quàm ullũ San- Rtum, capacem fecit. Exemplo hoc declarabo. Sint plura vaſa quorum unum altero majus & capacius ſit; hæc ſi impleantur balſamo, omnia plena Der Uurucn, Eddlamn zdeh nagik Mu alutdie iuokti Amar ele Aci nleu 1 D lune⸗ la ſſlinen W N nliu DocrR. CaHRISY. re;y plena erunt, & tamen in une plus erit balſami, in altero minus. Er ratio eſt, quia Deus reddit homines majoris vel minoris gratiæ capaces, pro qualitare officiorum ad queę illos deſtinat. Cũ ergo nullum ſit unquam kinhuit majus officium in puram creaturam N Ppln collatum, quàm eſſe Matrem Deiz Naiut ĩideo hæc capacior facta eſt &majore gratia, quàm ulla alia pura creatura nunt. impleta. . ldads D. Quid ſigniſicat, Dominus tesz dn di M. Hæc altera ſingularis laus eſt n en B. Virginis, qua ſignificatur Dominũ noſtrum ab initio conceptionis ejus, eumd illi affuiſſe, gubernaſſe, inſtruxiſſe ac llmy Kutatume e Unde factum eſt, ut neco Ah . 1 mfint cogitatione, nec verbo, nec opere ul⸗ pfne lum unquam Peccatum admiſerit. lrit ( Quare Deus non ſolũ eã ornavit Knmtte omnibus gratiis, ſed etiam cum ea⸗ e tanquam tanti cheſauæi cuſtos, de⸗- Kan, gere volut, . Ainai E ⁶ D. Quid . (a) Aug. le nat. & gtat. c50. 7 1* ExPLIcCATYTIOG D. Quid ſibi vult, Benedicta tu in mulieribus? M. Hæc tertia laus eſt, quæ Dei- paræ tribuitur: eâque oſtenditur non ſolum illam fuiſſe plenam gra- tiis Virgini convenientibus, ſed illas inſuper habuiſſe, quæ maritatas ex- ornat, ut abſolutè mulieres omnes, ſive quæ nunc ſint, ſive quæ futuræ ſint, tranſcendir. Benedictio muli- eris maritatæ eſt , Ecunditas, quæ D, Virgini non defuir, quia filium peperit centum millibus filiorum pretioſiorem. Poteſt etiam dici Mater infinitorum pænè ſiliorum eſſe: quia omnes boni Chriſtiani fratres Chriſti ſunt, & conſequenter hujus Matris filii, non quidem per generationem & naturam, quo modo ſolus Chriſtus filius ejus eſt, ſed per amorem maternumque affe dum, quem erga omnes induit. Unde. meritiſſi mè dicitur in mul- jeribus omnibus benedicta, quia = caE N eN ee Aane Pnn len, AVhnn unayn Mlune 1 e fimtin inalig A Conmit, untt Uien n Etiennen Duhrld ankrl lifien nneen tnten On ee * CHNISY. Docrk. 10e9 Wui ceteræ vel Virginitatis honorem tiud habuere, ſine fæcunditate: vel be- A nedictionem foœcunditatis ,ſine vir- n ginirate; hæc ſola ex Peculiari Dei ſet, Privilegio „» honorem virginitatis ruig cum ſumma feliciſſimaque fœcun- Eündner ditate conjunxit linn D. Quid ſignificat, Et benedictus Heglefime fructus ventris tui Jnsvs Chriſtus? rldenl. M. Heæc quarta laus eſt, quæ B. Vir- isu gini attribuitur: quod ſcilicer non Güün Iolum cx ſeipſa omni honore digna hufimn ſir, ſed etiam proprer fructum ureri Humnk fui. Ut enim fruétus arborem ipſam nI commendat, ſ quoque gloria filij Ghätin in martré redundar. Et quia Dfñs In- uIn, sus non ſolum eſt verus homo, atq; nd inter homines benedictus, ſed etiam uIN b Deus benedictus ſuper omnia, D. ues, Paulo teſte; ideo& Mater ejus non uumr ſolü eſt inter mulieres, ſed etiam in- man ter omnes tam cœleſtes quam ter- GuN reſtres creaturas benedicta. NANA DP. Declara mihi reliqua hujes 6 Ey Sal⸗ IIO ExPIIcCATIO Salutationis verba. M. In ſequentibus verbis præci- puam laudem Dominæ noſtræ tri- buir Eccleſia, quæ eſt, eſſe Matrem Dei, eâàq; demonftrat illa quidquid voluerit ab eodẽ Deo impetrare poſ- ſe: quare precatur ut intercedat pro nobis, quandoquidem nos; utpote peccatores, ejus interceſſione in- digemus: ac irem ut quoad vixerimꝰ ac præſertim in articulo mortis, quando in maiore periculo verſa- bimur, ſemper nos adjuvet. B Quare quotidie trino campa- narum pulſu, ad Ave Maria dicen- dum monemur, mane, weridie, & veſperi? M. Ut erudiamur opus nobis in- primis eſſe ſæpe ad auxilium Dei ac Sanctorum recurrere, cùm in medio hoſtium noſtrorum tam viſibilium, uäàm inviſibilium degamus: nee Atis eſſe nos ad orationis arma in Principio operis recurere; ſed etiã 111 en eln⸗ Genmdune un rae 7 mim n chinii (menant Mn n i ukein uiaben Küman unſin ſintimnu uucraln ðM lalge 4 Ml 1 el. 4 ie at Utrilei irun lnenl nln,hne lerelene Muii Aonni, nlntl⸗ . nd ange Nuide 1e, eid, rhiei 1tüondir Egcurm unn Emn. mn ⸗ 4 . DoecYR. CHRISTY. YrTI in progreſſu ac fine operis idipſum faciendum eſſe. Aliud inſuper myſt- eriũ in trino hoc pulſu latet Vult nimirũ Eccleſia Mater noſtra, nos trium principalium myſteriorum redéptionis noſtre continuâ habe- re memoriã, nempe Incarnationis, Paſſionis, & Reſurrectionis Chriſti. Quare jubet Matrem Dei ſalutari manè, in memoriaà Reſurrectionis; meridie; in Paffionis, veſperi in me= moriam Incarnationis. Nam ſicut certi ſumus Chriſtũ circa meridiem cruti affixum, & mane reſurrexiſſle, ſic credimus illum nocdu humanam naturam aſſumpſiſſe. ECATPYVT. VI. Explicatio Deaalogi, ſeu decem Praz ceptorum Bei. , D. J Ntellecto jam Symbolo A- poſtolico, Oratione Domini- ca & Salutatione Angelica, Deca⸗ 112 ExFPIICATTYTG lIogum mihi explicari cuperem, qui, ut initio dixiſti tertia pars princi- palis eſt doctrinæ Chriſtianæ. M. Prudenter agis, quòd decem Præcepta divinæ legis ediſcere ac intelligere deſideras; nam fides & ſpes ſine charitate & obſervantis divinæ legis, non ſufficiunt ad ſa= Iutem. D. Cùm in mundo & Eccleſia tot ſint leges ac Præcepta, quid cauſie eſt cur hæc lex decem Præcepta cõ- tinens cœteris omnibus antepona- M. Multæ rationes adduci poſſ- unt ad legis hujus excellentiam de- monſtrandam. Primò, quia hæe lex à Deo inſtituta eſt, & ab ipſo- met initie quidem in cordibus ho- abus tabulis marmoreis inciſa, Se- cundòè quia amtiquiſſima eſt legũ 6- nium & reliquarum quaſi origo ac fons (a) Ter- (A) Exod. 31.15., & 37., 70 oe in ncner Wwar Kancuchl (Oenll, iele ikrKree Mberm uit ri mnirctil Iidahun n nun UINne utlaer (hannni M . u d Wen minum deſcripta, deinde verò du- enmnn n iegti * 9, uiti, lut SS H gn li cclie unt Cainant ffamil, Z lale eich. ee 7 ſilr Aanunde l het h nichen neket ,/,A1 .* DocTR. CHRIST. 113 Tertièò quia hæc lex eſt omnium legum quæ inveniri poſſunt gene- raliſſima: ut quæ non ſoluùm Chri- ſtianos obliget, ſed judæos etiam ac Gentiles, ur viros ſic & mulieres: ut divites ſic & pauperes: ut doc- tos ſic & indoctos. Quartò, quia haec lex immutabilis eſt, nec ho- minis cujuſquam diſpenſationem admirtit (a) Quintò, quĩa hæc lex omnibus ad ſalutem neceſſaria eſt, uti Dominus noſter ſæpius in E- vangelio proteſtatur. Sextò, quia maxima cum ſolemnitate in monte Sinai promulgara fuit: tubis ſcilicer Angelicis perſonanti- bus, cum tonitru ac fulgure, & in populi Dei præſentia. (6) D. Antequam ad explicationem Præceptorum in particulari venia- mas, Icire deſidero horum Præcep- torum ſummam & ordinem. M. Finis omnium Præceptorum Z eſt (a) S§. Tho. 1. z. 4. IOO, a. §. (?*) Matthe 19 17 Exod. 29. 16. — 114 HXPLIICATIO eſt charitas Dei & proximi: (a) omnia enim docent nec Deum of- fendendũ eſſe nec poximum: qua- re etiam in duas partes ſunt diſtri- buta, duabuſque tabulis, ut ſuprà dixi, marmoreis ineiſa. In priori tabula tria præcepta, obligatio- nem noſtram erga Deum declaran- tia, continentur. In poſteriore ve- 18 ſeptem præcepta proponuntur;, obligationem noſtram erga proxi- mum inculeantia. Sed ſcias velim, quod tametſi in una tabula tria tan- tummodèò, in altera ſeprem conti- neantur, nihilominus ambæ tabu- læ æquales & Scriprurâ plenæ fue- rint: quia priora illa pluribus ver- bis, poſteriora paucioribus deſcri- pta ſunt. Atque ita ſeptem illa præcepta, brevia quoad verba, æ- qualia ſunt illis tribus latius ex- preſſis. (a) D. Quare præcepta primæ tabu- lIæ tria dumtaxat ſunt ? M. N Ind e lodeſe W RoNNen Anlcin Eenpkmn WV,N hni 1 Utlu⸗ Mnllr ſan. Wn Mynmn Ukmn III 1AN e, , utſ (4) 1 Tsm. 1. Fe (5) Cleni. A. lex. n IlI. b. Aug. 4· 1s in Exed. G Ep. I19 4 4 lie 4 4 n deln ſteroen Ve ponunnr, unn uaſelini Uun. Mmond, nte lpkiefi ibeene⸗ balecei⸗ Ahenilt ukn Uei, apinen I enhf “ r DocrR- CHRIST. 115 M. Qhia docent nos Deum a- mare debere corde, ore, & opere. D. Quare ſunt ſeptem præcepta ſecundæ tabulæ? M. Quia unum nos docet proxi- mo benefacere: reliqua ſex ne ei- dem faciamus malè, primèò qui- dem perſonæ, deinde honori ejus, tertiò fortunis: & hoc nec opere; nec ore, nec corde. D. Progrediamur nunc ad præcé- pta ipſa. Ec primò quidem doce me verba illa, quibus à Deo in ta- bulis deſcripta fuere. M. Verba fſunt hæc. (2) Ego ſum Dominus Deus tuus, qui edu- xXi te de terra Egypti „ de domo ſervitutis. . I. Non habebis Deos alienos co- ram me. 2. Non aſſumes nomen D omini Dei tui in vanum. 3 Memento ut diem Sabbati ſanctifices. 4. Honora patrem tuum & mas- .1ſa) Exod. 20 1IeZ X 116 ExXxPLICATIO trem tuam. 5. Non occides, 6. Non mœchaberis. 7. Non furtum facies. 8. Non loqueris contra proximũ tuum falſum teſtimonium. 9. Non concupiſees uxorem pro- Ximi tui. ro, Non concupiſces bona pro- Ximi tuuu. D. Quid fignifcant illa verba : quæ decem Præceptis præmittun- tur? L M. In Verbis illis quatuor ratio- nes comprehenduntur, quibus de= monſtratur Deum nobis legem dare poſſe, neſque ad illius oblervanti- am obligari. Prima ratio illisverbis continetur: Ego ſum Dominus. Cùm enim Deus principalis ac ſu= premus Dominus noſter ſit, qui nos creavit ex nihilo, abſque dubio po- teſt nobis, ranquam ſervis ſuis legẽ præſcribere. Altera in verbo Deus, cemprehendirur: que non ſolum / li N R I ge sn lreg e CElng un n 4. eirn eii ce, nn Min nen. n, genign. Enuruin giduit lgendan Olenani tolieta mnn., ehlax)⸗ trl,in Grednn eS Wenb t SN DocTRZ CHRIST. 11 7 ſolum Dominum illum eſſe oſten- ditur; ſed etiam supremum Jjudicem ac Gubernatorem : adeòque poſſe leges condere, & prævaricatores punire. Tertia in voce, tuus, conri- netur: nam præterquam quèd Deo obligati ſimus obedire velut ſervi Domino⸗ & ſubditi Judici, adhuc ulteriorem habemus obligationem ratione pacti quod nos cum illo, & ille nobiſlcum inijt in Baptiſmo- Nã in eo nos De adopravit in filios, S& nos illũ viciſſim in Patrem delegi- mus: quemadmodum eriam Deus Fideles omnes in peculiarem ſibi populum elegit; & Fideles Deum pro Dee ac Domino ſuo aflump- ſerunr. Quarta eſt in his verbis Qui eduxi te de rerra Egypri, de domo ſervitutis. Quia ad adeo multiplices obligationes, etiam obligatio gratitudinis accedit. Deus enim nos a ſervitute diabolt & pec- cati vindicayit, quæ in Epyptiaca De. 119 EXPILICATIO Pharaonicaque ſervitute, ex qua hoden Populus judæorum à Deo liberatus Aalcnl eſt, adumbrabatur. l Rarnden Fxrplicatio primi Præcepti inlemnt D. Explica mihi nunc primum Præceptum. A. Primum præceptum tria com- Eyüm Pplectitur: Primum eſt, quèd Deum liaeßen Propeo teneamur agnofcere. Secun- yardi, dum, quèòd non liceat ullam aliam uuun fem pro Deo habere. Tertium, quòd ſilsz neque liceat idola, id eſt „ ſtatuas ditti velimagines fabricari, quæ pro dijs habeamus: neque ea adorare. D. Explica partem primam. M. Deus pre eo haberi vult qui eſt,nimirum pro vero Deo: quod tunc ſit, quando ſe homo in quatuor virtutibus ad Majeſtatem divinam pertinentibus exercet, hoc eſt, in de, (pe, charitate & religione. Qui ehim credit ij Deum , agnoſcir Deum Ile ine DocrN. CHRISTY) II9 dbeninn N de Deum proDeo, id eſt, pro ſumma R veritate; in quo delinquunt hære- . tici, qui i iHum nen credunt Qui ſperat in Deum, ille ſimiliter Veum „ pro Deo agnoſcir, utpote quem pro “ ndeliſſimo, miſericordiſſimo, ac MIII porentifſimo haber, &confidit quòd N. in omnibus neceſſitatibus ei poſſit untn Sc velit auxiliari. In quo peccant i, illi, qui deſperant de miſericordiz enken. Dei, aut qui in hominem magis llim i ſperant quàm in Deum aut certè Imumeh, perinde homini ut Deo confidunt. I, A Qui⸗ diligir veum ſuper omnia, Peũ ec, Pro peo haber, id eſt, pro ſumme are, bono. In quo peccant graviter, qui Wnon, quamlibet creaturam aut præ Deo, NKE aut æqualiter cum beo diligunt: gravius vero qui peũ odio habent. Ghmpn Penique qui peum ſumma cum undn reverentia adorar (quod virtus GA, Religionis docer) ille beum pro Ni, Ppeo habet; quia peum principium NNH aluctorem; rerum omnium agnof- *M AIr, 12⁰⁶ ExPLIECAYIG6 tN cit. In quo peccant qui veum & res eade illi conſecratas parvi æſtimant, Aufuni rempla ſcilieet, vaſa ſacra Sacerde- A Wann tes & ſimilia: ac illi eriam qui homi- I, Eun nes aut plus, aut æquè ac Deum pmni Honorant. Naf D. Peclara mihi alteram hujus ündn præ cepti Pateme. Wn M. In alt era parte vetat Peus, ne Ahmn ullam rem creatam pei loco habea- m mus: in quo olim Gemiles delique- runt, qui non cognoſcentes verum u Deum, varias creaturas, ut ſolem, lunam alt defunctos homines pro ceru verispiis habuerunr adoraverunt. ne . In eodem peccant venefici & vene- aul l ficæ: Item præſtigiatores, necroma- wal 1 ntici & divinatores, qui diabolo cũ ein honorem deferunt, quem uni peo ge deferre debuiſlent. Imo plerique hee illorum habent &adorant il lum pro ½2 in Deo ſuc, illiuſq: ope de futuris certo divinare, aut abſconditos the- ſauros invenire „ aut inconceſſas vol- U hlu⸗ 4 4 DoôE k. CHAISY. 121 voluptates aſſequi ſperant. Et quia uI diabolus hominum eſt hoſtis capi- „ talis, ideo hos omnes miſerè deci- i pit ,„ & inani ſpe lactatos in varia peccata impellit: ac denique ani- ð mam eorum perdit: & multoties etiam corpus: D. Declara mihi tertiam partem. nuN AM. In tertia parte præcipit Deus, lkis ut non modo non habeamus rem lecee aliquam ereatam pro Deo, ur dic- Manm tum eſt: ſed neque formemus ali- HN, quid, quod pro Deo habeamus & omieg adoremus, In quo Gentiles pecca- braenn runt, qui adeo fuere cæœci, ut fabri- i& vn carent ſibi Idola ex auro, argento, Nn ligno, aut lapide, ſibique perſua- AOMod derent illa Deos ſuos eſſe: maxi- NWun mé quia infernales illi ſpirirus in- Ahi terdum ea ſubintrabant, & ex iiſ. Mudm dem loqui, eadue movere vide- ieEin bantur: iraque eis ſerviebant homi- Itemdrt; nes, & ſacrificia illis offerebanr. WA Quod quia S S. Martyres facere de- N . F trecta - 132 ¾ KzPLICATLO etk zrectabant graviſſimis ſuppliciis ab madcond ipfis excarnifcati morte etiam ünde mulctabantur. . . „ KRdurnn D. Eſtne aliud quippiam reſidu- de um in hoc præcepto? dhe 2 . nnprtt M. Eſt plané: Deus enim præva- es⸗ ricatori eſus, graviſſmam poœnam adteni intentat, obſervatori verò præmi- ur um promittit. Poſtquam enim umn . . . N præceptum hor dediſſet, adjunxit. i, Ego ſum Deus fortis, zelotes, vi=- , Krans iniquitatem patrum in filios in terriam & quartam generatio- Curchu nem, eorum qui odesunt me: &nnn faciens miſericordiam in millia his N e qui diliguur me „ & euſtodiunt entek Præcepta mea- Ubi advertendum eſt Dominum dicere, ſe zeloſum cieln, Deum eſſe, qui ſeveriſſimè punire wuupin poſſit, quia Deus eſt, & velit, quia rhag maximo honoris ſui, juſtitiæ, ac ening æquitatis zelo ducitur: ac propte⸗ n lain zea ferre nequeat impietatem & in- sainii juſtieiam. Quod contra illos eſt- Jui Aulii Y ☛W nesn,, DocCTR. CHNIST, 123 qui tametſi continnò peccent, ra⸗ men ſecuri ac læti vivunt, ac ſi ni- D hil ees euraret Deus: verùm jam Wvides illa Deo curæ eſſe, qued & eiine ſuo tempore demonſtrabit. Dl D. Quid fibi vult, quod præva- inine ricatores dicatur Deus punire uſque lnn in quartam generationem; obſer- ain Vantes verô mandatorum ſuorum r er hc, 11 mille? . e müfſa M. In quartam generationem lerti. uſque punit Deus, quia licer homo Pnecd diu vivat, non tamen niſi fili orum niliek ſuorum nepores aut nepotum ne- lole Potes videre ſolet: non vult autem 5 Deus niſi in illos poſteros vindictam ect ſiam deſcendere, ad ques pecca- ror vita ſua pertingere poteſt. Con- an trà verò benè operantibus non mo- e dè in tertiam & quartam genera-= e/ rionem, bonitatem ſuam extendirt; IA ſed etiam in milleſmam, ſi tam n multæ darentur, ſe eam extenfu- N ru promittit: Quia Dominus no= S F 2 ſter ortum trahit & propterea invitus, lam facir. divina primo dumtaxat Præcepto appenduntur?² nia : & quod de illo dicitur, id de 124 EXPLICATIO— utn, . . . 1 * —. ſter pronior eſt in præmium, quàm elerch in pœænam: quia præmium & re- Nolir tributio ab illius bonitate fluit ; ungin adeeque in ea plurimuùm ſibi com- unl placet: at punitio à peceatis noſtris , es & quaſi peccatis noſtris coactus il- D. Quare minæ illæ ac promiſſa M. Quia hoc principale manda- tum eſt, & graviſſimum inter om- ls cæteris etiam eſtintelligendum. DDl 1 D. Scire velim, an huic divino en præcçépto adverſetur honer ille, quem Sanctis, eorumque Reliquiis Ad ac imaginibus exhibemus: quia t apparer nos omnia illa aderare; n mte Jandoqiidem genua coram illis “ ectimus, orationique;, uti coram en Deo, infiſtimus. nicn M Eccleſagponſa Dei et, l ejuſ- , 1 Id.] Eph. j. 33. G c. que n DocCTR. CHRIST, 125 R Magiſter eſt Spiritus ſanctus = i aunde periculum non eſt ne decipia- * ſtur „ aut quippiam faciat, aur fa- ſran ciendum doceat, quod Dei præ- Ptuini ceptis adverſatur. (4) Ceterum, ticdu ut in particulari tibi reſpondeam, honoramus invocamuſque Sanctos ut amicos Dei, qui ſuis meritis & orationibus nobis achumento eſſe poſiint: non tamen eos pro Diis Enud. habemus, nec ut Deos adoramus. il Neque obſtat quod coram illis ge- nua flectimus, quia cultus ille non ſolus Dei proprius eſt, ſed creatu-⸗ eulum ris etiam „Præſertim fublitmiotibus hiehi defertur, ur ſummo Pontifſici ac w Regibus. Quin & multis locis uſi- Algi tatum eſt ut Relhigioſ coram Supe- Hmnd rioribus ſuis genua flectant: quare in mirum non eſt, ſi Sanctis in cœlo Mand cum Chriſto regnantibus talem ed cultum exhibeamus, qualis qui- F 3 buſ⸗ ne (a) Aug. 20. contru Fauſtum c. 122 lenni lug, 126 EXPILICALILIO D buſdam etiam hominibus in terra gled degentibus exhibetur. 1.0 D. Quid ergo de Reliquiis San= ). Meil Gorum dicemus, quæ etſi nullo Nek ſenſu polleant, ad eas tamen genua ic, Hiectimus & oramus? 1uinti M. Nequaquam preces ad Reli- in mud quias dirigimus, quas probè ſcimus Mumr ſenſus eſſe expertes; ſed ideo illas inem honoramus, quia ſanctarum illa- AMung, rum animarum inſtrumenta fuere, umm m quibus tam præclara virtutum ope- gitte ra, vitæque æternie meritoria edi- Wulueng derunt: & ſuo tempore viva ac Endin. glorioſa corpora exiſtent: nunc ve- ſeilit r1 pretioſa quædam pignora ſunt imize amoris quem erga nos geſſerunt ac ai eriamnum gerunt Sancti. Er ideo iumn ante Reliquias Sanctorum preces imnui fundimus, orantes ipſoſmer Sanc- le lan tos ut per dulciſſima illa pignora ultt quæ tenemus, nobis opitulari me- minerint, uti nes honoris illis 9 “ . Im- , Me, on,, e, — “ DOcTNI. CHRIST. 127 e Nſimpendendi meminiſſe oſtendi= Eis, mus. (4) , E D. Anne idem de imaginibus di- leian c1 poteſt? l un M. Sic eſt: quia imagines Do- mini noſtri D. Virginis & Sancte- W N rum neguaquam 4 nobis pro Diis Münek habentur: quare neque idola voca- ri queunt, ut illæ Gentilium: ſed ſolummodo imagines ſunt, quæ enee memores nos reddant Chriſti, B.