Ge853

Ge853 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

Opusculum Exegeticum de Foecunditate Sensus In S. Scriptura Per Modum Praelibantis Unkauff, Johann Georg OPVSCVLVM EXEGETICVM FOECVNDITATE SENSVS INS. SCRIPTVRA PER MODVM PRAELIBANTIS. AD PROMOVENDVM STVDIVM BIBLICVM IN VSVS COMMVNES EDITVM, EB T EXAMINI EXEGETARVM PLACIDO DEBITA CVM VENERATIONE SVBMISSVM. A 8 CHRISTIANO BIBLIOPHILO. AC CESSITN ALTERI HVIC EDITIONI EIVSDEMAVCTO RIS D ISSE RTATIO D E VNIONE CHRISTI CvA FIDELIBVS MYSTICA. G6 a SSNHναππρ0r οdʒe TVBINGAE, TYPIS LVDOV. FRIEDR. FVESII ANNO MDCCLXVI. E PRAMONITVM EDITORIS. (um prima hujus libelli plane exi- müſeditio examini Exegetarum pla- cido debita cum veneratione ſit ſubmiga: eodem fine & altera hæc in lucem prodit editio, ut, ex mente b. Auctoris, non tantum præguſtus eximiæ bujus materiæ accipiutur, ſed & animi ad pleniora pocula, id eſ . eempla diſyciliora praparentur, Jeu ad limatiorem eorum, quæ ſiniſtre for- ſitan hie fuerint dicta, correctionem, ad- ditis iis, quæ exattiorem ſapiant Scri- bturæ indaginem, provocentur. Cete- rum, ut opuſculum hoc exegeticum, & iteratæ ejusdem editioni adhibitam opellam Supremum in cœlis Numen in cationem vergere jubeat, toto animo optat Editor. nominis Sui gloriam & Eccleſiæ ædifi- i. e- I⸗ Ain in ſ. mo A AE NN A e A r 5s PBrevis ad Benevolum Lectorem 1 P RXAEFATIO. Bbliophile jam à multis abhinc annis mate- riam de Fecunditate ſenſuum in S. Scriptu- ra ad ſcrutinium S. Literarum accuratius utilem æque, ac neceſſariam eſſe ſemper cenſuit, id tantum ſubinde dolens, quod ab eccleſia primi- tiva usque, ex parte una inſignis hæc doctrina, quo tutiſſime incederetur, duntaxat per mo- dum theſeos generalis & paucis quidem exemplis illuſtratæ fuerit tractata, ex altera vero parte multi, repagulis confractis, devenerint vel ad opiniones inſolitas, jam muſteas, jam recoctas, vel ad nimium allegorizandi ſtudium, per quod, ſi hiſtoriæ veritas non rejecta fuerit pla- ne, certe tamen ſicco pede, quaſi minoris eſſet momenti, tranſibatur, uti conſtabit iis, qui tam veteres, quam recentiores eccleſiæ chriſtianæ hiſtorias penitius legerint. Hæc tamen non obſtitere, quin ulterius, etſi modeſtè & ſobrie, in fundamenta ſenſus prægnantis arbitraretur ſibi inquirendum eſſe, præprimis, ubi acceſſerant ſtimuli continuò animam lancinantes, quibue quaſi invitus ad hoc ſtudium retrahebatur, quo- ties ab ulteriori inveſtigatione ex profeſſo wole- bat deſiſtere. Nec ſibi ſoli, cum putaret, ſe aliquid in Bibliis, non quod pueri in faba, in- veniſſe, potuit mellificare, tametſi ſæpiſſime vellet ſuis frui, ſeu abundare ſenſibus: Identi- A 32 dem EHSrEENe dem enim animus ſuggeſſerat, dona à Deo dari in communes uſus, latitandique amorem im- becilliorum & timidiorum mentium ſigna eſſe, atque ad vanitatem pejorum pertinere, ubi quis ex ſola vanitatis fuga, ſaltem metu, talentum ſi- bi concreditum defodere cupiat: Unde hoc, quod vides, Benevole Lector, ille conſcripſit opuſculum de Fæcunditate ſenſus in S. Scriptura, complexurum talia potiſſimam partem ſpeci- mina, quæ videbantur ferè ſingula extra dubium, dummodo attentius conſiderentur, ab omnibus ponenda: Ita enim credidit, non tantum prægu- ſeum eximiæ hujus materiæ accipiendum, ſed & animos ad pleniora pocula, id eſt, exempla dif- ficiliora præparandos, ſeu, quod Bibliophilus mavult, provocandos eſſe ad limatiorem eo- rum, quæ ſiniſtre forſitan hic fuerint dicta, correctionem, additis iis, quæ exactiorem ſa- piant Scripturæ indaginem. CQæterum Biblio- philus libellulum hunc examini Exegetarum ſubmiſſe ſubjicit, promtiſſimus ad revocanda ſeu corrigenda ea, quæ male fuerint prolata: Illi namque hie ſemper ſedet animus: Etiam spiritus Prophetarum Prophetis eſſe ſubjetctos 1 Cor. XIV. 32. Atque ita vale, Lector Bene- vole & Bibliophilo DEVM roga propitium. Mihi JESVS Gloriatio Unica! Dabam in Al- taflamma ad aquas Pfedeli. Die 2. Septembr. Anno 1709. In Rr Tam! bis, lit re. ibi 0 cem Allten Doſte tqe depte bacio * NN * “D *mE᷑ * N X ₰△„ eſe, KNW X NWX X r EE K A igis t In Nomine Sacroſanétæ Trinitatis. OPVSCVLVM EXECETICVM., ſun FOECVNDITATE SENSVS. nibus IN S. SCRIPTVRA. - e EY a. *. A cturi de ſenſu Seripturæ fœcundo per HIu fſenſum nihil aliud intelligimus, quam e. Sne id, quod DEVS primarius S. Codi- d, cis Auctor in Scriptura & per Scriptu- n lr⸗ ram ipſemet non tantum intellexit, ſed & no- blo. bies, quo ad æternam ſalutem erudiremur, vo- Arumm luit ſignificare, atque cognoſcendum præbe- cande re. Hunc enim totius Scripturæ, omniumque Olaa: ibi occurrentium dictorum ſcopum eſſe, do- N cemur à S. Paulo 2 Tim. III. 15. 16. Senſum lfer autem in Scriptura jam ſimplicem, jam com- gene⸗ poſitum eſſe, ex accurata S. Codicis lectione, dum. attque dictorum frequenti collatione dudum 4. deprehenderunt Theologi, & quivis alii ſa- embt.⸗ gaciores Bibliorum ſcrutatores: Sunt enim multa in Veteribus, præcipue vero in Novis Tabulis effata, quorum ſimpliciſſimur eſt ſen- ſus, ita ut vel unicam tantum rem, ſæœpiusque unicum tantum unius rei ſtatum ſignificent, vel j, A 4 Ss e Se in ſtricétiori atque anguſtiori ſenſu, ac prima fa- cie videntur, explicanda ſunt. Unde iſte, qui ſenſus divites in talibus dictis vellet quære- re, fruſtra ac contra Spiritus S. ſcopum la- boraret. Non loquor hic de applicationibus, quæ etiam in dictis ſimpliciſſimis variæ & S. Codici quidem, mentique divinæ conformes eſſe poſſunt, & magni haberi debent, tan quam Virtualiter intentæ, indeque etiam diſtinguen- dæ ab iis dictorum applicationibus, quæ com- muni nomine, quia à Deo prorſus non in- tenduntur, accommodationes &o& alluſiones ap- pellantur, ſolisque hominum jucundis inven- tionibus, etſi ſalva fidei analogia, nituntur. Aliud eſt ſenſus formalis dictorum, aliud ſen- ſuum ad noſtram ædificationem applicatio, ſeis uſus, qui, dum Scriptura eſt data in regulam rredendorum, agendorum, atque ſperando- rum, eſſe poteſt ad docendum, ad refutan- dum, ad reprehendendum, ad exhortandum, & conſolandum. Videatur Rom. XV. 5. 1Cor. X. II. 2 Tim. III. 16. quæ quidem applicatio- nes ſingulæ à Deo intenduntur, indeque, ſi debitè fiant ad Corda noſtra, ipſum D El ver- bum ſunt, atque pro tali debent æſtimari; in- terim, cum non intendantur formaliter, ad ipfum dictorum ſacrorum explicitum ſenſum non pertinent, atque adeo applicationum di- verſitas cum unitate atque fimplicitate ſen- ſus omnino non pugnat. Dantur autem etiam dicta haud pauca, quæ ſenſum habent compo- ſitum ſeu divitem, non quidem ea ratione, ac ſi ſi ven iltra Eq adler tudo⸗ un tione umien Fei 4 inple runl hp, nicuin enimn prima his fa adldir que Volus 1.§. tatem 4) 1. n 0n D ili lin 3 hoe Drabe tantun dratie in ipſ⸗ 1 16. 17 d He nifr- e, gui licre⸗ n l. ihut, & §. TWes uam uen⸗ Co⸗ n in⸗ 4p⸗ en nrur. n. 9, ens gulun nd⸗ utan⸗ dum, 1Cot. catio⸗ le, I cer- i; in⸗ MOD Se 9 . ſi verba talium dictorum tales ac tot ſenſus intra conſtructionem contineant, cuales & quot iis extra conſtructionem à lexicis adſcribuntur, ita enim tota Scripturæ certi- tudo ſubverteretur, ſed, quod ſint dicta, quo- zum verba ex divina intentione in hac conſtru- ctione ſua ob ipſam ſuam iateriam plus, quam unicam vem, certe plus, quam unicum unius vei ſtatum ſigniſicant, indeque plus ſimplici vice implentur, adeo, ut plenum atque completum eo- rundem ſenſum non habeamus, quamdiu univam zantum rem, aut unius rei ſtatum tantummodo unicum per iſta ſignificatum credimus, ſaltem enim verba in latiori atque anguſtiori ſenſu, ac prima fronte apparent, ſumi debent. Et de his fœcundis ſenſibus jam agere eſt animus, adſpirante divina gratia, ubi, cum firmis at- que luculentis opus ſit argumentis, Bene- volus Lector habeat ſequentia. I. Sunt dicta Scripturæ generalia, quæ uber- tatem ſenſuum in & Codice manifeſto demonſtraut. A) S. Paulus expreſſis affirmat verbis, ce- rimonias Leviticas fuiſſe umbram futurorum, doctoresque legis opponit Cbriſto, & docet, ab illis umbras tantum rerum fuiſſe præſcriptas, ab hoc vero ipſum corpus, ſeu rem ſigniſicatam præberi. Col. II. 17. Unde lex à Chriſto non tantum dicitur impleta, ſed & veritas atque gratia exhibite, omnesque DEl promiſſiones in ipſo næ c amen evaſiſſe Matth. V. 17. Joh. I. 16.17. 2 Cor. IJ. 20. Idem docetur in ep. àA43 Hebr. K. I. ubi Spiritus S. aſſerit, in lege A 5 fuiſſte 10 dD e Se fuiſſe umbram bonorum futurorum, non vero ipſam rerum imaginem. Et hæc cauſa eſt, cur totus cultus Leviticus Hebr. IX. 9. 10. appel- letur parabola, atque ſacerdotes Aaronitici Hebr. VIII. 5§. ſcribantur, ſerviiſſe exemplari atque umbræ rerum cœleſtium. Certum vero eſt, aliud eſſe umbram, aliud ipſum corpus, ſeu ipſam rem: Quare dum verba legis ce- rimonialis proxime & immediate ſignificarunt umbram, etiam per umbram mediate & re- mote ipſum corpus præmonſtraſſe ſunt cenſen- da, cum umbra ad ſuum corpus neceſſariam habeat relationem. B) Propheta Davides præcepto Dei Pſ. CXIX. 96. in textu Hebræo immenſam adſcribit latitu- dinem, quando ait: Omnis confummationis vidi finem; latum mandatum tuum valde. Diſerte igi- tur legi divinæ hic ingens conceditur latitudo, X qua fit, ut verba Decalogi in ſenſu lato at- que auguſto queant explicari, uti videmus fa- étum à Chriſto, & Apoſtolis Matth. V. 20-48. Rom. VII. 7-14. I Joh. III. 15. Nec vero latitu- dinem tantum legi divinæ attribuit Davides, ſed & magnalia admiranda, adeo ut apertos ſibi precetur oculos ad mirabilia Dei in lege in- telligenda Pſ. CXIX. 18. Credidit nimirum ſantus Propheta ſub rebus per ſenſum litera- lem ſignificatis, ingentia latere myſteria, quæ à Deo recluſa lectorem in ſummam ra- piant admirationem, tanquam prius incogni- ta: Voluit enim Deus ſub Veteri Teſtamento ſua myſteria, tanquam ænigmata, ſpientit ime ſime ſiindi obrem DProv. rer ſe Chrit Milfe Chniſt 35. ipcde Parab eyolu Enigrn d N en Teſta habne iſtud⸗ an, Videt⸗ Rraſa 1 21. kopl Phet ſigilo dus u etian Citllr. opu N, Ver eſt, eur Ppel. ronitici nden m vero on us, gls cke⸗ Gcarunt . G ye; cenſen. ſſariam CXIN. tlatitu⸗ Mirvici erteig⸗⸗ timd, lato at. Mmus ſt⸗ 20. 49. awides, n le n- imirun litez . ſtenit, 1 ⸗ oog⸗ mnn, ſime patefacta Me ee III ſime involvere, ſub Movo demum fœdere di- ſtinctius reſeranda 1 Petr. I. II. 12. u Quam- obrem non tantum Rex Salomo de DEO dixit Prov. XXV. 2. Gloria D El eſt rem abſconde- ve ſed & Aſſaphus Pſ. LXXVIII. 2. hoc de Chriſto edidit vaticinium: Enarrabo ænig- mata à mundo abbine, quæ verba quod de Chriſto ſint explicanda, patet ex Matth. XIII, 35. ubi Chriſtus iſtam prophetiam de ſemet- ipſo explicat, atque fuis temporibus aſſignat parabolarum uſum, ænigmatumque veterum evolutionem. Igitur ſub Veteri Teſtamento enigmata fuiſſe, quæ tectum atque profun- dum ſenſum continerent, ſponte ſequitur: Nempe in hoc diſtinguitur Vetus à Novo Teſtamento, quod iſtud diem habeat, illud habuerit noctem Rom. XIII. I1. 12. 1 Joh. II. g. iſtud contineat concionem ſimpliciſſi mam &g ſtul- tam, in quà omnem Deus ſapientiam ſuam videtur quaſi abnegaſſe, illud continuerit ab- ſtruſa & ſapientiſſima ænigmata. Vide 1 Cor. I. 21-25. Quapropter myſteria in ſcripturis Propheticis olim latentia, &, ut Daniel Pro- pheta loquitur Cap. XII. 9. obſignata, remoto ſigillo ſub Novi demum Teſtamenti tempori- bus per an Seripturas Propheticas leguntur Rom. XVI. 25. 26. Unde Chriſtus etiam Luc. XXIV. 2. diſcipulis Soeripturam di- citur aperuiſe: Deus enim ſub Veteri Fœdere populo Iſraëlis nec dum dederat vel cor ad in- telligendum, vel okulos ad videndum, vel aures ad audiendum Deut. XXIX. 4. ) Si- 12 MWH e C) Siracides Panareti Auctor de ubertate ſenſuum in libro legis occurrentium per to- tum Cap. XXIV. eximia habet, ex qui- bus ad vitandam prolixitatem ea tantum, quæ Occurrunt verſibus 38. & 39. hic adſeribemus: Wemo fuit, qui totam complexus eſſet, neque quisquam erit, qui eam plane complectature 3A mari enim abundabit ſenſus ejus, & conſilium illius in abyſſo magna. Egregium vero hoc eſt teſtimonium de eo, quid Eccleſia Judaica Proxime ante tempora Chriſti adhuc ſenſerit de libris Scripturæ, eorundemque in ſenſi- bus ubertate. Et hæc cauſa eſt, quod Ju- dæi ſub principiis Novi Teſtamenti explica- tionibus typicis per Chriſtum & Apoſtolos factis non contradixerint, ſed easdem gene- raliter agnoverint, certo indicio, hanc per divites ſenſus explicandæ Scripturæ rationem in Eccleſia Hebræorum eteri ſemper fuiſſe in- dubitatæ atque conteſtatæ veritatis. II. Dantur dicta, quæ ſenſum quidem lite- ralem habent unicum, primaque ſpecie ſemel tan- zum videntur implenda, bis tamen, imo aliquo- ties implentur, ita ut eorundem ſenſus primuts ſit inchoatus & incompletus, ultimus vero conſum- matus && completus: ſolet enim Deus primo dare primitias, deinde tzotam meſſem Rom. VIII. 23. primo arrham & tandem plenam bæreditatem Eph. I. 4. primo præguſtum, & ultimo plenor vitæ amnes Hebr. VI. 4. S. Apoc. VII. 17. Un- de quemadmodum Deus in operibus naturæ à minimis per gradus atque incrementa Pergit 2 ac ne inpetl pen )I tam e vocab 22.1 Poſt dis gen Dopol ecipi 179, U. Cona lahini⸗ fer, je bertas dodDer bi mor berug, .5 flate Vinas in ſii⸗ mims gertate er to⸗ 1 qui. n, gue emus: lgue Totur: ſlium 0 hoc uleiee enlerit ſenſi od ſu⸗ pliea⸗ ſtolos gene⸗ per vonem ſe in⸗ n ite⸗ Oiolk- cuo- 6 un⸗ dare Il.29. toten ml Un- ture eyyit eſt impletum in Chriſto, qui per reſurrecti- ad magna, ita etiam in operibus gratiæ ab imperfectione ſucceſſive & gradatim tendit ad perfeétionem. 2) Ifraéliticus populus jam ante promulga- tam legem, cum adhuc in E.gypto habitaret, vocabatur ſilius DEl primogenitus Exod. IV. 22. Deinde etiam Eilius DE nuncupabatur poſt datam legem, tametſi ſub jugo ſervitu- tis gemiſceret Gal. IV. I. 7. Jeſ. I. 2. Eidem Populo vero plenior promittebatur adoptio, aeccipienda demum ſub Novo Foœdere Jer. III. 19. ubi in fonte Hebraico hæc leguntur: Quomodo te ponam inter filios? Pater mi, vo- cabitis me, Kron amplius à me vecedetisi. Con- fer. Jer. XXXI. r. 9. Tandem vero plena li- bertas Iſraéli obtinget ad finem mundi, quan- do Deus in reſurrectione ex mortuis abſorbe- bit mortem, atque or ore erren 4 corruptione liberabit. Jeſ. XXV. 8. Hoſ. XIII. 14. 1 Cor. XV. S§A. 55. Ecce quatuor diverfos gradus filiationis divinæ ſecundum œconomias di- vinas diverſas! Ita quoque ſinguli Chriſtiani in ſua converſione per ſidem quidem evadunt in filios Dei Joh. I. 12. 13. Gal. III. 26. nihilo- minus tamen in inchoata regeneratione per ſanctificationem quotidie debent creſcere 2 Cor. VI. 17. T8. Hebr. XII. 5. 7. donec /- liatio conſummetur in futura gloria 1 Joh. IIl. I. 2. Apoc. XXI. 7. 9) Dictum Jeſ-XLIII. 18. 19. Antiguorim nolite meminiſſe; ecce ego facio novum: prinio DeW 14 O e e nem tranſiit in ſtatum ſpiritualem, cognoſcen- dus non amplius ſecundum carnem 2 Cor. V. 16. ICor XV. 45. Deinde impletur adhuc hodie, quando depoſito veteri, novum induimus ho- minem, ita enim à S. Paulo vaticinium hoc explicatur. 2 Cor. V. r7. Tandem vero per- Jecte implebitur, quando in fine mundi non tantum homines quoad corpus ex ſtatu ani- mali in ſpiritualem transferentur, ſed & aboli- to hoc veteri novus mundus aderit, Deus- que dicet: Eoce ego facio omnia nova, Apoc. XXI. I. 5. 2 Petr. III. 13. Jeſ. LXVI. 22. ο Votum Jacobi Patriarchæ factum Gen. XXVIII. 20-22. de babendo Deo pro Deo, de condendo templo & de dundis decimis, jam cœœ- pit impleri per jacobum ipſum, dum ex Me- ſopotamia redux Bethele abjectis prius omni- bus idolis debuit extruere altare Gen. XNXXV. 1-7. Impletio vero cœpit augeri, quando Deus Iſraélitas ex EÆgvypto egreſſos in deſerto recepit in perpetuum populum, tabernaculum- que ædificari, atque Levitis portione in diſtri butione Palæſtinæ carituris, decimas curavit dari. Exod. XX. 2. XXV. 8. Num. XVIII. 21. Plena autem & perfecta impletio eſt facta, quindo, Iſraëlitis ex manu hoſtium omnium liberatis per Davidem, Hieroſolyma in ſedem tenpli electa, atque per Salomonem ſplen- didſſimæ ædes in monte Moria juſſu divino ſum conditæ, atque cultus Leviticus ultimum ſuun accepit decorem. I Reg. VI. VII. VIII. 4) Lo- 9 Unuan noriot Vice debel num Crin ſum ſeun uane epi Hep⸗ 9). lenit impe ſtus ingree lunda ſecun tieina UIII. viee noſeen. V.10. hodje, uso. n hoc ſer. inon eni. apoll⸗ Deus⸗ Apoc⸗ Gen. , d mn cl⸗ Me. Otuni- XV. ando ſerto lum⸗ Giltri ravit l.21. 1ca, nium eden Plen⸗ vino⸗ mum VIII. ⸗ O Se 15 4) Locus Hagg. II. 7-22. Prædicit quidem, unicam adbuc futuram cæli atque terræ com- motionem: Verum ſi eventus ſpectetur, binâ vice fuerat implenda: Prima enim commotio debebat fieri, cum templum Hieroſolymita- num eſſet implendum gloria majori, ac prior gloria templi Salomonei fuerat: Hunc ſen- ſum necefſſario fundit ipſa textus connexio. Secunda vero commotio erit in fine mundi, quando cœlum atque terra peribunt, ſic enim epiſtola ad Hebræos exponit dictum Haggai Hebr. XII. 26-28. e) Locus Pſ. CXVIII. 26. Benedictus ſit, qui venit, in nomine Domini: itidem binam habet impletionem: prima fiebat tunc, cum Chri- ſtus aſino vectus, omni populo acclamante, ingrederetur Hieroſolymas Matth. XXI. 9. Se- cunda erit ſub finem mundi in adventu Chriſti ſecundo & ultimo, ita enim ipſe Chriſtus va- ticinatur Matth. XXIII. 39. Sic effatum Jeſ. LIII. 13. Reputatus eſt inter malefcos: prima vice fuit impletum in horto oliveti, cum Apoſtoli duos haberent emptos gladios, Chri⸗ ſtusque ab armata cohorte, per modum ma- leſici caperetur. Luc. XXII. 37. ſecunda autem vice, quando in cruce inter latrones Salvator medius pependit Marc. XV. 28. Pariter locus Zach. XIII. 7. de gladio paſtorem percuſſuro; &τ de diſcipulis diſpergendis primo fuit imple- tus, quando hoſtibus advenientibus Chriſtus captivus in horto oliveti ab aufugientibus di- ſcipulis eſt derelictus. Matth. XXVI. 31. 56. e⸗= 16 M cGE— Secundo vero, quando Chriſto in cruce mortuo diſcipuli abiere in ſua. Joh. XVI. 32. XIX. 27. 3 ) In hunc cenſum referenda ſunt omnia gratiæ reparatricis opera, quæ ſingula à par- Vis initiis ad perfectionem ſuam tendunt, & tandem poſt longas moras in futura vita con- ſummantur. Ex. cauſa: Movus homo ih re- generatione inchoatur, creſcit per quotidianam renovationem, perficitur vero in futura glo- ria I Pet. I. 23. II. 2. Matth. XIX. 28. Vetus bomo deponitur in converſione, en. epinicion: Mors, ubi eſt aculeus tuus?“ Iuferne, uhi zua eſt victoria I Cor. XV. 5§5. 56. Amago DEl in nobis inchoatur, & quotidie creſeit, donec in æternitate perficiatur Eph. IV. 24. Pf. KVII. 15. /1I Joh. III. 2. Deus apud pœni- tentes incipit habitare per fidem, creſcimus deinde in plenitudine DEl, tandem Deus omnia erit in omnibus Eph. I. 19. I Cor. XV. 28. Ita ex poteſtate Satanæ, legis, peccati, mortis & inferni plena non erit liberatio, niſi ſub die extremo. Col. I. 12. 