Gf1296
author: Bellarmino, Roberto

RpOBERTI —
BELLARMINI

Politiani ex Soc.) Esu
S§. R. E. Cardinalis

CHISTIAN E
1DOCTRIN,£
rLATIO R
ENXPLICATIO.

In Ducali Monaſterio Campidonenſi
4ad Calbatun Roll Anno 7711,

8. (3) £
E XDPTI. I C A T 1 O
DOCTRINAE CHRI-⸗
STIANAE.

CAeVr I.

Quaæ ſit Dodtiina Chriſtiana, & quas
illius partes principales.

Diſci- E VM intelligam
. rSin
u lus. cognitione do-
*£ . 6

ctrinæ Chri-
ſtianæad ſalute
neceſſariã eſſe,
inprimis mihi declarari deſidero,
quænã Doctrina Chriſtiana ſit
Magiſten. Doctrina Chriſtiana
breve quoddam compendium ſive
ſummarium eſt, eorũ omnium .
quæ Chriſtus Dominus noſter „
cùm viam nobis ſalutis monſtraret,
edocuit.
D Quænam ſunt principales &
magis neceſſariæ partes huius Doc-
trinæ?
A2 M.,

4 EXPLICATIO
MW. Hæ quataor, videlicet: Sym-
bolum Apoſtolorum, Oratio Do-
minica, decem prætepta , & ſep-
tem Sacramenta.
D. Quare quatuor tantùm partes
ſunt, & neque plures neque pauci-
Dres?
M Quia tres etiam principales
Virtutes ſunt, videlicer Fides, Spes;
& Charitas. Symbolum enim Apo-

Dos

uln

ſtolorum ad Fidem eſt neceſſarium: Hi

docet namque quæ credere debea-
mus. Oratio Dominica neceſſaris
eſt ad Spem, quippe quæ ſperanda
mobis proponat. Decem præcepta
ad Charitatem neceſſaria ſunt, cum

ea doceãt, quæ nobis, ut Deo pla-

ceamus, ſunt facienda. Denique
ſeptẽ Sacramenta etià ſunt neceſſa-
via, quia ſunt inſtrumenta, per quæ
obtinemus, & cenſervamus virtu=-
ges, quas jam diximus ad ſalutem
eſſe neceſſarias.
D. Da quæſo ſimilitudinem, per
guam

1¹

l

lre

R
e
Ar
ele ſ
Eeine

4

.

6 Nt

10

leck
. *

MaEt,

mun e
hnene en

edere 1

en Netelin

e hetnne

npreteſe
lunt, dn

beophe
Denigue
lun wel

sergu

Amnnsvinn

e
Wnn,N

u

DocrR. CHRISYT, F

quam harum quatuor partium ne-
ceſſiratem melius intelligam .
4.4. S8 AuguſtinCa) deſumit ſimili=
tudinem à domo. Quemadmodum
enim ad ſtructuram doms primè
neceſſaria eſt fundamenti colloca-
tio, dein murorum inædificatio
u ſubſequitur, ac denique tecti impe-
ſitio: ad quæ omnia varia requi-

rütur inſtrumenta: ſic ad ſtructuram

Iſalutis in anima noſtra faciendam
opus eſt fundamento Fidei, muris
Spei, ac tecto Charitatis: quæ ſunt
ipſa ſanctiſſima Sacramenta.

CAPVT II.

Explicatio ſigni ſanitiſſime
Crucis.

D. b. Piusqu primam huius
doctrinæ partem inchoes;,
optarem, ut mihi ſpecimen aliquod
credendorũ proponeres, cum rudi
ſuccinctaque myſteriorum, quæ
(a) Serm. 22 de verbis Dem.

6 EXPLICATIO

magis neceſſaria ſunt, explicatio-
ne.
M. Rectè mones, & ſic faciam.
Itaque noſſe debes duo eſſe princi-
Palia Fidei noſtræ myſteria, quæ
utraque in ſigno S. Crucis conti-
nentur. Primum eſtInitas ac Trini-
tas Dei: alterum Incarnatio ac Paſ-
ſio Salvatoris
D. Quid ſibi vult Unitas ac Tri-
nitas Dei?
M Hæc ſunt admodum ſublimia

& qua deinceps in progreſſu doctri-

næ hujus paulatim explicabimus.
Nunc ſatis fuerit, ſi inſa nomina
eneas & quoad fieri poteſt intelli-
gas. Unitas Dei ſignificat, dari ens
aliquod omnes res creatas longèé
rranscendens, qued nullum ha-
beat principium, ſed ſemper fuerit,
ſemperque futurum fit. IIlud ip-
ſum omnes res alias creavit eaſque
conſervat, & gubernat: eſtꝗue præ
omnibus altiſſimus potentiſſimuſ-
que

Doe
unme
ensy
Pn
Uin
wK
le
npn

I 0
enhlat

El ein
eſein
na
1css con
tasTEI
atiozeh⸗

n üni
Uehdoen
lebinn
Anomn
elinreli.
1,ariens
nis lge
llun e.
Perllen
lllin.
teahe
etllene
Alnlenl⸗

1

e

DoCTR. CHRIST. 7„

que rerum omnium Dominus. Et
hic Deus vocatur: qui unicus eſt;
ſiquidem non niſi una vera Deitas
eſſe poteſt, hoc eſt unica natura &
eſſentia, infinitè potens, ſapiens,
bonus &c. Quo non obſtante inve-
nitur hæc Deitas in tribus Perſonis,
nempe in Patre, Filio, ac Spiritu

§. erſonæ unus Deus
ianer i. quæ tres Perſonæ unus D

ſunt, quia eandem Deitatem atque
eſſentiam habent. Exempli gratia:
Si darentur hic in terris tres per-
ſonæ Petrus, Paulus, Ioanes, qui
emnes eandem animam, idemque

corpus haberent, dicerentur qui-

dem tres Perionæ, quia una foret
Petri;, altera Pauli, tertia Ioannis;
ſed tamen unus homo eſſent, non

rres homines urpote qui neque tres

animas, nec tria corpora haberent,
ſed unum corpus & unam animam.
Hoc quidem in humanis fieri non
poteſt, quòd eſſentia hominis, ut-
pote exilis atque finita, in pluribuæ
A 4 per-

2 EXPLICATIO

perfonis eſſe nequear Verùm Dei
eſſentia ac Divinitas cùm infinita
fit, ideo illa eadem quæ eſt in Pa-
tre, eſt etiam in Filio, ac Spiritu
ſancto. Iraque tres Perſonæ ſunt:
nam una Parris eſt, alrera Filii »
tertia Spiritůs ſanéti: unus tamen
Deus ſunt: cùm unam eandemque
Deitatem, eandẽe eſſentiam, po-
tentiam, ſapientiam, bonitatéque
habeant.
P. Quid eſt Incarnatio, & Paſſio
Chriſti Salvatoris noſtri?
M. Scire debes, ſecundã in Trini-
gate Perſonam, quam Filium no-
minamus, præter eſſe ſuum divi-
num, quod ante mundi creationem,
imèò ab omni ærernirate habuit,
humanam naturam integram &
perfectam in utero puriſſimæ Vir-
ginis aſſumpfiſſe, & hoc pacto ille
ui antè ſolumodo Deus erat, exin-
e Deus & Homo eſſe cœpir. Qui
poſtquam triginta tribus Armis enm

do
ithe
lns
aumn
eenſerl
jinh
ſnült
ſuplun
Nal: a
.
e
E
MN
r
nn
I M
Eun
eln,

10
Teind
Cn n
r nb,
„ Nh
öne n
lers gli
unbs tane
enden, .
Nam,

751

liuteg

d,ENA—
n
NiinTenni
Flium o
uumci.
teatooten
e labuie,
Megtn
Uinr
NGell
elan eni
or C
Gnpan

DocrR. CHRIST. ⁹
hominibus converſatus fuiſſet, vi-
am ſalutis demonſtrans, multaque
patrans miracula, tandem in Cru-
cem ſe tolli permiſit, in eaque ex-
piravit, ut Patri pro totius mundi
peccatis ſatisfaceret. Verùm ter-
tio poſt mortem die ad vitam rediit,
& quadragelimo die poſt reſurrec-
tionẽ cœlos aſcendit, ut in explica-
tione Symboli deinceps dicemus.
Et hæc eſt Incarnatio ac Paſſio
Salvatoris
D. Quamobrem hæc præcipu
ſunt fidei noſtræ myſteria?
M. Quia prius hominis principi-
um finemque ultimum complecti-
tur: poſterius verò unicum ac effi-
caciſſimum medium continet ad
primum hoc principium cognof
cendum, finemque ultimum con-
ſequendum. Deinde quia per fidem
confeſſionemꝗque horum duorum
myſteriorum à falſis Gentiliũ,
Turcarum, Iudæorum & Hæreti-
A 5 coxum

.

IfSH ExrIICATTO

corum ſectis diſcernimur. Denique
quia ſine fide & confeſſione horum
duorum myſteriorum ſalvari nemo
poteſt. .
D. Quo pacto hæe my ſteria in ſi-
gno Crucis cõprehenduntur ?
M. Crucem formantes dicimus:
In nomine Patris, & Filii, & Spiri-
rüs ſancti: ſignamuſque nos inte-
rxim per modum Crucis. Dexter4
enim frontem tangimus dicendo:
In nomine Patris, dein pectus, di-
cendo, & Filii: denique attollimus
dexteram, & à ſiniſtro humero ad
dexterum progredimur, dicendo,
& Spiritús ſancti. Vox, in nomine,
ſignificat unitatem Dei: dicimus e-
nim: in nomine, non, in nomini-
bus. Item per illud, in nomine, di-
vina potentia & authoritas deſigna-
tur, quæ in tribus perſonis una ea-
demque eſt. Porrò verba, Patris;,
& Fili, & Spiritůs ſancti, Trini-
Natem perionarum demonſträr.
Cõ⸗

Doer
pun⸗
nun
guge
Nen
men

den
hoeken
Auined

eririt
Nur!
Cimu
Hos ine.
Derten
Ccenco.

Rle G. 4

anolimn
uneron
Ecenco,
Inonine,
imse.
Hmohnnt.
Mnine, .
ſckloni⸗
ungen
Lurt,

N, Inn

hohir
6

DocrR. CHRLEST. I1
Côſignatio verèò ipſa, quia per mo-
dum Crucis fit, Paſſionem, & con-
ſequẽter etiam Incarnationem Filij
Dei repræſentat, progreſſio autem

manus dexteræ à ſiniſtro humero
ad dexterum, non contrà à dextero

ad ſiniſtrum, ſignificat nos per Paſ-
ſionem Domini noſtri à trãſitorijs
ad æterna, & à morte ad vitam

rranslaros eſſe.

D. Quibus de cauſis ſignum Cru-
cis formamus?
M. Primèò quidé, ut teſtemur nos
Chriſtianos eſſe, id eſt, milites Chri-
ſti Imperatoris noſtri, quodsymbo-
lum quodda, & tanquam vexillum
ſit, quo milites Chriſti ab hoſtibus
Eccleſiæ diſtinguantur; quales ſunt
Pagani, Judæi, Turcæ, & Hæ-
retici. Secũdò, formamus hoc ſig-
numCrucis etiam ideo, ut divinum
auxilium in omnibus actionibus
noſtris invocemus. Nam hoe ſigno
SS. Trinitas invocatur per merita
4 6 Paſ

„2 E S11EATIG6
Paſſionis Chriſti. Et propterea eon-
ſueverunt boni Chriſtiani hoc ſibi

ſignü imprimere, quado aut lecte

conſurgunt, aut domo exeunt, aut
menſæ accumbunt, aut cubitum
zoncedunt, aut aliquod negotium
adoriuntur (2) Deniq; utimur hoo
figno, ut adverſus diabolicas ten-
kationes armemur. Nam quemad-
modum malefactores viſis faſcibus,
ſic diabolus ſigno hoc viſo per-
timeſcit & fugit ) Et per hoc ſig-
num Crucis ſepiſſimè liberatur ho-
mo à multis tam ſpiritualibus,
uàm tporalibus periculis, ſi cum
de ac fiducià divinæ miſericordiæ
meritorũque Chriſti, qui in eà mor-
zuus eſt, eà utatur.

X X * .
X X
X*

CAP=
(a) Trtal. de coron. milit. ., 3,

(b) Aug. 53. 44. 4.793Z

ſin⸗

uu
u

eet

Dle

Cen
um

in

Uton

ſannb

mgr
We
Cen
Men

lnin
N

4
Retetegn
enloeſ
han e

eu H

1 nbitn
ngnin
imur o

dolieuten

npemal.
ltlibet,
ſo der.
hlaefe.
derun do⸗

ſnuſbi,

ls, Loun
lercorle

linad,

(
le
4

DocrN CHRIST. 13
CAPVT III.

Declaratio XII. Articulorum
Symboli.
D. V Eniamus nunc ad primam
doctrinæ Chriſtianæ partem.
Doce me quæſo Symbolum Ape-
ſtolorum
M Symbolum Apoſtolorum duo-
decim partib cõſtat, quos articulos
vocamus, ſuntque duodecim, pro
numero Apoſtolorum, à quibus
eompoſiti ſunt (4) videlicet:
1. Credo in Deum Patrem om-
nipotentem, Creatoré cœli & ter-
ræ.
2. Et in Ixsuu Chriſtum Filium
eius unicum, Dominum noſtrum.
3‧ Qui conceprus eſt de Spiritu
ſancto, narus ex Maria Virgine.
4. Paſſus ſub Pontio Pilato, cru-
cifixus, mortuns, & ſepultus eſt.

y Deſcẽdit ad inferos: tertiâ die

A 7 refe
(a) Leo ep. 17. 4s Palcberiam.

8

ExXPLICATIO 14

reſurrexit à mortuis.
6, Aſcendit ad cœlos, ſedet ad
dexteram Dei Patris omnipoten-
tIsS. S
7. Inde venturus eſt judicare vi-
vos & mortuos.
8. Credo in Spiritum ſanctum.
9. Sanctam Eceleſiam Catholi-
cam: Sanctorum Communionem.
10 Remiſſionem peccatorum.
II Carnis Reſurrectionem.
12 Vitam æternam. Amen.
D. Explica mihi verbotenùs pri-⸗
mum Articulum. Quid ſibi vult ,
Credo?
M. Tantũdem, atque ſi diceret,
firmiter, & indubitanter aſſentior
omnibus illis, quæ his 12. Arti-
culis comprehenduntur, idque i-
deo, quòd ipſemet Deus Apoſtolos
ſuôs eos docuerit, Apoſtoli verò
Eccleſiam, & Eccleſia illos tradide-
rit nobis. Et quia impoſſibile eſt

mentiri Deum, ideo credo res illas

muh⸗

hoer
Ubfrmn
nien

We

N

Cchuwnl
a
ube
Gmnt
Uui)or.
Mnlan

8
Aecn

Sunan

14

N
mnn

rar di

hn.
1Cahel
Moonen,
onum,
enl
fen.
Onnr

Ainlt,

deene,
1alenror
1n. M⸗
iigrei
lalr
ſol ve
Nurd⸗
lbi
yplr

N.

DocrTR. CHRIST. 15
multèò firmiùs, quàm quas vel o-
culis videe, vel manibus contreco.
D. Quid eſt, in Deum.
M. Idem eſt ac ſi diceret: Firmiter
credo unum Deum eſſe, tametſi il-

lum corporalibus oculis non vi-

deam: Et quod ille Deus unus ſie;
quapropter dicit, in Deum, &
non in Deos. Nec imaginari opor-
tet Deum alicui rei corporeæ ſimi-
lem eſſe, quantumvis magna ac
ſpecioſa illa ſir: ſed contrà, ima-
ginandum Deum eſſe rem ſpiritua-
lem, quæ ſemper fuerit ac futura
ſit, quæ omnia creaverit, omnia
repleat, omnia guberner, ſciatque
ac videat univerſa. Denique quid-
quid vel oculis vel imaginationi
tuæ ſeſe offert, de eo dicere debes:
Quod modèò mihi repræſentatur,
Deus non eſt, Deus enim eſt res
quædam illo infinitè melior.
D. Quare Deus, Pater vocatur ?
24, Quia reyera Pater eſt ſui uni-
geni⸗=

16 EXPLLCATICO.
geniti Filij, de quo in ſecundo
articulo agemus. Deinde quia Pater
eſt omnium proborum, non per
naturam, ſed per adoptionem. De-
nique quia Pater eſt omnium crea-
turarum, non per naturam, nec
per adoptionem, ſed per creatio-
nem, quemadmodum infra hoe
eodem articulo dicemus.
D. Quare dicitur, Omnipotens.
M. Quia hoc unum eſt ex nomini-
bus Deo propriis: qui, licer multa
ejuſmodi habear, ur eſſe æternum,
mmenſum, infinitum, & ſimilia;
milominus hoc loco convenien-
limè Omnipotens vocatur;, ne
ifficulter inducamur ad creden-
dum, quod ipſe cœlos rerramque
ex nihilo condiderit, quemadmo-
dum ſtatim ſubjungitur. Illi enim,
qui omnia facit quæ vult, ideoque
Omnipotens eſt, nihil poreſt eſſe
difficile. Quod ſi contra dixeris,
Deum mori, aut peccaxe non pol.-
j E

oen
Ae

oc

we

4lEnd
,Nrn
lluf⸗
Mnzen
Mehſetn

6C

0

inſtan

6 lu Du

1 Don

fonem d
ninm de

nam „N

der cleztin
n inkn he
ls,
nſporen,
nomini⸗
en Nn
Rtlenmn
Alii
Cuüvenien
Nart, Ne
decen⸗
Emumete
nmnlne
Weuin,
eotne
Muchel⸗
aren
Nee

„DocCTR. CHRIST 17

ſe, & ideo non poſſe omnia: re-
ſpondeo quòd poſſie mori & pecca-
re non potentia, ſed imporentia ſit:
ac ſi de milite quopiam fortiſſimo
diceretur, quèd poſſit omnes vin-
cere, nec vinci quidem ab uno;
nihil ſanè ipfius fortirudini detra-
heretur 3 quia vinci poſſe fortitudo
non eſt, ſed infirmiras.
D. Quid nomenillud, Creator,
ſignificat?
M. Significat Deum omnia ex
nihilo creaſſe, & illum ſolum om-

nia denuo in nihilum poſſe redige-

re. Poſſunt quidem Angeli & ho-
mines facere rem aliquam & ite-

rum deſtruere; quod etiam poſf-

ſunt dæmones: veruùm non poſſunt
eam facere, niſi ex præexiſtente
materia; neque illam in nihilum
redigere, ſed ſolum in rem aliam
commurare. Sic Architectus do=
mum ex nihilo cenſtruere non po-
reſt, ſed ex lapidibus, ealce, lig-
s

18 ExXPLIICATIO-
nis aliiſque id genus; neque jam
conſtructam poteſt in nihilum re-
digere, ſed in lapides, rudera, lig-
na &c. Itaque ſolus Deus Crearor
vocatur, eò quèd ſolus ille
ad rem aliquam creandam præexi-
ſtente mareriaâ non indigeat.
D Quare Creator cœli & terræ di-
citur ?à Numquid Deus etiam aëré
aquam, lapides, animantia, homi-
nes, aliaque omnia creavit?
M. Nomine coœli & terræ, illa
quoq; omnia intelligenda ſunt, quæ
cœle terraque continentur: ſicuti
dicimus hominem conſtare corpo=
Te & animâ: ubi certè etiam illa
omnia cõprehendi volumus, quæ
in hominis corpore inveniuntur,
videlicet venas, ſanguinem, oſſa,
nerves & ſimilia, Item omnia quæ
ſunt in animàâ, ſcilicet intellectũ „»
voluntatem, memoriam, ſenſus
interiores & exteriores &c. Sic
quoque cœli nomine, aërem u⸗
2 UE=

Doct

cel,
Aaumd.
plaun

Ulaet

ſe n
ktindun
u iu

Eis elen
ſmehel.
ncelke
Ch
Mignleh
un⸗

men
Ankit,l
unneng

D

N

10
Ne⸗
lies
Uden 1
eu
en el
lber,
Kerene,.
clamtef

i, lom.

i
Em ;M

ln.

Hur: ſcni
hrelod.
etiamn ir
Ils, ge
eniunnn,
nen, o
mmi e
elec,
NEn
3
n n.

DoCTR. CHRIST. 19

lIucres cœli, item nubes ac ſtellas
cælorum complectere, & denique
Angelos: nomine verèò terræ, om-

nia, quæ aëre ambiuntur, ut aquas

maris ac fluminum, quæ ſunt in
inferioribus terræ partibus conſti-
tutæ; infuper omnia animalia,
herbas, lapides, meralla, & uni-
verſa vel terræ, vel maris gremio
compræhenſa. Icaque Deus Crea-
tor cœli& terræ dicitur, quia hæ
duæ ſunt partes mundi principales,
una quidem ſuperior, quam Angeli
inhabitant, altera inferior, in qua
homines degunt: quia & hæ duæ
principales creaturæ ſunt, quibus
reliquæ omnes inſerviunt: quéad-
modum utraque, eo quòd ex nihi-
lo creata, & ad tam ſublimem dig-
nitatem evecéta ſit, ad ſerviendum
Deo eſt obligata.

Secundi Artieuli explicatio.

D. Explica mihi nunc alterum

2

7 7

20 ExPIIcCATIoOoO Nen
articulum, videlicet. Et in IsSuhe lnl
Chriſtum Filium ejus unicum Do- M
minum noſtrum. Inne
M. Smnipotens ille Deus, de que MA.
in primo articulo egimus, Filium uim
habet verum & naruralem, quem lucht
JEsukChriſtum dicimus: & ut ru- mn
diter intelligas, quomodo Deus
hunc Filium ſuum generaverit, ac-
cipe ſimilirudinem à ſpeculo Quã-
do quis ſeipſum in ſpeculo intue-
tur, illico producit imaginé ſibiipſi l
adeo ſimile, ut nullum poſſit diſcri. Daſi
men inveniri, utpore quæ non nn 6
ſolum vultũ ejus referat, ſed etiam ſi
ſingulos motus ; nam uti homo rin
movetur, ſic movetur & imago. Et al
hæc imago tam perfectè ſimilis ho dig
mini, ſine ullo labore, momento ri
temporis, ſine ullo inſtrumento Z
derepente formatur. Eodem pacéto

4. ⸗
conſidera Deum, cùm oculo intel-
lectůs ſpeculum Deitatis ſuæ in- nſi
rueretur, ſtatim imaginem fſibi⸗ liſn

. . „. a
Aasla aaRνο HMet- n

1

A

uuman)

Den en
mut, Hit
Aem 3 r
ls: Kn,
Onodo De

lntyent K,

tal .
.ulo inme⸗

Enelrigd

helei⸗
e genn
lad eiun
uni horo
inigo
Unluko
9Monen-
umene
Eenpeed
Cloimr
hei;
funh

N⸗

DocTR. CHRIST. 21

meripſi ſimillimam formaſſe. Er
quia Deus huic imagini totum eſſe
ſuum, toramque naruram contulir
I[Lquod nos intuendo facere non
poſſumus] ideo hæc imago verus
Dei Filius eſt, tametſi noſtræ ima-
gines, quas in ſpeculo formamus-

fliii noſtri non ſint Et hine col-

liges, quomodo Filius Dei, Deus
ſit, perinde ac Pater Deus eſt, &
idem Deus cum Patre, quia ean-
dem cum Patre ſubſtantiam habet.
Deinde Filium Patre non eſſe ju-
niorem, ſed ſemper fuiſſe, uti Pater
ſemper fuit: quandoquidem eò ip-
ſo ſit genitus quo Pater ſeipſum
intuebatur quod fecit ab æterno.
Denique intelliges Filiam non
cooperatione fœminæ generatum,
neque paulatim, nec ex vitioſa li-
bidine, neque alijs imperfectioni-
bus concomitantibus: ied ex ſolo
Patre, ſolâ, ut dictum eſt, intuitio-
ne ſuiipſius, puriſſimoq; divini in-
gellectùs oculo genitü eſſe. H.

22 EXTLICATIO.
D. Quare hic Filius Dei, Jksus
Chriſtus vocatur?
M. Hoc nomen Ißsus Salvatorem

ſignificat: Chriſtus verò quod cog-

nomen ejus eſt, ſignificat ſummum
Sacerdorem & Regem regum.
Nam, ut ſuprà in explicatione ſig-
ni Crucis attigi, ideo Filius Dei
factus eſt homo, ut ſanguine ſuo nos
redimeret, & ad ſalutem æternã
pPerducerer. Atque ita, poſtquam

factus eſt homo, hoc Salvatoris

nomen aſſumpſit, ut ad ſalvan-
dos homines ſe veniſſe oſtenderer.
A Patre etiam honorifico ſummi
Sacerdotis titulo donatus eſt, ac

ſupremi Regis, quæ omnia hoc no-.

nomine nos Chriſtiani dicimur.
D. Quare dum nominatur Insus,
aut caput aperimus, aut genuflecti-

men, Chriſtus, deſignat : à quo

mus, quod alio Dei nomine audi-

to non facimus.
M. Ratio eſt, quia hoc eſt pro-
prium

Rttt
munenk
omnln
“
ſnnmhee!
Nenln, K
en e⸗
Uuneene
WtKmm
nao,
w.a
UWlAn
Tholo,
W
E
Uniem

uahl

10.

1.
Rhene

ldel ,

ar Imn
gen l⸗ eenn
leationg
Aine ſo D
Men en
Hokgun
haroris
A Ahn.
(enteie
ſw Unni
leeſ 40
litkoeno.

1 5

nn.
,
gellh,
ieealdi⸗

DocYTR. CHRIST. 22
prium nomen Filij Dei, cum reli-
qua omnia ſiat communia, Item
quia per hoc nomen docemur,
quantopere Deus hominem aſſu-
mendo, ſeſe propter nos humilia-
verit: atque ideo in gratiarum ac-
tionem genua curvamus audito hoc
nomine: qued non modè nos he-
mines facimus, ſed etiam Angeli
Dei in cœælo, & dæmones in infer-
no: illi quidem ex amore, ſuaque
ſponte, hi verò timore coacti: vo-
luit namque Deus, ut omnes rati-
Onales creaturæ curvarentur coram
Filio ſuo, quandoquidem ipſe ad
mortem uſque crucis ſeſe noſtrâ
causà humiliaverit.
D Quare Jssus Chriſtus, Domi-
nus noſter vocatur ?
M. Quia unà cum Patre nos erea-
vir: ideo enim Dominus noſter
eſt: magis verò quia per acerbos
dolores ſuos ac labores, uti paulò
Poſt dicemus, à poteſtate diaboli
nos in libextaté aſſeruit. Ex-

24 EXPLICATIc.

Explicatio Articuli tertü.

D. Sequitur jam rertius articulus

explicandus: Quid ſibi vult, Qui

conceptus eſt de Spiritu ſancto, na-
tus ex Maria Virgine?

M. Explicatur hoc articulo mo-

dus novus & admirandus Incarna-
t onis Filij Pei. Noſti omnes ho-
mines naſci ex patre ac matre, ma-
tremque, poſtquam concepit & pe-
perit, virginem non manere. Ar

flius Dei cupiens homo fieri, no-
luit habere hominem parrem, ſed

ſolam matrem, cognomento Ma-
riam, quæ ſemper virgo intemera-
ra permanſit. Nam Spiritus ſan.
ctus, qui eſt tertia in Deitare Per-

ſona, & unus idemque cum Patre

ac Filio Deus, pro infinita ſua om-
nipotentia, ex puriſſimo ſanguine

hujus Virginis corpus perfettiſſimi

infantis, ac ſimul eodem momen-

te nobiliſſimam animam creavit,
. & cor-

en.
pbn
gormabe
un Munp
Crlm ,
Deenr,
eududin
rlillun
Nnt
lr

Wa n

Ntz
fefnen
Ulnd

inhlun
mrin,

unt

A4 Doocrä. CIRIST. 25
I. S corpori hujus infantis univir: &
hæc omnia Dei Filius in ſuam Per-
tinl Chriſtus, qui antea ſolummodo
dk Deus erat, homo eſſe cœpit: Et
uemadmodum quà Deus, Pa-
miton trem habuit ſine matre, ſic quà ho-
lum mo ,matrem habuit ſine parre.
umdh. D Libenter exemplo aliquo aut
ume,m ſimilitudine propoſità intelliger?;
AX quo pacto virgo concipere poruerit.
, A4. M Arcana Dei myſteria tamerſi
WN,no, non intelligantur, credenda tam
n, d ſunt: plura enim Deus facere poteſt,
EndMr quàm nos intelligere: ideoque ini-
memen tio Symboli dictum eſt, Deum om-
ingin nipotentem eſſe Habemus ramen
uehk. hujus rei perpulchrum exemplum
uNNe in mundi creatione. Scis terram or-
Uulum, dinariè non producere triricum, ni-
lenit ſi prius arara ſit & conſita, made-
lkilin facta pluvià, & ſole calefacta; &
nmm nihilominus in principio, quando
mmm, Prim granum produxit, neq; arata
al⸗ B fuir,

ede 7—
n mnigl ſonam aſſumpſit : atque ita IESus

X

26 ExbLIcCATIO Nen

fuit, neque conſita, nec complu- Mam
ta, nec calefacta; adeoque ſuo mo- xahnk
do quaſi penitus virgo fuir, & ex abiut
ſolius Dei omnipotentis mandaro (ccdene
& virtute illicò framenta produxit. ulme
Sic quoque virginalis uterus Ma- ſlgſi
riæ, abſque ullo humane commer- )
cio, ex ſolo Dei præcepto, per ope- mi ti
rationem Spiritus Sancti pretioſiſſi- Din
munm illud frumentum, ſcilicet a- mni,
nimatum corpus Filij Dei produ- len
XI. 1 N 6
D. Quandoquidem Jssus Chri- in
ſtus de Spiriru Sancte conceptus a
eſt, viderur non inconvenienter ne
dici poſſe Spiritum ſanctum quoad l.
humanitatem Patrem ejus eſſe. (ul
M. Non eſt ita: ur enim quis Wede
alicujus rei pater ſit, non ſatis eſt ie
quod illam efficiat; ſed requiritur
ur hoc faciat de propria ſubſtantia: ,
ideoque non dicimus architectum
patrem eſſe domus à ſe factæ, quis i
Alam ex lapidibus, non verò ex
PrO=

*

e Docrk, CHRIST. 27

n propria carne conſtruxir. Sio Spi-
itin ritus ſanctus fecit corpus Filij Dei
linl non de fua propria ſubſtantia, ſed
AUthu de ſubſtantia Virginis, ideoque Fi-
nennd lius Dei non eſt Filius Spiritůs ſan-
luirn cti: ſed eſt Filius Dei Patris in quã-
unem rum De, quia ab illo habet divi-
ne, niraré, & eſt fiius Virginis in quã-
udeid rum homo ,quia ab illa carnẽ hu-
n,la manam ſuſcepit.
lio Mℳ D. Quare opus Incarnationis Filii
Dei adicribitur Spiritui ſancto? nũ-
n quid etiam Pater & Filius ad illud
un ung * cooperati?
ntln Quod operatur una Perſona
ann divina, id operanrur ſimul reliquæ
nih duæ: quoniam eandem habent po-
nennſ rentiam, ſapientiam ac bonitatem,
nki ſed nihilominus opera potenti& at-
lift tribuuntur Parri, ſ pientiæ verò Fi-
ltu io, amoris denique Spiritui ſancto.
Lautn Cüm igitur hoc opus maximè prop-
iet riam amoris foerit, quo Deus erga
W humanum genus exarlerat, ideo
B 2 Spr-

2 38 ExrLICATIO ler⸗
Spiritui ſancto tamquam prop- Mt
rium defertur. D nn
D. Velim exemplo aliquo do- Mun
ceri, quo pacto tres Perſonæ ad Kin 6
Incarnationem concurrerinn, & mii,ie
ſolus tamen Filius ſit incarna- mnd
tus Aihad
M. Si unus aliquis veſtem in- ume
duat, & duo alij illum in induendo uld
adjuvent, tunc omnes in illo opere
eccupantur, & tamen unus ſolus
induitur: Sic in Incarnatione Filij En
Dei facienda, tres Perſonæ coope- Ymnct
ratæ ſunt, ſed ſolus Filius carnem l,

induir, & homo factus eſt. hun⸗
D. Quare in hoc articulo addi- Iin
tur: Natus ex Maria Virgine ? A

M. Quia & hic magnum miracu- ele
lum later: ſiquidem poſt novem ine
menſes Filius Dei ex utero Virgi- hn
nis, ſine dolore, & ſine detrimen- ln,
80 Virginitatis e reſſus eſt, nullum an
egreſſionis ſuæ fignum relinquens:
tj fecit cliam, cum in Reſurre- N

R
“

u;
Rio⸗

IN

ngun

nt

ſn beitn

utennm

lt ine

ireſen
minindten

1niloe

1 Mbs ſol
imuicne Ei
nd
Ellrane
lek,
Atcllo N
fgimt
Gm ni

n NNR.

Yues
necemme
ſet,wlr
Aln
mi Nn

.

—

DocrR CHRIST. 29

dione ſua & clauſo ſepulchro pro-
diit, & quum poſtmodum clauſis
foribus in cænaculum eſt ig reſſus,
ubi ipſi diſcipuli ejus erant con-

gregati, iterumque diſparuit. Er

propterea dicitur mater Domini
noſtri IEsu Chriſti, virgo ante par-

tum, in partu & poſt partum per-

manſiſſe.
Explicatio Articuli q uarti.

D. Quomodo intelligendus eſi
quartus articulus „ Paſſus ſub Pon-
zio Pilato;, crucifixus , mortuus »„
& ſepultus eſt?
A. Articulus iſte myſterium uti-
liſimum continet redemprionis;,
cujus hæc eſt ſumma. Poſteaquam
Chriſtus converſatus eſſer in hoc
mundo rriginta tribus annis, noſ-
que ſuàâ vitâà ſanctiſſima, & doctri-
nàâ ac miraculis viam ſalutis docu-
iſſet, à Pontio Pilato innocenter fla-
gellatus eſt, lignoque crucis af⸗
B 3 füius

X

30 ExPIICATIO

hxus in eo morruus, & à quibuſ-
dam viris ſanctis ſepulrus.
D Super hoc myſterio aliquot
mihi dubia occurrunt, quæ ut mihi
explices deſidero, quo tanto me
Deo gratiorem exhibeã ob tantum
beneficium, quanto illud meliùs in-
tellexero. Dic mihi igitur, Chri-
ſtus eſt Filius Dei omnipotentis;
cur manibus Pilari à Patre ſuo non
fuit ereptus à imè ſi ipſe filius Deus
eſt, cur ſemetipſum non eripuit?
M, Poruiſſet Chriſtus mille modis
ſe manibus Pilati ſubducere, ſi vo-
luiſſet: imò mundus univerſus nul-
Lo illum malo afficere potuiſſer, ſi
noluiſſet permirtere. Pater hoc ex
cgo, quod præſciverit, diſcipuliſque
prædixerir ſe à Judæisad mortem
quærendum, irridendum, flagel-

landum ac denique occidendum:

neque tamen ſeſe abſcondit, ſed
potius obviam inimicis ſuis proceſ-

ſit, quibus ſe apprehendere volen-

tibus „

ocr

nen
unb e
iin edlen
UUncllre
4 U
unah,
nlng
USGe,
Mehrin
An
kin
eltu
kant
eh
M n

1 & 4
“ E
nſtmn in
ent
(Jlotantot
beiobunt

ud eltti⸗
onnipoten

Rer ſo
. i Denn
non entit
Grenot

Dlete,,a

metdun
dhguiſer, l
Dut boen

Aenlſig

eepene
Ccln, Nxr
Neſkndun
ondt, K.
lün

Nnnh⸗

ſtan

DoCTR. CHRIST. 21

tibus, nen tamen agnoſcentibus
dixir ſe eſſe quem quærebant. Et
cum eodem momento illi rerror-
ſum caderent ut mortui, non fugit
ut potuit, ſed expectavit donec re-
dirent ad ſe, & furgerent. Atque
ita ſeſe ut agnum manſueriſſimum,
quocumque vellent abduci permi⸗
r⸗
D. Quà de cauſa Chriſtus, cum
adee eſſet innocens, ſe paſſus eſt
injuſtè crucifigi & occidi?
M Multis de cauſis „ quarum
Præcipua eſt, ut Deo Patri pro
peccatis noſtris ſatisfaceret. Scien-
dum enim eſt offenſam ex dignitate
ejus qui offenſus eſt ponderandam;,
contrà verò ſatisfactionem ex dig-
nitate ſatisfacientis æſtimandam.
Pater hoc in exemplo: ſi ſervus
Principi colaphum infringat, is
propter dignirarem Principis, gra-
viſſime deliquiſſe cenſetur, at con-
tra ſi Princeps id ſervo faciat, id

3 4 prop.

32 EXPLIcATIO
ter vilitatem ſervi, admodum par-
vi æſtimabirur. Item ſi ſervus prin-
cipi caput aperiat, parvi penditur,
contra ſi princeps ſervo idem faci-

at, notabilis gratia eſſe dicitur ſe-

cundùm regulam jam dictam, Quia
igitur primus homo, & nos omnes
cum illo, Deum qui infinitæ digni-

tatis eſt, offendimus, offenſa facta

infinitam ſatisfactionem exigebat:
quâ dignirate cùm nec homo nec
Angelus pelleret, Filius Dei ipſe-
mer venit, qui ut Deus, infiniræ
dignitatis eſt: & aſſumptàâà carne
morrali, in ea ſe merti Crucis ad ho-
norem Dei ſubjecit, & hoc pacto,
paſſione ſua pro noſtra culpa ſaris-
fecit.

vVoluerit?
M. Ur exemplo ſuo virtutem pa-

qua=

D. Quæ eſt altera cauſa cur Chri-
ſtus tam acerbam mortem ſubire

Mer

Aenin
idu
üeum n
Pnmn
mene,
heh
ſbumn,

U,,
Un 4
Urln
1 Mi
net
aa
li

. A

kin

al

tientiæ, humilitatis, obedientiæzz,;
& charitatis nos doceret, quz

n

,
riim
Puſhedn
o ſten D

l Ge
dm E

s Cn
niniri
denl lir

enertehe.

loro e
Dei .
Whni
lunpen een
Cuuaste
Uhoe lo⸗
alli⸗

henc⸗
Ahen it

imnn
Neleme,

Pelg,c
4

DocrR. CHRIST. 22
quatuor virrutes, quatuor extremi-
tatibus Crucis defſignantur. Patie-
tia enim major inveniri nequit,
quàm mortem adeo ignominioſam
innocenter pati: nec major humi-
liras, quàm quòd Dominus omnium
dominorum, in medio latronum
crucifigatur: nec major obedientia,
quàm quòd mortem potiuùs appete-
re voluerit, quàm præceprum Pa-
tris non adimplere; nec denique
major charitas, quàm vitam in ho-
ſtium ſuorum ſalutem expendere.
Ubi nota, charitatem factis porius
quàm verbis, & patiendo magis
quàm agendo demonſtrari: quare
Chriſtus non ſolùm infiniris pene
in nos collatis beneſiciis, ſed etiam
paſſione ac morte ipſa, quèͤd nos
ardentiſſimè diligeret, oſtendir.
D. Cùm Chriſtus Deus & homo
ſit, ut ſuprà dictum eſt, & Deus, ur
viderur, neque mori neque pati
poſſit , quo pacto hic dicimus eum
B. „ pgl⸗

34 ExPLICATIG

paſſum & mortuum eſſe?
M. Quia Chriſtus ſimul Deus &
homo eſt, poreſt ſimul pati & non
pati; mori & non mori. In quan-
tum Deus, non poteſt pati nec mo-
ti; in quantum homo, poteſt u-
trumque. Unde dixi, quèòd cùm
Dens eſſer, homo factus ſit, ut pro
peccatis noſtris ſatisfaceret, tor-
mentum mortis in ſanctiſſima car-
ne ſua ſuſcipiendo: quam utique ſi
homo factus non fuiſſet, ſuſtinere
nequiviſſet.

D. Si ergo Chriſtus patri pro pec-

catis omnium hominum ſarisfecit,
unde fit quòd tot homines damnẽ-
tur: & quare opus eſt nos pro pec-
catis noſtris pœnitentiam facere?
M. Chriſtus quidem pro peccatis
omnium hominum abundéè ſatisfe-
cit, ſed neceſſarium eſt illam ſatis-
factionem à quolibet ſibi in particu-

lari applicari: quod fit per filem „

Sactamenta & bona opera: & hræ-
. ex-

Rer
üürſen
npen
erlhen
uhnn
Wn
An
A
nn
MA
AP
Cechmn
X
N
mln
n
MI

ld

e
eel
mlDe

on hid
Epuiinen

n, en
, A

ult,,
lneer
llin (4
uunigel
dlhee

Cpunone
nlalskect,
nirscnne.
ntihe⸗

amnten
1oe

ne eice
llmnitte
hinpuün
erdn,
ulie⸗

1

Docrk. CHRIST. 25

fertim per pœnitentiam: & ob hanc

tauſam pœnitentiæ ac bonis operi-
bus inſiſtendum eſt, tamerſi Chri-
ſtus pro nobis ſit paſſus ac ſatis fece-
rit. Quapropter & multi damnan-
rur, & inimci Dei manent, ſive
quia fidem recipere recuſarunt, vr
ſudæi, Tureæ, hærerici: ſive quia

Sacramenta ſuſcipere noluerunt, ut

ſunt ij qui baptiſmmum admittere

renuunt, aut confiteri: ſive eriam

qui peccara ſua per pœniteniæ
opera diluere non contendunt, ne-
que divinis præceptis congruenter
vivere proponunt.
D. Velim id mihi aliquo exemplo
declarari.
M. Sume exemplum ab eo, qui
multo labore ac ſudore tantam pe-
cuniæ ſummam lIucratus eſſet, q æ
ad univerſa hujus urbis debita diſ-

ſolvenda ſufficeret, eamque ad niẽ-

ſam darer, diſtribuendam iis om-
nibus &ſolis, qui eius chirographu

36 EzrIIcCATIS

adfertent,. Is certe quantum ex parte
ſua eſſet, pro omnibus ſatisfeciſſer:
quantumvis multi adhuc obærati
remanerent, qui nempe aut ſuper-
bia aut deſidia ſua, aut alio affectu
dutti, dictum chirographum petere,
illud ad menſam afferre, & pecu-
nias accipere noluiſſent.