- EmIe. Wirginis & Sanctorum: (b) adee- ann que librorum loco ſunt iis qui lege- unMem re neſciunt: quia ex iis multa my- ennm ſteria Catholicæ Fidei addiſcunt » Ind vitam etiam ac morrem multorum gEuI. Sanctorum. Neque illas propterea Mle honoramus quod imagines ſint ex Uume charra aut quovis metallo forma- npldk raæ, vel quod affabrè factæ ſint: («) In ſed quia Chriſtum, B. Virginem „ Rkapr F alioſ-⸗ NNH () Ambr. de vid. Hieton. cont. Vigil. 1(b) Conc. Nicæn. 11. Damaſc. Orat. de imæg D. Greg. Ep ad Ser. c) ideſ.21. 12 EXPLICATIO alioſve Sanctos repræſentant. Et quia ſcimus imagines vitæ ac ſen- us expertes eſſe, ut quæ hominum manibus fabricatæ ſunt, nihil ab eis petimus: ſed ante eas orantes, auxilium imploramus eorum ques referunt, hoc eſt, Chriſti, B. Vir- ginis aliorumque Sanctorum. D. Si Reliquiæ & imagines San- Rtorum ſenſus expertes ſunt, quo- modo ergo tot ac tanta miracula fiunt in gratiam illorum qui ſe illis vommendant? M. Omnia miracula à Deo ſiunt: led ſæpe per interceſſionem Sancto- rum, & præfertim 8S. Matris ſuæ: idque iis frequenter, qui coram hujuſmodi imaginibus aut Reli- quiis Sanctos invocant. Imèò verò ſæpe Deus ejuſmodi Reliquiis at- que imaginibus velur tantorum miraculorum inſtrumentis uritur, urt oſtendat placere ſibi devotionem illam Fidelium erga Sanctos, eo- um⸗ nnch MerNe eanc Mpor dumugnn Ginn en)den Ulnonntn lidk, c Deuhig, hunuln /, ß nben mnke Aun Cutl I oen r, 1 4 1 i et Un 8 ſhr t . G =- , er dung elid. Monn nine inal giil Doohun Uendndn. relie iaann AM. I. We elging imnonn Eisin. Dbin uhe. 1n bæ: Ang DoCTRA CHRIST. 115 rumque Reliquias & imagines. D. Igitur quando dicitur aliquis ſe tali imagini commendaſſe & gra- tiam optatam obtinuiſſe, intelli- gendus eſt illi Sancto ſe commen- daſſe cujus ſunt Reliquiæ vel ima- go: & quod Deus per interceſſio- nem illius, & mediantibus ejuſ- dem Reliquiis vel imagine gratiam illam contulerit ? M. Ita eſt: & gaudeo te adeo bene quæ dicta ſunt percepiſſe. D Cuperem tandem ſcire, quare Deus Pater in ſpecie ſenis pingatur, & Spiritus ſanctus in ſpecie colum- geli verò in forma juvenis alati: cùm Deus & Angeli ſpiritus ſint, nec figuram corpoream habe- ant, quam pictores, ad inſtar ho- minum, depingere poſſint. M. Quando Deus Pater inſtar ſe- nis depingitur, Spiritus fanctus in- ſtar columbæ, & Angeli inſtar ju- veluis alati: non ideo hoc ſit, quèd “ F 5 eve⸗ 6 EXPIIcCATI6 revera tales ſint, nam, ut rectè di- xiſti, ſpiritus ſunt incorporei: ſed ideo ſic pinguntur, quia in tali ſpe- cie ſæpius hominibus apparuerunt. Et quidem Deus Pater inſtar ſenis; quia Danieli (4) Prophetæ in viſio- ne talis apparuir : & Spiritus ſan- us in ſpecie columbæ ſuper Chri- Ktum baptizatum (5) à S. Jeanne Bapt. requieſcere viſus eſt: Angeli (e) denique multoties in forma ju- venis apparuerunt. Sed & hoe advertendum eſt, multa depingi certa aliqua forma, non quod in ſe dalia ſint, ſed ut intelligamus qua- les proprietates habeant, vel qua- les effectus ſoleant cauſare. Sic pin- gitur Fides ſpecie mulieris, calicem manu geſtantis : Charitas ſpecie mulieris aliquer puerulis circum- datæ : cùm tamen te non lateat, eas non mulieres eſſe, ſed virtutes. Ad («) Dau'z. 9. (5) Ioan. 1. 32. () Gen. 15. Teb, y, f7. Men AeNN Natemin Ueriet Mche Wupeni Adn Sbicain RW kturt tenli Ddur Mo u ſolſelen ugſ Uifi lſee N nken . ſain N e / DocrTHN. CHRIST. 131 in Ad eundem modum dici poteſt De- c um Patrem in forma ſenis depingi, DRKRZ ut doceamur illum antiquiſfimum A id eſſe, id eſt æternum, omnibuſꝗue * rebus Creatis priorem. Spiritum au- v*A tem ſanctum in ſpecie columbæ, ut Uhtun, dona quæ in nobis operari ſolet ; videlicer innocentia, puritas & ſanctitas indicentur. Angeli deni- e que in ſpecie juvenis pinguntur, iine quia ſemper formofit vegetique AEtu hnc, item alari, quia quantocius ed ſe conferunt, quo à Deo deſti- olié nantur: ac item in veſtibus albis , Wmsu ſtoliſque ſacris, quia puri ac inno- iu centes ſunt, divinædque Majeſtatis eſen. miniſtri. beleen en . licatio ſecundi Præcepti. Anaſe rxplieatio ſ. 5 Uensmn D. Progrediamur nunc ad alte- ein, rum Praceptum. Quid ſignificar, Elfmme Noen aflumes nomen Domini Dei tii in vanum? Nna, M., In hoc Præcepto agitur de F 6 hone- 12 ExPLICATIO hen honore & inhonoratione Dei, quæ hcun verbis fit: præcipitur enim honor, cmicnek & inhonoratio prohibetur. Unde falss hoc Præceptum quadrifariàm divi- (mni di poteſt: quia quatuor modis ho- noratur Deus verbis, & totidem modis inhonoratur. Primò hono- (Eimm rarur Deus verbis, cùm ex affectu (dunmne charitatis nomen ejus eloquimur: ulunſm. inhonorarur verò, cùm illud ipſum imins nomen in vanum aſſumitur. Secun- m e dò honoratur juramento, & inho- mis noratur perjurio. Tertiò honora- tur votorum nuncupatione, & eo- umi rundem violatione inhonoratur. lig u Quartèò denique honoratur invoca- 3 EIxrnn tione ac laude, blaſphemia verò & R maledictione inhonorartur, . und D. Explica mihi primam partem. M. Nomen Dei, B Virginis & inn Sanctorum, ſimpliciter loquendo, * poteſt & benè & malè uſurpari. Illi eanu enim qui impenſius Deum diligunt. Nai Dei frequentiſſimè recordantur, & 1 , DocTR. CHRIST, 13 3 A de Deo lequuntur: quod ex magna , devotione & affectu faciunt, uti ex ii Epiſtolis S. Pauli conſtar, in qui- RZ bus identidem legitur nomen D. N. c Jsu Chriſti; quia illud eo modo in N corde geſtavit S. Paulus „ quo ore nim. ac ſcriptis circumtulit. Sed ſunt alii iti qui ex prava conſuetudine, quando “ vel irati ſunt, vel jocantur, nomen n Dei, aut Sancti alicujus temerè pro- ann ferunt, eò quod nihil aliud eis in Kim, mentem veniat. (a) Hi admodum tom malè agunt, quia ſanctiſſimum Dei da nomen quodammodè pedibus con=- nanlt culcant. Quod ut exemplo, tamer- Iinen fi non per omnia ſimili declarem, ene erinde tales agant, ac ſi quis ve- “ Rem valde pretioſam habens, eA numm omni tempofe & loco, incuriose Hien! admodum urteretur. SDèWUMW D. Nunc ad alteram partem, quæ Indl de juramento agit, gradum fac. ng M. Jurare nihil eſt aliud, quàm ndoQa. F 7 in⸗ 4 () Theod, 4. 1I its Brod, . . 134 HXPLICATIO en inyecare Deum in teſtimonium vo- n ritatis , quod ut bene fiat, tria deo- A aum bent adeſſe, veritas ſcilicet, juſti⸗ N tia;, & judicium: quemadmodum wyfun Deus ipſe per os Jeremiæ Prophe ( ant tæ nos decuit. (4) Et ſicut jura: n, mento cum debitis circumſtantiis præſtito honoratur Deus, dum proteſtamur illum omnia videre ur KMo e ſummè veracem, & acerrimum ve- C⸗ ritatis defenſorem eſſe: ſic & con: I rrario valde inhonoratur, ſi quis ſis inae ne veritare, juſtitia, aut judicio ju- (Angt ret. Qui enim hoc facit, ſignifi- ani cat Deum vel non eſſe conſcium ſui litzi negotii, vel certè mendacii aut ini- uih . quitatis eſſe parronum. 1 D. Declara magis in particulari, angd quid ſit cum veritate jurare. üd M. Qui volet jurare cum verita- I/ te, opus eſt, ur nihil aliud ſub ju- tori ramento aſſeverer, quàm quod cer- liut tè ſeiat verum eſſe: nec quippiam „ 1 — „E urxran- N (⸗)erem. 6224 lan DocTR. CHRIST. 13 ½ ent e jurando promittat, niſi quod ſeriè le. cupit adimplere. Unde perjuri lllag . . ſunt , peccantque graviſſimè, qui ENcum juramento affirmant id verum enle ho . eſſe, quod ſciunt eſſe falſum: aut certè neſciunt num verum ſit. Si- militer & illi, qui cum juramento Nrin promittunt, quod tamen adimple- iie on re non cogitant. e D. Quid eſt cum juſtitia jurare en M. Tantundem eſt ac promitte- ſain re ſub juramento ſe facturum quod en jaſtum eſt ac licitam. Et idee pec- , gi cant gaviſſimè qui jurant ſe illatas umſi ſibi injurias vindicaturos, aut fae- N ruros aliquid quod Deo diſplicer: neque talibus promiſſis ſtandum ruli, eſt, aut cogitandum, ſe illis alique I modo obligari: nemo enim obliga- un rur ad faciendum malum : cum Wtles: contrà potius divinæ leges nos ad ngin id non faciendum obſtringan. wi D. Quid eſt jurare cum judicio? 4 M. Tantumdem eſt ac jurare tEuN 136 EXPILICATIO cum prudentia ac maturitate, con- ſiderando inconveniens eſſe, in te- ſtimonium advocare Deum, niſi ad neceſſaria, magnique momenti, id- que magno cum timore ac rever- entia. Unde hie pececant qui in re qualibet parva, item inter jocos ac facetias juramenta effutiunt: Qui etiam ex mala conſuerudine fre- quentius jurandi, facile perjurium incurrunt, quod unum eſt ex pec- catis maximis, quæ committi poſ- ſunt. Unde tam Chriſtus in Evan- gelio, (a) quàm S. Jacobus in Epi- ſtola ſua (?*) prohibent ne omnino juremus, ſcilicet, ſine neceſſitate. [] Cujus rationem hanc aſſignant Sancti, quèòd juramentum ſit reme- dium quoddam infirmitatis huma- næ fidei, eò quod homines difficil- limè ſibi mutuo credant: quaprop- ter ooοtanquam medicinà urendum eſt (a) Matth y. (b) Iac. 5. (6) Aug. l. de ſer. Dom, in monte c. 30. Ner da niih N Wdle Nun cleten Inn nd M len CGelgt . M (, 0 ni am n . 4 Ulre Weß N ng h) 1 , 6 lie . *“ DeocR. CHRIST. 137 ine eſt „ quæ ſumi ſolet quàm fieri N Peteſt rariſlimè. [2) lenn D. Declara mihi tertlam partem WKäl hujus Præcepti quæ agit de Voris. —RWü M. Votum eſt promiſſio Deo fa- „IE Gta de ze bona & divinæ Majeſtati Nelſgete .: inn grata. [b] Ubi tria conſideranda R e ſunt, primum eſt , quod votum ſit ieti romiflio : unde ad edendum vo- AWHI rum non ſufficit ſolum propoſitum, s. S multè minus deſiderinm, ſed nnde expreſſla promiſſio neceſſaria eſt, thrl 4 vel ore, vel ad minimum corde fa- R ca. Alterum eſt, ut votum hoc EMe Deo nuncupetur, ad quem propriiſ- eniin fſimè vota ſpectant. Quande erge dicitur D. Virgini, aut alxeri Sancto votum factum eſſe, intelligendum eſt, illud votum principaliter fac- tum eſſe Deo, ad honorem tamen 4 B. Virginis, aut Sanctorum, in Gimk quibus Deus modo peculiari, & = longè ,O (a) Cpryſ. hom. 36. 37.35,. ad pop. An. „tiochen. (ä“) D. Thom. 2. 2. 4. d, A., I. 38 EXZLICATIO longè excellentiori quàm in reli- Qquis creaturis habitat, Quare vo- tum factum alicui Sancto, nihil eſt aliud, quàm promiſſio Deo facéta ad memoriam illius Sancti, aliquàâ ob- latione honorandam, quod eſt ip- Aum Deum in Sancto ſuo honorare. Tertium eſt, quòd vorum non poſſit fleri, niſi de re aliqua bona ac grata Deo, ut eſt virginitas, volun- taria pauperras, & id genus alia, Quare qui vover peccarum, vel opus aliqued ad cultum Dei non pertinens, vel etiam bonum ali- quod, quod majoris boni eſſet im- pedimentum, utique divinæ Maje- ſtati rem gratam non faceret: ideo- ꝗue Deum inhonoraret, & in hoc ſecundum præceptum delinqueret. poteſt citiſſimè. Quia præcipit in Scriptura Deus, ur vori nuncupa- 701 9„ ocnn Monn Acund . M Ne El NI. , M Een 4 mi lhe ſi⸗ ecnie itig nte e Quemadmodum etiam graviter in ii hoc præceptum impingit, qui vo- tum à ſe facdtum non implet quàm 4 . ) M hr, 1, ihenrii duIn e nNI nnnt oitlrin neſi⸗ enn i.⸗ inpolet pigr di imneig Wute Uikt DocTR. CHRIST. 139 toer, non meodè illud adimplear; ſed etiam ut id faciat ſine mora. (a) D. Declara partem ultimam;, quæ de laude Dei & blaſphemia agit. M. In hac ultima præcçepti parte mandat Deus, ne Sanctum ejus no- men blaſphemetur, ſed contra, laudetur & benedicatur. Et primò quantùm ad laudem attiner, nulla difficultas eſt, quandoquidem e- nim, uti manifeſtum eſt, omne bo- num à Deo proficiſcirur, omniaque ejus opera plena ſunt ſapientiæ, ju- ſtitiæ & miſericordiæ, rationab'le inprimis eſt, ut in rebus omnibus laudetur ac benedicatur. Quantum verò ad blaſphemiam ſpectat, ſcias eam nihil efle aliud, quàm injuriam verbis irrogatam Dee, vel ſecun- dùm ſe, vel in Sanctis „ (⁵) cujus ſex ſunt genera. Primum eſt, quan- do (Qa) Deut. 23. 21. Eccl.,Fe 20 [l S. Thom. 22, 4. 13. DðU 140 EXPLICATIO do id Deo tribuitur, quod illi non convenit: ut verbi gratia, quod cornua habeat , aut ſimilis aliqua ineptia. Secundum, quando de Deo negatur id quod illi convenit;, ut potentia, ſapientia, juſtitia, aut alia ejus attribura : ut ſi quis dice- ret , Deum hoc vel illud non poſſe facere, aut non videre, aut juſtum non eſſe. Tertium, quando erea- turæ tribuitur id quod proprium Dei eſt, ut illi faciunt, qui dicunt diabolum præſcium eſſe futurorum, aut vera miracula edere poſle. Qartum eſt, quando quis male- dicit Deo, Matri ejus, aut aliis Sanctis. Quintum, quando quis aliqua membra Chriſti vel Sanécto- rum nominat ad irrogandam illis injuriam, quaſi illis ignominioſa eſſent, ut nobis ſunt. Sextum eſt, quande ad Chriſto, aunt Sanctis il- Iudendum, aliquid ad ipſos attinens nemiaatur : ut illi faciunt qui jur- oorͤt loe Eidutn 1) Mi emchäin enuein M⸗ Cunduee (N Nhnd lnhnre uuen . Eian . un, Docrk CHRIST. TI4 I ant per barbam Chriſti, aut S. Pe- tri, aut quid ſimile, quæ omnia dæmonis invidia & hominum per- Verſitate invecta ſunt, D. Dic quæſo, quam grave pec- catum blaſphemia ſit. M. Tam grave eſt, ut fere om- nium ſit gravidlimum: quod ex pœ- na blaſphemis conſtituta deſumi Muhee poteſt. In vVeteri namque teſta- Aunin mento præcepir illos Deus ab uni- verſe populo illico lapidari 5 Lal & emm jura civilia Ié] blaſphemos morte N, blectunt. D. Gregorius lib. 4. Dial- gund. c. 18. refert quinquennem puerum, ud eô quod blaſphemare didhciſſet;, ni nec ideo à patre redargurus fuiſſet, . in ſinu patris expiraſſe, ejuſque ani- nuni mam 4 dæmonibus viſibiliter appa- rentibus in infernum deportatam Pptunnlte 1 n de n fuiſſe: quod de nullo alio peccato dnd legitur. Quare diligentiflimè ca- lhm vendum eſt;, ne divinam Majeſta- Rins. tem n 4 ILa.] Levit,. 24.74. El Iuſt. Novel. 77. 142 EXxFPILICATIO tem aeo dieritet offendamus. Ne- que verò to abſtinere, cùm ex eo neque uti- litas aliqua, neque delectatio ſe- quatur, ut ex aliis quibuſdam pec- catis; ſed ſolum damnum quod ſe- cum trahit. Quamvis nunquam peceandum ſit, quamcumque de- mum utilitatem vel delectationem ex eo quis poſſer nanciſci. Explicatio tertii Præcepti. D. Priora duo præcepta intelle- xi, nunc tertium mihi explica. M. Tertium præceprum quod eſt de ſanctificando Sabbato eſt ali- quante ab aliis præceptis diver- fum, Cærera enim omnia, hoc eſt, duo præcedentia, & ſeptem ſe- quentia, ſunt omnino naturalia; nee tantum Chriſtianos, ſed Ju- dæos etiam & Genriles obligant: At hoc tertium ex parte naturale eſt, & omnes ebligat, ex parte na- turale ifficile eſt ab hoc pecca- rum 10 N. emnehe desieho⸗ en Naen Amagenb. nos ,. Eamun ur Eear Ueinec Donntae umn ſucnl nſ iren „Aſt,gn . nungg P CHNIST. Di/& T 7 . 143¾ turale non eſt, nec obligat omnes- Nam dies feſtos ſanctificare, id eſt, diem aliquem pro ſanéto habere; eumque in bonis eperibus, & præ⸗= Aiandn ſertim in divino cultu tranſigere;, eſt præceptum naturale; quia ratio naturalis id dictat, ideoque etiam in omnibus mundi partibus dies aliquis feſtus celebratur. At verò determinatio talis diei, ut hic peti- us quàm alius deligaraur, naturale non eſt. Quare apud Judæos princi- pale feſtum erat Sabbatum, ſed nunc inter Chriſtianos talis eſt dies chmn al Dominicus Amed D. Qua de cauſa præcepit Deus s de, Judæis obſervationem Sabbati, pe- N tius quam cujusliber alterius diei? er M. Duæ ſunt caufæ principales Prior eſt, quia Deus in Sabbato to- tius mundi hrica tomplevir jn W memoriam ergo tanti beneficii, mnm videlicet creationis mundi diem e illum ſanctihcari voluit, Quod in- M fuper n n 1 Eeli. 144. EXxPLICATIO Rd ſuper ad errorem illum quorundam dmum Philoſophorum confurandum fa- Nir Wi tiebat, dicentium mundum fuiſſe cgendu ab æterno. Nam diem creationis Qummin mundi celebrantes, manifeſtè pro-⸗ Dimitn ſitebantur illum aliquando habuiſ- jamn ſe principium. Altera cauſa eſt mhin 4 quia voluir Deus, ut peſtquam he quis per ſex hebdemadæ dies ſer- ane vos ſuos, ancillas ac jumenta ad laborem impulit ac delaſſavit, ſep- timo die, id eſt, Sabbato omnibus quietem tribueret: dominique erga ſervos ſuos, imè & erga jumenta miſericordes efſe diſcerent, non crudes. D. Quare nos Chriftiani non eri⸗ am Sabbatum colimus ur Judæi, cùm adeo rationabiles obſervatio- * nis ejus cauſæ ſuppetant? M. Graviſſimis ſanè de cauſis Sab- r batum nobis in Dominicam muta- g vit Deus, uti & Circumciſionem 6 AW in Baptimmum, Agnum paſchalem in AAlngen Uelltui en, c. n n lenne leyanlkte, Aaurhtin Auetand, Wruan Ging li. nbue ☛ Kener Hlaen, . Kultona S Anöwin Nend danhl Mnhicem ACtanche DocTER. CHRIST. 14 5 in ſanctiſſimum Sacramentum omneſque veteris Teſtamenti bo- nas cæœremonias in meliores ritus Teſtamenti novi Si enim Judei Sabbatum coluerunt in memoriam creati mundi, quèd eo die ejus creatis complera ſit: potiori certè jure à nobis Dominica in memori- am ejuſdem creationis celebratur; quæ die Dominicâà inchoata eſt. Et ſi Judæi diem ultimum ſeptimanæ Deo obtulerunt, quantò melius faciunt Chriſtiani, offerentes pri⸗ mum ε Præterea, in die Domini- ca trium principalium redemptio- nis noſtræ beneficiorum memoria recolitur. Nam in Dominica Chriſtus natus eſt, in Dominica reſurrexit, & in Dominica Spiri⸗ tum Sanctum in Apoſtolos demiſit. Denique Sabbatum quietem illam deſignat, quam 8S. Patres habebant in Limbo: at verò Dominica ſigni- fcar gloriam, quam ani næ beastæ . G am 146 ExPLICATIO jam poſſident , & olim etiam ea- rum corpora in cœlo poſſeſſura ſunt. Colebant ergo Sabbatum Audei , quia poſt mortem in Lim- um tanquam in locum quietis deſ- cendebant. Ar Chriſtianis dies Dominicus colendus eſt, quia poſt mortem ad beatam paradifi gleri- am aſcendunt: Intellige ſi bona o- pera fecerint, & legi ipſis à Deo da- tæ conformiter vixerint. D. Eſtne neceſſarium etiam alia feſta præter diem Dominicam ob- ſervare? M. Sunt utique multa alia obſer- vanda, non modè Chriſti Domini ſed etiam B. Virginis, & aliorum Sanctorum feſta, quæ à S. Eccleſia obſervari juſſa ſunt. Sed nos præ⸗= cipuè de Dominica egimus, quia feſtus ille dies antiquiſſimus eſt, & praæ ceteris ſæpifſimé celebratur: quemadmodum & apud Judæes plura fuerunt feſts ; ſed antiquiſſi- mumz; 1, ,, N Nct. NGrmn ſstucyendn Domn Gbiſ El Nen un en⸗ la Nctn i Nunlinic. linz ud ut nd lehn . il: u4 eimd Illraheltz Chiblpnin 1 Adunm Baire⸗ 1 Noe dekun N S DocrkR, CHRIST. 