1 3. I Cor. XV. 50-57. Ecce gradualem & ſucceſſivam im- pletionem operum gratiæ reparatricis. III. Leguntur dica, quorum linpletio prima duidem facie vigetur ſupponere cixeulum tempo- ris admodum brevem, ingentem tamen quoand actuales eventus, vequirit latitudinem, atque aliquor periodorum complexum, ita ut dicti partes vomo Wervornr Porro in ſanctificatione quotidiana; plenarie vero abſorbebitur in fine mundi, cum canetur in 7, eeumß termina Omhia nipuj d. At e ec 1 l, SVend tempea 1n glor dveni (uartu Doteſt tempon Atquel nologi⸗ Ventas lun, 60 45 1 Apoe lohy. Ullo n cruc VI. 32. t omnia 1a àpar- unt, & ta con- dianam Na go⸗ . Valiß rvuntf lenarie Canedut uſerne 6. Meo crelelt, IV. 24. pen-. eleimus Atonmnte V. 29. eccati, .XV. 6, 9 prine ten, Md „ Se 17 partes jam ad bane, jam ad aliam periodum ſint referendæ, atque hoc modo ubertas non vecumhat in inſa re, ſed in aſignato temporit termino. Fundamentum ett, quod DEO omnia ſint præſentia, annique mille, tanquam unus dies habeantur. 2 Petr. III. 8. Pſ. XC. 4. Atque hujus regulæ ignoratio Judæis fuit oc- caic ſcandali in Chriſto ſalvatore noſtro, qui, dum ad manus haberent talia dicta, quæ eventus primi & ſecundi adventus in unum temporis terminum conglomerant, Meſſiam in gloria venientem quæſiverunt tune, cum advenire deberet in carne humili. 4½) Locus Jeſ. XI. à verſu primo usque ad quartum, imo usque ad finem capitis non poteſt explicari ſecundum rei veritatem, niſi tempori impletionis ingens aſſignetur latitudo, atque in hac diverſæ collocentur periodi chro- nologicæ: verſus enim primus diſerte de ad- ventu Chriſti in carnem agit, hie enim eſt fi- lius, germen & radix Davwidiz, Spirituque ſan- cto abique menſura unctus vitam in ſumma duxit Pietate, nec ſecundum aſpeétum voluit judicare. Apoc XKXII 16. Rom. XV. 12. Actor. XIII. 23. Joh. VIII. r5ö. Verſus autem quartus absque ullo dubio loquitur de adventu Chriſti ad oppugnandum & abolendum Antichriſtum ſub temporibus ultimis. Vide explicationem S. Pauli 2 Thefl. II. 3-8. Sπ Vaticinium Jer. XXIV. 4. 7. de liberan- da tribu Juda ſub Jechonia Rege in captivita- tem abducta verſu quinto indubitato reſpicit B Libe⸗ 18 A e Se Liberationem ex captivitate modo dictas verſu autem ſeptimo addita promiſſio de donando novo corde non poterat, nec debebat comple- ri, niſi poſt aliqua demum ſecula, nempe ſub temporibus Novi Teſtamenti: promiſſio enim de dando novo corge pertinebat ad NWovum Te- Ramentum: vide Deuteron. XXX. 6. Heſek. XXXVI. 26. 27. ) Concio Johannis Baptiſtæ Matth. III. r1. 12. deſcripta, in ſe comprehendit actus Chri- ſti non tantum diſtinctos, ſed & diſtinétis temporum periodis futuros, qui vero ita pro- ponuntur, ac ſi unico & continuo temporis tractu eſſent implendi: Nam primo occurrit adventus Chriſti ad oficium publicum, qui tunc mox fiebat: ſecundo prædicitur effuſio spiri- zus §. facta demum poſt aſcenſionem Meſſiæ in cœlos, paſtionibus exantlatis. Tertio me- moratur adventus Cbriſti ad judicium, ad quod hucusque nondum venit. Conferatur vatici- nium Malachiæ de adventu Eliæ ſeu Johannis Baptiſtæ, ubi annexus eſt dies extremus. Ma- lach. IV. S. 6. Item prophetia Joëlis de efu- ſione Spirituss. ubi etiam appoſita ſunt ſigna diei extremi proxima Joël. II. 28. 3 I. Act. II. 16.2 r. ) Effatum Chriſti ad Synedrium Judæo- rum Matth. XXVI. 64. A modo videbitis Pilium bomimis ſedentem ex derxtra potentiæ & venien- tem ſuper nubibus cœli: paris eſt conditionis; patet enim, quod Chriſtus poſt ſuperatas de- mum bpaſliones conſederit à derxtra Patris: Et quod attinet adventum ipfius ſecundum . nubi- naliheg gradus dus Chn ehimn ta Vide Pe 27. 29. adpent MMamn Ciſderg dorn lun ſu re Matth- lun ni inten Uelimn n N. 21 eſt inp adra adrent Lentese enimn 2het Tanden ſolennt randen Im iot .V IV. imoni Lan , duleber verſu Povancho omple⸗ npe db 1oeni um Il- Helſek. III.r1. sChri ſtinctis ta pro- nporis Ccorrit gi tunce Giri⸗ Meſſie tiome guod Vatlcl- nannis g. Mr- c. iudi 16,.21. udeo⸗ HEiliun venun. fonis ns e⸗ 1: E un 11 uhi O e Si 19 nubihbus cœli, aliquot in eodem poni debent gradus & periodi, donec in ſenſu pleno ſecun- dus Chriſti adventus queat dici; quoad rem enim tantum unicus adhuc reſtabat adventus: vigde Paulum diſerte hoc dicentem Hebr. IX. 27. 28. Primo igitur loco debet collocari adventus Chriſti exaltati adverſus Hieroſoly- mam && Judæos, hos in toto terrarum orbe diſpergendos, illam vero devaſtandam ſecun- dum dicta ſequentia: judicabit Oominus popu- lum ſuum. Deut. NXXII. 35. 36. Won perſictetis uerbes Hraëlis, donee venerit Eilius bominis Matth. X. 2g. Sunt, qui hic ſtant, nec guſta- bunt mortem, donec viderint Filium hominis ve- nientem in Regno ſuo Matth. XVI. 28. Si eum velim manere, donec veniam, quid ad teé“ Joh. XX. 22. Hoc vero judicium contra Judæos, eſt impletum anno poſt aſcenſionem Chriſti quadrageſimo. Secundum locum aſſignamus, adventui Chriſti ad abolendum Antichriſtum, gentesque cum antichriſto apoſtaticas; hoc enim judicium fuit prædictum Jeſ. XI. 4. 2 Thefl. II. 8. Joël. III. 1I. Apoc. XIX. rI. Tandem autem futurus eſt adventus Chriſti ſolennis, magnus, ſecundus && viſibilis ad libe- randos electos, mundumque conſummandum 87 impios condemnandos Matth. XXV. 31. Apoc. XX. II. I2. 2 COr. V. 10. IV. Leguntur multæ biſtoriæ, pluresque ce- rimonicæ à Deo inſtitutæ, quæ, ſi quoad exter- nam faciem, eventusque externos aſpiciantur, pulcherrimi ſunt 1ypi cun giorunm autityporum unpli- 22 Mo eee implicite ſuh ipſis rebus ſignificatorum, & quoad ſimiles eventus correſpondentium, adeo, ut ibi præter ſenfum literalem, qui per verba proxime & immediate intenditur, atque in hiſtorus biſto- ricus, in vaticinnis propheticus, aleas vero com- mun ſſime literalis & grammaticus ſenſus appel- latup, etiam reperiatur ſenſus ſpiritualis, qui non ſignificatur proxime per ipſa verba, ſed per rem verbis ſignificatam, vocaturque etiane ſen- Jſus thpicus, inyſticus, arcanus, internuf, biero- glypbicus, Srnbolieus, emblematicus, allegoricus . Deus enim non tantum veteres ceri- monias ita inſtituit, ur ſimul ſigna eſſent hie- roglyphica rerum ſub novo fœdere futura- rum, ſed & olim veterum Patriarcharum vi- tam atque geſta ita diſpoſuit, ut forent typi exactiſſimi eventuum, poſt multa demum ſe- cula futurorum. Unde ſenſus typici ſunt germani characteres divinitatis in ſeriptura loquentis. Hominibus enim, qui futura non rævident, hic loquendi modus omnino eſt impoſſibilis, adeo, ut nec in ſapientiſſimorum philoſophorum, etſi arcana ſua hierog yphicis ſignis quondam involventium, ſcriptis nil tale quicquam deprehendatur. a) In ſententia contra Evam, atque in hac contra mulieres conjuges lata, poſt lapſum Gen. III. 16. typice intelligitur eceleſia cbri- ſtiana ab apoſtolorum temporibus usque, uti d diſcimu à & Paulo, Eph. V. 22 32. ubi con- jugium Adami cum Eva myſtice explicatur dje conjugio Chriſti ſpirituali cum eccleſia chri- chriſti⸗ genera ſmine led Mepta Uolunt, ilur lefe M 2 Cor. eechef tabuli Heler Cantie Preſen MOd ſe Chr etiam ſponſa ellum 200r. Vjos Nun b ſalam tidus Al it ili hrorimme i, bſo⸗ rol,. el 1, gu her Inl ſen⸗ ,buro⸗ oritui 5 eri⸗ nt hie- kutura⸗ um V⸗ nr ty nutn le⸗ ci funt. riptura anon ino ett morum Nphieß ts nil in huc laplum 4 n. gue, un bicon- li catur ecleli chl⸗ Oe Se 21 chriſtiana. Unde eccleſia non ſolum in re- generatione filiorum ſpirituali dolores habet Jeminæ parturientis Gal. IV. 19. Apoc. XII. 2. ſed & ſingulorum chriſtianorum regula funda- mentalis hæc eſt, abnegare ſemetipſas, tradere voluntatem Chriſto, animarum ſponſo, ſeſeque ipſius imperio liberrimo ad omnes eventus ſubji- cere Matth. X. 38. XVI. 24. Epheſ. V. 24. 2 Cor. XII. g. 9. Atque hec eſt cauſa, cur eccleſia toties ſub titulo ſponſæ in veteribus tabulis occurrat: Vide Pſ. XLV. per totum- Heſek. N VI. 20. Hoſ. II. 10. 20. Adde totum Canticum Canticorum. Nec Eva tantum re- præſentat eccleſiam univerſalem, ſed & certo modo eccleſias particuleves, quæ pariter ſpon- ſæ Chriſti nominantur 2 Cor. XI. 2. 2. imo etiam ſingulas animas per fidem Chriſto de- ſponſatas. Rom. VII. 3. Sic & vetus talerna- culum Leviticum repræſentavit eccleſiam Chriſti 2 Cor. VI. 16. conferatur Levit. XXVI. 12. Ejusdemque typum quoque agnoſcimus tem- blum salomoneum ij Tim. III. 15. Hebr. III. 76. b) Typos in Chriſtum ſ. ſcriptura continet fere innumeros. Jacobus Patriarcha videns ſealam cœlos & terras attingentem aſcenden- tibus & deſcendentibus angelis Gen. NXVIII. 12. figuram præbuit ſalvatoris noſtri, gloriam ſuam coœleſtem oſtendentis diſcipulis ſecun- dum ipfſius Chriſti explicationem. Joh. I. 52. II. 1I. Joſephus à fratribus venditus, deinde in carcerem conjectus, & tandem à Pharaone liberatus & exaltatus, cum ſe undecim fratri- B 3 prus 22 WOe Se bus coram ipſo jacentibus præberet noſcen- dum, quod ipſe eſſet oſephus ipforum frater Gen. XLV. quid aliud fecit, quam ut egre- gium exhiberet typum Chriſti à filiis Iſrasl, ut S. Matthæus loquitur cap. XXVII. 9. pri- mo venditi, deinde poſt mortem collocati in ſepulchro, poſtea virtute Patris ex monu- mento reſurgentis, & tandem undecim apo- ſtolis ipſum adorantibus ſemet oſtendentis? Matth. XXVIII. 16. 17. Joh. XX. XXI. Ita & populus Iſraël, qui Exod. IV. 22. appella- tur Eilius DEl primogenitus, pſalmo autem LXXX. 9. vitis ex &ρα in Palæſtinam trans- lata, cum primo quadraginta dies per Moſis duétoris abſentiam Exod. XXIV. I18. deinde vero annos quadraginta in deſerto diverſimo- de tentaretur Deut. VIII. 2. figura fuit Filii DEt, qui veram vitem ſe vocat Joh. XV. I. 8. atque ex Egipto in Palæſtinam vocatus Holſ- XI I. Matth. II. ry. & per quadraginta dies poſt baptiſmum in deſerto eſt tentatus Matth. IV. I. 2. Marc. I rg. Eodem modo Simſon, qui crinibus abſciffis priſtinum robur amiſit, atque inſtar aliorum hominum factus, in ſer- vitutem atque captivitatem Philiſtæorum per- venit Judic. XVI. hieroglyphice nobis ob oculos poſuit Cbriſtum, qui à Juda in ſervum atque viétimam piacularem venditus, ſenſit divinitatem quaſi quieſcentem, atque inſtar Aliorum hominum factus, à Deo fuit dereli- ctus, & pauliſper præ angelis minoratus atque ex inſirmtate crucifxus & in cruce mortuus Phil. PhiII. lſereul labeba Cribcia Pulchen ſonent ſomn: 1 Pronneg c) ſe rub⸗ n th offi 1,30. ſequit enim: Hebr. duode Poſita ſentid Wand (ud er R 4 Gen. noſcen⸗ 1ftater t egre⸗ il, 19, pri- locati monu- m apo⸗ lentis? l. Ita ppell. autenn trans⸗ Moßs geinde erlimo⸗ i Hii V. 1.9. 4 Hol. der ſardh. nſon, militt, in ſer⸗ pel- 5 ob rwuNNI ſenſit inſtar ereli⸗ tque rtuus Phil. „e Se 23 Phil. II. 6. 8. 2 Cor. XIII. 4. Pſ. VIII. . 7. Sic operculum in arca teſtamenti, quod ſuper ſe habebat habitantem Deum, ſanguineque ſa- crificiali debebat aſpergi Lev. XVI. 13. 14. pulcherrime adumbravit Chriſtum, vovi te- Rtamenti propitintorium, ſanguine ſuo aſper- ſum; unde diſerte dicitur propitiatorium &α thronus gratic Rom. III. 25. Hebr. IV. 16. c) Tranſitus Ifraëlitarum ſub Moſe per ma- ve rubrum teſte Paulo r Cor. X. r. 2. typus fuit baptiſmi in novo Teſtamento. Sic etiam lo- tio AHaronis pontificis, antequam oleo ſacro ad officium ſacerdotale ungeretur Lev. VIII. 1-36. ſignificat hapiiſimum noſtrum, quem in- ſequitur unctio Spiritus S. Tit. III. 5. 6. u9 enim munda loti accedere debemus ad Deum Hebr. NX. 22. 23. Similiter menſa aurea cum duodecim panibus propoſitionis in ſanctuario poſita, repræſentavit menſam dominicam præ- ſentibus duodecim apoſtolis & prima vice manducantibus 1 Cor. X. 16. 21. Melchiſede- cus enim noſter myſticus, panem vinum no- bis apponit in convivio ſuo evchariſtico Gen. XIV. 18. Matth. XXVI. 26. 29. d) Paradiſus terreſtris typus erat pdra- diſi cæleſtis arborem vitæ habentis Apoc. XXII. I. 2. 1I4. Hieroſolyma externa & terrena, hieroſolymæ inviſibilis Gal. IV. 26. Apoc XXI. 2. Mons Sionis Davidicus, Sionis ſuiperæ Hebr. XII. 22. Terra Canaan patriæ cœleſtis Hebr. IV. 1-10. Et vallig Tophet ſeu filiorum Hin- nom, ſtagni infernalis Jeſ. XXX. 33. Ita & B 4 urbs urb’ Jericho, poſt ſeptimam tubam & celeuſ- Apiine ma à toto exercitu conclamatum vaſtata por- relt, v. tendebat interitum mundi, futurum poſt au- Mitch. ditam ſeptimam tubam, & angelicum celeuſ- neitaw ma in cœlis conclamandum. 1 Theſl. IV. 16. onbnle 1I Cor. XV. 52. Apoc. X. 6. 7. XI. 15-19. Clli 4 V. Occurrunt exempla orum in perſonis, ſirtul populis, urbibus cg. ubi ratig 1ybica recidit in Cenn n Zimilem ſpiritum, eundemque genqi modum, omine alqgue exinde antitypi gerunt nomina Syborum, ele, eadem habent Jata, imo pleuam tandem dicto-. hoc el rum divinorum omnium, Zuc otedum legemus inhinn in typis impleta eſa, niſi in ſenſu valde dininuto, liich, impletionem in ipſhiimet xberiuntur. Hinc ta- bine les typos ſæpius ſolemus appellare antitypo- Pertihe rum præludia aut preæcurſores; aguntur enim lberta tum typus tum antitypus, eodem ſpiritu uni- ſcengi formiter agente, imo in antitypis per gradus Ahoe⸗ ad majora incrementa ſurgente, quæ etiam riain cauſa eſt, quod antitypi cum præcurſoribus 119 non tantum eandem accipiant vel pæœnam vel Kicnm Præamium, ſed & in ipis tandem appareat Contn clauſula atque complementum omnium de retri- Sin 9 butionibus divinis vaticiniorum. . Nun L) Cainus cum Judæis Chriſticidis, & cum l hæreticis veteris eccleſiæ Cchriſtianæ nullo D plane cohæſit vinculo, niſi quoad unitatem n ſpiritus. Caini enim hypocriticus atque invi- enin! dus ſpiritus ſub initiis N. Teſtamenti, quaſi fecit per circulum, uti mos eſt Satanæ, in orbem “ rediit, Judæosue impulit, ut Chriſtum cru- II 6 cifigerent, indeque etiam ſanguinem Abelis à pri- Llar celenf⸗ Ata por⸗ holt au⸗ celeuſ- IV. 10. 19, erſonit, licit in nodumn, orn 7 Aicho⸗ leimu mouto, linc ta- titypo⸗ ennn tu uni- Gradus etiam loribus OI vel Marer e retl E cun nullo itatem in⸗ qual Orben Cl⸗ Abelis pri⸗ à primordio mundi effuſum ſimul luere debe- rent, uti ipſemet ſalvator noſter teſtatur. Matth. XXIII. 3. Idem etiam Caini ſpiritus incitavit veteres hæreticos, ut in via Caini ainbularent. Jud II. Imo impii ſinguli, qui odio æſtuant adverſus pietatem, reguntur Wpiritu Caini I Joh III. 11. oſtenduntque, eun- dem malum ſpiritum, eundemque veterem hominem, qui in Caino fuit, etiam in ipfis eſſe, & ad ſimilia ſcelera impellere. tque hoc eſt ultimum fundamentum communionis impiorum inter ſe tam quoac peccata, ma- lefacta, quam quoad pœnas ab exordio mundi abhinc usque ad finem. Unde ad Fileamum pertinent, qui mercedis cauſa docent falſa, libertatemque profitentur fornicandi & ve- ſcendi idolothytis 2 Petr. II. 15. Jud. II. Apoc. II 14. ad gJannem & Jambrem, qui ve- ritati reſiſtunt, & tandem pudefiunt 2 Tim. III 8. 9. ad Corachum, qui ordinem eccleſia- ſticum oppugnant, indeque perduntur in contradictione Coræ Jud. Tr. & ad antiehrt- Qum omnes hæretici, veritatisque de Jeſu Nazareno adverfſarii I Joh. II. 19. IL) Vetus Iſraël iub antiquo fœdere, & novus ſub novo ex gentilibus collectus per ſolam ſpiritus unitatem connectuntur. Idem enim ſpiritus, repudiato Ifraële veteri, nés fecit Ifraëlem ſpiritualem, omnium promiſ- fionum divinarum hæredem; EphII. 12. 16. III. 6. quod inter principia N. Teſtamenti, S. Paulo teſte, maximum fuit myſterium. B 9„ Unde Unde chriſtiani hodie populus D E ſunt, ar- que regale ſacerdotium, quod olim ſoli veteri Iſfraëli erat promiſſum; Exod. XIX. F. 6. ſunt vami oleæ frugiferæ infiti Rom. XI. 17. ha- bentque vineam DEl ex manibus Judæorum ablatam Matth. XXI. 41-43. quare iſtæ pro- miſſiones, quæ ad ſolum Iſfraëlem veterem vi- debantur pertinere, aptiſſime de chriſtianis per apoſtolos explicantur. 2 Cor. VI. 16-18. Hebr. XIII. §. Simili modo Johannes baptiſta in S. Codice dicitur Eliar, quod in ſpiritu & virtute Eliæ debuerit ante Chriſtum præce- dere Mal. IV. 5. Matth. XVII. II. 12. Luc. I. r7. IID Urbs Roma, quæ Apoc. XVII. 9. 18. per ſeptem momtes & imperium in reges terræ ita deſcribitur, ut iſta prædicata de nulla alia urbe tunc temporis extante explicari queant, quam de ſola Roma, elegantiſſime nomen fronti inſcriptum habuit: myſterium Babylon magna, mater ſeortationum, abominationum in tzerra Apoc. X VII. 5. vocatur etiam Apoc. XI. g. myſtice ſeu ſpiritualiter Sodoma atque AEgybtus. Certe Roma ex nulla alia cauſa hæc nomina gerit myſtica, niſi quod eodem regatur ſpi- ritu, quo olim agebantur Sodoma adverſus Lothum & pietatem & EÆgyptus atque Babylon contra Iſraélitas & verum Deum. Unde mul- tæ prophetiꝰ, quæ olim dabantur contra Babelem literalier talem, ex. gr. Jeſ. XLVII. per totum & Jer. L. & LI. in pleno demum ſenſu in Babele myſtica implebuntur. Confer Apoc. XVIII. 4. & Jeſ. X LVIII. 20. LII. 6. 11. fer. Jer l. J.21. VI. lantun ob han 1) exprent ligna ſi qus dunn typue tium tem e Pulcht Alumn tium: ible, clecti ſus, . Atque tityp Clre dugn: na mann K Rom ciren ſurre V dis de nt, ℳ. Al veteri 606. funt I 17. ha- 1deorum᷑ iſte pro- erem vi⸗ Mriſtianis I.16. 18. daptiſta Hintu & prece: uc.1. 7. II.9. 19. Ger teré nulla alia Gueunt, nomen Palyor iotumn t1 oc Nl. Dpyttu. nO ina tur ſpi⸗ drerſus gabylon de wul⸗ cont!? I. Gemum Couter 6.Il. Ner Ae Se 27 Jer. L. I5. Pariter V. 7. & Jeſ. XLVII. itidem V. 21. & Jer. V. 64. VI. Leguntur typi, ubi ratio zApire non tantum in pſam rem, ſed & in numeros . ecidit, qui ob hanc cauſam etiam in antit bis ſunt quærendi. 1) Sacramento circumciſionis dies octavus expreſſis verbis poſt nativitatem pueruli eſt aſſignatus ab ipſo DEO Gen. XVII. 12. Jam ſi quæratur circumciſionis antitypus, dicen- dum eſt, quod circumeiſio Abrahamitica typus primo fuerit Chriſti, octavo die præpu- tium mortalitatis, poſtquam ĩ id jam per mor- tem corporis in cruce cepiſſet exuere, in ſe- pulchro plene deponentis, & corpus ſpirituale aſſumentis, ut foret pater multitudinis gen- tium: Hæc enim eſt cirecumciſio Cbriſti, qua ipſe, tanquam radix, & pater ſpiritualis & electi ſeminis à patre cœleſti fuit circumci- ſus, uti egregie docet S. Paulus Col. II. 11. 13. atque ibidem carnem animalem in genere an- titypum facit præputii recidendi. Deinde circumciſio adumbravit veterem bominem à no- bis deponendum, & novum é contra induen- dum: Hæc enim eſt reſurrectio ſpiritualis ad novam vitam, vocaturque cireumeiſi. 70 702 manufacta Col. II. rr. Deut. XXX.6. Rom II. 29. & fundatur reſurrectione Chriſti ex mortuis Rom. VI. 2. II. Eph. II. S. 6. Tertio autem circumciſio eſt typus etiam futuræ noſiræ re- ſurrectionis ex ſepulchris, transformartioniyaqjue vivorum in momento, tunc enim etiam àano- bis velum mortalitatis, braputiumaque carnis quo⸗ quod regnum Dei non poteſt ingredi, aufe- retur, ac induemur vita & incorruptibilitate, morsque in æternum abſorbebitur Jeſ. XXV. 7. 8. 1 Cor. XV. 50. 54. 2 Cor. V. I-4. 