Explieatis Articali quinti.

D. Supradicta rectè intellexi; ut
autem eriam quintum Articulum
intelligam, qui ſic habet, Deſcen-
dit ad inferos, tertia die reſurrexiv
à mortuis: peto quid ſit Infernus.
M. Infernus eſt infimus & profun-
diſſimus locus totius mundi, id eſt
centrum terræ: ideoque S. Scrip-
tura mulrtis locis Inferno opponit
cœlum, velut locum altiflimum
loco infimo. Ceterùm in illa rerræ
abyſſo quatuor diſtinctæ cavernæ
ſunt, ſeu magna receptacula, unum
damnatorum, quod omnium pro-
fun-

Me
Aln
ie
munſen
Iro
ſipet
hgnk⸗
Eun
pen
an
Ulten
Auen
nn
N,.
Enin

te

hunnere
iſtifeke
Arde
npe uſ
reli
hun Petg
n, & N

lgin,
nteleni,u
Miollmn
R, Nn⸗
de riunni
TMlenn,
Etnn
Nl, Ged
bi
moopt
Aihmum
e
ene
uwdun
in
E

d.

DocTRE CHRIST. 27
fundiſſimum eſt. Sic enim conve-

nit, ut ſuperbi diaboli, & homines

eorum ſequaces ſint in loco profun-
diſſimo, & à paradiſo quàm maximè
fieri poteſt, remoto. In altero recep-
taculo quod paulò altius eſt, ani-
mæ quæ pœnas Purgatorii ſuſtinẽt

detinentur. In tertio verò quod ut-

roque prædiqorum adhuc altius eſt,
ſunt ea r⸗ baptil-

mo decedentium, quæ ignis pœnâ
non torquentur, ſed ſolam pænam
damni, id eſt, viſionis beatificæ pri-
vationem ſuſtinent. In quarta au-
tem, quod tribus præcedentibus
multò ſuperius eſt, degebant olim
animæ Patriarcharum, aliorumque

Sanctorum, qui ante Chriſti adven-

tum obierunt: tametſi enim hæ
ſancæ animæ nullà indiguerint
purgatione, non ante tamen cœle-
ſtem gloriam intrare potuerunt;
quäm Chriſtus morte ſuàâ æternę vi-
t& portas reſeraſſet. Quare in illo
B 7 lo⸗

38 EXxPILIICATIO
loco altiore degebant: qui etiam
limbus Patrum ſive ſinus Abrahæ
vocatur: in quo tãtum abeſt ut pœ-

nam ſuſtinuerint, ut etiam jucunda

quiere perfruétes magno cum gau-

dio adventum Domini expectarint.

Hinc in Evangelio legimus animã
Lazari mendici in ſinum Abrahæ
velut ad quieſcendum delatam eſſe,
ubi à divite Epulone viſa fuit; cum
enim ille in infernalibus flammis
arderer, oculos ſurſum levavir, &
Lazarum in longè altiore loco de-
faen »magnoque gaudio & con-
olatione perfuſum & fructum pa-
tientiæ ſuæ percipientem, con-
ſpexit.
D. Ad quem ergo horum quatuor

locorum Inferni deſcendit Chriſtus

poſt mortem ſuam ?
M. Non eſt dubium, quin deſcen-
derit ad limbum Patrum, eoſque
repente beatos reddiderirt, & ad
cœlorum regnum poſtmodum ſe-
cum

.

ecn

Md
ni e
D
Voron
(luntpr
Minnſet
(rn
Rand
lue
auun⸗
e

NW
me

Wgirin
mine,
ea
ben
3

a
e
eanſte
1

4

artie
e on
bun hirn

Kinitn

gwwan .

lltpeget
lgimn 4
Umun Eek

nldinn

un funm

nlen D

Ainnelod

gucnctan

Audhinn

Men, ℳ

Iunide

hdctitn

ndelen
In, A
leir N
☛
N

Docfk CHRIST. 39

cum deduxerit. In aliis etiam In-
ferni locis ſeiplum ſpectandum
præbuit, territando demones, ue
victorioſus triumphator ; damna-
tos ut ſupremus judex percellendo:
animas verò Purgatorii, ut earum
advoeatus & liberator conſolando.
Sic enim deſcendit Chriſtus ad in-
feros, quemadmodum ſubinde Rex
carcerem ingreditur, ur miſeros in-
viſat, gratiamque quibus viſum

fuerit præſtet.

D. Si Chriſtus jam obierat, & cor-
pus ejus in ſepulchro jacebat, ergo

non integer Chriſtus deſcendir ad

inferos, ſed ſola ejus anima: quo-
modo ergo dicitur Chriſtus ad infe=
ros deſcendiſſe?
M. Tamerſi mors animam Chriſti

à corpore ſeparare potuerit, non

potuit tamen Perſonam divinam
ab ejuſdem Chriſti ſive corpore,
ſive anima ſeparare. Hinc credim“
divinam Perſonam Chrifti unà cum
colp-

—

2–

40 ExPLIICATIO.
corpore in ſepulchro decubuiſſe;
eandemque unà cum anima ad in-
feros deſcendiſſe.
D. Quomodo verificari poteéſt

Chriſtü tertiâ die à mortuis reſur-

rexiſſe, cùm à veſpere diei Veneris,
quando ſepultus fuir, uſque ad no-
ctem, quæ præceſſit diem Domini⸗-
cam, quando reſurrexit, non ſint
duo dies integri;
M. Non dicimus Chriſtũ poſt tres
dies integros à mortuis reſurre xiſſe,
ſed tertio die, qued eſt veriſſimum:
nam in ſepulchro die Veneris fuit,
qui eſt primus dies etk non integer;
deinde die Sabbati ſolido, qui alter
dies cẽſetur; & denique aliqua parte
diei Dominicæ, qui rertius nume-

ratur. Nam dies naturales initium

ducunt à veſpere præcedente, quo
dies à nocte dirimitur:
D. Quare Chriſtus non fuit reſuſ-
citatus ſtatim poſt mortem, ſed tri-
duum expectare voluit?

M. UIs

—— 78

Me

Uen
lert!
Mero
metdyn
Wikhe⸗
Cenin.
tum
Ar
runn
Ali
unn
Uro
nlne
uin
AIn

Wrn
lan⸗
Ruitr

3

10. Docrk. CHRISTrN. 41

n ale M. Ut ſe reverà mortnum eſſe o-⸗
Dun ſtenderet: ideo quippe tamdiu in
. ſepulchro morari voluit, ut ſuffici=
fiai k enter hujus rei veritas prebarerur.
nam Ubi & hoe conſiderandum eſt, quod
deifenn quemadmodum Chriſtus triginta
lmäan rribus aut quatuor annis in mortali
endeni hac vita vixit; ſic quoque mortis
MIIN, dominio triginta tribus, aut quatu-
„rr horis voluerit ſubeſſe: tot enim
litm horæ numerantur, ſi unam horam
imeiſe, diei Veneris, cujus vigeſima terria
WWiümm hora ſepultus fuit, & viginri qua-
Mnnfi, ruor horas Sabbari, & ocο aut no-
mine vem horas diei Dominicæ compu-
Gie remus: fuit enim reſuſcitatus poſt
iltunm mediam noctem ;illuceſcente au⸗-
miumm. rora.
rlain D. Quare de Chriſto dicitur quòd
elnehdh reſurrexerit, de aliis verô defunctis,
ut Lazaro & filio viduæ, quod re-
nit l ſuſcitari ſint;
enNio n. 2. Hujus ratio eſt, quèd Chriſtus
8 exiſtens Filius Dei, ſeipſum reſuſci-

tav.

42 ExFFIICATIO
taverit, id eſt, virtute Divinitatis
ſuæ animam corperi univerit, & ſic
de nove vivere cœperit. Alii verò
mortui, cum ad viram propria vir
ture redire nequiverint, ideo dieitur
quòd ab alio reſuſcitati ſint: uri/in
extremo judicii die omnes nos à
Chriſto reſuſcirabimur.

D. Eſtne aliud inſuper diſerimen N “

inter reſurrectionem Chriſti & ali
orum qui ad vitam redierunt;
M. Hoc diſcrimen eſt, quèòd alii
reſuſcitati ſinr mortales, ideoque

immortalis reſurrexerit, nec amp-
lius mori poſſit.

Seæti Articuli declaratio.

D. Nunc ad ſextũ articulum pro-
Frediamms qui de Chriſti aſcen-
ione agir: ubi primùm ſcire deſide-
10, quàm diu Chriſtus poſt reſurre-
ctionem in terris manierir, & qua
de cauſa?

M. Qua-

loern
Cudr

faligen
im ,
Agn d
Kamn
n undn
ſichu
MWmada

jlini
bet

AAW

en
denuo morituri: Chriſtus autem P

Wernum
mmm/
pug
Emmmi
Gcn
N. I
Uhrnen
(aet,
D

0 Ilo.
undin
lee
eti⸗ U
nan mi
e, e
ilit.
e Ommnesng
nut
Prdlina

enn,
rcl

er de

Onftu m.

nimen

ndie⸗

öllun
CMiti Ae
nlieit⸗
olnd
beil,

du

DocrTR. CHRIST. 43

M. Quadraginta diebus manſit,
uti colligere poſſumus ex numero
dierum, qui à feſto Reſurreétionis
uſque ab feſtum Alcenſionis ejus

decurrunt. Cauſa vero, prepter
70 „ Prop
quam tamdiu in rerris cõmoratus

fuit, eſt, ut multis diverſiſque ap-
paritionibus infallibilis reſurrect-

ionis ſuæ myſterium ſtabilirer:
myſterium illud eſtreliquis diffici-
lius, quod qui credit, in aliis cre-
dedis nullam habet difficultatem.

Siquidem qui reſurrexit, hunc antea
mortuum fuiſſe necefſe eſt: item

mortuum, jam ante naſci oportuit.
— 2 . . . . —
Atque ita qui Chriſti reſurrectioni

aſſentitur, haud ſe difficilem in cre-
denda ejus morte ac nativitate præ-
bebit. Inſuper cum corpori glori-
oſe manſioterreſtris non conveniat,
ſed cœleſtis, ideo qui credit reſur-
rectionem Salvatoris, ejus etiam in
cœlos aſcenſionem nullo negotio
credet.

= D. Qus

44 EXPLIICATIO
D. Qua de cauſa tribuitur Chriſto,
quòd aſcenderit ad cœlos, & de e-
jus ſanctiſſima Matre dicitur quèòd
aſſumpta ſit, non verò quòd aſcen-
derit? ,Y
M. Hujus facilis eſt cauſa, quia
Chriſtus, ut Deus & homo, virtu-
te proprià cœlos penetravit, uri e-
ziam virtute proprià reſurrexit:
Marer autem ejus, quia creatura e-
rat (etſi omnium digniſſima) non
proprià, ſed Spirirs ſancti virtute
reſuſcitata fuit, & ad coœlum aſſũ⸗
pra. L
D. Quid ſignificant illa verba: ſe-
der ab dexteram DeiPatris omnipo-
tentis ?
M. Cave imagineris tibi, Patrem

à ſiniſtris Filii conſidere: aut Patrẽ
in medio conſiſtere, à ſiniſtris verò

Spiritum ſanctum, corporearum
rerum mere, conſtirurum eſſe;
Quoniam uti Pater, ſic & Filius,
quantu ad Divinitaté ſuam, & Spi-
ritus

Aknann
Vttenrun
Eitis e
Uunen
ummn
achlug
R
ſule
mchni
luumn
tüßfn
entite
. Son ſen
Wn
mn gr
N en

a
(r

.

mn l
(nd

1

ale e

unn den

Vend N8

lte

no,N,
Neturit i
I Eellnen
gennle
llin N
i in

Un cd

lertee
Monnn

dibenen
n unn,
Alnlrurt
Mnunun
lun e
XT
lunpt.

S

DoCTR. CHRIST. 45

ritus ſanctus ubique ſunt: nec dici
poteſt eorum unus à dextris, alrer à
ſiniſtris propriè loquendo exiſtere.
Stare ergo à dextris in hoc articulo

tantundem eſt atque in æquali

celſitudine, gloria ac majeſtate ver-
ſari: nam qui alreri à latere ſedet,
non ſedet altiore nec humiliore loco

quaàm ille. l«] Quò verò hic loquendi
modus meliùs intelligatur, aut

Seriprura in Pſalmotog. qui incipit,
Dixit Dominus, nũc Filiũ à dextris
Patris ſedere, nũe verèò Patrẽ à dex-
tris Filii: utique ſigniſicans eos pa-
ris eminetiæ eſſe, ut jam diximus:
adeo ut quemadmodum Chriſtus
cœlos aſcendes, ante omnes Choros
Angelorum, & ſanctarum animarũ

cœtum, quem eò ſecum traduxit;,
locum occupavjt, thronumque

gloriæ Altiſumi attigit; ſic erian
ibid-
(«) Greger Naz. or 35 quæ eſt de
Nativ. Dominie Amor. ep. . aa Es⸗
cleſ. Verceckd.

—

46 EgPLICATIC
ibidem ſubſtitit, neque ſupra
Patrem conſcendit, nec infra Patrẽ
conſedit: ſed ad Patris latus ut ſic
dicam, Sedet, ut qui parem cum
eo gloriã maieſtaremque poſſideat.
D. Quandoquidem Chriſtus Deus

& homo eſt, velim ſcire num ad

dexteram Patris, ſolum in quant-
um Deus eſt, an veròetiam in quant-
um hemo.
M. Chriſtus in quantum Deus, eſt
æqualis ſuo Patri; & quantum ho-

mo eſt minor patre: nihjlominus

quia Deus & homo non ſunt duo
Chriſti, nec duæ perſonæ, ſed tantũ
unus Chriſtus, unaque perſona,

Propterta dicimus Chriſtum, Deum
& hominem ‚ſedere ad dexteram
Dei Patris: & ſic humanitas Domi-

ni noſtri, id eſt, corpus ejus &
anima, ſedet in throno divino, ad
dexteram Dei Patris, non ex dig-
nirate propria, ſed quia cum perſena
veri & naturalis Filii Dei unira eſt.

D.

Meyn
eihn
Mulmün
(aahen
Anode
rſih/
ulnie
alee
mi
A
lpt,
aunte
imr
lhn,
ulinn
nn
Uene
nlud

gin
1

int

l

t, Nergne,
laüke

nelan

iin
fle ll
Chrikue
ſit nn 4
dtnin Nun
kinnnnn

nnelg

cuunlinho.
Whomm

0 N d

lna lin
e oelnn
lumbDeun
Enn
mmmmadoni
Gu eu
Ci 4
IAH
onngene
Dau

DocrR. CHRIST. 47

p. Hoc ipſum quæſo ut mihi in
aliqua ſimilitudine proponas.
M. Accipe ſimilitudinem à purpura.
Quando Rex eiâ indur“ in regali ſo-
lio reſider, & omnes Imperi Prin-
cipes humiliori loco ſedent, Pur-
pura Regis excelſiore in loeo eſt D
quam iſti Principes; ſcilicet in ip-
ſomer ſolio regali: quod ita fit, non
quaſi purpura æqualis dignitatis
cum Rege ſix, ſed quia cum Rege,
tanquam veſtis ejus unita eſt. Sic
quoque ſedet quidem corpus & an-
ima Chriſti ſupra omnes Cherubi-
nos& Seraphinos in ipſiuſmer divi-
nitatis threno, verum non proprez
dignirarem narturæ, ſed propter
unionem eum Divinitate, eamque
multo ardiorem, quàm purpuræ cũ
Rege, nimirum per unjonem per-
ſonalem, ut dictum eſt.

Articuli ſeptimi declaratio

D.Inde venturus eſt iudicare vivos
&

48⁸ ExXxBLICATLO Den

mortuos. Quandenam Adventus ynnem
ille Domini noſtri fier, ſe genel
M. Erit in fine mundi adventus ulnnen
. ille. (½) Quare ſcias velim, mundůũ umllin
hunc aliquando fniendum, & unm
omnino deſtruendum eſſe quodam cu
ignis diluvio, quo omnia quæ in DAKnm
terris ſunt conflagrabunt: neque mumir
deinceps dies aut nox erit, neque an
matrimonia, mercatura;, aut ullæ
res aliæ quas modo videmus. Er a
tunc in ultimo mundi die (qui quãà ind
vicinus aut remotus ſit nemo no- Rp
vit) deſcender Chriſtus de cœlo ur m
generale iudiciũ inſtituar. Er verba 7
illa, Inde venturus eſt,; monent
ne credamus cuiquã, qui ſe Chriſtũ 1
eſſe iactiter, & nos decipere conten- Ili ur
dat, uti ſub fſinem mundi Antichri a
ſtus facturus eſt: nam verus Chri- ne
ſtus ex deſerto non venier, nec à mn
loco in ognito ſed à ſummo cœlo
deſcẽdet cum tanta gloria & maje- iiner
ſtate

C.) Matt. 24. i2,. Pet. 3. 12

4

den Doocr CHNIST 429
de ſtate, ut nemo dubitare poſſit an ſit
nmi ipſe: quemadmodum fol cum tan-
unind to lumine in ortu ſuo prorumpit, ut
Indi nemo dubitare queat num ſol ille ſit
etn Aan non.
1en D. Quare dicitur judicaturus vi-
nein vos mortuos „ nonne tunc om-
mn nes mortui erunt, & à morte reſuſ-
eit, e cirabuntur ²
,I M. Per vives & mortuos accipi
lm h poſſunt boni, qui ſpiritualiter per
eiq gratiam Dei vivunt, & mali, qui
Mad per peceatum ſpiritualiter funt
huhrechn mortui. Ceterùm etiam verum eſt
fnu hrnt deſcenſurum Chriſtum, ad judican-
AInmn dum vivos & mortuos corperaliter.
Nlechnfi Nanrin illo die multi erunt mortui;
emmn. & multi quoque vivi invenientur;
ANi Se quidam eorum adoleſcentuli &
nI minores pueri, qui tamen uno mo⸗
nine mento omnes morientur, ur debitũ
nmu naturæ perſolvant, & ſtatim reſuſ-
Wnn citabuntur, (4)

4
ℳ7

£

(a) Aug. Ciy. l. 20, 6, 22

50 EXFPLICATIO

D. Frequenter audivi, eum qui
moritur in peccato mortali ſtatim

ad infernum deſeendere; eum

qui in gratia Dei „vel ad Purgato-

zium tendere vel ad Cælum
modo ergo judicandi ſunt: ſi
tia jam eſt lara?

verè,

„quo-
ſentẽ⸗

M. In cujuſque hominis morte,

particulare judicium ſuper

anima

ex corpore tum decedente inſtitui-
tur: ſed poſt exrremum mundi di-
erynm generale judicium inſtiruetur
fuper toto mundo, idꝗue multis de
cauſis. Primò propter honorem Dei:

multi enim videntes felic

itatem

impiorum, & tribulationem malo-

&Srum, judicant mundum non

rectè 3

Deo acdhminiſtrari, ſed tune elariſſi-

mè patebir Deum vidiſſe om
annotaſſe, juſtoque judicio

nia &

impiis

temporariam felicitatem indulſiſſe,
ut levia quædam corum bona opera
remunseraretur, aternam poſtmodũ
ponam ob peccata mortali

a illis, D

inflie⸗ 3

l .

Kdrs
nnühe

uNril

Rpneun
unnenu

ſe ptrve

W.
kaln

7 4 6
e DoCTR. CHRIST. Fr

ineg inflidurus E diverſo verò bonos

ni temporalibus pœnis exercuiſſe,
Mntn tum ut illos ob venialia peccata ca-
a ſtigaret; tum verè ut illis ſuppedi-
ln taret materiam patientiæ ac meriti,
lun lan quos poſtmodum propter bona o-
. pera infiniro gloriæ theſauro ſit
n I donaturus.
Im Secundè propter honorem Chri-
Aneifn ſti, qui cum injuſté damnatus ſit,
Inmnnc S& aà pancis ut par erat agnirus &
NENw honoratus; rationi conſentaneum
Nemu eſt diem conſtitui, in quo totus
hu mundus, ſive coactèé ſive ſpontaneè,
inmo eum ur Regem ac Dominum uni-
en verſorum agnolceret ac honorarer.
nu A Tertiò propter gloriam Sancto-
Imim rum, ur omnes videant quantope-
hemt re Deus illes honorer, qui mundi
itcbin tyrannidem perſecutioneſque ſu-
ind ſtinuerunt.
naoe Quartè ad confuſionem ſuperbo=
andn rum hoſtium Dei
UÿI Onintô, ut corpus & anima ſimul
4 C 32 ſen⸗

52 ExPLICATIO

ſententiam ſuam, ſive beatitudinis
ſve damnationis accipiant.

Articuli octavi declaratio.

D. Articulus octavus eſt, Crede
in Spiritum ſanctum. Quid ſibi
vult, Spiritus ſanctus ²

M. Hic declaratur tertia perſona
ſanctifſimæ Trinitatis, uti in primo.

articulo prima, & in ſecundo ſe-
cunda perſona eſt declarata. Nam
Spiritus ſanctus nec Pater eſt, nec
Filius, ſed tertia perſona à Patre
Filioque procedens; verus Deus

cum Patre & Filio; imo idem Deus,

quippe qui eandem quæ in Patre &
Filio eſt, Divinitatem haber.
D. Idipſum aliquàâ mihi ſimilitu-
dine oſtende. H
M. Res divinæ per exempla re-
rum creatarum, & præſertim ma-

terialinm perfectè oſtendi non poſ-
ſunt: nihilominus ſimilitudinem
lacus accipe. Nam lacus à flumine
pro⸗

r
,wa
Eler
lel
Podnn

wit
Ist
lini
unin
1,
1 d
i

e

1 2
lueß ,(
1 C4

mtiunſn
inuinhnn
Lnhanctt
uu. N.
uene r
NenX
6; Nenu De
mlner
leit el
hlle
Wnlin

unt
aknnn.
NNNH
hnnhnke
erlan

DocTR. CHRIST. 53

Sedit, uti flumen à fonte: quæ tria
licet diverſa ſint, una tamen ſunt
aqua: ſic & Pater æternus ut fons,
producit Filium tanquam flumen;
denique Pater & Filius ut fons ac
flumen Spiritum ſanctum produ-
cunt, ut lacum aliquem: & nihil-
ominus Pater & Filius & Spiritus
ſanctus non tres Dei ſunt, ſed unus
Deus.
D. Quare tertia perſona in ſanctiſ⸗
ſima Trinitate Spiritus ſanctus vo-
catur? nonne etiam omnes Angeli,

& animæ beatæ ſancti ſpiritus funte

M. Deus per excellentiam vocaturx
Spiritus ſanctus, ides quia ſummus
ſpiritus eſt, ſummeque ſanctus, &
omnis creati ſpiritus, omniſque
ſanctitatis origo. Quemadmodum

licet multi inter homines ſint, qui

patres ſunt, & ſancti, ſive ex vi
officii, ſive ob vitæ integritatem
ut multi boni Epiſcopi, Presbyteris
& Religioſi; nihilominus neme

*

5 4 7 EXeELICATIO
Pater ſa nctus vocatur, niſi Summus
Pontifex: quia i d ei per excellentia
convenit, tanquam omnium ſupre-

mo, & qui ſicurt officii dignitate,

ſic & vitæ ſanctitate omnes antecel-
lere debet, tamquam qui perſonam
Chriſti nobis repræſenter.
D. Quod ſi nomen Spiritus ſandti
convenit Deo per excellentiam,
quare tertiæ dumtaxat perſonæ tri-

buitur ? nênne etiam Pater & Filius

Spirirus ſuht, & ſancti per excel-

lentiam?
M. Omnino ſunt: Verùm cùm
prima perſona proprium nomen
habeat, nempe Patris, & ſecunda
perſona proprium, nempe Filii,
ideo hoc nomen commune, tertiæ
perſonæ ceſſit, quo ab aliis duabus
diſcernererur, Inſuper ſcire debes,

cùm tertia perſona Spiritus-ſanctus

vocatur, duas illas voculas unum

nomen efficere, ſicut unus idemque

homo Ioannes-Petrus dicitur: quæ
⸗ con-⸗

eun

ocr
Vrdavnn
aen en
ulunke⸗
W
Meße
nine

4
M
.
ir,

4

P
F

unhn
kenlc,
lin
ſw

Pumlng

leiH

NOTI
Miide
slen
ipeum
Prraklre
delleninn
etnen
eielir
Re

Nan al
ſun Wn
KKang,
efli,
nm,vene
Palitluhe
ſie ,
An
dlun wr
nrre
N

tonjuncta unum nomen deſignant,
tametſi diviſim duo nomina pro-
pria ſint loannes & Petrus.
D. Quare Spiritus ſanctus in co-
lumbæ Specie depingitur, præſer-
tim ſupra Chriſti ejuſque Matris

effigiem?

M. Nequaquam hic cogitandum
eſt „ Spiritum ſanctum corpus
habere, aut corporalibus oculis
videri poſſe ſed ideo ſic depingitur,
ut illius effectus explicentur, quos
in hominibus operatur. Er quia co-

lumba ſimplex, pura, zeloſa &

fœcunda eſt, ideo ſupra Chriſtum
ac Divam Virginem pingirur,
ut Chriſtum ac D Virginem om-
nibus donis ac gratiis Spiritus ſancti
repletos fuiſſe intelligamus; & præ⸗
ſertim ſanctà ſimplicitate, puritate,
animarum zelo, ac ſpiriruali fecun-
ditate, quibus infinitos filios, nimi-
rum ſideles omnes acquiſivere
D. Quare ſuper Apoſtolos Spiritus
C4. ſanct=

DocrkE CHRIST. 75

56 ExXPLICATIOG

ſanctus in ſpecie ignearum lingua-
rum pictus collocatur?
M. Quia Spiritus ſanctus, decimo
poſt Aſcenſionem Chriſti die in A-
poſtolos deſcendit, eoſque omni
ſcientia charitate ac eloquentia ad-
implevit, eoſque qualibet lingua
loqui poſſe dedit, ur fidem prædi-
cando in univerſo mundo diſſemi-
narent. Et in ſignum horum admi-
randorum effectuum, hæ illis lin-
guæ apparuere. Nam lumen ignis
hujus ſcientiam ſignificat, ardor
charitatem, & Ilinguæ figura, elo-
quentiam. Quod quidẽ cum unum
ex maximis beneficiis ſit, quæ Deus
Eceleſiæ præſtitit, idcirco magnũ
illud feſtum, quod Pentecoſtes vel

Spirits ſancti dicitur, quotannis -⸗

git Eccleſia.

Declaratis Articuli veni.

D. Quid nono articulo deſigna-⸗ i

tur: Sanctam Eccleſiam Catholica,
Sanct⸗

i
(n .

Alnt
Mia
en del
“ D
übnn
W
zen
umme,
inh⸗

luchie
Miter
lſe⸗ G
Pgenini
lde
ithn inl

th elir.

haunaan

leleli.
lmnmeg

Uken
deſn,4
Vamrunnn
lehen
in nnd

1.

Medese

gnand,

.

l

DoerR. CärsrYT. 52

Sanéctorum communionem?

M. Incipit hic altera pars Symbo-

li Apoſtolici: nam prima de Deo

agit;, altera verò de Eccleſia tam-
quam Dei Sponſa. Et quemadmodũ
in Deo Divinitatem & tres perſonas
credimus: ita quoque de Eccleſia;
eam unam eſſe credimus, quod que
tria præcipua bona habeat, quorum
primum ad animam perrinet, nem-
pe remiſtio peccatorum; alterum
ad corpus, ſcilicet Reſurrectio carnis:
tertium ad animam & corpus ſimul
nempe vita æterna, ut in ſequen-
tibus articulis videbimus.
D. Hunc quæſo articulum verbo-
tenus mihi explica: & primèò quid
ſit Eccleſia.
M. Eceleſia eſt quædam convoca-
tio & congregatio hominum bap-
tizatorum, qui eandem fidem &

legem Chriſti, ſub Romani Ponti-

ſicis obedientia profitentur. Vocatur

autem convocatio, quiaznon naſci-

C 5 mur

leen

5* EXPLIICATIC
mur Chriſtiani, quemadmodũ naſci- uk
mur Belgæ, Itali vel Franci, aut al- di
terius cujuſ liber nationis; ſed à Deo lät
vocamur, & in hanc con gregationẽ ktan
n Ct

per Baptiſmü, qui tamquà janua
Eccleſiæ eſt, ingredimur. Neque iN

verò ſolus Baptiſmus ſufficit ut Alnin
. endeccn
ſimus in Eccleſia, ſed opus eſt cre- hil
dere, & fidem Chriſti ac legem e- Ne
uti,

jus profiteri, ſicut illam Paſtores ac
Prædicatores Eccleſiæ proponunt.
Sed ne hoc adhuc ſatis eſt, iſi eti MW
am obedientiæ Romani Pontificis
tanquam Chriſti Vicarii, nos ſub
jiciamus, hoc eſt, illum pro ſupre⸗-
mo capite, Chriſti locum tenente „CGu
agnoſcamus & habeamus. 41 ne
D. Quemadmoduũ Eccleſia con- En r
gregationem hominum ſignifioat, bſ
quare fabricas illas in quibus divi- A
na Officia peraguntur Eccleſias vo- raln
camus? unn
M. Quia fideles, qui vera Eccle- eui
ſia ſunt in illis fabricis congregatur halt
S ut

6

Aum

lene

Uelbes
ini “

ru

nlii,
. N
ſlien
ine NN
llar leen
nninet
eponn.
ule.
Nn Nunte

lil N H
nmmi

NN enent
ui
n
nn gn
Le une

dl enb
Pingetl

l

nlhi .

.

DecrX. CRRIST. §S

ut exercitia Chriſtiana ibidem trae-
rent, ideo etiam fabricæ illæ Eccle-
ſiæ dicürur; præſertim quando di-
vino cultui dedicaraæ & conlecratæ
ſunt Cæterùm nos in iſte Symboli
articulo non loquimur de eccleſiis
ex ſaxo lignoque fabricatis, ſed de
viva Eccleſia hoc eſt, fidelibus bap-
tizatis, & ſub obedienria Romani

Pontificis, ut dictum eſt, viventi-

us.
D. Quare dicitur, Eccleſia,
non Eccleſiæ, cum multæ a e
in diverſis mundi partibus inveni-
antur.?
M. Quia nõ niſi una Eccleſia eſt,
deles omnes totius mundi com-
plectens; non eos tantùm qui jam 3
vivunt, ſed omnes quotquot à mũ-
di principio fuerunt&uſque ad ejuſ-
em conſummationem futuri ſunt.
Et ideo non ſolum una, ſed etia Ca-
tholica, hoc eſt, univerſalis voca-
tur, ad quamliber mundi plagam,
. C⁶ 8&

66 EXPLICATIO.
& ad omne tempus ſe extendit

D. Quare Eccleſia hæc una dici-

zur, cum tantam hominum multitu⸗
dinem complectarur?
M. Ina vocatur, quia unum ha-
bet caput, ſcilicet Chriſtum', & il-
Iius loco hic in terris Romanũ Pon-
tificem: & quia uno ſpiritu vegeta-
tur, & unam eandemque legé ha-
ber, quemadmodũ Regnum ali-
quod dicitur unum, quod Regem
duntaxat unum unamque legẽ ha-
beat, tamerſi in eo multæ provin-
ciæ, oppida, ac pagi inveniatur.
D. Quamebré hæc Eccleſia ſan-
Ga vocatur, cùm tamen perplures
in ea ſcelerati exiſtant ?
M. Tribus potiſſimùm de cauſis
Sancta vocatur. Primò, quia Caput

ejus, Chriſtus, eſt ſanctiſſimum:

quemadmodum qui formoſâ eſt fa⸗
cie ſormoſus dicitur, licet diſtor-
tum digitum, aut maculam ſive in
pectore, ſive in humero habeat.
Secun⸗

Mn
Eendd,

Uülun
Ppnemrhd
Immmug
UAtuden.
Hemt
Uench
Geirſnel
rtuinnn
nneßann
ne
ANINNN
Klnln

unenſe

1El
len

W

kaone

ller
l

A
gH
1
ulnn
iin i
nkidh.
d Een
Nenn.
liern
ekge.
e n
nrtzunn.
lallk.
Npplt⸗

cls
Kindmn
Ddiümm.
Gae4
te W.
Aun N
olche

dit .

DoeErTR. CHRIST. 61

Secundò, quia Fideles omnes
ſancti ſunt per fidem ejuſque proſeſ-
ſionem: habent enim fidem veriſ-
ſimam atque divinam, profitentur

Sacramenta ſanctiſſima, legemque

juſtiſſimam, quæ non niſi bona præ-
cipiat, & prohibeat mala.
Tertiò, quia quidam in Eccleſia
reverà ſancti ſunt, non ſolùm reſpe
Gtu fidei ac profeſſionis ſuæ, ſed eti-
am reſpectu virtutis ac integritatis
merum: ſicut è contrario nullus Ju-
dæorum, Turcarum, Hæreticorum
& ſimilium ſectariorũ extra Eccle-
ſiam exiſtentium reverà Sactus eſſe

poteſt.

D. Quid ſignificat, Communio
Sanctorum?
M. Hoc ſignificat corpus Eccle-
ſiæ eo modo unitum eſſe, ut ſi quid

bonihabeat unum membrorum, id

omnibus reliquis comunicetur. ()
Hinc quantumvis in femotiſſimis
C 7 qui⸗
(2) Pſal. S, 63. Rom. 12. f.

7

62 ExPIICATIO
quidam regionibus degant, nobisq;

igneri fint, nihilominus Miſſæ ſa-

crificiis, precibus, divinis Officiis,
aliiſque id genus bonis eorum ope-
ribus communicamus iiſque juva-
mur. Ert hæc communio non ſo-
lum in terris eſt, ſed etiam eadem
jam dicta pia opera animabus in
Purgatorio exiſtentibus in primis
proſunt: uti quoque orationes in
cælo degentium tam nobis, quàm
ani mabus jam dictis utiles ſunt, at-
que proficuæ. L

D. Si hoc ita eſt, ſupervacaneum

erit pro aliquo in particulari orare,
aut pro hac aut illa anima in Pur-

gatorio exiſtente ſacrificium Miſſæ

offerre, quando bona opera omnia
communia ſunt.
M. Non eſt ita: rametſi enim ſa-
criſicia Miſſæ, orationes, aliaque
bona opera ſuo modo communia
ſint, tamen illis magis preſunt,
pro quibus particulariter offerun-
tur, & applicantur. D. Quid

en
Cce
IIs Mne
id e
Il Mee

g

ncbo,
utens

IK,

Drinen

DIn!

Uuni ene

(WN
Uhhe
An
enkael
elut
N
hne
(Uanur
ue

KN,

Gninz⸗
Mannn

nymt.

nn
d .

in N

nronei,

Ge, ir

elma.

Dhunen
nuie

IAl.
Hun l

Eünu

lenn.
1,A
Cnmnit
gaſe
n

DocrTR. CHRIST. 63
D. Quid de excommunicatis dice-
mus ?* anne &illi bonorum operũ à
fidelibꝰ præſtirorũ Participes fiunt?
M, Ideo excommunicati dicun-
tur, quia Sanctorum communione

ſunt deſtituti, ramiſque ab arbore,
aut membris à corpore reſectis ſi-
miles, quæ humore per alios ra-

mos vel membra unita ſe ſpargente

privantur. Et hinc colligas licer

quanti facienda ſit Excommunica-
tio. Non enim poteſt Deum ha-
bere patrem, qui Eccleſiam nolue-
rit habere matrem. (a)
D. Suntne ergo excomunicati
extra Eccleſiam, perinde ac Judæi,

aliique Infideles *

M. Sunt omnino: cum hoc tamẽ
diſerimine quèd Judæi & Turcæ
ſint extra Eccleſiam, eò quèd nun-
uam eam per Baptiſmum ingreſſi

ſint. (?) Hæretici, qui Baptiſmum

pere-
(a) Cypr. de unit. Eccl. (5) Hier. in
c. 3. Ag Tit.

64 ExPLICATIG

perceperunr, extra eam ſunt, eò
quèd fidem deſeruerint & ſponte ab
ea egreſſi, facti ſint fugitivi: quam-
obrem variis eos poenis Eccleſia co-
git, ut ad verã fidem redeant; ſicut
paſtor ovem profugam, ut ad ovile
redear, pedo compellit. Verùm
excommunicati qui baptiſmum
& fidẽ habent, in eam ſunt ingreſſi,
& non ſua ſponte, ſed per vim ab
ea proſcribuntur: quemadmodum
paſtor ovem ſcabioſam ab ovili ar-

cet, & lupis in prædam dimittit.
Non tamen Eccleſia ea mente ejicit

excommunicatos, ut perpetuèò fo-
ris maneant, ſed ut ſuper inobedi-
entia ſua conterantur, eoque modo

humiliati, ad Eccleſiam perant ad-

mitti, ſinui materno Sanctorumqꝗ;
communion'i reſtitui.

Articuli decimi declaratio,
D. Quid eſt, Remiſſio peccato-

tum, quæ decimo Symboli articn.
10

Der
ondordn
1 Hef
radin
lrimenin
onmeAn
i0nine⸗
Paraki
Uundac
an
ſulclun

ł Ml

inr

guneen
Ueſhen
ecrin
Dka⸗
Murunn
anmn
ren
Uh

ſhn

eß .
a DoErTR. CuISsT, 6)y„
enie lo continetur.?
D M. Hoc primum eſt trium illorũ
HZ principalium bonorũ, quæ in Eccle-
nakin, ſia inveniunrur. Unde ſciendum eſt,
, omnes homines naſci peccatores;
en Dei inimicos ‚ſemper de malo in
in Peius prolabi, quoaduſque per gra-
ninis riam Dei aboleantur corum peccats
Ahr & in Dei amicos ac filios denuo aſ-

nin ciſcantur. Quæ gratia nuſquam, ni-
Gonl . ſi in Eceleſia reperitur, in qua vera
Aämmt ſunt Sàcramẽta, & Præſertim Bap-
HWMZ tiſmus ac Pœnitentia;, quibus tan-
Rnt. duam eœleſtibus medicinis homi-
irhe, es ab omnibus animæ morbis, id
Penh eſt, peccatis liberantur, (a)
Räd . D. Paulèò dilucidius mihi expla-
e na, quantum bonũ at remiſſio pec-
cCcatorum.
M. Non eſt in mundo majus ma-
lum peccato non ſolùm quia ex ip-
Nn ſo univerſa ram hujus vitræ, quàm
le. alterius mala naſcuntur, ſed etiam
quia

(“) 40 Tit. 3. .

66 ExrLICATIO
quia facit hominem inimicum Dei:
quid enim pejus dici queat, quam
illius inimieum eſſe; qui quidquid
vult facit, & cui nemo poreſt reſi-
ſterxe. Quis illum, cui Deus infen-
ſus eſt, poteſt defendere? Contra

autem non poreſt in hac vita majus
bonũ dari, quàm eſſe in gratia Dei;

quis enim nocere poteſt illi, quem
Deus defendit, in cujus peteſtate
ſunt omnia? Breviter, noſti in rebꝰ
corposalibus maximè vitam æſti-
mari, quia ipſa omnium aliorũ bo-
norum eſt fundamentum: ſcis etiã
omniu maximè timeri mortẽ, quia
vitæ è diametro pponitur. Cùm i-
gitur peccatũ ſit ſpiritualis animæ

mors, remiſſis autem peccati ejus-

dem ſpiritualis vita; facillimè col.
ligere poteris quantum bonum in
Eccleſia percipiatur, in qua ſola re-
miſſio peccatorũ invenitur.

Articuli undecimi declara io.

D. Quid

7

Dder
5—
UInd R
Iu
Ie
Alehnm

Hp

emmnna

Rpaat
i

le,

nint/

Anna

Mden
ſudmul
An ni⸗
uni ne
W
,N

D ,0

Ns,H .
n . Quid articulo undecimo, per
GA Carnis reſurrectionem ſigniſica-
l tur? l
eri M Hoc eſt alterũ prineipale Ec-
u “ cleſiæ bonum, quòd nimirum in ex-
Ainne tremi judicii die, omnes illi quibus
inae remiſſio peccatorum collata fuerit,
en evwilcent . .
e. D An non & alii reviviſcent, qui
W extra Eccleſiam ſunt aut remiſlio-
d nem peccatorum non fuerunt aſſe-
na cuti?
MKR M. Quantum ad vitam naturale
a attinet, certum eſt omnes ad eam
en redturos, ſive boni ſint, ſive ma-
Qni Ii, (A) nihilominus cùm reſurrectie
ng malorum eo fine inſtituta ſit, ut pœ-
s, nis plectantur æternis, non aurem
Und ut bono aliquo fruantur, ideo hæe
mi, eorü vita jugis mors potius, quam
in vera vita vocatur. Eé ideo vera re-
ſurrectio, ſcilicer ad vitam bea-
u tam, non erit niſi bonorum, qui à
ec⸗
U (s) 1. Cor. I. 71. 4

Decrk, CHRIST, 87

68 ExOYLICATIO

pecceato invenientur immunes.
D. Dic mihi quæſo, num eadem
illa corpora quæ nunc habemus re-
ſurgent, an verò alia his ſimilia?
M. Non eſt dubium, quin eade
ipſa, quæ nüc habemus reſurgent.
Nam vera reſurrectio non eſſer, ſi
nõ reſurgeret idipſum quod cecidit,
nec ad vitam rediret idipſum quod
mortuũ fuit. Adhec reſurrectio cor-
poris ideo fiet, ut corpus noſtrũ ſive
præmii, ſive pœnæ particeps red-
datur, quemadmodum ſiyve boni o-
peris, ſive peccati particeps fuit: i-

raque necefſarium eſt idem corpus
eſſe: quoniam aliud nec pœnã nec

præmium mereretur.