147 mum, maximum, & quod præ re- liquis frequentius recurrebat, fuit Sabbarum. Quare etiam in Deca- logo ſolius Sabbati expreſſla mentio ſir, cui, ut diximus dies Dominica ſucceſſit. D. Quænam ad debitam Feſti obſervationem requiruntur? . M. Duo: prius eſt, ur ab omni- bus ſervilibus operibus adſtinea- mus, illis videlicet, quæ ab opera- riis & ſervis fieri ſolent, corpore ſolo ſe defatigantibus. Nam ope- ra illa, in quibus principaliter la. borat intellectus, ſervilia vocari nequeunt, tamerſi ad ſubſidium in- tellectus, etiam lingua, manus , aut aliud corporis membrum con- currat. Alterum eſt ut ſacroſancto Miſſæ Sacrificio perſonaliter inter- ſimus. Et licet Eccleſia nos ad aliud non obliget; nihilominus admoe- dum conveniens eſt, ut integer ille dies, aut potior illius pars in ora- C2 tione, 148 EXPLICAT 1G tione; lectione ſpirituali, obeundis Eccleſiis, audiendis concionibus „ Kmilibuſque pietatis exereitiis tranſigatur. Ille enim eſt finis pro- pter quem conſtiruta ſum feſta. D. Si opera ſervilia in die feſto non liceant , ergo neque licebit campanas pulſare, menſam appa- rare, aut cibos coquere; cùm hæc omnia ſint opera ſervilia ? M. Præceptum de non faciendis operibus ſervilibus, cum duplici conditione eſt intelligendum. Prior eſt, ur ejuſmodi opera non ſint ad ſuſtentationem vitæ humanæ ne- ceſſaria : quare coquere, apparare menſam, & fimilia;, quæ pridie feri nequeunt, permirtuntur. Po- ſterior eſt, ut non ſint neceſſaria ad cultum divinum. Hinc pulſare tampanas, aut alia id genus in Ec- cleſia peragere , quæ alio die fieri non poſſunt, permitritur, Permit- tuntur præterea diebus feſtis opera ſexvi⸗ Doctn d ſuraonchn IGebdn Ufaure F1. n guehe⸗ M a U enn lin li Docrk. CHRIST. I49 ſervilia, quando, ut fiant, rationa- en bili de cauſa Prælatus indulget. mintt Explicatio quarti Præcepti. li a D. Sequitur quartum præcep- de Kum, quod de honorandis parenti= R bus eſt; cupio mihi explicari, eur jcl Præcepta ſecundæ tabulæ ab ho- Snig nore patris & matris inirium ſu- mant ? mla M. Quemadmodum præcepta primæ tabulæ Deum, ſie præcepra e fecundæ tabulæ proximum ſpec- enet ranr. Er quia inter proximos ne- iehuan mao eſt nobis conjunctior, aur cui e magis obſtricti ſimus quàm pater Lſeni, & mater; à quibus eſſe & vitam m N habemus, quod eſt bonorum om- nn nium remporalium fundamentum, EH ideo juftifſima de cauſa Præcepta ut fſecnndæ tabulæ ab honore patris lE ac marris inirium faciunr. nnmN D. Quid per honorem parri ac Gn matri debitum intelligirur? 150 EXPIICATIO M. Tria: ſubſidium, obedientia, & reverentia. Et primò quidem obligamur patri ac matri in neceſſi- tate ſubſidium præſtare: quod ſub- ſidium in S. Scriptura honor appel- larur, (a) Nam valde rationabile eſt ur filij eorum vitam conſervare nitantur, à quibus, ut viverent ac- ceperunt Deinde etiam ad obe- dientiam patri ac marri præſtan- dam obligati ſumus, ut D. Paulus ait: (b) Filij obedite parentibus per emnia: hoc enim placitùm eſt in Domino, id eſt, in omnibus quæ voluntati divinæ ſunt conſentanea. Nam ſi pater aut mater præcipiant aliquid quod divinæ voluntati dif- forme ſit, tunc juxta præceptum Chriſti, («) pater & mater odio habendi funt, hoc eſt, non eſt illis obediendum, nec auſcultandum;, perinde ac ſi inimici noſtri forent. Deni- (a) Ierem. 15. (?) Coloſ. 3. 20. () Luc. I æ. 26. eN * e Wn Eendamenn un u Guenrüen Wol G IMlhen e Pna Mnt, UNnn, A renlere yfereata. fin cde n preln. n Aul nenlane ue ecgin e olunnc S uW 14. 8 NRetc ralRucn, neiveniner N DocTRA CHRIST. 151 Denique tenemur patri ac matti reverentiam exhibere, peculiarxem illorum reſpetum habendo, & actibus exterioribus, uti par eſt ho- norando. Quod ranti fecit Deus in Teſtamento veteri, («) ut cum, qui patri aut matri maledixiſſet, Ppræceperit morte mulctari. D. Ignoro, cur præceperit Deus in Decalogo filijs ut patri ac matri ſucurrant, non verò viciſſim patri ac matri ut ſuccurrant filijs : præ- ſertim quamdiu minorennes ſunt, & adjutorio egent. M. Obligatio inter parentes ac flios indubiè reciproca eſt, & quẽ- admodum hi obligati ſunt ſubve- nire, obedire ac revereri paren tes; ſic & illi obligati ſunt non ſolum de victu & veſtitu filijs providere, ſed etiam ad virtutem impellere ; ac informare. Sed amor parentum erga filios tam eſt a natura inſitus, G 4 zIt (“) Levit. 20, 20 152 EXPLICATIO ut alia lege opus non ſit, quæ eos obligationis hujus admoneat : è conttà verò ſæpiſlime videre eſt ſi- lios amori parentum non corre- ſpondere; ideoque neceſſarium fuit legem aliquam ferri, quæ eos ob- ligationis ſuæ in parentes memores redderet. Neque verè ſatis Deo fuit nudum præceptum ferre, ſed voluit eriam mortales ad illius ob- ſervantiam tum promiſſis provo-⸗ care, tum minis D. Age dic quænam hæc promiſ- ſa quæ minæ fuerint ? 2 M. Quarto præcepto appendit Deus hæc verba: It ſis longævus ſuper terram, quam Dominus De- us tuus dabit tibi Ae ſi diceret: Qui patri ac matri honorem debi- tum deferunt;, pro mercede viram longam repertabunt: qui verò id non faciunt, inter alias inſuper, & hac pœna plectentur, ut vita pri- ventur longiore. Quæ pœna ad- 5 modum katik RR Gnmt Gerlondh naälle . lutdftne,,e W A.* Wmiidr uhuennte W W . ler Sn W Melee ,/ DocrTrR CnnIISr. 1 5ꝙ3 ,„„ Mmodum rationabilis eſt: iniquum Ef,enim eſſer illum diu vivere, qui jn- unme honorat illos à quibus vitam ac- Nerate. Cepit. . An 1. Anne illud quod de patre ac Hune Matre dictum eſt, eriam de aliis in * dignitate conſtitutis „quos paren- tum loco habemus, eſt accipien- en A dum ? nn . Reclidhm id confideradi ihm. nam Præceptum hoc ad Superiores 4 4 omnes, tam Eccleſiaſticos quàm Ric ſeæculares extendi deber. n lnhepel Explicatio quinn Prætepti. uttel D. Declara mihi nunc quintum 1 n praceptum. . e M. Hoc præceptum vetat pri- mariò homicidium, hoc eſt, occi⸗ dgere homines: alia enim animalia E occidere hoc Præcepto nen prohi- uii pemur. Cujus ratio eſt, quod propter hominem creata ſint : qua- G re quando id homini utile eſt, oe- cnnen FyI. ExPLICATIO cidi poſſunt. At gomo non pro- pter alium hominem creatus eſt, ſed propter Deum; adeoque unus homo non eſt vitæ alterius homi- nis dominus; unde nec illi licitum eft alterum occidere. D. Videmus tamen latrones ali- oſque malefactores à Principibus ac Præſidibus occidi, qui revera ho- mines ſunt: neque in hoc malè, ſed benè facere exiſtimantur. M. Principes ac Præſides publi- càâ authoritate præditi, malefacto- res occidunt, non ur vitæ illorum Domini, ſed ut Dei miniſtri, ſicut D. Paulus teſtatur. (4) Quia De- us vult ac mandat malefactores pu- niri, & ſi commeriti ſint, etiam occidi: ut boni ſecurè & quietè de- (Aene gere poſſinn. Quaproprer Princi- e NeNA pibus ac Præſidibus dedit Deus „„1 gladium in manus, ad exercendam juſtiriam, ut bonos defendant, ma- Ios () Rom, 13. 4‧* = REN edwim DAhmhhnohn INdcnt üharilen bgrl Elungie, Aeni WNn lm Airtin len uun enn , Ntn d9 ganſs Aeiu b, Lorliline ulunmeil Hünpbt Klerert ha Ufoeni, nunmn. lanbl. W N. 1 Cu/N Anen n Wnyr . 3 Celnlt Weru 4 9 DocrN. CHNINZE. 1 Ios verò puniant. Unde quando juſſu hujuſmodi publicæ authorita- tis maleficus occiditur, non dicitur fieri homicidium, ſed actus juſtitiæ. Quando ergo hoc præcepto cave- tur ut non eccidas, intelligi deber, authoritate propriâ B. Occurrit mihi hic dubium; num hoc præcepto etiam prohibea- tur quis occidere ſeipſum, ſicut prohibetur occidere alterum? M. Procul dubio præcepto hoc etiam prohibetur quis occidere ſe- ipſum: quia nemo vitæ ſuæ domi- nus eſt: nec propter ſeipſum ho- mo, ſed propter Deum creatus eſt: ideoque nemo propria authoritate ſibi ipſi viram adimere poreſt. (Qa) Et licet quidam Sancti aut San- Gæ, ne fidei vel pudicitiæ iactu- ram facerent, ſibimeripſis mortem conſciverint; exiſtiman di ſunr pe= culiari ac manifeſto Dei inſtinctu G 6⁶ 24 (“) Aug. Ciy. c, I7. & ſeq4. Ty6 ExPLICATI6 ad id permoti fuiſſe: aliàs enim eos à graviſſimo crimine excuſare non poſſemus. Nam qui ſeipſum oc- cidit, hominem oceidit, & conſe- quenter homicidium facit: quod eſt peccatum hoc quinto præcepte principaliter prohibitum. D. Quare dicis, principaliter? M Quia non tantùm prohibitum eſt occidere, ſed etiam vulnerare , percutere alium, & quamiliber aliam injuriam vitæ aut perſonæ proximi irrogare. (- )Atque ita Chriſtus Dominus noſter Præcep- cum hoc explicans, omnem iram, odium, indignationem, ranco- rem, affineſque affectus malos, aut verba, quæ homicidio viam ſterne-⸗ re ſolent prohibet: & è contrario vult ut manſueti ac paciſici ſimus, pacemque & concordiam cum onmi- nibus foveamus. (²) Mattb. y. 22. Explia hen. Prcke 5Wn⸗ n 1dantein dpn ncn, lgeln, funlnme . etlel W u ite feni Eighd nn li inn — Aglkihnor, Nelt le, nen gu n Alenn inn ueelten rohbirun nllnene, 1 gunlber aufeſne N mun oNeniu iten, AI finotg Amakene 4 Aunig rnuiiſe thnanee . „ DeocvZHR. CHRIST. 1I57 Explicatio ſexti Pracepti. D Quid ſexto præcepto conti- nerur? . M. Hoc præcepto continetur principaliter prohibitio adulterij, hoc eſt cum alterius conjuge pec- care Et quia in hoc mundo poſt vitam corporis, nihil pluris æſti- matur quàm honor, ideo poſt præ- ceptum de non occidendo, conve- nientiſſimè prohiberur adulterium, quo honor deperditur. D Quare dicis primariò? M. Quia decem præcepta, leges juſtitiæ ſunx, ideo in illis primariò illa peccata prohibentur, in qui- bus primaré injuſtitia committi- tur: quale eſt adulterium. [al Pro- hibentur nihilominus ſecundarièò alia genera peccatorum carnalium; ut ſunt, Sacrilegium, quod eum perſona Deo conſecrata fit: Ince- G 7 ſtus Lal Aug. 41. 71, 1u Exod. [] Gen, 35. * 15⁸ EXxPLICATIO Wde ſtus, qui cum conſanguineà: Stu⸗ clgrd prum, quod cum virgine: Forni- 1, Wliun catio, quæ eum corrupta, libera G lii tamen, ur vidua vel meretrice in committirur ; & aliæ magis abo- Wnn minandorum peccatorum ſpecies, quæ inter Chriſtianos ne nominari quidem debent. D. Credo quidem vera eſſe quæ à te dicta ſunt: ſcire tamen velim, quo fundamenrto nitatur, fornica- tionem peceatum eſſe, cùm non appareat cui damnum aut injuriam irroget, qui ſimplicem fornicatio- nem commirtit. M. Hujus rei fundamentum in omni lege reperitur, videlicet in lege naturæ, in lege ſcripra, & in lege gratiæ. In lege enim naruræ Patriarcha Judas occidi voluit mu- lierem. [a] Thamar vocaram, quæ ipſius nurus fuerat, eo quèd in vi- duitate ſua gravida inventa eſſet. Unde nmn zun 1 M [a]1 Gen. 35. 29. CHRIST. DocTR. 159 en Unde colligere eſt, quèd illo tem= de i pore, priuſquam lex Moyſi data n fuiſſet „ ex inſtinctu naturæ colle- ent gerint homines . fornicationem “ en peccatum eſſe. Deinde in lege Mo- u, iaica variis locis prohibetur forni- WuNt catio: [a] & in D. Pauli Epiſtolis frequentiſſimè legimus, quod for- Wueſen nicatores regnum Dei ingreſſuri menv, non ſint. Præterea falſum eſt ne- ,m mini fornicatione damnum inferri: ünn quia infertur damnum mulieri: quæ ansa per eam infamis redditur: item Menme proli quæ illegitima naſcitur. Item ktit injuria Chriſto; quèòd cùm om- umm nes ſimus membra Chriſti, is qui ias fornicatur faciat ſe membrum me- Dinn retricis Fit denique injuria Spi- tmu ritui ſanéto ; quia corpora noſtra Nm templum ſunt Spiritus ſancti: qua- umung re quiſquis corpus ſuum fornicatio- oAni ne conraminat, templum Spirirus HEN ſancti prophanat. 4 D. Anne 160 EXxPLICATIe Netd D. Anne prærer peccata quæ rit ammemoraſti, aliud quippiam niund hoc præcepto prohibetur? eicht M. Proh bentur etiam hoc præ- cepto omnia alia inhoneſta opera, Z quæ vViam ad adulterium aut forni- cationem præparant, ut ſunt laſci- vi aſpectus, libid inoſa oſcula, & ſimilia ſic enim nos in Evangelio Dominus docuit, (a) dum in de- claratione hujus ſexti præcepti ait? Wnan Qui viderit mulierem ad concupiſ- Mng cendum eam, jam moœchatus eſt e eam in corde ſuo. Quare ſi quis hæs peccata ſerièò velit effugere, necefſſarium eſt ut ſenſus ſuos, ac Præſertim oculos accuratiſlimè cu- ſtodiar, per quas velur feneſtras in i animam mors ingreditur. Wn Explicatio Præcepti ſeptimi. D. Quid præcepto ſeptimo con- A d tinetur ? M. Conl⸗ ali A (“4) Matth. y. 25. Dochrk. CHRIST,. 261 e M. Continetur prohibitio farti, ut videlicet aliena bola invito Do- k mino non auferantur. Er quidem an convenienter prohibitio furti, ho- in, micidij atque adulterij prohibitio- nntm, nem ſubſequirur: quia inter bona UIInis mundi hujus nihil pluris poſt vi- l,tam honore, & poſt honorein bonis hnbnngt ac fortunis æſtimatur. NAnA. D. QWor modis contra hoc præ- rcti, ceprum Peccatur? . . ... . Duobus præcipuè, ſub qui- u bus reliqui omnes comprehendun- tur, Primè, quando alrerius bo= , na clam auferuntur, quod propriè ,, furtum vocatur. Secundè, quande uuind. Palam bona jlla rapiuntur, ur aſſa- Nuadnd ſſini ſeu latranes faciunr & rapina h. vocatur. Licet autem de priore duumtaxat modo præceptum hoc iin loqui videatur, dum ait; Non fu⸗- gutznn raberis: nihilominus, de altero gquoque modoe id eſt accipiendum, Qui enim minus malum prohiber, TI62. Ex PIICATIO en etiam abſque dubio prohibet ma- alluitni jus. Raoon. D. Quænam peccata ad furtum, i dl & rapinam reducuntur, & hoc Mamguu præ cepto prohibentur? ochulin M. Hæc quæ ſequuntur: Primò unden fraus in emptione ac venditione, (n ſimilibuſque contractibus admiſſa: umnlin & hæc ad furtum reducitur : quia Qinhle qui ejuſmodi fraudem facir, clam plus aufert proximo, quaàm ſibi in an debeatur. (4) Secundèò, uſura om- nis quæ in pecun ia exercerur, cum pacto, ut amplius aliquid ipsà ſum- Mdn m4 capitali recipiatur: quæ ad ra- IIInii pinam reducitur: nam qui fœnera- n z trur,; palam plus exigit quàm dede- inn rit. Tertiè damna omnia quæ TNE irroganrur proximo, tametſi illa- Nn cor damni nihil inde lucretur: ur n n ſi quis alterius domum incendat: , g quod quandoque ad furtum, quan- An doque ad rapinam revocatur, prout N 8 dam ene () Aug. 4. 7i. in Exod. itiin DOαιτ. C HRIST. 153 r damnum fuerit vel occulrt? vel ma- D nifeſtè illarum. Quartèò qui non almn reſtituit id quod debet, etiam in nmn ie hoc præceptum peccat: & tanrun- m dem eſt, ac ſi furtum committerer, Dun quia rem alienam detinet invito at Domino. Quintò peccat in hoc Dua Præ ceprum & furtum committit, aln 4 qui rem ab aliquo perditam inveni- het, ens, ſibi ſervar. Dico, ab aliquo ,n perdiram: quia peccatum non eſt Glnom ea ſibi ſervare quæ nullius fuerunt, NE ut ſunt gemmæ, quæ ſubinde in Nimlnie littore maris reperiuntur. Sextò ; Bn el ad furtum etiam ac rapinam redu- en Citur , Ii quis quidpiam communi- tinn bus uſibus inſerviens vindicet pro- e Priis : quia talis ſocios ſuos illius i uſu deſtituic , quod etiam erat il- Iulhm lorum. . Grumire „ D. Scire deſidero „ num furrum Aim e it grande peccarum. . n d. Omnia peccata mortalia grandia vocari poſſunt, cùm pri⸗= nhl venhf . 164 ENXPLICATIO EG vent hominem vità ætern4. Sed Hdumd ſfurtum hoc habet proprium: quèd mmat in maxima mala furem inducat. Wülnunt Sic videmus proditorem illum Ju=GWanmem dam ex conſuetudine furandi ea WMumm quæ in communem uſum Chriſti& Mic,g Apoſtolorum collara erant, eò tan=- ünidhi dem deveniſſe, ut ſanctiflſimum Hen. ſuum Magiſtrum venderet. Vide- 5Mnh mus etiam in dies homines à latro= ny,le mibus madtari, rametſi nunquam kmyiin cos viderint, nullum in eos odium Heod aut inimicitiam conceperint: ex Nan ſolo deſiderio obtinendi exiguum iem- illud quod penes ſe habent. Deus eihne autem non permitrit, ut is qui al⸗ en i⸗ teri ſua abſtulerir, eorum uſu diu zui, Fruatur: quod in Juda videre eſt , Gapt qui laqueo ſe ſuſpendit , & in ple- Ahtin riſque latronibus, qui tandem in iili/ juſtitiæ ac carnifioum manus ca: iih dunt. ” Explicatio octavi Præcepti. Mig i D. Quid octavo præcepto conti netur? M. Poſt DocTR. CHRIST. 16 M. Poſtquam de imjuriis ipfo fa- Proximo illatis tractatum eſt »„ en, egtn g InAafequuntur nunc illæ, quæ prozimo farnkeſe verbis inferuntur Ideoque octa- rA vum præceptum falfſum teſtimoni-= UAnci um prohibet , quæ una ex piæci- neU Puis injuriis eſt „ quæ proximoir- nldmm rogari queunr. e. MD. Dic amabo, an præcepto huic wineden tepugner, fi quis abſque alterius I detrimento falſum loquarur. Unadian M. Tribus medis foler falſum uEdici, Primèò ſic, ut damnum proxi= dunlen mo inferatur: ut ſi quis coram Ju= Aen ) dice de aliquo teſtetur, quod furtum n, ö. fecerit, vel occiderit aliquem, fei= uA ens nihilominus falſum eſſe: & hoe Nrd mendacium pernicioſum vocatur. e Secundè, ſic ur in commodum pfo-⸗ /Glu Ximi hoc faciat: v. g. ideo ut pro=- Umm Ximum à periculo alique liberet: hoc voôcari ſoler mendacium H officioſum. Tertiò, Gc ut neque Uoferti RGeat PrOXIMmO& „ neqae comma- H ⸗ . der: 166 Ex?ZYLIcCATIOZ CNC det: & hoc mendacium otioſum Monm eſt. Primus modus propriiſſimè iunn iu prohibitus eſt in hoc præcepto : ena l uia teſtimonium illud non modò ohn alſum efſt, ſed etiam injuſtum, & mmn peccarum graviſſimum. Reliqui duo modi licet injuſtitiam non con- in cdl tineant, nec adeo gravia peccata ſinr, ſunt tamen ad minimum pec- Il cata venialia; quapropter menda- M cium dicere, ne quidem pro re ſfummi momenti licet. () ng D. Anne præceptum hoc alteri- nie us rei, quàm mendacii prohibitio⸗ nem continet ? N M. Hoc præceptum tria inſuper I peccata prohibet, quæ linguâ com- mittuntur, & ad falſum teſtimo- M nium aliquo modo reduci poſſunt, Nn ſcilicer, contumeliam, detractio⸗ Glg nem, & maledictionem. D. Quid eſt contumelia? ee M. Contumelia eſt verbum in- Mien (2) Aug. h centta Minds G/ DocTN. CHIST. 167 iraiſjurioſum in contemptum ppoxi- in mi prolatum: ur cum quis alteri eno exprobrat, quòd indoctus ſit, con- Wnni- tracti cerebri, vilis, infamis &c. im Quod grave peccatum eſſe, præ-= Nlqi ſertim quando ſit animo injuriandi nnnt ProXimum oſtendit Chriſtus in Vuenn Evangelio dicens: (2) Qui dixerit imumgze fratri ſuo, fatue, reus erit gehen- Gernec. Mæ ignis. Dixi , quando fit ani⸗ nE InO injuriandi proximum: ſi enim Njoci gratia, aut ut proximus ad- NuH, moncathr vel corrigatur fiant, qué- Airii admodum pater cum filijs agere et, & præceptor cum diſcipulis; niiiig non verò ut contemnatur, vel in- lglmm Juria noretur, certè non vocabitux Wum ontumelia, neque pecsatum erir, Gmnd . 8 Ptni ſie niſi fortè veniale. in d D. Quid eſt detractio? e M. Detractio eſt famæ proximi ncic denigratio . loquendo malè de il=- hſch : quod fit, aut mala digendo de . PIcg mu (4) Matth, p, 22 N/N 7 168 EXPLICANIO en d proximo quæ falſa ſint 3 aut vera Iounun quidem, ſed occulta & ignota: ſic MWln enim famæ ſuæ jacturam facit, VIn quam apud culpæ ſuæ inſcios ob- mamnt tinebat. Quæ detractio uti malum lui iand- eſt admodum frequens inter ho- mili mines, ita quoque periculoſum eſt mmen ac grave: mam fama majoris eſt pre- tij quàm divitiæ: imò à quibuſdam ipſi vitæ anteponitur: quare grave ſis malum eſt famam alterius denigra- re. Præterquam quòd aliis malis facile remedium adhiberi poſſit, ſed ſamæ deperditæ admodum diffi- A. culter: & tamen is qui eam alteti ii abſtulit ad illius reſtitutionem ob- ligatuf. Confilium igitur opri- mum eſt bene ſemper de omnibus loqui, quando id cum veritate fig- ti poteſt; ſin minus, ſilere. us D Quid eſt maledictio? (eWn maledieir proximo ſuo; dic ns: Eſto maledictus, aut aliis modis: HMalée⸗ DoerR CHRIST. 