2) Dies poſt ſabbatum paſebale à Deo præ- ſcriptus, ut iſto prima merges ex meſſe col- ligenda in templo offerretur Lev. XXIII. 10- 14. quid aliud ſignificavit, quam Chriſtum die Jeptimanæ primo poſt ſahbbatum paſebale in vt- tam ex mortuis revocandum, ut eſſet primo- genitus ex mortuis, & primitiæ reſurgentium? 1 Cor. XV. 20. Col. I. 19. Apoc. I. 5. 3) Arcam Noæ per aquas quadraginta die- bus decidentes elevatam fuiſſe ita, ut altior eſſet montibus totius terræ Gen. VII. 17. do- cemur. Hæc arca ſignificavit Chriſtum, qui quadrageſimo poſt reſurrectionem die in cœlos ſublatus, excelſiorque omnibus cœlis factus Actor. I. 3. Eph. IV. 10. Hebr. VII. 26. Un- de Noa, qui cum ſua domo intra arcam per aquas ſublatam ſalvatus fuit, coneinne re- Præſentavit chriſtianorum baptiſmum, qui fit in Chriſtum ex mortuis reſuſeitatum, at- que in cœlos ſublatum, nosque ab interitu ſpirituali atque æterno ſalvat. Atque ita lu- cem accipiunt verba Petr. repiſt. cap. III. 21I. 22. quæ ita ſonant: cujus antitypus etiam nos ſalvot, nempe baptiſmus, non depoſitio ſor- dium carnis, ſed ſtipulatie honæ conſcientiæ erga Deum per reſurrettionem geſu Chriſti, qui eſt in dextra Dei, abiens in cœlos, ſubjectis ipfi angelis, & poteſtatilus & virtutibus. . 4) Dies — li, aufe⸗ ibilitate, lXNV. 4. eo pre⸗ eſſe col⸗ Il. 10.14, ſtum de le in W⸗ et prino⸗ entium? 5. unte A. t Atior LI. Go. um, 91 in celos ſs faltus 6. Uo-⸗ Ccamn pet lone ke⸗ U, gut tum, 4 interiel e ita⸗ lu⸗ cap. IIl. lis etion ſtn ſy. O e e 29 4) Dies à die poſt ſabbatum paſchale primo quinquageſimus, qui erat primitiarum feſtum ex meſſe jam collecta, dictum græce Penteco- ſte, ubi duo panes novi erant offerendi Lev. XXIII. 1 5-18 portendebat primitias Spiritus S. in feſto pentecoſtali effundendas in donum evangelicum Judæis atque gentilibus. Actor. II. 4. X. 44. 47. Hinc & ſabbatum hebdoma- darum, Jeſtum paſchatos, Jeſtum tubarum, Je- Rum propitiationis magnæ, Jeſtum tabernaculo- rum, annum ſabbaticum, annum jubilæum 2*ρ. ut alia levitica omnia, fuiſſe typica, quis negabit? Igitur huc tandem redit quæſtio,; quis verus & à Deo intentus ſit iſtorum ty- porum antitypus? Hic enim non debet abs⸗ que ratione valida ſumi, ſed ſufficienter pro- bari, atque antitypi cum typo harmonia tam inſignis oſtendi, ut ipſa res nos cogat fateri, hunc verum eſſe antitypum. VII. Inveniuntur dicta, ubi ratio iypica fundatur in figura rei externa, in ſitu, in ma- teria, in dimenſionihus & ſtructura. Primum exemplum ſit ſerpens æneus in de=- ſerto perticæ vexillari affixus, & cum aſpice- retur, Iſraëlitas ob ſerpentum ictus letaliter decumbentes denuo fſanans, nihil fuit aliud, quam typus ezactifſimus Chriſti, hominum ſanctiſſimi, in crucis ligno pendentis, & per dem ſuam homines in peccatis natos, pecca- tisque infectos ab æterno exitio falvantis Num. XXI. 9. Joh. III. 14. 15. Ita enim hic typus ab ipſo Chriſto explicatur )h. XII. 32. Se-⸗ 30 „e e Secundum exemplum ſit mor ſuſpenſorum in ligno ſub veteri fœdere, de his enim tale extat mandatum Deut. XXI. 22. 23. Quando beccaverit bomo, quod morte plettendum ſt, α adjudicatus morti condemnatus fuerit, ad ſu pen- ſionem in ligno, non pernoctalit cadaver ejus in igno, ſed eodem die ſepelietur, quia pendet in ligno, & nequaquam contaminabis terram tuam, guam Dominus Deus tuus dederit tibi in poſſeſſio- nem. In hoc loco enarrari typum Cbriſti in eruce morientis, docet S. Paulus Gal. III. 12. hiſce verbis: Chriſtus nos redemit ex maledictio- ne legis, dum pro nobis factus eſt maledittio, Nerepium enim eſt: malediätus ſit omnis, qui pe- penderit in ligno: explicationem de hoc typo damus ſequentem: maledictio DEl eſt hujus- modi homo, qui pro communibus peccatis penam luit, iramque Dei incumbentem ab aliis avertit, ſive deinceps propter propria etiam peccata poœnam luat, quales erant ſe- niores Iſraélis negligentiores Num. XXV. 14. ſive ſit innocens, quales fuerant nepotes Sau- lis, affixi ligno ob peccatum avi ad averrun- candam famem 2 Sam. XXI. 5. 14. Igitur mors iſtorum, qui in ligno moriebantur, erat ex- Piatoria ex ſtatuto- Dei levitico ſeu cerimo- niali, quo ſignificabatur, iſzum qui iram di- vinam mundo incumbentem eſſet ablaturus, ligno eſſe afigendum & die eodem ſepeliendum. Hoc autem in Chriſto impletum fuiſſe, evan- gelica teſtatur hiſtoria. Ter- Ter bernad Krudn Per iſt tum, guntun Uuge Chrit Acclan Aade Matr Neran Gte, CXVI lyitur guam Dore lute h fuid a (atis 10. Derfi trema, in enn watici⸗ W. Gali N e, chrren ACE* Salon Iut in t in uunm, Pn in Il. 12. io⸗ dio, i e. 1PO eatis n ab ri 1 4 Gl⸗ TU⸗ 1015 ex mo⸗ di⸗ 15, lnn. all⸗ e See 31 Tertium exemplum ſit akare, quod in ta- bernaculo olim levitico conſpiciebatur, in- ſtruétum quawuor cornibus Exod. XXVII. I. 2. per iſtud enim crucem Chriſti fuiſſe adumbra- tum, patet ex Pſal. CXVIII. 27. ubi hæc le- guntur verba: ligate’ ſacriſicium feſti funilus urque ad cornua altaris. Hunc pſalmum de Chriſto agere, nemo dubitat, qui legerit acclamationes populi ſalvatori noſtro factas atque ex hoc pſfalmo deſumtas Pſ. CXVIII. 25. Matth. XXI. 9. Adde prophetiam de lapide per arebitectos reprobato &in caput anguli eva- dJente, qui absque ullo dubio eſt Meſſias Pſ. CXVIII. 22. 23. Act. IV. 1I. Matth. XXI. 42. Iglitur ſacrificium feſti hic nullum aliud eſt, quam Chriſtus agnus paſekhalis antitypicus, tem- pore paſchali in crucem ſuſpenſus & pro ſa- lute hominum in cruce mortuùs, crux enim fuit altare, in quo ſacrificium pro noſtris pec- catis debeat offerri I Petr. II. 2 r. Hebr. XIII. 10. Quapropter cornua, quibus Chriſtus per funes fuit alligatus, dici debent duo iſta ex- trema trabis in cruce transverſæ: Funes vero in crucifixionibus fuiſſe uſurpatos, oſtendit vaticinium Chriſti de Petro crucifigendo Joh. XXI. 18. ſenueris, cum extendes manus tuai, alius te einget, 8* portabit te, quo non veliz. uarto huc referri debent aliæ etiam ſigu- ræ&, ſtructuræ, & dimenſiones in S. Codice oc- currentes. Si quis enim intueatur ſtructuram arcæ Noachicæ, tabernaculi Moſaici, templi Salomonei, templique Heſekielitici &c. ſta- LI 3² H e e tim deprehendet, Deum altius quid per hæc ſingula ſignificaſſe. Verum in ſoriptura vix ſufficientia invenimus fundamenta, quibus in ſpecialiorem talium typorum indagationem tuto poſſimus penetrare, cum & apoſtoli par- ticulavius in hujuscemodi materiis etiam apud Perfectiores loqui noluerint Hebr. IX. 5S. Hoc autem in genere certiſſimum eſt, quod domus Dei ſeu templum ſit eccleſia Cbriſti, quæ domus ſpiritualis vocatur 1I Tim. III. 15. Hebr. IV. 6. in templo lapis angularis primarius Chriſtus Eph. II. 20. 21. Pf. CXVIII. 22. fundamenta Apoſtoli Eph. II. 20. ₰1. Apoc. XXI. 14. & lapides ſuper ædificati ſinguli ebriſtiani 1 Petr. II. 4.6. Imo & ſub alio reſpectu non tantum hriſti corpus, ſed & corpora chriſtianorum ſunt & audiunt templa DkEI Joh. II. 19-2 1. Col. II. 9. 1 Cor. III. 16. VI. 19. Huc acce- dit, quod in opere ſalutis noſtræ reperiatur atque laudetur à S. Paulo altizudo, latitudo, longitudo & profunditas Eph. III. 18. VIII. Sunt dicta, ubi primus atque imme- diutus ſtatim fit de antitpo, de typo autem tan- tum mediatus & implicitus: atque hic typorum Proponendorum modus eſt plane inverſus. Primo conſideretur effatum Evæ, cum peperiſſet Cainum filium Pprimogenitum Gen. IV. I. ita dicens: ego accepi virum deminum. Hoc in loco Evam circa perſonam erraſſe, mihi nunquam potui perſuadere, cum in ejusmodi effatis, indeque impoſitis nomini- bus tota theologia Patriarchalis contineatur, atque Ahne p Phetien oco fa dubitan Genel Eſe exegeti ſe, qni da adir Rum: ſet i⸗ tum pr c eſ tum, ut fre 1n perl Vru Kicinii 10, ſihe inii GNd Dromi lius Pr nitj. 1 hdbit, Lenitus Manh. iſte vir hm certq V. E. ler eni⸗ Iper hec pkura vir , guibuls Agoronenn ſtoli hor. jam Gd 5. Hoc onnns e domus r. NW.5. CNrihus Mamente g. & Petr⸗ tantum anorum 4 19,21. ue acce. periatin. tiud, t imm: an tul. voruI erſus. e, Culn mGen. 9alnM. Oun I nomin. enlll, aue W e Se 33 atque pro fundamento habeat ſpiritum pro- pheticum, quem ſi velimus Evæ in præſenti loco facere controverſum, etiam nobis erit dubitandum de ſpiritu Prophetico Lamechi Geneſ. V. 29. Noachi Geneſ. XIX. 25 27. & ſic porrd. Hoc verdò primis Theologiæ exegeticæ ſolidioris fundamentis adverſum eſ- ſe, quivis cernet. Igitur alia via eſt inſiſten- da ad inveniendum egregii hujus oraculi ſen- ſum: Nempe Eva prima mater, cum peperiſ-. ſet ſilium ſuum primogenitum, aſpicit per ſpiri- tum propheticum Mariam, filiam virginem, quæ eſſet enixura Chriſtum, filium primoge- nitum, unde per Præteritum propheticum, uti frequentiſſimè fit in S. Codice, exultans in perſonâ Mariæ deiparæ ait: Ego accepi virum dominum, indeque in perpetuam va- ticinii hujus memoriam filio ſuo primogeni- to, fidem ſuam de Chriſto confeſſura, nomen Caini indit ab accipiendo, ſimulque teſtatur quod Meſſias, ſub nomine ſeminis muliebris Ppromiſſus, non tantum ſit futurus Mariæ fi- lius primogenitus ad modum Caini primoge- niti: abhinc enim primogenitura magni fuit habita, Chriſtusque ut Mariæ filius primo- genitus ab evangeliſticis accurate recenſetur Matth. I. 25. Luc. II. 7. ſed etiam futurtus iſte vir Deus, qui in V. Teſtamento ſub viri. li forma toties apparuit, & vir nuncupatus certavit cum Jacobo, Joſuæ eſt viſus, Ma- noæque prædixit nativitatem Simſonis: mu- lier enim debebat eirtiandere virurg ſeu eom- ple- plecti in utero Jerem. XXKI. 22. ita ut via viri in virgine foret mirabilis Proverb. XXX, 19. Igitür in effato Evæ explicato prima- rio & immediate intelligitur Maria deipara & Chriſtus ſancéctæ virginis filius primogenitus, mediate vero & implicite Eva primum pa- riens, & Cainus Evæ primogenitus, ita ut de antitypis primus ſit ſermo, deinde vero de typis. Deinde parem cum priori dicto explicationem habet locus Deuter. XXXIII. 8. I1. ubi ſub nomine viri ſancti immediate in- telligitur Chriſtus una cum officio Novi Te- ſtamenti eccleſiaſtico, Chriſtus enim non tantum per populum murmurantem in deſer- to Maſſæ & Meribæ eſt tentatus, permittente, Deo Patre, I Cor. X. 9. 10. ſed & per ipſum Moſen & Aaronem, qui duplice vice petram ex incredulitate percuſſerant: Hoc vero non obſtante Chriſtus verax voluit permanere, & aquas ex petra dare, atque ita per aquas ſanctificari Num. XX. per totum Pſal. CVI. 32. 33. Huc accedit, quod Chriſtus Pfal. XVI. 10. dicatur per emphaſin ſanctus DEl. quare per urim && thumim, ſeu per lumina & perfectiones viro ſanéto datas intelligun- tur gratia atque veritas, quarum Chriſtus fue- rat plenus Joh. I. 14. 17. Adjungitur au- tem Chriſto miniſterium eccleſiaſticum N. Te- ſtamenti: nam locus Deut. XXXIII. 9. 10. qui agit de abnegatione conſanguineorum, tan- quam neceſſario ad miniſterium ſacrum re- quiſito, conferatur cum præceptis iis, uer * rI- „. . 4 Cri UImm mme menti⸗ XIV. 1e ad/ Renn le epi Ni Chriſ Fon r K. Teſtan fibus/, lenifidq Milael od) tur tyil ellter Tan oh.X Auum iur F contin⸗ do Der Cumben 20. V 6)̈⁵ 4. ſuh hoteſta 1 Ut it 9 prima- eiparn & gemitus, um pa- ita ut ge vero i dicdo WII. diatein. ri Te- im non geler⸗ ittente, petrann ero non nanere 9 r alds tus Pfal. 40, Iumina MH S 35 Chriſtus diſcipulis ad prædicandum evange- lium miſſis injunxerat, & patebit, utrinque ſummam adeſſe harmoniam, atque conve- nientiam vide Matth. X. 37. Luc. IX. 59 62. XIV. 24. quo pertinet, quod ſub novo ftede- re ad analogiam ſacerdotum 8 levitarum electi fuerint jam ab apoſtolis ad miniſterium eccle- ſiæ epiſcopi & diaconi 1 Tim. III. 2 Phil. I. 11. Nihilominus tamen mediate & remote ſub Chriſto viro ſancto etiam intelligitur ℳa- von primus pontifex leviticus cum ſucceſſoribus, Jub grotia & veritate urim & thumim Veteris Teſtamenti, & ſub miniſtris omnia abnegan- tibus ſacerdotes & levitæ ſeu tota tribus reliqua levitica à Deo ad docendum Iſraëlem electa. Malach. II. S§. 7. Ratio generalis eſt hæc, quod Moſes in benedictione ſua hic alloqua- tur tribum leviticam, vide titulum præfixum Deuter. XXXIII. Z. Tuandem perpendi poteſt dictum Chriſti Joh. XII. 31. ſub hisce verbis: Munc Judi- cium eſt hujus mundi: NWunc princeps mundi eji- citur forat. In hoc enim dicto manifeſto continetur tum futurus mundi interitus, quan- do Deus veniet, cœlumque & terram ob in- cumbentia peccata deſtruet Jeſaj. XXIV. 18. 26. XXXIV. 3. §. tum futura Satanæ eje- ctio ex boc mundo, cujus princeps, imo DEUS hucusque fuerat Eph. II. 2. 2 Cor. IV. 4. ſub mundi enim finem omnis auferetur poteſtas a Diabolo, conjiciendo tandem in ſtagnum ignis nunquam morituri 2 Petr. II. 4. C 2 Apoc. Apoc. NXX. 10. Igitur hoc Chriſti dictum pro- poſitum eſt per Præſens propheticum, inde- que ſignificationem habet in futura tempora prominentem inſtar Præſentium prophetico- rum. Interim hæc materia debebat propo- ni in præſenti tempore, ob tunc præſentem jam typum, qui mediate & tacite ſimul innue- batur: tunc enim in eo erat, ut Chriftus in cruce pateretur ſanétiſſimus in tpum & ſpe-⸗ culum majoris iræ, tandem ſuper impios & incredulos venturæ, & totum viſibilem mundum abolituræ: Hunc namque ordinem Deus ab exordio mundi conſtituit, ut primo Chriſtus, vitæ ſalutisque noſtræ princeps & anteſignanus, atque electi quivis, durante crucis economia, per impios paterentur, atque a Satana affligerentur, in ſignum ma- joris ſuper improbos affuturæ tandem iræ: deinde vero, ſcena omnino inverſa, impii ſub adventum Chriſti atque electorum glorio- ſum, oſtio ad gratiam occluſo, judicarentur, atque ad infernalem rogum condemnarentur. Unde a Chriſto hæc dicuntur in paſſione Luc. XXIII. 31. Si hoc fit in ligno viridi, quid igitur futurum eſt in ligno arido? Et Petrus ſcribit I epiſt. cap. IV. 17. Zempus jam eſt, ut incipiat judicium a domo Dei, ſi vero judi- cium incipit in nobis, quis tandem futurus eſt ſinis incredulorum“ Ecce in dicto Chriſti ſer- mo eſt, de condemnando Satana, & judi- cando hoc viſibili mundo tanquam antitypis per ſenſum primum & immediatum, mediate vVero Ver mine, IX. ſeridit ſeribi i ler 4) Pheta kelo corur 9,9. Vellet 10 gel cho, 4 Uteral talia V velis enim lane tur De Nriſti deler 3) Mare Chri mult lion⸗ cerner ecii Mnn Coyne mpro⸗ inde⸗ ennpora pheco⸗ propo- ſenten innue- ftus in 6ſhe⸗ ios ziſibilem DrCinem t primd cep E durante⸗ rentur, unn Ma- ein jre: npii ſub gono⸗ Arentur, mentor. , Mul Petyus jum , uful riſti ſel⸗ juci⸗ Vtitypis ediane Ve10 151 „ S 37 vero de Chriſto patiente, iræ divinæ ſpeci- mine, typo & ſpeculo. IX. Multa ſunt loca, ubi typus quidem de- ſeribitur primo, cum typo tamen ſæpius ita de- ſeribitur ſimul antitypus, ut bic etiam in mul- tis verbis per literalem ſenſum innuatar. A) KRex ſeptentrionalis, de quo Daniel pro- pheta agit cap. VIII. 1I. & 12. eſt ex con- feſſo Rex ſyriæ, Antiochus ſub monarchia græ- corum, ita enim diſerte deſcribitur cap. VIII. 8. 9. 10. cap. XI. 24. 30. ſi quis enim aliter vellet explicare iſta vaticinia, dictis neceſſa- rio deberet vim inferre. Interim cum Antio- cho, Antichriſti magni typo, etiam antitypus literaliter ſæpe ita extat deſcriptus, ut, ſi talia verba in ſenſu pleno etiam de Antiocho velis intelligere, fruſtra laborares: expreſſe enim Dan. VIII. 17. 26. dicitur: viſionem bhanc ad finem temporum pertinere: Idem dici- tur Daniel. XII. 49. 54. Hinc multa Anti- chriſti peccata Daniel. XII. 36. 39. literaliter deſcribuntur. Confer 2 Theſſal. II. 4. B) UlItima Hieroſolymorum Matth. XXIV. Marc. XIII. & Luc XXI. per tota capita ita a Chriſto prædicuntur, ut de vaſtatione Hie- roſolymorum per Romanos deinde mox facta multa ſit vaticinatus literaliter, cum prædi- ctionis eventum generatio iſta jam debuerit cernere, & quæſtio apoſtolorum fuerit de excidio Hieroſolymæ tunc adhuc ſtantis Matth. XXIV. 3. 34. Interea ſub ſignis Hiero- ſolymæ vaſtandæ, tanquam typis, etiam ſig- C 3 nn4 38 O e SWe na interitum mundi portendentia ita proponun- tur, ut manifeſto appareat, etiam aliquando literali ſenſu tantum interitum mundi & ſigna antecçedentia intimari. Vide Matth. XXIV. 29. 31. Luc. XXI. 25. 27. Igitur memorata iſta capita de ultimis Hieroſolymæ nec de ſolo adventu Chriſti adyverſus Hieroſolymam nec de ſolo ejusdem adventu ad conſummationem mundi, ſed de utroque explicari oportet. C) Jeremias propheta cap. XIX. prædixit quidem vaſtationem Hieroſolymorum factam ſub Nabuchodonoſore, uti nemo negare po- terit, qui iſtud leget caput, ſub iſta tamen vaſtatione prima tanquam to, propheta etiam illam intellexit, quæ tanquam antit)- pPus fieri debebat ſub Zito Veſpaſiano, imperan- tibus Romanis: de hac enim etiam aliqua di- cuntur literaliter? nam (1) ſermo eſt de tali vaſtatione, quæ excludit urbisreparationem, & fit inſtar vaſis figulini cunfracti I1. (2) Circa tempus vaſtationis vallis Tophet ſeu ſilio- vum Hinnom dici debebat vallis occiſionis V. 6. quod nomen huic valli non eſt datum ante, quam ager figuli in valle Tophet pretio ſangui- nis dominici fuerit emptus, indeque akelda- ma dictus, ſeu prædium ſanguinis Act. I. 19. Matth. XXVII. v. 8. 9. (3) Tunc etiam tri- bus Judæ & Hieroſolymorum confilium (hæc enim vox legitur in textu hebræo) erat à Deo abrogandum & annullandum V. 7. Hoc au- tem conſilium nullum eſt aliud, quam iſtud, quod habitum eſt in ſynedrio contra hri. . itum Ohrit Ment flium ſtum ie re ation 3. l0. 0) de e Fohad aliqn zbe Sune enic⸗ ſepten ellei⸗ ginci agno elor Dei X. imme tanne, cum ge an 3 rormn VII. ur litoy. diſen af ponun⸗ Guando IAſigna NNIW. einOrtA geſolo nec tionem portet. DrEdixit nfactam eo. tamen opheta ntit)· nperan. nn di de tali lionen, I1. 61 ſ flio⸗ i V. . Ante, . ſale. l. 19. ln trr. 1 (hec t4. loc all⸗ lttud, 4 Chri. ſtum e Se 39 Chriſtum, & prædicitur Pſ. XL. 9. Quando cu- buerit, non amplius reſurget: Hoc enim con- filium factum eſt vanum, cum Deus Chri⸗ ſtum a Judæis occiſum tertio poſt mortem die revocavit in vitam. Et perlhanc expli- cationem lux fœneratur dictis Matth. NXVII. 3. 10. Act. I. 18. 19. Zachar. XII. 12. D) Zacharias IV. 8. 10. literaliter loquitur de ædificatione templi ſecundi promota per Zo- robabelem. Statim vero etiam adduntur aliqua, quæ literaliter pertinent ad tem- pli hujus antitypum, nempe eccleſtam & ad Chri- ſtum eccleſiæ undatorem & architeéctum: videt enim Zacharias lapidem ſtanneum, atque in hoc ſeptem oculos, lapidem autem hunc ſtanneum eſſe ipſum Chriſtum, non tantum Zacharias III. 9 indicat, ſed & Johannes Apoc. V. 6. qui in agno ad thronum Dei ſtante ſeptem obſervavit oeulos, hosque ſeptem oculos dixit ſeptem Dei ſpiritas, miſſos in unwerſam terram. X. Inveniuntur ſententiæ, ubi primus σ immediatus ſermo ſtatim eſt de antitypo, Rimul tamen ſub antitypo involvitur typus, indeque cum antitypo ita miſcetur, ut literalis ſenſus jam de antitybo agat, jam de 1)po. a) Conſiderabimus decantatiſſimam illam promiſſionem factam regi Davicdi 2 Samuel. VII. 12. 