D. Quomodo poſſibile eſt exu-

ſtum corpus, & cujus cineres aur

vento abrepti, aut in flumen pro-

jecti ſunt, reviviſcere?
M. Propterea in principio Sym-
boli dictum fuit, Deum omnipotẽ-
tem eſſe, quia ea efficere poteſt;,
quæ

ME
cs in

cadcd

minchen
lchocheren
deenkim
ummue
Es
Arddie
Undnein

/.
ae

Wßh
Lerne n
Noride
Peonn
ienn

(

tinp DocrR. CHRIST. 69
eH quæ hobis impoſſibilia vidétur ()
nno Verùm ſi conſideres Deum cœlum;
AA terram; ex nihilo condidiſſe, haud
lllti difficulter credes, illum hoc ad pri-
n ge, orem ſtarum poſſe reducere, quod
iee, etiam in favillas redactum eſt.
Ie D. Quæſo dic mihi, num viri ad
ngulgi eſſe viri, & fœminæ ad eſſe fœminæ
iine redituræ ſint: an verò omnes idem
nyn, eſſe, eandemque formam ſint habi-
Snſihe turi ? =
eAI M. Neceſſarfium eſt credere, vi-
ſedong. Tos ad eſſe viri, & fœminas ad eſſe
efis fæminzæ redituras: (5) quia alias
non eſſent eadem corpora quæ eräat
Nenie. Prius; jam verò dixi eadem corpora
reſurrectura. Et quamvis in altera
NN vita neque generatio filiorum, ne-
que conjuges futuri ſint, nihilomi-

inp Dus diſtinctio ſexuum erit, ut qui-
Nelergegee . . . .
1 Uiber prepriarum virtutum præmio
kruatur; quas in ſexu fuo exercuit.

n

(a) Aug. de Civit. l. 22. 6, 3s0.
(*) Aug. ibid. 6. 17.

70 ExPIICATIO9

Et quemadmodum in cælo elegans
ſpctaculum erit intueri gloriã Mar-
tyrum ac Confeſſorum, ſic quoque
nen minus erit elegans glor iã Vir-
ginum, elegantiſſimum verò glori-
am ſanctiſſimæ Dei Matris videre.
D. Perge porrò mihi dicere, in

qua ætate & ſtatura reſurgemus,

cùm alii in pueritia, alii in juventu-
te, alii in ſenectute decedant?
M. Ounnes reſurgemus in illa æ-

tate ac ſtatura, qua habueram, aut

habituri eramus in trigeſimo tertio
aut quarto ætatis noſtræ anno, in
quo Chriſtus reſurrexit. (a) Quare
pueri reſurgent in ea magnitudine,
quam fſi ad trigeſimum terrium æta-

tis ſuæ annum pertigiſſent, habitu-

ri fuiſſent: & ſenes in flore ætatis
ſuæ reſurgent, quo fruebantur, cùm
rriginta trium eſſent annorum, Si
quis verò in hac vita cæcus, claud“,
nanus, aut alio modo deformis fu-

erit, is ſanus, omnique perfectione

(a) Aug. thid. c. 1, præ⸗

Rer

AKrntein
ilmnoen
1Nelrech
Nopnmh
iednen
alin
Ue
m
MWn.
Drn
unn
elauti⸗
rle Ne
un An
fluß
ire
N ,
mn

ate

2
n
uianden

nn

l.
7

Docrk. CHRIST. 71
præditus reſurger, quia Dei perfe-
cCta ſunt opera (Deut. 32.) Ideoque
H in Reſurrectione (quod opus eſt illi
line, proprium) vitia ac defectus omnes
R— naturæ emendaoit.
i 4 Articuli duodecimi declaratio.
i p. Quid ultimus articulus deſig-
ii⸗ nar: Vitam æternam Amen. ,
1 M. Hic perfectam, plenamq; a-
. uln nimæ & corporis felicitatem ſig-
Wunia. nifcat: id eſt, ſumum bonum ac fi-
unmhe nem ultimum, quem ex co, quòd
mmen in Ecclefia ſimus, aquirimus.
ee D. Dic mihi in particulari, quæ-
// nam bona ſint in vita æterna.
knncr, M. Myſterium hoc ex ſimilitudi-
Nina. ne à rebus hujus vite petita, tibi de-
Nu clarabo. Noſti in hac vita corpus ſa-
i num, elegans, agile ac robuſtũ de-
Sd ſiderari: irem animam ſapientem;
WO prudenté ac doctã, quad intellectũ
Gd artiner: & quantum ad voluntaté,
ANm, omni virtute ornatã. Inſuper deſi-
epee. derantut bons extertiora, ut ſunt di-
7 k VI⸗

4
4

72 ExPLICATIO en

vitiæ, honores, porentia, volup⸗ Humnn
nates. Porro in vita aterna, hoc cor- (jdlnb
pus quoad ſanitatem erit immorta- mmunmneßl
le & impaſſibile: (a? id eſt, nihil ei Miingli
noxium eſſe poteſt. Quoad pulchri- Yllyie
tudinem, erit clarum & ſplendidũ ſiiufin
inſtar ſolis: quoad agilitatem, ran- NMam
ta celerirate erit præditum, ut in Wünc
momento ab una mũdi extremitate llfin

ad altera movere ſe poſſit, & à ter- Eemuun,

Mnn

ra in cœlum uſque citra ullam defa- u
rigationem confcdere. Quoad ro-
bur tale erit ut ſine cibo, poru, ac n
ſomno aut quiere ſpiritui vacare ilnnemn
poſſit in omnibus quæ ei neceſſaria chniche
erunt, neque ulſla res illi timorem bun
incuciet Qioad animam autem, ua
intellectus pien“ erit ſapietia: cau-
ſam cùm rerum omnium intuebun- M
tur, hoc eſt, ipſfum Deum, volun-
tas adeo plena eris charitate & bo- Mchn
nitate, ur non poſſit vel unum pec- Mie⸗
catum veniale committere, Divi-.
tiæ

Co) I. Cœ. 17. 32.

el

ne
Man

BoEcrTR. CHRISTY. 75
Nhyceriæ beatorum erunt, nllius rei in-
digere; quandoquidem in Deo bo-
.num omne poſſidebunt. Honor eo-

icge rum erit, quòd ſmt filii Dei, Angelis

Gugni'æquales, Reges irem ac Sacerdotes
unchle ſpirituales in æternü futuri (a) Po-
Aun a teſtas autem, quèd unà cum Deo
Mmu futuri ſint totius orbis præſides ac

üm conrectores ,& quidquid voluerint
ſul, facere poſſint, quandoquidem vo-
llede, Iuntarti Dei uniti erunt, cui res nul-
Cule Ia poreſt reſiſtere. Denique gaudiũ
dndi eorum ineffabile erit, quia omnes
DümI eorum porentiæ, tam animæ quàm
letielt corporis objectis ſibi convenienti-
m bus unientur, unde perfecta naſce-
un en tur delectatio, Pax inenarrabilis;
üra & gaudium ac jubilus nunquam fi-
nWN niendus.
nluom D. Si omnibus hæc comunia fu-
A tura fiür, amnesque eodem modo
Aneny Ma felicirate contenti, ergo in ccœ-
inde,⸗ rD lo
.(a) Luc. 20. 36. Apoc. F. 16. & 6.20,6.
Au/à& e Ciyin l. 22. t,e ulis

74 ExrIICATIO

lo non erit unus altero beatior.
M. Planè is cujus in hac vita me-
xirum majus fuerit, is etiam majus
præmium habebit, eritque beatior:
ſine nlla tamen invidia aut diſplicẽ-
tia: nam ſinguli pro capacitate ſua
zeplebuntur: (a) & qui majora me-
rita acquiſierint capaciores erant;
ade que majorem gloriam obrine-
bunt. Exempli gratia, ſi quis pater
plures haberert filios, alios aliis æ-
tate & ſtaturà majores & veſtem u-
nicuique ex aurea tela contextam
cujuſque ſtaturæ conformem daret:
non eſt dubium, quin majores ma-
jorem & pretioſiorem yeſtem eſſent
habituri, & tamen omnes veſte ſua
contenti forent, nec minores majo⸗-
rum veſtes affectarent, urpote ſibi
minimè convenientes. .
D. Quamobr hæc cœleſtis glo-
ia vita æterna vocatur, an non et-
lam damnati æternùm vivent in
inferno?
() Aug. Uli ſupra 249

NerN

Nun
Pel enen
eumi
ſGeroem
reni
ün wume
iache
WW
niſi,
AMtni,

ern
(ren

N

Mutinn
IIm n
e, 1
Mue

en i⸗
Nunm
unk
Nleyn

Ganen

Ai

— = =–

e

A menen
ſnening.
Hnminan
elemelet
dunele l
nhtnto⸗
We
4
Arlligl
l,nant

I Nen

DocTR. CHERIST. y5
M. Vita propriè in illis rebus eſt-
quæ à ſemetipſis movétur: que pa-
cto etiam aquæ fonranæ quadãtenꝰ
vivæ vocantur, quia moventur: a⸗

quæ verò paludoſæ, quia ſtagnant,
dicütur mortuæ Simili modo Bea-

ti in cœlo degentes dicuntur vitam

æternam habere, quia omnibus po-
tfentiis ſuis, tam interioribus quàm

exterioribus, ſine ullo impedimẽto
agere poſſunt quidquid voluerint?z

Adeoque ſemper ſe exercẽt, agunt43

pro ſuo beneplacito. Verùm dam-
nati in inferno tametſi vivant, quia
nunquã morte conſumuntur, ni-
hilominus dicũtur in perpetua mor-
re verſari, quia ſunt in perpetuum
igni ac tormentis alligati ſemperq3
id reluctãte voluntate paſſuri quo
nollent, neque umquã quod vel-
ſent, facturi. Adeo ut Beati in cœ-
lo fruatur omni bono, fine ulla ad-
mixtione mali. Dänari verò in in-
ferno tolerent omne malum, neq;
D2 ull⸗

76 EXxTPLICANIO
ulla unquam in re voluntaté ſuam
explere valeant.
D. Quid ſignificat, Amen, quo
Symbolum claudirur?
M. Tantundem eſt ac ſi dicas:
Hæc veritas eſt: ſive, id omne quod
dictum eſt, verũ eſt ac certum.

CAPVT IV.

Explicatio Orationis Do-
minicc.

D. C Ognito jam ſatis eo, quod
credendum eſt, deſidero ſci=
re quid ſperadum, petendumq; mi-
hi lixr, & quo medio id obtinen-
dum.
M. Totum quod à me quæris in
Oratione Dominica continetur;
quam nos, Pater noſter vocamus:
illa enim demöſtrat quid, & à quo
petere debeamus ; &limul ipſamet
Orationem medium eſſe quo peti-
gaà impetkemus.

D. Quæxs

. .
DocCrTR. CHRIST. 77

a,, 4 .
DpD. Quænam eſt Oratio Domi-
r, nica? .
iu Ne.⸗ M. Eſt hæc: Pater noſter qui es

nirſ in cœlis » ſanctificetur nomen tu-
ilne um. Adveniaf regnum tuum. Fiat
— voluntas tua, ſicut in cœ lo & in ter-
n ra. Panem noſtrum quotidianũ da
nobis hodie. Et dimitte nobis de-
I rita noſtra ,ſicut & nos dimittimus
debitoribus noſtris. Et ne nos indu-
cas in tentationem. Sed libera nos
à malo. Amen .
*“ D. Quare Oratio Dominica cæ-
n teris Omrribus orationibus præpo-=
v. unn nie. Primè qui
4. præponitur reliquis
onmnibus, eò quòd ab ipſomet Chri-=
nann ſto, qui ſuma Sapientia eſt, ſit com-
uII, poſita. Secundò quia breviſſima eſt,
EHum S& ad diſcendum, memoriàque reti-
iα nendum facillima: itemque omniaæ
niſin complectens, quæ à Deo peti poſſ-
Gong unt. Terriè quia utiliſſima & effica-
ctiſſima Oratio eſt, (a) utpote ab eo
(æ) Aug. Ep. 121.6,s77. D 3 fas

7 EXPLICATIG

Dt

facta, qui ſimul & Judicis & Advo- ase

cati partes ſuſtinet, ideoque omni- miunen

um optimè novit, quo pacto perẽ-
.

dum ſit, quod voluerimus imperra-
re. Quartò, quia omnium maximè
eſt neceſſaria, (a) quippe ad quam

tenendam memoriâ, & quotidie re-

citandam Chriſtiani omnes obliga-

tur: unde & Oratio quoridiana, hoc
eſt, in dies recitanda vocatur.
D. Ordire ergo. aliquando hæc
prima verba explicare, Pater noſter
qui es in cœlis.
M. Hæc verba, brevis quædam
præfatio ſive præparatio ad oratio-
nem ſunt. Nam dicendo Deum pa-
trem noſtrum eſſe, animum nobis
addimus, & fiduciam ad orandum.
Item dieendo, qui es in cœlis, nos

na
Wamas
D

e
EN
gün
nnge
NInnd
tI
AN
Ginne
UMun
lFe
Mun

.„₰ „*
ipſos monemus, quèͤd magna cum ſumn

reverentia & humilitate illũ adire
debeamus: ut qui non terrenus, ſed
ccl-
(a) Toletan. a. gan. 9. Concil. Rom.
can. 2. Cypr. ſer. 6. Auguſt. Enche te

uirhu

DoOCTR. CHRIST. 79
Eœleſtis pater ſit. Deinde vocando
eum patrem, conſideramus fore,
ut nobis gratificerur in iis quæ poſ-
tulamus: Dicendo verò quòd ſit in
ir coœlis ut mundi totius Dominus,
4 R intelligimus eum quidquid vult fa-
Agie cere, poſſe. Denique dicẽédo Pater:
WD meminimus nos eſſe Dei filios &
Fregni cœleſtis hæredes: cumq: ad-
* dimus, qui es in cœlis, conſidera-
l * mus nos adhuc in terra degere, & re.
ette cordamur nos hæreditatem noſtra
ei necdum adiiſſe, ſed ut peregrinos
ede S& viatores in hoſtili terra verſari;
Mn/hς ejuſque auxilio inprimis egere.

. .0⸗
e D. Unumquodque verbum mihi
unn ſigillatim explana.
*W M. Vocula illa, Pater, tamerſi

gnalet Deo ut rerum omnium creatori rite
ngie conveniat, nihilominus in hac ora-
Mlielh tione Deo tribuitur quatenus bono-
enm rum Chriſtianoru pater eſt per ad-
optionem. Præter quos tamen, e-
SC xiam illi qui converti ſtudét, & filii
r D 4 Dei

–

S0 EXPLTCATIO
Dei fieri deſiderant, Deo dicere
poſſunt, Pater noſter: non autem
illi, qui neque jam filii Dei ſunt;
neque eſſe volunt, neque ullam de
converſione ſua cogitationem ad
mittunr. (a)

D. Quare dicimus, Pater noſt-

er, & non Patefr mi?
M. Dicim-*, Pater noſter, ut ſig-
nificemus nes omnes frarres eſſe, &
ut fratres invicem amare debere, u-
numque eſſe tamquam unius patris
filios. Dicitur etiam Pater noſter, ut
oſtendatur communem orationem
meliorem eſſe privatà, ipſique orãti
fructuoſiorem. Cùm enim omnes di-
cunt, Parer noſter, ſinguli orant
Ppro omnibus, & omnes pro fin-
Zulis.
D. Quare dicimus, Qui es in cc-
lis, nonne Deus in omni loco eſt?
M. Di-

(a) Opr. ſer.6 Aug. l. 2. ſer, in mon-

te c. ,. Nyſen. Or 2. de orat. Dem. Hie⸗=
remep. 0 Dame de filio prod.

ſwrync

V

luuhi

in ſ.

n iten

..
ilineg
n Nene
1 W

enſe

lelieet.
nuine
MuaKhe
lemortonen
lfroi
momezc,
Wliene

,Cente
men
ifrte ,
EndMet

DOoOcCTR. CHRIE T. 22
M. Dicimus, Deum in cœlis des-
gere non quaſi in orani loco non ſit,
ſed quia cœli nobilior pars mund'
ſunt, in quibus divina majeſtas po=
rentia ac ſapientia magis reſpleder:
denique in quibus ſe ab Angelis &
Beatis à facie ad faciem videri per-
mitrat. Dici præterea poreſt in cœ-
lis Deum eſſe, quia modo quodam
peculiari in Angelis ſanctisque ho-
minibus, qui ſpirituales quidã coæli
ſunt, habitat (⁴)
D. Veniamus nunc ad primã pe⸗
titioné: Quid fignificat, Sanctifice-
tur nomen tuum?
M. Nomen hoc loco famam no⸗
titiamque ſignificat: ut cùm dici-
mus: hic magnum nomen habet;
quia multis notus eſt, aut certè, bo=
nũ vel malũ nomen habet, quia fa-
mæ bonæ vel malæ eſt, & multis
notus, à quibus vel ut vir bonus
D 5 lau=⸗
(2) Aug. I. 2. de ſerm. in monte Ca ſ.
gell. 6. Bern. ſer.6. de Quadrag.

EXPLICATIO

laudatur, vel ut mal“, paſſim prò⸗
ſcinditur. Itaque nomen Dei ſancti=
ficare, nihil eſt aliud, quàm Dei no-
titiam per totum mundũ ſpargere,
eamque in ore & corde hominum
ſanctam, illibatamque ſervare, ut
in ſeipſa eſt. Quia verò in mundo
multi inveniuntur infideles Deum
non cognoſcentes & multi mali
Chriſtiani in Deum blaſphemi &
maledici: ideo qui filii Dei ſunt, &
zZelo paterni honoris ducuntur, ma-
gno cum deſiderio precantur, ut
nomen ejus ſanctificetur, hoc eſt,
ut ipſe per orbem univerſum ut par
eſt agnoſcatur, adoretur, laudetur
ac benedicatur. .
D. Si deſideramus Deum agnoſci
& laudari ab hominibus, none ap-

tius hoc ab hominibus peteremus,

quàm à Deo?
M. Homo ex ſeipſo Deum neq;

cognoſcere poteſt, neque laudare:

ideirco Deum rogamus ut per gra-
tiam

“ Chi
ee
In N

Mlet.
nlu echti
cucrent

Podumn

Carduene
1Cus
orenince

uINI

Nn
Nuran
iginn
nicigten

Rni

Ppe
toneneli

lllutn
tunn hen

(euilne
1 We

Anmnen
Nn

n

e DeocrN. CHRIST. K„
tiam ſuã efficiat, ut infideles aliiq;
, peccatores convertantur, & cõver⸗=
nni ſanétum ipſius nomen cognoſcere
Lant & laudare incipiant.
„D.Quare ab ea petitione hanc o-
ntin rationem inchoamus, ſanctificetux
5õl nomen tuum?
K 2 M. Quandoquidem teneamur a⸗
ien, WMare Deum ſuper omnia & quidem
ne magis quàm noſmetipſos, ideo pri-
Gnm, mü ac frequentiſſimum deſiderium
un1 noſtrum eſſe debet de gloria Dei:
enN Juia propterea quoque creati, & *a-
intnn tione præditi ſumus, ut cognoſca-
nltn Wus &laudemus Deum: in quo etiaâ
ſummum bonum noſtrum ſitum
eſt, ut infra dicerur.
D. Declara mihi nunc alterã pe-

aane

*K titionem, ſcilicet: Adveniat reg-
num tuum.
. Dw A. In hac petirione Propriam ſa-
“ lutem petimus idꝗue oprimo ordi-
ne, quando Dei gloriam petivimus
ne in prima. =

W D 6 D. Quid

7

Ex-sIICATIO

D. Quid per Regnum Dei intel-
ligere debemus?
M. Trifariam accipi poteſt regnũ
Dei: Deus enim triplex habet reg-
num, naturæ, gratiæ, & gloriæ.
Regnum naturæ eſt illud per quod
creaturas omnes regit ac gubernat;
ut abſolutus rerum omnium Do-
minus. Tametſi enim mali ad pec-
candum incumbant; nec legé Dei
obſervent, nihilominus etiam illes
regit Deus: nam cùm illi videtur:
conatus eorum impedit, & ſi ſubin-
de quod volunt permittit, poſtmo-
dum tamen ſeverè punit: neq; ullus
eſt qui ejus voluntati queat reſiſte-
re, aut aliter facere, quàm ipſe vel
ordinet vel permittat.
Regnum gratiæ illud eſt, quo De
animas & corda bonorum Chriſtia-
norum moderatur ac regit, gratiam
& ſpiritum dando, ut illi promptè
ſerviant, illiuſque honorem præ õ-
nibus quærant.

Reg⸗

den
in Uu⸗
ermen
DenCumon
Veromner

Wen

4
RMt

leng

Kin

titſigt

nnere

.
3

13

.„

DocrK. CHRIST. 85
Regnü gloriæ in altera vita erit;
poſt extremi judicii dié: quia tune
Deus cum omnibus ſanctis ſuis, ſu⸗
per omnes res creatas ſine ulla reſi-
ſtentia regnabit: tunc enim deæmo-
nibus, flagitioſiſꝗ; hominibus po-

igtent,
Wmian N

unnlig

iti
An
ninhln
in egoln
iclenrelie

Enigeſel

thigtin
ulinom
UNeNH

teſtas omnis eripietur, & in perpe-
tuos inferni carceres detrudentur.
Tunc etiam mors, omniſque cor-
ruptio cum univerſis müdi carniſ;
tentationibus, quibus fſervi Dei
nunc impetuntur, exterminabirur:
adeo ut regnum illud prorſus quie-
tum pacificumque futurum ſit, in
ſecura poſſeſſione perfectæ æternæ-
que felicitatis conſiſtens.
D De quo trium horum regno-
rum agit hæc peritioe?
M. Non agit de primo, quia

illud venturum non eſt, ſed jam

venit. (a) Nec loquitur de ſecun-
do, quia de illo in petitione prima
(«) Cyril. cate. . M/. Chryſ, in
c. 6. Matthæi.

1

86 EXPDLIcCATIG6

actum eſt, & majore ex parte jam
venit. Loquitur ergo de tertio quod
adhuc venturum eſt, magnoq; cum
deſiderio ab illis omnibus expecta⸗
tur, qui præſemtis vitæ miſeriam
agnoſcunt. Arque ita in hac petiti=
one ſumum bonum noſtrũ, & glo-
ria tum corporis, tum animæ per-
fecta poſtularur. (2)
D Si regnum Dei quod hic peti-
mus ut cito adveniat, poſt extre-
mum tantum judicii diem initium
ſumat: ergo petimus etiam, ut hic
mundus cito finiatur, urque ilico
extlemus judicii dies adveniat
M. Sic eſt. Tamerſi enim amato-
res mundi hujus triſtiora nova audi-
re non poſſint, quàm ſi extremus
ille dies frequenter eorum auribus
inſonet: nihilominus cives cœli;
qui tanquam peregrini & exules
hie degunt, quoad in terris fuerint
ni⸗

(4) Aug. I. 2. er in monte Hier. =5
,

6. 6. Mats Caſſ. coll. 6.

en
Ulnhement
1d
Uemudmot
Nundumat
Wunnmi
Nunt,
Inmmiig
Wemmtl
Mikaniu
Tulen
enn
Beſidan
ch elnin

rtuuka
NMInR,N

Uenn D
ndn e
Un
l 1

rl

Nite,,
N

u

Doerk CaHRIS. 97
nihil vehementius deſiderant. Un-
de, quod S. Auguſtinus docet, (a)
d quemadmodum ante Chriſti in hũc
mnhue, mundum adventum, omnia SS. Pa-
Wnei trum veteris legis deſideria ad pri-=
intey, mum Chriſti adeentum tendebant;
nntfie ita nunc omnia Sanctorum novæ le-
unn gis deſideria ad ſecundum ejuſdem

☛

aꝛadrventum tendunt, qui perfectam
Henen nobis beatitudinem eſt allaturus,
enlene. D. Tranſeamus ad petitionem

Gnmün fertiam: Quid fignificant illa verba
nII Fiat voluntas tua, ſicut in cœlo & in
Upel Lerra?
lahenir .MM. His verbis gratiam petimus
linmm divinis mandatis perfectè obſequen-
Wuud. di. Cuùm enim in ſecunda peritione
zleninl vita beata petatur, qui eſt finis ho⸗-
Nmm HMinis; nunc conveniebat, ut prin-
uss Ecipale medium ad illum finem ob-
güikand tinendum peteretur, quod eſt ob-
lume ſervatio mandartorum Dei: quia ſie
Salvator noſter ait (Matth. 19.) Si
eneH . ð
4(Q) Conc. 20, in Pſ115.

88⁸ EXPLICATIC
vis ad vitam ingredi, ſerva manda:
ta. Et quia ex nobiſmetipſis ſuſſi-
cientes non ſumus, ad omnia man-
data ſicut oportet obſervanda, ideo
petimus à Deo, utillius voluntas à

nobis fiat: hoc eſt, ut gratiam do-

Derd
Uencglode
L.luhuie
dedencn
LCuNunn

net, ſuã voluntaté adimplendi, id
eſt, ſanctiſſimis ejus mandatis per-

fectè obediendi.
D. Cuperé ſcire, an, præterqua

quèd obligamur Dei voluntaté im-

plere, obſervando ejus mandata;
etiam teneamur, dum nobis imit-
tit tribulationes, voluntatem ne⸗
ſtram cum divina conformare?
M. Ad minimum obligati ſumus

non murmurare, nec contra divinâà

Providentiã querelas movere Quid-
quid enim nobis vel immirtit, vel
ſinit evenire, bono fine facit: hoe
eſt, vel ad materiam majoris meri-
ti, ſi boni ſimus; vel purgatio=
nis; ſi mali («)

D. Quare verba illa adduntur: ag

(a) Cypr. ſer. 4s mortalit. Si⸗

DoCTR. CHRIST̃ 99
Sicut in ceelo & in terra?
M. Ut ſignificetur adeo nos debe-
re ad obediendũ Deo parates eſle,
niliein & cum tanta alacritare & brompti-
* tudine ad perfecte obſervanda illius
nali Ppræcepta ferri, cum quanta In coœlig
RK ad id feruntur Angeli qui ne mini-
i mum quidem defectum in univerſis
, Dei præceptis obſervandis admit-
tunt (a) Poteſt etiam dici, nos hic
I. petere, ut peccatores per terram
eee Iignificati, ſic obediant Deo, qué-
nAm zdmodum Sancti eidem obediunt;
mmnt qui fignificatur per cœlum. (⁵) Aut
ne certè ut tota Eccleſia, terre nomine
uifm intellecta, perfecte obediat Deo,
nuini ſicuri Chriſtus illi obedivit, qui per
ccelum intelligitur.
D Veniamus nunc ad quartam
petitionem. Quid ſignificat, Panem
noſt-
(a) Aug. ſerm. 109. de temp. Cyril.
att. F. Myſt.
i () Chryl in 6. Matth. Cypr. ſer. 6.
6 1 Aug. /.2. ſerm. in monte 6. 11.

90 ExPLICATIO
noſtrum quotidianum da nobis ho-
die?
M Valde rationabiliter hic peri-
mus panem, quo vita noſtra ſuſtẽ-
tatur, poſteaquam petivimus gra-
riã quæ ipſamet vita eſt. Nam qui
incipit vivere, ante omnia cibum
deſiderat quo vitam ſuſtentet. Ve-
rum adverte quòd in hac petitione
Primariò panis ſpiritualis petatur,

qui cibus animæ eſt, ſecundariòè

verò cibus corporalis, qui cibus eſt
corporis. Per ſpiritualẽ cibum ſan-
ctiſſimũ Sacramentum Altaris in-

telligamus, quèòd cœleſtis ac divi-

n' quidã panis eſt, mirabiliter virã
animæ nutriens. Item verbum Dei,
quod per Prædicateres propoſitũ,
aut librorum ſpiritualium lectione

mæ vitam nutrit. Denique inſpira-

tiones divinas, orationem, & ea
omnia, intelligimus, quæ vel ad
ſuſtentandam gratiam, quam ani-
m

,

Ren

mum ele
Perlam c
ordenn,
PMndelt
Wnlienn
untynn
n.
1Wu
WMe
1 ule
iihemntrn
mblugt
hletzn

in nyhe

men

Cee
unlt Nel

Nennca
R 1
hauſtum, non Parum eandem ani-⸗

onmet,
l.
ici, A,
ice
Kl

tlſen,
n
uninhle ,
Doninkr
8 e,
un utin
cl Ar

ncniee de

bitehin
Mnulim, .

6, lt
glchten
lchent

in Aiee

llitar
Nihlierni

mden
un a
I

dnudtmn

DocThR. CHRIST. 97
mæ vitam eſſe diximus, vel eam
augendam conducunt. Per panem
corporalem, intelligimus id omne
quod neceſſarium eſt ad ſuſtentati-
onem Vitæ corporis, quo vel ut bo-

norum operum inſtrumento anima
utitur.

D. Quare panis iſte, panis noſter
vocatur?
M. Non ſine magno myſterio pa⸗
nis ille, noſter vocatur. Nam ſi lo-
quamur de ſanctiſſimo Sacramento,
illud certè panis noſter eſt, quia pro⸗
pter ſalutem noſtrã à Spiritu ſancto
in utero beatiflimæ Virginis for-
matum eſt, &in fornace ſanctiſſimæ
Crucis excoctum, ac in Altari per

i manus Sacerdotum apparatum.

Item noſter, quia panis proprius fi-

liorum eſt; nec canibus, id eſt in-
fidelibus, aut mortali peccato ob-

noxiis, dari deber. (ay
Si loquamur de doctrina petimus

panem
) να ſer6.

92 EXPLICATIO en.

panem noſtrum, id eſt illum qui 4 Cd
veris Prædicatoribus, S. Eccleſiæ (IIinil
filiis diſpenſatur: & non panem, hineiüh
alienum, quem hæretici ſuis aſſeclis edunen
obtrudunt;, qui panis corruptus & ummnmn
venenatus eſt. Syerò loquamur de ule
pane corporali, petimus ut noſtrtum
panem nobis largiri dignetut, non
verèò aliorum: id eſt ut in juſto ac Mun
licito quæſtu nobis aſſiſtere, & poſ⸗ Anr, an
ſeſſionibus, omnibuſque laboribus nldimn
noſtris benedicere dignetur; quò re- nu
motis furto ac fraudibus, vitæ noſ-
IIæ neceſſaria provideamus. linnn
D Quare vocatur panis quotidia: Qduninin
nus? ſut
M, Panis quotidianus idem eſt;
ac panis diebus ſingulis necefflarius: 1
quia neque ſuperfluum quid, neque
curioſum petimus, ſed quod ad ſim- .
plicem ſive corporis ſive animæ ſu-
ſtẽtationẽ uno die ſufficiat, maximè iea
tüm nos in hac vita peregrines &
hoſpites eſſe ſciamꝰ. (4) D/
() O;pr. ſer.6. Chryſ. in c.5 Matth.

DocTR. CHRIST. 93
D. Quare dicimus, Da nobis?
M. Ut intelligamus, Eo licer
d obtinédũ ſiye ſpirituale ſive cor-
poralé panem plurimũ laboremus,
ramen omnem laborem noſtr ina-
nem fore, niſi Deus per gratia ſuam
nobiſcum concurrat: quemadmodũ
ſæpe videm*, quantumvis homines
n conferendis, ac demetendis agris
aborent, tamen propter mundi
Helta peccata caritarem annonæ proveni-
Ce. re. Perimus inſuper ut Deus panem
NhNen noſtrum nobis det ,id eſt, ur non
* ſolũ in eo procurando ſuccurrat, ſed
Pulironl etiam dum illum percipimus, eum
ſanctificer ac benedicat, ut nobis ad
animæ & corporis utilitarem pro-
e ficiat. (a)
D. Quare vox illa, hodie, adjun-
itur?
. IIla vox hodie, totum tempus
Wpitæ noſtræ temporalie ſignificat.
Quare petimus à Deo, ut nos in tota

4 nrr⸗

i Ner hac
8 (4⁴) Aug. ſerm. 135.

94 EXxPIICATIO

hac peregrinatione noſtra donec cœ-
leſte patriã obtinuerimꝰ, pane ſpiri-
tuali juxta ac corpofali enutriat;
ubi non erit ampli opus vel Sacra-
mentis, vel concionibus, nedum

cibo corporali. (a) Poteſt etiam

dici, nos à Deo perere, ut hodie
illum panem nobis tribuar, quia
nolumus de craſtino eſſe ſoliciti,
cùm neſciamus an die craſtino ſimꝰ
victuri. Ita enim Chriſtus nos do-
cuit non niſi de præſenti eſſe ſolici-
tos ()) Quamobrem panem qui ho-
die ſufficiat petimus hodie, panem
cras neceſſarium cras petituri.
D. Ex jam dictis dubium mihi
ſubnaſcitur, Si enim non niſi de
præſenti ſoliciti eſſe debeamus,
utiq; malè faciunt illi qui à frumen-
to, vino, aliiſque neceſſariis in torũ
annum ſibi proſpiciunt?

M. Dominus noſter quando nos n

doc-

e
ncnün

(Audnon

hechus
aidii
Jönnln,
Einmnm
UUmin
lllj iun
mmuname
Elen
erpelinn
meceliue
,ann

undnd
VYh 1

() Cyrill.cate. My ſt. s Aug. epelzle 1

teli. (b) Mattb. 6

(6 DocrR. CuEIST. 9

docet non niſi de præſenti ſolicitos
teſſe, aliud non intendit, quàm ut nos
ſuperfluis curis abſolvat, quibus
oratio aliaque ad vitam beatam ac-
quirendam neceſſaria plurimùm
mimpediuntur. Quapropter ſi cura illa
de futuro non ſit ſuperflua ſed neceſ-
ſaria, uti eſt ea quæ in dictas pro-
viſiones faciendas impenditur, tunc
cas, circa futurorum precurationem
u, occupari non eſt malum, Imèò talis
ideis cura de hodierno die eſt, non de
mundi eraſtino: ſi enim ſemper in craſtinũ
Gde, expectare vellemus, nunquã nobis
Ai neceſſaria tempeſtivè provenirent.
dlümm D Sequitur jam quinta petitio.
IIM Quid ſignificat: Et dimitte nobis
em, debita noſtra, ſicut & nos dimirtim
Uhm debitoribus noſtris?
M. In quatuor præcedentibus
petitionibus omne bonum à Deo
petivimus, ſive æternum ſive tem-
porale: nunc verè in tribus ſequen-
e ee gibus oramus , ut ab omni malo
6 ⸗ . Pæρ*

W ban e
lin Il

96 EXPLICATIO en

præterito, præſenti & futuro libe- Ldxna
remur. Ubi facile adwertis verum (Gndal
eſſe id quod ſuprà dixi, qu'dquid fann Cdi
peti poteſt hac oratione continexi. iduemn
Petimus ergo in hac, petitione, ur Pogiam
Deus nos à malo præterito eripiat, Migdin
id eſt è peccatis quæ commiſimus. m dun
Dominus enim noſter Apoſtolos Qnde
hanc orationem docens, declaravir uinn
per debita, peccata intelligenda wp
eſſe. ar
D. Quare peccata, debita vocan- Anglen
tur? Elenc
M. Triplici de cauſa. Prima eſt, 1r Mal
quia quilibet homo peccãs offendin bn
Deum, atque ideo debitor illius eſt, r gr,
ut ei pro Iirrogata injuria fatisfaciat: ſAirlun
Secunda: quia qui peccat legem Dei Ihhfnſe
prævaricatur, quæ lex cum ſui obe baiſi-
lervatofibus præmium promirtat, K pimn
poœnamque prævaricatoribus inten- ny,iin
tet, hinc prævaricater debitor eſt,
ut memoratam pœnam exolvar.
Tertia eſt, quia quiliber noſtrum
4

=

operum obligatur: quare qui bonis
operibus non inſiſtir, & multò ma-
gis, qui eorum loco mala commirttit,
Dei, qui omnium harum vinearum
Wverus eſt Dominus, debitor eſt.
Quandoquidem igitur omnes ſæpe
delinquimus, tum faciendo quod
w non deberemus, tum omittendo
guod facere deberemus; ideo æquũ
Gima eft nos in-dies magna cum animi
demiſſione Deum precari, ut dimit-
Mim gat nobis debita noſtra.
eiNe D. Quare hæc etiam verba ad-
Umtius duntur: Sicut & nos dimittimus
uhines debitoribus noſtris.
H M. Hic ſimiliter per debira offen-
ſæ ac injuriæ à proximo nobis illa-
tæ accipiuntur: dicimuſque Deo,
ut nobis injurias in ſe commiſſas:
uCmd dimittat, ficuti nos offenſas à proxi-
un mo acceptas illi remittimus. Queé-⸗
hn admodum enim qui offenſas proxi-
14 . E 3 H10)

N
en))
halh dtn

998 EXPLICATIO MeN

mo dimirtit, ad veniam offenſarũ, num n
uas ipſe in Deum commiſit, magis in rie
eſt diſpoſitus: ſic diverſo qui offẽé- uncddrn
ſam proximo dimittere non vult, angun
indignum ſe reddit , cui offenſam nmlt
remittat Deus. () ... . nnen
Denique dicendo nos etiã inimi- Demäin
cis noſtris injurias remirtere, miſe- ſein G
ricordiam nobis placere oſtendimus ſniin
& condonationé illam pro genero- gn
ſi ac nobilis animi argumento àno- Aa,
bis haberi: ut ſi quando nos à Deo aArn
miſericordiam petimus, ille non re- Dnk d
ſpondeat: Quomodo ru miſericordiã
à me petis, qui hoſtis es mifericor-
diæ? & quomodo vis ut ego tibi con- ,
donem, qui condonationem S
j ecti animi ſignum eſſe exiſtimas Ken
D. Declara mihi ſextam petitio- D
nem. enen
M. In hac petitione adverſus fu- aar
tura mala auxilium peritur, videli findam
cet adverſus tentationes per quas (
in

(a) &reger. Nyſ. or. pomortat. Dom

Docrk, CHRIST. 99

Peccatum impellimur. (4) Scias
gitux, nos hic præcipuè Deum ora-
Arnee. ee nos àtentatione ſuperari ſinar.
“ Verùm quia tentationes admodum
1 ſunt Periculoſæ, & incerta earum
Runcte victoria, ideo petituretiam ne nos
ind Deus tentari permittat, tunc præ-
õ „ quando videt diabelum
re 10e Victorem. Unde colligimus in-
g ſigne documentum, quod nimirùm
uudiln. diabolus non ſolũ nos vincere non
Gnm de⸗ poſſit, ſed ne tentare quidem niſi
ullem Deus permittat. (⁶)
unſent D. Non ſatis intelligo has voces
Huntit & ne nos inducas in tentationem,
gnttin Videtur enim iis ſignificari quòd
unen Deus nos ſoleat in tentationem
Cimt inducere, noſque ne id faciat rogare.
Hinmn . Inducere in tentationem, vel
tentationem ad malum immittere,
ti aut ad peccatum impellere, pro-
Fnà prium diaboli eſt, noquaquam verò
Noreſe 2 Dei
¹(⸗) Oyr.catech. . Myſt, () Hp & Hig
n z &Matt, Aug. Ep 12oa. Eis

7

r6 6 1XYPLZOCATNMO Detr
Dei, qui peceatũ ſumo odio perle-⸗ Nddhn
quitur. (⁴) Nihilominus juxta S. hen
Scripturæ phraſim loquendo, ubi iumdk)
ſubinde id Deo tribuitur, inducere onnbu
in tenrarionem nihil aliud eſt, quàm, un
quod Deus aliquem renrari, aut Eilhet
tentatione ſuperari permittat. Qua- ulhen
re ſenſus petitionis hujus, is eſt npnz
quem diximus: nimirum, quèòd unlin
tùm hinc naturæ noſtræ fragilitaté nyng,
agnoſcâ“, inde verò diaboli fraudus hummeln
lentiâ & poteſtaté, Deum precemurx ummn
ur non modè non permittat nos à ſegai
rentatione ſuperari, ſed neq; tenta- eun bin
tione pulſari, runc, quando videt gunnu
nos victoriam non relaturos. r
D Reſtat ultima peritio; Sed mitn
libera nos à malo- De quo malo, gian
in hae petitione eſt ſermo? kfantie
M. Ultima hæc peritio partim 1⸗
confirmat petitionem ſuperiorem: ( ſad

partim verè novi quippiam aP- Nnal
Ponit: ideoque ait, Sed libera nos à
D malo/

e) Gregor NMyN.or. 5. Cypr. ſereé.

7

n DocTk. CHRISTY. 101

lehorg i
bermalo: id eſt, non ſoluin petimus ut
an peccata præterita nobis condener,
AR à fururis præſerver; ſed etiam ut

thun ab omnibus præſentibus malis nos

liite liberet. (4) Adverte etiã quàm appo=⸗
tums, aſitè ac ſapienter pñs noſter nos do-
Enn ceat, ut liberationé ab omni malo
uI in genere petamus, non verò ad
IIm,particularia deſcendat, verbi gratia
Wetge paupertatem, ægritudinem, per-
tuh ſecutiones & ſimilia: quia frequen-
umend rer puramus rem aliquam bonam
nnIW eſſe, quam nobis noxiam fore videt
Anes peus; & contrà, putamus noxiam,
unn quam Deus videt nobis urilem fu-
u, turam. Quare ſecundum doctrinam
Eo,& Domini petimus, ut nos liberet ab
Bunmd omni ea re, quam noxiam judicat;
U fſive ea proſpera ſit, ſive adverſa.
i⅓ D Quid ſignificat, 4men è
en M. Vocula hæc Hebræa eſt, &
G ſic ut ante jam dixi, tantundem eſt
DNen E 3 2
4 (2) Cypr. ſer. ö6. Ang.lib. 2. de ſer. in
ſa mentes Bepa & Raperte in c, 6, Matthe

102 EXPLICATIO
ac ſi diceretur, hoc fiat: aut, ſie eſt.
Et quemadmodum Amen in fine
Symboli Apoſtolorum idem eſt at-
que, Sic eſt; ita in fine Oration's
Dominico, Amen sntundem eſt;
ac Ita fiat: ſic deſidero, ſic rogo ut
ſat.