1695 aledicendi utitur v. g imprecan- lſl⸗ le do ut hoc vel illud malum ei eve- “ niat. Et hæc maledictio graviſſi- u A. mum peccatum eſt, quando ex o= Ndio fir, & cum deſiderio ac inten- tkui NHtione, ut ejuſmòdi malum revera piglgin e . . r, r INA Proximum comprehendat. At verò, tnlniti n ſine odio, & ſine ejuſmodi mala . intentione, ſed ex joco tantum . iten levitate, aut præcipiti ira inconfi- uhi derate propciſcatur, minus pecca- n tum eſt. Semper tamen eſt ma- it Inm, quia ex ore Chriſtiani, qui Arnin G per adoptionem eſt filius Dei, non Mienk alia quam benedicétionis verba de- umen bent prodire. 1 Gr en Explicatio noni Præcepti. Dm D Quid nono præcepto conti- encen netiurr? n,Rer. M. Prohibitio concupiſcentiæ GW uxoris proximi. Tamerſienim in A ſexto præcepto adulrerium Piohi- nd u bitum ſit, voluir nihilominus Deus Mubi etiam deſiderium ſeu concupiſcen- H riamm INNN ipamd nchlellen Wöen tün edheiun 170 EXxPLICATI 4 tiam adulterij peculiariter prohi- bere, ut oſtenderet hæc duo diver- ſa eſſe peccata. D.ß. Videtur in hoc præcepto pro- hibitum non eſſe deſiderium adul- terij, quod uxor cum alterius mari- to commirttit; ſed ſolum defide- rium adulterij quod vir committit cum alrerius uxore: quia dicit: Kic Non concupiſces uxorem proximi xui. M. Non eſt ita, nam deſideriũ adul- terij perinde mulieri ac viro pro- hibetur. Licet enim dicatur, Non ri concupiſces uxorem proximi tui: mblün tamen qued viro dicitur, eriam , en fœminæ dictum intelligirur; quia ſub viro tanquam nobiliore com- ſelhm prehenditur & fœmina. Adhæc inie omnibus nouum eſt adulterium fœ- N minæ ſaltem apud mundum, in- famius eſſe quàm viri: ſicut etiam lni honeſtas ac verecundia in fœmina i magis, quàm in viro laudatur. Its. i que Ghrig nctairn r,1 1 6 Ntee Decrk. CHRIST. 171 ine que ſi prohibitum eſt viro alterius hghi uxorem concupiſcere, haud dubiè 4 prohibitum etiam eſt fœminæ ap- lnnn, Petere alterius maritum. .D. Memini te ſuprà dixiſſe, quòd ubi prokibitum eſt adulterium, ibi- dem & alia peccata carnalia Pro- hibita ſint: velim ſcire, an hoc ip- ſum etiam de deſiderio accipien- dum ſit. M. Non eſt dubium quin ubi pro- hibetur deſiderium adulterij, intel- ligirur etiam prohiberi deſiderium fornicationis, & aliarum omnis generis libidinum ; quia horum omnium peccatorum eadem eſt ratio, . D. Dic amabo, num omnia de- ſideria uxoris alienæ peccata ſint , etſi conſenſus voluntatis non ac- cedat. M. D. Gregorius Papa docuit, (A) in ejuſmodi deſiderio malo tres nmlii H 2 gra- nug (2) D. Greg. in Beſpe ad q. Aug. . ult: Mnlieinn, (Gln e Iitumrin glu c en nn Aünol. N NW. Indcmn npormin va. Wel 172 EXxPLICATIO gradus eſſe. Primus vocatur, Su . r. geſtio, 2. Delectatio. 3 Conſen. (minen ſus Suggeſtio eſt quando diabolus lgjn animo immittit cogirationem tur-Olumn Pen „cui ſe initium quoddam ſu-mnhlm iti deſiderij adjungir: huic ſugge- ſtioni ſi illico reſiſtatur, adeo ut nul. Ia accedat delectatio, non peccat Guhnt homo, ſed meritum augert apud Nhin Deum. Si verò ad ſuggeſtionem Mnin carnalis delectatio accedat, nec Uin/ tamen in eam ratio vel voluntas conſentiat, non eſt homo ſine pec- cato veniali. Si denique cum co- I gitatione ac delectatione conſenſus rationis ac voluntatis ſe conjungat, I adeo ut homo advertar quid cogitet l ac deſideret: & tamen voluntariè! KD ejuſmodi deſiderio inhæreat, com- kni mirtit peccatum mortale. Et hoc ilg eſt quod præcipuè in iſto præcepto in . iee , 4 Pprohibetur. . i Explitatio decimi Prætepti. K“ DP. Quid continerur decimo præ- ſenn nn cepto? L Grn len fnne, DocrTR. CHRIST. 193 ue M. Continetur prohibitie con- ol cupiſcentiæ bonorum alterius, tam Nn cha 1 eimmobilium, ut ſunt domus, agri, e quàm mobilium, ut ſunt pecuniæ, Ai, animalia, fructus & ſimilia. Er aenn hoc modo perfecta ſervatur juſti- NImtia, quando nec opere, nee verbo, nec cogitatione aut deſiderio ulla injuria proximo irrogatur ir, D. Miror cur poſtquam Deus IIuI homicidium, adulterium, & fur- um tum prohibuir, non prohibeat quo= inea que defiderium homicidij, ſicut Mratd adulterij&furti deſideria prohibuir ilbenig 2 FHujus Iei Iatio eſt, quia ho- uglane mo id tantum præcipuè deſiderat, um unde comimnodum aliquod ſaltem W apparens illi proveniat, Idee e- unm M nim adulrterari deiderat, quia dele- riin (tationem affert ; & furtum quia militatem parit: homicidium verè Geu nullum bonum habet conjunctum 5 udhia ideoque propter ſe non expetitur , ſed tantummodè ut per illud ad H 32 adul- „ NC1NR 174 ExPLICATIO 6encmmnte adulterium, furtum, vel quid ſi- Wmeue mile perveniri poſſit. Quamobrem e zIn tametſi deſiderium occidendi pec- e df catum ſit graviſſimum, Deus ta- plhen men illud peculiariter prohiben- dum non cenſuit, quia cùm ipſum homicidium prohibitum ſit, ſatis colligere eſt, etiam deſiderium he- 1 micidii prohibirum efſe. Deinde , cùm Deus inordinatis deſideriis de- lectationum venerearum, ac furti aditum occluſerit, conſequenter eriam deſiderium homicidii exclu- Hinne ſit, utpote qued ordinariè non ap- petitur niſi ad delectationem ali⸗ 4 t quam vel utilitarem aſſequendam. Nifua D. Scire velim, quare non eo- ſyglan dem modo in humanis legibus at. A i⸗ que in divinis deſideria Prohibe- „each antur. n Ne⸗ M. Ratio manifeſta eſt, quia ho- 7 age mines, etiamſi Pontifices aut Cæ-uſ ſares ſint, corda tamen inſpicere M igeg non poſſunt, ſed exteriorem tan- Sann S tůüm , 7 DO&Oοτ1â? 2. CHNIST. 17 5 n itt tùm ſpeciem contueri: quare cum l en cogitationes ac. deſideria dijudicare donte nequeant, non poſſunt ea etiam n,N. Punire: adeoque æquum non eſt, ut “ * ea prohibere artentent. At verò e Deus, qui omnium hominum cor- Gcnin da diſcernit, poteſt utique malas cogitationes ac deſideria punire, & proprerea etiam ea voluit in De- llelt Ccalogo bere. ilni. alogo prohibere n Afun CA p. VII. Whe hon Explicatio Præceptorum Elcleſig. Nlnnene ttarn D. A Nue præter Decalogum alis u⸗ 1 1 ,llene ræcepta obſe . lhena Præcep rvanda ſunt D M. Imò verò: nimirum præcepta Eccleſiæ: & funt hæc. e 1. Diebus Dominicis & Feſtis de E præcepto, Miſſæ intereſſe. 5äs dd temporibus ac Vigiliis præceptis Unihenn jejunare: ac diebus Veneris & Sab-⸗ un bati ab eſu carnium abſtinere. lr⸗ “ H 4 3. A 176 EXPLIcCATIO he 3 Ad minimum ſemel in anne (dn il confiteri. in. 4. Semel in anno, idque citea (NMlun tempus Paſchæ S. Euchariſtlam mKuik ſumere. wionnt 5. Decimas Ecclefiæ ſolvere. e hee 6. A nuptiis celebrandis abſti- runai nere temporibus veritis: videllcet h à prima Deminiea Adventus uſque z ad Epiphaniam ; & à primo die Quadecgeſime uſque ad Domini- (an cam in Albis. Porro de his præceptis nihil pe- culiare dicturus ſum, tum quia fa- dt,, eilia ſunt, tum etiam quia de Miſſa, nai, Confeſſio ne & Communione, ac eei ,, l jejunio in explicatione Sacramen- N torum acturi ſumus. Alee CA F. VIII, Expli at io Conſiliorum Erangelicorum te D. V Elim ediſſeras, utrum præ- ter præcepta Domini, fint etiam Canlilia aliqua Evangelica ad eH DocrXx. CRRIISTr. 177 namnte, Eld A. Multa extant conſilia ſanctiſ- Iſima & uriliſſima „ quorum hbene- „„ ficio præcepta perfectiùs obſerva- ilin ri queant; Sed tria ſunt præcipua: FPaupertas voluntaria, caſtitas & obedientia. e D, In quo conſiſtit Conſilium AA Paupertatis? frdn A. In eo quod quis nullam rem propriam habeat, poſtquam jam ) ante aur omnia bona ſua in paupe- res diſtribuit, aut certè in commu⸗ ne contulit, quod tantundem eſt ae ſi ea pauperibus diſtribuiſſet. Et inkum hoc conſilium Chriſtus non modò w. verbis docuir, (a) ſed etiam ex- UII emplo præivit. Idipſum Apoſto- iuein Ii imitati ſant »(5) uti etiam primi „oupmnes Chriſtiani Hieroſolymis nunp rempore primitivæ Eccleſiæ habi- dun tantes. Denique omnes Religio- lnabrn 5 ſi (a) Matth. 19. 21, (5) Alt. g, 32, ccherhr . S 178 ExericATIO Ne ſi ad hujus conſilij obſervationem Mann Voto ſe aſtringunt. InNen, D. In quo ſitum eſt Conſilium endd Caſtitatis UN; M, In eo quèd quis perpetuò ca- t⸗ ſtus eſſe velit, non ſolùm ab omni dna genere peccati earnalis, ſed & à (tile matrimonio abſtinendo. Quod ieſen conſilium etiam Chriſtus verbo in alin docuit (a) & exemplo, quem D. mmmlli Virgo, S Joannes Baptiſta, om- auna neſque Apoſtoli, poſtquam ad A- ſſaning poſtolarum ab illo vocari fuere, ſe- MId cuti ſunt: uti etiam omnes Reli- R gioſi & ſacris Ordinibus in itiari Mui Particulare votum caſtitatis edunt. nlinla D. In quo conſiſtir Conflium n Obedientiæ? Niſc⸗ M. In eo quod quis proprio judi- mujn cio renuntiet, ac propriæ volun- enln, tati (quod in S. Evangelio, ſeip- in i ſum abnegare vocatur) & in om- DHRKRZ nibus quæ Deo non repugnant, Su- ſar periori ſubjectus ſir. Hoc conſili⸗ e um— (a) Matth. 27. 19. Ulatg Undemi uuln ANI Ciln en n M. Ludrſend eurcnsie naliuretk. ACMn Afüppul nn ei “ u A Umre 4 I H DocrT CHRIST. 17 5 um Salvator mundi docuir, non ſolum verbo, ſed etiam exemplo, cùm æterno Patri in omnibus obe- divit 3; (a) item matri ſuæ adhue puer, & Joſepho patri ſuo, non vero, cùm ex Virgine natus ſit Chriſtus; ſed puratitio, quia ma- tris ejus ſponſus erat. Et hoc eſt ter- tium conſilium ad quod Religioſi omnes voto ſe aſtringunt. D. Quare tria dumtaxat conſilia principalia ſunt, & nec plura nec pauciora? M. Quia conſilia illa principalia ad hoc ſerviunt, ut perfectionis, quæ in charitare fita eſt, impedimenta tellant: hæc autem impedimenta ſunt tria, videlicet amor bonorum temporalium, qui per pauperta- tem tollitur; amor voluptatum carnalium, qui per caſtitatem, & amor honoris ac poreſtatis, qui tol- litur per obedientiam, Præterea H 6 cum (²⁴) Luc. 2. Fl. 196 EXPLIECATI6 cum homo tria tantùm bonorum genera habeat, ſcilicet bona ani⸗- mi, bona corperis, & bona exter- na, tradendo Deo bona externa per paupertatem, bona corporis per caſtitatem, & bona animi per obedientiam, quicquid habet Deo ſacrificar, & meliore modo qui in hac vita poſſibilis eſt, ad perfectio- nem charitatis aſſequendam ſe di- ſponit. C A P. IX. Explicatio Sacramentorum Ecsleſiæ. D. Osnitis jam ſatis, aſpirante Dei gratia tribus principa- libus doctrinæ Chriſtianæ partibus, reſtat, ut quartum explices, quæ; ſi bene memini, de ſeptem Eccle- ſiæ Sacramentis eſt⸗ M. Quarta hæc pars doctrinæ Chriſtianæ utiliſſima eſt, ideoque neceſſarium ut candem diligenter ediſ- riet D 1 e Fumirim penkle a ümd a lummit ulteen temmut Uenun i Iummn, Annen lr al. . Ail len, Uütan llte Uh llen, Mrine 1, , 1 Atuant eſitede S A Gufuhe lis M Ch ene — nie Aihuin 4 4 zuhe CHRIST. DocTR. 181 ediſcas. Itaque ſcire te oportet magnum theſaurum in Eccleſia ef- ſe, ſeptem ſcilicet Sacramenta, per quæ gratiam Dei impetramus, con- ſervamus, augemus; & ſi eam no- ſtrà culpà perdiderimus, recupera= mus. () Quare declarare propo- ſui, quid Sacramentum ſit; quot ſint numero; à quo inſtituta, & id genus alia: denique quodliber Sa- cramentum in particulari explica- bo. B. Incipe explicare quid Sacra- mentum ſit: id enim ſcire vehe- menter opto. M. Sacramentum eſt ſacrum quoddam myſterium, quo Deus nobis gratiam confert; & fimul ef- fectum inviſibilem, quem gratia in anima noſtra operatur, exterius repræſentat. (y Si enim incor- porei ſpiritus eſſemus, ur ſunt An- geli, H Z (1) mid. præf. ſef. z. (?) Chryſ- tvinA bomil, 35, in Matth. „ 182 ExPILICATIO geli, ſpirituali modo gratiam ſuam nobis conferret Deus: nunc verè cùm ex anima & corpore compoſi- ti ſimus, naturæ noſtræ ſe attem- perans, gratiam per actiones qual- dam corporales nobis confert, quæ unà per exteriorem quandam ſimi- litudinem ur dictum eſt, interio- rem effectum gratiæ nobis declar- ant. Verbi gratia, in Baptiimmo, qui unum eſt ex ſeptem Sacramen- tis, corpus aqua abluitur, ſimul- que S S. Trinitas invocatur, & per cæremoniam illam ablutionis con- fert Deus gratiam, & animæ bap- rizati infundit; ſignificatque quèd quemadmodum aqua lavat corpus, ſic etiam gratia lavet animam, & ab omni peccato expurger. D. Si rectè intellexi, ut res ali- qua Sacramentum ſit, triplex con- ditio requirirur: primèò cæremonia aliqua ſive actio externa. 2. ur per illam Deus conſerat gratiam. 3. ut — 32 — Ne cemonirk nMeudn zewmerin NW, lei,ieder Curnn vn (bnon Mrinunn Deran nu S . temnnt reunt elunt lee SS nn Dõ , Mia, nlkepe dnſet uine, len leſllete tn irge Nmel. d. S DocTR. CHRLST. 183 illa cæremonia ſeu actio ſimilitudi- nem habeat cum effectu gratiæ, & ſic eum exterius repræſenret atque ſigniſicet. M. Optimè hoc intellexiſti; ſed ulrterius ſcire debes, quod hæc Sa- cramenta univerſim ſint ſeptem numero, videlicet: (4) Baptilmus, Confirmatio vel Chriſmma, Eucha- riſtia, Pœnitentia, Extrema Une- tio, Ordo, Matrimonium. Ratio verò quare ſeptem ſint, eſt hæec: Quia Deus eo modo procedere vo- luit in danda vita ſpirituali, quo ſoler in corporali: quantum autem ad corporalem vitam ſpeat primo neceſſarium eſt naſci. 2. crelcere. 3. nutriri. 4. Si quo morbo vitie- tur homo, medicinam accipere. 5. Si fortè pugnandum eſt, armari. 6 Neceſſarium eſt eſſe aliquem qui natos & augmentatos regat ac gu- berner. 7. Ut ſint qui ad mulrti- plicationem humani generis in- (“) Irid. ſeſſ. 7. aR., 22 cum⸗ 184 ExPIIcCATIO cumbant: niſi enim demortuis alij naſcendo ſuccederent, humanum genus brevi interirer. Sic quoque quod ad ſpiritualem vitam attinet, primè neceſſe eſt naſci in nobis gratiam Dei, quod per Baptiſmum fit. 2. Utr illa gratia creſcat & roboretur, quod fit per Confirmationem. 3 Ut nu- triatur ac ſuſtentetur quod S S. Eu- chariſtia præſtat. 4. Ut ſi quando perdita fuerit recuperetur, quod medicina Pœnitentiæ efficit. 5. Ur in articulo mortis contra hoſtem infernalem armemur, qui magis illo rempore, quàm quovis alio nos infeſtat, quod Per Extremam- unc- tionem fit. 6. It quis ſit in Eccle- ſia qui nos in vira illa ſpirituali re- gat ac Euderner „quod Ordinis eſt. int in Eccleſia qui mulripli- cationi humani generis ſanctè in- 7. Ut tendant, què ſic fidelium numerus augeatur, quod fit per Sacramen- rum Matrimonij. D. Quis i, Nen cn nenid n lTartentnt NAA N 5 DocTR CHRISIT. I185 D. Quis quæſo res adeo miran- u das invenit ac inſtituit? net, M. Sacramenta hæc adeo admi- randa à ſola divina Sapientia adin- ſuat veniri & à ſolo Deo, qui etiam ſo- ali, lus gratiam dare poreſt, inſtitui potuerunt. (a) Ideoque Chriſtus Cbnt, IDominus, qui ſimul Deus & homo Wine eſt, illorum inventor eſt & inſtitu- uli. tor. Præterea omnia Sacramenta ſ ſunt veluti quidam canales per ed quos derivatur in nos virtus Paſſio- nis Chriſti: certum autem eſt ne- minem poſſe theſaurum Paſſionis Chriſti alio modo vel per alia me- mdG dia diſpenſare, quàm Per ea quæ Mn hriſtus inſtituit. „D. Scire deſidero, an tempore legis vereris aliqua Sacramenta hend ul fuerint „ & an adeo Præſtantia ac ind, nolſlra. fiti MM, In veteri Teſtamento Sacra- in menta multa fuerunt 3 z ſed in qua- AreH tuor „(æ) Mid. ſeſ. 7. can. 1 I8 ExPLICATIOo tuor à noſtris diſcrepabant. (a) Pri- mèò erant plura numero, ideoque lex vetus difficilior erat lege nova. z. Erant illa noſtris obſervatu dif- ficiliora. 3. Eranr obſcuriora; ideoque pauci, quid ſignificarent, intelligebant: at noſtra adeo clara ſunt, ut quilibet ea capere poſſit. 4. IIla non conferebant gratiam, uti noſtra conferunt, ſed ſolùm il- lam præfigurabant & promirte- bant. Quare Sacramenta noſtra multò excellentiora ſunt utpote pauciora, faciliora, clariora & efe ficaciora. D. Dic ulterius quodnam inter hæc ſeptem Sacramenta ſit præ- ſęantiſſimum. M. Omnia præſtantia ſunt & magna, & quodlibet excellentiam aliquam habet ſibi propriam. Om- nium maximum eſt S S. Euchari- ſtia, quia continet authorem gratiæz a G (2) Wid. ſeſſ. z. can. 1, Aug. Ep. Ilé. Ne isden rnChelet uehiie Ecuſenen ſcdcenonan, Wond Uutntn nn ſi⸗ Andbnen eſlnngn (likeniie Din ) Mr 4 Muinm ide 4 kn un 11 l 4 — — uce , DOCTR, CHRIST. 187 nie ac omnis boni „ qui Chriſtus Do- lrugn minus noſter eſt, di ramen neceſ- nee ſitatem ſpectes, Pœnitentia & Bap- s tilmus ſunt omnium maximè ne- htin ceſſaria. Si dignitatem eerum qui inn Sacramentorum minſſtri ſunt, con= ſideres, digniora ſunt reliquis Con- ein in ſirmatio & Ordo, quia hæc erdi- nld, 1 . zt . „. narié non niſi ab Epiſcopis conferri poſſunt. Si ſpectes facilitatem = facillima eſt Extrema. unctio, quip- pe in qua peccata ſine labore pœni- tentiæ remittuntur. Si denique ſigniſicationem urgeas, maximum tiuii Chriſti cum Eccleſia ſignificee. de . De Baptiſme. D. Nunc ergo ſi ita placet ad explicationem primi Sacramenti Nele Akenlainf Ninftin N in lud vocetur Baptiſmus. S M. Vox Baptiſmus CGræca eſt, & tantum valet ac Latinè, ablurtio. Vo- eſt Matrimonium, quèòd unionem Progredere: & primèò dic quare il- ot 188 EXPILICATIO Voluit autem Eccleſia hoc nomen W Græcum retinere, quia verbum, nin t ablutio nimis commune eſt, ejus.- niweng que uſus, eriam in rebus viliſſimis. den Quare ur hoc Sacramentum pro- prium ſuum nomen haberer, & per illud melius cognoſceretur, & ma- gis honoraretur, vocatum eſt Bap- riſmus. D. Quænam requiruntur ad con= ferendum Baptiſmum. M. Requiruntur ad minimum tria, Bene tibi ediſcenda : quia uti poſtea dicemus, in certis caſibus quilibet baptizare poteſt: unde ne- ceſſarium eſt quemlibet ſcire quo- modo id faciendum ſit. Primè re- quiritur aqua vera & naturalis, quâ baptizandus perfundatur 2. requi- ritur ut eo tempore quo is aqua tin- gitur, hæc verba pronuntientur: Ego te baptizo, in nomine Patris; & Filij, & Spiritus ſancti. 3. ut baptizans intentionem habeat ve- 1Ie 4 nn, unmn N S Ulleeef l thi el,n Ael 6 rlenis NNLHEE DocrTk. CHRIST. 189 re baptizandi, id eſt, conferendi hoc Sacramentum quod Chriſtus inſtituit, & quod S. Eccleſia, quan- do baptizat, conferre ſolet. Unde ſi quis intentionem jocandi rantum habeat, aut aliquas dumtaxat cor- poris ſordes abluendi, graviſſimum peccatum admitteret, & infelix illa perſona revera Sacramentum Baptiſmi non acciperet. D. Quos effectus operatur Baptiſ- mus? M. Tres ſequentes: primus eſt, quod perfectè renovet hominem, conferendo illi gratiam Dei, Per quam ex filio diaboli in filium Dei, & ex peccarore in juſtum tranſit. Neque ſolùm animam ab omni macula culpæ expurgat, ſed n] eandem etiam à Pœna inferni ac eſun purgatorij liberat: adeo ut ſi quis mmI ſatim à ſuſcepro Bapriſmo moria- ummmbu rur, illico ad cœlos aſcendat non imh ſecus ac ſi nunquam peccato obno- ene Xius 490 EXPLICATIO xius fuiſſer. Secundus eſt, quòͤd certum quoddam ſpirituale ſignum ſeu characterem in anima relin- quat, qui nunquam deleri poteſt, & per quem ſemper cognoſcitur fuiſſe baptizatus: & de numero o- vium Chriſti, etiam is qui ad infer- ni pœnas damnatus eſt: ſicut in hoc mundo ex ſtigmate ſeu caute- rio noſéunt homines, cujuſnam ſint quælibet mancipia; vel anima- lia. Quæ etiam cauſa eſt , quare Baptiſmus iterari non poſſir: quia nunquam deperdirur, cuùm effectus ipſius ſemper animæ impreſſus re- maneat. Tertius eſt, quod homo per Baptiſmmum Eccleſiam ingre- diatur, omniumque ejus bonorum ranquam verus illius filius parti- ceps fiat, faciatque profeſſionem quod Chriſtianus eſſe velit, iiſque omnibus obedire, qui Chriſti vice Eccleſiam gubernant. p. Ad quem propriè ſpectat Bap- r iſmum conferre? M. W Nen. o n fid A ONaahnen etnee ſ, Alanm nigiccct. 