15. hiſce verbis: Quando implebun- zur dies tui, && cubabis cum patribus tuis, ſuſ- citavo ſemen tuum poſt te, quod egredietur e viſceribus tuis, 89 confirmabo regnum ejus. Hic dificabit domum nomini meo, &α confermabo C 4 0- 40 Oe Se ſolium regni ejus in æternum, ego ero ipſi in pa- trem, & ipſe mihi erit in filium, –W male Jecerit, tune puniam ipfum virga bominum, C* plagis filliorum hominis, & gratia mea non ve- cedet ab ipſo, ſicut recedere Ieci a Saule, quem amovi coram te: In hoc dicto primo & imme- diate agitur de Cbriſto, Salomonis antitypo, atque de eccleßa Chriſti, antuypo templi Salo- monei, quia Chriſtus debebat ſibi poſt exant- latam mortem condere domum ſpiritualem, nempe eccleſiam, de qua tot in novo teſtamen- to occurrunt dicta Matth. XVI. 18. Eph. II. 20. 22. 1 Tim. III. 15. Hebr. III. 6. De Chriſto autem immediatum eſſe ſermonem, pPatet, quia (1) hic filius debebat naſci, Da- vide jam mortuo, ut ſonat textus; imo ex Riliis Davidis, uti habet locus parallelus 1I Pa- ralip. X VIII. I1. Salomon vero natus eſt ex Davide immediate, & quidem hoc adhuc in vivis exiſtente. (2) Davides reſpectu harum promiſſionum aſpiciebatur a Deo ut homo, qui in &xcelſis eſt Deus 2 Samuel. VII. 19. I Paralip. XIIX. 17. (3) Prophetæ ſuper hac promiſſione fundarunt vaticinia ſua de na- tivitate Meſſiæ ex ſtirpe Davidica Jeſaj. XI. I. Jer. XXIII. §. (4) Paulus hoc promiſſum de Chriſto explicate exponit Hebr. I. 9. Adde Acta Apoſtolorum, quæ etiam promiſſum Da- vidi donatum explicant de Chriſto Act. II. 30. cap. XIII. 23 Cæterum in eodem dicéto ſimul etiam mediate, imo aliquoties literaliter agi- tur de Salomone & de templo per ulmonen ædi- adlfimn Prophe lum Se ſegg. 8 lomop Plumgt exg. ſ- 1. Imn Fefert, hac v tempn eptis lomon 2 amd i Miencdi guoch d eſt int LXXXY Plurali b) 8 Mum enimn d Zins 5 ine⸗ o male Num, &* pon fe⸗ , glen imme- Soho- exant⸗ zuclemn, lamen- De onem, li, Me. imo ex 151 Pa- eſt el huc in harum omo, Il. 19. per hac Ge na- XI. niſſum Adde mDe. Il.30. ofnnu tet e nen, A Me SWe 41 aædifcando, nam hoc modo (1) ipfe David Propheta iſtud promiſſum explicat, & ad fi- lium Salomonem refert I Paralip. XXII. 9. ſeqq. & cap. XXVIII. 2. ſeqq. deinde ipſe Sa- lomo promiſſum iſtud de ſe explicat, tem- plumque ſecundum juſſum Dei ædificat I. Reg. V. y. cap. VIII. 17. ſeqq. 2 Paralip. VI. 7. imo ipſe Deus ſua verba ad Salomonem refert. I Reg. IX. 2. Paral. cap. VII. 18. (2) hac ratione ſatisfit intentioni Davidis, qui templum Deo volebat ædificare, & tamen a cœptis jubebatur deſiſtere cum ſpe, quod Sa- lomon ipſius Filius hoc opus eſſet moliturus 2 Samuel. VII. 2. 4. 5. 1 Paralip. XXII. g. (3) ita explicari poteſt ſententia Dei de pu- niendi modo, quando hic Rex peccaverit, quod de Chriſto ſanctiſſimo prorſus non pot- eſt intelligi, inprimis ſi adjungatur pſalmus LXXXIX. 31-33. ubi hæc verba in numero Plurali de filiis Davidis proferuntur. b) Simili ratione exponi debet pulcherri- mum iſtud vaticinium, quod Jeſaj. VII. 14. 16. legitur de virgine filium paritura: In iſto enim dicto per virginem S. Maria & per vir- ginis filium JEſus Chriſtus proxime indigita- tur, quia id diferte (r) teſtatur S. Matthæus Abpoſtolus I. 23. (2) Id evincit nomen: Imma- muel: nobiſcum Deus, quod absque dubio propheticum hic eſt, indeque & Omen ha- bet. Hoc vero in nemine impletur, niſi in Chriſto, qui ſimul eſt Deus & homo, atque inter nos habitavit Joh. IL. r14. (3) Immanueli C GH huic 4² M„e S huic adſcribitur terra Judaica, tanquam pro- pria Jeſaj. VIII. 8. Imo etiam ei attribuitur deſtructio conſiliorum bhoſtilium Jeſaj. VIII. 10. quod opus eſt divinum. Atque ita nativitas Chriſti ex virgine ſignum Achazo regi fuit remotum liberationis ex manu hoſtium mox futuræ: Deus enim aliquoties per ſigna lon- ge poſt futura in S. codice confirmare ſolet vel rem præſentem, uti fit Joh. II. 19. Matth. XII. 40. vel ret moxr futuras, uti Exod. III. 12. Jeſ. XXXVII. 30. Interim in eodem di- Ccto mediate, imo in plurimis verbis etiam im- wiediute & literaliter eſt ſermo de filio Jeſajæ ex prophetiſſ generando & vocando: Maber- Schelal, chatz -batz: Raube bald, eile beuthe, tanquam de ſigno liberationis proximo: nam (1) verſibus 16. & 17. de tali filio eſt ſermo, qui tunc temporis debebat naſci, ratio enim, cur infans cum incolis butyrum & mel ſit man- dJucaturus, ſtatim Jeſ. VII. 18-22. adjungi- tur, nempe bellum proxime eſſe adventurum, hincque propter deſolationem copioſa futura paſeua, atq; ex omnibus mundi partibus apes advolaturas ad mel faciendum. Hoc erat bel- lum Aſſyriacum, cum TZiglath. Phileſer Acha- zum regem obſideret, & in Judæa vaſtaret omnia 2 Chronic. XXVIII. 19 -‧21. (2²) Libe- ratio ex manu duorum hoſtium, unius regis Syriæ, alterius regis in Iſraële promittitur, an- tequam naſcendus puer ſciat diſerimen inter bo- num & malum, quod Jeſ. VIII. 4 ita profer- tur: Antequam ſciat puer clamare: mi Pater, mea mio MMan imn S Eſt fact Malcur bihinigt Vatjeini ſcengi i Aaue it nem ad gor ſe 0)P Cccbrr ſonific⸗ Geſtruc tet ex t ſübince mundan vandi, Menhun gue ge Ge nov 22. 24. gueeno , etſi doſt oo Uuro, Me. . ur an len, „, ſue her amngu⸗ lam hio⸗ tribuitur VIII. 10. nativitas regi fuir um mox na lon- re ſolet .Marth. 00, II. odenn di⸗ etiamin- e Maber⸗ le heuthe, o: Naln ſt ſerwo, tio enin, ſe nal. Acjungl⸗ nturum, 4 ſutine ibusiel erat bel⸗ y Acha- vaſtarer ) Dibe. ius tel eitur, l. murlo proler⸗ . Poten ied ADe Se 42 . 27. Y. ort. tur eb 79 4* 0⸗ eſt factum, eu maſcum. 2 ke Vriæ occuparet Vibi, ut, XVI. 9. (3) ſeſajas ſatimn . vaticinium ib eum gropeta poſt Gienn n Kendi inſertoht ir, nomenque mhoc atque cr. inli volumini magno JelV. na- nem ad atgnen. debuit hanc “ I1. 4. pheticas actiones eſſe ten enn. 1 am; quæ ſcilicet aliqui cet aliquid arcani ſignificaret c) Promiſſum 14 um de no occurrit va hieroſol, Aen n äaternam in novo mu idem tet ex toto ent veterem agendam ndo poſt ſubinde aligus. grextn⸗⸗ Immiſcentur ka R mundum adl ſecundaria, quæ ad amen angc ve hue pertinent, nempe præſentem menſium e gentium divitias e⸗Senriler ſal- que debe ernationes, &c. Quo refe 2atatin de nova zait Promiſſiones de novo rol ri quo- 22. 24 rrs ſe. LXV. 17. & ca 4VT qgu non ſunt Sera eum latoruneur ina H etſi Principallicr gaie dagei deſituri mun- conſummationem huj e novo mund turo, vie onem hujus veteri ndo Mare vide 2 Pet. III 1 eteris appari- XI. 4 ½ dQ, Apoc. XXI. 1 Reperiuntur dict pus antit icta S. codicis, ubi tem, 20 eme eun fignificat m leis, ubi 1y- Ane gormoginng S, vri,. aut mutuam uᷣ har⸗ dtamque oppo Jed per diſconvenientia rn- dudad ſpecialia ob- 44 „ GN§²⅜ ſervanda ſit mutua oppoſitio, etſi quoad genera- lia aliqua adſit cenvenientia. 20) Adamus primus fuit typus Chriſti, Adami ſecundi, uti diſerte teſtatur Paulus Rom. V. 14. verum ſi quis perlegat iſtud caput, conſpi- ciet, Adamum Chriſti fuiſſe typum non per convenientiam, ſed potiſſimum per oppoſitionem: ab Adamo enim eſt mors ſpiritualis ſeu pecca- tum atque regnum ſpiritus mali, a Chriſto eſt vita ſpiritualis, & ſpiritus ſanctus: ab Adamo eſt malediéctio ſeu condemnatio, a Chriſto eſt Vuſtificatio Rom. V. 12 21. ab Adamo eſt mors corporis, a Chriſto autem eſt reſurre- ctio 1 Cor. XV. 21. 22. Quare ſi ſententia, contra Adamum in paradiſo lata, ſit explican- da Geneſ. III. 17.19. oppoſitio eſt quærenda inter Adamum & Chriſtum, non vero con- venientia. ι½ Pari modo Chriſti typus per oppoſitio- nem fuerat Moſes, etfi enim hic habuiſſet ali- qua, quæ cum Chriſto convenirent ex. gr. Moſes repudiatus eſt primo ab Iſraëlitis Act. VII. 27. Moſes in tota Dei domo fidelis fuit Propheta, cui non alius, excepto Chriſto, in Iſraæle fuerat ſimilis, Num. XII. 6. 8. Hebr. III. 2. plurima tamen, quæ in ipſo erant, Chri- ſtum per modum oppoſitionis repræſentabant: Moſes legem dedit, quæ litera erat occidens, hincque Miniſterium geſſit condemnationis, Chriſtus vero attulit veritatem atque gratiam, Juſtitiæque eſt Miniſter Joh. I. 17. 2 Cor. III. per torum. Moſes fuit mediator veteris Teſta- men- 1 menß r tantum lliator Validum 15.24. & Chritt Pe teſta Pecorum mons I abe jud ſionum mula er llt. jſli Lu ſue PT reſpechn crant ey Cündum cul ma Tamento 8 kerun Chriſ mhu N tiam pit Vino, Itravit ſoumn crificio lam ad des qu crrun Igeuent. Adami n.V. 14. conſpi⸗ non per tionem. 1 Hereu⸗ rito elt. Adamo⸗ riſto eſt m. eſt tſurte- grentia, zplican. erenda r0 Cl⸗ oſitio⸗ et ali⸗ ex. bt⸗ ts Act. , fuit priſto, Hebr. Chri- tabant: Ccicnh⸗ tiem, Ir. * G 45 menti rurſus abrogati, inde etiam ſanguine tantum pecuino confirmati: Chriſtus autem mediator eſt teſtamenti novi atque æterni, quod validum reddidit propria ſua morte Hebr. IX. 15-24. Unde ſingula ferè, quæ apud Moſen & Chriſtum occurrunt, ſunt oppoſita, nem- pe teſtamentum vetus atque novum, mors pecorum & mors Chriſti, lex & evangelium, mons Sinai, & mons Sion, condemnatio at- que juſtificatio, opera legis & fides promiſ- ſionum. Hic primum fundamentum eſt for- mula evangelii Habac. II. 4. juſtus ex fide vi- vet: illic vero formula legis Lev. XVIII. y. Qui fecerit bæc, vivet in illis. J) Talis etiam typus Aaron Pontifex fuit reſpectu Chriſti: Pontifices enim Aaronitici erant ex ſola tribu Levi, facti ſacerdotes ſe- cundum legem præcepti carnalis in taberna- culo manufacto, & quidem absque addito ju- ramento, offerebantque ſanguinem pecorum, & rerum cœleſtium umbris ſerviebant. In Chriſto vero omnia ſunt alia: natus eſt ex tribu Juda, factus ſacerdos ſecundum poten- tiam vitæ indiſſolubilis, addito juramento di- vino, indeque in æternum conſummatus: intravit in cœleſte ſanctuarium per proprium ſuum ſanguinem: unico enim nec iterando ſa- crificio omnia perfecit. Vide totam epiſto- lam ad Hebræos, ubi plures typicæ oppoſitio- nes quoad ſacerdotium Aaronis & Chriſti oc- currunt obſervatu digniſſimæ. Totum fun- damentum eſt, quod in veteri ſacerdotio fue⸗ rit 4⁶ e rit tantum umbra, in novo autem ipfum cor- pus deprehendatur Col. II. 16. 17. Hebr. X. I. XII. Dicta occurrunt, ubi ſub re externa per ſenſum iteralem ſignificata a Spiritu S. in- tenditur doctrina aliqua ſpiritualis, ſive deinde bæc ſit in genere fidei ſeu oredendorum, quam ſiquis quærat, dicitur theologizare, aut allego: rizare, ſive ſit in genere morum ſeu agendorum, ubi moralizare dicuntur interpretes, ſive ſit in genere ſpei, ubi ſenſum myſticum appellant ſen- ſum anagogicum. a) Sabbatum hebdomadarium à Deo inſti- tutum Gen. II. 3. & populo Iſraëlitico poſteaz injunctum Ex. XX. 8. rI. uti multorum arca- norum fuit typus, ita iſtud ſabbatum, quod Deus poſt ſextiduum habuit, ab operibus quieſcens, anagogice ſignificat inter alia quietem noſtram, quam habituri ſumus apud Deum in vita æ&terna. Hebr. IV. 10. quieſecunt enim mor- tui dà laboribus ſiis. Apoc. XIV: 13. b) dara atque Hagar, quarum prior Abra- hami conjux, poſterior vero ancilla atque concubina fuerat, allegorice ſignificarunt do ctrinas duplices: Unam V. Teſtamenti ex onte Sinai ad generandos ſervos ſecundum typum Iſiaélis. Alteram vero novi teſta- menti ex monte Sion ad generandos ſilios in modum ſſaaci, ſecundum promiſſiones nati. Vide hanc allegoriam pulcherrime explica- tam à Paulo Gal. IV. 22. 31. c) Manducatio agni paſchalis in urbe à Deo celecta mactandi, ſumendique cum pane aahma⸗ & llue len reſt torum Cum ty gendit rum. a tiſimum do Gign nempe Aae Peccat que iin 4) D unt,qr manfur Mondun 4Hele corhutſ mento, Lex. X niee en nopi fa ) laſra c i in 5 alorn contin Tint in Wrelen Chriſe torio. 10, i .XI lum ent⸗ ebr. N. . , erterni ta §. in ſoe inl u, Olenl ut olgo: ndun, ſve ſt in Hont ſer⸗ eo inſti. 0 poſten Umm aro. in, gll. operbis 1guieten Deum Iu nin nor- Dr Abra- 4 atque unt. do⸗ enti e undum telta⸗ ligg in es Natl. 1 Deo A) m N Md Se 47 & lactucis amaris præter rationem memoria- lem reſpectu agni paſchalis primi primogeni- torum mortem averruncantis & præter reſpe- ctum typicum in Cbriſtum, oſſibus non confrin- gendis ſub feſto paſchali hieroſolymis paſſu- rum. Joh. XIX. 36. & 1 Cor. V. 5. 7. elegan- tiſſimum habet morale ſeu tropologiam de mo- do digne manducandi Chriſtum in ſ. cœna, nempe neceſie eſt, ut noſmet prius judicemus atque examinemus, atque deinde depoſitis peccatis veteribus novam ducamus vitam at- que ſinceram. 1 Cor. V. 6-8. & I. 86. d) Decalogus ſen decem verba tabulis la- pideis inſcripta per literas quid aliud fignifica- runt, quam doctrinam legis intra nudas literas manſuram, cum Judæi lapideum habeant cor, nondum apertis ipſorum oculis? Deut. XXIX. 4. Heſek. XXXNXVI. 26. Huc refer ea, quæ quoad corpus ſacerdotum requirebantur in vet. teſta- mento, ſi officio voluerint coram Deo fungi Lev. XXI. 17-23. Iſta enim requifita allego- rice ſigni ſicarunt vitam inculpatam in miniſtris novi fœderis. 1 Tim. III. 1. Tit. I. 7. e) Victimæ pro peccatis expiatoriæ extra cuſtra comburendæ totæ, non tamtum fuere typi in Chriſtum extra portas Hieroſolymæ paſlurum, fed & hanc myſticam doctrinam continuerunt, quod Judæi, quamdin manſe- rint in cultu levitico, novo teſtamento jam præſente, nequeant habere conmnionem cum Chriſto, ſacrificio pro mundi peccatis expia- torio, ita enim explicat epiſtola ad Hebræos Cap. XIII. 10-14. XIII. 4⁸ O Se XIII. Multæ leguntur in ſeriptura actiones propheticæ, item eventus ſymbolici, ſeu ominoſi, &σ wuracula divino nutu ad myſterium aliquod ſigniſicandum facta. Quod primo attinet actiones propheticas, ex plurimis aliquas enumerabimus: 1) Velamen Moſis, poſt prolatos ſuos ſer- mones ad populum, faciei impoſitum, & de- nuo remotum, quando propheta accederet ad Deum, mandata accepturus, actio fuit Prophetica, qua indicatum fuit, quod velum incubiturum ſit cordibus judæorum, quam- diu non fuerint ad Chriſtum converſi, receſ- ſurum, quam primum ad Chriſtum acceſſerint ExodXXXIV. 28-35. & 2 Cor. III. per totum. 2) Coronæ Lach. VI. 10. 15. debebant con- fici ex auro & argento, & poſtea capiti Joſuæ pontificis imponi, & deinde in templo ad perpetuam memoriam collocari; atque per hanc actionem propheticam notabatur, quod Chriſtus talis eſſet futurus pontifex, qui ſimul foret rex, in ipſo Dei ſolio ſeſfurus. Ita enim hæc actio ab ipſo propheta exponitur. 3) Propheta Hoſeas & uxor ejusdem fornica- ria mercede conducta diu à ſe invicem abſti- nuerunt, atque adumbrarunt judæorum ſta- tum hodiernum, dum ſunt abique Deo, abes.- que templo &c. Hoſ. III. per totum. Et hanc Calamitatem etiam propheta Aſarias prædixe- rat. 2 Chron. XV. 3. Quod ſecundo concernit eventus ſymbolicos ſeu ominoſos, duos tantum adducemus: . . 1) Jo- 1) o⸗ dies in 1 fit Nin le interi ſigno dun tiam Eger eyventus Luc.XI. 9) Da 1VMo. ) Chriſti hog eni ecch Uerit u⸗ II. 4 leluſeitar Plunseeſl Rruction enim i Perent Gude& Luc.Il Quo ſebant Certum ſt, U Doſite ra AoEe ominlſi, nn alihuol opheticas, 8: * ſuos ſet · um, Ege⸗ gecederet Crio fuir uol Oelum , guam. l, recel. ecellerint. per totum. ehant 60- pii ſolue eluplo tgue pel tur, gud Ita enimn tu. e Se 49 1) Jonas à Balæna abſorptus, & poſt tres dies in terram iterum vivus ejectus ſignum fuit Ninivitis, verum eſſe ipſius vaticinium de interitu Ninives poſt dies quadraginta, cui ſigno dum crediderunt Ninivitæ, & pœniten- tiam egerunt, ſervati ſunt, ita enim à Chriſto eventus Jonæ, tanquam ominoſus explicatur. Luc. XI. 29. 32. 2) Eadem res erat cum Chriſto Jonæ anti- typo. Non jam dicam, Jonam fuiſſe typum Chriſti, tertio die reſurgentis Matth. XII. 40. 41. hoc enim tantum putamus hic adjungendum, quodChriſtus ad exemplum Jonæ etiam ſignum fuerit judæis, uti ipſe Salvator teſtatur Luc. XI. 30. Chriſtus enim ex mortuis tertio die relſuſcitatus Judæis fuit ſignum, quod vera ipſius eſſet prophetia de Hieroſolymorum de- ſtructione futura poſt annos quadraginta; huic enim ſigno cum non crederent Judæi, nec agerent pœnitentiam, cum urbe perierunt. Unde & Simeon de Chriſto eſt vaticinatus, Luc. II. 34. 35. quod fuerit poſitus in ſignum. Quod vero tertio attinet miracula, quæ fiebant ad arcanum aliquod ſignificandum, certum eſt, quod miraculorum verorum finis ſit, ut ſint ſigna atque ſigilla doctrinæ pro- poſitæ veracitatisque in dicendo. 2) Moſes per miracula ſua teſtabatur, ſe eſſe à Deo miſſum, qui populum judaicum ex gypto liberaret, atque in terram bene- dictam introduceret. Unde Iſraëlitæ dice- bantur etiam credere voci miraculorum Exod. IV. 0 Oe Se IV. 8. 9. Quare cum Moſes ea faceret, ſigna erant mox futuræ liberationis, inprimis cum iis Zgobtii haberentur duriter; promiſit enim Deus Abrahamo, quod Ægyptios prius eſſet Judicaturus, & tunc populum liberaturus Gen. XV. 14. Unde charaéter miraculorum Mos eſſe debebat aſperitas contra ,Ægyptios. 6) Chriſtus per miracula ſua teſtabatur, ſe eſſe Filium Dei, promiſſumque mundi libe- ratorem, Joh. XX. 30. 31. Promiſit enim Deus, quod ſub adventu Meſſiæ cœci atque ſurdi ſa- nandi eſſent, morlique à populo auferendi, & in Chriſtum conſiciendi H. X LII. 18. 19. & LIII. 4. Matth. VIII. 17. unde character miraculorum Meſſiæ eſſe debebat beneficentia erga Judæos, atque talia miracula habenda fuerant pro ſi- gno temporis Meſſiæ Matth. XVI. 2. 3. XIV. Sæpius etiam deprehenditur Wertas ſenſuum in plurimis ſacris nominibus tam pro- priis, quam appellativis. Unde aliquot ta- lium nominum claſſes poſſunt recenſeri: 1) Interdum typi talia gerunt nomina pro- pria, quæ etiam nomina propria ſunt antity- porum. Sic Joſua, dux populi Ifraéëlitici, gquemadmodum ipſo opere, nimirum intro- ducendo Iſraëlem in terram Canaan, fuit ty- pus Chriſti, ita & ejusdem typus fuit quoad nomen proprium: Zoſua enim & Jeſus ſunt ſynonyma. vid. Hebr. IV. 8. Pari modo Jo- Jua pontifex apud prophetam Zachariam C. II. Chriſti typus fuit tam quoad officium, quam quoad nomen. Ita Judas, Jacobi Filius, Aui ra- frarnbr G0, no ldei e gulapot 2) E. ſone mne Prelenti dethuns erit Men ha lcaboch tune te cohno ⸗ Mare I Piritus ſentatur. Lue.I. ſnd ⸗ gered h⸗ 3N. Doſtta ſu 4 canit, dn clie na lonnn, 8. C hers⸗ lbamg 143. Sun Muttyi et, ſigna imis cum Pit enim hniun elet Irus Gen. m Moßs tios, ſtabatur, undilibe⸗ nimDeus, eſorhiſr ſrenli, ELIII.4. AclOru 1 odels, t gro ſi ur entas tamn t0⸗ iguot t. enleti: mipe 0⸗ nt antity⸗ raslitict, m intro⸗ foit ⸗ it gtond n 9“ o; c. 1 fratribus . conſili . en t de Joſe Judæi enen Pede r er gicnen venden- 2²2) Extant t, emerunt. M ſraélis ſigna mem ‚„nomma propria atth. XXVII. Drelentis okieerel lierius Pletene ul iun Juerit Eæ “H eſt appellatus quoad fidem. men habet ab belis Gen. IV 25 quod datus Icabodus ab Zren tolſann aui Rok no. tunc tempori teſtam Lis. ExoOd. II. cobus D P ſohr ablata. I Gam Iw. 1 Philiſtæos Marc. III. 17 nnes vocabantur * 22. Ja- Spiritus S Aud eſſent filii toni oanerges ſentatur Aoe ſub nomine tomitrunar eu Luc. IX. 55. an n 4. Unde ad ee nine. ſitis? Cainus it Gin, eujumam u dicitur deret, Deum a vocabatur biritus filii 3) Wouninal muliere naſee , an Eva cre- poſſta ſunt eguntur Prophetic Gen. IV. r. arcanis atque eſſent ſimul vari a, quæ im- mina dicuntu futuris: unde conmun de rebus na Moæ. Gen Propherica. Palin une no- Salomonis. 