CAPATV.

Explicatio Salutatte nis
Ange licæ.

D Uandoquidem Orationem i
Dominicam explicaſti, pe-

zo nunc ut Salutationé Angelicam
deineeps mihi explices.
M. Libentiſſimè id faciam, quia

deſidero, ut beatiſſimæ Virginis

ſummus cultor evadas. Salutatio
autẽ illa his verbis conrinetur.

ſoen
ulads
Iotn Non
Cnd
idd
i
8.

lag

AAmn:

AvVe Maria, gratia plena: vomi⸗ 1G
G

nus tecum: Benedicta tu in muli-
eribus, & benedictus fruct“ ventris
tni asus. Sancta Maria Materbei,
oora

tnn,
AN.
n W
uunng,

DocTN. CHNIST. 10

eif ora pro nobis peccatoribus nunc, &
in hora mortis noſtie: Amen.
D. Quare Orationi Dominicæ Sa-
HlIuratioAngelica ordinariè ſubnecti-
tur, potius quàm alia quæ vis ora-
tI0O:
. Ideo quia apud Chriſtum ne-
minem habemus potentiorem Ad-
vocatum & Megatorem ſanctiſſimà
ejus Matre: quare oratione quam
Chriſtus nos docuit ei oblatã, ad
Matrem illius convertimur, ut ſua
HGamn nobis interceſſione aſſiſtat, què eax
Mhlle omnia quæ in oratione petivimus
de conſequamur. Quemadmodum in
3 munde fit; ubi poſtquam ſupplica-
nu tionem aliquä in ſcriptis Principi
e ſiu obrulimus, negotii ſucceſſum ei qui
i apud principé majori pollet autho-
TItate, commendare ſolemus
o D. Quis Salutationem Angelicã
Annd compoſuit?
N .M. Compoſuit eam Deus ipſe:
Ni“ quamvis non per os ſuum, ſed per
E4 O

11),

10† EXSLISATIO
os Gabrielis Archangeli, S. Eliſa-
bethæ, & S. Matris Eccleſiæ nos
eã docuerit (a): Nam verba illa, Ave
gratia plena, Dominus tecum: bene-
dicta tu in mulieribus, Gabriel
Archangelus elocutus eſt, ſed veluti
legarus Dei, adeoque De ipſe per os

legati ſui ea protulit. Porro hæc,

Benedictus fructus ventris tui: S. E-
liſabetha adjecit, cùm plena eſſet
Spiritu ſancto, uti Lucas Evangeli-
ſta teſtatur; unde dicimus Spiritum
ſanctum per os Eliſabethæ ea pro-

locutum eſſe. Reliqua verba omnia

S. Mater Eccleſia adjecit; quæ ab
eodem Spiritu ſancto regitur atque
inſtruitur. Quare meritò dici poteſt
poſt Orationem Dominicam, quam
ore ſuo Chriſtus Dominus docuir,
nullä prorſus Salutatione Angelicà
præſtantiorem eſſe, urpote ab ipſo
Deo compoficâ, nobiſque per ora
ſervorum ejus promulgatà.
D. Veniamus ad ipſam explica-

oe

W
.Hecdh
amhls u
CewhCnin
Nenmu
Sauſin
nnlanr

uuſthrh
ahene,

wn
imaytn
Pen
finnaun
ernn
Eninng
Ahri

ſn e
lltk l, e

ligen

I her,n
& lucee tion- A

.
han DeerR, CHRIST. NeE
elni tionem. Quare dieimus, Ave Maria
Ne 1. Hæc eſt formula qua illam ſa⸗
Iuramus, ut nos amicos, illique no=
i, tos monſtremus, ideoque eam adire
i, Gh audeamus. Utimur verò verbisAng-
ahhetr eli, quia ſcimus quantopere gaudeat
Wn bonumillud nunciü frequenter au-
hE dire, quod illi per Angelum, cum
IUA hæc verba diceret, afferebatur Gan-
DMuh der præterea, quòd divini benefici 7
memores nos vider, & erga bene-
in factorem gratos. =ð
heul D. Quid ſignificat. Gratia plena?
ſttten M. Gratia Dei tres potiſlimum ef-
el feétus in anima operatur: prim eſt,
n e quod peccata deleat, quæ velut ma-
int Eenlæ animam defœdant. Secundus
enuun quòd donis virtutibuſque eam ex-
nn ornet, Tertius, quèòd robur ſuppe-
ueiel diter ut meritoriis operibus, Deo-
e que gratis inſiſtat. Beatiſſima Virgo
eI Domina noſtra graria plena erata
ůü quia quantum ad primum effectum
i“ attiner, nullius peccati macula, nec

T ExPLIEAYIO
originalis, nee actualis, mortalis
aut venialis unquam fuit infecta.
Quantum ad ſecundũ, habuit om-
nes virtutes, donaꝙ; Spiritũs ſancti
in perfectiſſimo gradu. Denique
quantüů ad tertium exercuit opera
adeo Deo grata ac meritoria, ur dig-
na fuerit omnes choros Angelorũ,
cum corpore ſimul ac anima tranſ-
cendere.
D. Non apparet Dominam no-
ſtram, maiorem gratiã aliis Sanctis
habuiſſe, quia ſæpe andivi dici S.
Stephanũ alioſque Sanctos plenos
Spiritu ſancto fuiſſe.
M. Tamerſi alii Sanéti eriam di-
cantur pleni gratià fuiſſe, nihilemin“

illis omnibus majorem gratiam ha-

buit ſanctilima Virgo, quia Deus il=
lam majoris gratie quàm ullũ San-
Rtum, capacem fecit. Exemplo hoc
declarabo. Sint plura vaſa quorum
unum altero majus & capacius ſit;
hæc ſi impleantur balſamo, omnia
plena

Der
Uurucn,
Eddlamn
zdeh
nagik
Mu
alutdie
iuokti
Amar
ele
Aci
nleu
1

D
lune⸗
la
ſſlinen
W
N

nliu

DocrR. CaHRISY. re;y
plena erunt, & tamen in une plus
erit balſami, in altero minus. Er
ratio eſt, quia Deus reddit homines
majoris vel minoris gratiæ capaces,
pro qualitare officiorum ad queę illos
deſtinat. Cũ ergo nullum ſit unquam
kinhuit majus officium in puram creaturam
N Ppln collatum, quàm eſſe Matrem Deiz
Naiut ĩideo hæc capacior facta eſt &majore
gratia, quàm ulla alia pura creatura
nunt. impleta. .
ldads D. Quid ſigniſicat, Dominus tesz

dn di M. Hæc altera ſingularis laus eſt

n en B. Virginis, qua ſignificatur Dominũ
noſtrum ab initio conceptionis ejus,
eumd illi affuiſſe, gubernaſſe, inſtruxiſſe ac

llmy Kutatume e Unde factum eſt, ut neco
Ah . 1

mfint cogitatione, nec verbo, nec opere ul⸗
pfne lum unquam Peccatum admiſerit.
lrit ( Quare Deus non ſolũ eã ornavit
Knmtte omnibus gratiis, ſed etiam cum ea⸗
e tanquam tanti cheſauæi cuſtos, de⸗-
Kan, gere volut, .
Ainai E ⁶ D. Quid

. (a) Aug. le nat. & gtat. c50.

7

1* ExPLIcCATYTIOG

D. Quid ſibi vult, Benedicta tu in

mulieribus?
M. Hæc tertia laus eſt, quæ Dei-
paræ tribuitur: eâque oſtenditur
non ſolum illam fuiſſe plenam gra-
tiis Virgini convenientibus, ſed illas
inſuper habuiſſe, quæ maritatas ex-
ornat, ut abſolutè mulieres omnes,
ſive quæ nunc ſint, ſive quæ futuræ
ſint, tranſcendir. Benedictio muli-
eris maritatæ eſt , Ecunditas, quæ
D, Virgini non defuir, quia filium
peperit centum millibus filiorum
pretioſiorem. Poteſt etiam dici
Mater infinitorum pænè ſiliorum
eſſe: quia omnes boni Chriſtiani
fratres Chriſti ſunt, & conſequenter
hujus Matris filii, non quidem per
generationem & naturam, quo
modo ſolus Chriſtus filius ejus eſt,
ſed per amorem maternumque
affe dum, quem erga omnes induit.
Unde. meritiſſi mè dicitur in mul-
jeribus omnibus benedicta, quia
= caE

N
eN
ee
Aane
Pnn
len,
AVhnn
unayn
Mlune
1 e
fimtin
inalig
A
Conmit,
untt
Uien n
Etiennen
Duhrld
ankrl
lifien
nneen
tnten

On

ee
* CHNISY. Docrk. 10e9
Wui ceteræ vel Virginitatis honorem
tiud habuere, ſine fæcunditate: vel be-
A nedictionem foœcunditatis ,ſine vir-
n ginirate; hæc ſola ex Peculiari Dei
ſet, Privilegio „» honorem virginitatis
ruig cum ſumma feliciſſimaque fœcun-
Eündner ditate conjunxit
linn D. Quid ſignificat, Et benedictus
Heglefime fructus ventris tui Jnsvs Chriſtus?
rldenl. M. Heæc quarta laus eſt, quæ B. Vir-
isu gini attribuitur: quod ſcilicer non
Güün Iolum cx ſeipſa omni honore digna
hufimn ſir, ſed etiam proprer fructum ureri
Humnk fui. Ut enim fruétus arborem ipſam
nI commendat, ſ quoque gloria filij
Ghätin in martré redundar. Et quia Dfñs In-
uIn, sus non ſolum eſt verus homo, atq;
nd inter homines benedictus, ſed etiam
uIN b Deus benedictus ſuper omnia, D.
ues, Paulo teſte; ideo& Mater ejus non
uumr ſolü eſt inter mulieres, ſed etiam in-
man ter omnes tam cœleſtes quam ter-
GuN reſtres creaturas benedicta.
NANA DP. Declara mihi reliqua hujes
6 Ey Sal⸗

IIO ExPIIcCATIO
Salutationis verba.
M. In ſequentibus verbis præci-
puam laudem Dominæ noſtræ tri-
buir Eccleſia, quæ eſt, eſſe Matrem
Dei, eâàq; demonftrat illa quidquid
voluerit ab eodẽ Deo impetrare poſ-
ſe: quare precatur ut intercedat pro
nobis, quandoquidem nos; utpote
peccatores, ejus interceſſione in-
digemus: ac irem ut quoad vixerimꝰ
ac præſertim in articulo mortis,
quando in maiore periculo verſa-
bimur, ſemper nos adjuvet.
B Quare quotidie trino campa-
narum pulſu, ad Ave Maria dicen-
dum monemur, mane, weridie,
& veſperi?
M. Ut erudiamur opus nobis in-
primis eſſe ſæpe ad auxilium Dei ac

Sanctorum recurrere, cùm in medio

hoſtium noſtrorum tam viſibilium,
uäàm inviſibilium degamus: nee
Atis eſſe nos ad orationis arma in
Principio operis recurere; ſed etiã
111

en

eln⸗
Genmdune
un
rae
7 mim n
chinii
(menant
Mn
n
i
ukein
uiaben
Küman
unſin
ſintimnu
uucraln

ðM
lalge
4
Ml
1

el.

4 ie at
Utrilei
irun
lnenl
nln,hne

lerelene

Muii
Aonni,
nlntl⸗
.
nd ange
Nuide
1e, eid,
rhiei
1tüondir
Egcurm
unn
Emn.
mn
⸗
4

.

DoecYR. CHRISTY. YrTI

in progreſſu ac fine operis idipſum
faciendum eſſe. Aliud inſuper myſt-
eriũ in trino hoc pulſu latet Vult
nimirũ Eccleſia Mater noſtra, nos
trium principalium myſteriorum
redéptionis noſtre continuâ habe-
re memoriã, nempe Incarnationis,
Paſſionis, & Reſurrectionis Chriſti.
Quare jubet Matrem Dei ſalutari

manè, in memoriaà Reſurrectionis;

meridie; in Paffionis, veſperi in me=
moriam Incarnationis. Nam ſicut
certi ſumus Chriſtũ circa meridiem
cruti affixum, & mane reſurrexiſſle,
ſic credimus illum nocdu humanam
naturam aſſumpſiſſe.

ECATPYVT. VI.
Explicatio Deaalogi, ſeu decem Praz
ceptorum Bei.
, D. J Ntellecto jam Symbolo A-
poſtolico, Oratione Domini-
ca & Salutatione Angelica, Deca⸗

112 ExFPIICATTYTG
lIogum mihi explicari cuperem, qui,
ut initio dixiſti tertia pars princi-
palis eſt doctrinæ Chriſtianæ.
M. Prudenter agis, quòd decem
Præcepta divinæ legis ediſcere ac
intelligere deſideras; nam fides &
ſpes ſine charitate & obſervantis
divinæ legis, non ſufficiunt ad ſa=
Iutem.
D. Cùm in mundo & Eccleſia tot
ſint leges ac Præcepta, quid cauſie
eſt cur hæc lex decem Præcepta cõ-

tinens cœteris omnibus antepona-

M. Multæ rationes adduci poſſ-
unt ad legis hujus excellentiam de-

monſtrandam. Primò, quia hæe

lex à Deo inſtituta eſt, & ab ipſo-
met initie quidem in cordibus ho-

abus tabulis marmoreis inciſa, Se-
cundòè quia amtiquiſſima eſt legũ 6-
nium & reliquarum quaſi origo ac

fons (a) Ter-

(A) Exod. 31.15., & 37., 70

oe
in
ncner
Wwar
Kancuchl
(Oenll,
iele
ikrKree
Mberm
uit

ri
mnirctil

Iidahun
n nun
UINne
utlaer
(hannni
M

. u d Wen
minum deſcripta, deinde verò du-

enmnn
n iegti
*

9,

uiti,

lut
SS
H
gn li
cclie

unt

Cainant
ffamil,
Z
lale
eich.
ee
7
ſilr
Aanunde
l het
h
nichen
neket
,/,A1

.*

DocTR. CHRIST. 113
Tertièò quia hæc lex eſt omnium
legum quæ inveniri poſſunt gene-
raliſſima: ut quæ non ſoluùm Chri-
ſtianos obliget, ſed judæos etiam ac
Gentiles, ur viros ſic & mulieres:
ut divites ſic & pauperes: ut doc-
tos ſic & indoctos. Quartò, quia
haec lex immutabilis eſt, nec ho-
minis cujuſquam diſpenſationem
admirtit (a) Quintò, quĩa hæc lex
omnibus ad ſalutem neceſſaria eſt,
uti Dominus noſter ſæpius in E-
vangelio proteſtatur. Sextò,
quia maxima cum ſolemnitate
in monte Sinai promulgara fuit:
tubis ſcilicer Angelicis perſonanti-
bus, cum tonitru ac fulgure, & in
populi Dei præſentia. (6)
D. Antequam ad explicationem
Præceptorum in particulari venia-
mas, Icire deſidero horum Præcep-
torum ſummam & ordinem.
M. Finis omnium Præceptorum
Z eſt
(a) S§. Tho. 1. z. 4. IOO, a. §.
(?*) Matthe 19 17 Exod. 29. 16.

—

114 HXPLIICATIO
eſt charitas Dei & proximi: (a)
omnia enim docent nec Deum of-
fendendũ eſſe nec poximum: qua-
re etiam in duas partes ſunt diſtri-
buta, duabuſque tabulis, ut ſuprà
dixi, marmoreis ineiſa. In priori
tabula tria præcepta, obligatio-
nem noſtram erga Deum declaran-
tia, continentur. In poſteriore ve-
18 ſeptem præcepta proponuntur;,
obligationem noſtram erga proxi-
mum inculeantia. Sed ſcias velim,
quod tametſi in una tabula tria tan-
tummodèò, in altera ſeprem conti-

neantur, nihilominus ambæ tabu-

læ æquales & Scriprurâ plenæ fue-
rint: quia priora illa pluribus ver-
bis, poſteriora paucioribus deſcri-
pta ſunt. Atque ita ſeptem illa
præcepta, brevia quoad verba, æ-
qualia ſunt illis tribus latius ex-
preſſis. (a)
D. Quare præcepta primæ tabu-
lIæ tria dumtaxat ſunt ? M.

N

Ind

e lodeſe

W

RoNNen

Anlcin
Eenpkmn

WV,N
hni
1
Utlu⸗
Mnllr
ſan.
Wn
Mynmn
Ukmn
III

1AN e,

, utſ
(4) 1 Tsm. 1. Fe (5) Cleni. A. lex. n
IlI. b. Aug. 4· 1s in Exed. G Ep. I19 4

4 lie 4 4

n deln
ſteroen Ve
ponunnr,
unn
uaſelini
Uun.
Mmond,
nte
lpkiefi
ibeene⸗
balecei⸗
Ahenilt
ukn
Uei,

apinen
I
enhf “
r

DocrR- CHRIST. 115
M. Qhia docent nos Deum a-
mare debere corde, ore, & opere.
D. Quare ſunt ſeptem præcepta

ſecundæ tabulæ?

M. Quia unum nos docet proxi-

mo benefacere: reliqua ſex ne ei-
dem faciamus malè, primèò qui-

dem perſonæ, deinde honori ejus,
tertiò fortunis: & hoc nec opere;

nec ore, nec corde.
D. Progrediamur nunc ad præcé-

pta ipſa. Ec primò quidem doce

me verba illa, quibus à Deo in ta-
bulis deſcripta fuere.
M. Verba fſunt hæc. (2) Ego
ſum Dominus Deus tuus, qui edu-

xXi te de terra Egypti „ de domo
ſervitutis. .

I. Non habebis Deos alienos co-
ram me.
2. Non aſſumes nomen D omini

Dei tui in vanum.

3 Memento ut diem Sabbati

ſanctifices.

4. Honora patrem tuum & mas-
.1ſa) Exod. 20 1IeZ

X

116 ExXxPLICATIO
trem tuam.
5. Non occides,
6. Non mœchaberis.
7. Non furtum facies.
8. Non loqueris contra proximũ
tuum falſum teſtimonium.
9. Non concupiſees uxorem pro-
Ximi tui.
ro, Non concupiſces bona pro-
Ximi tuuu.
D. Quid fignifcant illa verba :
quæ decem Præceptis præmittun-
tur? L
M. In Verbis illis quatuor ratio-
nes comprehenduntur, quibus de=
monſtratur Deum nobis legem dare
poſſe, neſque ad illius oblervanti-
am obligari. Prima ratio illisverbis
continetur: Ego ſum Dominus.
Cùm enim Deus principalis ac ſu=
premus Dominus noſter ſit, qui nos

creavit ex nihilo, abſque dubio po-
teſt nobis, ranquam ſervis ſuis

legẽ præſcribere. Altera in verbo
Deus, cemprehendirur: que non
ſolum

/

li

N R
I ge

sn

lreg
e
CElng
un n
4.

eirn

eii
ce,
nn
Min

nen.

n,
genign.

Enuruin
giduit

lgendan

Olenani
tolieta
mnn.,
ehlax)⸗
trl,in
Grednn
eS
Wenb
t SN

DocTRZ CHRIST. 11 7
ſolum Dominum illum eſſe oſten-
ditur; ſed etiam supremum Jjudicem
ac Gubernatorem : adeòque poſſe
leges condere, & prævaricatores
punire. Tertia in voce, tuus, conri-
netur: nam præterquam quèd Deo
obligati ſimus obedire velut ſervi
Domino⸗ & ſubditi Judici, adhuc
ulteriorem habemus obligationem
ratione pacti quod nos cum illo, &
ille nobiſlcum inijt in Baptiſmo-
Nã in eo nos De adopravit in filios,

S& nos illũ viciſſim in Patrem delegi-

mus: quemadmodum eriam Deus

Fideles omnes in peculiarem ſibi

populum elegit; & Fideles Deum

pro Dee ac Domino ſuo aflump-

ſerunr. Quarta eſt in his verbis
Qui eduxi te de rerra Egypri, de

domo ſervitutis. Quia ad adeo

multiplices obligationes, etiam
obligatio gratitudinis accedit. Deus
enim nos a ſervitute diabolt & pec-
cati vindicayit, quæ in Epyptiaca

De.

119 EXPILICATIO

Pharaonicaque ſervitute, ex qua hoden
Populus judæorum à Deo liberatus Aalcnl
eſt, adumbrabatur. l
Rarnden

Fxrplicatio primi Præcepti inlemnt

D. Explica mihi nunc primum
Præceptum.
A. Primum præceptum tria com- Eyüm
Pplectitur: Primum eſt, quèd Deum liaeßen
Propeo teneamur agnofcere. Secun- yardi,
dum, quèòd non liceat ullam aliam uuun
fem pro Deo habere. Tertium, quòd ſilsz
neque liceat idola, id eſt „ ſtatuas ditti
velimagines fabricari, quæ pro dijs
habeamus: neque ea adorare.
D. Explica partem primam.
M. Deus pre eo haberi vult qui
eſt,nimirum pro vero Deo: quod
tunc ſit, quando ſe homo in quatuor
virtutibus ad Majeſtatem divinam
pertinentibus exercet, hoc eſt, in
de, (pe, charitate & religione. Qui
ehim credit ij Deum , agnoſcir
Deum

Ile
ine DocrN. CHRISTY) II9
dbeninn

N de Deum proDeo, id eſt, pro ſumma
R veritate; in quo delinquunt hære-
. tici, qui i iHum nen credunt Qui
ſperat in Deum, ille ſimiliter Veum
„ pro Deo agnoſcir, utpote quem pro
“ ndeliſſimo, miſericordiſſimo, ac
MIII porentifſimo haber, &confidit quòd
N. in omnibus neceſſitatibus ei poſſit
untn Sc velit auxiliari. In quo peccant
i, illi, qui deſperant de miſericordiz
enken. Dei, aut qui in hominem magis
llim i ſperant quàm in Deum aut certè
Imumeh, perinde homini ut Deo confidunt.
I, A Qui⸗ diligir veum ſuper omnia, Peũ
ec, Pro peo haber, id eſt, pro ſumme
are, bono. In quo peccant graviter, qui
Wnon, quamlibet creaturam aut præ Deo,
NKE aut æqualiter cum beo diligunt:
gravius vero qui peũ odio habent.
Ghmpn Penique qui peum ſumma cum
undn reverentia adorar (quod virtus
GA, Religionis docer) ille beum pro
Ni, Ppeo habet; quia peum principium
NNH aluctorem; rerum omnium agnof-
*M AIr,

12⁰⁶ ExPLIECAYIG6 tN
cit. In quo peccant qui veum & res eade
illi conſecratas parvi æſtimant, Aufuni
rempla ſcilieet, vaſa ſacra Sacerde- A Wann
tes & ſimilia: ac illi eriam qui homi- I, Eun
nes aut plus, aut æquè ac Deum pmni

Honorant. Naf
D. Peclara mihi alteram hujus ündn
præ cepti Pateme. Wn

M. In alt era parte vetat Peus, ne Ahmn
ullam rem creatam pei loco habea- m
mus: in quo olim Gemiles delique-
runt, qui non cognoſcentes verum u
Deum, varias creaturas, ut ſolem,
lunam alt defunctos homines pro ceru
verispiis habuerunr adoraverunt. ne .
In eodem peccant venefici & vene- aul l
ficæ: Item præſtigiatores, necroma- wal 1
ntici & divinatores, qui diabolo cũ ein
honorem deferunt, quem uni peo ge
deferre debuiſlent. Imo plerique hee
illorum habent &adorant il lum pro ½2 in
Deo ſuc, illiuſq: ope de futuris
certo divinare, aut abſconditos the-
ſauros invenire „ aut inconceſſas
vol-

U
hlu⸗ 4 4

DoôE k. CHAISY. 121
voluptates aſſequi ſperant. Et quia
uI diabolus hominum eſt hoſtis capi-
„ talis, ideo hos omnes miſerè deci-
i pit ,„ & inani ſpe lactatos in varia
peccata impellit: ac denique ani-
ð mam eorum perdit: & multoties
etiam corpus:
D. Declara mihi tertiam partem.
nuN AM. In tertia parte præcipit Deus,
lkis ut non modo non habeamus rem
lecee aliquam ereatam pro Deo, ur dic-
Manm tum eſt: ſed neque formemus ali-
HN, quid, quod pro Deo habeamus &
omieg adoremus, In quo Gentiles pecca-
braenn runt, qui adeo fuere cæœci, ut fabri-
i& vn carent ſibi Idola ex auro, argento,
Nn ligno, aut lapide, ſibique perſua-
AOMod derent illa Deos ſuos eſſe: maxi-
NWun mé quia infernales illi ſpirirus in-
Ahi terdum ea ſubintrabant, & ex iiſ.
Mudm dem loqui, eadue movere vide-
ieEin bantur: iraque eis ſerviebant homi-
Itemdrt; nes, & ſacrificia illis offerebanr.
WA Quod quia S S. Martyres facere de-
N . F trecta -

132 ¾ KzPLICATLO etk
zrectabant graviſſimis ſuppliciis ab madcond
ipfis excarnifcati morte etiam ünde
mulctabantur.
. . „ KRdurnn
D. Eſtne aliud quippiam reſidu- de
um in hoc præcepto? dhe
2 . nnprtt
M. Eſt plané: Deus enim præva- es⸗
ricatori eſus, graviſſmam poœnam adteni
intentat, obſervatori verò præmi- ur
um promittit. Poſtquam enim umn
. . . N
præceptum hor dediſſet, adjunxit. i,
Ego ſum Deus fortis, zelotes, vi=- ,
Krans iniquitatem patrum in filios
in terriam & quartam generatio- Curchu
nem, eorum qui odesunt me: &nnn
faciens miſericordiam in millia his N e
qui diliguur me „ & euſtodiunt entek
Præcepta mea- Ubi advertendum
eſt Dominum dicere, ſe zeloſum cieln,
Deum eſſe, qui ſeveriſſimè punire wuupin
poſſit, quia Deus eſt, & velit, quia rhag
maximo honoris ſui, juſtitiæ, ac ening
æquitatis zelo ducitur: ac propte⸗ n lain
zea ferre nequeat impietatem & in- sainii
juſtieiam. Quod contra illos eſt-
Jui Aulii
Y

☛W

nesn,, DocCTR. CHNIST, 123
qui tametſi continnò peccent, ra⸗
men ſecuri ac læti vivunt, ac ſi ni-
D hil ees euraret Deus: verùm jam
Wvides illa Deo curæ eſſe, qued &
eiine ſuo tempore demonſtrabit.
Dl D. Quid fibi vult, quod præva-
inine ricatores dicatur Deus punire uſque
lnn in quartam generationem; obſer-
ain Vantes verô mandatorum ſuorum r er
hc, 11 mille? . e
müfſa M. In quartam generationem
lerti. uſque punit Deus, quia licer homo
Pnecd diu vivat, non tamen niſi fili orum
niliek ſuorum nepores aut nepotum ne-
lole Potes videre ſolet: non vult autem
5 Deus niſi in illos poſteros vindictam
ect ſiam deſcendere, ad ques pecca-
ror vita ſua pertingere poteſt. Con-
an trà verò benè operantibus non mo-
e dè in tertiam & quartam genera-=
e/ rionem, bonitatem ſuam extendirt;
IA ſed etiam in milleſmam, ſi tam
n multæ darentur, ſe eam extenfu-
N ru promittit: Quia Dominus no=
S F 2 ſter

ortum trahit & propterea invitus,
lam facir.
divina primo dumtaxat Præcepto

appenduntur?²

nia : & quod de illo dicitur, id de

124 EXPLICATIO— utn,

. . . 1 * —.
ſter pronior eſt in præmium, quàm elerch

in pœænam: quia præmium & re- Nolir
tributio ab illius bonitate fluit ; ungin
adeeque in ea plurimuùm ſibi com- unl
placet: at punitio à peceatis noſtris , es

& quaſi peccatis noſtris coactus il-

D. Quare minæ illæ ac promiſſa

M. Quia hoc principale manda-
tum eſt, & graviſſimum inter om-

ls

cæteris etiam eſtintelligendum. DDl
1

D. Scire velim, an huic divino en
præcçépto adverſetur honer ille,
quem Sanctis, eorumque Reliquiis Ad
ac imaginibus exhibemus: quia t
apparer nos omnia illa aderare; n mte
Jandoqiidem genua coram illis “
ectimus, orationique;, uti coram en
Deo, infiſtimus. nicn
M Eccleſagponſa Dei et, l ejuſ- , 1
Id.] Eph. j. 33. G c. que n

DocCTR. CHRIST, 125

R Magiſter eſt Spiritus ſanctus =
i aunde periculum non eſt ne decipia-
* ſtur „ aut quippiam faciat, aur fa-
ſran ciendum doceat, quod Dei præ-
Ptuini ceptis adverſatur. (4) Ceterum,
ticdu ut in particulari tibi reſpondeam,
honoramus invocamuſque Sanctos
ut amicos Dei, qui ſuis meritis &
orationibus nobis achumento eſſe
poſiint: non tamen eos pro Diis
Enud. habemus, nec ut Deos adoramus.
il Neque obſtat quod coram illis ge-
nua flectimus, quia cultus ille non
ſolus Dei proprius eſt, ſed creatu-⸗
eulum ris etiam „Præſertim fublitmiotibus
hiehi defertur, ur ſummo Pontifſici ac
w Regibus. Quin & multis locis uſi-
Algi tatum eſt ut Relhigioſ coram Supe-
Hmnd rioribus ſuis genua flectant: quare
in mirum non eſt, ſi Sanctis in cœlo
Mand cum Chriſto regnantibus talem
ed cultum exhibeamus, qualis qui-
F 3 buſ⸗
ne (a) Aug. 20. contru Fauſtum c. 122

lenni

lug,

126 EXPILICALILIO D

buſdam etiam hominibus in terra gled
degentibus exhibetur. 1.0
D. Quid ergo de Reliquiis San= ). Meil
Gorum dicemus, quæ etſi nullo Nek
ſenſu polleant, ad eas tamen genua ic,
Hiectimus & oramus? 1uinti
M. Nequaquam preces ad Reli- in mud
quias dirigimus, quas probè ſcimus Mumr
ſenſus eſſe expertes; ſed ideo illas inem
honoramus, quia ſanctarum illa- AMung,
rum animarum inſtrumenta fuere, umm m
quibus tam præclara virtutum ope- gitte
ra, vitæque æternie meritoria edi- Wulueng
derunt: & ſuo tempore viva ac Endin.
glorioſa corpora exiſtent: nunc ve- ſeilit
r1 pretioſa quædam pignora ſunt imize
amoris quem erga nos geſſerunt ac ai
eriamnum gerunt Sancti. Er ideo iumn
ante Reliquias Sanctorum preces imnui
fundimus, orantes ipſoſmer Sanc- le lan
tos ut per dulciſſima illa pignora ultt
quæ tenemus, nobis opitulari me-
minerint, uti nes honoris illis 9 “

. Im- , Me,

on,,
e,

—

“ DOcTNI. CHRIST. 127
e Nſimpendendi meminiſſe oſtendi=
Eis, mus. (4)

, E D. Anne idem de imaginibus di-
leian c1 poteſt? l
un M. Sic eſt: quia imagines Do-
mini noſtri D. Virginis & Sancte-

W
N rum neguaquam 4 nobis pro Diis

Münek habentur: quare neque idola voca-
ri queunt, ut illæ Gentilium: ſed
ſolummodo imagines ſunt, quæ
enee memores nos reddant Chriſti, B.-
EmIe. Wirginis & Sanctorum: (b) adee-
ann que librorum loco ſunt iis qui lege-
unMem re neſciunt: quia ex iis multa my-
ennm ſteria Catholicæ Fidei addiſcunt »
Ind vitam etiam ac morrem multorum
gEuI. Sanctorum. Neque illas propterea
Mle honoramus quod imagines ſint ex
Uume charra aut quovis metallo forma-
npldk raæ, vel quod affabrè factæ ſint: («)
In ſed quia Chriſtum, B. Virginem „
Rkapr F alioſ-⸗
NNH () Ambr. de vid. Hieton. cont. Vigil.
1(b) Conc. Nicæn. 11. Damaſc. Orat. de
imæg D. Greg. Ep ad Ser. c) ideſ.21.

12 EXPLICATIO

alioſve Sanctos repræſentant. Et
quia ſcimus imagines vitæ ac ſen-
us expertes eſſe, ut quæ hominum
manibus fabricatæ ſunt, nihil ab
eis petimus: ſed ante eas orantes,
auxilium imploramus eorum ques
referunt, hoc eſt, Chriſti, B. Vir-
ginis aliorumque Sanctorum.
D. Si Reliquiæ & imagines San-
Rtorum ſenſus expertes ſunt, quo-
modo ergo tot ac tanta miracula
fiunt in gratiam illorum qui ſe illis
vommendant?

M. Omnia miracula à Deo ſiunt:

led ſæpe per interceſſionem Sancto-
rum, & præfertim 8S. Matris ſuæ:
idque iis frequenter, qui coram
hujuſmodi imaginibus aut Reli-
quiis Sanctos invocant. Imèò verò
ſæpe Deus ejuſmodi Reliquiis at-

que imaginibus velur tantorum

miraculorum inſtrumentis uritur,
urt oſtendat placere ſibi devotionem
illam Fidelium erga Sanctos, eo-
um⸗

nnch

MerNe
eanc

Mpor
dumugnn
Ginn

en)den
Ulnonntn

lidk,
c
Deuhig,
hunuln

/,
ß

nben
mnke
Aun

Cutl
I oen
r,
1 4
1 i

et
Un 8

ſhr
t . G

=-
,

er
dung
elid.
Monn
nine

inal
giil

Doohun
Uendndn.
relie
iaann
AM.
I. We
elging
imnonn
Eisin.
Dbin
uhe.
1n

bæ: Ang

DoCTRA CHRIST. 115
rumque Reliquias & imagines.
D. Igitur quando dicitur aliquis
ſe tali imagini commendaſſe & gra-

tiam optatam obtinuiſſe, intelli-

gendus eſt illi Sancto ſe commen-
daſſe cujus ſunt Reliquiæ vel ima-
go: & quod Deus per interceſſio-
nem illius, & mediantibus ejuſ-
dem Reliquiis vel imagine gratiam
illam contulerit ?
M. Ita eſt: & gaudeo te adeo
bene quæ dicta ſunt percepiſſe.
D Cuperem tandem ſcire, quare
Deus Pater in ſpecie ſenis pingatur,
& Spiritus ſanctus in ſpecie colum-
geli verò in forma juvenis
alati: cùm Deus & Angeli ſpiritus
ſint, nec figuram corpoream habe-
ant, quam pictores, ad inſtar ho-
minum, depingere poſſint.
M. Quando Deus Pater inſtar ſe-
nis depingitur, Spiritus fanctus in-
ſtar columbæ, & Angeli inſtar ju-
veluis alati: non ideo hoc ſit, quèd
“ F 5 eve⸗

6 EXPIIcCATI6

revera tales ſint, nam, ut rectè di-
xiſti, ſpiritus ſunt incorporei: ſed
ideo ſic pinguntur, quia in tali ſpe-
cie ſæpius hominibus apparuerunt.
Et quidem Deus Pater inſtar ſenis;
quia Danieli (4) Prophetæ in viſio-
ne talis apparuir : & Spiritus ſan-
us in ſpecie columbæ ſuper Chri-
Ktum baptizatum (5) à S. Jeanne
Bapt. requieſcere viſus eſt: Angeli
(e) denique multoties in forma ju-
venis apparuerunt. Sed & hoe
advertendum eſt, multa depingi
certa aliqua forma, non quod in ſe
dalia ſint, ſed ut intelligamus qua-
les proprietates habeant, vel qua-
les effectus ſoleant cauſare. Sic pin-
gitur Fides ſpecie mulieris, calicem

manu geſtantis : Charitas ſpecie
mulieris aliquer puerulis circum-

datæ : cùm tamen te non lateat,
eas non mulieres eſſe, ſed virtutes.
Ad
(«) Dau'z. 9. (5) Ioan. 1. 32.
() Gen. 15. Teb, y, f7.

Men

AeNN
Natemin
Ueriet
Mche
Wupeni
Adn
Sbicain
RW
kturt
tenli
Ddur
Mo u
ſolſelen
ugſ
Uifi
lſee
N
nken
. ſain

N

e /
DocrTHN. CHRIST. 131
in Ad eundem modum dici poteſt De-
c um Patrem in forma ſenis depingi,
DRKRZ ut doceamur illum antiquiſfimum
A id eſſe, id eſt æternum, omnibuſꝗue
* rebus Creatis priorem. Spiritum au-
v*A tem ſanctum in ſpecie columbæ, ut
Uhtun, dona quæ in nobis operari ſolet ;
videlicer innocentia, puritas &
ſanctitas indicentur. Angeli deni-
e que in ſpecie juvenis pinguntur,
iine quia ſemper formofit vegetique
AEtu hnc, item alari, quia quantocius
ed ſe conferunt, quo à Deo deſti-
olié nantur: ac item in veſtibus albis ,
Wmsu ſtoliſque ſacris, quia puri ac inno-
iu centes ſunt, divinædque Majeſtatis
eſen. miniſtri.
beleen

en . licatio ſecundi Præcepti.
Anaſe rxplieatio ſ. 5

Uensmn D. Progrediamur nunc ad alte-
ein, rum Praceptum. Quid ſignificar,
Elfmme Noen aflumes nomen Domini Dei
tii in vanum?
Nna, M., In hoc Præcepto agitur de
F 6 hone-

12 ExPLICATIO hen

honore & inhonoratione Dei, quæ hcun
verbis fit: præcipitur enim honor, cmicnek
& inhonoratio prohibetur. Unde falss
hoc Præceptum quadrifariàm divi- (mni
di poteſt: quia quatuor modis ho-
noratur Deus verbis, & totidem
modis inhonoratur. Primò hono- (Eimm
rarur Deus verbis, cùm ex affectu (dunmne
charitatis nomen ejus eloquimur: ulunſm.
inhonorarur verò, cùm illud ipſum imins
nomen in vanum aſſumitur. Secun- m e
dò honoratur juramento, & inho- mis
noratur perjurio. Tertiò honora-
tur votorum nuncupatione, & eo- umi
rundem violatione inhonoratur. lig u
Quartèò denique honoratur invoca- 3

EIxrnn
tione ac laude, blaſphemia verò & R
maledictione inhonorartur, . und
D. Explica mihi primam partem.
M. Nomen Dei, B Virginis & inn
Sanctorum, ſimpliciter loquendo, *
poteſt & benè & malè uſurpari. Illi eanu
enim qui impenſius Deum diligunt. Nai

Dei frequentiſſimè recordantur, &

1
,

DocTR. CHRIST, 13 3

A de Deo lequuntur: quod ex magna
, devotione & affectu faciunt, uti ex
ii Epiſtolis S. Pauli conſtar, in qui-
RZ bus identidem legitur nomen D. N.
c Jsu Chriſti; quia illud eo modo in
N corde geſtavit S. Paulus „ quo ore
nim. ac ſcriptis circumtulit. Sed ſunt alii
iti qui ex prava conſuetudine, quando
“ vel irati ſunt, vel jocantur, nomen
n Dei, aut Sancti alicujus temerè pro-
ann ferunt, eò quod nihil aliud eis in
Kim, mentem veniat. (a) Hi admodum
tom malè agunt, quia ſanctiſſimum Dei
da nomen quodammodè pedibus con=-
nanlt culcant. Quod ut exemplo, tamer-
Iinen fi non per omnia ſimili declarem,
ene erinde tales agant, ac ſi quis ve-
“ Rem valde pretioſam habens, eA
numm omni tempofe & loco, incuriose
Hien! admodum urteretur. SDèWUMW
D. Nunc ad alteram partem, quæ
Indl de juramento agit, gradum fac.
ng M. Jurare nihil eſt aliud, quàm
ndoQa. F 7 in⸗

4 () Theod, 4. 1I its Brod, . .

134 HXPLICATIO en

inyecare Deum in teſtimonium vo- n
ritatis , quod ut bene fiat, tria deo- A aum
bent adeſſe, veritas ſcilicet, juſti⸗ N
tia;, & judicium: quemadmodum wyfun
Deus ipſe per os Jeremiæ Prophe ( ant
tæ nos decuit. (4) Et ſicut jura: n,
mento cum debitis circumſtantiis
præſtito honoratur Deus, dum
proteſtamur illum omnia videre

ur
KMo e

ſummè veracem, & acerrimum ve- C⸗
ritatis defenſorem eſſe: ſic & con: I

rrario valde inhonoratur, ſi quis ſis inae
ne veritare, juſtitia, aut judicio ju- (Angt
ret. Qui enim hoc facit, ſignifi- ani
cat Deum vel non eſſe conſcium ſui litzi
negotii, vel certè mendacii aut ini- uih
. quitatis eſſe parronum. 1

D. Declara magis in particulari, angd
quid ſit cum veritate jurare. üd
M. Qui volet jurare cum verita- I/

te, opus eſt, ur nihil aliud ſub ju- tori
ramento aſſeverer, quàm quod cer- liut
tè ſeiat verum eſſe: nec quippiam „
1 — „E
urxran- N
(⸗)erem. 6224 lan

DocTR. CHRIST. 13 ½
ent e jurando promittat, niſi quod ſeriè
le. cupit adimplere. Unde perjuri

lllag . .
ſunt , peccantque graviſſimè, qui
ENcum juramento affirmant id verum
enle ho .
eſſe, quod ſciunt eſſe falſum: aut

certè neſciunt num verum ſit. Si-
militer & illi, qui cum juramento
Nrin promittunt, quod tamen adimple-

iie
on re non cogitant.
e D. Quid eſt cum juſtitia jurare
en M. Tantundem eſt ac promitte-

ſain re ſub juramento ſe facturum quod
en jaſtum eſt ac licitam. Et idee pec-
, gi cant gaviſſimè qui jurant ſe illatas
umſi ſibi injurias vindicaturos, aut fae-
N ruros aliquid quod Deo diſplicer:
neque talibus promiſſis ſtandum
ruli, eſt, aut cogitandum, ſe illis alique
I modo obligari: nemo enim obliga-
un rur ad faciendum malum : cum
Wtles: contrà potius divinæ leges nos ad
ngin id non faciendum obſtringan.
wi D. Quid eſt jurare cum judicio?
4 M. Tantumdem eſt ac jurare
tEuN

136 EXPILICATIO

cum prudentia ac maturitate, con-
ſiderando inconveniens eſſe, in te-
ſtimonium advocare Deum, niſi ad
neceſſaria, magnique momenti, id-
que magno cum timore ac rever-
entia. Unde hie pececant qui in re
qualibet parva, item inter jocos ac
facetias juramenta effutiunt: Qui
etiam ex mala conſuerudine fre-
quentius jurandi, facile perjurium
incurrunt, quod unum eſt ex pec-
catis maximis, quæ committi poſ-
ſunt. Unde tam Chriſtus in Evan-

gelio, (a) quàm S. Jacobus in Epi-

ſtola ſua (?*) prohibent ne omnino

juremus, ſcilicet, ſine neceſſitate.