4 um. NN l DocTR. CHHRIST. 191 . Hoc ſpeſtat ad Sacerdotem ex officio, & præſertim ad illum cui cura animarum incumbir. At ſi Sacerdos præſens non ſit, ad Dia- conum pertinet: & in caſu neceſſi⸗ tatis, quando ſubeſt periculum ne infans ſine Baptiſmo decedat, cui- liber incumbit, ut Sacerdoti ſic lai- co: ut viro, ſic feminæ. In quo tamen ſemper hic ordo ſervandus eſt, ut non baptizet fœmina, ſi vir adſit; nec laicus, ſi adſit Eccleſiaſti- cus: & ex Eccleſiaſticis, ille bap- tizet qui gradu ſuperior eſt. D. Miror Baptiſmum infantibus primum natis conferri, utpote qui neſciunt quid accipiant. M. Tanta eſt Baptiſmi neceſſi= tas, ut ſi quis ſine illo, aut ſaltem ejus voto vel deſiderio moriatur;, cœlum intrare nullo modo poſſit. HHW Quia ergo infantes facillimè mori poſſunr, & ſolent, neque capaces ſunt ur Baptiſmum deſiderent, ideo ne⸗ 192 EXxPLIICATIO NeIn. Em neceſſe eſt illos quantocius bapti- llul zari. Et quamvis non cognoſcant Ium Miin id quod recipiunt, hoc tamen ſup- Wqe mnl pler Eecleſia, quæ mediantibus ünntai compatre & commatre reſpondet, uinym ſponderque pro illis, quod ſufficit. ainn Quemadmedum enim per Ada- mum in peccatum prolapſi ſumus, Deique gratia excidimus, tametſi id neſciremus: ſic quoque Deo pla- iilanmg cuit ut mediante Baptitmo & Eccle- un, ſia à peccato liberemur, & in ejus k gratiam, etiam minime id intel- Iigentes, reſtituamur. unnt, D. Quid per compatrem &com- unkz matrem intelligis, quorum jam- enen liam feciſti mentionem, & quod eſt & 4 eorum officium ? Mohn M. In collatione Baptiſmi, ex) veteri laudataꝗue Eccleſiæ conſue- unnnie, tudine ſemper aſſiſtit vir, qui Com- lale 1 pater vocatur, id eſt, alter pater K & mulier, quæ vocatur Comma⸗ Me d ter, hot eſt, altera mater: & illi n 3 duo D At⸗ D DocTR. CHRIST. 193 duo, ſive alter illorum tenent in- m fantulum baptizandum, reſpon- dentque pro illo, dum Sacerdos ſciſcitatur ex infantulo, num bap- tizari velit, num credat articulos fidei, & ſimilia. Poſtmodum ve- . r ubi jam infans adoleverit, com- pater & commater tenentur curam illius gerere, fideique præcipua ca- pita, & benos mores docere, ſi in eo parentes ejus fuerint negligen- tes. Præterea obſervandum etiam eſt, quod in Baptiſmo compater & n. commater, uti & ille qui baptizat, mune cum baptizato ejuſque patre ac ma- Gum tre ſpiritualem cognationem con- nſn trahant. . De Conſßirmatione. H D. Satis de Baptiſmo egimus: Qdic nunc quid ſit Confirmario, quod iab eſt ſeeundum Sacramenrum. Ard .4. Secundum SacramentumCon- atenii firmatio vocatur, quia effectus illi- lruwur us eſt hominem confirmare in f le, I ut 794 EXxPLICATIO Met ut paulo poſt dicemus. Vocatur) Whbe etiam Chrifma, quod Græcum no-umnnl men eſt, & unctionem ſignificat: an n quia in hoc Sacramento frons in- ungitur Nam ficut in Bapriſmo, i baptizandus aqua abluitur, ad ſi- ſlakei ghificandum quod in eo Dei gratia irmn g animam à peccati maculis abluat: wen ſic in Confirmarione frons inungi- q tur, ut ſignificetur Dei gratiam in hoc Sacramento animam quoque inungere, hujuſque vnctionis vir- iul tute illam confirmare, ut bellum cùm dæmone gerere, fidemque Chriſtianam audacter, citra ullum , tormentorum aut mortis metum profiteri poſſit. Aſet D. Quo tempore recipiendum eſt i hoc Sacramentum? H M Quando ad uſum rationis ho- mo pervenit: tunc enim fidem pro- fireri incipit, & ut conſirmetur ae abiltatter in gratia Dei, opus ha if Ste 4 1 hnniſin tn 1 Nl. p. Aliud-Aln n DocTR. CHNIS. 195 D. Aliudne aliquid hoc Sacra- mentum in anima operatur, Præ- terquam quod ſuſcipientem robo- xet 7 M. Relinquit etiam fixum im- preſffumque in anima ſignum ſeu charactetem, qui in æternum eradi nequit: ideoque non niſi ſemel re- cipi hoc Sacramentum poreſt. D. Quid opus eſt alio ſigno im- preſſo in anima ? an non ſufficit character Bapriſmi? M. Non fſine cauſa imprimitur ſecundum hoc ſignum: quia per primum ſolum cognoſcitur homo Chriſtianus eſſe, & de Chriſti fa- milia : at verò per ſecundum hoc ſignum railes Chriſti eſſe cognoſ- citur: quodque ideo ſignum Impe- ratoris ſui in anima porter, quem- admodum milites in veſtibus ſo- lent. Et hi qui ſuſcepro hoe Sa- cramento, ad inferos deſcendunt, maximè confundentur; cò quèd 1 2 qui⸗ 196 EXPLICANYIO R. quilibet viſurus ſit, tales profeſſio- Mianin ne ac Sacramento milites Chriſti Qanmcl fuiſſe, & poſtea perduelles factos üm tam fœdè rebellaſſe. n rdn De ſanctiſſima Euchariſtia. D. Explica nunc tertium Sacra- mentum. Et primùm dic mihi, quid ſignificet Euchariſtia. M. Euchariſtia vox Græca eſt, & ſignificat gratum memoriam, aut gratiarum actionem: quia in illo myſterio memoria fir, & gra- ciarum actio de excellentiſſimo be- aulnin neficio ſanctiſſimæ Paſſionis Salva- Jumulin roris noſtri, & ſimul verum Cor- nng, pus& Sanguis Domini nobis datur, pro quo perpetuas Deo gratias age- re obligamur. D. Explica mihi plenius, quid in hoc ſanctiſſimo Sacramento con- tineatur: ut cognita ejus excellen- gia tanto magis id venerari poſſim. ( A. Hoſtia quam in Altari vides, Ante ud, quàm medica panis particula;, ex ſubtili marteria in rotunditatem formata, Sed quamprimùm Sa- cerdos conſecrationis verba protu- lit, in hoſtia verum Corpus Chri- ſti invenitur. Er quia Corpus Chriſti vivum eſt, & Divinirati in Perſona Filij Dei unitum; ideo ſi- mul in corpore languis, anima, & ipſa Divinitas invenirur; adeoque totus Chriſtus Deus & homo in ea exiſtit. Pari modo in calice ante conſecrationem nihil aliud eſt; quam paululum vini, modicâà aquâ permixtum : at verè factà conſe- cratione, invenitur in calice verus Sanguis Chriſti. Et quia hic San- guis extra corpus non eſt, ideo ſi- mul in calice cum ſangu'ne eſt cor pus, & anima, ipſaque Chriſti Di- vinitas, & ſic totus Chriſtus Deus leif S& homo ſimiliter in eâ reperitur. nn D. Video tamen hoſtiam poſt 198 EXPLICATIO cenſecrationem ſpeciem panis re- tinere, uti prius, & quod in cali- & eſt, ſpeciem vini. M. Ita eſt: remanet enim in ho- ſtia figura, color, & ſapor panis „ ut prius: ſed nequaquam ibi eſt ip- ſius panis ſubſtantia quæ erat pri- us: ideoque ſub ſpecie panis, pa- nis non eſt; ſed verum Corpus Chriſti. Illuſtrabo rem ſimilitu- dine, ur eam intelligas. Audiſti haud dubiè uxorem Lorh in ſtatu- am ſalis converſam eſſe: quiſquis hanc ſtatuam intuebatur, ſpeciem, figuramque uxoris Lorh videbat;, quæ tamen uxor Loth amplius non erat, ſed ſal ſub ſpecie mulie- ris. Quemadmodum ergo in hac converſione, ſubſtantia intrinſe- eus mutata fuir, & ſpecies mulie- ris extrinſecus ſervata; ſic quoque in hoc myſterio aceidit. Mutatur enim interier ſubſtantia panis in corpus Chriſti; & ſimul exterior panis ler. iesenk I. un . ut en, Cen wer ni Mlangu Gheln N S lern enen , Mlm Alt h n, Lkul. ni unintenni, vu P. Cn utnte, 1lat H Uſeen ual DocTR. CHRIST. 199 panis ſpecies eadem permanet quæ ante fuit. Idem de calice intelli- gendum eſt, ſcilicet ſiguram , ſa- porem, odorem vini adeſſe, non tamen vini ſubſtanriam, ſed ſub vini ſpecie, ſanguinem Chriſti. D. Res magna videtur & admi- randa, quod magnum corpus, qua- le eſt corpus Chriſti, ſub exigy ſpecie hoſtiæ conſecratæ pedhir conſiſtere. M. Res magna eſt, fateor: ſed major eſt Dei potentia, quæ uti=- que majora poteſt præſtare, quam Ros Pollmus intelligere. Andz Cariſtus quando in E vangelie af- firmat Deum efficere poſſe, ut ca- melus, qssd eſt animal majus e- quo, per foramen acus tranſeat ; adjinngit: Apud homines hoc im- poſſibile eſt: apud Deum autem omnia voſſibilia ſunt. (2) D. Explica precor aliquo exem- 1 4 plo; (a) Malth. 19. 26, 200 EXPILIC ATI O plo, quo modo poſſibile ſit Chriſti corpus in tot hoſtijs eſſe, quot in adeo diverſis per totum mundum Altaribus reperiuntur. M. Non eſt neceſſarium ut mira Dei opera intelligamus, ſed ſufficit illa credere: quandoquidem certi ſimus quod Deus nos decipere non er zacnciont Aaget Ugnatdan . 8 yl N Aun / F./ 4 ululal 1 poſſit. Nihilominus exemplum 4 ad tuam conſolationem producam. Anima noſtra indubie unica eſt;» quæ tamen tora eſt in omnibus membris corporis; tota in capite, tota in pedibus, & tota etiam in quavis minima corporis parte. Quid ergo mirum eſt Deum facere ina Pale ,ut corpus Filij ſui in multis oſtijs exiſtat, quando per eandem ejus potentiam una eademque ani- ma, tota & indiviſa, in tam diver- ſis longeque diſſitis à ſe mutuo cor- poris membris eſſe poteſt. Legitur in vita S. Antonij de Padua, illum cùm aliquando in quadam civitate Ita- DocrR. CHRIST, 26 ½ Italiæ concionarerur, ſimul in Por- rugallia per Dei potentiam fuiſſe , ut aliquod bonum opus ibi perage- freit. di ergo Deus potuit efficere dn ur S. Antonius in propria ſua for- ma ſimul eſſet in tam diſſitis locis . quare non poſſet efficere, ut Chri- ſtus ſimul ſit in multis hoſtiis D. Dic mihi ſi placer, an Chri- ſtus deſcendat de cœlo quando ve- nit in hoſtiam, an vero nihilomi- nus etiam in cœlo remaneat M. Quando Chriſtus in S Hoſtia eſſe incipit, non deſcendi de cœlo⸗ ſed per divinam potentiam ſimul in cœlo & in hoſtia exiſtit. Sume exemplum ab anima humana. In- fans paucorum dierum minimus eſt, ut ſcis, & vix unius palmi men- ſuram excedens: poſtea excreſcit, & duos palmos excedit. Nune pe- to, utrum anima quæ prius in une palmo reſidebat, illum deſeruerit . ut ad ſecundum palmum pervene- I1 5 rit Nlue, . „ 9 202 ExPLICATIOZ rit, an non ? Certum éſt quèd il- lum non deſeruerit, neque ad ſe- cundum ſe extenderit, cum fit in- diviſibilis. Igitur retinendo pri- mum palmum acquiſivit ſecuu- dum. Sic etiam Chriſtus non re- linquit eœlum, ut ad hoſtiam ve- niat; nec unam hoſtiam deſerit, ut in alia eſſe poſſit, ſed ſimul inveni- tur in cœlo & in omnibus illis ho- D. Jam ſaris intellexi quid in SS. hoc Sacramento contineatur: nunc ſcire deſidero, quid ad dignam ejus ſumptionem requiratur. M. Requiruntur tria. Primum eſt, ut ſuſcipiens confeſſus ſit, & in gratia Dei eſſe ſtudeat, quando ad hujus Sacramenti ſuſceptienem ſe parat. Qia inter cæteras cauſas, quare hoc Sacramentum detur ſub ſpecie panis, una eſt, ut inrelliga- mus illud non mortuis dari, ſed vi- Ventibus, ad gratiam Dei in homi- en Müendrm MhNik, 6. Win⸗ Onuͤcden NMreiͤtin Snnee I, Kan gten ili⸗ Fn DocDR. ChRAIST. 283 ne nutriendam, augendamque. Secundum eſt, ut omnino ſobrij ſimus : videlicet ut à mediò voctis ab omni cibo & potu, etiam aquæ modicæ abſtinuerimus. Tertium eſt, ut inteligamus id quod agi- mus, & de otionem erga tantum Sacramentum habeamus. Propte- rea enim illud non dartur pueris, nec uſu rationis deſtiturtis. D. Quoties ad hujus Sacramenti perceprionem obligamur? M. Eccleſia ad minimum ſemel in anno, idque circa feſtum Paſchæ ad hujus SS. Sacramenti ſuſceptio- nem nos obligat: (2) expedit ta- men illud ſæpius, iuxta conſilium Confeſſarij ſumere. D. Explica mihi fructum, qui ex hoc Sacramonto capitur: & finem propter quem eſt inftirntum. M. Propter tres cauſas inſtituit I 6 Chri- (4) Cap. Omnis utriuſqae ‚de pœ= mitent. & emiſ. 204 ExXxYPLICATILIO Metn Chriſtus hoc Sacramentum. Prima i Im eſt ut ſit cibus animæ. Altera ur Miaſeil ſit Sacrificeium novæ legis Tertia munlwnn ut ſit perpetuum memoriale, & ſui iNucl erga nos amoris pignus chariſſimũ. D. Quem effectum operatur;, in quantum eſt cibus animæ 2 M, Illum operatur effectum, quem cibus corporalis in corpore: quare etiam ſub ſpecie panis datur. Nam ſicut panis conſervat calorem naturalem, in quo vita corporis eſt ſita, ſie quoque S8. hoc Sacramen- tum, quando dignè recipitur, con- ſervat augerque charitatem, 'n qua conſiſtit ſanitas, vita animæ. D. Quem effectum operatur in quantum eſt Sacrificiumm? M. Mundum Deo reconciliat;, multaque beneßcia, non pro vivis tantùm, ſed etiam pro defunctis in Purgatorio degentib' obtiner (⸗)ln aen vete- (a) Chryſ. in Pſ. 25. Aug. l. 9. . ld verſ. leg. . 20. 1 1d/ I veteri Teſtamento offerebantur Docrk. CHRIST. 205 Deo varia ſacrificia animalium, in quorum locum in novo Teſtamen- to ſucceſſit Sacriſicium Miſſæ, in quo, per manus Sacerdotum offer- tur Deo Sacrificium acceptiſſimum Corporis & Sanguinis Filij ſui, qui per omnia illa veteris legis Sacrifi- cia præfigurabatur. , D. Quem effectume opratur, quatenus memoriale eſt ac pignus divini erga nos amoris? M. Reddit nos memores tanti beneficii, & ad redamandum tan- topere nos amantem accendit. Et ideo quemadmodum in veteri Te- ſtamento voluit Deus, ut Hebræi non ſolum manduùcarent manna;, quod eis de cœlo pluerat, ſed etiam ur illud in vaſe aliquo conſervarent àad perpetuam omnium beneficio- rum memorian, quæ ab eo in e-. ductione ex .gypto acceperant. . 1 7 Sic () Exod. 16, 33. 206 EXLYLICATIGE Sic etiam voluit Chriſtus, ut Sacra= mentum hoc ſanctiſſimum non ſo- lum à nobis ſumatur;, ſed etiam ut aſſervetur in Altari, & inrerdum in Proceſſionibus circumferartur; ut quoties illud aſpexerimus, infiniti ejus erga nos amoris recordemur. At verò in parriculari loquendo, Miſſa eſt univerſale quoddam com- pendium totius vitæ Chriſti, ne illa nobis unquam è memoria ela- batur. D. Scire aveo, quomodo Miſſa compendium ſit totius vitæ Chri- ſti, ſic enim majori cum devotione & artentione illi afſi tam. M. Dicam brevifmè. Introitus Miſſæ ſignificat deſiderium S S. Pa- Nern 1. Or Imel ütdhen nſho kl NN Nunde tra trum de adventu Chriſd. Kyrie e- alnn ley ſon ſignificat voces eorundem Patriarcharum & Prophetarum; adventum Meſſiæ tamdiu deſide- ratum à Deopetentium. Gloria in Excelſis, Sgnificat Nativirarem hri- Ilum WI 1 . Docck, CHRIST. 207 Chriſti. Oratio verò ſeu collecta roximè ſubſequens, ſigniſicat præ- fentationem & oblationem ejus in templo. Epiſtola ad ſinitrum cor- nu Altaris dici ſojira;, prædicatio- nem S. Joannis Baptiſtæ, invitan- tis homines ad Chriſtum. Gradua- le, converſionem ſignificat quo- rundam per prædicationem D. Jo- annis. Kvangelium in dextro corhu Altaris legi ſolitum, prædicatio- nem Chriſti denotat, qua nos à ſiniſtris ad Gextram, hoc eſt, à temporalibus ad æterna, & à pec- cato ad gratiam traduxit. Ad illud etiam adferuntur luminaria, & thus, ut ſigniſicetur S. Evangelium mundum illuminaſſe univerſum; illumque bano odore gloriæ Dei repleviſſe. Credo, converſionem Apoſtolorum, aliorumque Chriſti Diſcipulorum ſignificat. Seeretæ erationes, quæ immediatè poſt Oredo ſequuntur, occultas machi- natio⸗ 20⁸ EXPLICATIO erd. nationes Judæorum contra Chri- Geitut ſtum ſignificant Præfatio quæ i ſoler alia voce cantari, & finiri per Slſanna in excelſis, ſignificat lo- lemnem ingreflum Chriſti in Jeru- ſalein ipio die Palmarum. Secreta illa quæ proximè excipiunt Præfa- tionem, Paſſionem Domini repræ- ſentant. Elevatio hoſtiæ docet, quomodo Chriſtus in Crucem ſub- latus ſit Parer noſter, orationem ipſius n Cruce pendentis. Hoſtiæ fractio, vulnerationem Chriſti per lanceam factam. Agnus Dei ſi- Naunt gnificat planctum ſanctarum Mu- Wl lierum in depoſitione Chriſti de tinge Cruce. Communio Sacerdotis;, erir, Chriſti ſepulturam denotat. Can- ull tus ille qui communionem magno cum gaudio ſequirur, Reſurrectio- nem Domini deſignar. Ite Miſſa eſt, Aſcenſionem. Benedictio Sa⸗ cerdotis adyventum Spiritus ſancti refert. Evangelium quod in fine Miſſlæ iobndo DOCTR, CHRIST. 209 Miſſæ legitur, ſigniſcat prædicatĩo- nem Apoſtolorum, quando repleti Spiritu ſancto cœperunt prædicare Evangelium per rorum mundum, atque ita converſioni Gentium ini- tium dederunt. De Pœntentia. D. Sequitur quartum Sacramen- tum, quod vocatur Pœnitentia. Dic mihi quid Sacramentum hoc ſit? M. Pœnitentia rria ſignificat: primèò certam quandam virtutem, per quam homo dolet de peccatis fuis: & contrarium vitium, impœ- IILnitentia dicirur, cùm de peccato ulni, dolere non vult. Pœnitentia ſigni= ficat penam & afflictionem illam, quam homo in ſe ſuſcipit, ut Deo pro peccatis ſuis faciat ſatis. Er ſic dicimus illum magnam pœniten- id riam facere, qui multis jejunijs & NGime afſperitatibus ſe exercer. 3. Pœni- Ee tentia fſiguificat Sactcamentum à ll 210⁰ ExLPLICATIO Chriſto inſtitutum, per quod eorum peccata remittuntur, qui poſt Bap- tiſmum gratiam Dei perdiderunt, de iis tamen dolent, & ad gratiam redire deſiderant D. In quonam hoc Sacramen- tum principaliter conſiſtit? M. In duobus, videlicet Confeſ- ſione peccatoris, & abſolutione Sacerdotis. Chriſtus enim fuper peceata à ſuſcepro Baptiſmo com- miſſa judices conſtituir Sacerdotes, («) vultque eos ſuo loco authorita- cem ea remittendi habere, hac ta- men conditione, ut peccater rire diſpoſitus illa confiteatur. Hoc er- go Sacramentum in eo conſiſtit ⸗ quòd quemadmodum homo pec- cata ſua exteri us confitetur, & Sa- terdos exterius abſolutionem pro- Merd (ANa, i M ! döenuc (enm uuumunnt AM, Mi S Cli Ui renelu NR Wn Y X A P llalvn mnnn nuntiat; ſic quoque Deus median- , tibus verbis Sacer dotis, animam à — . . . — 4 d nodo peccati quo erar ligata, inte- rius „ Ntnn (4) Ioan, 20. 23. Docrk. CHARISTr. 211 im rius ſolvat, eique gratiam ſuam infundat, & à reatu pœnæ infer- nalis, cui erat obnoxia, liberert. D. Quænam requiruntur, ut bee Sacramentum debitè recipiatur? M. Tria, nimirum Contritio - Confeſſio, & Satisfactio, quæ ſunt e tres partes pœnitentiæ. D.ß Quid ſignifieat Contritio? H M. Signihcat quèd durum pec- kihts catoris cor emolliatur, & veluti n rumpatur præ dolore offenſæ in unnii Deum facteæ. Verum contritio E ſpecialiter duo complectitur, quo- Wui rum neutrum ſine altero ſufficit: H primum eſt, ut peccator de peccatis GGA omnibus poſt Baptiſmum admiſſis u revera doleat. Quare neceſſe eſt conſcientiam ſuam, omneſque ac- Unm tiones ſuas diligenter examinare, eMun!, & dolere quod illas ad regulam di- mm vine legis non conformaverit. Al- ulgue terum, ut firmum propeſitum fa- ciat non peccandi de e&&τtero. 9 D. Quid 212 ExXxPLICATIO D. Quid ſibi vult Confeſſio? M. Quod peccatori ſatis eſſe non debeat contritionem habere, ſed inſuper ſe debe at ad Sacerdoris pe- des abjicere, ſicut Magdalena ſe ad pedes Chriſti abjecit; (X½) & con- fiteri peecata ſua veraciter, nihil addendo nec minuendo, nec men- dacium aliquod immiſcendo. Dein- de cum ſimplicitate, neque ſe ex- cuſando neque culpam in alium re- un jiciendo, nec verba ſuperfluè mul- tiplicando. Tertiò cum integrita- te, omnia ſcilicet dicendo, nec præ pudore ullum omittendo: item nu- merum cujuſque peccati, & graves circumſtantias, quantum quidem recordari poterit esplicando. Deni- que cum verecundia ac humilitate: non perinde ac ſi hiſtoriam aliquam narraret peccata ſua narrando, ſed ea velut abominanda quædam , & homine Chriſtiano indigna facta re- cen- () Luc. 7. 