4 Sa 290. Abrahami. 60 unt nomi- Mehar Schelal 22. Immanuelis “ *hubi. Eſ. chamæ & Lo- chaz bazi. Jeſ. It. VII. 14. 1.43. Et talia nor Hoſ. I. 6.9 2. Lory- lia nomina in K rn mnaz agno occurrunt numero 4) Sunt nomi in antitypi ina, quæ in typi ypis vero fiunt e, in, ſint rowie, D/2 Ita Mel- chi- 52 O e Se chiſedech ſignificat regem juſtitiæ, Salemumque, quod urbis, ubi regnaverat Melchiſedecus, nomen fuerat, notat pacem. Unde dum Paulus Hebr. VII. I. 2. Melchiſedecum, regem Salemi conſiderat, ut typum Chriſti, non tantum inſpicit Melchiſedeci actiones, & offi- cia, ſed & nomen, indeque Chriſtum antity- pum appellat regem uſtitiæ & vegem pacis. ImOo in evolvendo typo intra Melchiſedeci hiſto- riam Gen. XIV. 17-20. deliteſcente tam accu- rata eſt epiſtola ad Hebræos, ut & in modo deſcriptionis, atque in ſilentio ſeripturæ circa parentes, nativitatem atque mortem Melchi- ſedeci, invenerit typum, atque exinde Chri- ſtum antitypum dixerit absque patre, absque matre, absque principio & alsque ſine vitæ, æter- numque pontiſicem. Hebr. VII. 3. Clavis au- tem Paulo ad indagationem hujus ſenſus ty- pici fuerat dictum Dei patris de Meſſia Pſal. CX. 4. Dominus juravit, nec pœnitebit Eum. Tu es ſacerdos in æternum ſecundum ordinem Melchiſedeci. Simili ratione Judæ filius, alter Serab appellatus fuit, quod nomen Orientem ſignificat; alter autem Perez à perruptione Gen. XXXVIII. 29. 30. Chriſtum vero orien- tem appellative vocari, & perruptorem eſſe, conſtat ex Luc. I. 78. Eſ. LX. 3. Mich. II. 13. 5) Sunt etiam nomina, quæ in zypis ſunt appellativa, in antitypis autem evadunt pro- ria. Sic judices aàa Deo olim ad liberandum populum Iſraëlem identidem miſſi, communi- ter dicuntur ſalvaſe Iſraëlem, indeque nuncu- pan- pantur lotur men à ehim fu ſuun, 4d0 erpl Maxorey, Matth.! DusCnr coronat enim ) yent 14, Hel Clrtatri tl, gwi utiSim ol ten A vino tonſos, Nerirn NumN rum an eyaſit Fetha, ſtahinc On. . Chrikkn no, 4 ciman⸗ adorat reus & leo nummle, edecus, ge dum , kepeldn ti, non antity⸗ ei. Imo i hiſo⸗ acel⸗ in nvlh ſe che Melehi⸗ dechri. . llgue , Alel. lawis au- nſus t). Git Aun orOinenn ius, Aler. nemten uptione en elle, “ ſont 90 „ uat/ enngußn n nuncu. ier⸗ b.Il.13. AD e Se 53 pantur ſalvatores: vide Jud. III. 9. 15. & X. 1. Igitur Chriſtus antitypus ſalvator mundi, no- men à ſalvando proprium geſſit; vocatus enim fuit Jeſus, quia ſalvaturus erat populum ſuum d peccatis Matth. I. 21. Atque hoc mo- do explicari poteſt titulus Chriſti, quando MNazarenus ex oppido Nazaretha nominatur. Matth. II. 23. nempe Joſephus patriarcha ty- pus Chriſti dicebatur appellative Nazir, ſeu coronatus inter fratres. Gen. XLIX. 26. erat enim Joſephus rex factus juxta habitum in juventute ſomnium Gen. XXXVII. 8. Sap. X. 14. Hebr. XI. 2I. adoratus à patre, & matre & fratribus. Adde Nazireos veteris teſtamen- ti, qui ſingulari voto vel per totos vitæ dies, uti Simſon, & Johannes Baptiſta, vel per ali- quod tempus Deo fuerant conſecrati, indeque à vino plane abſtinebant, & ob capillos in- tonſos, in capite inſtar coronæ extantes, Nezirim ſeu coronati appellative dicebantur. Num. VI. 1-21. Igitur in Joſephi & Nazireo- rum antitypo, Chriſto, nomen appellativum evaſit nomen proprium, dum à patria Naza- retha, quæ in montis jugo inſtar coronæ erat ſita, indeque Nazaretha ſeu corona dicta fuit; conf. Luc. IV. 29. dictus fuit Mazarenus: Chriſtus enim rex fuit, qui pro Deo Domi- no, à Joſepho patre, Maria matre, unde- cimque fratribus apoſtolis habitus, atque adoratus fuit. Idem etiam verus fuit Nazi- reus & quidem per oppoſitionem typicam, adeo ut, dum Johannes Baptiſta neque ederet D 3 cum 14 e Se cum aliis, neque vinum biberet, ipſemet cum aliis & manducaverit paunuem, & biberit vinum. Matth. XI. 18. 19. Unde id nomen, quod typi ipſius habebant, tanquam appellativum, ipſe habebat proprium à patria, in qua fuit educatus. XV. Multa in ſ. codice videntur dici angu- ſte & ſtricte, & tamen debent intelligi late &* augiſte, uti id per aliquot claſſes jam oſten- detur. Sit claſſis prima, quando ſpecies aliqua ex- tzans exprimitur, & tamen totum genus cum lingulis ſpeciebus ſub genere contentis intelligitur. 1) In oratione dominica Matth. VI. II. aliisque ſcripturæ dictis pluribus, exprimitur Panis quotidianus, & per hunc reliqua omnia ad fuſtentationem vitæ neceſſaria intelligun- tur; panis enim ſingulari modo ad ſuſtentan- dum corpus noſtrum requiritur. Sic ſpiritus ſ. cum docere vellet Petrum, gentiles in novo teſtamento non amplius habendos eſſe pro impuris, per viſionem huic apoſtolo eſurienti oſtendit varia animalia immunda, atque hæc manducari juſſit. Act. X. 10-17. Et ita per hanc immundorum ſpeciem, pro mundis à Deo declaratorum, didicit Petrus, etiam gentiles non amplius pro impuris eſſe haben- dos: quæ ſententia judæis credentibus diu noluit placere Aéct. XI. I. 18. Gal. II. I1. 15. 2) Simili ratione debet explicari præce- ptum: Deut. XXV. 9. de non obturando ore bovi trituranti; nam per hoc mandatum ge- ne- neralte raIis & lecem, X.ge laria, l räntem guo me elt labe cicit bo ſeligue odig pi hon ſigul Vult pr X. 1 de con- illud o claven ta dec⸗ Qare ria er ſitas ſunt it Mo tor ) ler⸗ gitur 6lione tempe Perer et cul Vinum. guod Ntwutn, a fuir lanpu- lte 1olen⸗ ia er. eunm Uigitur. VI. II. imitur OmInia ligon⸗ tentan⸗ itus. 1070 le ho Drient! e hæc n per undis etiam uben⸗ 15 diu lelſ⸗ reck- , be⸗ ne⸗ AOH e Se 55 neraliter innuitur, omnibus & ſingulis ope- rariis & mercenariis ſuam dandam eſſe mer- cedem, adeo ut S. Paulus inde probet 1 Cor. IX. 8-10. miniſtris eccleſiæ ſua danda eſſe ſa- laria, Deus enim magis curat hominem ope- rantem, quam bovem. Tertium igitur, in quo mercenarii & bos conveniunt, utrinque eſt labor. Ita etiam Deus in decalogo inter- dicit homicidium externum, & ſub hoc etiam reliquas ſpecies bomicidiorum, ad quæ etiam odia pertinent; qui enim fratrem odio habet, eſte homicida 1 Joh. III. 15. Sic & dum Deus ſingulas ſpecies malarum concupiſcentiarum vult prohibere, tantum indicat malas concu- piſcentias, quæ ſunt contra proximum. Exod. XX. 17. hinc Paulus generatim Rom. VII. 7. de concupiſcentia absque reſpectu ad hoc vel illud objectum loquitur, atque hoc modo clavem præbet generalem ad ſingula præcep- ta decalogi, eorumque intimiorem ſenſum. Quare etiam in primo præcepto tam idololæ- tria craſſa, quam ſubtilis e. g. avaritia, ebrio- ſitas &c. Eph. V. 5. Phil. III. 19. prohibitæ ſunt & ſic porro. Sit claſſis ſecunda, quando pars ponitur pro toto, quod ſæpiſſime fit in ſacra ſcriptura. 1) Quando Gen. III. 17. dicitur maledicta ſit terra propterte; tunc cum terra ſubintelli- gitur totus mundus viſibilis, qui ob maledi- tionem hanc incumbentem peribit in fine temporum. 2 Petr. III. 7-II. Eſ. XXIV. 20. Pereunte enim terra etiam perit cœlum; be- D 4 ne- 56 De Se nedicta autem terra, etiam benedictum eſt oœlum. Hoſ. II. 21. 23. Nominatur vero hic tantum terra conſulto, quod homo ſu- per terra habitare, & ex terræ fructibus vi- vere deberet; & hæc maledictio eſt cauſa, quod zota creatura congemiſcat. Rom. VIII., 19.22. V 92) Baptiſmus obannis, in quo conſiſtebat pars miniſterii Johannitici, ſumitur pro toto ipſius miniſterio Act. I. 22. & X. 37. nec non XVIII. 25. Liber Pſulmorum, qui pars eſt bagiographorum ita dictorum, ſumitur pro bagiographis omnibus in ſpecie ita dictis Luc. XXIV. 44. Judæi enim diſpeſcunt biblia (1) in quinque libros Moſis. (²) in prophetas priores & poſteriores. (3) In hagiographa. Myiſopus, humilis alias fruticulus, uti con- ſtat ex 1I Reg. IV. 33. ubi ex parietibus ſcri- bitur excreſcere, fumitur Ppro toto aſpergillo calamum & bpſopum habente. Unde quæ Johannes de yopo dicit Cap. XIX. 20. Matthæus explicat de calamo Cap. XXVII. 48. atque ita hæc enantiophania apte poteſt con- ciliari. Sit claſſis tertia, quando ſub afirmatione intenditur etiam negatio contrarii, & viciſſim ſub negatione affrmatio contrarii. 1) Sub præcepto de honorandis parentibus excluditur omnis contemptus & quævis ino- bedientia adverfus Parentes; vide pulcherri- mam hujus mandati explicationem apud Si- racid. III. 1. 18. hinc uti pietati in parentes pro- promit Mpieta t1 brev Plicatie 300 Pro un d nul at er piet IUnpieta Vero Gen. cümen late in ehim § Dtum d 3. item Drocep Uhiver acllre mgue dal urur indican tam rr I. I5. AI tondei 1n n (1) Uin 9) quo mne tum eit Ur Vero omo fü⸗ ibos vi⸗ caula, VII. ebat pro toio 37. Dec ipars eſt itur pro is Lue. blia (.) Ophetas grapha. ati con⸗ bus leri. ſergll⸗ ge gue IV. 20. VII.49. leſt con⸗ unne iſin entibus is ino⸗ lchen: p or⸗ aentes . ℳ Ge 57 promittitur longævitas vitæ, ita è contrario impietati adverſus eosdem poena eſt vi⸗ ta brevior; eo vero magis veritas hujus ex- plicationis patebit, ubi conferatur prima ori- go promiſſionis, qua Deus Judæis Palæſti- nam donavit; nam cum, irridente Cbamo, Se- mus atqjue Japhetus patrem Noachum nudum ex pietate tegerent, Chami poſteris ob hanc impietatem eſt ablata terra Canaan, Semi vero poſteris collata ſolenni promiſſione. Gen. IX. 21- 27. Haud absque inſigni do- cumento: pietatem erga parentes longæœvi- tate in terra habitationis à Deo rependi; ita enim §. Paulus generaliter explicat præce- ptum de honorandis parentibus Eph. VI. 2. 3. item: ſub interdicto homicidii continetur præceptum charitatis erga proximum cum univerſis charitatis effectibus: ſub probibito adulterio præcipitur ſervanda ciſtitas, haben- dumque conjugium caſtum; & ſic porro. Ver- ba Eſ. XLII. 3. de Chriſto, quod non ſit fra- &turus arundinem quaſſatam, etiam oppoſitum indicant, quod Chriſtus arundinem quaſſa- tam rurſus ſit conſolidaturus, confer Matth. XII. I5. 21. 2) Hoc modo porro intelligi poteſt decre- tumDei finito diluvio faéctum Gen. VIII. 21. 22. in quo quatuor puncta debent conſiderari. (1) quod nokst ainplius maledicere, aut omne vivum interficere, uti factum erat in diluvio. (2) quod nolit porro judicare mundum, cum bomines ſint cero. (3) quod ſinis mundi ſit D 5 Jutu- 58 D Se Juturus. (4) quod usque ad finem mundi ordo naturæ quoad anni ætates ſit conſervan- dus; Hæc punéta inter ſe conciliari non poſ- ſunt, niſi in data negatione ſimul ſtatuatur ofirmatio contrarü, nempe quod loco Dei Pa- tris Cbriſtus incarnatus judex ſit futurus, mun- dumque non amplius per aquam, ſed per ig- nem judicaturus. Hoc ſenſu poſito tota ſcri- ptura hic concordat: Chriſtus enim baculo percuſſus eſt judex ſraëlis Mich. IV. 14. cui Pater omne judicium tradidit, quia bomo eſt, eandemque nobiſcum habet naturam, inqua miſerias noſtras ſenſit; Joh. V. 22 27. Dan. VII. 13. I4. Eſ. XI. I-S. Act. X. 42. & XVII. 3 1. atque ita in hoc decreto divino filius Dei in- carnatus conſtituitur in judicem mundi futu- rum, & de hac veritate teſtantur prophetæ & Apoſtoli. Occaſio fuit diluvii judicium, quod cui univerſali mundi judicio confertur. 2 Petr. III. S. 7. tunc enim Deus pater per promiſſionem irrevocabilem filio tradidit mundi judicium ultimum. V XVI. Continens ſæpiſſime ſumitur cum con- tento, & vice verſa contentum cum continente, atque ita duplicia dantur prædicata propter ſub- jectum compoſitum. 2) Deus in habito intra Paradiſum judicio Gen. III. 1a. 15. alloquitur ſerpentem; cum Vero in ſerpente naturali ſeduétionis inſtru- mento etiam ſerpens enfernalis, primarius ho- minum ſeductor, latuiſſet, pœna utrique ſer- penti dictatur: primo enim ſerpenti natura- li, H, d enune vonare ſad E tur eſt tem Se En, Utebat invoe mula lli EXp Pertine muncis lum ſ ue al lplun Ee Conſta Ioh. Cüum vid fernal Genun mundi Nervan- on pol⸗ latnatur Dei Pa. 1s, Mun⸗ ter i. ta ſerl⸗ paculo⸗ 14. i onmd e, inqua . 7. Dan. FIl.31. Dei in- fütu⸗ opheræ licium, fertur, paler tradidit on⸗ inente, CuiI H, qui ad beſtias campi Gen. III. I. refertur, denunciatur ſententia, quod nempe debeat portare malediétionem inter animalia omnia, vradi ſuper ventre, & terra veſci. Gen. III. 14. æ&ιc ad ſerpentem naturalem pertinere vide- tur eſſe poſitum extra dubium. Aderat au- tem Satanas quoque, inſeſſor ſerpentii terre- Kris, qui loquebatur cum Eva, ratiociniisque utebatur, ſeque Angelum lucis, cum Deum invocaret omniſcium in teſtem dictorum, ſi- mulabat; hæc enim ad ſerpentem naturalem, qui ad animantia muta, atque, teſte ſcriptura & experientia, irrationalia referri debet, non pertinere, diſpaleſcit: Unde Gen. III I5. de- nunciatur pœna Satanæ, quod ipfi in bello cum ſemine mulieris conterendum ſit caput, at- que abrogandum omne imperium, quod per lapſum protoplaſtorum obtinuit in mundo. Heæc vero de Satana Chriſti adverfario dici, conſtat ex Rom. XVI. 20. Hebr. II. 14. 1I Joh. III 8. Apoc. XII 9. Atque ita eonſpi- cuum eſt, ſub unico ſerpentis nomine invol- vi duplicem ſerpentem, & naturalem, & in- fernalem, indeque utrique poœnam à Deo denunciari, primo naturali, deinde infernali. ) Deum in prophetis S. habitaſſe, & per hos eſſe locutum, eſt extra controverſiam: Unde propter compoſitum ſubjectum diver- ſa oriuntur prædicata: adeo ut jam Deus di- catur eſſe locutus, jam prophetæ. Act. III. 24. à Samuele uſque omnes dicuntur dies Chriſti prænunciaſſe, verſu autem 21. Deus per 60 e Se per os omnium prophetarum ſeribitur eſſe lo- cutus. confer Act. X. 43. & Hebr. I. I. Ita Rom. IV. 6. Davides dicitur loqui; Act. IV. 25. vero ipſe Deus per os Davidis. Sic ea, quæ Ada- mus ex inſtinétu divino de matrimonio ſcribi- tur eſſe locutus, Gen. II. 23. 24. ipſt Deo à ſal- vatore noſtro Matth. XIX A. 5. adfcribuntur; Adamusenim ex inſpiratione divina eſt locu- tus, quippe qui ante lapſum totus ab ore Dei pependit. ) Huc pertinent omnes locutiones ſacra- mentales, ubi ſignatum per ſigna ere enta- tum actu cum ipſis ſignis eéxhibetur. Hoc mo- do veteres Iſraëélitæ cum manna viſibili cibum Wiritualem comederunt, & cum aqua, quæ ex petra percuſſa profluxerat, biberunt po- tum ſpiritualem, uti S. Paulus explicat. 1 Cor. X. 3. 4. manna vero & aqua ex petra, typi fuerunt corporis Dominici in cruce oblati, & in S. Cœna nobis ad manducandum exhi- biti: & deinde ſanguinis Dominici ex vulne- ribus effuſi, atque in potum nobis dati. Vide Joh VI. 27. 58. I Cor. X. 3. 4. I Joh. V. 6. 8. Unde Chriſtus in ſacro hoc convivio ſub pa- ne viſibili corpus ſuum manducandum, & ſub vino ſanguinem ſuum præbet bibendum. 1 Cor. X. 16. & XI. 23. 24. Quamobrem panis jam appellatur panis, jam ipſum Domini cor- pus cum pane conjuncétum. 1 Cor. XI. 27. 29. XVII. Aliquando ſub primo in functione anteceſſore omnes etiam ordine ſucceſſores intelli- guntur; atque per hanc obſervationem egre- gle — Be con T mn Jonolia lumn ſt contin )! 3d 22. debet w. ſudN Eſub Atline⸗ E inn ui, e. Domj quod lobern N Chrit Pheta- 688 tis ſin nif m choan Quam dis, eſt Verbi 39. 1 Vero tum 1 mentti eſſelo⸗ ,1. Iti IV. 25. uEAd- o ſerbbi⸗ àſal untur; locu⸗ Ore Dei s ſeri⸗ oc MO⸗ Iiahum 4, que⸗ unt /o⸗ 100t, 4, tyl oblari, n exhi⸗ wolne⸗ l. Vide V. 6, . lub//⸗ Club 1Cor. panis ni A. 27,10, ne telir. ehte⸗ gie N „ Se 61 gie continuatio miniſteriorum poteſt proba- ri: multa enim in icripturis videntur eſſe per- ſonalia & temporalia, & tamen deſignant cer- tum ſtatum duraturum, etiam in ſucceſſoribus continuandum. a) Dictum Moſis Devt. XIIX. à 9. usque ad 22. ita de Moſe & de Chriſto, prophetis, debet explicari, ut Cbriſtus & Moſes non tan- tum aſpiciantur ut antitypus, &t)pus, ſed etiam ſub Moſe intelligatur totum miniſterium literæ, & ſub Chriſto totum miniſterium ſpiritus. Quod attinet rationem typicam Moſis ad Chriſtum, ea innuitur in verbis v. 15. prophetam ex medio tui, ex fratribus tuis, ſicut me ſuſcitabit tibi Dominus Deus tuus. De Moſe vero patet, quod talis fuerit propheta, qui cum Deo in tahernaculo ab ore ad os eſt locutus, Exod. XXXIII. II. atque in toto Iſraéle uſque ad Chriſtum heminem debuit habere ſimilem Pro- phetam Num. XII. 7 8. Hebr III. 2. 3. Devt. XXXIV. 10 I3. adeo, ut ab omnibus prophe- tis ſubſequentibus, tanquam prophetis ordi- nis minoris, qui à Samuele communiter in- choantur. Act. II. 24. diſtingueretur, tan- quam propheta majoris ordinis, clarus & ver- bis, & egregiis miraculis. Igitur antitypus eſt Chriſius, ex ſinu patris prodiens, tam verbis, quam factis clariſſimus. Act. X. 36. 38. Luc. XXIV. 19. Hebr. III. 2. 9. Quod vero ſecundo etiam ſub Moſe intelligatur to- tum miniſterium liter?, ſeu vet. Teſta⸗ menti uſque ad tempora Chriſti, patet tum ex eo, quod populo Judaico à 9. ad 14. Præ- ſcri⸗ 62 e e ſceribatur diſcendi modus oppoſitus modo priorum incolarum, augures, hariolos &c. adeuntium; tum ex eo, quod in genere ad- dantur criteria de dignoſcendis veris atque falſis Prophetis Y 2 1. 22. imo & adjungatur pœna de pſeudoprophetis in veteri fœdere ſumenda, quæ certe non de ſolo Moſe poſ- ſunt intelligi, ſed totus ordo miniſterialis per totam veteris Teſtamenti œconomiam invol- vitur. Prædicitur autem ſimul finis mini- ſterii literæ ſub Chriſto venturus, cum ad- datur vaticinium de alio affuturo propheta magno, qui Moſi foret ſimilis tam verbis quam factis, fideque per Judæos eſſet reci- piendus, niſi certiſſima & maxima pœna vel- lent affici. v. 18. 19. Quapropter uti ſub Mo- ſe intelliguntur etiam Moſis ſucceſſores in docenda lege, ita ſub Chriſto indigitantur ejusdem legati & miniſtri, quibus auditis ip- ſe auditur Chriſtus. Luc. X. 16. Matth. X. 40. Et hi ſunt miniſtri ſpiritus ſeu novi Te- ſtamenti, miniſterium reconciliationis, cla- veſque cœlorum gerentes, quos S. Paulus miniſtris literæ oOpponit 2 Cor. III. 6.- 18. Un- de non opus eſt, ut ſucceſſor eadem habeat dona, quæ primus anteceſſor, in quo ſem- per aliquid deprehenditur, quod eſt extraor- dinarium, quo deficiente non tamen deſinit id, quod Deus voluit eſſe ordinarium. Ita etſi olim deſierint dona Moſis, non tamen deſierunt dona doctoris: quare etſi hodie deſint dona apoſtolica, non tamen deſunt 1 d0. Gona Totur molaie Teſta monte (lita m. monte I13. & meiat Kopd tat L. incli Monte ſendus ignem lus co Tibiliag Mrece⸗ 20. Precat Mo ejns ta pro Moles Piaene Je m cum Declen Puſus dirm modo los &c. Eete ad- s nque Uungator ſedere le poſ. lisper ninwol. 