[] Cujus rationem hanc aſſignant
Sancti, quèòd juramentum ſit reme-
dium quoddam infirmitatis huma-
næ fidei, eò quod homines difficil-
limè ſibi mutuo credant: quaprop-
ter ooοtanquam medicinà urendum
eſt
(a) Matth y. (b) Iac. 5. (6) Aug. l. de
ſer. Dom, in monte c. 30.

Ner
da
niih
N
Wdle
Nun
cleten
Inn
nd
M

len

CGelgt
.
M
(, 0 ni
am n

. 4 Ulre
Weß

N

ng
h) 1

,
6 lie
. *“

DeocR. CHRIST. 137
ine eſt „ quæ ſumi ſolet quàm fieri
N Peteſt rariſlimè. [2)
lenn D. Declara mihi tertlam partem
WKäl hujus Præcepti quæ agit de Voris.
—RWü M. Votum eſt promiſſio Deo fa-
„IE Gta de ze bona & divinæ Majeſtati

Nelſgete .:
inn grata. [b] Ubi tria conſideranda
R e ſunt, primum eſt , quod votum ſit

ieti romiflio : unde ad edendum vo-
AWHI rum non ſufficit ſolum propoſitum,
s. S multè minus deſiderinm, ſed
nnde expreſſla promiſſio neceſſaria eſt,
thrl 4 vel ore, vel ad minimum corde fa-
R ca. Alterum eſt, ut votum hoc
EMe Deo nuncupetur, ad quem propriiſ-
eniin fſimè vota ſpectant. Quande erge
dicitur D. Virgini, aut alxeri Sancto
votum factum eſſe, intelligendum
eſt, illud votum principaliter fac-
tum eſſe Deo, ad honorem tamen
4 B. Virginis, aut Sanctorum, in
Gimk quibus Deus modo peculiari, &
= longè
,O (a) Cpryſ. hom. 36. 37.35,. ad pop. An.
„tiochen. (ä“) D. Thom. 2. 2. 4. d, A., I.

38 EXZLICATIO
longè excellentiori quàm in reli-
Qquis creaturis habitat, Quare vo-
tum factum alicui Sancto, nihil eſt
aliud, quàm promiſſio Deo facéta ad
memoriam illius Sancti, aliquàâ ob-
latione honorandam, quod eſt ip-
Aum Deum in Sancto ſuo honorare.
Tertium eſt, quòd vorum non
poſſit fleri, niſi de re aliqua bona ac
grata Deo, ut eſt virginitas, volun-
taria pauperras, & id genus alia,
Quare qui vover peccarum, vel
opus aliqued ad cultum Dei non
pertinens, vel etiam bonum ali-
quod, quod majoris boni eſſet im-
pedimentum, utique divinæ Maje-
ſtati rem gratam non faceret: ideo-
ꝗue Deum inhonoraret, & in hoc
ſecundum præceptum delinqueret.

poteſt citiſſimè. Quia præcipit in

Scriptura Deus, ur vori nuncupa-
701 9„

ocnn
Monn
Acund
. M
Ne El
NI.

,

M Een

4 mi

lhe
ſi⸗ ecnie
itig
nte
e

Quemadmodum etiam graviter in ii
hoc præceptum impingit, qui vo-

tum à ſe facdtum non implet quàm

4 .

) M

hr, 1,

ihenrii
duIn e
nNI
nnnt
oitlrin
neſi⸗
enn i.⸗
inpolet
pigr di
imneig
Wute
Uikt

DocTR. CHRIST. 139
toer, non meodè illud adimplear;
ſed etiam ut id faciat ſine mora. (a)
D. Declara partem ultimam;,
quæ de laude Dei & blaſphemia
agit.
M. In hac ultima præcçepti parte
mandat Deus, ne Sanctum ejus no-
men blaſphemetur, ſed contra,
laudetur & benedicatur. Et primò
quantùm ad laudem attiner, nulla
difficultas eſt, quandoquidem e-
nim, uti manifeſtum eſt, omne bo-
num à Deo proficiſcirur, omniaque
ejus opera plena ſunt ſapientiæ, ju-
ſtitiæ & miſericordiæ, rationab'le
inprimis eſt, ut in rebus omnibus
laudetur ac benedicatur. Quantum
verò ad blaſphemiam ſpectat, ſcias
eam nihil efle aliud, quàm injuriam
verbis irrogatam Dee, vel ſecun-
dùm ſe, vel in Sanctis „ (⁵) cujus
ſex ſunt genera. Primum eſt, quan-
do
(Qa) Deut. 23. 21. Eccl.,Fe 20
[l S. Thom. 22, 4. 13. DðU

140 EXPLICATIO

do id Deo tribuitur, quod illi non
convenit: ut verbi gratia, quod
cornua habeat , aut ſimilis aliqua
ineptia. Secundum, quando de
Deo negatur id quod illi convenit;,
ut potentia, ſapientia, juſtitia, aut
alia ejus attribura : ut ſi quis dice-
ret , Deum hoc vel illud non poſſe
facere, aut non videre, aut juſtum
non eſſe. Tertium, quando erea-
turæ tribuitur id quod proprium
Dei eſt, ut illi faciunt, qui dicunt
diabolum præſcium eſſe futurorum,
aut vera miracula edere poſle.
Qartum eſt, quando quis male-
dicit Deo, Matri ejus, aut aliis
Sanctis. Quintum, quando quis

aliqua membra Chriſti vel Sanécto-

rum nominat ad irrogandam illis
injuriam, quaſi illis ignominioſa
eſſent, ut nobis ſunt. Sextum eſt,

quande ad Chriſto, aunt Sanctis il-

Iudendum, aliquid ad ipſos attinens
nemiaatur : ut illi faciunt qui jur-
oorͤt

loe
Eidutn
1) Mi
emchäin
enuein
M⸗
Cunduee

(N
Nhnd
lnhnre
uuen

. Eian

.

un,

Docrk CHRIST. TI4 I

ant per barbam Chriſti, aut S. Pe-
tri, aut quid ſimile, quæ omnia
dæmonis invidia & hominum per-
Verſitate invecta ſunt,
D. Dic quæſo, quam grave pec-
catum blaſphemia ſit.
M. Tam grave eſt, ut fere om-
nium ſit gravidlimum: quod ex pœ-
na blaſphemis conſtituta deſumi
Muhee poteſt. In vVeteri namque teſta-
Aunin mento præcepir illos Deus ab uni-
verſe populo illico lapidari 5 Lal &
emm jura civilia Ié] blaſphemos morte
N, blectunt. D. Gregorius lib. 4. Dial-
gund. c. 18. refert quinquennem puerum,
ud eô quod blaſphemare didhciſſet;,
ni nec ideo à patre redargurus fuiſſet,
. in ſinu patris expiraſſe, ejuſque ani-
nuni mam 4 dæmonibus viſibiliter appa-
rentibus in infernum deportatam

Pptunnlte 1 n de
n fuiſſe: quod de nullo alio peccato
dnd legitur. Quare diligentiflimè ca-
lhm vendum eſt;, ne divinam Majeſta-
Rins. tem
n

4 ILa.] Levit,. 24.74. El Iuſt. Novel. 77.

142 EXxFPILICATIO

tem aeo dieritet offendamus. Ne-
que verò
to abſtinere, cùm ex eo neque uti-
litas aliqua, neque delectatio ſe-
quatur, ut ex aliis quibuſdam pec-
catis; ſed ſolum damnum quod ſe-
cum trahit. Quamvis nunquam
peceandum ſit, quamcumque de-
mum utilitatem vel delectationem
ex eo quis poſſer nanciſci.

Explicatio tertii Præcepti.

D. Priora duo præcepta intelle-

xi, nunc tertium mihi explica.
M. Tertium præceprum quod
eſt de ſanctificando Sabbato eſt ali-
quante ab aliis præceptis diver-
fum, Cærera enim omnia, hoc
eſt, duo præcedentia, & ſeptem ſe-
quentia, ſunt omnino naturalia;
nee tantum Chriſtianos, ſed Ju-
dæos etiam & Genriles obligant:
At hoc tertium ex parte naturale
eſt, & omnes ebligat, ex parte na-
turale

ifficile eſt ab hoc pecca-

rum 10

N.

emnehe
desieho⸗
en Naen
Amagenb.

nos
,.
Eamun
ur
Eear
Ueinec
Donntae

umn
ſucnl
nſ

iren

„Aſt,gn

. nungg

P

CHNIST. Di/& T 7 . 143¾
turale non eſt, nec obligat omnes-
Nam dies feſtos ſanctificare, id eſt,
diem aliquem pro ſanéto habere;
eumque in bonis eperibus, & præ⸗=
Aiandn ſertim in divino cultu tranſigere;,
eſt præceptum naturale; quia ratio
naturalis id dictat, ideoque etiam
in omnibus mundi partibus dies
aliquis feſtus celebratur. At verò
determinatio talis diei, ut hic peti-
us quàm alius deligaraur, naturale
non eſt. Quare apud Judæos princi-
pale feſtum erat Sabbatum, ſed
nunc inter Chriſtianos talis eſt dies
chmn al Dominicus
Amed D. Qua de cauſa præcepit Deus
s de, Judæis obſervationem Sabbati, pe-
N tius quam cujusliber alterius diei?
er M. Duæ ſunt caufæ principales
Prior eſt, quia Deus in Sabbato to-
tius mundi hrica tomplevir jn
W memoriam ergo tanti beneficii,
mnm videlicet creationis mundi diem
e illum ſanctihcari voluit, Quod in-
M fuper

n n 1
Eeli.

144. EXxPLICATIO Rd

ſuper ad errorem illum quorundam dmum
Philoſophorum confurandum fa- Nir Wi
tiebat, dicentium mundum fuiſſe cgendu
ab æterno. Nam diem creationis Qummin
mundi celebrantes, manifeſtè pro-⸗ Dimitn
ſitebantur illum aliquando habuiſ- jamn
ſe principium. Altera cauſa eſt mhin 4
quia voluir Deus, ut peſtquam he
quis per ſex hebdemadæ dies ſer- ane
vos ſuos, ancillas ac jumenta ad
laborem impulit ac delaſſavit, ſep-
timo die, id eſt, Sabbato omnibus
quietem tribueret: dominique erga
ſervos ſuos, imè & erga jumenta
miſericordes efſe diſcerent, non
crudes.
D. Quare nos Chriftiani non eri⸗
am Sabbatum colimus ur Judæi,
cùm adeo rationabiles obſervatio- *
nis ejus cauſæ ſuppetant?
M. Graviſſimis ſanè de cauſis Sab- r
batum nobis in Dominicam muta- g
vit Deus, uti & Circumciſionem 6 AW
in Baptimmum, Agnum paſchalem
in

AAlngen
Uelltui

en,

c.
n

n lenne
leyanlkte,
Aaurhtin
Auetand,
Wruan
Ging
li.
nbue

☛

Kener

Hlaen, .

Kultona
S
Anöwin
Nend
danhl
Mnhicem
ACtanche

DocTER. CHRIST. 14 5

in ſanctiſſimum Sacramentum

omneſque veteris Teſtamenti bo-
nas cæœremonias in meliores ritus
Teſtamenti novi Si enim Judei
Sabbatum coluerunt in memoriam
creati mundi, quèd eo die ejus
creatis complera ſit: potiori certè
jure à nobis Dominica in memori-
am ejuſdem creationis celebratur;
quæ die Dominicâà inchoata eſt. Et
ſi Judæi diem ultimum ſeptimanæ
Deo obtulerunt, quantò melius
faciunt Chriſtiani, offerentes pri⸗
mum ε Præterea, in die Domini-
ca trium principalium redemptio-
nis noſtræ beneficiorum memoria
recolitur. Nam in Dominica
Chriſtus natus eſt, in Dominica
reſurrexit, & in Dominica Spiri⸗

tum Sanctum in Apoſtolos demiſit.

Denique Sabbatum quietem illam
deſignat, quam 8S. Patres habebant
in Limbo: at verò Dominica ſigni-
fcar gloriam, quam ani næ beastæ

. G am

146 ExPLICATIO
jam poſſident , & olim etiam ea-
rum corpora in cœlo poſſeſſura
ſunt. Colebant ergo Sabbatum
Audei , quia poſt mortem in Lim-
um tanquam in locum quietis deſ-
cendebant. Ar Chriſtianis dies
Dominicus colendus eſt, quia poſt
mortem ad beatam paradifi gleri-
am aſcendunt: Intellige ſi bona o-
pera fecerint, & legi ipſis à Deo da-
tæ conformiter vixerint.
D. Eſtne neceſſarium etiam alia
feſta præter diem Dominicam ob-
ſervare?
M. Sunt utique multa alia obſer-
vanda, non modè Chriſti Domini
ſed etiam B. Virginis, & aliorum
Sanctorum feſta, quæ à S. Eccleſia
obſervari juſſa ſunt. Sed nos præ⸗=
cipuè de Dominica egimus, quia
feſtus ille dies antiquiſſimus eſt, &
praæ ceteris ſæpifſimé celebratur:

quemadmodum & apud Judæes

plura fuerunt feſts ; ſed antiquiſſi-
mumz;

1, ,, N

Nct.

NGrmn
ſstucyendn
Domn
Gbiſ
El
Nen

un en⸗
la

Nctn

i

Nunlinic.
linz
ud ut

nd

lehn .
il:

u4
eimd
Illraheltz
Chiblpnin
1 Adunm
Baire⸗
1 Noe

dekun
N
S

DocrkR, CHRIST. 147

mum, maximum, & quod præ re-
liquis frequentius recurrebat, fuit
Sabbarum. Quare etiam in Deca-
logo ſolius Sabbati expreſſla mentio
ſir, cui, ut diximus dies Dominica
ſucceſſit.

D. Quænam ad debitam Feſti
obſervationem requiruntur? .
M. Duo: prius eſt, ur ab omni-
bus ſervilibus operibus adſtinea-

mus, illis videlicet, quæ ab opera-

riis & ſervis fieri ſolent, corpore
ſolo ſe defatigantibus. Nam ope-
ra illa, in quibus principaliter la.
borat intellectus, ſervilia vocari
nequeunt, tamerſi ad ſubſidium in-
tellectus, etiam lingua, manus ,
aut aliud corporis membrum con-
currat. Alterum eſt ut ſacroſancto
Miſſæ Sacrificio perſonaliter inter-
ſimus. Et licet Eccleſia nos ad aliud

non obliget; nihilominus admoe-

dum conveniens eſt, ut integer ille

dies, aut potior illius pars in ora-
C2

tione,

148 EXPLICAT 1G
tione; lectione ſpirituali, obeundis
Eccleſiis, audiendis concionibus „
Kmilibuſque pietatis exereitiis
tranſigatur. Ille enim eſt finis pro-
pter quem conſtiruta ſum feſta.
D. Si opera ſervilia in die feſto
non liceant , ergo neque licebit
campanas pulſare, menſam appa-
rare, aut cibos coquere; cùm hæc
omnia ſint opera ſervilia ?
M. Præceptum de non faciendis
operibus ſervilibus, cum duplici
conditione eſt intelligendum. Prior
eſt, ur ejuſmodi opera non ſint ad

ſuſtentationem vitæ humanæ ne-

ceſſaria : quare coquere, apparare
menſam, & fimilia;, quæ pridie
feri nequeunt, permirtuntur. Po-
ſterior eſt, ut non ſint neceſſaria ad
cultum divinum. Hinc pulſare
tampanas, aut alia id genus in Ec-

cleſia peragere , quæ alio die fieri

non poſſunt, permitritur, Permit-
tuntur præterea diebus feſtis opera
ſexvi⸗

Doctn d
ſuraonchn
IGebdn

Ufaure
F1.
n guehe⸗

M a
U

enn

lin li

Docrk. CHRIST. I49
ſervilia, quando, ut fiant, rationa-

en bili de cauſa Prælatus indulget.
mintt Explicatio quarti Præcepti.
li a D. Sequitur quartum præcep-
de Kum, quod de honorandis parenti=
R bus eſt; cupio mihi explicari, eur
jcl Præcepta ſecundæ tabulæ ab ho-
Snig nore patris & matris inirium ſu-
mant ?
mla M. Quemadmodum præcepta
primæ tabulæ Deum, ſie præcepra
e fecundæ tabulæ proximum ſpec-
enet ranr. Er quia inter proximos ne-
iehuan

mao eſt nobis conjunctior, aur cui
e magis obſtricti ſimus quàm pater
Lſeni, & mater; à quibus eſſe & vitam
m N habemus, quod eſt bonorum om-
nn nium remporalium fundamentum,
EH ideo juftifſima de cauſa Præcepta
ut fſecnndæ tabulæ ab honore patris
lE ac marris inirium faciunr.
nnmN D. Quid per honorem parri ac
Gn matri debitum intelligirur?

150 EXPIICATIO
M. Tria: ſubſidium, obedientia,
& reverentia. Et primò quidem
obligamur patri ac matri in neceſſi-
tate ſubſidium præſtare: quod ſub-
ſidium in S. Scriptura honor appel-
larur, (a) Nam valde rationabile
eſt ur filij eorum vitam conſervare
nitantur, à quibus, ut viverent ac-
ceperunt Deinde etiam ad obe-
dientiam patri ac marri præſtan-
dam obligati ſumus, ut D. Paulus
ait: (b) Filij obedite parentibus per
emnia: hoc enim placitùm eſt in
Domino, id eſt, in omnibus quæ
voluntati divinæ ſunt conſentanea.
Nam ſi pater aut mater præcipiant
aliquid quod divinæ voluntati dif-

forme ſit, tunc juxta præceptum

Chriſti, («) pater & mater odio
habendi funt, hoc eſt, non eſt illis
obediendum, nec auſcultandum;,
perinde ac ſi inimici noſtri forent.
Deni-
(a) Ierem. 15. (?) Coloſ. 3. 20.
() Luc. I æ. 26.

eN

*
e Wn

Eendamenn

un u
Guenrüen
Wol G
IMlhen e

Pna
Mnt,
UNnn, A

renlere
yfereata.
fin cde
n preln.
n Aul

nenlane
ue ecgin
e olunnc
S
uW

14. 8

NRetc
ralRucn,
neiveniner
N

DocTRA CHRIST. 151
Denique tenemur patri ac matti
reverentiam exhibere, peculiarxem
illorum reſpetum habendo, &
actibus exterioribus, uti par eſt ho-
norando. Quod ranti fecit Deus
in Teſtamento veteri, («) ut cum,
qui patri aut matri maledixiſſet,
Ppræceperit morte mulctari.
D. Ignoro, cur præceperit Deus
in Decalogo filijs ut patri ac matri
ſucurrant, non verò viciſſim patri
ac matri ut ſuccurrant filijs : præ-
ſertim quamdiu minorennes ſunt,
& adjutorio egent.
M. Obligatio inter parentes ac
flios indubiè reciproca eſt, & quẽ-
admodum hi obligati ſunt ſubve-
nire, obedire ac revereri paren tes;
ſic & illi obligati ſunt non ſolum
de victu & veſtitu filijs providere,
ſed etiam ad virtutem impellere ;

ac informare. Sed amor parentum
erga filios tam eſt a natura inſitus,

G 4 zIt
(“) Levit. 20, 20

152 EXPLICATIO

ut alia lege opus non ſit, quæ eos
obligationis hujus admoneat : è
conttà verò ſæpiſlime videre eſt ſi-
lios amori parentum non corre-
ſpondere; ideoque neceſſarium fuit
legem aliquam ferri, quæ eos ob-
ligationis ſuæ in parentes memores
redderet. Neque verè ſatis Deo
fuit nudum præceptum ferre, ſed
voluit eriam mortales ad illius ob-
ſervantiam tum promiſſis provo-⸗
care, tum minis
D. Age dic quænam hæc promiſ-
ſa quæ minæ fuerint ? 2
M. Quarto præcepto appendit
Deus hæc verba: It ſis longævus
ſuper terram, quam Dominus De-
us tuus dabit tibi Ae ſi diceret:
Qui patri ac matri honorem debi-
tum deferunt;, pro mercede viram

longam repertabunt: qui verò id

non faciunt, inter alias inſuper, &
hac pœna plectentur, ut vita pri-
ventur longiore. Quæ pœna ad-
5 modum

katik

RR
Gnmt
Gerlondh
naälle

.

lutdftne,,e

W A.*

Wmiidr
uhuennte
W W .

ler Sn

W
Melee

,/

DocrTrR CnnIISr. 1 5ꝙ3
,„„ Mmodum rationabilis eſt: iniquum
Ef,enim eſſer illum diu vivere, qui jn-
unme honorat illos à quibus vitam ac-
Nerate. Cepit. .
An 1. Anne illud quod de patre ac
Hune Matre dictum eſt, eriam de aliis in
* dignitate conſtitutis „quos paren-
tum loco habemus, eſt accipien-
en A dum ?
nn . Reclidhm id confideradi
ihm. nam Præceptum hoc ad Superiores

4 4 omnes, tam Eccleſiaſticos quàm
Ric ſeæculares extendi deber.
n
lnhepel Explicatio quinn Prætepti.
uttel D. Declara mihi nunc quintum
1 n praceptum. .
e M. Hoc præceptum vetat pri-

mariò homicidium, hoc eſt, occi⸗
dgere homines: alia enim animalia
E occidere hoc Præcepto nen prohi-
uii pemur. Cujus ratio eſt, quod
propter hominem creata ſint : qua-
G re quando id homini utile eſt, oe-

cnnen

FyI. ExPLICATIO

cidi poſſunt. At gomo non pro-
pter alium hominem creatus eſt,
ſed propter Deum; adeoque unus
homo non eſt vitæ alterius homi-
nis dominus; unde nec illi licitum
eft alterum occidere.
D. Videmus tamen latrones ali-
oſque malefactores à Principibus ac
Præſidibus occidi, qui revera ho-
mines ſunt: neque in hoc malè,
ſed benè facere exiſtimantur.
M. Principes ac Præſides publi-
càâ authoritate præditi, malefacto-
res occidunt, non ur vitæ illorum
Domini, ſed ut Dei miniſtri, ſicut
D. Paulus teſtatur. (4) Quia De-

us vult ac mandat malefactores pu-

niri, & ſi commeriti ſint, etiam
occidi: ut boni ſecurè & quietè de-

(Aene
gere poſſinn. Quaproprer Princi- e NeNA
pibus ac Præſidibus dedit Deus „„1
gladium in manus, ad exercendam
juſtiriam, ut bonos defendant, ma-

Ios
() Rom, 13. 4‧*

=
REN
edwim
DAhmhhnohn
INdcnt
üharilen
bgrl
Elungie,
Aeni
WNn
lm

Airtin

len

uun
enn
, Ntn d9
ganſs
Aeiu b,
Lorliline
ulunmeil
Hünpbt
Klerert ha
Ufoeni,
nunmn.
lanbl.

W N.

1 Cu/N
Anen
n
Wnyr
.

3 Celnlt

Weru
4

9

DocrN. CHNINZE. 1
Ios verò puniant. Unde quando
juſſu hujuſmodi publicæ authorita-
tis maleficus occiditur, non dicitur
fieri homicidium, ſed actus juſtitiæ.
Quando ergo hoc præcepto cave-
tur ut non eccidas, intelligi deber,
authoritate propriâ
B. Occurrit mihi hic dubium;
num hoc præcepto etiam prohibea-
tur quis occidere ſeipſum, ſicut

prohibetur occidere alterum?

M. Procul dubio præcepto hoc
etiam prohibetur quis occidere ſe-
ipſum: quia nemo vitæ ſuæ domi-
nus eſt: nec propter ſeipſum ho-
mo, ſed propter Deum creatus eſt:
ideoque nemo propria authoritate
ſibi ipſi viram adimere poreſt.

(Qa) Et licet quidam Sancti aut San-

Gæ, ne fidei vel pudicitiæ iactu-
ram facerent, ſibimeripſis mortem
conſciverint; exiſtiman di ſunr pe=

culiari ac manifeſto Dei inſtinctu

G 6⁶ 24
(“) Aug. Ciy. c, I7. & ſeq4.

Ty6 ExPLICATI6
ad id permoti fuiſſe: aliàs enim eos
à graviſſimo crimine excuſare non
poſſemus. Nam qui ſeipſum oc-
cidit, hominem oceidit, & conſe-
quenter homicidium facit: quod eſt
peccatum hoc quinto præcepte
principaliter prohibitum.
D. Quare dicis, principaliter?
M Quia non tantùm prohibitum
eſt occidere, ſed etiam vulnerare ,
percutere alium, & quamiliber
aliam injuriam vitæ aut perſonæ
proximi irrogare. (- )Atque ita
Chriſtus Dominus noſter Præcep-
cum hoc explicans, omnem iram,
odium, indignationem, ranco-
rem, affineſque affectus malos, aut
verba, quæ homicidio viam ſterne-⸗
re ſolent prohibet: & è contrario
vult ut manſueti ac paciſici ſimus,
pacemque & concordiam cum onmi-
nibus foveamus.

(²) Mattb. y. 22.

Explia

hen.
Prcke
5Wn⸗

n

1dantein
dpn
ncn,
lgeln,
funlnme

.
etlel
W

u ite

feni

Eighd

nn li

inn

—

Aglkihnor,
Nelt le,
nen gu
n Alenn
inn
ueelten
rohbirun
nllnene,
1 gunlber
aufeſne
N
mun
oNeniu
iten, AI
finotg
Amakene
4 Aunig
rnuiiſe
thnanee
.

„

DeocvZHR. CHRIST. 1I57
Explicatio ſexti Pracepti.

D Quid ſexto præcepto conti-
nerur? .
M. Hoc præcepto continetur
principaliter prohibitio adulterij,
hoc eſt cum alterius conjuge pec-
care Et quia in hoc mundo poſt
vitam corporis, nihil pluris æſti-
matur quàm honor, ideo poſt præ-
ceptum de non occidendo, conve-
nientiſſimè prohiberur adulterium,
quo honor deperditur.
D Quare dicis primariò?
M. Quia decem præcepta, leges
juſtitiæ ſunx, ideo in illis primariò
illa peccata prohibentur, in qui-
bus primaré injuſtitia committi-
tur: quale eſt adulterium. [al Pro-
hibentur nihilominus ſecundarièò
alia genera peccatorum carnalium;
ut ſunt, Sacrilegium, quod eum

perſona Deo conſecrata fit: Ince-

G 7 ſtus

Lal Aug. 41. 71, 1u Exod. [] Gen, 35.

*

15⁸ EXxPLICATIO Wde

ſtus, qui cum conſanguineà: Stu⸗ clgrd
prum, quod cum virgine: Forni- 1, Wliun
catio, quæ eum corrupta, libera G lii
tamen, ur vidua vel meretrice in
committirur ; & aliæ magis abo- Wnn
minandorum peccatorum ſpecies,
quæ inter Chriſtianos ne nominari
quidem debent.
D. Credo quidem vera eſſe quæ
à te dicta ſunt: ſcire tamen velim,
quo fundamenrto nitatur, fornica-
tionem peceatum eſſe, cùm non
appareat cui damnum aut injuriam
irroget, qui ſimplicem fornicatio-
nem commirtit.
M. Hujus rei fundamentum in
omni lege reperitur, videlicet in
lege naturæ, in lege ſcripra, & in
lege gratiæ. In lege enim naruræ
Patriarcha Judas occidi voluit mu-
lierem. [a] Thamar vocaram, quæ
ipſius nurus fuerat, eo quèd in vi-
duitate ſua gravida inventa eſſet.

Unde

nmn zun

1 M

[a]1 Gen. 35. 29.

CHRIST. DocTR. 159

en Unde colligere eſt, quèd illo tem=
de i pore, priuſquam lex Moyſi data
n fuiſſet „ ex inſtinctu naturæ colle-
ent gerint homines . fornicationem
“ en peccatum eſſe. Deinde in lege Mo-
u, iaica variis locis prohibetur forni-
WuNt catio: [a] & in D. Pauli Epiſtolis
frequentiſſimè legimus, quod for-
Wueſen nicatores regnum Dei ingreſſuri
menv, non ſint. Præterea falſum eſt ne-
,m mini fornicatione damnum inferri:
ünn quia infertur damnum mulieri: quæ
ansa per eam infamis redditur: item
Menme proli quæ illegitima naſcitur. Item
ktit injuria Chriſto; quèòd cùm om-
umm nes ſimus membra Chriſti, is qui
ias fornicatur faciat ſe membrum me-
Dinn retricis Fit denique injuria Spi-
tmu ritui ſanéto ; quia corpora noſtra
Nm templum ſunt Spiritus ſancti: qua-
umung re quiſquis corpus ſuum fornicatio-
oAni ne conraminat, templum Spirirus
HEN ſancti prophanat.

4 D. Anne

160 EXxPLICATIe Netd

D. Anne prærer peccata quæ rit
ammemoraſti, aliud quippiam niund
hoc præcepto prohibetur? eicht
M. Proh bentur etiam hoc præ-
cepto omnia alia inhoneſta opera, Z
quæ vViam ad adulterium aut forni-
cationem præparant, ut ſunt laſci-
vi aſpectus, libid inoſa oſcula, &
ſimilia ſic enim nos in Evangelio
Dominus docuit, (a) dum in de-
claratione hujus ſexti præcepti ait? Wnan
Qui viderit mulierem ad concupiſ- Mng
cendum eam, jam moœchatus eſt e
eam in corde ſuo. Quare ſi quis
hæs peccata ſerièò velit effugere,
necefſſarium eſt ut ſenſus ſuos, ac
Præſertim oculos accuratiſlimè cu-
ſtodiar, per quas velur feneſtras in i
animam mors ingreditur.

Wn

Explicatio Præcepti ſeptimi.
D. Quid præcepto ſeptimo con- A d
tinetur ?

M. Conl⸗ ali A

(“4) Matth. y. 25.

Dochrk. CHRIST,. 261
e M. Continetur prohibitio farti,
ut videlicet aliena bola invito Do-
k mino non auferantur. Er quidem
an convenienter prohibitio furti, ho-
in, micidij atque adulterij prohibitio-
nntm, nem ſubſequirur: quia inter bona
UIInis mundi hujus nihil pluris poſt vi-
l,tam honore, & poſt honorein bonis
hnbnngt ac fortunis æſtimatur.
NAnA. D. QWor modis contra hoc præ-
rcti, ceprum Peccatur? . .
... . Duobus præcipuè, ſub qui-
u bus reliqui omnes comprehendun-
tur, Primè, quando alrerius bo=
, na clam auferuntur, quod propriè
,, furtum vocatur. Secundè, quande
uuind. Palam bona jlla rapiuntur, ur aſſa-
Nuadnd ſſini ſeu latranes faciunr & rapina
h. vocatur. Licet autem de priore
duumtaxat modo præceptum hoc
iin loqui videatur, dum ait; Non fu⸗-
gutznn raberis: nihilominus, de altero
gquoque modoe id eſt accipiendum,
Qui enim minus malum prohiber,

TI62. Ex PIICATIO en
etiam abſque dubio prohibet ma- alluitni
jus. Raoon.
D. Quænam peccata ad furtum, i dl
& rapinam reducuntur, & hoc Mamguu
præ cepto prohibentur? ochulin
M. Hæc quæ ſequuntur: Primò unden
fraus in emptione ac venditione, (n
ſimilibuſque contractibus admiſſa: umnlin
& hæc ad furtum reducitur : quia Qinhle
qui ejuſmodi fraudem facir, clam
plus aufert proximo, quaàm ſibi in an
debeatur. (4) Secundèò, uſura om-
nis quæ in pecun ia exercerur, cum
pacto, ut amplius aliquid ipsà ſum- Mdn
m4 capitali recipiatur: quæ ad ra- IIInii
pinam reducitur: nam qui fœnera- n z
trur,; palam plus exigit quàm dede- inn
rit. Tertiè damna omnia quæ TNE
irroganrur proximo, tametſi illa- Nn
cor damni nihil inde lucretur: ur n n
ſi quis alterius domum incendat: , g
quod quandoque ad furtum, quan- An
doque ad rapinam revocatur, prout N 8
dam ene

() Aug. 4. 7i. in Exod.

itiin DOαιτ. C HRIST. 153
r damnum fuerit vel occulrt? vel ma-
D nifeſtè illarum. Quartèò qui non
almn reſtituit id quod debet, etiam in
nmn ie hoc præceptum peccat: & tanrun-
m dem eſt, ac ſi furtum committerer,
Dun quia rem alienam detinet invito
at Domino. Quintò peccat in hoc
Dua Præ ceprum & furtum committit,
aln 4 qui rem ab aliquo perditam inveni-
het, ens, ſibi ſervar. Dico, ab aliquo
,n perdiram: quia peccatum non eſt
Glnom ea ſibi ſervare quæ nullius fuerunt,
NE ut ſunt gemmæ, quæ ſubinde in
Nimlnie littore maris reperiuntur. Sextò ;
Bn el ad furtum etiam ac rapinam redu-
en Citur , Ii quis quidpiam communi-
tinn bus uſibus inſerviens vindicet pro-
e Priis : quia talis ſocios ſuos illius
i uſu deſtituic , quod etiam erat il-
Iulhm lorum. .
Grumire „ D. Scire deſidero „ num furrum
Aim e it grande peccarum. .
n d. Omnia peccata mortalia
grandia vocari poſſunt, cùm pri⸗=
nhl venhf

.

164 ENXPLICATIO EG

vent hominem vità ætern4. Sed Hdumd
ſfurtum hoc habet proprium: quèd mmat
in maxima mala furem inducat. Wülnunt
Sic videmus proditorem illum Ju=GWanmem
dam ex conſuetudine furandi ea WMumm
quæ in communem uſum Chriſti& Mic,g
Apoſtolorum collara erant, eò tan=- ünidhi
dem deveniſſe, ut ſanctiflſimum Hen.
ſuum Magiſtrum venderet. Vide- 5Mnh
mus etiam in dies homines à latro= ny,le
mibus madtari, rametſi nunquam kmyiin
cos viderint, nullum in eos odium Heod
aut inimicitiam conceperint: ex Nan
ſolo deſiderio obtinendi exiguum iem-
illud quod penes ſe habent. Deus eihne
autem non permitrit, ut is qui al⸗ en i⸗
teri ſua abſtulerir, eorum uſu diu zui,
Fruatur: quod in Juda videre eſt , Gapt
qui laqueo ſe ſuſpendit , & in ple- Ahtin
riſque latronibus, qui tandem in iili/
juſtitiæ ac carnifioum manus ca: iih
dunt. ”
Explicatio octavi Præcepti. Mig i
D. Quid octavo præcepto conti
netur? M. Poſt

DocTR. CHRIST. 16
M. Poſtquam de imjuriis ipfo fa-
Proximo illatis tractatum eſt »„

en,

egtn g
InAafequuntur nunc illæ, quæ prozimo

farnkeſe verbis inferuntur Ideoque octa-
rA vum præceptum falfſum teſtimoni-=
UAnci um prohibet , quæ una ex piæci-
neU Puis injuriis eſt „ quæ proximoir-
nldmm rogari queunr.
e. MD. Dic amabo, an præcepto huic
wineden tepugner, fi quis abſque alterius
I detrimento falſum loquarur.
Unadian M. Tribus medis foler falſum
uEdici, Primèò ſic, ut damnum proxi=
dunlen mo inferatur: ut ſi quis coram Ju=
Aen ) dice de aliquo teſtetur, quod furtum
n, ö. fecerit, vel occiderit aliquem, fei=
uA ens nihilominus falſum eſſe: & hoe
Nrd mendacium pernicioſum vocatur.
e Secundè, ſic ur in commodum pfo-⸗
/Glu Ximi hoc faciat: v. g. ideo ut pro=-
Umm Ximum à periculo alique liberet:
hoc voôcari ſoler mendacium
H officioſum. Tertiò, Gc ut neque
Uoferti RGeat PrOXIMmO& „ neqae comma-
H ⸗ . der:

166 Ex?ZYLIcCATIOZ CNC

det: & hoc mendacium otioſum Monm
eſt. Primus modus propriiſſimè iunn iu
prohibitus eſt in hoc præcepto : ena l
uia teſtimonium illud non modò ohn
alſum efſt, ſed etiam injuſtum, & mmn
peccarum graviſſimum. Reliqui
duo modi licet injuſtitiam non con- in cdl
tineant, nec adeo gravia peccata
ſinr, ſunt tamen ad minimum pec- Il
cata venialia; quapropter menda- M
cium dicere, ne quidem pro re
ſfummi momenti licet. () ng
D. Anne præceptum hoc alteri- nie
us rei, quàm mendacii prohibitio⸗
nem continet ? N
M. Hoc præceptum tria inſuper I
peccata prohibet, quæ linguâ com-
mittuntur, & ad falſum teſtimo- M
nium aliquo modo reduci poſſunt, Nn
ſcilicer, contumeliam, detractio⸗ Glg
nem, & maledictionem.
D. Quid eſt contumelia? ee
M. Contumelia eſt verbum in- Mien

(2) Aug. h centta Minds

G/ DocTN. CHIST. 167

iraiſjurioſum in contemptum ppoxi-
in mi prolatum: ur cum quis alteri
eno exprobrat, quòd indoctus ſit, con-
Wnni- tracti cerebri, vilis, infamis &c.
im Quod grave peccatum eſſe, præ-=
Nlqi ſertim quando ſit animo injuriandi
nnnt ProXimum oſtendit Chriſtus in
Vuenn Evangelio dicens: (2) Qui dixerit
imumgze fratri ſuo, fatue, reus erit gehen-
Gernec. Mæ ignis. Dixi , quando fit ani⸗
nE InO injuriandi proximum: ſi enim
Njoci gratia, aut ut proximus ad-
NuH, moncathr vel corrigatur fiant, qué-
Airii admodum pater cum filijs agere
et, & præceptor cum diſcipulis;
niiiig non verò ut contemnatur, vel in-
lglmm Juria noretur, certè non vocabitux
Wum ontumelia, neque pecsatum erir,
Gmnd . 8
Ptni ſie niſi fortè veniale.
in d D. Quid eſt detractio?
e M. Detractio eſt famæ proximi
ncic denigratio . loquendo malè de il=-
hſch : quod fit, aut mala digendo de

. PIcg
mu (4) Matth, p, 22
N/N 7

168 EXPLICANIO en d

proximo quæ falſa ſint 3 aut vera Iounun
quidem, ſed occulta & ignota: ſic MWln
enim famæ ſuæ jacturam facit, VIn
quam apud culpæ ſuæ inſcios ob- mamnt
tinebat. Quæ detractio uti malum lui iand-
eſt admodum frequens inter ho- mili
mines, ita quoque periculoſum eſt mmen
ac grave: mam fama majoris eſt pre-
tij quàm divitiæ: imò à quibuſdam
ipſi vitæ anteponitur: quare grave ſis
malum eſt famam alterius denigra-
re. Præterquam quòd aliis malis
facile remedium adhiberi poſſit, ſed
ſamæ deperditæ admodum diffi- A.
culter: & tamen is qui eam alteti ii
abſtulit ad illius reſtitutionem ob-
ligatuf. Confilium igitur opri-
mum eſt bene ſemper de omnibus
loqui, quando id cum veritate fig-
ti poteſt; ſin minus, ſilere. us
D Quid eſt maledictio? (eWn
maledieir proximo ſuo; dic ns:
Eſto maledictus, aut aliis modis:
HMalée⸗

DoerR CHRIST. 1695
aledicendi utitur v. g imprecan-

lſl⸗
le do ut hoc vel illud malum ei eve-
“ niat. Et hæc maledictio graviſſi-

u A. mum peccatum eſt, quando ex o=
Ndio fir, & cum deſiderio ac inten-
tkui NHtione, ut ejuſmòdi malum revera
piglgin e

. . r, r
INA Proximum comprehendat. At verò,
tnlniti

n ſine odio, & ſine ejuſmodi mala
. intentione, ſed ex joco tantum .
iten levitate, aut præcipiti ira inconfi-
uhi derate propciſcatur, minus pecca-
n tum eſt. Semper tamen eſt ma-
it Inm, quia ex ore Chriſtiani, qui
Arnin G per adoptionem eſt filius Dei, non
Mienk alia quam benedicétionis verba de-
umen bent prodire.
1 Gr en Explicatio noni Præcepti.
Dm D Quid nono præcepto conti-
encen netiurr?
n,Rer. M. Prohibitio concupiſcentiæ
GW uxoris proximi. Tamerſienim in
A ſexto præcepto adulrerium Piohi-
nd u bitum ſit, voluir nihilominus Deus
Mubi etiam deſiderium ſeu concupiſcen-
H riamm