35. Inn 1 ld n nmecbunze 0.Cdd .Wn Ven an n enk, mnn unin, ANned en Pimaun n lee inuliz, ktuntemn, . DoCTR. CHKIST. 213 cenſendo, humiliterque indulgen- tiam eorum poſtulando. nmnd D. Quid ſibi vult Satisfactio? Ss lln , Can. ri, aAen we nen M. Quod peccator accedere de- beat cum animo pœnitentiam fa- ciendi, voluntarieque acceptandi pœnam illam, quam Confefſarius impoſuerit, eamque quantocius adimplendi conſiderans magnam ſibi gratiam à Deo fieri, quod æ- ternam Inferni pœnam indulgeat;, pœnàque temporali contentus ſit, multo utique quam peccata mere- antur minore. . D. Dic quæſo, quem fructum afferat hoc Sacramentum. M. Quatuor fructus maximos ex hoc Sacramento percipimus. Pri- mus eſt ille de quo jam diximus, quèdDeus peccata poſt Baptimmum commiſſa nobis remittat, mutet- que ponam æternam in Inferno tolerandam, cum temporali in hac „ vita vel Purgatorio luenda. Alter eſt, 214. EXPLICATIO RerN eſt, quod bona opera à nobis in wer Nh gratiæ ſtatu facta, & per peccatum Imm. deperdita, mediante hoc Sacramen- ) Qidh re nobis reſtituantur. Tertius „ AI quod abſolvamur ab Excommuni- al, catione ſi forte in eam inciderimus. 4 4 Nam ſcire debes, Excommunica- I nl tionem pœnam eſſe graviſſimã, ut- inun Pote quæ nos orationibus Eccle- herhei iæ priver, & Sacramentorum u- i fu, & converſatione fidelium, as denique Eccleſiaſtica ſepultura. Ab hac adeo formidabili pona, per Sacramencum Pœnitentiæ libera- 1i Mmur;, vigore authoritatis, quam Plliten, Confeflarij ab Epiſcopo aur Sum- lontie, mo Pontifice accepere. Quamvis i , abſolurionem illam ab Excommu- an nicatione, etiam extra Sacramen- n d tum, & à Prælato etiam non Sa- ⸗ & erdote habere poſſimus. Quar⸗ Ien D t us & ultimus fruſus eſt, quod per l hoc Saeramentum capaces ſiamusſan theſauri Jndulgentiarum, Wl re- 10 lle,⸗ lllto DocTR-⸗ CHKIST. 215 icreſi, frequenter Pontifices Summi di- enn ſpenſanr. nitan Quid eſt Indulgentia? u N, M Indulgentia eſt liberalitas Nn quzædasn, qua Deus, mediante nnmm Vicario ſuo, erga Fideles utitur, bum, dum temporalem illis penam re- prib mittit;, aut toram; aur ex parte; G ad quam ſive in hoc mundo, five Ame in Purgaterio tolerandam erant A u obligar. olnd D. Quid requiritur ut quis In- Nmn dulgentiis gaudere podit? lettel M. Ur homo ſir in ſtatu gratiæ 3 . quòd ſi ſe peceato novit obnoxium, muk. ut confiteatur. Iem ut adimplear Is omnia quæ Summus Pontifex in Nmm conceffione Indulgentiarum re- rm quirit. D. Quoties ad Sacramenti Pœni- tentiæ receptionem obligamur? M Eccleſia euilibet ad minimum u“ ſemel in anno Cenfeſſionem præ- Nhrinnte . E1-⸗ 216 EXxPLICATIO cipit (4) Sed & præterea toties neceſlarium eſt confiteri, quoties quis S. Euchariſtiam ſumere pro- ponit, qui conſcientiam llaber pec- cati mortalis. Similiter in mor- tis articulo , aut quando quis ali- quid aggreditur cui periculum mortis ſubeſt. Præter iſtas obli- gationes, bonum eſt frequenti Con- feſſione conſcientiam expurgare, præſertim quum illi qui rarò con- fitentur, maxima cum difficultate id bene facere poſſint. D. Unum ſupereſt quod rogem, quæ nimirum illa bona, Deoque grata opera ſint, quibus ſatisfacia- . mus pro peccatis. M. Omnia illa ad tria præcipua reducuntur, quæ ſunt Oratio, je- junium, & eleëmoſyna: ſic enim 3 Angelus Raphaël Tobiam docuit. () Et ratio eſt, quia cum homo habe- C(C(a) Cap. Omnis utr. de pœn. & re- miſſ. (b) Tob. 12. 50. = 1 DcrN Mmüum, Uenn; Gie ime fei Emhl Dinu unn IIalellln lnseinti Menanad m, ei leuſtii 1 ihle⸗ lnon e 1 M DocrI. CHRIST, 207 habeat animam, corpus, bonaque W externa; oratione Deo offert bona animæ, jejunio bona corporis „ eleémoſynà verò bona externa. Orationis nomine etiam intelligi- tur, audire Miſſam, dicere ſeprom Pſalmos pœnitentiales, Officium Defunctorum & ſimilia. Per jeju- nium, accipiuntur etiam omnes aliæ aſperitates corporales, urt ci⸗= licia, diſciplinæ, humi-cubatio- nes, peregrinationes & his ſimilia. Per eleëmoſynam denique, quod- libet charitatis officium intelligi- tur, quod quis proximo proptex amorem Dei exhiber. D. Quid ad jejunium benè inſti- tuendum requiritur ? M. Tria 5 nimirum ſemel in die cibum ſumere, idque circa meridi- em, & quidem quo tardiuùs eo me- lius: denique ab ſtinere à carnibus: 8 ac item ovis &: lacticiniis in Qua⸗ VNNEM“ drageſima. 1 K D. Eſt- 7 7 209g ExPLICATIG D. Eſtne melius his operibus pro ſeipſo ſatisfacere, an verèò in- dulgentiarum ſe participem red- dere ?* M. Melius eſt operibus iſtis pro ſe ſatisfacere, quia per Indulgenti- am ſatisfacit quis ſolum pro obli- gatione pœnæ æternæ ; at verò iſtis operibus & Deo ſatisfacit, & æternam ſimul viram meretur. Sed omnium optimum eſt utrumque adhibere: hoc eſt, & quoad poſſi- bile fuerit pro ſeipſo ſatisfacere, & nihilominus de Indulgentiis Iuc- randis ſtudere De Extrema-unctione. D. Quid eſt Extrema- unctio? 1. Extrema-unctio eſt Sacra- I.) mentum, qued ad infrmorum u- ſum Chriſtus inſtituit. Dicitur odh unctio, quia in eo conſſtit, ut oleo n ſancto ungatur infifmus, & certæ . preces ſuper eo dicantur. Quod e- tem DeN id ennen Nimnne dawenk d ad. Nn alhin un Mnink. N 3 N , guiner n hlttip DocTR. CHRIST. 209 tlulenfn tem unctio extrema dicatur, inde ee, U. eſt, quèòd inter omnes unctiones in Sacramentis adhiberi ſolitas ulti- ma ſit. Nam prima in Baptiſmo fit, altera in Confirmatione, tertia in Sacerdotio, ultima denique in infirmitate. Poteſt etiam dici ex- trema, quia in extremo vitæ con- fertur. D. Qui ſunt hujus Sacramenti Effectus? M. Tres: Primus eſt, peccata remittere, quæ à ſuſceptione alio- Tum Sacramentorum quandoque remanent: hoc eſt, ea quæ igno- ravit, aut quorum memoriam non ℳ habuit: quæ ſi ſciret ac meminiſler; ex animo deteſtaretur ac confitere- tur. Secundus eſt recreare infir- mum illoque tempore confortare quo ab infirmitate opprimitur, & dæmonum tenrationibus infeſta- koan do *MR tur. Tertius eſt lanitarem corpo- ne gn ris reſtituere, ſi ira ad æternam in- dlan K 2 firmi 21 EXPIICATIO ed firmi ſalutem expediar Et hi tres icn effectus in oleo denotantur cujus in nmdumn hoc Sacramento uſus eſt: oleum hlmegn enim confortar, refrigerat & ſanat. mmimnhi D Quo tempore ſuſcipiendum eſt hoc Sacramentum? M. Multi hic graviter errant, dGlg dum nolunt hoc Sacramentum ſu- ni ſcipere priuſquàm jam cùm morte Auem luctentur: cùm ramen verum tem- aumiman pus illud ſuſcipiendi ſit, quando ln Gal medici judicant infirmitatem peri- Maluill culoſam eſſe, nec humana reme- M dia, quæ ad manum ſunt, ſuffici- ant: tunc enim ad divina recurren- dum eſt. Unde frequenter accidit Maſi, ut infirmus Olei ſancti beneficio conſaneſcat. Quare etiam non unn debet hoc Sacramentum peri „ſi Mnlinn mortis periculum non appareat: Iig in multèò autem minus tam diu debet Aſlie⸗ expectari, quoad omnis ſpes con- Iunn valeſeentiæ evaneſcat. Et hæc eſt S ratio quare Oleum ſanctum non ,en deturx I R— 1 / M Ulein, DocrTR CHRIST. erI ndhekim derur iis qui per ſententiam Judi- Gnn/ cis ad mortem damnati ſunt: tum Hlam quia non ægrotant, rum qnia nul- Iflt lam Jongioris vitæ ſpem habent. De Sacramento Ordinis. D. Quid eſt Sacramentum Or- dinis ? M. Eſt Sacramentum, quo pote ſtas confertur conſecrandi S S. Eu- chariſtiam, & reliqua Sacramen- ta populo adminiſtrandi; aut ſal- e tem ex officio iis miniſtrandi, qui ejulmodi poreſtarem receperunt. Vocatur Ordo, quia in hoc Sacra- earut mento multi ſunt gradus’, alter al- sh teri ſubordinatus, ur Ordo Sacer- Enn dotum, Diaconorum Subdiaco= umf) Rorum & aliorum, qui his ſunt in- “ feriores Sed nihil opus eſt nos mol hæc fuſius explicare, quia hoc Sa- ler ee cramentum non eſt omnium, ſed 4 Millorum tantùm, qui maturæ æta- uln tis ſint, tantædque eruditionis, ur 4 K 3 in Mer Uomdo Pulam gun Griumb⸗ rethenln De Sacramento Matrimonij. dnututl D. Quid eſt Sacramentum Ma. a iin trimonij? emkonl M. Sacramentum Matrimonij.; 5Ami eſt conjunctio maris & fœminæ;, eNmlinin conjunctienem Chriſti cum Eccle- lIi n ſia in Incarnatione, & Dei eum luhin anima per gratiam repræſentans & ud⸗ ſignificans. en D. Qui ſunt effe cus hujus Sacra- menti? etn M Primò confert gratiam, ut eellrn vir & mulier bene ſibi convivant, ennelni & murtud ſe ac ſpirirualiten ament, lleſi ſicut Chriſtus amat Eccleſiam, & ud⸗ Deus animam fidelem ac juſtam. 2. ün Confert gratiam, ut filies in timo- nltune te Domini educare poſſint & ve- Prſlltt lint 3. Adee firmum vinculum 212 EXPLICATIO in Chriſtiana doctrina ulrerius in- ſtrui non debeant, ſed ad illos po- tius ſpectet alios in his ipſis erudire. e l 1 5 4 . — ſtatuit inter virum ac mulierem, ux lam nullo DocCTR, CHRIST. 213 nullo modo ſolvi poſſit: ſicut nec vinculum quod intercedit inter Chriſtum & Eccleſiam. Unde ſe- quitur neminem diſpenſare poſſe: ut maritus, relictà priore conjuge;, aliam ſibi ſociet: neque ut uxor priore marito relicto alteri nubat. D. Quid requiritur ad conſtitu= endum Matrimonium? M. Tria. Primum eſt, ut utra- que perſona ſit habilis ad conjunc- tionem, ejuſꝗque capax : videlicer ut ætatem legitimam habeant, nee ſe mutuèò ad quartum uſque con- ſanguinitatis gradum attingant, nec ſolemne votum caſtitatis edi-= derint, & ſimilia. Secundum, ut in contractu Matrimonij teſtes ad- hibeant, & præſertim proprium Parochum;, ſeu Paſtorem curam animarum gerentem. Tertium, ut conſenſus utriuſque partis liber ſit, nec gravi metu eoaéctus, ſitque verbis certis, aut ſimili ſigne æ- K 4 guli⸗ 214 EXxPLICATIO quivalente expreſſus. Quod ſi vel unum ex his tribus deſit, Marri- monium erit invalidum. D. Utrum melius eſt, Matrimo- nium inire, an ſervare Virginita⸗ tem * . . D. Paulus hoc dubium expli= cavit, dicens: («) Qui Matrimo- nio jungit virginem ſuam, bene fa- cit: & qui non jungit melius facit: ſcilicer virginitatem conſervando. Et ratio eſt: quia Matrimonium eſt res humana: (5) Virginitas verò Angelica: Matrimonium ſecun- dùm naturam, & virginitas ſupra naturam. () Nec ſolum virgini- tas, ſed viduitas Matrimonium præcellit. Unde quod Salvator noſter in quadam parabola dixit ;„ Semen in terram bonam jactum 2 attuliſſe in uno agro fructum trige- ſimum, in alio lexageſimum, in d textio (4) I. Cor. 7. 35. (5) Amb. l. 2. de 4 Net eldcrnn 1 (ORn gümumn NaAHNI Woclnn 611 Mund 9, V ec filie Uarulherl anlaneſi ſanfu , tien llten NA i i 7 — lel, Docrk. CHRIS. 21 ½ l fn tertio verò centeſimum, S S. Doc- utel, rores (⸗) ſic explicant, ut fructum Vn. rrigeſimum tribuant Matrimonio, ull ſexagefimum viduitati, virginitati neh verò centeſimum. C A P. X. De Virtutibus in genere. D. EXblicatis jam quatuor præ- cipuis doctrinæ Chriſtianæ DPartibus ſcire cupio; num aliud præterea diſcendum reſtet? M. Quatuor partes à me hactenus explicatæ ſcitu neceſſariæ ſunt : Præter quas &alia ſunt ſcitu admo- dum utilia, & ad finem quo tendi- mus adipiſcendum, ſcilicet ad bea- Wu titudinem, maximè conducentia. eEUlr ſunt virtutes & vitia: JItem bo- Hunen, na opera & peccata. Tamertſi enim hik inter Symbolum Apoſtolorum ac M Decalogum plicandum etiam de 5 5 his 2 (A) Cypr. de hab. Virg. Hieron. 1, in lLoyin. Aug. ſer. de Virg. ce 22. 40 216 EXPLIECAIG his, ſaltem in confuſo, egerimus: valde tamen conducet de iis diſtin= Gtè & in particulari diſſerere. D. Dic ergo quid ſit Virtus. M. Virtus eſt qualitas quæ in ani- mam recipitur, & habentem bo- num facit. Et ſicut ſcientia Philo- ſophica bonum Philoſophum effi- cit, & ars bonum artificem: ita quoque virtus facit ut quis bonus homo evadat: & faciliter, promprè ae perfectè bene operetur. Contrà, qui virtute caret, tametſi interdum bonum operetur, non tamen niſi cum difficultate magna & imper- fectione operabitur. Sume exem- plum. Virtus ſimilis eſt arti, ejuſ- que uſui: vides aliquem pulſandæ cytharæ aut teſtudinis peritum? is elegantiſſim?, magnaque cum fa- E. 1 cilitate ludet, tametſi chordas non videat: quod ſi quis alius artis ig- narus id attenter, poterit quidem fides pulſare & ludere, non tamen ex- RN teet RV NaN Mohu⸗ Veniel gle li Ulekmeln I: Ac Uhen mee l, eunnn Wen UAnmllin ,, 1 icen, 1 En er 1Mi CHRIST. DOcTN 277 expeditè nec benè. Sic quoque qui habet virtutem, v. g. temperantiæ, magna cum facilitate ac gaudio » ubi opus fuerit horam convenien- tem expectans perfecte jejunabit : neque aliis quàm conceſſis cibis a2 idqꝗue ſemel dumraxat in die veſce- tur: ſed qui hanc virtutem non habet, aut contrario guloſus eſt , illj jejunium duriſſimum videbi- tur : & licet jejunet, non poterit tamen debitam prandendi horam expectare: veſperi autem cum tan- tùm ſemel ei bibendum eſſet, tan- ram collationem faciet, ut parum diſtet à cœnàâ. D. Quot ſunt Virtutes? M. Multæ: principaliores ta- men, & ad quas reliquæ omnes re- ducuntur, ſunt ſeprem: nimirum tres Theologicæ, Fides, Spes;, Charitas: (A) & quatuor Cardi⸗= nales, (?) Prudentia, Juſtitia, Bor- titu⸗ (2) ie Cor. 13, 13. (?) Sap. 6. 7. 21 9 ExrPIICATIO titudo, & Temperantia: Totidem ſunt Dona Spiritus ſancti , (4) at⸗ que Evangelicæ beatitudines, () quæ omnem Chriſtianæ vitæ bea- titudinem complectuntur. Sunt etiam ſeptem opera miſericerdiæ corporalia, (2) & totidem ſpiri- tualia, quæ omnia te breviter edo- cebo. C A P. X I, De Virtutibus Theolegicis. H. Uid eſt Fides? M. Fides prima eſt vir- tutum Theologicarum, hoc eſt; earum quæ Deum reſpiciunt. Hu- jus proprium officium eſt illuſtrare intelletum, eumque erigere ad credendum quidq uid Deus per Ec- cleſiam nobis revelar, quantum- vis difficile ſir, & omni ratione na- turali ſublimius. D. Quæ () Malthe 27. 35. Derk. E n U.Ren⸗ Weten Anniguun INnleteun li ns eui Co in Cren nt, t r Elen Dannlle 9n Vennſtin nului ſ. 1. ſ. Wree tim Unhrrce nhian , mallu er/ * oſt e Doerk. CHRIST, 2195 D. Quæ eſt ratio, quèòd res fi- dei adeo firmiter credere tenea- mur ? M. Ratie eſt, quòd fides infalli- bili veritate nitatur; quandoqui- dem quidquid nobis proponit fides, à Deo revelatum eſt: Deus autem eſt ipſa veritas: unde impoſſibile eſt ut id, quod Deus dixit ſit fal- ſum. Quare cùm fides aliquid pro- ponit, quod rationi videtur con- trarium, ur v. g. Virginem pepe- riſſe, cogitandum eſt, rationem humanam imbecillem eſſe: at verò Deum nec fallere nec falli poſſe. D. Quidnam hac fide credendum M. Inprimis neceſſarium eſt cre- dere ac diſtinctè omnes articulos Symboli, quos ſuprà explicavi- mus : præſertim illos, de quibus Ecoleſia per anni circulum feſta inſtituit, ut ſunt. Incarnatio Do- mini, Nativitas, Paſſio, Reſurrec- K 7 ti0, 22⁰° EXPLICATIO Noe tio, ſKſcenſio, Miſſio spiritus ſan- slne cti, & S S. Trinitas. Deinde para- isrid tum eſſe oportet, credere qu'quid Aenn — G WIUIN— S. Mater Eccleſia credendum eſſe kn Eh⸗ declarabit. Denique exterius ſibi cavere ab iis, quæ ſigna ſunt Infide- lii . . . RMe 1 lium, ut v. g. Turcicas, aut Judai- in Renn cas veſtes geſtare, velci carnibus in die Veneris, ut hæretici faciunt, & ſimilia. Quia neceſſe eſt, non ore tantùm & corde, ſed etiam o- pere exteriore fidem ingenuè pre- fiteri, ſeque ab omni ſeéta Eccleſiæ contraria alienum oſtendere. D. Quid eſt Spes? M. Spes eſt ſecunda virtus Theo- logica; ſic dicta quod in Deum fe- ratur. Sicut enim fide in Deum credimus, ita Spe in Deum ſpera- mus. D. Quod eſt officium Spei? 1 M. Erigere voluntatem noſtram, & excitare ad æternam feliciratem n . . Nin ſperandam. Quia enim hos bonum DR adeo UMhm Nie Lhuntue Uktinte hrenn e Gnglec lkan, ſ R bl ller 19 dMhine, unu DMln Vdſrlleigi 1. Gont grſcn— Crnn 6 DoOcCTR, CHRIST,. 241 adeo ſublime eſt, ut eò aſpirare humanis viribus ſit impoſſibile, i- deo ſupernaturalem illam virtutem largitur Deus, cujus ope confida- mus fore ut aliquando bonum il- lud conſequamur. D. Cuinam fundamento inniti- tur hæc Spes? M. Innititur infinitæ bonitati & miſericordiæ Dei : Cujus hoc eſt argumentum certiſſimum, quèd nobis proprium dederit filium, noſ- que per illum in filios adoprarit, re- gnique cœleſtis hærediratem pro- miſerit, ſi opera dignitati receptæ conformia faciamus, ad quæ ille nobis gratiam auxiliumque ſuffi- ciens ſubminiſtrat. D. Quid eſt Charitas? M. Eſt tertia virtus Theologica; hoc eſt, quæ in Deum fertur: quo- niam per illam animus noſter ad amandum Deum ſuper omnia im- pellitur, non ſelum ur creatorem, aucto⸗ 222 EHEXPLICATTG auctoremque bonerum natura- lIium, ſed etiam ut datorem gratiæ ac gloriæ, quæ ſunt bona ſuperna- turalia. D. Velim ſcire, an in creaturas quoque Charitas feratur. M. Charitas fertur primarièò in Deum, & deinde in omnia illa quæ à Deo facta ſunt: cum hoc tamen diſcrimine, ut Deus diligatur pro- pter ſeipſum, quia bonum quod- dam infinitum eſt: alia verò omnia diligantur propter Deum. Et pro- ximus quidem debet amari, eò quod ad imaginem Dei factus ſit, uti & nos. Ubi per proximum non ſolùm conſanguineos & ami- cos, ſed quoſ liber homines accipi- mus, etlamſi inimici noſtri ſint: quia quilibet jmago Dei eſt, & hoe ritulo amandus. D. Eſtne Charitas magna virtus? M. Eſt omnium maxima, tan- tumque bonum , ur ſi quis illam habeat Ann Re ebſonen ointee, eguͤrede Moblii Vugame 64 Ulnnſr cAdet IuunCtn N 4 N un Momumg 7 eni ine 4 / DocrTR. CHRIST 22 ½ W habeat, ſalurem æternam non poſ- ſit amittere, niſi prius illam amir- tat: qui verò eam non habet, nullo medo ſalvari poteſt, etfi cæteras virtutez omnes poſſideat. C a p. xlII. De Virtut ibus Cardinalibuse D. Qrid eſt prudentia? M. Eſt prima quatuorz Virtutum Cardinalium: quæ ideo ſic vocantur, quod fint quatuer virtutes principales, & omnium aliarum virtutum moralium & hu- manarum veluti fontes Pruden- tia enim intellectum, Juſtitia vo⸗ luntatem, Temperantia appeti- tum concupiſcibilem, Fortirude verò iraſcibilem gubernat. D. Quod eſt ofncium Prudentiæ? M. Eſt monſtrare in omni actio- Arnin ne debitum finem „ & convenien- TuNI. tia media „ omneſque circumſtan- el tias, videlicet tempus, locum:, Io⸗ 224. EXPLICATIO modum & ſimiles, ut in omnibus & per omnia bene fiat: unde reli- quarum virtutum magiſtra voca- tur: & ſe habet inſtar oculi in cor- pore, inſtar ſalis in cibo, & ſolis in mundo. D. Quæz ſunt vitia Prudentiæ contraria? . Virtus ſemper in medio con- ſiſtit, ideoque due vitia contraria habet, quæ ſunt ejus extrema. Pru- dentiæ primò contraria eſt impru- dentia, id eſt, inconſideratio & temeritas, eſtque illorum qui res agendas non perpendunt; quapro- pter neque verum finem reſpici- unt, neque vera media capeſtunt. Secundè Prudentiæ contraria eſt aſtutia, ſive prudentia carnis, eſt- que illorum qui ſumma cum indu- ſtria expendunt finem ac media“, ſed in omnibus utilitatem propri- am ſpectant, ut bonum aliquod temporale obtineant. Wahrofe⸗ altu⸗ Rc Mdwuin 1 Nadſun ella Welt Aee IMnr, er Aane Aurunfcenn Utrcoin untadin ,ununten 40lbee, nrenn 6. Malen indt e Ne WWardi llee 1E ui umnt rn eh. . kinenh nngr, Dochrk. CRIST. 