6 winn. cümn 40. topbeta Verbis et keci. na vel⸗ Nres in ltammur Gitisip⸗ ch. X. oViTe⸗ 8, Che. Paulus 9. Ur. habest ſen⸗ traor⸗ Geſinit m. Ita enl locie gelunt 60. A. e e 6;3 dona paſtoralia iis, qui ſerio eadem quærunt. Totum vero fundamentum, cur diétum hoc moſaicum de ordine miniſteriali utriuſque Teſtamenti explicetur, hoc eſt: Deus cum montem Sinai ſepimento cingi juberet, ad- dita mortis pœna ſuper homines & beſtias montem ſanétum attingentes Exod. XIX. 12. I3. & deinde voce terribili decalogum im- mediate ad populum pronunciaret, pro ſcopo habuit, ut populus territus immedia- tas Dei allocutienes deprecaretur, ſeque iſtis indignum confiteretur, cum indignus, qui montem Sinai tangeret, etiam indignus cen- ſendus eſſet, qui Deum loquentem audiret, ignemque horrendum videret. Unde popu- lus conſternatus ob vocem horribilem, ter- ribiliaque alia cuncta, inprimis autem, cum præceptum, uti S. Paulus loquitur Hebr. XII. 26. de monte non tangendo non poſſet ferre, de- precatus eſt immediatas Dei allocutiones, & Moſen elegit, qui adiret Deum, verba ejus audiret, & ad populum referret, addi- ta promiſſione, quod ipfi eſſent facturi, quæ Moſes in nomine Dei dixerit Exod. XX. 16. Placuerunt Deo hæ populi preces, Moſen- que miniſtrum legis ad populum eſſe voluit cum Moſis fucceſſoribus, atque miniſterium Ecelefiaſticum, quo mediante poſthac popu- pulus erudiretur, in perpetuum inſtituit: hinc adhuc temporibus Chriſti ad populum dicebatur Matth. XXXIII. 3. qucunue vobis dixerint, ſervate & facite. Igitur etſi miniſte- . riIW 2 64 AO e e rium in generali ſumtum deberet manere, miniſterium tamen legis in ſpecie erat abro- gandum; unde Moſes alium prædixit affutu- rum prophetam, nempe Chriſtum, qui per miniſtros ſuos plebem Chriſtianam eſſet do- cturus Eph. IV. 7- 12. atque ita patet origo miniſterii eccleſiaſtici tam ſub veteri, quam ſub novo teſtamento. b) Simili via eſt explicandum promiſſum Matth. XXVIII. 20. ecce, ego vobiſeum ſum uſque ad conſummationem ſeculi; ibi enim Chri- ſtus ad Evangelium prædicandum, populoſ- que baptizandos emittit ſuos Apoſtolos, quos dudum mortuos eſſe certum eſt, manente tamen officio docendi, cum finis mundi non- dum venerit. Igitur hi, qui docendi mune- re funguntur poſt ipſorum mortem uſque ad finem mundi ſignificantur ſub apoſtolorum perſonis: Quamobrem uti cathedra Moſis du- ravit usque ad tempora Chriſti Matth. XXIII. 2. ita cathedra Chriſti, & conſequenter ca- thedræ apoſtolice durabunt uſque ad finem mundi. Unde etiam poteſtas clavium apoſto- lis a Chriſto conceſſa Joh. XX. 21-23. non erat perſonalis, ſed perpetuo duratura, utpo- te pertinens ad novum teſtamentum ſemper manſurum. Hinc apoſtoli ubivis conſtitue- runt preibyteros ſeu epiſcopos & Qiaconos. Tit. I. 5. Act. XX. 28. Imo & præſcripſerunt, quales ad epiſcopatus, & diaconias eligi poſ- ſent I Tim. III. I. 13. certo indicio, hæc officia perpetuo in Eccleſi eſſe manſura. XVIII. WV Abur anen Aleogn ſalen ler at Corpori ſituun Drin W. fa I ſiluj ni ter Deurh Addatt 1.3. Hl ua er Dei el ly Adan Adem lun Wovir Iuirim ati hie lo⸗ dien es . caye elent de de manere, at abro⸗ taffutu⸗ i per eſlet do⸗ et Origo I, quam fomiflum ſumn ſun nim Chri. populol. os, (uOs manente ndt No/: mune⸗ Gqae 14 ſtoloruch Moht du⸗ . NII. enter 0. 1d finen. ,apol. 7 3. n0 , ulpo. ſemper onſritue⸗ no 1.,Tir. hſeme ligi . alhi⸗ XVIl. e e 65 KVIII. Extant dicta, ubi, etſi revera de duobus ad minimum bominibus ſit ſermo, duo tamen, ac ſi eſſet unicus homo repræſentantur, adeoque hic unicus homo, qunad ipfſam rem duos Jaltem involvit hominei, quod ſit, quando al- ter rationem capitis habet, alter vero rationem corporis; corpus enim atque caput unicum con- ſtituunt hbominem. Primo hic examinetur dictum Gen. I. 26. 27. faciamus hominem in imagine noſtra ſecun- dum ſimilitudinem noſtram, ut dominentur pi- ſeibus maris, atque avibus oœli, & jumentis atque toti terræ, & ommni reptili ſuper terra, & creavit Deus hominem in imagine: in imagine Mei crea- vit illum, maſculum & fœminam ereavit illos. Addatur etiam dictum parallelum Gen. V. 1-3. Hic eſt liber generationis Adam, in die, qua ereavit Deus bominem, ad ſimilitudinem Dei fecit illum: Maſculum & fœminam creavit illos, & benedixit eis; & vocavit nomen eorum Adam, in die, quo creati ſunt: vixit autem Adam, centum riginta anunis, & genuit ſi- lium in imagine ſua ad ſimilitudinem ſuam, vocavitque nomen ejus Seth. Non hic jam in- quirimus, quid imago Dei fuerit in proto- plaſtis, ſed hoc tantum obſervamus, quod hic loci nomen Homo non virum ſolum dicat, ſed & includat fœminam, etſi enim Deus duos homines, maſculum & fœminam creaverit, ita tamen eosdem creavit, ut eſſent per æſtimium morale unicus homo: un. de de protoplaſtis nunc in ſingulari eſt ſer- E mo; 66 A e Se mo, ac ſi unicus ſint homo, nunc vero in plurali, ac ſi duo ſint; idem modus obſer- vatur in antitypo Chriſto, nempe eccleſiæ ſpon- Jo, atque eccleſia ad imaginem Chriſti regene- rata; Chriſtus enim cum tota ſua Eccleſia unicum conſtituit novum bominem Eph. II. 15. Inde dicitur Gal. III. 28. Vos omnes eſtis unus in Cbriſto qſu⸗ quapropter & nomen Chri Rti, 1 Cor. XII. 12. ſumitur conjunctim pro capite & eccleſia. Hinc & ſcopus Chriſtiano- rum eſt, ut ſint unum in Chriſto Eſu. Joh. XVII. 23. Secundo par locus extat Gen. II. 21-24. quando Adamus & Eva dicuntur facti in car- nem ugam, quæ verba Chriſtus ita vertit Matth. XIX. 6. non amplius ſunt duo, ſedunica caro; igitur hic per ſententiam divinam Adamus & Eva non duos, ſed unicum tan- tum dicunt hominem in ſtatu animali adhue viventem. Atque hoc etiam in antitypo no- tandum occurrit; uti enim Adamus & Eva conſtituebant unam carnem, ſeu unicum ho- minem in ſtatu animali viventem, ita Chri- ſtus & cccleſia unicum conſtituunt ſpiritum, ſeu unicum hominem in ſtatu ſpirituali 1 Cor. VI. 17. & hæc genuina eſt ratio, cur Paulus toties Chriſtum Eccleſiæ caput, eccleſiam autem corpus Chriſti dicat, itidem cur virum mulieris caput, mulierem vero carnem viri apf pellet, ſicuti enim caput & corpus unum componunt hominem, ita & Chriſtus cum ec- geſia unicum hominem ſpiritualem, vir au- tem ten 8 Unicun em. X d y. tomen: put d⸗ Cuin ſu 100r, Ur, a fünt fa tin on fherint Plane . RN6 n lee en WIru ginemn ebec, 23. Uh. lie, Unde! ra V nlat vi En vero in obler⸗ ſeſpon. rahene. Lecleſia Il. I5. Hirunus n Ci. din pro tiſtiano⸗ ſn. Joh. 21.24, idt. Veltit duni iwinamm Uin tan⸗ i adhuc pono⸗ 4 Eva cumho. ta Mi. ſel or. VI. Paulus cleſiau r VirN Viniab⸗ 8 UNl unel⸗ Vir au- tem tem & mulier morali 67 unicum homi orali Eſtimatione conſti nem. nem animale conſtituunt XiX m, ſeu unam car de cor, 4, quæ& Je Capite di ge orbor. . apite di . tam mi 8 Run al ſunt r an. etiam eſt; quod capu viee verſa. Car ater ut & . auſa h cum homin P . Corpus conſtit ι G ſno mod em, hincque qu uant uni- GiIl ta20. Ae vorpus, & viciſiin ir) umbo cnim 8 eſt ad imaginem Dei, uti ſunt facti. Gen. lecundum ſimilitudin ei, uti tim omnibus hor 26. 27. Indeque em Dei fuerint orm. hominibus adſcribitu genera- plane H 20 imaginem Dei ich quod IX. 6, Jac. n ndi ſed honorandi nt. hinc hæc enim ex vir autem ta e I i ntum . Virum creata H eſt deſumta arneclate⸗ ginem viri 6 formata ad faciem propter 2 7 ubi dicit nincit. Conter Ef Naiv. 3. Ubi dicitur: facies ſeni Eſ. XXIV. 142, tſit . ſeniorum . AIV. Tir S 2, ut. ehrillus mnquit M o. Unde à S§. Pako, an lucebunt Grur e 1. uxXxO . Ir a el 4 ol. E orie vini. De N Dei gloria, . 1 . .„. ſtianis vmma ſi, dum eſt caput er leſi ſuas vVirtutes n communicat: ela c hri. & in 2 as enim deb 4 nicat 42 enim debemu Raturam plenitudinis Cbriſti c . enler . . 68 ..1 Se IV. 13 16. Col. III. 13. & II. 19. 20. com- municat etiam Spiritum . quo nos ungit Tit. III. y. 6. verum modus eſt inæqualis, Chri- ſtus enim Spiritums. habet abtque menſura, nos autem cum menſura. Joh. III. 34. Pſ. XLV. 8. Imo & Chriſtianorum unus præ altero ma- jorem accipit menſuram pro beneplacito Chriſti effundentis dona fua. Rom. XII. 3. Eph. IV. 16. . III) Chriſtus ſecundum ordinem Melchiſedeci ſacerdos & vex eſt, & primi quidem ordinis Hebr. VII. 2. unde Chriſtus piorum & pon- tifex & rex ſæpius vocatur. Hoc vero utrum- que officium, tam regium, quam ſacerdo- tale Chriſtianis etiam communicatur, ita tamen, ut à Chriſto dependeant, eidemque ſubordinentur. Duæ enim illæ dignitates jam promiſſæ ſunt ſſraëli veteri Exod. XIX. §. 6. ſi mihi obediveritis &c. mihi eſtis futuri regnum ſucerdotale: impletio autem hujus pro- miſſionis cepit fieri in Iſraële novo; conſti- tuti enim à Deo ſumus in reges && ſacerdotes Apoc. I. 6. I Petr. II. 9. tandem plenum im- plementum erit in futura gloria. Apoc. XX. 4. & XXII. 3-5. IV) Chriſto Gen. III. 15. Hebr. II. 14. adſcribitur contritio capitis ſerpentini, ſeu ab- rogatio poteſtatis ſatanicæ. Nihilominue dependemer à Chriſto etiam ſinguli Chriſtiani Satanam vincunt. vide 1I Joh. II. 3. Apoc. XII. I1. Unde Pſalmo VIII. 3. dicitur: ex ore lactentium præparaſti tibi robur, propter hoſtes . tuos, 1lot, dn, Conker V nl o in logui. rituali gua b 8. 6. qui ſunel ſirit citat; tum Kd XJ. gle Aa ſent i Ex ttius Mülta transe d. C0-⸗ git Tit. Chri⸗ no nos LV. . 210 Ml. Crti Ph. IV. hiſcri ordinis E pon⸗ utrum- ſcen⸗ Ur, Ita Hemque ninates 4. W. 1ſuut uspro⸗ orli⸗ Eerdie um M. de⸗ M. Il. 14:. ſen ab. omiou iſtian, oe.Il. r 7MMl uos; Se 69 tuos, ut deleres adverſarium & vindittæ cupi- dum, qui nemo eſt alius, quam Satanas. Confer. 1I Cor. VI. 3. V) Hoſ. VI. I. 2. hæc dicuntur: vivificat nos poſt duos dies, tertio die nos reſuſcitabit, quo vivamus coram ipſo. Hoc dictum videtur loqui de ſolis Chriſtianis, eorundemque ſpi- rituali reſurrectione ad novam vitam, de qua Paulus agit Rom. VI. 3-1I. Eph. II. 5§. 6. verum ſimul involvitur Chriſtus caput, qui die tertio reſurrexit, atque per ſuam re- ſurrectionem tertio die factam etiam nos tam ſpiritualiter, quam olim corporaliter reſuſ- citat; Atque hic locus Paulo fundamen- tum præbuit ad egregias in hac materia do- trinas. XX. Plurima, quæ pertinent ad parentes, atque de bis primo dicuntur, etiam ad omnes ipſorum poſteros transeunt, atque ita continuæ ſerie implentur. Exemplum primum ſit Adamur, parens totius humani generis primus, in quo, etſi multa occurrant, quæ in ipfius poſteros transeant, ex. gr. Beneditctio de multiplicatio- ne, Gen. I. 28. ſtatus animalis, dum factus eſt in animam viventem, Gen. II. 7. 1 Cor. XV. 45. mors ſpiritualis && corporalis &&ρ. de duobus tantum hic dicamus punctis, nempe de ſapientia mundana & de maledictione. Nam quod attinet ſapientiam mundanam, hanc quidem initio non habuit, erat enim conditus vectus atque in ſimplicitate Deo placente Eccl. E 3 VII. 7 0 e e Se VII. 30. 2 Cor. XI. 3. unde totus ab ore Dei pendebat in omnibus & actionibus & Verbis; nec judicabat vel ſecundum viſum vel ſecun- dum auditum, ſed omne judicium à Deo expe- ctabat, quæ ſumma tunc erat ſapienria, in ſolo Dei timore ſiliali conſiſtens Hiob. X X VIII. 28. Et hæc eſt cauſa, cur Adamus dicatur neſeiviſſe, ſe eſſe nuduim Gen. III. 7. & cur, quæ de matri- monio dixit, Deus dixiſſe, ſcribatur; Gen. II. 23. 24. Matth. XIX. 4. §. nempe totus ab ore Dei dependit, & quaſi clauſis oculis auribusque externis, internos & oculos & aures erga Deum habuit apertos. Diſſuaſit vero hunc vivendi agendique modum bPro- toplaſtis Satanas, tanquam imperfectum & abjectum, atque ob oculos propoſuit Deum, qui à nemine dependeret, atque ex ſe ſciret bona atque mala, affirmavitque, ad hanc perfectionem per comeſtionem arboris ve- titæ, quæ arbor ſcientiæ boni & mali eſſet, perveniri poſſe. Protoplaſti igitur creduli & incauti, Deo inconſulto, ex arbore vetita comederunt, clauſisque interioribus & ocu- lis & auribus atceperunt externos ſenſus Apertos, ac viderunt ſe nudos, adeptique ſunt ſpiritum mundi, ex quo omnis ſapientia eſt humana 1 Cor. II. 6. 12. quæ inflat, at- que independenter a Deo vult agere, ac ſi ipſa, Deo inconſulto, omnia ſciat. Atque in hoc ſtatu naſcuntur omnes homines, ita, ut in Wiritualibus ſint cæci, in rebus autem terrenis oculatiſſimi. Eph. V. 8. Luc. XVI. 8. Quod . vero vero tiunen um p Pauli deccan ver Acdam cuoce ilog i e in Ae bitra Ron. Tali a1 bente lus 0 ſunt joh. dede elt e eled itide Sos te Crnei de. ſarne Ron 4 5.4 Mate bene re Dei verbis; ſecun⸗ deype⸗ i, /l III. 29. wiſe, Matri⸗ CGen. ſ0ts Oculis os & ſluaſit Pro- umn E heum, ſciret banc 15 Ve⸗ ellet, redulli Vetita 0cl⸗ lenlis tigue jentia . At⸗ ſipſ, in hoe⸗ ut 1 rrni voc Fer⸗ M„e Se 71 vero concernit maledictionem ſeu condemna- tionem, hanc Adamus ſuper ſe ob commiſ- ſum peccatum traxit, ſecundum teſtimonium Pauli Rom. V. 16. judicium enim ex uno peccato factum eſt ad condemnationem. Non vero manſit hæc maledictio in ſola perſona Adami, ſed cum Adamo ſunt condemnati quoque omnes ipſius poſteri, naturaliter ex ipſo generandi, etiam antequàm fuerint nati; qui enim in Adamo moriuntur, cos quoque in Adamo ad mortem condemnatos fuiſſe, ar- bitrandum eſt; I Cor. XV. 21. 22. Conf. 4. Rom. V. 18. Quamobrem ii, qui via natu- rali ab Adamo gignuntur, ſibi habent incum- bentem maledictionem divinam, ſeu, ut Pau- lus loquitur condemnationem Rom. V. 12-21. ſuut ſilii iræ, atque à Deo judicati Eph. II. 3. Joh. III. 36. Unde & omnes per Chriſtum debebant reconciliarxi Eph. II. 16. ubi autem eſt reconciliatio, ibi inimicitia præſupponitur. Secundum exemplum ſit Cbriſtus, prima electorum ſtirps, parens atque radix, in quo itidem cum plurima ſint, quæ etiam in ele- tos tranſeunt, nempe Spiritus §. cum ſancti- zate interna, ſeu vita ſpirituali. Col. III. 11-13. Crucifixio carnis, variæque paſſtones exantlan- dæ, deinde etiam reſurrectio ſpiritualis, re- ſurrectio corporis ſpiritualis & glorificati &%. Rom. VI. 3-1I. Phil. III. 10. 11. 1 Cor. XV. 45. 49. duas tantum breviter conſiderabimus materias, nempe ſapientiam cœleſtem, & benedictionem, ſeu juſtificationem, hæc enim E 4 due 7² O Se duo beneficia præter alia multa à Chriſto ac- cipimus. Quoad ſapientiam cæleſtem conſtat, quod Chriſtus per totam vitam pependerit ab ore patris in ſumma humilitate & ſimplicitate, bonumque id æſtimaverit, quod Pater juſ. ſiſſet, malum, quod Pater prohibuiſſet. Un- de literas non novit Joh. VII. 15. quoad ſapien- tiam humanam dicitur ſurdus & ewcus.Eſai. XLII. 19. imo bominum ſtultiſimus Prov. XXX. 2. judicavitque nec ſecundum aures, nec ſecundum viſum. Eſ. XI. 3. Igitur in Chriſto ſenſus externi erant quaſi occluſi. E contra- rio autem omnia Chriſti interiora Deo Patri ad ſimpliciſſimam obedientiam patebant: un- de dicitur Joh. V. 19., non poteſt facere filius uicquam d ſemetipſo, niſi viderit patrem id fa- cientem; quicquid enim iſte fecerit, hoc & filius Eaciz ſimiliter Pſ. X L. 7. Aures aperuiſii mihi. Eſ. L. 4. S. dedit mihi linguam diſcipulorum cc. Deus mihi aperuit aurei. Atque hæc erat RKi- des Cbriſti erga Deum Patrem, per quam ſum- mam præſtitit obedientiam agendo & patien- do, & ab impoſitis peccatis juſtificatus in ju- Rificatorem credentium eſt à patre conſtitu- tus: per ſemen enim Abrahæ benedikionem ſeu remiſſionem peccatorum accipere debent omnes gentes. Gen. XXII. 18. cum ex mortuis reſurrexerit in noſtram juſtificationem, id eſt: ut remiſſionem peccatorum nobis in nomine Patris conferret Rom. IV. 25. Act. XIII. 38.39. Unde noſtra fides non tantum in Patrem, ſed & in Chriſtum debet tendere, cum Chriſtus tam tam ſt (tun, Atque i neget ſe gat ſub Aures & Pppellen Hec en Dei ver humiln que in duciamn bis jamn Keatione ſllutis „ Fnonyn Mifenn ſcut Tratum tti Cni Patre hoc Prc tur, Ir k⸗ guſ Nchee Juoc ch gui tan mortun om. i iſto ae⸗ onſtat, erit ab licitate, ter jul⸗ t. Un- ſapien⸗ . Eſai. Prov. es, nee Chritto contra⸗ o Patri it: un⸗ fliu is fe⸗ flus ſimdhi. n e⸗ eral f- n füm⸗ datien⸗ in /⸗ ttr oen ebent Ortwis ett: otnine O e 73 tam ſit juſtificator noſter, quam iſtud obje- ctum, in quo ſolo patri placere poſſumus. Atque ita patet, cur fides chriſtianorum ab- neget ſenſus externos, ratiocinia mentis co- gat ſub obedientiam Chriſti, interioresque & aures & oculos Chriſto aperiat, atque fideles appellentur docti à Deo. Joh. VI. 45. Eſ. LIV. 13. Hæc enim ſapientia eſt cœleſtis, quæ à ſolo Dei verbo in Chriſto benedictionis capite per humillimam ſimplicitatem vult dependere, at- que in ſolius Chriſti veraciſſimis promiſſis fi= duciam collocare. Transeundum autem nèͤ- bis jam eſt ad ipſam benedictionem ſeu juſti- ficationem: uti enim ſtylo ſcripturæ in opere ſalutis malediétio & condemnatio ſunt nomina ſynonyma, ita & ſynonyma ſunt benedittio &o Juſtificatio. Vide Gal. III. 6-14. Unde primo ſicut Adamum naturalem ob peccatum perpe- tratum dicimus condemnatum & maledictum, ita Cbriſtum ob præſtitam obedientiam docemus à Patre juſtificatum ſeu benedictum, atque hoc probamus tam ex oppoſitione Adami pri- mi & ſecundi, quæ à Paulo Rom. V. evolvi- tur, quam ex diſertis ſcripturæ dictis, nam apud Eſaiam dicitur de Meſſia cap. L. 8. prope eſt uſtiſficans me: item de Chriſto hæc extant Rom. VI. 10. mortuns eſt juſtificatus d peccato; quod dictum optime explicatur de Chriſto, qui tanquam caput ibi ſiſtitur; nam quod eſt mortuus, peccato eſt mortuus noſtri cauſa. Rom. VI. 10. quare ab hoc rurſus debuit ab- ſolvi, portavit enim tanquam vas & ſponſor E S pecca- 724 MOe Se peccata totius mundi. Inde Paulus de Chri- ſto dicit 1 Tim III. 16. juſtificatus eſt in Spiritu, nempe cum ex ſtatu animali reſurgendo tran- ſiviſſet in ſtatum ſpiritualem. Conferatur I Petr. III. 18. ſecundo ſicut in & cum Adamo ob primam transgreſſionem condemnati ſunt omnes homines, via naturali generandi, etiam antequam naſcerentur, ita quoque in Chriſto totus mundus, etiam antequam per fidem actu regeneratus eſſet, eſt reconciliatus & juſtifica- tus, ita enim intelligi debent dicta 2 Cor. V. 19. Col. I. 20. 22. Eph. II. 16. Hæc poteſt dici juſtificatio hominum vicaria in perſona Chriſti, quæ univerſalis eſt; Tertio uti omnes homines ex nativitate naturali iram Dei, ju- dicium & maledictionem ſeu condemnationem ſibi habent incumbentem, à qua ſi ſalvi eſſe velint, aétu in propriis perſonis debent libe- rari, ita iſti, qui ex fide in Chriſtum rege- nerantur, ex Chriſto habent juſtificationem, benedictionem, amorem Dei, atque pacem actualiter, atque actu quoad proprias perſo- unas dicuntur cum Deo reconciliati per ſangui- nem Jeſu Chriſti. Rom. V. r. Hebr. IX. 14. 1 Petr. I. 2. I Joh. I. 7. atque hæc ſunt funda- menta juſtificationis noſtræ coram Deo in ſenſu forenſi tam clara, quam quæ clariſſima. Tertium exemplum ſint Gibeonitæ, quibus Joſua & Seniores jurarunt, ipſos non iri inter- Jectum. Joſ. IX. 14-26. hoc vero juramentum pertinebat etiam ad ipſorum poſteros. Unde cum Saul poſt aliquot ſecula Gibeonitarum poſte- poſteros miſt, g Ptem es 16,i Addatu n umn in acerdo Nit etia unde e dut, lu ini r, raeides Lane, ſicerdot etiam a0 VII. de XNI ziurdr . iun in lronen 96 At ad lluen Vero v. kratridn guayt Tn Phetik 1 et, at Wypt tandenm de Chri- 1iriti do tran⸗ oleratur. Adam Ati ſunt i, etiam Chriſto ern actu lſite⸗ Cor. V. potelt perſona tiomnes Dei, I⸗ tionem wi ele nt libe⸗ m rege⸗ tionem, Paceln 1 ſetſr ſangul⸗ NM. I. funda⸗ Heo in ma. . uiluj Fi intet⸗ wentum Uod itarum lole. e ee 75⁵ poſteros cœpiſſet occidere, Deus famem im- mifit, quæ averruncari non poterat, niſi ſe- ptem ex rege Saule nepotibus in ligno ſuſpen- ſis, qui quaſi anathemata forent 28am. NXI. I-9. Addatur etiam exemplum Aaronis cum qua- zuor ipſius filüs, quibus Deus donavit ſacerdo- tium in Iſrazële. Exod. XXVIII. I. Lev. VIII. 2. Sacerdotium enim, mortuis parentibus, perve- nit etiam hæreditario ad ipſorum poſteros: unde Jeremias dicit cap. XXXIII. 