INNN
ipamd
nchlellen
Wöen tün
edheiun

170 EXxPLICATI 4

tiam adulterij peculiariter prohi-
bere, ut oſtenderet hæc duo diver-
ſa eſſe peccata.
D.ß. Videtur in hoc præcepto pro-
hibitum non eſſe deſiderium adul-
terij, quod uxor cum alterius mari-
to commirttit; ſed ſolum defide-
rium adulterij quod vir committit
cum alrerius uxore: quia dicit: Kic
Non concupiſces uxorem proximi
xui.
M. Non eſt ita, nam deſideriũ adul-
terij perinde mulieri ac viro pro-
hibetur. Licet enim dicatur, Non ri
concupiſces uxorem proximi tui: mblün
tamen qued viro dicitur, eriam , en
fœminæ dictum intelligirur; quia
ſub viro tanquam nobiliore com- ſelhm
prehenditur & fœmina. Adhæc inie
omnibus nouum eſt adulterium fœ- N
minæ ſaltem apud mundum, in-
famius eſſe quàm viri: ſicut etiam lni
honeſtas ac verecundia in fœmina i
magis, quàm in viro laudatur. Its. i
que Ghrig

nctairn
r,1 1

6

Ntee Decrk. CHRIST. 171
ine que ſi prohibitum eſt viro alterius
hghi uxorem concupiſcere, haud dubiè
4 prohibitum etiam eſt fœminæ ap-
lnnn, Petere alterius maritum.
.D. Memini te ſuprà dixiſſe, quòd
ubi prokibitum eſt adulterium, ibi-
dem & alia peccata carnalia Pro-
hibita ſint: velim ſcire, an hoc ip-
ſum etiam de deſiderio accipien-
dum ſit.
M. Non eſt dubium quin ubi pro-
hibetur deſiderium adulterij, intel-
ligirur etiam prohiberi deſiderium
fornicationis, & aliarum omnis
generis libidinum ; quia horum
omnium peccatorum eadem eſt
ratio, .
D. Dic amabo, num omnia de-
ſideria uxoris alienæ peccata ſint ,
etſi conſenſus voluntatis non ac-
cedat.
M. D. Gregorius Papa docuit,
(A) in ejuſmodi deſiderio malo tres
nmlii H 2 gra-

nug (2) D. Greg. in Beſpe ad q. Aug. . ult:

Mnlieinn,
(Gln e
Iitumrin
glu c
en nn

Aünol.
N NW.
Indcmn
npormin

va.
Wel

172 EXxPLICATIO

gradus eſſe. Primus vocatur, Su . r.
geſtio, 2. Delectatio. 3 Conſen. (minen
ſus Suggeſtio eſt quando diabolus lgjn
animo immittit cogirationem tur-Olumn
Pen „cui ſe initium quoddam ſu-mnhlm
iti deſiderij adjungir: huic ſugge-
ſtioni ſi illico reſiſtatur, adeo ut nul.
Ia accedat delectatio, non peccat Guhnt
homo, ſed meritum augert apud Nhin
Deum. Si verò ad ſuggeſtionem Mnin
carnalis delectatio accedat, nec Uin/
tamen in eam ratio vel voluntas
conſentiat, non eſt homo ſine pec-
cato veniali. Si denique cum co- I
gitatione ac delectatione conſenſus
rationis ac voluntatis ſe conjungat, I
adeo ut homo advertar quid cogitet l
ac deſideret: & tamen voluntariè! KD
ejuſmodi deſiderio inhæreat, com- kni
mirtit peccatum mortale. Et hoc ilg
eſt quod præcipuè in iſto præcepto in

.

iee
, 4

Pprohibetur. . i
Explitatio decimi Prætepti. K“
DP. Quid continerur decimo præ- ſenn nn
cepto? L Grn

len

fnne, DocrTR. CHRIST. 193

ue M. Continetur prohibitie con-
ol cupiſcentiæ bonorum alterius, tam

Nn

cha
1

eimmobilium, ut ſunt domus, agri,
e quàm mobilium, ut ſunt pecuniæ,
Ai, animalia, fructus & ſimilia. Er
aenn hoc modo perfecta ſervatur juſti-
NImtia, quando nec opere, nee verbo,
nec cogitatione aut deſiderio ulla
injuria proximo irrogatur
ir, D. Miror cur poſtquam Deus
IIuI homicidium, adulterium, & fur-
um tum prohibuir, non prohibeat quo=
inea que defiderium homicidij, ſicut
Mratd adulterij&furti deſideria prohibuir
ilbenig 2 FHujus Iei Iatio eſt, quia ho-
uglane mo id tantum præcipuè deſiderat,
um unde comimnodum aliquod ſaltem
W apparens illi proveniat, Idee e-
unm M nim adulrterari deiderat, quia dele-
riin (tationem affert ; & furtum quia
militatem parit: homicidium verè
Geu nullum bonum habet conjunctum 5
udhia ideoque propter ſe non expetitur ,
ſed tantummodè ut per illud ad
H 32 adul-

„

NC1NR
174 ExPLICATIO 6encmmnte
adulterium, furtum, vel quid ſi- Wmeue
mile perveniri poſſit. Quamobrem e zIn
tametſi deſiderium occidendi pec- e df
catum ſit graviſſimum, Deus ta- plhen
men illud peculiariter prohiben-
dum non cenſuit, quia cùm ipſum
homicidium prohibitum ſit, ſatis
colligere eſt, etiam deſiderium he- 1
micidii prohibirum efſe. Deinde ,
cùm Deus inordinatis deſideriis de-
lectationum venerearum, ac furti
aditum occluſerit, conſequenter
eriam deſiderium homicidii exclu- Hinne
ſit, utpote qued ordinariè non ap-
petitur niſi ad delectationem ali⸗ 4 t
quam vel utilitarem aſſequendam. Nifua
D. Scire velim, quare non eo- ſyglan
dem modo in humanis legibus at. A i⸗
que in divinis deſideria Prohibe- „each
antur. n Ne⸗
M. Ratio manifeſta eſt, quia ho- 7 age
mines, etiamſi Pontifices aut Cæ-uſ
ſares ſint, corda tamen inſpicere M igeg
non poſſunt, ſed exteriorem tan- Sann
S tůüm ,

7

DO&Oοτ1â? 2. CHNIST. 17 5
n itt tùm ſpeciem contueri: quare cum
l en cogitationes ac. deſideria dijudicare
donte nequeant, non poſſunt ea etiam
n,N. Punire: adeoque æquum non eſt, ut
“ * ea prohibere artentent. At verò
e Deus, qui omnium hominum cor-
Gcnin da diſcernit, poteſt utique malas
cogitationes ac deſideria punire,

& proprerea etiam ea voluit in De-

llelt

Ccalogo bere.
ilni. alogo prohibere
n Afun CA p. VII.
Whe
hon Explicatio Præceptorum Elcleſig.
Nlnnene
ttarn D. A Nue præter Decalogum alis
u⸗ 1 1
,llene ræcepta obſe .
lhena Præcep rvanda ſunt

D M. Imò verò: nimirum præcepta
Eccleſiæ: & funt hæc.
e 1. Diebus Dominicis & Feſtis de
E præcepto, Miſſæ intereſſe.
5äs
dd temporibus ac Vigiliis præceptis
Unihenn jejunare: ac diebus Veneris & Sab-⸗
un bati ab eſu carnium abſtinere.
lr⸗ “ H 4 3. A

176 EXPLIcCATIO he

3 Ad minimum ſemel in anne (dn il
confiteri. in.
4. Semel in anno, idque citea (NMlun
tempus Paſchæ S. Euchariſtlam mKuik

ſumere. wionnt
5. Decimas Ecclefiæ ſolvere. e hee

6. A nuptiis celebrandis abſti- runai
nere temporibus veritis: videllcet h
à prima Deminiea Adventus uſque z
ad Epiphaniam ; & à primo die
Quadecgeſime uſque ad Domini- (an
cam in Albis.
Porro de his præceptis nihil pe-
culiare dicturus ſum, tum quia fa- dt,,
eilia ſunt, tum etiam quia de Miſſa, nai,

Confeſſio ne & Communione, ac eei
,, l

jejunio in explicatione Sacramen- N
torum acturi ſumus. Alee
CA F. VIII,

Expli at io Conſiliorum Erangelicorum te
D. V Elim ediſſeras, utrum præ-
ter præcepta Domini, fint

etiam Canlilia aliqua Evangelica
ad

eH DocrXx. CRRIISTr. 177
namnte,

Eld A. Multa extant conſilia ſanctiſ-
Iſima & uriliſſima „ quorum hbene-
„„ ficio præcepta perfectiùs obſerva-
ilin ri queant; Sed tria ſunt præcipua:
FPaupertas voluntaria, caſtitas &
obedientia.
e D, In quo conſiſtit Conſilium
AA Paupertatis?
frdn A. In eo quod quis nullam rem
propriam habeat, poſtquam jam
) ante aur omnia bona ſua in paupe-
res diſtribuit, aut certè in commu⸗
ne contulit, quod tantundem eſt
ae ſi ea pauperibus diſtribuiſſet. Et
inkum hoc conſilium Chriſtus non modò
w. verbis docuir, (a) ſed etiam ex-
UII emplo præivit. Idipſum Apoſto-
iuein Ii imitati ſant »(5) uti etiam primi
„oupmnes Chriſtiani Hieroſolymis
nunp rempore primitivæ Eccleſiæ habi-
dun tantes. Denique omnes Religio-
lnabrn 5 ſi
(a) Matth. 19. 21, (5) Alt. g, 32,

ccherhr .

S

178 ExericATIO Ne
ſi ad hujus conſilij obſervationem Mann

Voto ſe aſtringunt. InNen,
D. In quo ſitum eſt Conſilium endd
Caſtitatis UN;

M, In eo quèd quis perpetuò ca- t⸗
ſtus eſſe velit, non ſolùm ab omni dna
genere peccati earnalis, ſed & à (tile
matrimonio abſtinendo. Quod ieſen
conſilium etiam Chriſtus verbo in alin
docuit (a) & exemplo, quem D. mmmlli
Virgo, S Joannes Baptiſta, om- auna
neſque Apoſtoli, poſtquam ad A- ſſaning
poſtolarum ab illo vocari fuere, ſe- MId
cuti ſunt: uti etiam omnes Reli- R
gioſi & ſacris Ordinibus in itiari Mui
Particulare votum caſtitatis edunt. nlinla
D. In quo conſiſtir Conflium n
Obedientiæ? Niſc⸗
M. In eo quod quis proprio judi- mujn
cio renuntiet, ac propriæ volun- enln,
tati (quod in S. Evangelio, ſeip- in i
ſum abnegare vocatur) & in om- DHRKRZ
nibus quæ Deo non repugnant, Su- ſar
periori ſubjectus ſir. Hoc conſili⸗ e

um—
(a) Matth. 27. 19. Ulatg

Undemi
uuln ANI

Ciln en
n M.

Ludrſend
eurcnsie

naliuretk.
ACMn

Afüppul
nn ei
“
u A
Umre 4
I

H

DocrT CHRIST. 17 5

um Salvator mundi docuir, non
ſolum verbo, ſed etiam exemplo,
cùm æterno Patri in omnibus obe-

divit 3; (a) item matri ſuæ adhue

puer, & Joſepho patri ſuo, non

vero, cùm ex Virgine natus ſit
Chriſtus; ſed puratitio, quia ma-
tris ejus ſponſus erat. Et hoc eſt ter-
tium conſilium ad quod Religioſi
omnes voto ſe aſtringunt.
D. Quare tria dumtaxat conſilia

principalia ſunt, & nec plura nec

pauciora?
M. Quia conſilia illa principalia
ad hoc ſerviunt, ut perfectionis, quæ

in charitare fita eſt, impedimenta

tellant: hæc autem impedimenta

ſunt tria, videlicet amor bonorum

temporalium, qui per pauperta-
tem tollitur; amor voluptatum
carnalium, qui per caſtitatem, &

amor honoris ac poreſtatis, qui tol-
litur per obedientiam, Præterea

H 6 cum
(²⁴) Luc. 2. Fl.

196 EXPLIECATI6
cum homo tria tantùm bonorum
genera habeat, ſcilicet bona ani⸗-
mi, bona corperis, & bona exter-
na, tradendo Deo bona externa
per paupertatem, bona corporis

per caſtitatem, & bona animi per

obedientiam, quicquid habet Deo
ſacrificar, & meliore modo qui in
hac vita poſſibilis eſt, ad perfectio-
nem charitatis aſſequendam ſe di-
ſponit.
C A P. IX.

Explicatio Sacramentorum Ecsleſiæ.

D. Osnitis jam ſatis, aſpirante

Dei gratia tribus principa-

libus doctrinæ Chriſtianæ partibus,
reſtat, ut quartum explices, quæ;

ſi bene memini, de ſeptem Eccle-

ſiæ Sacramentis eſt⸗
M. Quarta hæc pars doctrinæ
Chriſtianæ utiliſſima eſt, ideoque
neceſſarium ut candem diligenter

ediſ-

riet D
1 e
Fumirim
penkle
a ümd
a
lummit
ulteen
temmut
Uenun i
Iummn,
Annen
lr
al. .

Ail

len,
Uütan
llte
Uh llen,
Mrine
1, ,
1

Atuant

eſitede
S

A
Gufuhe

lis M

Ch ene

—

nie
Aihuin
4
4 zuhe

CHRIST. DocTR. 181

ediſcas. Itaque ſcire te oportet

magnum theſaurum in Eccleſia ef-
ſe, ſeptem ſcilicet Sacramenta, per
quæ gratiam Dei impetramus, con-
ſervamus, augemus; & ſi eam no-
ſtrà culpà perdiderimus, recupera=
mus. () Quare declarare propo-
ſui, quid Sacramentum ſit; quot
ſint numero; à quo inſtituta, & id
genus alia: denique quodliber Sa-

cramentum in particulari explica-

bo.
B. Incipe explicare quid Sacra-
mentum ſit: id enim ſcire vehe-

menter opto.

M. Sacramentum eſt ſacrum
quoddam myſterium, quo Deus
nobis gratiam confert; & fimul ef-
fectum inviſibilem, quem gratia in
anima noſtra operatur, exterius

repræſentat. (y Si enim incor-

porei ſpiritus eſſemus, ur ſunt An-
geli,

H Z
(1) mid. præf. ſef. z. (?) Chryſ-

tvinA

bomil, 35, in Matth.

„

182 ExPILICATIO

geli, ſpirituali modo gratiam ſuam

nobis conferret Deus: nunc verè
cùm ex anima & corpore compoſi-
ti ſimus, naturæ noſtræ ſe attem-
perans, gratiam per actiones qual-

dam corporales nobis confert, quæ

unà per exteriorem quandam ſimi-
litudinem ur dictum eſt, interio-
rem effectum gratiæ nobis declar-

ant. Verbi gratia, in Baptiimmo,

qui unum eſt ex ſeptem Sacramen-
tis, corpus aqua abluitur, ſimul-

que S S. Trinitas invocatur, & per

cæremoniam illam ablutionis con-

fert Deus gratiam, & animæ bap-

rizati infundit; ſignificatque quèd
quemadmodum aqua lavat corpus,

ſic etiam gratia lavet animam, &

ab omni peccato expurger.
D. Si rectè intellexi, ut res ali-
qua Sacramentum ſit, triplex con-

ditio requirirur: primèò cæremonia

aliqua ſive actio externa. 2. ur per
illam Deus conſerat gratiam. 3. ut

—
32

—

Ne

cemonirk
nMeudn
zewmerin
NW,
lei,ieder
Curnn vn
(bnon

Mrinunn
Deran
nu

S .
temnnt
reunt
elunt
lee

SS
nn Dõ
,
Mia,

nlkepe
dnſet
uine,
len

leſllete

tn

irge
Nmel. d.

S

DocTR. CHRLST. 183

illa cæremonia ſeu actio ſimilitudi-
nem habeat cum effectu gratiæ, &
ſic eum exterius repræſenret atque
ſigniſicet.
M. Optimè hoc intellexiſti; ſed

ulrterius ſcire debes, quod hæc Sa-

cramenta univerſim ſint ſeptem
numero, videlicet: (4) Baptilmus,
Confirmatio vel Chriſmma, Eucha-
riſtia, Pœnitentia, Extrema Une-
tio, Ordo, Matrimonium. Ratio
verò quare ſeptem ſint, eſt hæec:

Quia Deus eo modo procedere vo-

luit in danda vita ſpirituali, quo

ſoler in corporali: quantum autem

ad corporalem vitam ſpeat primo
neceſſarium eſt naſci. 2. crelcere.
3. nutriri. 4. Si quo morbo vitie-

tur homo, medicinam accipere. 5.

Si fortè pugnandum eſt, armari.
6 Neceſſarium eſt eſſe aliquem qui

natos & augmentatos regat ac gu-
berner. 7. Ut ſint qui ad mulrti-

plicationem humani generis in-
(“) Irid. ſeſſ. 7. aR., 22 cum⸗

184 ExPIIcCATIO

cumbant: niſi enim demortuis alij

naſcendo ſuccederent, humanum
genus brevi interirer.
Sic quoque quod ad ſpiritualem
vitam attinet, primè neceſſe eſt
naſci in nobis gratiam Dei, quod
per Baptiſmum fit. 2. Utr illa
gratia creſcat & roboretur, quod
fit per Confirmationem. 3 Ut nu-
triatur ac ſuſtentetur quod S S. Eu-
chariſtia præſtat. 4. Ut ſi quando
perdita fuerit recuperetur, quod
medicina Pœnitentiæ efficit. 5. Ur
in articulo mortis contra hoſtem
infernalem armemur, qui magis
illo rempore, quàm quovis alio nos

infeſtat, quod Per Extremam- unc-

tionem fit. 6. It quis ſit in Eccle-
ſia qui nos in vira illa ſpirituali re-

gat ac Euderner „quod Ordinis eſt.
int in Eccleſia qui mulripli-
cationi humani generis ſanctè in-

7. Ut

tendant, què ſic fidelium numerus
augeatur, quod fit per Sacramen-
rum Matrimonij. D. Quis

i,

Nen
cn
nenid n
lTartentnt
NAA

N

5

DocTR CHRISIT. I185
D. Quis quæſo res adeo miran-
u das invenit ac inſtituit?
net, M. Sacramenta hæc adeo admi-
randa à ſola divina Sapientia adin-
ſuat veniri & à ſolo Deo, qui etiam ſo-
ali, lus gratiam dare poreſt, inſtitui
potuerunt. (a) Ideoque Chriſtus
Cbnt, IDominus, qui ſimul Deus & homo
Wine eſt, illorum inventor eſt & inſtitu-
uli. tor. Præterea omnia Sacramenta
ſ ſunt veluti quidam canales per
ed quos derivatur in nos virtus Paſſio-
nis Chriſti: certum autem eſt ne-
minem poſſe theſaurum Paſſionis
Chriſti alio modo vel per alia me-
mdG dia diſpenſare, quàm Per ea quæ
Mn hriſtus inſtituit.
„D. Scire deſidero, an tempore
legis vereris aliqua Sacramenta
hend ul fuerint „ & an adeo Præſtantia ac
ind, nolſlra.

fiti MM, In veteri Teſtamento Sacra-
in menta multa fuerunt 3 z ſed in qua-
AreH tuor

„(æ) Mid. ſeſ. 7. can. 1

I8 ExPLICATIOo
tuor à noſtris diſcrepabant. (a) Pri-
mèò erant plura numero, ideoque
lex vetus difficilior erat lege nova.

z. Erant illa noſtris obſervatu dif-
ficiliora. 3. Eranr obſcuriora;

ideoque pauci, quid ſignificarent,

intelligebant: at noſtra adeo clara
ſunt, ut quilibet ea capere poſſit.
4. IIla non conferebant gratiam,
uti noſtra conferunt, ſed ſolùm il-
lam præfigurabant & promirte-
bant. Quare Sacramenta noſtra
multò excellentiora ſunt utpote
pauciora, faciliora, clariora & efe
ficaciora.
D. Dic ulterius quodnam inter
hæc ſeptem Sacramenta ſit præ-
ſęantiſſimum.

M. Omnia præſtantia ſunt &
magna, & quodlibet excellentiam

aliquam habet ſibi propriam. Om-
nium maximum eſt S S. Euchari-

ſtia, quia continet authorem gratiæz
a G

(2) Wid. ſeſſ. z. can. 1, Aug. Ep. Ilé.

Ne
isden
rnChelet
uehiie
Ecuſenen
ſcdcenonan,

Wond
Uutntn
nn ſi⸗
Andbnen

eſlnngn
(likeniie

Din
) Mr 4
Muinm
ide

4 kn

un 11 l

4

— —

uce
, DOCTR, CHRIST. 187
nie ac omnis boni „ qui Chriſtus Do-
lrugn minus noſter eſt, di ramen neceſ-
nee ſitatem ſpectes, Pœnitentia & Bap-
s tilmus ſunt omnium maximè ne-

htin ceſſaria. Si dignitatem eerum qui
inn Sacramentorum minſſtri ſunt, con=
ſideres, digniora ſunt reliquis Con-
ein in ſirmatio & Ordo, quia hæc erdi-
nld, 1 . zt . „.
narié non niſi ab Epiſcopis conferri

poſſunt. Si ſpectes facilitatem =
facillima eſt Extrema. unctio, quip-
pe in qua peccata ſine labore pœni-
tentiæ remittuntur. Si denique
ſigniſicationem urgeas, maximum

tiuii Chriſti cum Eccleſia ſignificee.
de .
De Baptiſme.
D. Nunc ergo ſi ita placet ad
explicationem primi Sacramenti

Nele
Akenlainf
Ninftin N
in lud vocetur Baptiſmus.
S M. Vox Baptiſmus CGræca eſt, &
tantum valet ac Latinè, ablurtio.
Vo-

eſt Matrimonium, quèòd unionem

Progredere: & primèò dic quare il-

ot

188 EXPILICATIO

Voluit autem Eccleſia hoc nomen W
Græcum retinere, quia verbum, nin t
ablutio nimis commune eſt, ejus.- niweng
que uſus, eriam in rebus viliſſimis. den

Quare ur hoc Sacramentum pro-
prium ſuum nomen haberer, & per
illud melius cognoſceretur, & ma-
gis honoraretur, vocatum eſt Bap-
riſmus.
D. Quænam requiruntur ad con=
ferendum Baptiſmum.
M. Requiruntur ad minimum
tria, Bene tibi ediſcenda : quia uti
poſtea dicemus, in certis caſibus
quilibet baptizare poteſt: unde ne-
ceſſarium eſt quemlibet ſcire quo-
modo id faciendum ſit. Primè re-
quiritur aqua vera & naturalis, quâ
baptizandus perfundatur 2. requi-
ritur ut eo tempore quo is aqua tin-
gitur, hæc verba pronuntientur:
Ego te baptizo, in nomine Patris;
& Filij, & Spiritus ſancti. 3. ut
baptizans intentionem habeat ve-
1Ie

4

nn,

unmn N
S
Ulleeef
l thi

el,n
Ael

6

rlenis

NNLHEE

DocrTk. CHRIST. 189
re baptizandi, id eſt, conferendi
hoc Sacramentum quod Chriſtus
inſtituit, & quod S. Eccleſia, quan-
do baptizat, conferre ſolet. Unde
ſi quis intentionem jocandi rantum
habeat, aut aliquas dumtaxat cor-
poris ſordes abluendi, graviſſimum
peccatum admitteret, & infelix
illa perſona revera Sacramentum
Baptiſmi non acciperet.
D. Quos effectus operatur Baptiſ-
mus?
M. Tres ſequentes: primus eſt,
quod perfectè renovet hominem,
conferendo illi gratiam Dei, Per
quam ex filio diaboli in filium
Dei, & ex peccarore in juſtum
tranſit. Neque ſolùm animam ab
omni macula culpæ expurgat, ſed

n] eandem etiam à Pœna inferni ac
eſun purgatorij liberat: adeo ut ſi quis
mmI ſatim à ſuſcepro Bapriſmo moria-
ummmbu rur, illico ad cœlos aſcendat non
imh ſecus ac ſi nunquam peccato obno-
ene Xius

490 EXPLICATIO
xius fuiſſer. Secundus eſt, quòͤd
certum quoddam ſpirituale ſignum
ſeu characterem in anima relin-
quat, qui nunquam deleri poteſt,
& per quem ſemper cognoſcitur
fuiſſe baptizatus: & de numero o-
vium Chriſti, etiam is qui ad infer-
ni pœnas damnatus eſt: ſicut in
hoc mundo ex ſtigmate ſeu caute-
rio noſéunt homines, cujuſnam
ſint quælibet mancipia; vel anima-

lia. Quæ etiam cauſa eſt , quare

Baptiſmus iterari non poſſir: quia
nunquam deperdirur, cuùm effectus
ipſius ſemper animæ impreſſus re-
maneat. Tertius eſt, quod homo
per Baptiſmmum Eccleſiam ingre-

diatur, omniumque ejus bonorum
ranquam verus illius filius parti-

ceps fiat, faciatque profeſſionem
quod Chriſtianus eſſe velit, iiſque
omnibus obedire, qui Chriſti vice
Eccleſiam gubernant.

p. Ad quem propriè ſpectat Bap-
r iſmum conferre? M.

W

Nen.
o n
fid A
ONaahnen
etnee

ſ,
Alanm
nigiccct.

4

um.
NN
l

DocTR. CHHRIST. 191

. Hoc ſpeſtat ad Sacerdotem
ex officio, & præſertim ad illum
cui cura animarum incumbir. At
ſi Sacerdos præſens non ſit, ad Dia-
conum pertinet: & in caſu neceſſi⸗
tatis, quando ſubeſt periculum ne
infans ſine Baptiſmo decedat, cui-
liber incumbit, ut Sacerdoti ſic lai-
co: ut viro, ſic feminæ. In quo
tamen ſemper hic ordo ſervandus
eſt, ut non baptizet fœmina, ſi vir
adſit; nec laicus, ſi adſit Eccleſiaſti-
cus: & ex Eccleſiaſticis, ille bap-
tizet qui gradu ſuperior eſt.
D. Miror Baptiſmum infantibus
primum natis conferri, utpote qui
neſciunt quid accipiant.
M. Tanta eſt Baptiſmi neceſſi=
tas, ut ſi quis ſine illo, aut ſaltem
ejus voto vel deſiderio moriatur;,
cœlum intrare nullo modo poſſit.

HHW Quia ergo infantes facillimè mori

poſſunr, & ſolent, neque capaces
ſunt ur Baptiſmum deſiderent, ideo
ne⸗

192 EXxPLIICATIO NeIn. Em

neceſſe eſt illos quantocius bapti- llul
zari. Et quamvis non cognoſcant Ium Miin
id quod recipiunt, hoc tamen ſup- Wqe mnl
pler Eecleſia, quæ mediantibus ünntai
compatre & commatre reſpondet, uinym
ſponderque pro illis, quod ſufficit. ainn
Quemadmedum enim per Ada-
mum in peccatum prolapſi ſumus,
Deique gratia excidimus, tametſi

id neſciremus: ſic quoque Deo pla- iilanmg

cuit ut mediante Baptitmo & Eccle- un,
ſia à peccato liberemur, & in ejus k
gratiam, etiam minime id intel-
Iigentes, reſtituamur. unnt,
D. Quid per compatrem &com- unkz
matrem intelligis, quorum jam- enen
liam feciſti mentionem, & quod eſt & 4
eorum officium ? Mohn
M. In collatione Baptiſmi, ex)
veteri laudataꝗue Eccleſiæ conſue- unnnie,
tudine ſemper aſſiſtit vir, qui Com- lale

1

pater vocatur, id eſt, alter pater K
& mulier, quæ vocatur Comma⸗ Me d
ter, hot eſt, altera mater: & illi n
3 duo D

At⸗

D

DocTR. CHRIST. 193
duo, ſive alter illorum tenent in-
m fantulum baptizandum, reſpon-
dentque pro illo, dum Sacerdos
ſciſcitatur ex infantulo, num bap-
tizari velit, num credat articulos
fidei, & ſimilia. Poſtmodum ve-
. r ubi jam infans adoleverit, com-
pater & commater tenentur curam
illius gerere, fideique præcipua ca-
pita, & benos mores docere, ſi in
eo parentes ejus fuerint negligen-
tes. Præterea obſervandum etiam
eſt, quod in Baptiſmo compater &
n. commater, uti & ille qui baptizat,
mune cum baptizato ejuſque patre ac ma-
Gum tre ſpiritualem cognationem con-
nſn trahant. .

De Conſßirmatione.
H D. Satis de Baptiſmo egimus:

Qdic nunc quid ſit Confirmario, quod
iab eſt ſeeundum Sacramenrum.
Ard .4. Secundum SacramentumCon-
atenii firmatio vocatur, quia effectus illi-
lruwur us eſt hominem confirmare in f le,
I ut

794 EXxPLICATIO Met
ut paulo poſt dicemus. Vocatur) Whbe
etiam Chrifma, quod Græcum no-umnnl
men eſt, & unctionem ſignificat: an n
quia in hoc Sacramento frons in-
ungitur Nam ficut in Bapriſmo, i
baptizandus aqua abluitur, ad ſi- ſlakei
ghificandum quod in eo Dei gratia irmn g
animam à peccati maculis abluat: wen
ſic in Confirmarione frons inungi- q
tur, ut ſignificetur Dei gratiam in
hoc Sacramento animam quoque
inungere, hujuſque vnctionis vir- iul
tute illam confirmare, ut bellum
cùm dæmone gerere, fidemque
Chriſtianam audacter, citra ullum ,
tormentorum aut mortis metum
profiteri poſſit.

Aſet

D. Quo tempore recipiendum eſt i
hoc Sacramentum? H
M Quando ad uſum rationis ho-
mo pervenit: tunc enim fidem pro-
fireri incipit, & ut conſirmetur ae
abiltatter in gratia Dei, opus ha if
Ste

4 1
hnniſin

tn
1 Nl.

p. Aliud-Aln n

DocTR. CHNIS. 195

D. Aliudne aliquid hoc Sacra-
mentum in anima operatur, Præ-
terquam quod ſuſcipientem robo-
xet 7
M. Relinquit etiam fixum im-
preſffumque in anima ſignum ſeu
charactetem, qui in æternum eradi
nequit: ideoque non niſi ſemel re-
cipi hoc Sacramentum poreſt.
D. Quid opus eſt alio ſigno im-
preſſo in anima ? an non ſufficit
character Bapriſmi?
M. Non fſine cauſa imprimitur
ſecundum hoc ſignum: quia per
primum ſolum cognoſcitur homo
Chriſtianus eſſe, & de Chriſti fa-
milia : at verò per ſecundum hoc
ſignum railes Chriſti eſſe cognoſ-
citur: quodque ideo ſignum Impe-
ratoris ſui in anima porter, quem-
admodum milites in veſtibus ſo-
lent. Et hi qui ſuſcepro hoe Sa-
cramento, ad inferos deſcendunt,
maximè confundentur; cò quèd
1 2 qui⸗

196 EXPLICANYIO R.
quilibet viſurus ſit, tales profeſſio- Mianin
ne ac Sacramento milites Chriſti Qanmcl
fuiſſe, & poſtea perduelles factos üm
tam fœdè rebellaſſe. n
rdn

De ſanctiſſima Euchariſtia.
D. Explica nunc tertium Sacra-
mentum. Et primùm dic mihi,
quid ſignificet Euchariſtia.
M. Euchariſtia vox Græca eſt,
& ſignificat gratum memoriam,
aut gratiarum actionem: quia in
illo myſterio memoria fir, & gra-
ciarum actio de excellentiſſimo be- aulnin
neficio ſanctiſſimæ Paſſionis Salva- Jumulin
roris noſtri, & ſimul verum Cor- nng,
pus& Sanguis Domini nobis datur,
pro quo perpetuas Deo gratias age-
re obligamur.
D. Explica mihi plenius, quid
in hoc ſanctiſſimo Sacramento con-
tineatur: ut cognita ejus excellen-
gia tanto magis id venerari poſſim. (
A. Hoſtia quam in Altari vides,
Ante

ud, quàm medica panis particula;,
ex ſubtili marteria in rotunditatem
formata, Sed quamprimùm Sa-
cerdos conſecrationis verba protu-
lit, in hoſtia verum Corpus Chri-
ſti invenitur. Er quia Corpus
Chriſti vivum eſt, & Divinirati in
Perſona Filij Dei unitum; ideo ſi-
mul in corpore languis, anima, &
ipſa Divinitas invenirur; adeoque
totus Chriſtus Deus & homo in ea
exiſtit. Pari modo in calice ante
conſecrationem nihil aliud eſt;
quam paululum vini, modicâà aquâ
permixtum : at verè factà conſe-
cratione, invenitur in calice verus
Sanguis Chriſti. Et quia hic San-
guis extra corpus non eſt, ideo ſi-
mul in calice cum ſangu'ne eſt cor
pus, & anima, ipſaque Chriſti Di-
vinitas, & ſic totus Chriſtus Deus
leif S& homo ſimiliter in eâ reperitur.
nn D. Video tamen hoſtiam poſt

198 EXPLICATIO
cenſecrationem ſpeciem panis re-
tinere, uti prius, & quod in cali-
& eſt, ſpeciem vini.
M. Ita eſt: remanet enim in ho-
ſtia figura, color, & ſapor panis „
ut prius: ſed nequaquam ibi eſt ip-
ſius panis ſubſtantia quæ erat pri-
us: ideoque ſub ſpecie panis, pa-
nis non eſt; ſed verum Corpus
Chriſti. Illuſtrabo rem ſimilitu-
dine, ur eam intelligas. Audiſti
haud dubiè uxorem Lorh in ſtatu-
am ſalis converſam eſſe: quiſquis
hanc ſtatuam intuebatur, ſpeciem,
figuramque uxoris Lorh videbat;,
quæ tamen uxor Loth amplius
non erat, ſed ſal ſub ſpecie mulie-
ris. Quemadmodum ergo in hac
converſione, ſubſtantia intrinſe-
eus mutata fuir, & ſpecies mulie-
ris extrinſecus ſervata; ſic quoque
in hoc myſterio aceidit. Mutatur
enim interier ſubſtantia panis in
corpus Chriſti; & ſimul exterior
panis

ler.
iesenk
I. un
.
ut
en, Cen
wer ni
Mlangu
Gheln
N
S
lern
enen
,
Mlm
Alt h

n,

Lkul.
ni

unintenni,

vu P.
Cn

utnte,

1lat H
Uſeen
ual

DocTR. CHRIST. 199
panis ſpecies eadem permanet quæ

ante fuit. Idem de calice intelli-
gendum eſt, ſcilicet ſiguram , ſa-

porem, odorem vini adeſſe, non
tamen vini ſubſtanriam, ſed ſub
vini ſpecie, ſanguinem Chriſti.
D. Res magna videtur & admi-
randa, quod magnum corpus, qua-
le eſt corpus Chriſti, ſub exigy
ſpecie hoſtiæ conſecratæ pedhir
conſiſtere.
M. Res magna eſt, fateor: ſed

major eſt Dei potentia, quæ uti=-

que majora poteſt præſtare, quam
Ros Pollmus intelligere. Andz
Cariſtus quando in E vangelie af-

firmat Deum efficere poſſe, ut ca-

melus, qssd eſt animal majus e-
quo, per foramen acus tranſeat ;

adjinngit: Apud homines hoc im-

poſſibile eſt: apud Deum autem
omnia voſſibilia ſunt. (2)
D. Explica precor aliquo exem-
1 4 plo;
(a) Malth. 19. 26,

200 EXPILIC ATI O
plo, quo modo poſſibile ſit Chriſti

corpus in tot hoſtijs eſſe, quot in
adeo diverſis per totum mundum
Altaribus reperiuntur.
M. Non eſt neceſſarium ut mira
Dei opera intelligamus, ſed ſufficit
illa credere: quandoquidem certi
ſimus quod Deus nos decipere non

er
zacnciont
Aaget
Ugnatdan
. 8 yl
N Aun

/ F./
4 ululal 1

poſſit. Nihilominus exemplum
4

ad tuam conſolationem producam.
Anima noſtra indubie unica eſt;»

quæ tamen tora eſt in omnibus

membris corporis; tota in capite,
tota in pedibus, & tota etiam in
quavis minima corporis parte.

Quid ergo mirum eſt Deum facere ina

Pale ,ut corpus Filij ſui in multis
oſtijs exiſtat, quando per eandem

ejus potentiam una eademque ani-
ma, tota & indiviſa, in tam diver-
ſis longeque diſſitis à ſe mutuo cor-
poris membris eſſe poteſt. Legitur
in vita S. Antonij de Padua, illum

cùm aliquando in quadam civitate
Ita-

DocrR. CHRIST, 26 ½

Italiæ concionarerur, ſimul in Por-
rugallia per Dei potentiam fuiſſe ,
ut aliquod bonum opus ibi perage-
freit. di ergo Deus potuit efficere
dn ur S. Antonius in propria ſua for-
ma ſimul eſſet in tam diſſitis locis .
quare non poſſet efficere, ut Chri-
ſtus ſimul ſit in multis hoſtiis
D. Dic mihi ſi placer, an Chri-
ſtus deſcendat de cœlo quando ve-
nit in hoſtiam, an vero nihilomi-
nus etiam in cœlo remaneat
M. Quando Chriſtus in S Hoſtia
eſſe incipit, non deſcendi de cœlo⸗
ſed per divinam potentiam ſimul
in cœlo & in hoſtia exiſtit. Sume
exemplum ab anima humana. In-
fans paucorum dierum minimus
eſt, ut ſcis, & vix unius palmi men-
ſuram excedens: poſtea excreſcit,
& duos palmos excedit. Nune pe-
to, utrum anima quæ prius in une
palmo reſidebat, illum deſeruerit .
ut ad ſecundum palmum pervene-

I1 5 rit

Nlue,
.

„
9

202 ExPLICATIOZ
rit, an non ? Certum éſt quèd il-
lum non deſeruerit, neque ad ſe-
cundum ſe extenderit, cum fit in-
diviſibilis. Igitur retinendo pri-
mum palmum acquiſivit ſecuu-
dum. Sic etiam Chriſtus non re-
linquit eœlum, ut ad hoſtiam ve-
niat; nec unam hoſtiam deſerit, ut
in alia eſſe poſſit, ſed ſimul inveni-
tur in cœlo & in omnibus illis ho-
D. Jam ſaris intellexi quid in
SS. hoc Sacramento contineatur:
nunc ſcire deſidero, quid ad dignam
ejus ſumptionem requiratur.
M. Requiruntur tria. Primum
eſt, ut ſuſcipiens confeſſus ſit, & in
gratia Dei eſſe ſtudeat, quando ad
hujus Sacramenti ſuſceptienem ſe
parat. Qia inter cæteras cauſas,
quare hoc Sacramentum detur ſub
ſpecie panis, una eſt, ut inrelliga-
mus illud non mortuis dari, ſed vi-

Ventibus, ad gratiam Dei in homi-

en

Müendrm
MhNik,
6. Win⸗
Onuͤcden
NMreiͤtin
Snnee

I, Kan

gten
ili⸗

Fn

DocDR. ChRAIST. 283

ne nutriendam, augendamque.
Secundum eſt, ut omnino ſobrij
ſimus : videlicet ut à mediò voctis
ab omni cibo & potu, etiam aquæ
modicæ abſtinuerimus. Tertium
eſt, ut inteligamus id quod agi-
mus, & de otionem erga tantum
Sacramentum habeamus. Propte-
rea enim illud non dartur pueris,
nec uſu rationis deſtiturtis.
D. Quoties ad hujus Sacramenti
perceprionem obligamur?
M. Eccleſia ad minimum ſemel
in anno, idque circa feſtum Paſchæ
ad hujus SS. Sacramenti ſuſceptio-
nem nos obligat: (2) expedit ta-
men illud ſæpius, iuxta conſilium
Confeſſarij ſumere.
D. Explica mihi fructum, qui ex
hoc Sacramonto capitur: & finem
propter quem eſt inftirntum.
M. Propter tres cauſas inſtituit
I 6 Chri-

(4) Cap. Omnis utriuſqae ‚de pœ=

mitent. & emiſ.

204 ExXxYPLICATILIO Metn

Chriſtus hoc Sacramentum. Prima i Im
eſt ut ſit cibus animæ. Altera ur Miaſeil
ſit Sacrificeium novæ legis Tertia munlwnn
ut ſit perpetuum memoriale, & ſui iNucl
erga nos amoris pignus chariſſimũ.
D. Quem effectum operatur;, in
quantum eſt cibus animæ 2
M, Illum operatur effectum,
quem cibus corporalis in corpore:
quare etiam ſub ſpecie panis datur.
Nam ſicut panis conſervat calorem
naturalem, in quo vita corporis eſt
ſita, ſie quoque S8. hoc Sacramen-
tum, quando dignè recipitur, con-
ſervat augerque charitatem, 'n qua
conſiſtit ſanitas, vita animæ.
D. Quem effectum operatur in
quantum eſt Sacrificiumm?
M. Mundum Deo reconciliat;,
multaque beneßcia, non pro vivis
tantùm, ſed etiam pro defunctis in
Purgatorio degentib' obtiner (⸗)ln aen
vete-
(a) Chryſ. in Pſ. 25. Aug. l. 9. . ld
verſ. leg. . 20.
1

1d/

I veteri Teſtamento offerebantur

Docrk. CHRIST. 205

Deo varia ſacrificia animalium, in
quorum locum in novo Teſtamen-
to ſucceſſit Sacriſicium Miſſæ, in
quo, per manus Sacerdotum offer-
tur Deo Sacrificium acceptiſſimum
Corporis & Sanguinis Filij ſui, qui
per omnia illa veteris legis Sacrifi-
cia præfigurabatur. ,
D. Quem effectume opratur,
quatenus memoriale eſt ac pignus
divini erga nos amoris?
M. Reddit nos memores tanti
beneficii, & ad redamandum tan-
topere nos amantem accendit. Et
ideo quemadmodum in veteri Te-
ſtamento voluit Deus, ut Hebræi
non ſolum manduùcarent manna;,
quod eis de cœlo pluerat, ſed etiam
ur illud in vaſe aliquo conſervarent
àad perpetuam omnium beneficio-
rum memorian, quæ ab eo in e-.
ductione ex .gypto acceperant. .
1 7 Sic

() Exod. 16, 33.