22 5 aſtutè proximum decipere conan- tur: ut ad ſuum beneplacitum uni- verſa ſuccedant. In fine tamen videbitur tales homines impruden- tiſſimos fuifle: quòd propter amo- rem boni tam exilis ſummi boni jacturam fecerint. D. Quid eſt Juſtitia, & quod ejus offieium? M. Juſtitia eſt virtus, dans uni- cuique quod ſuum eſt. Itaque of- ficium ejus eſt, in omnibus quod æ- quum ac juſtum eſt facere, & in humanis contractibus æqualiratem adhibere: quod eſt pacis ac quietis fundamentum. Nam ſi quiſque ſue contentus viveret, nec quod alterius'eſt, appeteret, nullum unquam bellum, neque diſcordia exiſteret. D. Quæ ſunt vitia Juſtitiæ con- traria ?* M. Duo ſequentia; videlicet, Injuſtitia, quande quis qued alte- IIUIS 22²⁶ ExPIICATIO rius eſt, accipit, aut in contracti- bus minus dare vult quàm debet, aut plus recipere quam ei debetur. Et nimia Juſtitia: quando quis ni= mis rigoroſus eſt, & nimis ſubri= liter omnia, contra dictamen ra- tionis ad regulam juſtitiæ, vult exigere. Nam in multis caſibus juſtitia cum miſericordia miſcenda eſt: ut v. g. ſi quis pauper non poſ- ſit abſque gravi damno, tam eito ſolvere, rationabile ac juſtum exit, aliquid illi temporis indulgere: quod qui non facit, peccat per ni-= mium rigorem. D. Quid eſt Fortitudo, & quod ejus officeium? M. Fortitudo eſt virtus, quæ promptum hominem facit, ad om- nes difficultates ſuperandas quæ bonum opus impediunt: etiam ad ipſam mortem ſubeundam, quando vel ad gloriam Dei, vel ad offici- um noſtrum præſtandum ſic fuerif Reg NXrer e. H icio N⸗ ortois wnt UNNe len nn 1En onm! A0, inuen lii, Idaurt NI lent⸗ glenmni Wheptßi , Uen lalulbr 1 Mnt n dini fjeng elgike 4 al 1 ni 1e e eplaſet N 4 r rdeen dt 8 DocCTIR. CHRIST. 227 neceſſe. Hujus enim virtutis be- neficio, Martyres omnes de perſe- cutoribus triumpharunt, omneſque ſimiliter generoſi milites, qui in juſtis bellis ſe ſtrenuè geſſere, perx eandem virturtẽ facti ſunt glorioſi. D. Quæ ſont vitia Fortitudini contraria ?² = M. Duo, Timor & Audacia. Ti- mor facit ut quis facillimè animum abjiciat, quod urique ex defectu fortitudinis naſcitur Audacia ve- rò facit, ut præſentiſſimis pericu- lis ſe quis objiciat ſine neceſſitate: quæ, ut ſic dicam, nimia fortitudo eſt, nec laude digna, ſed vituperio, adeoque non virtus, ſed vitium eſt. D. Quid eſt Temperantia, & quod ejus officium? M. Temperantia eſt virtus quæ ſenſualibus delectationibus fræ- num iniicit ; facitque ut quis hu- juſmodi voluptatibus ex præſcrip- to rationis utatur. D. Quæ 22 8 EXYLICATIO D Quæ ſunt vitia Temperantiæ contraria? M. Hæc duo, Intemperantia, & Inſenſibilitas. Intemperanria eſt, quando quis niminm delectationi- bus ſe dedit; ide que in cibo, potu, & ſimilibus excedit; quod tam animæ quam corpori eſt nocivum. Inſenfſibilitas eſt, quande quis ad alterum extremum progreditur ; & adeo voluptates omnes fugit, ut etiam neceſſariis cibis ad ſanita- tem conſervandam uti nolit, ne modicam illam delectationem, ſen- tiat, quam cibus conveniens natu- raliter afferr. Communius ramen inter homines eſt vitium Intempe- rantiæ, quàm Infenſibilitatis: qua- re etiam omnes Sancti, & verbis& operibus nos maximè ad jejunia carniſque mortificationem ſunt exhortan, IN. C 1 ſeten) (Well i l erer, leleam, C Geni ens ,int iſenn? AEi WSer drd⸗ Man i na Rln Docrx. CHRIST. 229 lene C A pP. XIII. De ſeptem Ponis Spiritus ſancti. ne D. (II ſunt Dona Spiritus ſan- r Ri ? TedgH M. Sunt illa quæ Jſaias Prophets. recenſet : (a) nempe, Sapientia , Un Intellectus, Conſilium, Fortitudo, Scientia, Pietas, ac Timor Domini. D. Quid utilitatis hæe Dona no= bis afferunt * M. Per illa perfectionem vitæ Chriſtianæ conſequimur; habent enim ſe inſtar ſcalæ, per quam à ſtatu peccati, per diverſos gradus ad ſummam ſanctitatem progredi- mur. Advertendum tamen eſt, Prophetam in horum graduum enumeratione deorſum tendere, quia ſcalam illam è& cœlo deſcen- dentem aſpexit: at nos eam inver- temus, & ab inferioribus gradibus ſurſum feremur, ac de terra quod- ammodo in cœlum conſcendemus. Quare () Iſa. II. 2. 230 ExPLIcCATIOO Der. Quare primus gradus eſt, Timor (Wen Domini, terrens peccatorem „ (lsn quando Deum inimicum ſuum eſſe M diln conſiderar. Secundus eſt Pietas : Humtlhnl quia qui pœnas peccatoribus à Deo im, intentatas timet, pius fieri incipit, mizcha & Deo ſervire deſiderat, ac in om- ui Nebe RK mibus rebus voluntati ejus parere. Müudl hi Tertius eſt Scientia: qui enim de- imol ſiderat facere Dei voluntatem, petit ut ſe de præceptis ac legibus ſuis 1 erudiat. Deus verò partim per Prædicatores, partim per libros- partim per inſpirationem internam docet ea omnia, quæ ſcitu ſunt ne- ceſſaria. Quartus gradus eſt For- titudo: quia qui ſcir voluntatem m Dei, illique in omnibus ſervire Proponit, multas offendit difficul- han tates à mundo, carne & diabolo: Mmk ſeine ideo dat illi Deus hoc donum For- N titudinis, quo omnes difficultates Uaiten, 3 perfringat. Quintus gradus eſt 5 . 7 3 , e Conſilium. Diabolus enim, duac do u dr Ae „ leln, DocTR. CHRIST 241 ln do homiem vi vincere non poteſt, n ern àd fraudes convertitur, & ſub præ- unne rextu alicujus boni, homini juſto lgh: caſum adornat. Deus verèò ill non munt,h deſerens, conhlii donum com- liis municar, quo adverſus fraudes ini- Nim mici prævalere poſſir. Sextus in gradus eſt Intellectus. Qnuia ubi am homo ſatis exercitatus eſt in vIra activa, multaſque à dæmone retulit victorias, trahit eum impel- litque ad viram contemplativam, & per donum Intellectus facit, ut divina myſteria intelligat ac pene- tret. Septimus gradus eſt Sapien- ults tia, eſtque perfectionis comple- Dln Wentum: Ille enim qui ſapiens eſt, e primam cauſam cognofcit, & actio- nes ſuas omnes ad illam ordinat, quod ille ſolus facere poteſt, qui huic dono Intellectus perfectam Charitatem adjungit. Nam inrtel- lectu primam cauſam cognoſcit, & Phincr Charitate omnia ad cam velur ad 4 D ulti⸗ 242 EXTPYLICATI O ultimum finem ordinat ac diſponit. Im Et quia Sapientia affectum intelle- Wenn ctui jungit, ideo ſapientia vocatur, anndh id eſt ſapida ſcientia, ur decet D. cdhe Bernardus. (ml, C A P. X I V. Mmenni De olto Beatitudinibus. D. Uid ſunt octo illæ beati- Qugdines; quas Chriſtus nos deduit in Evangelio? M. Sunt altera fcala per quam ad perfechienis apicem aſcenda- mus, ſimilis illi quam de donjs Spiritus ſancti conſtruximus. Nam in ſeptem ſententiis illis continen- tur ſeptem gradus, quibus beati- tudinem adipiſcimur: Octava verò ilimt ſignum indicat ex quo ſciamus an Ohlnmn quis ſcala illam aſcenderit nec ne. N D. Hanc ſcalam mihi breviter ifſiix, explica. laltete MM. In tribus prioribus gradibus Aum, docet ihe 9, DocTR. CHRIST. 243 n docet, nos Chrifſtus removere im- pedimenta perfectionis, per quam beatitudinem conſequimur. Ge- neralia & ordinaria impedimenta tria ſunt, nempe deſiderium bono- rum temporalium, honorum, & volupratum. Quaproprer in pri- mo gradu dicit Chriſtus beatos eſſe pauperes ſpiritu, id eſt, illos qui voluntariè bona ſua contemnunv. In ſecundo dicit beatos eſſe mites qui cedunt omnibus, neque reſi- ſtunt iis qui ſe illis volunt præpo- nere. In tertio dicit beatos eſſe illos qui lugent, id eft, qui mundi lætitiam, & voluptates non quæ- runt, ſed attendunt quomodo poæ- nitentiam faciant, & peccata ſua deplorent, Porro in duobus gradibus ſe- quentibus vitæ activæ perfectio- nem docet, quæ in eo ſita eſt, ur quis ea omnia explear, ad quæ ex juſtitia & charitate tenetur. Id- L 2 circo 2 ½4 EXPLICATIO circo in quarto gradu dicit beatos qui famem ſitimque habent juſti. tiæ : & in quinto, beatos eſſe mi= ſericordes. In duobus poſtremis ad perfec- tionem vitæ contemplativæ nos trahit: & propterea in ſexto dicit beatos illes qui corde mundo ſunt, quia Deum videbunt, videlicet in altera vita per gloriam, & in hao per gratiam comtemplationis. In ſeptimo beatos dicit pacificos, eò quèd filij Dei vocabuntur: id eſt beati ſunt qui contemplationi per- fectam charitatem agjungentes, omnia in Deum direxerint, ac uni- verſum animæ regnum pacatum reddiderint: hi enim filij Dei eva- dent, ſimiles Patri, ſancti ac per- fecti. Sctava ſententia novum gradum perfectioniis non continet, ut rectè D. Auguſtinus obſervat;, ſed manifeſtum ſignum prodit ex quo cognoſcere poſſimus, num duis MerN ed n MMNerN NN m ,allln Nrn ℳN n ann DocCTR. CHRIST 24 5 quis perfectionem adeptus ſit. Hoc autem ſignum eſt, perſecutiones libenter tolerare Quemadmodum enim aurum in fornace probatur: ſic quoque homo juſtus & perfec⸗ tus, tribulationibus. C A bD. XV. De ſeptem operibus Miſericordiæ cor- poralibus, & ſeptem ſpiri- tualibus. D. Upereſt ut explices mihi ope- ra miſericordiæ tam corpora- lia, quàm ſpiritualia. M. Opera miſericordiæ ſeptem ſunt, quorum ſex in Evangelio re- cenſentur; (a) videlicet. Eſurien- tes paſcere, dare porum ſitientibus, operire nudos, hofpitio peregrinos ſuſcipere, ægres inviſere, redime- re captivos Septimum quod eſt, mortuos ſepelire, S. Tobias & An- gelus Raphaél nos docuere. (⁵) L 3 Ope-⸗ (*) Matth. 25. (?5) Tob. 12. 246 EXPLICATIOG Opera miſericordiæ ſpiritualia ſunt totidem, ſcilicet, Ignorantes docere, dubitantibus rectè conſu- lere, ſolari mœſtos, errantes corri- gere, offenſam remittere, ferre patienter injurias, pro vivis & de= functis Deum rogare. D Datùrne aliqua cauſa, pér quam ab horum operum exercitio excuſemur? M. Tres cauſæ excuſare nos poſ- ſunt. Prima eſt, ſi quis debitis mediis careat Unde Lazarus men- dicus ille, de quo legimus in Evan- gelio, nullum exercuir opus miſe- ricordiæ corporalis, quoniam ipſe pænè omnibus miſericordiæ cor- poralis operibus indigebar ; & ſic prepter patientiam coronatus eſt. Talis enim eſt Dei diſpoſitio, ut divites per opera miſericordiæ, pauperes verò per patientiam ſalvi fiant. Pari modo nec ille docere alios, aut conſilio juvare tenerur: . qui rd 4 WN ſa; Nandd Gre, Glen lann iflget A alis menptn h eny⸗ eligem. N hel 1. KN N Ulnan Uunmnen 7 6 h⸗ DocCTR- CHRIST. 247 Jui ne pro ſe quidem ſat habet ſci- entiæ vel prudentiæ. Secunda cauſa eſt, quando quis Deo ſervit in ſtatu altiore, quam ſit ſtatus vi- tæ activæ, ac propterea non haber W«“ occaſionem, corporalia miſericor= dNie opera exercendi: ut in Eremi- tis videre eft, qui ſolitudinibus ⸗ aut cellis ſuis concluſi, cœleſtis contemplantur. IIIi enim non te- nentur ſancta ſua exercitia deſere- re, ut quærant quibus miſericordiæ opera impendant. Tertia eſt; quando quis neminem invenit, qui ejus ope notabiliter indigeat: quia illis ſolis ſuccutrere tenemur, qui neque ſeipſos juvare poſſunt, neque alios habent, qui illis opem ferre & pofſſint & velint. bPerfecta ta- mé miſericordia obligationis tem= pus non expectat, ſed parara eſt promptè ſuccurrere omnibus qui= onrb bus poteſt. 2 1 D. Videtur mihi, ultimum opuz 4 L⸗ 4 mile⸗ 248 EXxPLICATIO miſericordiæ quod eſt, precari De- um pro proximo, ab omnibus præ- ſtari poſſe. M. Sie eſt: & ob id etiam Eremi- tæ miſericordiæ opera præſtant, Deum enim rogant pro omnibus qui ejus gratiã habent opus. CA P. XVI. De Vitüs & Peceatis. D. IAm tempus eſt, ut quemad- modum me docuiſti virtutes & bona opera, ut iis acquirendis incumbam, ſic etiam doceas quid ſit vitium &α peccatum ut ea fugiam. M. Peccatum nihil eſt aliud, quàm commiſſio vel omiſſio vo- luntaria, contra legem Dei. Ubi nota tria ad peceatum requiri. Pri- mum eſt ut ſit commiſſio aliqua vel omiſſio, id eſt, ur quis faciat aliquid quod prohibitum eſt, aut omittat aliquid quod eſt præcep- tum. Sic blaſphemare eſt pecca- tum RR 1 Um LrV N N 4 Rkkn elbe omner kir n l 7 . nſliue DocbDR. CEIST. 24 tum commiſſionis: non audire Miſſam, omiſſionis. Secundum eſt, ut commiſſio illa ſive omiſſio ſit contra legem Dei: lex enim Dei eſt generalis regula benè ope- randi; ſicut ars fabrilis eſt regula rectè fabricandi. Et ideo ſicut ille non eſt bonus Architectus, nec re- tè fabricat, qui ex artis præſcrip- to non operatur, ſic etiam ille non ſequitur legem Dei. Ubi per le- gem Dei non illam tantùm intel- ligimus, quam per ſemetipſum tu- lir, videlicer decem Præcepra; ſed etiam illam, quam per Summos Pontifices, alioſque Superiores , tam ſpirituales, quàm temporales proponit: quia hi omnes Miniſtri Dei ſunt, ſuamque ab eo authori- tatem acceperunt. Tertium eſt;, ut commiſſio illa vel omiſſio ſit vo- luntaria; quod enim quis ſine aſ- ſenſu voluntatis facit, peccatum non eſt: ut ſi quis blaſphemer dor- L S miens 25° EXxPLIcCATIO miens, aut nondum rationis uſum adeptus: non peccat, quia abeſt conſenſus voluntatis. D. Intellexi quid ſit peccatum: Dic mihi jam quid ſit vitium? M. Vitium eſt malus habitus, vel conſuetudo peccandi, frequentius peccando acquiſita : per quam fit ut quis facilius, magis temeré, & majore cum gaudio peccer. Sic exempli gratia dicimus quempiam blaſphemum eſſe, aut nugacem, ſi blaſphemare ſolet, aut nugari ex conſuetudine: adeo ut blaſphema- re, ſit peccarum; & blaſphemum eſſe ſit vitium. Idem de cæœteris omnibus vitiis dici debet. D. Eſtne peccatum ingens ma- lum ? M. Eſt utique tale, quo nullum majus invenitur: imè illud ſolum eſt abſolutè malum Deoque magis, quam ulla res alia inviſum. Quod inde colligitur, quia Deus mavult etiam 1 oe 1N K N W de un, Alre Eedenen Pehen len Ull,urre Cinmi luer i N 8 uth hi ſile, Mh ſ⸗ „, ftei Ann Nmne 1 gbne nchnn hn lel⸗ in DoCTR. CRHRIST. 2 5 etiam nobiliſſimas creaturas ſuas perdere, quàm peccatum impuni- tum relinquere. Si quis Princeps haberet vas aliquod pulcherri- mum, ex argento vel auro mun- diſſime fabrefactum, in eoque gra- veolentem aliquem liquorem de- Prehendens, tanropere indignare- tur, ut vas illud confringi juberet, & in profundum maris demergi ; diceres indubié Prjincipem illum graviſſimè diétum liquorem abo- minari. Sic Deus duo pretioſifli⸗ ma fabricavit vaſa, unum ex ar- gento, qui eſt homo, alterum ex auro, ſcilicer Angelum: & quia in utroque putidiſſimum illum liquo- rem, nempe peccatum invenit, ideo omnes quidem Angelos pec- cato obnoxios in profundum in- ferni, perpetuamque miſeriam præcipitavit ac demerſit: & quori- die in eundem perditionis locum Præcipitat homines illos qui in L. pec- 252 EXPLICATIO peccatis decedunt. Denique pros pter peccata, mundum univerſum [ſolo Noẽ cum familia ſua excep- to, eo quod juſtitiam coluiſſer] quondam ſuffocavit. D. Queor ſunt peccatorum ge- nera? M. Duo;, Originale, & Actuale. Actuale etiam bifariam dividitur; in mortale & veniale. C A PD, XVII. De Peccato originalt. D. Illid eſt peccatum originale; C M. Peccatum originale eſt illud cum quo naſcimur, quod- que à primo parente in nos deſcen- dit. Quod ut melius intelligas, ſcito, Deum ubi primum virum primamꝗe mulierem qui Adam & Eva dicebantur) condiderat, ſep- tem illis dona largitum eſſe: Pri- mo gratiam qua juſti erant, & ami- ci Dei, filiique eius adoptivi z. . Scie- e ac ſudd W), Wn nen 4 Uen agt Noihrn, NNr e mun inlee Mangee n Ule 11 .- *£ RocTR. CHKISTr, 2 53 Scientiam magnam, ut noſſent bonum facere, & à malo declinare. 3 Obedientiam ralem illis artri- buit, qua caro ſpiritui obſequere- tur, ne illicitis deſideriis adverſus rationem inſurgeret. 4. Prompri- tGuudinem maximam ac facilitatem gegdit ad bonum faciendum, & dec- L linandum malum: & unicum, idque facillimum præceptum iGllis Prreſcripſit. 5. Illos omnis mole- ſtiæ ae timoris ſecuros fecit: quo- l niam terra ſponte ſuà, fructus ſuf- Ecientes ad humanæ Vitæ ſuſten- tationem proferebat; nec erat quod homini nocere poſſer 6⁶. Immor- tales condidir, hoc eſt nunquam morituros, ſi non peccarent. 7. Volebat poſt aliquam temporalis vitæ moram, illos ad cœlum ;, vitamque ærernam & glorioſam, quâà Angeli fruuntur, transferre. Verùm primus vir & prima mulier, à diabolo decepti, non L 7 Ob- 254 ExrPLICTIe obſervarunt præceptum illud, at- que adeo in Deum peccarunt, & ſeptem iam commemorata dona Perdiderunt. Dum autem Deus illis hæc dona, non pro ſe tantum, ſed etiam pro omnibus ab illis de- ſeendentibus contulerit, ideo non ſolùm ſibi, ſed etiam poſteris ſuis ea amiſerunt: eoſque non ſolum Peccati ſui, ſed etiam miſeriarum omnium fecere participes, quem- admodum gratiæ, cæterorum- que bonorum participes fuiſſent, ſi non peccallent. Hoc ergo eft pPeccatum originale: inimicitia quædam cum Deo, divinæque gratiæ privatio, quacum naſcimur, Et ab hoc procedit ignoranria, & prava inclinatio; difficultas faci- endi bonum, & faciendi mali fa- cilitas: pœna ac labor in provi- dendis vitæ neceſſariis: timor ac pericula quibus circumdamur: mors corporis certiſſima. & mors in- . ferni etd mer RA N ſm Armo a m Cin dle Crli . . uchi⸗ ſulen Uniiſin ntan uindn Enür uſen Uner 1 DocrR. CHRIST. 255 ferni æterna, ſi ante articulum mortis noſtræ à peecato non libe- remur, & ad ſtatum gratiæ non redeamus. D. Quodnam adverſus pecca= tum originale remedium eſt? M. Supra diximus ejus reme- dium eſſe Paſſionem & mortem Chriſti. Voluit enim Deus, ur qui pro peccato Adami ſatisfaceret , expers eſſet peccati, eique infinitè acceptus, ac proinde Deus & ho= mo forer: illique obediret non in re adeo facili, qualis Adamo præ- cepra fuerat; ſed in re longè diffi- cillima, hoc eſt in morte crucis ig- nominioſiſſima. Hoc remedium per Baptiſmum nobis applicatur, ut ſupra diximus. Et quamvis non ſit viſum Deo, omnia illa ſeptem dona ſtatim nobis reſtituere; vo= luit tamen nobis reddere præci- puum, quod eſt gratia, per quam juſti, & amici ac filii Dei, hære- def= 256 EXNXTPLICATIO deſque regni cœleſtis conſtituimur. Porro reliqua dona magno cum fœ- nore in altera vita reſtituentur, ſi in præſentinos rectè geſſerimus. CA P. XVIII. De FPeccato mertali & venialr. D. EXvlica nunc, quid ſi pecca- tum actuale, & quomodo unum ſit mortale, aliud veniale. M.- Peccatum actuale eſt, quod jam ratione utentes, propria vo- luntate committimus: ur ſunt fu- rari, occidere, pejerare, & ſimilia quæ legi divinæ contraria ſunt. Et hoc peccatum mortale eſt, quando nos gratià Dei privat quæ vita eſt animæ, æternâque inferni morte dignos facit. Tunc autem eſt ve- niale, quando quidem diſplicet Deo, non tamen adeo, ut illius Priver gratia: & pœnam quidem temporalem, non tamen æternam meretur. D. C R Qon G NVW W (nen en d Doe isdne midtric Wiſttan mmunnen DocrR. CHRIST. 