21. Dei fœ- dus, duos pactum fuerat cum ſacerdotibus, non iri abrogatum, ſed manſurum; paria habet Si- racides cap. XLV. 19. Huc referri debent Levitæ, qui loco primogenitorum electi, & ſacerdotibus in miniſtros ſunt dati officio etiam ad ipſorum poſteros perventuro Num. VIII. per totum Jer. XXXIII. 18.22. XXI Interdum dicuntur quædam de paren- tibus && majoribus, quæ demum in filis, imo ſe- Pius in remotis poſteris ſuam accipiunt im- pletionem. A) Gen. L. 24. 25. Joſephus Patriarcha di- Xit ad fratres: Deus viſitando viſitalit vos, &α adducetis mea oſſa vobiſeum ex Agpto. Hoc vero vaticinium plane non eſt impletum in fratribus Joſephi, ſed in ipſorum poſteris poſt gerten generationem, uti Deus prædixit Gen. V. 16. Igitur complementum iſtius pro- phetiæ factum eſt, cum Deus Moſen mitte- ret, atque per hunc Iſraëélitas educeret ex Egypto, ſecum ſumentes oſaà Joſephi, quæ tandem in ſepulebro Sichemitico pie recondide- runt. runt. Exod. III. 7- 10. & IV. 31. item XIII. 19. Joſ. XXIV. 29. Act. VII. 15. 16. Promiſſum Dei de Iſraelitis tunc in Rig ypto degentibus in Canaanis terram introducendis datum Exod. VI. 8. non eſt impletum in illis ipſis Iſraëlitis, hi enim ob murmurationes contra Deum ex- cepto Joſua & Calebo in deſerto ſunt mortui Num. XIV. 22 -24. Deut. I. 35-39. ipſorum autem filii in terram benedictam introiverunt Num. XIV. 31. & 26. per totum. Huc perti- net exemplum Jacobi & Eſavi, quorum hic Trun erat, iſte dominaturus Gen. XXV. 23. oc enim non eſt factum in his ipſis fratribus, ſed fieri debebat in ipſorum poſteris. 3) Decretum Dei factum contra Amaleki- rzas, qui interfecerant ægrotos, poſt agmen euntes, atque Iſraëlem ex via laſſum & feſ- ſum adorti fuerant, inde prorſus delendi Exod. XVII. 14. 15. Num. XXIV. 20. Deut. XXV. 17. 18. implementum ſuum primum accepit poſt aliquot demum ſecula in poſteris tempore Regis Saulis. I Sam. XV. 2-7. Nondum ta- men omnes tunc excidebantur Amalekitæ, ſupererant enim adhuc multi, tempore Davi- dis, qui etiam paucis effugientibus plures occi- dit I Sam. XXX. I. 17. unde vix conſtat, quando totalis eorundem internecio fuerit facta: vide Pſ. LXXXIII. 8. hanc vero futu- ram fuiſſe, eſt extra dubium. c) Deus de Iſraëlitarum in deſerto pereun- tium filiis, adhucdum in eodem deſerto de- gentibus, cum ad exemplum parentum as. ola- lolatri tulit, errat, paralte 10 ſen ma Gen tärum diverſi ua Dens negue XNNI 19, H Deis ii Legat- 80 era tuscu Doſtal adic fürart lgitur Dens llttaili Nelot XIII. 19. omiflum ſtilut in Zyod. ſraelitis, 61- mortui inrum werunt eherti⸗ rumn hic XV.23. Atribus, maleli⸗ zothen el⸗ Enod. M. crepit empore Umm ta⸗ Davr. oeci⸗ nſtar, fuerit ſutu⸗ creun⸗ 0 ge⸗ n ii. ſola ODe Se 77 lolatria ſe contaminarent, ſtatim ſententiam tulit, quod ipſos vellet diſpergere in omnes terras, videatur Pſ. CVI. 26. 27. locus plane parallelus extat Heſek. XX. 14-23. Hæc ve- ro ſententia non eſt impleta, niſi poſt pluri- ma demum ſecula in remotis iſtorum Ifraéëli- tarum poſteris. Unde populus Ifraéliticus diverſimode tentabatur à Deo, donec men- Jura peccatorum fieret plena. Primo enim Deus ipfis injunxit, ut nullum neque fœdus, neque conmubium inirent cum Cananitis, ſed ut bos plane tollerent. Exod. XXIII. 31.33. & XXXIV. 11.16. Deut. VII. I-S5. Joſ. XIII. 12. 13. Huic mandato cum non obtemperarent, Deus decrevit, quod Cananitæ eſſent perman- Juri, ipſisque futuri in retia cum diis eorundem. Legatur ſententia Jud. II. 1-3. atque hæc ori- go erat horrendarum idololatriarum, interi- tusque Judaici. Secundo Deus ad populi poſtulationem regem quidem dedit, ſed minas addidit de excidendis && populo & rege, ſi utrique futuri eſſent inobedientes. I Sam. XII. 15-25. Igitur cum Salomon idololatriæ ſe dederet, Deus diviſit regnum in duo regna, regnum Iſraélis, & regnum Judæ, huicque præfecit Rehabeamum, iſti Jeroboamum ( Reg. XI. 9. 39. in utroque vero hoc regno reges Deum non timebant, unde veteres minæ repetitæ ſunt de diſpergendo populo Jjudaico: Nam cum Jeroboamus duos vitulos aureos proponeret adorandos, Deus ſtatuit decem tribus ex ter- ra benedicta ejicere. I Reg. XIV. 15. idem- que 78 e Se que etiam per prophetam Hoſeam prædixit Cap. I. per totum. Impletio autem eſt facta ſub rege Hoſea. 2 Reg. XVII. per totum. Igitur veteres minæ de diſpergendis Judæis quoad decem tribus ſunt completæ ante de- ſtructionem regni Judæ, hoc enim diuturnius fuit: interim etiam Manaſſe, gudæ rege, hor- rendum in modum peccante, de Judæis ſub regno Juda degentibus Deus fixit decretum, quod ipſos vellet diſpergere 2 Reg. XXII. II 16. Repetitum fuit hoc decretum ſub Zoſia, etſi piiſſimo. 2 Reg. XXIII. 26. 27. Initium exe- cutionis fiebat ſub rege Jechonia && Zedekia. 2 Reg. XXIV. & XXV. Verum heæc captivi- tas tantum per ſeptuaginta annos durabat; un- de tribus Judæ & Genjaminis in terram redie- runt finitis his annis. Efr. I. S”. Igitur tertia vice Deus udaos tentavit & quidem mitten- do Chriſtum in carne bumana bumili, quem cum crucifigerent, interitum ſibi accerſive- runt juxta dicta: Deut. XVIII. 19. SNe quis non auqiverit verba Prophetæ magni, requiram, ſeu, ut Petrus loquitur: Act. III. 23. anima illius excidetur é populo ſuo. conf. Pſ. LXIX. 23. 27. it. CIX. 28. 29. Joh. VIII. 24. Huc acceſſit concio apoſtolica de Chriſto ex mor- tuis reſuſcitato & in cœlos elevato, tunc enim Chriſtus ipſis eſt factus in caput anguli, c petram ofenſionis, verbumque de Chriſto Ju- deæis ceſſit in rete & laqueum. Pſ. CXVIII. 22. Eſ. VIII. 14. & XXVIII. 13. In concione alutem apoſtolica Judæos plance infatuavit pun- Punctn Me: ſis ine de dun Deo Herol. autem Viciſſit dwa 0 CAE. E.L) koner Hol ljue Deut. XII luntin, Iber Den 5 ſignii ſten, Phatie gue hi Oyto Deo. 6 Vit ten vem in Gen. 23 20. laude bopul Predixt elt facta 1 otum. 5 Jodeis Ante de⸗ nturnius e, hor- N ⸗ ctetum, II.tIs. Ne, um exe⸗ Nichlil. Captivt⸗ at; ul⸗ 1 redie⸗ r tertia Nicten- (quen erſiye: hit rann ima . Huc X Wor⸗ c enum 4, lto. UI.22. ncione cuawie pun⸗ o e Se 79 punctum de vocatione gentium in unitatem ec- cleſiæ: hæc enim doctrina ipſis videbatur pror- ſus incredibilis Act. XXII. 21. Habac. I. 5. un- de dum non crediderunt evangelio Judæi, à Deo ſunt rejecti, &, per Romanos deleta Hieroſolyma, in omnes gentes diſperſi, gentes autem in populum Dei aſſumtæ, atque mira viciſſitudine in unitatem fidei ex diſperſione ſua, qua ob conditam Babelem puniebantur, vo- catæ. Vide Deut. XXXII. 20. 2 1. Mal. I. 10. 11. Eſ. LXV. I. atque ita Judæi hodie in diſper- ſione vivunt absque Deo, absque T eraphim &ρ. Hoſ. III. 1-4. 2 Chron. XV. 3. Wraque Dei usque ad ſinem ſuper ipſos venit. I Theſſ. II. 160. Deut. XXVIII. 46. 47. XXII. Aliquando alizua apud parentes di- cuntur, quæ in certis tantum poſteris complentur. a) Per Noachum de Semo fllio ſequentia Gen. IX. 26. prædicuntur: Benedictus ſit Dominus Deus Semi, & ſit Canaan ſervus illis: per Semum ſignificantur certi Semi poſteri, nempe po- ſteri, ex Hebere: Semus enim vocatur em- phatice pater filiorum Heberis. Gen. X. 2 I. at- que hi ſunt populus Judaicus, quibus ex E- gypto liberatis ſe Deus non tantum dedit pro Leo. Gen. XVII. 7. Exod. VI. 7. ſed & dona- vit terram Cunaan ipſis in æternam hæredita- tem incolis prioribus redactis in ſervitutem, Gen. XIII. 15. 2 Sam. VII. 24. Jer. XXXIII. 23 26. Impletio igitur hujus vaticinii quoad laudes Dei, eſt facta ad mare rubrum, cum poôpulus ex manu Pharaonis ereptus, laues ei 80 e Se Dei caneret ſolemni Cantico Exod. XV. per totum. Pſ. CVI. 12. JServitus vero Cananæo- rum incepit ſub Joſua Jud. I. per totum. Ad plenariam autem ſervitutem iidem ſunt reda- cti ſub Davide, expugnata Hieroſolyma ſeu Jebuſo. 2 Sam. V. 6 9. & VII. I. b) Deus ad Abrahamum hæc dicit. Gen. XV. 7. Ego ſum Dominus, qui te eduxi ex Ure Chaldæorum, ut darem tibi terram hanc in hæ- reditatemn. Hic ſub Abrahami nomine intel- liguntur Abrahami poſteri: nam etfi patriar- chæ Abrahamo data fuerit hæc promiſſio, præter ſpeluncam tamen, ubi Saram ſepelie- bat, ne volam quidem pedis in Palæſtina poſ- ſedit, uti teſtatur Stephanus Act. VII. 4. 5. Non tamen omnes Abrahami poſteri intelli- guntur, etſi enim ſancto patriarchæ plures fuerint ex concubinatu filii, ſoli tamen ii cen- ſebantur poſteri Abrabæ, qui naſcebantur ex Iaaco Gen. XXI. 22, Rom. IX. 7. Igitur hoc promiſſum implendum fuerat in ſolis Iſraeli- tis, in terram Canaan introduéctis, Deut. I. 8. & VII. 7. 8. Unde idem promiſſum etiam ſub aliis, ſed ſynonymis phraſibus à Deo ita fuit propoſitum: Gen. XIII. 15. 17. omnem terram, quam conſpicis, tibi dabo atque ſemini tuo in ſempiternum & Gen. XV. 18. ſemini tuo dedi terram banc. Per hunc vero duplicem proponendi modum patet, promiſſionem iſtam tantum in poſteris, & quidem in certis, nempe Ifraëlitis fuiſſe implendam. Hue per- tinet promiſſio divina collata ſaaco Patriar- chaæ cha ben filos, Promich Poſtero 9 telligtun ſepolta enim ep Hhemo. nnie Benjen tempor Imi, ne 0ppidis ti eſt! Uitieo . Nubel h 18 uos ler mſ ſi, 1 S eſt. 3 fan, ler ao la inim I.XV. per CRanb- Otum. Ad ſunt reda⸗ olymd ſen eit. Gen, tier Ue ne in be⸗ bine inel⸗ ti patriar- dronnilio, n ſepelie⸗ ſtina pol. 0Il.4. 5. i intelli 2 Dhures en i etn⸗ mtur e gitur loe 6 Iüteli Deutl. etiam Deo ita mllenn e ſenuni muint tl len ioren 7 certls, Hue per. Poid O e Si 81 chæ Gen. XXVI. 3. 4. qui etſi duos habuerit filios, Eſavum & Jacobum, omnes tamen promiſſiones in ſolum Jacobum, Jacobique poſteros transmiſit. Cc) Jer. XXXI. I1S§. 16. per KRachelem non in- telligitur urbs Bethlehem, prope quam in via ſepulta erat Rahel Gen. XXXV. 19. Rachelis enim ſepulchrum etfſi eſſet propinquum Beth- lehemo, ſitum tamen erat in ſinibus Benjami- niticis 1 Sam. X. 2. ſed intelliguntur matres Benjaminitice deploraturæ necem filiorum tempore Herodis etiam in confiniis Bethlehe- mi, nempe Ramæ, aliisque Benjaminiticis Oppidis occiſorum: unde explicatio iſtius di- cti eſt hæc: vox Ramæ, Oppidulo Benjami- nitico, eſt audita, ejJulatus 8 fletus amarus; Rahel h. e. matres Benjaminiticæ, quæ filio- los ſuos perdiderunt, deplorant occiſos infan- tes maſculos, renuuntque conſolationem ſuper Eliis, quoniam ille non eſt amplius, nempe Meſ- ſias, qui fugit in Egyptum nec amplius ad- eſt. Sic dicit Dominus: probibe vocem tuam à fletu, & oculos d lacrumis, quoniam erit mer- ces labori tuo, dicit Dominus & redibunt ex ter- ra inimici: Meſſias enim ipſe atque Joſephus cum matre ex gypto redibunt. Vide Matth. II. 16.2 3. & videbis, omnia correſpon- dere, cum præter filiolos Bethlehemi in tribu Juda occiſos etiam multi fuerint interfeéti in finibus Benjaminiticis. XXIII. Alicubi quædam dicuntur de pa- rentibus, quæ tamen Mozem ſuam prorſus on 82 e non habent, niſi in certo quodam individuo in. ter poſteros, vel, ſi in parente aliqua detur im- Pletio, bæc tantum aliqualis eſt & typica, nec apparet plene impletio, niſi ex poſteris adſit cer- tum iſtud individuum, quod tune una rationem babet antitypi. Exempla ſint ſequentia. 2) Quando Abrahamo hoc fit promiſſum Gen. XII. 3. Benedwcetur in te ommibus genera- tionibus in terra: in Abrahamo non fuüit im- pletum, ſed implendum demum fuit in ſemi mine Abrahami emphatice ſic dicto nempe Cbriſto, uti Paulus affrmat Gal. III. 8. 19. conf. Act. III. 25. 26. Unde alia vice pro- miſſum idem ſub his proponitur terminis: Benedicent tibi in ſemine tuo omnes gentes terræ. Gen. XXII. 18. ubi de ſemine dicitur ſolo, quod antea Abrahamo patri adſcribebatur. Rurſus alia vice eadem promiſſio parenti 8* ſemini ſimul adſcribitur, nempe Gen. XXVIII. I4. ubi hæc ad Jacobum patriarcham dicun- tur verba: benedicetur in te omnibus generatio- nibus & in ſemine tuo: parallela promiſſio ex- tat: Gen. XV. 5. ſic erit ſemen tuum; & Gen. XVII. S. poſui te in patrem multitudinis gen- tium. Nam etiam hic per Abrahamum intel- ligitur Chriſtus, qui eſt pater æternitatis ſeu ſeminis ſpiritualis Eſ. IX. S. debebat enim ha- bere innumerabile ſemen ex Judæis & gentibus poſt ſuperatas paſſiones Eſ. LIII. 10. 11. Conf. egregiam Pauli commentationem in ſupra di- Gtas promiſſiones Rom. IV. 1I. 18. ubi utrum- que effatum pro parallelo habet; hinc Chri- ſtus Eſ. XXIX. 22. dicitur Abrabamus. *R) Va- ) Cen. o, 7 iu ma Noacl demn tus He fuerat pe ſo Cno Spirit habez oh.x 3) horer, Hoep tra dun Tns cluditn Us V. 6Mdeur venio n EIX denehi ſcenin Mnnme cedity ti darem Geque . lnt Pico in leur im. Nel, Ner lſit cer⸗ rationemn tia. Dmiftum lere: ſoir i⸗ in ſemi. Denpe l. . 19. jce pro-: eminis: tert. r ſlo, vebatur. wenni G. WWI. cicun⸗ Meratio⸗ lio er⸗ Cen. i A. mintel ti ſen im . gehihis 1,Con. pre di⸗ zutrun. 10 Chri- 4 V 4. D e Se 83 *½) Vaticinium Lamechi de Noacho filio Gen. V. 29. Hic conſolabitur nos in labore no- Rtro, &* in dolore manuum noſtrarum in terra, cui maledixerat Deuse non implebatur in filio Noacho; nam hic per fidem mundum con- demnavit, ſolusque cum ſua domo eſt ſalva- tus Hebr. XI. 7. I Petr. III. 20. ſed implendum fuerat in Cbriſto Noachi filio, qui non tantum ipſe ſub œconomia crucis eſt Paracletus, ſeu Conſolator noſter, ſed & credentibus mittit Spiritum S. pro Conſolatore, ut in animabus habeamus pacem & quietem Matth. XI. 28-30. Joh. XVI. 33. c) Ad Abrahamum dicitur Gen. XV. 4. iſte bæres tuus erit, qui egredietur ex lumbis tuis. Hoc promiſſum de lſaaco filio agere eſt ex- tra dubium; Inſpiciatur ſcopus promiſſi & to- tius capitis nexus: ſub Iſaaco vero etiam in- cluditur Cbriſtus, Iſaaci filius, qui promiſſio- nis v. I. datæ: Moli timere Abrabam, ego ſum clypeus tuus & merces tua magna valde: ele- tus fuit heres. Unde ſæpius dicitur: Ecce venio mox, & merces mea eſt mecum Eſ. XL. 10. & LXII. 1I. 12. Apoc. XXII. 12. Adde, quod benedictio Abrahami in Chriſto ſuper nos de- ſcendat, Gal. III. 16- 18. hicque ſemen habeat innumerabile ex gentibus Rom. IV. 18. Inter- cedit vero hic inter Iſaacum & Chriſtum etiam ratio typi & antitypi: Iſaacus natus eſt ex parentibus effætis contra viam naturalem, in- deque Iſaacus à riſu dictus, quia nativitas ta- lis rationi, quæ viis natura idu⸗ aſſueta eſt, 2 VI⸗ 84 Se videtur ridicula: Chriſtus vero natus eſt ex matre virgine, quod rationi prorſus eſt ab- ſurdum. Iſaacus debuiſſet eſſe victima, niſi fuiſſet ſubſtitutus aries; unde & Abrahamo data eximia benedictio Gen. XXII. 16-18. Chriſtus autem ſacrificium fuit pro peccatis totius mundi, etſi fuerit unicus atque dile- us Dei filius; unde benedictionem affert omnibus hominibus. 4) Sic prophetia Jacobi de Benjamine Gen. XLIX. 27. Benjamin, ut lupus, prædabitur: mane comeder ſpolium, && veſperi dividet præ- dam: explicari debet de ſoloApoſtolo Paulo, qui ex tribu Benjaminitica oriundus Rom. XI. 1. Phil. III. y. annis ſuis primis, lupi inſtar, chriſtianos vexavit, privavitque bonis, quin & vita Act. VIII. 3. & XXII. 4. nec non XXVI. I0. II. annis vero adultioribus ad Chriſtum converſus, atque in Apoſtolum ele- ctus, undiquaque ex gentilibus converſis ad pauperes in Judæa fideles apportavit copioſiſ- ſimas Eleemoſynas Act. XI. 29. & XXIV. 17. Gal. II. 10. Rom. XV. 25. pari modo Benja- min in benedictione Moſis Deut. XXIII. 12. explicari debet de Paulo; Chriſtus enim Dei ſilius habitavit ſuper Paulo, qui vas fuit ele- ctum ad portandum nomen JESV ad genti- les Act. IX. 15. Unde & parvulus Benjamin in cœtu chriſtianorum dominans Pſ. LXVIII. 27. 28. eſt iſte Apoſtolus; qui nomine pro- prio dicitur Paulus, id eſt: parvulus. e) Poſt 9) be telam o regi ſidi in ſecung untate Agago⸗ PAer. AG. N W en ſu del le, u Peperc⸗ u er 1¹ Vides f eſt exe dum V I1baral totus lumbra VIS; Dawid ajn inChr tiem ls eſt ex Reſt ab⸗ inn, niſi brahacho. l 16.19. pecciis ne ile⸗ n aert nine Gen. gCalitur: iet pre. oPaulo, Dn.NI.1. inſtar is ,quin nec non fibus a Yum ele⸗ rerſis 4 tnilſ⸗ NIV. 1I7. o Nee I.12. nin Hi fuit ele⸗ d ler⸗ vonni iine pro⸗ . Oe Se z 2e) Poſt Saulis duplicem inobedientiam, al- teram faciendo ſacrificium, alteram parcen- do regi Agago perpetratam, Deus quæſivit ſibi in regem Ifraélis talem virum, qui eſſet Jecunqum cor Dei, omnemque faceret Dei vo- luntatem, & melior foret Saule parcente Agago regi, atque ita Meſſiæ typus eſſet & peater. I Sam. XIII. 13. InTd. & XV. 26 - 28. Act. XIII. 22. Hic vir fuit Davides; imple- vit enim omnem Dei voluntatem, excepto ca- ſu de Uria & Bathſeba: Fuit etiam melior Sau- le, utpote qui vitæ Saulis inimici aliquoties pepercit, ita ut ipſe Saul fuerit confeſſus: tu es juſtior me. I Sam. XXIV. 18. Sic & Da- vides factus eſt Meſſiæ typus; conſtitutus enim eſt excelſis, Deusque ipſum aſpexit ad mo- dum viri, qui in altis erat Deus. 2 Sam. VII. 19. I Paral. XVIII. 17. 2 Sam XXIII. 1. Unde totus hiſtoriæ Davidicæ ſcopus fuit, ut ad- umbraretur & manifeſtaretur Chriſtus Dei ſer- vus; vide 2 Sam. VII. 2r1. Quare ſingula in Davide habuerunt tantum impletionem typi- cam & diminutam, plenaque impletio eſt facta in Chriſto Davidis filio, qui omnem Dei juſti- tiam inplevit, Marth. III. 15. optimusque omnium fuit, ſeſeque pro hoſtibus dedit in victimam piacularem. Rom. V. 6-10. Hinc Chriſtus optimo jure in ſcriptura vocatur David Hoſ. III. S. Heſek. XXXIV. 23. XXIV. Sunt loca, ubi ea, gquæ de parente certæ tribus Iſraëliticeæ dicuntur, non de ipſo F 3 paren- 86 Td e See parvente explicanda ſunt, ſed de certo quodam individuo, bhabitaturo in iſta tribus regione, etſi nato ex aliæ tribu. 1) Exemi loco primam occupet ſedem va- ticinium iſtud Jacobi patriarchæ de filio Naph- tali. Gen. XLIX. 21. ubi hæc dicuntur verba: Maphtali eſt cerva dimiſſa, & dans eloquia pul- chritudinis. Hæc igitur prophétia, ut ſolide explicetur, obſervandum primo, tribui Naph- taliticæ ſorte obtigiſſe iſtas partes, quæ erant ad mare Gennezareth Joſ. XIX. 32 39. contine- bantque inter alias etiam urbes Capernaumum Matth. IV. 13. Secundo obſervandum, quod tribui Naphtaliticæ à meridie fuerit contigua regio Zabulonitica Joſ. XIX. 34. in qua erat ſita urbs Wazaretha, uti docent accuratiores geo- raphiæ ſacræ Tertio obſervandum, Chri- Kum dici cervum Pſ. XLII. 2. cui loco etiam plurimi addunt Pſ. XXII. I. atque hoc eo ma- nifeſtius eſt, dum additur vaticinium de ver- bis pulchris atque amcœnis hujus cervæ, quæ in neminem competunt, niſi in Chriſftum dulciſſimum in N. Teſtamento doctorem. Deut. XVIII. 