206 EXLYLICATIGE

Sic etiam voluit Chriſtus, ut Sacra=
mentum hoc ſanctiſſimum non ſo-
lum à nobis ſumatur;, ſed etiam ut
aſſervetur in Altari, & inrerdum in
Proceſſionibus circumferartur; ut
quoties illud aſpexerimus, infiniti
ejus erga nos amoris recordemur.
At verò in parriculari loquendo,
Miſſa eſt univerſale quoddam com-
pendium totius vitæ Chriſti, ne
illa nobis unquam è memoria ela-
batur.
D. Scire aveo, quomodo Miſſa
compendium ſit totius vitæ Chri-
ſti, ſic enim majori cum devotione
& artentione illi afſi tam.
M. Dicam brevifmè. Introitus
Miſſæ ſignificat deſiderium S S. Pa-

Nern
1. Or
Imel
ütdhen
nſho kl
NN Nunde
tra

trum de adventu Chriſd. Kyrie e- alnn

ley ſon ſignificat voces eorundem
Patriarcharum & Prophetarum;

adventum Meſſiæ tamdiu deſide-
ratum à Deopetentium. Gloria in
Excelſis, Sgnificat Nativirarem
hri-

Ilum

WI
1

.

Docck, CHRIST. 207

Chriſti. Oratio verò ſeu collecta
roximè ſubſequens, ſigniſicat præ-

fentationem & oblationem ejus in

templo. Epiſtola ad ſinitrum cor-
nu Altaris dici ſojira;, prædicatio-
nem S. Joannis Baptiſtæ, invitan-
tis homines ad Chriſtum. Gradua-
le, converſionem ſignificat quo-
rundam per prædicationem D. Jo-

annis. Kvangelium in dextro corhu

Altaris legi ſolitum, prædicatio-
nem Chriſti denotat, qua nos à
ſiniſtris ad Gextram, hoc eſt, à
temporalibus ad æterna, & à pec-
cato ad gratiam traduxit. Ad illud
etiam adferuntur luminaria, &
thus, ut ſigniſicetur S. Evangelium
mundum illuminaſſe univerſum;
illumque bano odore gloriæ Dei
repleviſſe. Credo, converſionem
Apoſtolorum, aliorumque Chriſti
Diſcipulorum ſignificat. Seeretæ

erationes, quæ immediatè poſt
Oredo ſequuntur, occultas machi-

natio⸗

20⁸ EXPLICATIO erd.

nationes Judæorum contra Chri- Geitut
ſtum ſignificant Præfatio quæ i
ſoler alia voce cantari, & finiri per
Slſanna in excelſis, ſignificat lo-
lemnem ingreflum Chriſti in Jeru-
ſalein ipio die Palmarum. Secreta
illa quæ proximè excipiunt Præfa-
tionem, Paſſionem Domini repræ-
ſentant. Elevatio hoſtiæ docet,
quomodo Chriſtus in Crucem ſub-
latus ſit Parer noſter, orationem
ipſius n Cruce pendentis. Hoſtiæ
fractio, vulnerationem Chriſti per
lanceam factam. Agnus Dei ſi- Naunt
gnificat planctum ſanctarum Mu- Wl
lierum in depoſitione Chriſti de tinge
Cruce. Communio Sacerdotis;, erir,
Chriſti ſepulturam denotat. Can- ull
tus ille qui communionem magno
cum gaudio ſequirur, Reſurrectio-
nem Domini deſignar. Ite Miſſa
eſt, Aſcenſionem. Benedictio Sa⸗
cerdotis adyventum Spiritus ſancti
refert. Evangelium quod in fine
Miſſlæ

iobndo

DOCTR, CHRIST. 209
Miſſæ legitur, ſigniſcat prædicatĩo-
nem Apoſtolorum, quando repleti
Spiritu ſancto cœperunt prædicare
Evangelium per rorum mundum,
atque ita converſioni Gentium ini-
tium dederunt.

De Pœntentia.

D. Sequitur quartum Sacramen-
tum, quod vocatur Pœnitentia. Dic
mihi quid Sacramentum hoc ſit?
M. Pœnitentia rria ſignificat:
primèò certam quandam virtutem,
per quam homo dolet de peccatis
fuis: & contrarium vitium, impœ-
IILnitentia dicirur, cùm de peccato
ulni, dolere non vult. Pœnitentia ſigni=
ficat penam & afflictionem illam,
quam homo in ſe ſuſcipit, ut Deo
pro peccatis ſuis faciat ſatis. Er ſic
dicimus illum magnam pœniten-
id riam facere, qui multis jejunijs &
NGime afſperitatibus ſe exercer. 3. Pœni-
Ee tentia fſiguificat Sactcamentum à

ll

210⁰ ExLPLICATIO

Chriſto inſtitutum, per quod eorum
peccata remittuntur, qui poſt Bap-
tiſmum gratiam Dei perdiderunt,
de iis tamen dolent, & ad gratiam
redire deſiderant
D. In quonam hoc Sacramen-
tum principaliter conſiſtit?
M. In duobus, videlicet Confeſ-
ſione peccatoris, & abſolutione
Sacerdotis. Chriſtus enim fuper
peceata à ſuſcepro Baptiſmo com-
miſſa judices conſtituir Sacerdotes,
(«) vultque eos ſuo loco authorita-
cem ea remittendi habere, hac ta-
men conditione, ut peccater rire
diſpoſitus illa confiteatur. Hoc er-
go Sacramentum in eo conſiſtit ⸗
quòd quemadmodum homo pec-
cata ſua exteri us confitetur, & Sa-
terdos exterius abſolutionem pro-

Merd
(ANa, i
M !
döenuc
(enm
uuumunnt
AM, Mi
S
Cli
Ui renelu
NR
Wn Y

X

A P
llalvn
mnnn

nuntiat; ſic quoque Deus median- ,
tibus verbis Sacer dotis, animam à —
. . . — 4 d
nodo peccati quo erar ligata, inte-
rius „ Ntnn

(4) Ioan, 20. 23.

Docrk. CHARISTr. 211
im rius ſolvat, eique gratiam ſuam
infundat, & à reatu pœnæ infer-
nalis, cui erat obnoxia, liberert.
D. Quænam requiruntur, ut bee
Sacramentum debitè recipiatur?
M. Tria, nimirum Contritio -
Confeſſio, & Satisfactio, quæ ſunt
e tres partes pœnitentiæ.
D.ß Quid ſignifieat Contritio?
H M. Signihcat quèd durum pec-
kihts catoris cor emolliatur, & veluti
n rumpatur præ dolore offenſæ in
unnii Deum facteæ. Verum contritio
E ſpecialiter duo complectitur, quo-
Wui rum neutrum ſine altero ſufficit:
H primum eſt, ut peccator de peccatis
GGA omnibus poſt Baptiſmum admiſſis
u revera doleat. Quare neceſſe eſt
conſcientiam ſuam, omneſque ac-
Unm tiones ſuas diligenter examinare,
eMun!, & dolere quod illas ad regulam di-
mm vine legis non conformaverit. Al-
ulgue terum, ut firmum propeſitum fa-
ciat non peccandi de e&&τtero.

9 D. Quid

212 ExXxPLICATIO

D. Quid ſibi vult Confeſſio?
M. Quod peccatori ſatis eſſe non
debeat contritionem habere, ſed
inſuper ſe debe at ad Sacerdoris pe-
des abjicere, ſicut Magdalena ſe ad
pedes Chriſti abjecit; (X½) & con-
fiteri peecata ſua veraciter, nihil
addendo nec minuendo, nec men-
dacium aliquod immiſcendo. Dein-
de cum ſimplicitate, neque ſe ex-

cuſando neque culpam in alium re- un

jiciendo, nec verba ſuperfluè mul-
tiplicando. Tertiò cum integrita-
te, omnia ſcilicet dicendo, nec præ
pudore ullum omittendo: item nu-
merum cujuſque peccati, & graves
circumſtantias, quantum quidem
recordari poterit esplicando. Deni-

que cum verecundia ac humilitate:

non perinde ac ſi hiſtoriam aliquam
narraret peccata ſua narrando, ſed
ea velut abominanda quædam , &
homine Chriſtiano indigna facta re-
cen-

() Luc. 7. 35.

Inn 1

ld n
nmecbunze
0.Cdd
.Wn
Ven an n
enk, mnn
unin,
ANned en
Pimaun

n

lee
inuliz,

ktuntemn,

.

DoCTR. CHKIST. 213

cenſendo, humiliterque indulgen-
tiam eorum poſtulando.

nmnd D. Quid ſibi vult Satisfactio?

Ss
lln
, Can.
ri,

aAen
we

nen

M. Quod peccator accedere de-
beat cum animo pœnitentiam fa-
ciendi, voluntarieque acceptandi
pœnam illam, quam Confefſarius
impoſuerit, eamque quantocius
adimplendi conſiderans magnam
ſibi gratiam à Deo fieri, quod æ-
ternam Inferni pœnam indulgeat;,
pœnàque temporali contentus ſit,

multo utique quam peccata mere-

antur minore. .
D. Dic quæſo, quem fructum
afferat hoc Sacramentum.
M. Quatuor fructus maximos ex
hoc Sacramento percipimus. Pri-
mus eſt ille de quo jam diximus,
quèdDeus peccata poſt Baptimmum
commiſſa nobis remittat, mutet-
que ponam æternam in Inferno

tolerandam, cum temporali in hac

„ vita vel Purgatorio luenda. Alter

eſt,

214. EXPLICATIO RerN

eſt, quod bona opera à nobis in wer Nh
gratiæ ſtatu facta, & per peccatum Imm.
deperdita, mediante hoc Sacramen- ) Qidh
re nobis reſtituantur. Tertius „ AI
quod abſolvamur ab Excommuni- al,
catione ſi forte in eam inciderimus. 4 4
Nam ſcire debes, Excommunica- I nl
tionem pœnam eſſe graviſſimã, ut- inun
Pote quæ nos orationibus Eccle- herhei
iæ priver, & Sacramentorum u- i
fu, & converſatione fidelium, as
denique Eccleſiaſtica ſepultura. Ab
hac adeo formidabili pona, per
Sacramencum Pœnitentiæ libera- 1i
Mmur;, vigore authoritatis, quam Plliten,
Confeflarij ab Epiſcopo aur Sum- lontie,
mo Pontifice accepere. Quamvis i ,
abſolurionem illam ab Excommu- an
nicatione, etiam extra Sacramen- n d
tum, & à Prælato etiam non Sa- ⸗
& erdote habere poſſimus. Quar⸗ Ien D
t us & ultimus fruſus eſt, quod per l
hoc Saeramentum capaces ſiamusſan
theſauri Jndulgentiarum, Wl
re-

10

lle,⸗
lllto DocTR-⸗ CHKIST. 215

icreſi, frequenter Pontifices Summi di-
enn ſpenſanr.
nitan Quid eſt Indulgentia?
u N, M Indulgentia eſt liberalitas
Nn quzædasn, qua Deus, mediante
nnmm Vicario ſuo, erga Fideles utitur,
bum, dum temporalem illis penam re-
prib mittit;, aut toram; aur ex parte;
G ad quam ſive in hoc mundo, five
Ame in Purgaterio tolerandam erant
A u obligar.

olnd D. Quid requiritur ut quis In-
Nmn dulgentiis gaudere podit?
lettel M. Ur homo ſir in ſtatu gratiæ 3

. quòd ſi ſe peceato novit obnoxium,
muk. ut confiteatur. Iem ut adimplear
Is omnia quæ Summus Pontifex in
Nmm conceffione Indulgentiarum re-
rm quirit.
D. Quoties ad Sacramenti Pœni-
tentiæ receptionem obligamur?
M Eccleſia euilibet ad minimum
u“ ſemel in anno Cenfeſſionem præ-

Nhrinnte . E1-⸗

216 EXxPLICATIO
cipit (4) Sed & præterea toties
neceſlarium eſt confiteri, quoties
quis S. Euchariſtiam ſumere pro-
ponit, qui conſcientiam llaber pec-
cati mortalis. Similiter in mor-
tis articulo , aut quando quis ali-
quid aggreditur cui periculum
mortis ſubeſt. Præter iſtas obli-
gationes, bonum eſt frequenti Con-
feſſione conſcientiam expurgare,
præſertim quum illi qui rarò con-

fitentur, maxima cum difficultate

id bene facere poſſint.
D. Unum ſupereſt quod rogem,

quæ nimirum illa bona, Deoque
grata opera ſint, quibus ſatisfacia- .

mus pro peccatis.

M. Omnia illa ad tria præcipua

reducuntur, quæ ſunt Oratio, je-

junium, & eleëmoſyna: ſic enim 3
Angelus Raphaël Tobiam docuit.

() Et ratio eſt, quia cum homo
habe-

C(C(a) Cap. Omnis utr. de pœn. & re-
miſſ. (b) Tob. 12. 50. = 1

DcrN
Mmüum,
Uenn; Gie
ime fei
Emhl
Dinu unn
IIalellln
lnseinti
Menanad
m, ei
leuſtii
1 ihle⸗

lnon
e

1

M DocrI. CHRIST, 207
habeat animam, corpus, bonaque
W externa; oratione Deo offert bona
animæ, jejunio bona corporis „
eleémoſynà verò bona externa.
Orationis nomine etiam intelligi-
tur, audire Miſſam, dicere ſeprom
Pſalmos pœnitentiales, Officium
Defunctorum & ſimilia. Per jeju-
nium, accipiuntur etiam omnes
aliæ aſperitates corporales, urt ci⸗=
licia, diſciplinæ, humi-cubatio-
nes, peregrinationes & his ſimilia.
Per eleëmoſynam denique, quod-
libet charitatis officium intelligi-
tur, quod quis proximo proptex
amorem Dei exhiber.
D. Quid ad jejunium benè inſti-
tuendum requiritur ?
M. Tria 5 nimirum ſemel in die
cibum ſumere, idque circa meridi-
em, & quidem quo tardiuùs eo me-
lius: denique ab ſtinere à carnibus:
8 ac item ovis &: lacticiniis in Qua⸗
VNNEM“ drageſima.
1 K D. Eſt-

7

7

209g ExPLICATIG
D. Eſtne melius his operibus
pro ſeipſo ſatisfacere, an verèò in-
dulgentiarum ſe participem red-
dere ?*
M. Melius eſt operibus iſtis pro
ſe ſatisfacere, quia per Indulgenti-
am ſatisfacit quis ſolum pro obli-
gatione pœnæ æternæ ; at verò
iſtis operibus & Deo ſatisfacit, &
æternam ſimul viram meretur. Sed

omnium optimum eſt utrumque

adhibere: hoc eſt, & quoad poſſi-
bile fuerit pro ſeipſo ſatisfacere, &
nihilominus de Indulgentiis Iuc-
randis ſtudere

De Extrema-unctione.
D. Quid eſt Extrema- unctio?

1. Extrema-unctio eſt Sacra- I.)

mentum, qued ad infrmorum u-

ſum Chriſtus inſtituit. Dicitur odh
unctio, quia in eo conſſtit, ut oleo n
ſancto ungatur infifmus, & certæ .
preces ſuper eo dicantur. Quod e-
tem

DeN

id ennen
Nimnne
dawenk d
ad. Nn

alhin un

Mnink. N

3
N

, guiner

n

hlttip DocTR. CHRIST. 209

tlulenfn tem unctio extrema dicatur, inde

ee,

U. eſt, quèòd inter omnes unctiones in
Sacramentis adhiberi ſolitas ulti-
ma ſit. Nam prima in Baptiſmo
fit, altera in Confirmatione, tertia
in Sacerdotio, ultima denique in
infirmitate. Poteſt etiam dici ex-
trema, quia in extremo vitæ con-
fertur.
D. Qui ſunt hujus Sacramenti
Effectus?
M. Tres: Primus eſt, peccata
remittere, quæ à ſuſceptione alio-
Tum Sacramentorum quandoque
remanent: hoc eſt, ea quæ igno-
ravit, aut quorum memoriam non
ℳ habuit: quæ ſi ſciret ac meminiſler;
ex animo deteſtaretur ac confitere-
tur. Secundus eſt recreare infir-
mum illoque tempore confortare
quo ab infirmitate opprimitur, &
dæmonum tenrationibus infeſta-

koan do
*MR tur. Tertius eſt lanitarem corpo-
ne gn ris reſtituere, ſi ira ad æternam in-
dlan K 2 firmi

21 EXPIICATIO ed
firmi ſalutem expediar Et hi tres icn
effectus in oleo denotantur cujus in nmdumn
hoc Sacramento uſus eſt: oleum hlmegn
enim confortar, refrigerat & ſanat. mmimnhi
D Quo tempore ſuſcipiendum
eſt hoc Sacramentum?
M. Multi hic graviter errant, dGlg
dum nolunt hoc Sacramentum ſu- ni
ſcipere priuſquàm jam cùm morte Auem
luctentur: cùm ramen verum tem- aumiman
pus illud ſuſcipiendi ſit, quando ln Gal
medici judicant infirmitatem peri- Maluill
culoſam eſſe, nec humana reme- M
dia, quæ ad manum ſunt, ſuffici-
ant: tunc enim ad divina recurren-
dum eſt. Unde frequenter accidit Maſi,
ut infirmus Olei ſancti beneficio
conſaneſcat. Quare etiam non unn
debet hoc Sacramentum peri „ſi Mnlinn
mortis periculum non appareat: Iig in
multèò autem minus tam diu debet Aſlie⸗
expectari, quoad omnis ſpes con- Iunn
valeſeentiæ evaneſcat. Et hæc eſt S
ratio quare Oleum ſanctum non ,en
deturx I
R— 1

/

M

Ulein, DocrTR CHRIST. erI
ndhekim derur iis qui per ſententiam Judi-
Gnn/ cis ad mortem damnati ſunt: tum
Hlam quia non ægrotant, rum qnia nul-
Iflt lam Jongioris vitæ ſpem habent.

De Sacramento Ordinis.

D. Quid eſt Sacramentum Or-
dinis ?
M. Eſt Sacramentum, quo pote
ſtas confertur conſecrandi S S. Eu-
chariſtiam, & reliqua Sacramen-
ta populo adminiſtrandi; aut ſal-
e tem ex officio iis miniſtrandi, qui
ejulmodi poreſtarem receperunt.
Vocatur Ordo, quia in hoc Sacra-
earut mento multi ſunt gradus’, alter al-
sh teri ſubordinatus, ur Ordo Sacer-
Enn dotum, Diaconorum Subdiaco=
umf) Rorum & aliorum, qui his ſunt in-
“ feriores Sed nihil opus eſt nos
mol hæc fuſius explicare, quia hoc Sa-
ler ee cramentum non eſt omnium, ſed
4 Millorum tantùm, qui maturæ æta-
uln tis ſint, tantædque eruditionis, ur

4 K 3 in

Mer
Uomdo
Pulam gun
Griumb⸗
rethenln
De Sacramento Matrimonij. dnututl
D. Quid eſt Sacramentum Ma. a iin
trimonij? emkonl
M. Sacramentum Matrimonij.; 5Ami
eſt conjunctio maris & fœminæ;, eNmlinin
conjunctienem Chriſti cum Eccle- lIi n
ſia in Incarnatione, & Dei eum luhin
anima per gratiam repræſentans & ud⸗
ſignificans. en
D. Qui ſunt effe cus hujus Sacra-
menti? etn
M Primò confert gratiam, ut eellrn
vir & mulier bene ſibi convivant, ennelni
& murtud ſe ac ſpirirualiten ament, lleſi
ſicut Chriſtus amat Eccleſiam, & ud⸗
Deus animam fidelem ac juſtam. 2. ün
Confert gratiam, ut filies in timo- nltune
te Domini educare poſſint & ve- Prſlltt
lint 3. Adee firmum vinculum

212 EXPLICATIO

in Chriſtiana doctrina ulrerius in-
ſtrui non debeant, ſed ad illos po-
tius ſpectet alios in his ipſis erudire.

e l

1

5

4

. —
ſtatuit inter virum ac mulierem, ux lam
nullo

DocCTR, CHRIST. 213

nullo modo ſolvi poſſit: ſicut nec
vinculum quod intercedit inter
Chriſtum & Eccleſiam. Unde ſe-
quitur neminem diſpenſare poſſe:
ut maritus, relictà priore conjuge;,
aliam ſibi ſociet: neque ut uxor
priore marito relicto alteri nubat.
D. Quid requiritur ad conſtitu=
endum Matrimonium?
M. Tria. Primum eſt, ut utra-
que perſona ſit habilis ad conjunc-
tionem, ejuſꝗque capax : videlicer
ut ætatem legitimam habeant, nee
ſe mutuèò ad quartum uſque con-
ſanguinitatis gradum attingant,
nec ſolemne votum caſtitatis edi-=
derint, & ſimilia. Secundum, ut
in contractu Matrimonij teſtes ad-
hibeant, & præſertim proprium
Parochum;, ſeu Paſtorem curam
animarum gerentem. Tertium,
ut conſenſus utriuſque partis liber
ſit, nec gravi metu eoaéctus, ſitque
verbis certis, aut ſimili ſigne æ-

K 4 guli⸗

214 EXxPLICATIO
quivalente expreſſus. Quod ſi vel
unum ex his tribus deſit, Marri-
monium erit invalidum.
D. Utrum melius eſt, Matrimo-
nium inire, an ſervare Virginita⸗
tem * .
. D. Paulus hoc dubium expli=
cavit, dicens: («) Qui Matrimo-
nio jungit virginem ſuam, bene fa-
cit: & qui non jungit melius facit:
ſcilicer virginitatem conſervando.
Et ratio eſt: quia Matrimonium eſt
res humana: (5) Virginitas verò
Angelica: Matrimonium ſecun-
dùm naturam, & virginitas ſupra
naturam. () Nec ſolum virgini-
tas, ſed viduitas Matrimonium
præcellit. Unde quod Salvator
noſter in quadam parabola dixit ;„
Semen in terram bonam jactum 2
attuliſſe in uno agro fructum trige-

ſimum, in alio lexageſimum, in d
textio

(4) I. Cor. 7. 35. (5) Amb. l. 2. de

4

Net
eldcrnn

1 (ORn
gümumn
NaAHNI
Woclnn
611
Mund
9, V
ec
filie
Uarulherl
anlaneſi
ſanfu
,

tien

llten NA

i
i

7 —
lel, Docrk. CHRIS. 21 ½
l fn tertio verò centeſimum, S S. Doc-
utel, rores (⸗) ſic explicant, ut fructum
Vn. rrigeſimum tribuant Matrimonio,
ull ſexagefimum viduitati, virginitati
neh verò centeſimum.
C A P. X.
De Virtutibus in genere.

D. EXblicatis jam quatuor præ-
cipuis doctrinæ Chriſtianæ
DPartibus ſcire cupio; num aliud
præterea diſcendum reſtet?
M. Quatuor partes à me hactenus
explicatæ ſcitu neceſſariæ ſunt :
Præter quas &alia ſunt ſcitu admo-
dum utilia, & ad finem quo tendi-
mus adipiſcendum, ſcilicet ad bea-
Wu titudinem, maximè conducentia.
eEUlr ſunt virtutes & vitia: JItem bo-
Hunen, na opera & peccata. Tamertſi enim
hik inter Symbolum Apoſtolorum ac
M Decalogum plicandum etiam de
5

5 his 2
(A) Cypr. de hab. Virg. Hieron. 1, in
lLoyin. Aug. ſer. de Virg. ce 22.

40

216 EXPLIECAIG

his, ſaltem in confuſo, egerimus:
valde tamen conducet de iis diſtin=
Gtè & in particulari diſſerere.
D. Dic ergo quid ſit Virtus.
M. Virtus eſt qualitas quæ in ani-
mam recipitur, & habentem bo-
num facit. Et ſicut ſcientia Philo-
ſophica bonum Philoſophum effi-
cit, & ars bonum artificem: ita
quoque virtus facit ut quis bonus
homo evadat: & faciliter, promprè
ae perfectè bene operetur. Contrà,
qui virtute caret, tametſi interdum
bonum operetur, non tamen niſi
cum difficultate magna & imper-
fectione operabitur. Sume exem-
plum. Virtus ſimilis eſt arti, ejuſ-
que uſui: vides aliquem pulſandæ
cytharæ aut teſtudinis peritum? is
elegantiſſim?, magnaque cum fa-

E. 1
cilitate ludet, tametſi chordas non

videat: quod ſi quis alius artis ig-
narus id attenter, poterit quidem

fides pulſare & ludere, non tamen
ex-

RN
teet
RV
NaN

Mohu⸗

Veniel
gle li
Ulekmeln
I: Ac
Uhen mee
l, eunnn
Wen

UAnmllin

,,
1 icen,

1 En er

1Mi

CHRIST. DOcTN 277
expeditè nec benè. Sic quoque qui
habet virtutem, v. g. temperantiæ,
magna cum facilitate ac gaudio »
ubi opus fuerit horam convenien-
tem expectans perfecte jejunabit :
neque aliis quàm conceſſis cibis a2
idqꝗue ſemel dumraxat in die veſce-
tur: ſed qui hanc virtutem non
habet, aut contrario guloſus eſt ,
illj jejunium duriſſimum videbi-
tur : & licet jejunet, non poterit
tamen debitam prandendi horam
expectare: veſperi autem cum tan-
tùm ſemel ei bibendum eſſet, tan-
ram collationem faciet, ut parum
diſtet à cœnàâ.
D. Quot ſunt Virtutes?
M. Multæ: principaliores ta-
men, & ad quas reliquæ omnes re-
ducuntur, ſunt ſeprem: nimirum
tres Theologicæ, Fides, Spes;,
Charitas: (A) & quatuor Cardi⸗=
nales, (?) Prudentia, Juſtitia, Bor-
titu⸗
(2) ie Cor. 13, 13. (?) Sap. 6. 7.

21 9 ExrPIICATIO
titudo, & Temperantia: Totidem
ſunt Dona Spiritus ſancti , (4) at⸗
que Evangelicæ beatitudines, ()
quæ omnem Chriſtianæ vitæ bea-
titudinem complectuntur. Sunt
etiam ſeptem opera miſericerdiæ
corporalia, (2) & totidem ſpiri-

tualia, quæ omnia te breviter edo-

cebo.
C A P. X I,
De Virtutibus Theolegicis.
H. Uid eſt Fides?
M. Fides prima eſt vir-
tutum Theologicarum, hoc eſt;
earum quæ Deum reſpiciunt. Hu-
jus proprium officium eſt illuſtrare
intelletum, eumque erigere ad
credendum quidq uid Deus per Ec-
cleſiam nobis revelar, quantum-
vis difficile ſir, & omni ratione na-
turali ſublimius.
D. Quæ

() Malthe 27. 35.

Derk.

E
n
U.Ren⸗
Weten
Anniguun

INnleteun

li ns
eui Co
in Cren
nt, t
r

Elen
Dannlle

9n

Vennſtin
nului ſ.

1. ſ.
Wree

tim

Unhrrce

nhian ,
mallu

er/

*

oſt e

Doerk. CHRIST, 2195
D. Quæ eſt ratio, quèòd res fi-
dei adeo firmiter credere tenea-
mur ?
M. Ratie eſt, quòd fides infalli-
bili veritate nitatur; quandoqui-

dem quidquid nobis proponit fides,

à Deo revelatum eſt: Deus autem
eſt ipſa veritas: unde impoſſibile
eſt ut id, quod Deus dixit ſit fal-
ſum. Quare cùm fides aliquid pro-
ponit, quod rationi videtur con-
trarium, ur v. g. Virginem pepe-
riſſe, cogitandum eſt, rationem
humanam imbecillem eſſe: at verò
Deum nec fallere nec falli poſſe.
D. Quidnam hac fide credendum

M. Inprimis neceſſarium eſt cre-

dere ac diſtinctè omnes articulos

Symboli, quos ſuprà explicavi-
mus : præſertim illos, de quibus
Ecoleſia per anni circulum feſta
inſtituit, ut ſunt. Incarnatio Do-
mini, Nativitas, Paſſio, Reſurrec-
K 7 ti0,

22⁰° EXPLICATIO Noe
tio, ſKſcenſio, Miſſio spiritus ſan- slne

cti, & S S. Trinitas. Deinde para- isrid
tum eſſe oportet, credere qu'quid Aenn
— G WIUIN—
S. Mater Eccleſia credendum eſſe kn
Eh⸗

declarabit. Denique exterius ſibi

cavere ab iis, quæ ſigna ſunt Infide- lii
. . . RMe 1
lium, ut v. g. Turcicas, aut Judai- in
Renn

cas veſtes geſtare, velci carnibus
in die Veneris, ut hæretici faciunt,
& ſimilia. Quia neceſſe eſt, non
ore tantùm & corde, ſed etiam o-
pere exteriore fidem ingenuè pre-
fiteri, ſeque ab omni ſeéta Eccleſiæ
contraria alienum oſtendere.
D. Quid eſt Spes?
M. Spes eſt ſecunda virtus Theo-
logica; ſic dicta quod in Deum fe-
ratur. Sicut enim fide in Deum
credimus, ita Spe in Deum ſpera-
mus.
D. Quod eſt officium Spei? 1
M. Erigere voluntatem noſtram,
& excitare ad æternam feliciratem n

. . Nin
ſperandam. Quia enim hos bonum DR
adeo UMhm

Nie
Lhuntue
Uktinte
hrenn e

Gnglec
lkan, ſ

R

bl

ller 19
dMhine,
unu DMln
Vdſrlleigi

1.

Gont
grſcn—
Crnn

6

DoOcCTR, CHRIST,. 241

adeo ſublime eſt, ut eò aſpirare
humanis viribus ſit impoſſibile, i-
deo ſupernaturalem illam virtutem
largitur Deus, cujus ope confida-
mus fore ut aliquando bonum il-
lud conſequamur.
D. Cuinam fundamento inniti-
tur hæc Spes?
M. Innititur infinitæ bonitati &
miſericordiæ Dei : Cujus hoc eſt
argumentum certiſſimum, quèd

nobis proprium dederit filium, noſ-
que per illum in filios adoprarit, re-

gnique cœleſtis hærediratem pro-
miſerit, ſi opera dignitati receptæ
conformia faciamus, ad quæ ille
nobis gratiam auxiliumque ſuffi-
ciens ſubminiſtrat.
D. Quid eſt Charitas?
M. Eſt tertia virtus Theologica;
hoc eſt, quæ in Deum fertur: quo-
niam per illam animus noſter ad
amandum Deum ſuper omnia im-
pellitur, non ſelum ur creatorem,
aucto⸗

222 EHEXPLICATTG

auctoremque bonerum natura-
lIium, ſed etiam ut datorem gratiæ
ac gloriæ, quæ ſunt bona ſuperna-
turalia.
D. Velim ſcire, an in creaturas
quoque Charitas feratur.
M. Charitas fertur primarièò in
Deum, & deinde in omnia illa quæ
à Deo facta ſunt: cum hoc tamen
diſcrimine, ut Deus diligatur pro-
pter ſeipſum, quia bonum quod-
dam infinitum eſt: alia verò omnia
diligantur propter Deum. Et pro-
ximus quidem debet amari, eò
quod ad imaginem Dei factus ſit,
uti & nos. Ubi per proximum
non ſolùm conſanguineos & ami-
cos, ſed quoſ liber homines accipi-
mus, etlamſi inimici noſtri ſint:
quia quilibet jmago Dei eſt, & hoe
ritulo amandus.
D. Eſtne Charitas magna virtus?
M. Eſt omnium maxima, tan-
tumque bonum , ur ſi quis illam
habeat

Ann

Re

ebſonen
ointee,
eguͤrede
Moblii
Vugame

64

Ulnnſr

cAdet

IuunCtn

N

4

N
un

Momumg

7

eni ine

4
/

DocrTR. CHRIST 22 ½

W habeat, ſalurem æternam non poſ-
ſit amittere, niſi prius illam amir-
tat: qui verò eam non habet, nullo
medo ſalvari poteſt, etfi cæteras
virtutez omnes poſſideat.

C a p. xlII.
De Virtut ibus Cardinalibuse

D. Qrid eſt prudentia?
M. Eſt prima quatuorz
Virtutum Cardinalium: quæ ideo
ſic vocantur, quod fint quatuer
virtutes principales, & omnium
aliarum virtutum moralium & hu-
manarum veluti fontes Pruden-
tia enim intellectum, Juſtitia vo⸗
luntatem, Temperantia appeti-
tum concupiſcibilem, Fortirude
verò iraſcibilem gubernat.
D. Quod eſt ofncium Prudentiæ?
M. Eſt monſtrare in omni actio-
Arnin ne debitum finem „ & convenien-
TuNI. tia media „ omneſque circumſtan-
el tias, videlicet tempus, locum:,
Io⸗

224. EXPLICATIO
modum & ſimiles, ut in omnibus

& per omnia bene fiat: unde reli-

quarum virtutum magiſtra voca-
tur: & ſe habet inſtar oculi in cor-
pore, inſtar ſalis in cibo, & ſolis
in mundo.
D. Quæz ſunt vitia Prudentiæ
contraria?
. Virtus ſemper in medio con-
ſiſtit, ideoque due vitia contraria
habet, quæ ſunt ejus extrema. Pru-
dentiæ primò contraria eſt impru-
dentia, id eſt, inconſideratio &
temeritas, eſtque illorum qui res
agendas non perpendunt; quapro-
pter neque verum finem reſpici-
unt, neque vera media capeſtunt.
Secundè Prudentiæ contraria eſt
aſtutia, ſive prudentia carnis, eſt-
que illorum qui ſumma cum indu-
ſtria expendunt finem ac media“,
ſed in omnibus utilitatem propri-
am ſpectant, ut bonum aliquod

temporale obtineant. Wahrofe⸗
altu⸗

Rc
Mdwuin
1 Nadſun
ella Welt
Aee
IMnr,
er Aane
Aurunfcenn

Utrcoin
untadin
,ununten
40lbee,
nrenn

6.
Malen

indt e
Ne
WWardi
llee

1E
ui

umnt
rn eh. .
kinenh

nngr,

Dochrk. CRIST. 22 5

aſtutè proximum decipere conan-
tur: ut ad ſuum beneplacitum uni-
verſa ſuccedant. In fine tamen
videbitur tales homines impruden-
tiſſimos fuifle: quòd propter amo-
rem boni tam exilis ſummi boni
jacturam fecerint.
D. Quid eſt Juſtitia, & quod
ejus offieium?
M. Juſtitia eſt virtus, dans uni-
cuique quod ſuum eſt. Itaque of-
ficium ejus eſt, in omnibus quod æ-
quum ac juſtum eſt facere, & in
humanis contractibus æqualiratem
adhibere: quod eſt pacis ac quietis

fundamentum. Nam ſi quiſque

ſue contentus viveret, nec quod
alterius'eſt, appeteret, nullum
unquam bellum, neque diſcordia
exiſteret.
D. Quæ ſunt vitia Juſtitiæ con-
traria ?*
M. Duo ſequentia; videlicet,
Injuſtitia, quande quis qued alte-
IIUIS

22²⁶ ExPIICATIO
rius eſt, accipit, aut in contracti-
bus minus dare vult quàm debet,
aut plus recipere quam ei debetur.
Et nimia Juſtitia: quando quis ni=
mis rigoroſus eſt, & nimis ſubri=
liter omnia, contra dictamen ra-
tionis ad regulam juſtitiæ, vult
exigere. Nam in multis caſibus

juſtitia cum miſericordia miſcenda

eſt: ut v. g. ſi quis pauper non poſ-
ſit abſque gravi damno, tam eito
ſolvere, rationabile ac juſtum exit,
aliquid illi temporis indulgere:
quod qui non facit, peccat per ni-=
mium rigorem.
D. Quid eſt Fortitudo, & quod
ejus officeium?
M. Fortitudo eſt virtus, quæ
promptum hominem facit, ad om-
nes difficultates ſuperandas quæ
bonum opus impediunt: etiam ad
ipſam mortem ſubeundam, quando
vel ad gloriam Dei, vel ad offici-
um noſtrum præſtandum ſic fuerif
Reg

NXrer
e. H
icio N⸗
ortois
wnt

UNNe

len nn
1En
onm!
A0,
inuen
lii,
Idaurt
NI
lent⸗
glenmni
Wheptßi
, Uen
lalulbr 1
Mnt n

dini

fjeng
elgike 4

al
1 ni
1e e

eplaſet
N 4 r
rdeen
dt 8

DocCTIR. CHRIST. 227

neceſſe. Hujus enim virtutis be-
neficio, Martyres omnes de perſe-

cutoribus triumpharunt, omneſque

ſimiliter generoſi milites, qui in
juſtis bellis ſe ſtrenuè geſſere, perx
eandem virturtẽ facti ſunt glorioſi.
D. Quæ ſont vitia Fortitudini
contraria ?² =
M. Duo, Timor & Audacia. Ti-
mor facit ut quis facillimè animum
abjiciat, quod urique ex defectu
fortitudinis naſcitur Audacia ve-
rò facit, ut præſentiſſimis pericu-
lis ſe quis objiciat ſine neceſſitate:
quæ, ut ſic dicam, nimia fortitudo
eſt, nec laude digna, ſed vituperio,
adeoque non virtus, ſed vitium eſt.
D. Quid eſt Temperantia, &
quod ejus officium?
M. Temperantia eſt virtus quæ
ſenſualibus delectationibus fræ-
num iniicit ; facitque ut quis hu-
juſmodi voluptatibus ex præſcrip-
to rationis utatur.
D. Quæ

22 8 EXYLICATIO
D Quæ ſunt vitia Temperantiæ
contraria?
M. Hæc duo, Intemperantia, &
Inſenſibilitas. Intemperanria eſt,
quando quis niminm delectationi-
bus ſe dedit; ide que in cibo, potu,
& ſimilibus excedit; quod tam
animæ quam corpori eſt nocivum.
Inſenfſibilitas eſt, quande quis ad

alterum extremum progreditur ;

& adeo voluptates omnes fugit, ut
etiam neceſſariis cibis ad ſanita-
tem conſervandam uti nolit, ne
modicam illam delectationem, ſen-
tiat, quam cibus conveniens natu-
raliter afferr. Communius ramen
inter homines eſt vitium Intempe-
rantiæ, quàm Infenſibilitatis: qua-
re etiam omnes Sancti, & verbis&
operibus nos maximè ad jejunia
carniſque mortificationem
ſunt exhortan,

IN.
C 1
ſeten)
(Well
i
l
erer,
leleam, C
Geni ens
,int
iſenn?

AEi

WSer drd⸗

Man i

na Rln

Docrx. CHRIST. 229
lene C A pP. XIII.
De ſeptem Ponis Spiritus ſancti.
ne D. (II ſunt Dona Spiritus ſan-
r Ri ?
TedgH M. Sunt illa quæ Jſaias Prophets.
recenſet : (a) nempe, Sapientia ,
Un Intellectus, Conſilium, Fortitudo,
Scientia, Pietas, ac Timor Domini.
D. Quid utilitatis hæe Dona no=
bis afferunt *
M. Per illa perfectionem vitæ
Chriſtianæ conſequimur; habent
enim ſe inſtar ſcalæ, per quam à
ſtatu peccati, per diverſos gradus
ad ſummam ſanctitatem progredi-
mur. Advertendum tamen eſt,
Prophetam in horum graduum
enumeratione deorſum tendere,
quia ſcalam illam è& cœlo deſcen-
dentem aſpexit: at nos eam inver-
temus, & ab inferioribus gradibus
ſurſum feremur, ac de terra quod-
ammodo in cœlum conſcendemus.

Quare
() Iſa. II. 2.

230 ExPLIcCATIOO Der.

Quare primus gradus eſt, Timor (Wen
Domini, terrens peccatorem „ (lsn
quando Deum inimicum ſuum eſſe M diln
conſiderar. Secundus eſt Pietas : Humtlhnl
quia qui pœnas peccatoribus à Deo im,
intentatas timet, pius fieri incipit, mizcha
& Deo ſervire deſiderat, ac in om- ui Nebe

RK
mibus rebus voluntati ejus parere. Müudl hi
Tertius eſt Scientia: qui enim de- imol
ſiderat facere Dei voluntatem, petit
ut ſe de præceptis ac legibus ſuis 1
erudiat. Deus verò partim per
Prædicatores, partim per libros-
partim per inſpirationem internam
docet ea omnia, quæ ſcitu ſunt ne-
ceſſaria. Quartus gradus eſt For-
titudo: quia qui ſcir voluntatem m
Dei, illique in omnibus ſervire
Proponit, multas offendit difficul- han
tates à mundo, carne & diabolo: Mmk ſeine
ideo dat illi Deus hoc donum For- N
titudinis, quo omnes difficultates Uaiten, 3
perfringat. Quintus gradus eſt

5 . 7 3 , e
Conſilium. Diabolus enim, duac
do u

dr
Ae

„

leln, DocTR. CHRIST 241
ln do homiem vi vincere non poteſt,
n ern àd fraudes convertitur, & ſub præ-
unne rextu alicujus boni, homini juſto
lgh: caſum adornat. Deus verèò ill non
munt,h deſerens, conhlii donum com-
liis municar, quo adverſus fraudes ini-
Nim mici prævalere poſſir. Sextus
in gradus eſt Intellectus. Qnuia ubi
am homo ſatis exercitatus eſt in
vIra activa, multaſque à dæmone
retulit victorias, trahit eum impel-
litque ad viram contemplativam,
& per donum Intellectus facit, ut
divina myſteria intelligat ac pene-
tret. Septimus gradus eſt Sapien-
ults tia, eſtque perfectionis comple-
Dln Wentum: Ille enim qui ſapiens eſt,
e primam cauſam cognofcit, & actio-
nes ſuas omnes ad illam ordinat,
quod ille ſolus facere poteſt, qui
huic dono Intellectus perfectam
Charitatem adjungit. Nam inrtel-
lectu primam cauſam cognoſcit, &
Phincr Charitate omnia ad cam velur ad
4 D ulti⸗

242 EXTPYLICATI O

ultimum finem ordinat ac diſponit. Im
Et quia Sapientia affectum intelle- Wenn
ctui jungit, ideo ſapientia vocatur, anndh
id eſt ſapida ſcientia, ur decet D. cdhe
Bernardus. (ml,

C A P. X I V. Mmenni

De olto Beatitudinibus.