257 D. Quomo do peccatum venia⸗ le à morrali dignoſcam? M Urt ſcias quandonam pecca- tum ſit mortale, duas regulas ob- ſerves neceſſe eſt. Prima, Pecca- tum morrale debet eſſe contra cha- ritatem, Dei aut proximi. Secun- da. Debet etiam ex pleno volun- tatis conſenſu proficiſci, quarum altera ſi deſit, non erit peccatumn mortale, ſed veniale. Tunc au- tem dicitur peccatum eſſe contra Charitatem, quando in materia gravi, legi divinæ adverſatur: adeo ut offenſa ad tollendam amicitiam ſufficiat At ſi in levi materia com- mittatur, nec ad diſſolvendam amicitiam ſufficiat, tunc quidem non eſt contra charitatem, ſed di- citur non eſſe ſecundùm charita- tem Et ſic de priere peccato di- citur quòèd ſit eontra legem, quia eſt contra charitatem, quæ eſt fi- nis legis: de poſteriore verò dicitur quod 4 25 8 ¾ExPLICATIO quèòd non ſit contra legem, ſed non ſecundum legem, quia non eſt con- tra charitatem: ſed dicitur non eſ- ſe ſecundum charitatem,: verbi gratia, magnam pecuniæ ſummam furari, eſt peccatum mortale, quia eſt contra legem Dei, & in mate- ria gravi verſatur, omniumque ju- dicio fufficit ad diſſolvendam ami- citiam: atque ita eſt contra chari- tatem. Abverò furari obolum aut aciculam, ſimilèmve rem levem non eſt peccatum merrale, ſed ve- nials 5 quia in materia levi verſa- tur, & licet non ſit ſecundùm cha- ritatem, non tamen eſt contra cha- ritatem: quia non eſt res talis, quæ rationabiliter amicitiam poſſit diſ- ſolvere. Eodenm raodo de alrera conditio- ne dicemus, quæ eſt ut ſit volun- tarium. Si enim peccatum eſt contra legem, & in materia gravi verſatur, & eſt perfeéte volunta- rin Ed 1, dd N N eN n Cunſe luurtl il 0 Uenclne Doerk. CHRIST. 259 rium, eſt peccatum mortale. Si verò non fuerit perfectè voluntari= um, ur ſi quis habeat cogitatio= nem aut deſiderium repentinum furandi, occidendi, aut blaſphe- mandi, illudque retracter: priuf- quam plenarius voluntatis conſen- ſus acceſſerit, exit ſolummodòè ve- niale. Quapropter vigilanter a⸗ gendum eſt, ur quamprimum quis malam cegitationem aur deſideri= um intus adverterit, illud excutiat priuſquam voluntas conſentiat. C A p. X IX. De ſeptem Peccatis tapitalibas DB. N Unc ſcire deſidero, quæ ſint peccata præcipua, ut ea ma- jore cum diligentia poſſim evitare. M. Quædam ideo præcipua ſunt, quia ſunt veluti fontes ac radices multorum aliorum, & hæc vo- cantur capitalia: & ſunt ſeptem. Alia 260 EXTLICATIO Alia verò ideo ſunt præcipua, quia difficulter remittuntur, vocantur- que poccata in Spiritum ſanctum, & hæc ſunt ſex Denique aljia funt præcipua, quia ſunt manifeſtius enormia, & contra omnem ratio- nem: ideoque vindictam in cœlum clamare dicuntur: & ſunt quatuor. D Quænam ſunt peccata capi= talia? M. Sunt hæc: Superbia, Avari= tia ,„ Luxuria ,» Invidia Gula, Ira, Acedia. (a) D. Quamobrem capitalia dicun- tur? M. Non vocantur Capitalia, eò quod mortalia ſint, multa enim ſunt mortalia, quæ tamen non ſunt capitalia, ut blaſpemia, & homicidium : & mulrta capitalia uon ſunt ſemper mortalia, ut eſt gula, ira , acedia. Vocantur ergo capitalia, quia capita ſunt multo- rum. (oro N WW NRN 0 4 Prn, Nhon — Docrk. CHRIST. 261 rum aliorum, quæ ab illis, tan- quam ramià radice, aut rjvuli à fonte procedunt. D. Quid eſtsuperbia, & quænam peccata progignit; & quod eſt il- lius remedium; M Supebia eſt peccatum, per quod homo ſe majorem putat eile, quàm ſit, ideocue vult aliis ante- poni; & nec ſuperiorem, æqua- lem ferre poreſt. Peccata quæ producit ſunt, jactare ſe, vaneque gloriari, cum aliis contendere, diſcordia, inobedientia, aliaque ſimilia. Ejus remedium eſt, cum omni diligentia ſanctæ humilitati incumbere, ideſt, agnoſcere ſe nihil eſſe ex ſeipſo, & quidquid habet eſſe donum Dei, conſidera- re etiam alios eſſe meliores ſe, ac proinde minorem ſe omnibus æ- ſt mare. Interius omnibus ſe ſub- jicere', exterius verò quemliber pro gradu ſuo honorare. Juvat StIam 262 EXxTLICATIG etiam inprimis conſiderare, quèd ſuperbia hominem diabolo ſimilem reddat, maximeque Deo diſpli- ceat. Unde ſcriptum eſt, Quod Deus ſuperbis reſiſtat, humilibus verò det (4) gratiam: illos con- fundat, hos exaltet. D. Quid eſt Avaritia, & quæ- nam peccata ex ea naſcuntur, & quodnam eſt illius remedium; M Avaritia, eſt appetitus inor- dinatus divitiarum, & conſiſtit in tribus: primum eſt quod quis alte- rius bona appetat, nec ſuis con- tentus ſit. Secundum, quod plus deſiderer quàm ſit neceſſarium; nec ſuperflua velin pauperibus elar- giri Tertium eſt, quèd ea quæ poſſidert, nimium amer, licet non ſint ſuperflua. Quod tunc facile cognoſcitur, quando quis paratus non eſt bonorum ſuorum jacturam facere in caſu quo id ad Dei hono- em (a) 1. Reg. . Iac. 2. DocTR. CHRIST. 263 rem fuerit neceſſarium. Unde Pau- lus dicit, (a) Avaritiam eſſe Idolo= latriam: quia avarus anteponit bona ſua Deo, mavultque perdere Deum;, quaàm bona fua. Mulra peccata ab avaritia haſ- cuntur, ut eſt furtum, rapina;, fraus in emptione & venditione, crudelitas in pauperes, aliaque ſi- milia. Remedium ejus eſt, in vir- tute liberalitatis ſe exercere, con- ſiderando nos in hao vita viatores & peregrinos eſſe, ac propterea utilifſimum non onerari bonis i- ſtis, ſed in viæ ſocios dividere, ut ſecum illa in cœleſtem patriam de- ferant: noſque deonerati, tanto expeditius viam noſtram conficia- mus. D. Quid eſt Luxuria, & quæ peccata gignit, & quod ejus reme- dium? .M. Luxuria eſt appetitus inor- dina- (a) Eph. 1. 7. 264 EXxPLICATIO dinatus voluptatum & delectatio- num carnalium. Peccata ab ea prodeuntia ſunt, Cæcitas mentis, temeritas, inconſtantia: itema- dulterium, fornicario, obſcœna verba, & omnis alia immunditia. Remedium eſt, exercere ſe jejuniis & orationibus, malamque ſocie- tatem declinare; illa enim media ſunt ad caſtitatem ſervandam ne- ceſſaria, & præcipuè ſibimertipſi non fidere, nec virtuti aut ſancti- rati ſuæ: ſed à periculis procul ab- ſiſtere, ſenſuſque ſuos cuſtodire: conſiderando Samſonem forrtiſſi- mum „ Davidem ſanctiſſimum; & Salomonem fſapientiſſimum ab hoc vitio deceptos eſſe, gran- demque mentis cæcitatem incur- riſſe, præſertim Salomonem, quem concubinæ ad omnium Idolorum ſuorum cultum pertraxere. D. Quid eſt Invidia, & quæ ab illa peccara proveniunt, quodque ejus remedium? . 4 N wed (W ſe D N Wungg Lairitn ucbr Wlwon Nann enhr, eurnin Rinſn e ,Ain D 6 . Aunan nten alenll e Eeni Phiheii, b 1 DocrTK, CHRIST, 26 ½ M. Invidia eſt peccatum per quod homini bonum alterius di- ſplicer, quia apprehendit propriam excellentiam per illud diminui. Ubi nora, quòd quando tibi bonum alterius ideo tantum diſplicet, quia non eſt dignus, aut quia eo aburti= tur, id non eſſe peccatum. Simi-= liter quando ribi diſplicet, non ha- bere te bona, que alii habent: præcipuè virtutem, devotionem, bonaque ſimilia, non eſt peceatum: ſed potius ſancta & laudabilis In- vidia. At verò quando ribi diſpli- cet, alium aliquem bona quædam habere, quæ tibi videntur obfuſca- re gloriam tuam, velleſque eum talibus carere, ne ſic vel æqualis tibi, vel ſuperior evaderer, tunc Invidiæ peccatum committis. Ex quo alia mulra procedunt, ut judi- cium temerarium, gaudium de malo alterius, murmuratio, de- tractio,. Invidus enim bonam fa- M mam in (eem 266 ExPLICATIO mam proximi minuere quærit. Ino ad homicidium ſubinde excitatur, i quemadmodum Cain fecit, qui ex (Klin invida frarrem occidit &: Judæi, qui ex invidia Chriſto Domino mor- W tem procuravere. S, Remedium illius eſt exercere ſe in charitate fratrena, & ſeriò per- pendere, invidiam magis inviden- ti quàm invidendo nocere, Affligit enim ſe invidus, ſeque intus exe- dit: & ſæpe Deus eadem via invi- Hian dendum exalrat, per quam illum dejicere ac humiliare invidus mo- liebatur. Sic videmus diabolum quidem per invidiam primum ho- minem de paradiſo terreſtri depu- liſſe; Deum verò illa occaſione ar- repta, Chriſtum in mundum mi- mm ſiſſe, eujus meritis cœleſtem illi pa- In radiſum donavit. Joſeph Patriar- M, in cha à fratribus per Invidiam eſt Win venditus; at Deus illà occaſione emngh effecir, ut Dominus ſuerum fra- Me amn trum DocrTR. CRIST. 267 trum evaſerit. Saül rex Davidem ex Invidia eſt perſecutus; at Deus ideo Saüli regnum ademir, & in Davidem tranſtulit. . V D. Quid eſt Gula, & quæ pec- cata gignit, & quod ejus remedi- um ? . .A. Gula eſt appetitus inordina- tus cibi & potůs. Quæ inordina- tio conſiſtit in ſumptione cibi affluentioris quàm conveniat » aut in eo quèòd quis nimis pre- tiotos cibos requirat, aut pro- mibitos , verbi gratia carnes in die Veneris vel Sabbati: aur quan- do quis ſtaram veſcendi horam non obſervat, præſertim in die jeju- nii: aut denique dum quis nimiaâ cum aviditate & ingluvie comedit. Peccata quæ ex Gula naſcuntur ſunt, obſcuritas mentis, vanum gaudium, multiloquium. Sæpe etiam ex Cula luxuria procedit 5 quæ omnes quoqus fllias ſuas ſe- M z cufA 268⁸ EXPIICATI6 cum affert. Rsmedium ejus eſt temperantiam & abſtinentiam co- lere, animæ juxta ac corpori ap- Primè fructuoſam. In quem finem Præcipuè proderit bene expendere, quod delectatio Gulæ breviſſima ſit, & ſæpe diutinum ſtomachi ca- pitiſque dolorem poſt ſe relinquat. D. Quid eſt Ira, & quæ peccata pParturit: & quod ejus remediumè? M. Ira eſt inordinatus apperitus vindictæ. Sed ſceindum eſt Iram moderatam recteꝗque ordinatam bonam eſſe. Quare in Pſalmo di- citur: () Iraſcimini & nolite pec- care. Et & Baſilius ait: ()Iram in- ſtar canis eſſe, qui bonus eſt cùm inimicos aggreditur, malus quan- do amicos. Deordinatio illa Iræ in tribus ſira eſt: primum, quèd quis vindictam velit ſumere de eo qui caſtigari non meruit, nec of- fendit. Secandum, quèd quis ve- lit vindictam ſumere authoritate a] Pſale 4 . Cb] Baſil, Or, deira. Pro- i n anne madd KN (an ſtine ahe liin, hiin le /6 MW 4 Aun nehe llen X. näſ W eleen ad igenhe ucti nlmni inle al un n CHRIST. Docrk. 269 , propria: quia de malefactore vin- uis dictam ſumere, eumque punire, le, ſolùm ad Superiores ſpectat: qua- lem les ſunt Principes & Magiſtratus. e, Et quia ſupremus Princeps eſt Deus ideo dicitur quèd ad ipſum princi- paliter ſpectet vindictam ſumere. Tertium, quèd quis vindictam ex odio inſtituar, non autem ex zelo juſtitiæ, & in modo aliiſque cir- cumſtantijs excedat. Peccata quæ ex Ira inordinata naſcuntur ſunt; Contentio, inju- rioſa verba, verbera, actus incon- venientes, as ſi quis mentis inops foret; quoniam ira inordinata a- mentiæ eſt ſimillima. Remedium ejus eſt in Manſuetudinis virtute ſe exercere, & in pœnirentia: con- ſiderando exempla Sanctorum, & ipſius Chriſti, qui per patientiam ac tolerantiam multèò glorioſius triumpharunt, quàm ulli munda- ni quande ge inimicis ſuis ſe vindi- gaveké⸗ M 3 D.Quig 1 270 EXPLICATIO D. Quid eſt Acedia, quæ pecca- ta producit, & quod ejus remedi- um ? , M. Acedia vox Græca eſt, & ſi- gniſicat tædium, faſtidium, ac ne- gligentiam. Er tunc peccatum ca- pitale eſt, quando quempiam tæder leni Operis, ac difplieet quòd ad obſervantiam divinorum Præcep- rorum, tenendamque virtutum ſemitam obligerur. Peccata ex Acedia pullulantia ſunt: Contemp- zus præceptorum, & quòd quis ſe vitiis in prædam objiciat: & bene agere poſſe deſperet: Odium denique & rancor in illos ſuſcep- tus, qui hominem ad declinan- dum à malo, & ad viam virtutis capeſſendam compellunt. Reme- dium ejus eſt, nunquam eſſe otio- ſum, libros pios legere, cogitare quantum præmium Deus dihigen- ribus præceptorum ſuorum ebſer- vatoribus promiſerir, & pœnam gter- Met) mn rehr 3) M. Gin Er, lelcrey! luun le ſelal ienitn⸗ uuune lieni, En inginnn UNIN W Paenomn Gunlan ulen . u n WINn DeocrR, CHRIST, 271 æternam ac intolerabilem, quam negligentibus præparavit. C A P. XX. De Peceatis in Spiritum s. D. Uor & quæ ſunt peecata in Spirimm ſanctum? M. Sex, videlicet, Deſperatio de ſalute, Præſumprio citra meri- rum ſaluratem conſequendi, Ag- nitæ veritatis impugnatio, Gra- tiæ alteri datæ invidentia;, Obſti⸗ natio in peccatis, & Finalis impe- nitentia. D. Quare iſta vocantur peccata in Spiritum ſanctum? M. Quia ex mera malitia com- mittuntur; & maximè tertium „. quod præ cæteris magis propriè peccatum in Spiritum ſanctum eſt, quando nimirum quis veritatem cognoſcens, nihilominus vult ob- ſtinarè manutenere ac probare id verum non eſſe. Peccatum porrò . A cx 2 72 ExPLIeEATIO ex malitia, in Spirirum ſanéctum committi dicitur, quia Spiritui ſancto bonitas tribuitur, cui contra- riatur malitia: quemadmodum peccatum ex ignorantia dicitur eſſe contra Filium, cui tribuitur Sapi- entia: & peccatum ex fragilitates diditur eſſe contra Patrem, cui po- tentia defertur. D. Quidnam habent proprij hæc peceata? M. Hoc nimirum, quòd neque in hos ſæculo, neque in altero re- mirtantur, ſicut Chriſtus in Evan- gelio docuit. (a) Quod tamen ſic intelligendum eſt, quèd earum re- miſſio difficulter obrineatur: eò ꝗquòd rarum ſit & difficilẽ, ut hiſcs Peccatis obnoxij ad veram poœni- tentiam pervenianx: quemadma- dum cùm dicimus morbum ali- quem incurabilem eſſe, non inten- Qimus dicere eum nullo modo cu- rari (*) Muth. 22. . den led i E MℳN N 1 En Nn ndn Enatni N Dete Err (e 1 E (Mar e „1 Docr. CHRISY. 273 uin rari poſſe, ſed quèd rarò curetur, ent ordinariè verò omnia remedia ſu- ad peret. Neiie CA F. (XXI. nir De FPeccatis in œlum elæmantibut. he D. Uot & quæ ſunt peccata in ad, cœlum clamanria? M. Sunt quatuor, videlicet: Homicidium voluntarium (a), Pec- catum carnis contra naturam (?), quod Sodomiticum vocari ſolet: Oppreſſio pauperum (c), & præ- ſertim orphanerum & viduarum: & Marces operariorum deſrauda- sa. (4) D. Qare iſta in cœlum elamare dicuntur? 6; illorum peccatorum injuſtitia, ur n“ nullo mede cooperixi aut abſcondi eon Aucant. ur M † σr. (24) Gen. 4. 10., (⁵) Sen. 15. 20, ((?) Exode 22, 35, (4) Ia, 5. 4 1 271 ErrIICATIO C A P. XXII. De quatuor Noriſsimis. D. VrEüm generale quoddam do- cumentum ad fugiendum pPeccata. M. Sapiens ait, «] Recordare ne- viſſima tua, & in æternum non peccabis. Hæc noviſſima ſunt quartuor: Mors, Generale judi- cium, Infernus, ac Cœleſtis gloria. D. Quare illa quatuor Noviſſi- ma vocantur * M. Qnia mors eſt finis vitæ, ex= tremumque omnium;, quæ nobis in hoc mundo oceurere poſſunt Iu- dicium illud generale, ultimum judiciorum omnium eſt, quæ in- ſtituentur, à quo ad aliud tribunal nulla dabitur appellatio. Infer- nus ultimum malum eſt quod pec- catoribus irrogabitur; in quo ſine ulla relaxatione in æternum per- mane- (⁴) Eccl. gZ i . Wpen encun Wn. 1 runt 1 utl ſee genire C 1 M,ler 1C! MIe ne A uunnito Nenn Enmn (E D oden liſlti gult . Docvk. CHRIST. 27 5 manebunt. Ccœleſtis gloria deni- 3 que ultimum bonum eft, bonis con- ferendum, quod nunquam ſunt amiſſuri. D. Age dic, quid circa hæc qua- ruor conſideratione dignum occur- rat : ut ea ſæpe memoria fepetens non peccem, quemadmodum Sa- piens à te allegatus dicit. . M. Circa mortem hæc quatuor puncta conſideranda occurrunt⸗ Primum eſt, quèòd mors ſit certiſ ſi- ma, nec ullus eam effugere queat. 2. Quèd hora morrtis illcerta ſir, multique moriantur quando id mi- nimè expectant. 3. Quèôd per mortem in hoc munde abrumpan- tur & terminentur omnia: & tunc demum mundi vanitas agnoſcatur. 4. Quèòd tempore mortis quiliber hominum ſuper commiſſo malo ; & bono omiſſo doleat: quare ma- Ena ſtultitia eſt, hoc facere de quo certus ſis fore ut te pœniteat. Cixes 276 ExrLICATIO uncta perpende, 1. Quèd hoe Ju- Riciam ia tiruerus ſit de rebus kravillimis „ videlicet de ſummo ono, & ſummo malo. 2. Quèd hoc fier per ſupremum Judicem, qui ſcit omnia, & cui nemo poreſt reſiſtere. 3. Quèd in præſentia to- ius orbis, à qua mortalium nemo ſe poterit ſubducere. 4. Quèd ne minima quidem ſpes ſit affutura , extremam illam ſententiam, aut executionem divinæ Juſtitiæ effu- giendi. Circa Infernum conſiderandum crit quèòd fit latus, longus, al- tus & profundus. Larus, eò quòd omnes pœnas eriam imaginabiles complectarur. Longus, eò quèd poœna illæ omnes ſint æternæ. Al tus, quòd ſint acerbiſſimæ in ſum- mo gradu. Profundus, quòd ſint meræ poenæ, & nullo penitus con- ſolationis genere pecmixxæ, Circa extremum Judicium hæc Circs Moen u eunhte nal D N ,⸗ u. ri lu ſe anne ( . . ker en . e,, DocrTk CHRIST. 277 Circa cœleſtem gloriam ſimili- ter conſiderandum eſt, illam am- plam ac latam eſſe , eò quèòd omne bonum imaginabile contineat» imò plus quàm nos imaginari aut deſiderare poſſimus. Lon- ga, quia omnia illa bona æter- na ſunt. Alta „ quia bona omnia ſumma ſunt ac nobiliſſi⸗ ma. Profunda, quia vera pu- raque ſunt bona;, nullius mali admixtione violara. Ubi inſu per & hoc advertendum bona hujus mundi nullam ex quatuor hiſce conditienibus habere quan- doquidem brevia exiguaque & ſemper doloribus anguſtuſque ſunt temperata : uti & contrario mala hujus mundi, pauca, brevia, & exigua ſunt, ſemperque aliquali conſolatione perfuſa. Unde con- cludes, omnes illos revera deſipe- kIe „ 273 Docr. CHRISY. re, qui præ amore hujus vitæ, vel præ timore tribularionum præſen- tium aut futura bona perdunt, aut in futura mala labuntur. ͦ”ñ e Impreſſio iſta Caſparis Roll, de- ſumpta eſt abs Exemplari AN- TVERPIAE TVPiSENGELPERTI GYM- MCI. An0. M. DC. LxIII. impreſſo. n lc IN D E X CAPITUM. CAbP. I. Qua ſie doctrina Chriftiana & quaæ illius partes principales. pag. 3. M. Explicatio ſigni &S. Crucis. 5 III. Declaratio XII. Articul orum zm- boli. 1 IV. Explicatio Orationis Dominicæ. 76 V. Explicatio Salutationi Angelicæ, 102 VI. Explicatio Dectalogi. ſeu decen Pra- eeptornm Dei. 111 Explicatio primi Pratepté, 118 Secunde., 131 Tortii. 142 Quarti. 149 LQu inti. 153 Seæti. 157 Sepiinmei, 160 Ocaανâ. 264 Noni, 4 169 Decimi. . 172 CAP. VII. Explicatio Praceptorum Ec- eleſiæ. 17 VIII. Explicatie Conſiliorun Evangeli- corum. 176 IX. Explicatio Sacrawentorum Ecc'e- ſiæ. 180 De Bapti ſmo. 187 De Conkrmatione. 193 De 1 K DExr. De SS. Euehariſtiag. 196 De bPanitentis. 209 De Eaxtrema undzione. 218 De Saramento Ordinis. 22 De dSaeramento Matrimonii 222 CAP. X. De Virtnisbus in genere, 22 5 XI. De Vireutibus Zbeologicis. 228 XII. De Virtutibus Cardinalibus. 233 XIII. De ſeptem Donis Spiritu, ſan- . . ti. 42439 XIV. De Odzo Beatitudinibus. 242 XV. De ſeptem Operibus miſericordiæ origs⸗ „ & ſeptem ſpirituali- us. 245 XVI. De Vitiis & Peccatis. 24* XVII. De Peec-to or:ginali. 252 XVIII. De Pecczto mortali & ve- niali. 256 XIX. De ſeptem Pectatis capitali- bas. 259 XX. De Pecrazis in Spiritum ſan bum. 22¾ XXI. De Peccatis in cælum clamantss bus 273 XXII. D quatnor Neviltmis. 274 IINIS.- — Nednn a Nd 7 IIII —WW 19 20 2 18 17 ₰ ● E S GS. Er ½ ſ S — E = = 5 OO 2 X E. 2 3 8 E — 12 ROBERTI BELLARMINI 11 II Politiani ex Soc.] Esu S. R. E. Cardinalis E-S CHRISTIANZX DOCTRIN £ TATIOR EXPLICATLIO. E . = n In Ducali Monaſterio Campidone — TRüEGNTNATNNNNINNI 2 3 4 5 6 eSO ele'soin-„PaepueiS 10oelese1el1