D. Uid ſunt octo illæ beati-
Qugdines; quas Chriſtus nos
deduit in Evangelio?
M. Sunt altera fcala per quam
ad perfechienis apicem aſcenda-
mus, ſimilis illi quam de donjs
Spiritus ſancti conſtruximus. Nam
in ſeptem ſententiis illis continen-
tur ſeptem gradus, quibus beati-
tudinem adipiſcimur: Octava verò ilimt
ſignum indicat ex quo ſciamus an Ohlnmn
quis ſcala illam aſcenderit nec ne. N
D. Hanc ſcalam mihi breviter ifſiix,
explica. laltete
MM. In tribus prioribus gradibus Aum,
docet ihe

9,

DocTR. CHRIST. 243

n docet, nos Chrifſtus removere im-
pedimenta perfectionis, per quam
beatitudinem conſequimur. Ge-
neralia & ordinaria impedimenta
tria ſunt, nempe deſiderium bono-
rum temporalium, honorum, &
volupratum. Quaproprer in pri-
mo gradu dicit Chriſtus beatos eſſe
pauperes ſpiritu, id eſt, illos qui
voluntariè bona ſua contemnunv.
In ſecundo dicit beatos eſſe mites
qui cedunt omnibus, neque reſi-
ſtunt iis qui ſe illis volunt præpo-
nere. In tertio dicit beatos eſſe
illos qui lugent, id eft, qui mundi
lætitiam, & voluptates non quæ-
runt, ſed attendunt quomodo poæ-
nitentiam faciant, & peccata ſua
deplorent,
Porro in duobus gradibus ſe-
quentibus vitæ activæ perfectio-
nem docet, quæ in eo ſita eſt, ur
quis ea omnia explear, ad quæ ex
juſtitia & charitate tenetur. Id-
L 2 circo

2 ½4 EXPLICATIO
circo in quarto gradu dicit beatos
qui famem ſitimque habent juſti.
tiæ : & in quinto, beatos eſſe mi=
ſericordes.
In duobus poſtremis ad perfec-
tionem vitæ contemplativæ nos
trahit: & propterea in ſexto dicit
beatos illes qui corde mundo ſunt,
quia Deum videbunt, videlicet in
altera vita per gloriam, & in hao
per gratiam comtemplationis. In
ſeptimo beatos dicit pacificos, eò
quèd filij Dei vocabuntur: id eſt
beati ſunt qui contemplationi per-
fectam charitatem agjungentes,
omnia in Deum direxerint, ac uni-
verſum animæ regnum pacatum
reddiderint: hi enim filij Dei eva-
dent, ſimiles Patri, ſancti ac per-
fecti. Sctava ſententia novum
gradum perfectioniis non continet,
ut rectè D. Auguſtinus obſervat;,

ſed manifeſtum ſignum prodit ex

quo cognoſcere poſſimus, num
duis

MerN
ed
n
MMNerN
NN
m
,allln
Nrn
ℳN

n ann

DocCTR. CHRIST 24 5

quis perfectionem adeptus ſit. Hoc
autem ſignum eſt, perſecutiones
libenter tolerare Quemadmodum
enim aurum in fornace probatur:
ſic quoque homo juſtus & perfec⸗
tus, tribulationibus.

C A bD. XV.

De ſeptem operibus Miſericordiæ cor-
poralibus, & ſeptem ſpiri-
tualibus.

D. Upereſt ut explices mihi ope-
ra miſericordiæ tam corpora-
lia, quàm ſpiritualia.
M. Opera miſericordiæ ſeptem
ſunt, quorum ſex in Evangelio re-
cenſentur; (a) videlicet. Eſurien-
tes paſcere, dare porum ſitientibus,
operire nudos, hofpitio peregrinos
ſuſcipere, ægres inviſere, redime-
re captivos Septimum quod eſt,
mortuos ſepelire, S. Tobias & An-
gelus Raphaél nos docuere. (⁵)
L 3 Ope-⸗
(*) Matth. 25. (?5) Tob. 12.

246 EXPLICATIOG
Opera miſericordiæ ſpiritualia
ſunt totidem, ſcilicet, Ignorantes
docere, dubitantibus rectè conſu-
lere, ſolari mœſtos, errantes corri-
gere, offenſam remittere, ferre
patienter injurias, pro vivis & de=
functis Deum rogare.
D Datùrne aliqua cauſa, pér
quam ab horum operum exercitio
excuſemur?
M. Tres cauſæ excuſare nos poſ-
ſunt. Prima eſt, ſi quis debitis
mediis careat Unde Lazarus men-
dicus ille, de quo legimus in Evan-
gelio, nullum exercuir opus miſe-
ricordiæ corporalis, quoniam ipſe

pænè omnibus miſericordiæ cor-

poralis operibus indigebar ; & ſic

prepter patientiam coronatus eſt.

Talis enim eſt Dei diſpoſitio, ut
divites per opera miſericordiæ,
pauperes verò per patientiam ſalvi
fiant. Pari modo nec ille docere
alios, aut conſilio juvare tenerur:
. qui

rd
4
WN
ſa;
Nandd
Gre,
Glen
lann
iflget
A alis
menptn

h

eny⸗
eligem.

N

hel
1.

KN
N Ulnan
Uunmnen

7
6
h⸗

DocCTR- CHRIST. 247
Jui ne pro ſe quidem ſat habet ſci-
entiæ vel prudentiæ. Secunda
cauſa eſt, quando quis Deo ſervit
in ſtatu altiore, quam ſit ſtatus vi-
tæ activæ, ac propterea non haber
W«“ occaſionem, corporalia miſericor=
dNie opera exercendi: ut in Eremi-
tis videre eft, qui ſolitudinibus ⸗
aut cellis ſuis concluſi, cœleſtis
contemplantur. IIIi enim non te-
nentur ſancta ſua exercitia deſere-
re, ut quærant quibus miſericordiæ
opera impendant. Tertia eſt;
quando quis neminem invenit, qui
ejus ope notabiliter indigeat: quia
illis ſolis ſuccutrere tenemur, qui
neque ſeipſos juvare poſſunt, neque
alios habent, qui illis opem ferre
& pofſſint & velint. bPerfecta ta-
mé miſericordia obligationis tem=
pus non expectat, ſed parara eſt
promptè ſuccurrere omnibus qui=
onrb bus poteſt. 2
1 D. Videtur mihi, ultimum opuz
4 L⸗ 4 mile⸗

248 EXxPLICATIO
miſericordiæ quod eſt, precari De-
um pro proximo, ab omnibus præ-
ſtari poſſe.
M. Sie eſt: & ob id etiam Eremi-
tæ miſericordiæ opera præſtant,
Deum enim rogant pro omnibus
qui ejus gratiã habent opus.
CA P. XVI.
De Vitüs & Peceatis.

D. IAm tempus eſt, ut quemad-
modum me docuiſti virtutes
& bona opera, ut iis acquirendis
incumbam, ſic etiam doceas quid
ſit vitium &α peccatum ut ea fugiam.
M. Peccatum nihil eſt aliud,
quàm commiſſio vel omiſſio vo-
luntaria, contra legem Dei. Ubi
nota tria ad peceatum requiri. Pri-
mum eſt ut ſit commiſſio aliqua
vel omiſſio, id eſt, ur quis faciat
aliquid quod prohibitum eſt, aut
omittat aliquid quod eſt præcep-
tum. Sic blaſphemare eſt pecca-
tum

RR

1
Um

LrV

N

N 4

Rkkn
elbe
omner
kir
n

l 7 .

nſliue

DocbDR. CEIST. 24

tum commiſſionis: non audire
Miſſam, omiſſionis. Secundum
eſt, ut commiſſio illa ſive omiſſio
ſit contra legem Dei: lex enim
Dei eſt generalis regula benè ope-
randi; ſicut ars fabrilis eſt regula
rectè fabricandi. Et ideo ſicut ille
non eſt bonus Architectus, nec re-
tè fabricat, qui ex artis præſcrip-
to non operatur, ſic etiam ille non
ſequitur legem Dei. Ubi per le-
gem Dei non illam tantùm intel-
ligimus, quam per ſemetipſum tu-
lir, videlicer decem Præcepra; ſed
etiam illam, quam per Summos
Pontifices, alioſque Superiores ,
tam ſpirituales, quàm temporales
proponit: quia hi omnes Miniſtri
Dei ſunt, ſuamque ab eo authori-
tatem acceperunt. Tertium eſt;,
ut commiſſio illa vel omiſſio ſit vo-
luntaria; quod enim quis ſine aſ-
ſenſu voluntatis facit, peccatum
non eſt: ut ſi quis blaſphemer dor-
L S miens

25° EXxPLIcCATIO
miens, aut nondum rationis uſum

adeptus: non peccat, quia abeſt

conſenſus voluntatis.
D. Intellexi quid ſit peccatum:
Dic mihi jam quid ſit vitium?
M. Vitium eſt malus habitus, vel

conſuetudo peccandi, frequentius

peccando acquiſita : per quam fit
ut quis facilius, magis temeré, &
majore cum gaudio peccer. Sic
exempli gratia dicimus quempiam
blaſphemum eſſe, aut nugacem, ſi
blaſphemare ſolet, aut nugari ex
conſuetudine: adeo ut blaſphema-
re, ſit peccarum; & blaſphemum
eſſe ſit vitium. Idem de cæœteris
omnibus vitiis dici debet.
D. Eſtne peccatum ingens ma-
lum ?
M. Eſt utique tale, quo nullum
majus invenitur: imè illud ſolum
eſt abſolutè malum Deoque magis,
quam ulla res alia inviſum. Quod

inde colligitur, quia Deus mavult
etiam

1

oe

1N
K
N W
de
un,
Alre
Eedenen

Pehen len

Ull,urre
Cinmi
luer i
N 8

uth
hi
ſile,
Mh ſ⸗ „,
ftei
Ann
Nmne
1 gbne
nchnn
hn

lel⸗

in

DoCTR. CRHRIST. 2 5

etiam nobiliſſimas creaturas ſuas
perdere, quàm peccatum impuni-
tum relinquere. Si quis Princeps
haberet vas aliquod pulcherri-
mum, ex argento vel auro mun-

diſſime fabrefactum, in eoque gra-

veolentem aliquem liquorem de-
Prehendens, tanropere indignare-
tur, ut vas illud confringi juberet,
& in profundum maris demergi ;
diceres indubié Prjincipem illum
graviſſimè diétum liquorem abo-
minari. Sic Deus duo pretioſifli⸗
ma fabricavit vaſa, unum ex ar-
gento, qui eſt homo, alterum ex
auro, ſcilicer Angelum: & quia in
utroque putidiſſimum illum liquo-
rem, nempe peccatum invenit,
ideo omnes quidem Angelos pec-
cato obnoxios in profundum in-
ferni, perpetuamque miſeriam
præcipitavit ac demerſit: & quori-
die in eundem perditionis locum
Præcipitat homines illos qui in
L. pec-

252 EXPLICATIO

peccatis decedunt. Denique pros
pter peccata, mundum univerſum
[ſolo Noẽ cum familia ſua excep-
to, eo quod juſtitiam coluiſſer]
quondam ſuffocavit.
D. Queor ſunt peccatorum ge-
nera?
M. Duo;, Originale, & Actuale.
Actuale etiam bifariam dividitur;
in mortale & veniale.

C A PD, XVII.

De Peccato originalt.
D. Illid eſt peccatum originale;
C M. Peccatum originale
eſt illud cum quo naſcimur, quod-
que à primo parente in nos deſcen-
dit. Quod ut melius intelligas,
ſcito, Deum ubi primum virum
primamꝗe mulierem qui Adam &
Eva dicebantur) condiderat, ſep-
tem illis dona largitum eſſe: Pri-
mo gratiam qua juſti erant, & ami-
ci Dei, filiique eius adoptivi z.
. Scie-

e

ac
ſudd
W),
Wn
nen

4
Uen

agt
Noihrn,
NNr
e mun
inlee
Mangee
n
Ule 11

.- *£
RocTR. CHKISTr, 2 53
Scientiam magnam, ut noſſent
bonum facere, & à malo declinare.
3 Obedientiam ralem illis artri-
buit, qua caro ſpiritui obſequere-
tur, ne illicitis deſideriis adverſus
rationem inſurgeret. 4. Prompri-
tGuudinem maximam ac facilitatem
gegdit ad bonum faciendum, & dec-
L linandum malum: & unicum,
idque facillimum præceptum iGllis
Prreſcripſit. 5. Illos omnis mole-
ſtiæ ae timoris ſecuros fecit: quo-
l niam terra ſponte ſuà, fructus ſuf-
Ecientes ad humanæ Vitæ ſuſten-
tationem proferebat; nec erat quod
homini nocere poſſer 6⁶. Immor-
tales condidir, hoc eſt nunquam
morituros, ſi non peccarent. 7.
Volebat poſt aliquam temporalis
vitæ moram, illos ad cœlum ;,
vitamque ærernam & glorioſam,
quâà Angeli fruuntur, transferre.
Verùm primus vir & prima
mulier, à diabolo decepti, non
L 7 Ob-

254 ExrPLICTIe
obſervarunt præceptum illud, at-
que adeo in Deum peccarunt, &
ſeptem iam commemorata dona

Perdiderunt. Dum autem Deus

illis hæc dona, non pro ſe tantum,
ſed etiam pro omnibus ab illis de-
ſeendentibus contulerit, ideo non
ſolùm ſibi, ſed etiam poſteris ſuis
ea amiſerunt: eoſque non ſolum
Peccati ſui, ſed etiam miſeriarum
omnium fecere participes, quem-
admodum gratiæ, cæterorum-
que bonorum participes fuiſſent,
ſi non peccallent. Hoc ergo eft
pPeccatum originale: inimicitia
quædam cum Deo, divinæque
gratiæ privatio, quacum naſcimur,
Et ab hoc procedit ignoranria, &
prava inclinatio; difficultas faci-
endi bonum, & faciendi mali fa-
cilitas: pœna ac labor in provi-
dendis vitæ neceſſariis: timor ac
pericula quibus circumdamur: mors
corporis certiſſima. & mors in-
. ferni

etd

mer
RA N
ſm
Armo
a
m
Cin dle
Crli .

.

uchi⸗

ſulen
Uniiſin
ntan
uindn
Enür
uſen
Uner 1

DocrR. CHRIST. 255
ferni æterna, ſi ante articulum
mortis noſtræ à peecato non libe-
remur, & ad ſtatum gratiæ non
redeamus.
D. Quodnam adverſus pecca=
tum originale remedium eſt?
M. Supra diximus ejus reme-
dium eſſe Paſſionem & mortem
Chriſti. Voluit enim Deus, ur qui
pro peccato Adami ſatisfaceret ,
expers eſſet peccati, eique infinitè
acceptus, ac proinde Deus & ho=
mo forer: illique obediret non in
re adeo facili, qualis Adamo præ-
cepra fuerat; ſed in re longè diffi-
cillima, hoc eſt in morte crucis ig-
nominioſiſſima. Hoc remedium
per Baptiſmum nobis applicatur,
ut ſupra diximus. Et quamvis non
ſit viſum Deo, omnia illa ſeptem
dona ſtatim nobis reſtituere; vo=
luit tamen nobis reddere præci-
puum, quod eſt gratia, per quam
juſti, & amici ac filii Dei, hære-
def=

256 EXNXTPLICATIO

deſque regni cœleſtis conſtituimur.
Porro reliqua dona magno cum fœ-
nore in altera vita reſtituentur, ſi
in præſentinos rectè geſſerimus.

CA P. XVIII.
De FPeccato mertali & venialr.
D. EXvlica nunc, quid ſi pecca-

tum actuale, & quomodo

unum ſit mortale, aliud veniale.

M.- Peccatum actuale eſt, quod

jam ratione utentes, propria vo-
luntate committimus: ur ſunt fu-
rari, occidere, pejerare, & ſimilia
quæ legi divinæ contraria ſunt. Et
hoc peccatum mortale eſt, quando
nos gratià Dei privat quæ vita eſt
animæ, æternâque inferni morte
dignos facit. Tunc autem eſt ve-
niale, quando quidem diſplicet
Deo, non tamen adeo, ut illius
Priver gratia: & pœnam quidem
temporalem, non tamen æternam
meretur. D. C

R

Qon
G
NVW
W
(nen
en d
Doe
isdne

midtric
Wiſttan

mmunnen

DocrR. CHRIST. 257

D. Quomo do peccatum venia⸗
le à morrali dignoſcam?
M Urt ſcias quandonam pecca-
tum ſit mortale, duas regulas ob-
ſerves neceſſe eſt. Prima, Pecca-
tum morrale debet eſſe contra cha-
ritatem, Dei aut proximi. Secun-
da. Debet etiam ex pleno volun-
tatis conſenſu proficiſci, quarum
altera ſi deſit, non erit peccatumn
mortale, ſed veniale. Tunc au-
tem dicitur peccatum eſſe contra
Charitatem, quando in materia
gravi, legi divinæ adverſatur: adeo
ut offenſa ad tollendam amicitiam
ſufficiat At ſi in levi materia com-
mittatur, nec ad diſſolvendam
amicitiam ſufficiat, tunc quidem
non eſt contra charitatem, ſed di-
citur non eſſe ſecundùm charita-
tem Et ſic de priere peccato di-
citur quòèd ſit eontra legem, quia
eſt contra charitatem, quæ eſt fi-
nis legis: de poſteriore verò dicitur

quod

4
25 8 ¾ExPLICATIO
quèòd non ſit contra legem, ſed non
ſecundum legem, quia non eſt con-
tra charitatem: ſed dicitur non eſ-
ſe ſecundum charitatem,: verbi
gratia, magnam pecuniæ ſummam

furari, eſt peccatum mortale, quia

eſt contra legem Dei, & in mate-
ria gravi verſatur, omniumque ju-
dicio fufficit ad diſſolvendam ami-

citiam: atque ita eſt contra chari-

tatem. Abverò furari obolum aut
aciculam, ſimilèmve rem levem
non eſt peccatum merrale, ſed ve-
nials 5 quia in materia levi verſa-
tur, & licet non ſit ſecundùm cha-
ritatem, non tamen eſt contra cha-
ritatem: quia non eſt res talis, quæ
rationabiliter amicitiam poſſit diſ-
ſolvere.
Eodenm raodo de alrera conditio-
ne dicemus, quæ eſt ut ſit volun-
tarium. Si enim peccatum eſt
contra legem, & in materia gravi
verſatur, & eſt perfeéte volunta-
rin

Ed

1,
dd
N N

eN
n
Cunſe
luurtl
il 0
Uenclne

Doerk. CHRIST. 259
rium, eſt peccatum mortale. Si
verò non fuerit perfectè voluntari=
um, ur ſi quis habeat cogitatio=
nem aut deſiderium repentinum
furandi, occidendi, aut blaſphe-
mandi, illudque retracter: priuf-
quam plenarius voluntatis conſen-
ſus acceſſerit, exit ſolummodòè ve-
niale. Quapropter vigilanter a⸗
gendum eſt, ur quamprimum quis
malam cegitationem aur deſideri=
um intus adverterit, illud excutiat
priuſquam voluntas conſentiat.

C A p. X IX.

De ſeptem Peccatis tapitalibas
DB. N Unc ſcire deſidero, quæ ſint
peccata præcipua, ut ea ma-
jore cum diligentia poſſim evitare.
M. Quædam ideo præcipua ſunt,
quia ſunt veluti fontes ac radices
multorum aliorum, & hæc vo-
cantur capitalia: & ſunt ſeptem.
Alia

260 EXTLICATIO

Alia verò ideo ſunt præcipua, quia
difficulter remittuntur, vocantur-
que poccata in Spiritum ſanctum,
& hæc ſunt ſex Denique aljia funt
præcipua, quia ſunt manifeſtius
enormia, & contra omnem ratio-
nem: ideoque vindictam in cœlum
clamare dicuntur: & ſunt quatuor.

D Quænam ſunt peccata capi=

talia?
M. Sunt hæc: Superbia, Avari=
tia ,„ Luxuria ,» Invidia Gula, Ira,
Acedia. (a)
D. Quamobrem capitalia dicun-
tur?
M. Non vocantur Capitalia, eò
quod mortalia ſint, multa enim
ſunt mortalia, quæ tamen non
ſunt capitalia, ut blaſpemia, &
homicidium : & mulrta capitalia
uon ſunt ſemper mortalia, ut eſt
gula, ira , acedia. Vocantur ergo
capitalia, quia capita ſunt multo-

rum.

(oro
N WW
NRN

0
4 Prn,
Nhon

—

Docrk. CHRIST. 261

rum aliorum, quæ ab illis, tan-
quam ramià radice, aut rjvuli à
fonte procedunt.
D. Quid eſtsuperbia, & quænam
peccata progignit; & quod eſt il-
lius remedium;
M Supebia eſt peccatum, per
quod homo ſe majorem putat eile,
quàm ſit, ideocue vult aliis ante-
poni; & nec ſuperiorem, æqua-
lem ferre poreſt. Peccata quæ
producit ſunt, jactare ſe, vaneque
gloriari, cum aliis contendere,
diſcordia, inobedientia, aliaque
ſimilia. Ejus remedium eſt, cum
omni diligentia ſanctæ humilitati
incumbere, ideſt, agnoſcere ſe
nihil eſſe ex ſeipſo, & quidquid
habet eſſe donum Dei, conſidera-
re etiam alios eſſe meliores ſe, ac
proinde minorem ſe omnibus æ-
ſt mare. Interius omnibus ſe ſub-
jicere', exterius verò quemliber
pro gradu ſuo honorare. Juvat
StIam

262 EXxTLICATIG

etiam inprimis conſiderare, quèd
ſuperbia hominem diabolo ſimilem
reddat, maximeque Deo diſpli-
ceat. Unde ſcriptum eſt, Quod
Deus ſuperbis reſiſtat, humilibus
verò det (4) gratiam: illos con-
fundat, hos exaltet.
D. Quid eſt Avaritia, & quæ-
nam peccata ex ea naſcuntur, &
quodnam eſt illius remedium;
M Avaritia, eſt appetitus inor-
dinatus divitiarum, & conſiſtit in
tribus: primum eſt quod quis alte-
rius bona appetat, nec ſuis con-
tentus ſit. Secundum, quod plus
deſiderer quàm ſit neceſſarium;
nec ſuperflua velin pauperibus elar-
giri Tertium eſt, quèd ea quæ
poſſidert, nimium amer, licet non
ſint ſuperflua. Quod tunc facile
cognoſcitur, quando quis paratus
non eſt bonorum ſuorum jacturam
facere in caſu quo id ad Dei hono-
em

(a) 1. Reg. . Iac. 2.

DocTR. CHRIST. 263

rem fuerit neceſſarium. Unde Pau-
lus dicit, (a) Avaritiam eſſe Idolo=
latriam: quia avarus anteponit
bona ſua Deo, mavultque perdere
Deum;, quaàm bona fua.
Mulra peccata ab avaritia haſ-
cuntur, ut eſt furtum, rapina;,
fraus in emptione & venditione,
crudelitas in pauperes, aliaque ſi-
milia. Remedium ejus eſt, in vir-
tute liberalitatis ſe exercere, con-
ſiderando nos in hao vita viatores
& peregrinos eſſe, ac propterea
utilifſimum non onerari bonis i-
ſtis, ſed in viæ ſocios dividere, ut
ſecum illa in cœleſtem patriam de-
ferant: noſque deonerati, tanto
expeditius viam noſtram conficia-
mus.
D. Quid eſt Luxuria, & quæ
peccata gignit, & quod ejus reme-
dium?
.M. Luxuria eſt appetitus inor-

dina-
(a) Eph. 1. 7.

264 EXxPLICATIO
dinatus voluptatum & delectatio-
num carnalium. Peccata ab ea
prodeuntia ſunt, Cæcitas mentis,
temeritas, inconſtantia: itema-
dulterium, fornicario, obſcœna
verba, & omnis alia immunditia.
Remedium eſt, exercere ſe jejuniis
& orationibus, malamque ſocie-
tatem declinare; illa enim media
ſunt ad caſtitatem ſervandam ne-

ceſſaria, & præcipuè ſibimertipſi

non fidere, nec virtuti aut ſancti-
rati ſuæ: ſed à periculis procul ab-
ſiſtere, ſenſuſque ſuos cuſtodire:
conſiderando Samſonem forrtiſſi-
mum „ Davidem ſanctiſſimum;
& Salomonem fſapientiſſimum

ab hoc vitio deceptos eſſe, gran-

demque mentis cæcitatem incur-
riſſe, præſertim Salomonem, quem
concubinæ ad omnium Idolorum
ſuorum cultum pertraxere.
D. Quid eſt Invidia, & quæ ab
illa peccara proveniunt, quodque
ejus remedium? .

4 N
wed
(W
ſe D
N
Wungg
Lairitn
ucbr
Wlwon
Nann
enhr,
eurnin
Rinſn
e
,Ain

D

6

. Aunan

nten
alenll
e Eeni
Phiheii,

b

1

DocrTK, CHRIST, 26 ½

M. Invidia eſt peccatum per
quod homini bonum alterius di-
ſplicer, quia apprehendit propriam
excellentiam per illud diminui.
Ubi nora, quòd quando tibi bonum
alterius ideo tantum diſplicet, quia

non eſt dignus, aut quia eo aburti=

tur, id non eſſe peccatum. Simi-=
liter quando ribi diſplicet, non ha-
bere te bona, que alii habent:
præcipuè virtutem, devotionem,
bonaque ſimilia, non eſt peceatum:
ſed potius ſancta & laudabilis In-
vidia. At verò quando ribi diſpli-
cet, alium aliquem bona quædam
habere, quæ tibi videntur obfuſca-
re gloriam tuam, velleſque eum
talibus carere, ne ſic vel æqualis
tibi, vel ſuperior evaderer, tunc
Invidiæ peccatum committis. Ex
quo alia mulra procedunt, ut judi-
cium temerarium, gaudium de
malo alterius, murmuratio, de-
tractio,. Invidus enim bonam fa-
M mam

in
(eem

266 ExPLICATIO
mam proximi minuere quærit. Ino
ad homicidium ſubinde excitatur, i
quemadmodum Cain fecit, qui ex (Klin
invida frarrem occidit &: Judæi, qui
ex invidia Chriſto Domino mor- W
tem procuravere. S,
Remedium illius eſt exercere ſe
in charitate fratrena, & ſeriò per-
pendere, invidiam magis inviden-
ti quàm invidendo nocere, Affligit
enim ſe invidus, ſeque intus exe-
dit: & ſæpe Deus eadem via invi- Hian
dendum exalrat, per quam illum
dejicere ac humiliare invidus mo-
liebatur. Sic videmus diabolum
quidem per invidiam primum ho-
minem de paradiſo terreſtri depu-
liſſe; Deum verò illa occaſione ar-
repta, Chriſtum in mundum mi- mm
ſiſſe, eujus meritis cœleſtem illi pa- In
radiſum donavit. Joſeph Patriar- M, in
cha à fratribus per Invidiam eſt Win
venditus; at Deus illà occaſione emngh

effecir, ut Dominus ſuerum fra- Me amn
trum

DocrTR. CRIST. 267

trum evaſerit. Saül rex Davidem
ex Invidia eſt perſecutus; at Deus
ideo Saüli regnum ademir, & in
Davidem tranſtulit. . V
D. Quid eſt Gula, & quæ pec-
cata gignit, & quod ejus remedi-
um ? .
.A. Gula eſt appetitus inordina-
tus cibi & potůs. Quæ inordina-
tio conſiſtit in ſumptione cibi
affluentioris quàm conveniat »
aut in eo quèòd quis nimis pre-
tiotos cibos requirat, aut pro-
mibitos , verbi gratia carnes in
die Veneris vel Sabbati: aur quan-
do quis ſtaram veſcendi horam non
obſervat, præſertim in die jeju-
nii: aut denique dum quis nimiaâ
cum aviditate & ingluvie comedit.
Peccata quæ ex Gula naſcuntur
ſunt, obſcuritas mentis, vanum
gaudium, multiloquium. Sæpe
etiam ex Cula luxuria procedit 5
quæ omnes quoqus fllias ſuas ſe-
M z cufA

268⁸ EXPIICATI6
cum affert. Rsmedium ejus eſt
temperantiam & abſtinentiam co-
lere, animæ juxta ac corpori ap-

Primè fructuoſam. In quem finem

Præcipuè proderit bene expendere,
quod delectatio Gulæ breviſſima

ſit, & ſæpe diutinum ſtomachi ca-

pitiſque dolorem poſt ſe relinquat.
D. Quid eſt Ira, & quæ peccata
pParturit: & quod ejus remediumè?
M. Ira eſt inordinatus apperitus
vindictæ. Sed ſceindum eſt Iram
moderatam recteꝗque ordinatam
bonam eſſe. Quare in Pſalmo di-
citur: () Iraſcimini & nolite pec-
care. Et & Baſilius ait: ()Iram in-
ſtar canis eſſe, qui bonus eſt cùm
inimicos aggreditur, malus quan-
do amicos. Deordinatio illa Iræ
in tribus ſira eſt: primum, quèd
quis vindictam velit ſumere de eo
qui caſtigari non meruit, nec of-
fendit. Secandum, quèd quis ve-
lit vindictam ſumere authoritate
a] Pſale 4 . Cb] Baſil, Or, deira. Pro-

i
n
anne
madd
KN
(an
ſtine
ahe
liin,
hiin
le /6
MW
4
Aun
nehe
llen X.
näſ

W

eleen
ad
igenhe
ucti
nlmni
inle
al

un
n CHRIST. Docrk. 269
, propria: quia de malefactore vin-
uis dictam ſumere, eumque punire,
le, ſolùm ad Superiores ſpectat: qua-
lem les ſunt Principes & Magiſtratus.
e, Et quia ſupremus Princeps eſt Deus
ideo dicitur quèd ad ipſum princi-
paliter ſpectet vindictam ſumere.
Tertium, quèd quis vindictam ex
odio inſtituar, non autem ex zelo
juſtitiæ, & in modo aliiſque cir-
cumſtantijs excedat.
Peccata quæ ex Ira inordinata
naſcuntur ſunt; Contentio, inju-
rioſa verba, verbera, actus incon-
venientes, as ſi quis mentis inops
foret; quoniam ira inordinata a-
mentiæ eſt ſimillima. Remedium
ejus eſt in Manſuetudinis virtute
ſe exercere, & in pœnirentia: con-
ſiderando exempla Sanctorum, &
ipſius Chriſti, qui per patientiam
ac tolerantiam multèò glorioſius
triumpharunt, quàm ulli munda-

ni quande ge inimicis ſuis ſe vindi-
gaveké⸗ M 3 D.Quig

1

270 EXPLICATIO
D. Quid eſt Acedia, quæ pecca-
ta producit, & quod ejus remedi-
um ? ,
M. Acedia vox Græca eſt, & ſi-
gniſicat tædium, faſtidium, ac ne-
gligentiam. Er tunc peccatum ca-
pitale eſt, quando quempiam tæder
leni Operis, ac difplieet quòd ad
obſervantiam divinorum Præcep-
rorum, tenendamque virtutum
ſemitam obligerur. Peccata ex
Acedia pullulantia ſunt: Contemp-
zus præceptorum, & quòd quis
ſe vitiis in prædam objiciat: &
bene agere poſſe deſperet: Odium
denique & rancor in illos ſuſcep-
tus, qui hominem ad declinan-
dum à malo, & ad viam virtutis
capeſſendam compellunt. Reme-
dium ejus eſt, nunquam eſſe otio-
ſum, libros pios legere, cogitare
quantum præmium Deus dihigen-
ribus præceptorum ſuorum ebſer-
vatoribus promiſerir, & pœnam
gter-

Met)
mn
rehr
3)

M.
Gin
Er,
lelcrey!
luun
le ſelal
ienitn⸗
uuune
lieni,
En
inginnn
UNIN
W
Paenomn
Gunlan
ulen
. u n
WINn

DeocrR, CHRIST, 271
æternam ac intolerabilem, quam
negligentibus præparavit.
C A P. XX.
De Peceatis in Spiritum s.
D. Uor & quæ ſunt peecata in
Spirimm ſanctum?
M. Sex, videlicet, Deſperatio
de ſalute, Præſumprio citra meri-

rum ſaluratem conſequendi, Ag-

nitæ veritatis impugnatio, Gra-
tiæ alteri datæ invidentia;, Obſti⸗
natio in peccatis, & Finalis impe-
nitentia.
D. Quare iſta vocantur peccata
in Spiritum ſanctum?
M. Quia ex mera malitia com-
mittuntur; & maximè tertium „.
quod præ cæteris magis propriè
peccatum in Spiritum ſanctum eſt,
quando nimirum quis veritatem
cognoſcens, nihilominus vult ob-
ſtinarè manutenere ac probare id
verum non eſſe. Peccatum porrò

. A cx

2 72 ExPLIeEATIO
ex malitia, in Spirirum ſanéctum

committi dicitur, quia Spiritui
ſancto bonitas tribuitur, cui contra-

riatur malitia: quemadmodum
peccatum ex ignorantia dicitur eſſe
contra Filium, cui tribuitur Sapi-
entia: & peccatum ex fragilitates
diditur eſſe contra Patrem, cui po-
tentia defertur.
D. Quidnam habent proprij hæc
peceata?

M. Hoc nimirum, quòd neque

in hos ſæculo, neque in altero re-
mirtantur, ſicut Chriſtus in Evan-
gelio docuit. (a) Quod tamen ſic
intelligendum eſt, quèd earum re-
miſſio difficulter obrineatur: eò
ꝗquòd rarum ſit & difficilẽ, ut hiſcs
Peccatis obnoxij ad veram poœni-
tentiam pervenianx: quemadma-
dum cùm dicimus morbum ali-
quem incurabilem eſſe, non inten-
Qimus dicere eum nullo modo cu-
rari
(*) Muth. 22. .

den
led

i
E

MℳN
N

1

En

Nn
ndn
Enatni
N
Dete
Err
(e

1
E

(Mar
e

„1

Docr. CHRISY. 273

uin rari poſſe, ſed quèd rarò curetur,
ent ordinariè verò omnia remedia ſu-
ad peret.
Neiie CA F. (XXI.

nir De FPeccatis in œlum elæmantibut.

he D. Uot & quæ ſunt peccata in
ad, cœlum clamanria?
M. Sunt quatuor, videlicet:
Homicidium voluntarium (a), Pec-
catum carnis contra naturam (?),
quod Sodomiticum vocari ſolet:
Oppreſſio pauperum (c), & præ-
ſertim orphanerum & viduarum:
& Marces operariorum deſrauda-
sa. (4)
D. Qare iſta in cœlum elamare
dicuntur?

6; illorum peccatorum injuſtitia, ur
n“ nullo mede cooperixi aut abſcondi
eon Aucant.
ur M † σr.

(24) Gen. 4. 10., (⁵) Sen. 15. 20,
((?) Exode 22, 35, (4) Ia, 5. 4

1

271 ErrIICATIO
C A P. XXII.
De quatuor Noriſsimis.

D. VrEüm generale quoddam do-
cumentum ad fugiendum
pPeccata.
M. Sapiens ait, «] Recordare ne-
viſſima tua, & in æternum non
peccabis. Hæc noviſſima ſunt
quartuor: Mors, Generale judi-
cium, Infernus, ac Cœleſtis gloria.
D. Quare illa quatuor Noviſſi-
ma vocantur *
M. Qnia mors eſt finis vitæ, ex=
tremumque omnium;, quæ nobis
in hoc mundo oceurere poſſunt Iu-
dicium illud generale, ultimum
judiciorum omnium eſt, quæ in-
ſtituentur, à quo ad aliud tribunal
nulla dabitur appellatio. Infer-
nus ultimum malum eſt quod pec-
catoribus irrogabitur; in quo ſine
ulla relaxatione in æternum per-
mane-

(⁴) Eccl. gZ

i

.
Wpen
encun
Wn.
1
runt
1 utl
ſee
genire
C
1 M,ler
1C!
MIe
ne A
uunnito
Nenn
Enmn
(E
D
oden
liſlti
gult

.

Docvk. CHRIST. 27 5
manebunt. Ccœleſtis gloria deni-
3 que ultimum bonum eft, bonis con-
ferendum, quod nunquam ſunt
amiſſuri.
D. Age dic, quid circa hæc qua-
ruor conſideratione dignum occur-
rat : ut ea ſæpe memoria fepetens
non peccem, quemadmodum Sa-
piens à te allegatus dicit. .
M. Circa mortem hæc quatuor
puncta conſideranda occurrunt⸗
Primum eſt, quèòd mors ſit certiſ ſi-
ma, nec ullus eam effugere queat.
2. Quèd hora morrtis illcerta ſir,
multique moriantur quando id mi-
nimè expectant. 3. Quèôd per
mortem in hoc munde abrumpan-
tur & terminentur omnia: & tunc
demum mundi vanitas agnoſcatur.
4. Quèòd tempore mortis quiliber
hominum ſuper commiſſo malo ;
& bono omiſſo doleat: quare ma-
Ena ſtultitia eſt, hoc facere de quo
certus ſis fore ut te pœniteat.

Cixes

276 ExrLICATIO

uncta perpende, 1. Quèd hoe Ju-
Riciam ia tiruerus ſit de rebus
kravillimis „ videlicet de ſummo
ono, & ſummo malo. 2. Quèd
hoc fier per ſupremum Judicem,
qui ſcit omnia, & cui nemo poreſt

reſiſtere. 3. Quèd in præſentia to-

ius orbis, à qua mortalium nemo
ſe poterit ſubducere. 4. Quèd ne
minima quidem ſpes ſit affutura ,
extremam illam ſententiam, aut
executionem divinæ Juſtitiæ effu-
giendi.
Circa Infernum conſiderandum
crit quèòd fit latus, longus, al-
tus & profundus. Larus, eò quòd
omnes pœnas eriam imaginabiles
complectarur. Longus, eò quèd

poœna illæ omnes ſint æternæ. Al

tus, quòd ſint acerbiſſimæ in ſum-
mo gradu. Profundus, quòd ſint
meræ poenæ, & nullo penitus con-
ſolationis genere pecmixxæ,

Circa extremum Judicium hæc

Circs

Moen

u
eunhte
nal
D
N
,⸗
u.
ri lu
ſe
anne

(
.
.

ker
en

.

e,,

DocrTk CHRIST. 277

Circa cœleſtem gloriam ſimili-
ter conſiderandum eſt, illam am-
plam ac latam eſſe , eò quèòd omne
bonum imaginabile contineat»
imò plus quàm nos imaginari
aut deſiderare poſſimus. Lon-
ga, quia omnia illa bona æter-
na ſunt. Alta „ quia bona
omnia ſumma ſunt ac nobiliſſi⸗
ma. Profunda, quia vera pu-
raque ſunt bona;, nullius mali
admixtione violara. Ubi inſu
per & hoc advertendum bona
hujus mundi nullam ex quatuor
hiſce conditienibus habere quan-
doquidem brevia exiguaque &
ſemper doloribus anguſtuſque ſunt
temperata : uti & contrario mala
hujus mundi, pauca, brevia, &
exigua ſunt, ſemperque aliquali
conſolatione perfuſa. Unde con-
cludes, omnes illos revera deſipe-
kIe „

273 Docr. CHRISY.
re, qui præ amore hujus vitæ, vel
præ timore tribularionum præſen-
tium aut futura bona perdunt, aut
in futura mala labuntur.
ͦ”ñ
e

Impreſſio iſta Caſparis Roll, de-
ſumpta eſt abs Exemplari AN-
TVERPIAE TVPiSENGELPERTI GYM-
MCI. An0. M. DC. LxIII. impreſſo.

n

lc

IN D E X
CAPITUM.

CAbP. I. Qua ſie doctrina Chriftiana
& quaæ illius partes principales. pag. 3.
M. Explicatio ſigni &S. Crucis. 5
III. Declaratio XII. Articul orum zm-
boli. 1
IV. Explicatio Orationis Dominicæ. 76
V. Explicatio Salutationi Angelicæ, 102
VI. Explicatio Dectalogi. ſeu decen Pra-

eeptornm Dei. 111
Explicatio primi Pratepté, 118
Secunde., 131
Tortii. 142
Quarti. 149
LQu inti. 153
Seæti. 157
Sepiinmei, 160
Ocaανâ. 264
Noni, 4 169
Decimi. . 172
CAP. VII. Explicatio Praceptorum Ec-
eleſiæ. 17
VIII. Explicatie Conſiliorun Evangeli-
corum. 176
IX. Explicatio Sacrawentorum Ecc'e-
ſiæ. 180
De Bapti ſmo. 187
De Conkrmatione. 193

De

1 K DExr.

De SS. Euehariſtiag. 196
De bPanitentis. 209
De Eaxtrema undzione. 218
De Saramento Ordinis. 22

De dSaeramento Matrimonii 222
CAP. X. De Virtnisbus in genere, 22 5
XI. De Vireutibus Zbeologicis. 228
XII. De Virtutibus Cardinalibus. 233

XIII. De ſeptem Donis Spiritu, ſan-
. .

ti. 42439
XIV. De Odzo Beatitudinibus. 242
XV. De ſeptem Operibus miſericordiæ
origs⸗ „ & ſeptem ſpirituali-
us.

245
XVI. De Vitiis & Peccatis. 24*
XVII. De Peec-to or:ginali. 252
XVIII. De Pecczto mortali & ve-
niali. 256
XIX. De ſeptem Pectatis capitali-
bas. 259
XX. De Pecrazis in Spiritum ſan
bum. 22¾
XXI. De Peccatis in cælum clamantss
bus 273

XXII. D quatnor Neviltmis. 274

IINIS.-

—

Nednn a
Nd 7

IIII

—WW

19 20 2

18

17

₰
●
E
S
GS.
Er
½
ſ
S
—
E
=
=
5
OO
2
X
E.
2
3
8
E

—

12

ROBERTI
BELLARMINI

11

II

Politiani ex Soc.] Esu

S. R. E. Cardinalis E-S
CHRISTIANZX
DOCTRIN £
TATIOR
EXPLICATLIO. E
. =
n

In Ducali Monaſterio Campidone —
TRüEGNTNATNNNNINNI

2 3 4 5 6

eSO ele'soin-„PaepueiS 10oelese1el1