15. 16. Eſ. LXIII. r. Zephan. III. O. Quarto obſervandum, Chriſto ab Evangeli- ſtis Juplicem aſſignari patriam 1) Wazaretbam in tribu Sebulon, ubi usque ad annum ætatis triceſimum fuit educatus; Matth. XIII. 54. Luc. II. §5t. & IV. 16. unde vulgatiſſimo nomine dicebatur Mazarenus Matth. II. 23. 2) Capernaumum, ubi ſervator noſter re- licta Nazaretha habitavit, vide Matth. IX. 1. coll. COI. M. Calilæa lonitice ditone Matth. nomine igitur i neminen ulcil RCmu region AMlatth Gllig,e te det loler , ter l jarn in debat E Etum ſonat. ni no ho⸗ Chrig. er d ten tdcole debul Vel in vel dur Denp uoen fegione, Gemva- Nayb-. Verba: oul. ſolide Naph⸗ . E erant Ontine⸗ ummtin .quocl ntigua⸗ t ſita 360. Chri⸗ etiarm 0 - e Ver⸗ que iſtumn Deut. Ile. geli⸗ boint tatis 5. limo 129. re⸗ l. 4 coll. Marc. II. r. Quinto obſervandum, in Galilæa ſitas fuiſſe utriusque tribus & Sebu- loniticæ & Naphtaliticæ regiones, atque ſub ditionem Herodis Tetrarchæ pertinuiſſe Matth. IV. 12-16. Unde Chriſtus communi nomine appellabatur Galilæus. Arbitramur igitur in vaticinio hoc Jacobi per Naphtali neminem alium intelligi, quam Jeſum noſtrum dulciſſimum, qui relicta poſt inchoatum of- ficium Nazaretha, habitavit Capernaumi in regione Naphtalitica, uti patet diſerte ex Matth. IV. 13. Appellatur cerva dimiſſa; quia, etſi Nazarethani ipſam vellent ex mon- te deturbare, ipſe tamen per medios fues boſtes tranſiit illæſus Luc IV. 30. Verba au- tem pulehritudinis ex ore Chriſti audiebantur jam in ſynagoga Nazarethbana Luc. IV. 22. ha- bebat enim verhba vitæ æternæ Joh. V. 68. & VII. 46. atque hac ratione poteſt intelligi di- ctum Eſ. VIII. 23. quod in textu Hebræo ita ſonat: tempore primo vilipendit terram Sebulo- nis && terram Naphtali, tempore autem poſtre- mo honoravit &. Hæc & fſequentia verba de Chriſto efſe intelligenda patet ex Matthæo cap. IV. 15. 16. Jam vero notum eſt, quod ſub temporibus Vet. Teſtamenti Deus habi⸗ taculum ſuum nunquam ſumlſerit vel in tribu Sebulonis, vel in tribu Naphtalitica, ſed vel in Slunte in tribu Ephraimi habitaverit, vel Hieroſolymis in tribu Juda. Igitur olim duæ iſtæ tribus videbantur à Deo vihpendi. Temporibus vero poſtremis funt bonoratæ, F 4 ddqum 88 A e Se dum Chriſtus primo habitavit Mazarethæ in tribu Sebulonis, & poſtea Capernaumi in tri- bu Naphtali, indeque dictus à Jacobo præ- dicente Waphtali. 2) Secundum locum obtineat vaticinium patriarchæ Jacobi de Ephraimo nepote, Gen. XLIII. 19. quod hoc eſt: Et certe frater Manaſſis minor, videlicet Ephraimus magnus erit præ illo, & ſeien eus erit plenitudo gen- tium. Hæc auguſtifſima eſt promiſho, nam quoad rem eadem eſt cum promiſſo dato Abrahæ Patriarchæ Gen. NXVII. 5. 6. ubi Deus ait: Patrem multitudinis gentium dedi te, & multiplicabo te valde volde, atque dedi te in gen- Zes, &σ reges ex te egredientur. Parallela etiam eſt cum promiſſione facta Saræ Gen. XVII. 16. benedicam illi, & erit in entes, reges populorum ex illa erunt. Härmonica etiam eſt benedictio collata Jacobo Gen. VIII. 3. Oeus omnipotens benedicet tili, c fwρu .ä”bhit te, atque multiplicabit te, & eris in congrega. tionem populorum- Has autem ſingulas pro- miſſiones in Meſſia tantum fuiſſe implendas, pulcherrime oſtendit ipſa res & Paulus Rom. IV. rI. 18. Gal. III. 14. Hebr. VI. 13. 18. Confervaticinium de plenitudine gentium Rom. XI. 25. 26. Unde veteres Hebræi ſa- tis canſæ, etſi fruſtra, ſe habuiſſe putarunt ad fingendam diſtinctionem inter Meſſiam du- plicem, alterum ex trilu Juda, ſeu familia Davidis glorioſum, alterum vero ex Joſepho ſeu tribu Ephraimi humilem &g vilem. Verum nauci nanci h de un ſia Gup titnt, totum. dem to invenie miſſi co raimitie Per de muni Eilran Pellaba E dece jeieba krantq Gbrnrgs DPalam: bus N Capern Phrai Taimi Gui r l, ar Dater ſ tur e tiomns ttipe Datrian raie unum II Uun rethæ in ni in tri. do præ- ticinium e, Gen. fiater ngruj do gen. 0, Nann ſo dato⸗ biDevs te, G ein gen. laetiom YVII. 1 febe⸗ 4 etla VIII. 4. mudalit prege. 35 pr: lepdas, Paulus Vl.I9. entium greiſr⸗ Htarunt mndu⸗ mni tl Venn nauc! AO e e 89 nauci heæc eſt diſtinétio; tota enim ſcriptura de uno loquitur Meſſia, atque in unico Meſ- ſia duplicem docet ſtatum, alterum bumilia- tionis, alterum exaltationis. Vide Pſ. XXII. totum, Pſ. CX. etiam totum, Eſ. LIII. iti: dem totum. Igitur alia via eſt quærenda ad inveniendam explicationem eximii hujus pro- miſſi collati Ephraimo. Nempe tribus Eph- raimitica ſub Jeroboamo accepit regnum ſu- per decem tribus, quæ univerſe unico com- muni nomine audiebant Zacob, Irazl, Joſeph, Ephraim &. Igitur Ephraimi nomine ap- pellabatur non tantum Ephraimi tribus, ſed & decem tribus, quæ regno Jjeroboami ſub- jiciebantur. vide Eſaj. VII. 2. 8. & IX. 8. 9. erantque oppoſitæ regno Judæ, cui adhuc domus Davidica præfuit. 1 Reg. XII. 16.20. Palam autem eſt, quod tribus Sebulon & tri- bus Nephtali, ubi ſitæ erant Nazaretha & Capernaumum, pertinuerint ad regnum Ephraimiticum, atque adeo ſub nomine Eph- raimi fuerint incluſi: igitur cum Chriſtus, qui primo Nazarethæ, & deinde Capernau- mi, atque adeo in terra Ephraimi habitavit, pPater ſit multitudinis gentium, ipſe appella- tur Ephraimi ſemen ob regionem inhabita- tionis, etſi quoad proſapiam fuerit ortus ex ſtirpe Iſai ſeu Davidis. Atque ita Jacobus patriarcha ſub iſto vaticinio primum tacite Prædicit regnum ſuper decem tribus deven- turum ad tribum Ephraimi, deinde Chriſtum in una ex decem tribuum regionibus habita- F S turum. 8 90 Se turum. Hoc ſub initia novi Teſtamenti eſt mpletum, uti patet; illud vero tempore Jeroboami 1 Reg. XII. 20. 3) Tertium occupet locum prophetia Jacobi, de Simeone & Levi Gen. XLIX. S. 6. 7. Simeon & Levi fratres: vaſa violentiæ gladii eorum. In conſilium eorum non veniat anima mea, 83* in cœtu illorum non ſit gloria mea, quia in furore ſuo oeciderunt virum, & in voluntote Jua enervarunt lbovem: maledictus ſit furor ipſo- rum, quia pertinax, & indignatio eorum, quia dura; dividam eos in Jacob, & diſpergam eos in Iſrazl. His in verbis Jacobus primo re- ſpicit in factum Simeonis & Levi, quod oc- currit Gen. XXXIV. 25. 26. dum ob ſtupra- tam ipſorum ſororem indignati & gladiis ar- mati ingreſſi ſunt in oppidum Sichemi, omnesque maſculos interfecerunt, atque bo- ves, ut ad labores eſſent inidonei, ſuffragi- nibus inciſis enervarunt more tunc apud ho- ſtes ſolenni Joſ. XI. 6-9. Unde Jacobus ipſo- rum iræ maledicit, eosdemque in Ifraële iri diſperſum vaticinatur, quod tunc evenit, quando Iſraëélitis in palæſtinam introductis Levitæ acceperunt ſuburbia in tota Cananitide. Joſ. XXI. per totum. Num. XXXV. Simeoni- ο vero ſortem ſuam obtinuerunt in media zribu Juda Joſ. XIX. 1.9. I1 Chron. V. 24-27. Indeque cum Juda ad communia bella ſunt profecti. Jud. I. 3. Simul vero Jacobus præ- videt ſub futuris temporibus peſſimum conſi- lium atque abominandum à Simeonitis & Le- vitis Vitiche ideue Pere. rum c bituri tam e⸗ Gas, Dis, eat hoc enim fueran COnſin aboren leprot attinen Ephra Pertin riacan diere in ue 2 Dara non 1 i Baby! Daver; enti elt tempore acobi, Ineon Au. nea, G lie in voluntote Hor ipſr. lin, c en o⸗ ind te⸗ 00 ſtupra: diis ar⸗ chemi, gue . ſuffral. puc ho⸗ raele irl evenit, nitise. Dimeon⸗. nedi A S 51 vitis habendum, quod armis eſſent executuri, idque patriarcha ſanctus deteſtatur ſummo- pere. Et niſi me omnia fallunt, hoc ipſo- rum cruentum conſilium eſt iſtud, quod ha- bituri erant contra Meſſiam atque per arma- tam cohortem hunc eundem captivum duéturi, & ad mortem condemnaturi Matth. XXVI. 55. Dicis, quomodo iſtud Levitis & Simeonitis queat adfcribi? Reſpondeo: Levitis quidem hoc conſilium merito adſcribitur; ſacerdotes enim ex tribu Levi oriundi primaria cauſſa fuerant necis Chriſti. Vide Joh. XI. 49-5 1. conſilium Caiphæ: unde lapis prædicebatur ab architectis, id eſt, à Doétoribus eccleſiæ, reprobandus. Pſ. CXVIII. 22. Quod vero attinet Simeonitas, hi quidem ad regnum Ephraimi, ad quod è regno Juda defecerant, pertinebant, indeque in captivitatem Afſy⸗ riacam tandem abibant, ex qua nunquam re- diere in fuas terras, hincque tempore Chriſti in Judæa non habitabant. 1I Reg. XII. 19. 2 Paral. XV. 9. Inde ſub ipſorum nomine non poſſunt venire ipſi Simeonitæ, ſed venit tribus Judæ, quæ poſt reditum ex captivitate Babylonica etiam Simeonitarum urbes occu- paverat, hœres ſimul crudelitatis Simeoniti- cæ, maledictionisque Simeoni incumhentis. Et hæc ſine dubio eſt cauſa, cur Moſes in be- nedictione Deut. XXXIII. 7. omiſerit tribum imeonis; hanc enim incluſit tribui Judæ, quod tribus Judæ ex captivitate redux urbes Simeoniticas inhabitaverit, atque eo ipſo etiam 92 1 Se etiam indolis Simeoniticæ efferæ hæres fue- rit facta, indeque una cum tribu Levitica interfecerit Chriſtum. Hinc idem conſilium quod Jacobus Simeoni & Levi aſſignat Jere- mias propheta cap. XIX. 7. in textu hebræo adſcribit Hieroſolymis & tribui Judæ, diſperſæ ob hanc cauſam inter gentes ſecundum vati- cinia. Pſ. LIX. 12. Eſ. XXVIII. 13-22. Sed hic pedem ſiſtimus, veniam precati & à Deo, ſi quid Majeſtate ipſius indignum ſcripſeri- mus, & à chriſtianis ſingulis, ſi quid dixeri- mus, quod obeſſet ipſorum ædificationi: Errores enim & peccata mea ſunt, omne vero, quod bonum eſt, ad Deum au- torem pertinet; Haie ſit gloria in æternum. Amen. G Ne „. , . K e KXK „ * ℳ. — WN IA KK. T M. 7 res fue. Levitic Ouſilium nat jere- hebræo enſe m vatl⸗ Endeo, Cripler⸗ cixeri⸗ ationi: „ Oomne n a. 1 DTSPVTATIOI VNIONE CHRISTI FIDELIBVS MVYSTICA, IOANNE CHRISTOPH. PFAFFIO, SS. THEOL. DOCT. ET PROF. PVBL. ILL. STIPEND. SVPERATT. ET TEMPL. CATHEDR. ECCLES. DEFEN D 1 T AVCTOR ac KESPONDENS M. IOANNES GEORG. VNKAVFF Geæœppingenſis, . SS. THEOL. STVDIOSVS IN ILLVSTR, STIPEND. 2 Anno 1700. Fen s ſtentin Col.] rnias ſi omine nſugi jemplu ter vit um m Cap. 1 Il. ſico . b in⸗ Plene Kepin Carnal guein VI. 1 irirx tura ſtun der 95 NHHh⁵HHHHHhFS.. . ae,eHHHhHeNHXHN SHe IN NOMINE IESU! I. Jeribrure S. unionem Chriſti cum fidelibus myſticam, de qua ſub auxilio DEl fu- mus acturi, non modo per redemptoris inexi- ſtentiam, & manſionem in nobis. Rom VIII. 20. Col. I. 27, Joh. XIV. 23. Sed & per va- rias ſimilitudines, indeque oriunda diverſa nomina, e, g. per deſponſationem quandam & conjugium Hoſ. II. 19, 20. 2 Cor XI. 2. Eph. V. 29. 20. 31. per babitatTam domum atque templum Eph. II. 21. Hebr. III. 6. per palmi= tes viti inſitos Joh. XV. I. &c. ac per caput cum membris conjunctum Eph- I. 22. 23. & cap. IV. I5. 16. ſiſtit atque adumbrat. II. Stylo autem theologico atque eccleſia- ſtico unio hæc ſæpiſſimè appellatur myſtica, ob ingens nempe illius myſterium, in quod plene in hac vita non pofſſumus penetrare. Sæpius etiam ſpiritualis vocatur, quod non carnali ſed ſpirituali modo perficiatur, nos- que in ea unus cum Chriſto fiamus ſpiritus I Cor. VI. 17. vera tamen eſt unio & realis, etſi Jpiritualis nuncupetur, non enim nomencla- tura hæc Calvinianis favet, qui, licet Chri- ſtum hominem à fidelibus æque ac cœlum à terra diſtare credant, nihilo ſecius inter eos- dem 96 N e e dem unionem ſibi imaginantur, vinculo in- tercedente ſalvatoris infinito ſpiritu: Neque hos juvat unionis myſticæ medium, nempe fides, quæ non præſentiæ Chriſti ſubſtantia- li, ſed tantum viſioni in cœlis triumphatrici eſt opponenda. Et ſint ex noſtratibus, qui Spiritum S. vinculum inter DEUM & fideles unitos nominarint, horum tamen ſi linguam imitari velint Reformati, fas eſſet, ut men- tem etiam ſimul retinerent: Namque ore Lu. theranorum orthodoxo loqui, corde autem Zwinglij heterodoxo ſentire velle, ad quid fa- cit, niſi ut ſub dextris verbis finiſtrum fu- ſpicemur ſenſum? Dicitur quoque unio hæc non raro ſubſtantialis ab extremis unitis, quæ ſubſtantiæ ſunt, non aliter ac propter mo- dum uniendi à B. D. Huülſenmanno præl. form. concord. artic. XII. append. accidentalis voca- tur; non enim ſolæ operationes, nudaque Chriſti dona nobiſcum junguntur, quod for- mula concordiæ ad ſcripturæ ductum jam pri- dem rejecit vid. epit. & declarat. ſol. artic. 3. Sed ipſa Chriſti ſubſtantia cum noſtra per jJuncturam ſubſtantiæ ad ſubſtantiam unitur at- que cohæret. Cæteras a. phraſes, quæ & recentes ſunt & periculoſæ, ſtudio dimitti- mus, cum, Orientibus novis vocibus, quæ nova ſecum trahunt dogmata, tutiſſimum ſit, tam loquendi modos, quam mentem hære- ticis relinquere, atque cum eccleſia recte ſen- tiente balbutire malle, quam cum fanatico inſi- pienter eloquente ſemetipſumnon intehligane- II B rihis, ir hriſi recenſet Iwe per renats! hze viee Pme ſie juſtiſcar Dek, gle ſnn Gentiynn fergerimn eſmnen Uumitorun culo in⸗ Neque Neinpe pftantia- phatrici us, Oul ſideles inguamn. t Wen⸗ e . Atenn glicl ſa. tumn fü⸗ nio hæc ig guc er Mo⸗ . orm. vOe⸗ udague noc ,⸗ ſn prr. rtil. 3. ſtra per nitura⸗ le⸗ 8, Olc munn ſin n here- lteſel — eligere⸗ ll⸗ AOe e 97 III. Reciſis vero unionum permultis gene- ribus, quæ D. Cbemnitius lib. de duab. natur. in Chriſto cap. 7. exquiſite & magno numero recenſet, hocque poſito, Deum quidem ubi- que per divinitatis præſentiam, in ſolis autem renatis per inhabitationis gratiam eſſe, nobis hac vice ſermo erit de unione myſtica pro- prie ſic diéta, quæ fideles, regeneratos, & juſtificatos jam prærequirit, nihilque aliud dicit, quam ſalvatoris 7Eo V quoad utram- que ſuam naturam cum anima & corpore cre- dentium veram, intimom, atque ex Dei ſcopo perpetim duraturam in uno aliquo myſtico co- bæſionem, quæ tamen & perſonas & ſubſtantias unitorum relinquat diſtincias, etiam in ipſo arctiſſimæ unionis ſtatu, Ut patet ex dictis Joh., VI. §6. cap. XV. I. &c. 1 Cor. VI. I15. 17. Gal. II. 20. Eph. III. 17. cap. V. 30. 31. 32. Col. III. 11. Hebr. III. 6. Suos tamen habet gradus & augmenta hæc unio, licet fiat in- time, cum ſub capite noſtro in eam ſtaturæ menfuram adoleſcamus, qua & Chrifti & omni Dei plenitudine implemur. Eph. III. 19. & cap. IV. 13. Hic enim, in quibus habitat, non &qualiter habitat, ſed inæqualiter, qua de Cauſa & alius alio eſt ſanctior, abundantius habendo Deum inhabitatorem. Nimis igitur exiliter de hac unione loquuntur, qui eam vel metaphoricam dicunt, atque ſola volunta- tis & affeétuum concordia abſolvi credunt, Vel tantum operativam ſtatuunt, ac per nu- dos Chriſti in nobis motus & effectus illam 6G EX⸗ 98 *„ Se explicant; ſic enim tantum arcanum evaneſ- ceret, totque emphatica dicta contra vocum naturam cogenda eſſent atque torquenda. Quæ vero dum vitia quidam vitare volunt, in contraria currunt, ijs ſimiles, qui, dum incurvum tenellæ arboris ſtatum corrigere ſtudent, nimia attractione in alteram partem peccant: Namque unionem myſticam vel in coalitione duarum ſubſtantiarum in unam, vel in francmutatione alias noſtræ in Chriſti ſub- ſtantiam, alias hujus in noſtram, vel ſaltem collocant in unione perſonali, qua quivis di- cere poſſit: ego ſum Cbriſtus. Non enim vel coneretioni vel trantformationi ſubſtantiarum locus fit, ubi ſalvator tantum incola eſt, habitaculum vero credentes, a ſponſo iterum ob peccata ſeparabiles: Nec de unione perſo- nali ibi cogitandum, ubi Chriſtus manet frater & Dominus, nos fratres, cohæredes, ſervi: Neque Eva ſe unquam Adamum di- Xit, tametſi ex carne & offibus ejusdem ex- tructa. Nomen autem Cbriſti, quo eccleſia cum capite 1 Cor. XII. I12. nuncupatur, ſo- lam ſupponit unionem myſticam; non vero hy- poſtaticam. Noſtris incedere placet media via, qua tutiſſimi eunt, interioremque hu- jus unionis modum ſatis inveſtigari poſſe ne- gant, quod niſi via negativa, quo myſterium hoc fere tantum cognoſcimus, doceret, diſpaleſcere poſſet ex loco Eph. V. 32. conf. B. D. Zhummi impiet. E'igel. errore L-XI. IV. Unio IV. ſtum lanſe⸗ ſibi ipleg * Tenatus habet Dis c 1 ſoh. ſtatuit NiN 1l ſen, Antrib quam / tuelem b. 620. V. Veyhun inſte⸗ ehim ſie Chygu Noſtris Non 27,29. Uarie ſe cboc tbun d He nevanel⸗ 4 vocu hravenda. Volunt, Ini, Cum corrigere nparten Vel in nam wel ricti ⸗ vel ſalten guivis Gi⸗ enimvel tanriarum coli eſt, iterunn one heiſo⸗ as Minet oheredes, atur, ſ. ver⸗ . et media ane hu pollene Joceret 1 12. colll. . N lno O e Se 839 IV. unio hæc principialiter ad ſolum Chri- ſtum pertinet, nec reciproce in hoc genere cauſæ noſtrum eſt opus, cum ſponſus nos ſibi deſponſet Hoſ. II. 19. conf. Eph. V. 3 1. ipſeque ad pios veniat, & manſionem faciat!, Joh. XIV. 23. Nil tamen obſtat, quo minus renatus, qui vires novas cœlitus donatas habet, dici poſſit cauſa ſecundaria ſuæ unio- nis cum Chriſto, pari modo ac vi dictorum 1I Joh. III. 3. 2 Lim. II. 21. 2 Cor. VII. r. ſtatuitur cauſa ſecundaria ſuæ ſanctificationis: namque uti ſponſo in S. literis activa adhaſio ad ſponſam, ita eadem viciſſim ſponſæ ad ſpon- ſimm tribuitur. 1 Cor. VI. W7. hinc etiam 1I Pet. II. 4. 5. dicimur ipſi accedere ad Chriſtum tan- quam lapidem vivum, atque in domum ſpiri- tualem difcari. vid D. Hülſenm. præleck. P. 626. V. Media ex parte Chriſti ordinaria ſunt Verbum Evangelit & ſacramenta per manum miniſterii S collata: per Evangelium enim ſicuti Spiruus S. Gal. III. 2. ſic quoque Chriſtus confertur, qui per fidem in cordibus noſtris habitat Eph. III 17. de baptiſino autem & S. cœna loquuntur dicta Gal. III. 27. coll. Rom. VI. 3. 4. & 1 Cor. X. 16. Coll. cap. XI. 27-·29. Absque tamen his ſalvator extraordi- narie ſe hominibus fide collata jungere poteſt, quod ſperamus fieri in Chriſtianorum infan tibus ante baptiſmum demortuis, Deumque ad hæc media, quibus nos alligavit, non eſ- G 2 ſe 100 e Se ſe adſtrictum, docet Johannes Baptiſta in utero matris Spiritu §. vepletus. Luc. I. I5. 41. Non autem videmus, quomodo à recocti Schwenckfeldianiſmi accuſationibus liberari queant ii, qui Verbum Dei & ſacramenta, media alias ſalutis directa, i. e. oblativa, operativa, & collativa, habent pro mediis indirectis, id ſolummodo in promovenda ſalute agentibus, ut ſenſus a divagationibus revocati ad harmoniam perducantur cum homine interno, hicque deinceps operatio- nes Verbi ſubſtantialis & ſpiritus S. inter- nas eo attentius ſentire, atque iis ſe to- tum tradere queat transformandum. Ver- bi vero præconibus Chriſtus utitur in domo ſua conſtruenda; Cor. III. 9. conf. Eph. IV. 12. miſfis, ut tanquam proxenetæ ſeu pro- nubi ſponſam ſponſo acciperent, eamque tanquam paranymphi aqducerent, quin etiam viro jungerent, imo cuſtodes forent pu- dicitik, ne caſtitas mentis alieno conſpur- caretur 2 Cor. XI. 2. conf. Joh. III. 29. VI. Medium ex parte noſtri & veceptivum & retentivum eſt fides in Chriſtum, per quam uti ad JESUM accedimus Joh. VI. 37. eundemque intra cor recipimus Col. II. 5. 6. 7. ut ſimus in eo, isque in nobis Joh. XVII. 23. ita per eam in ipſo vivimus Gal. II. 20. & ſtamus Rom. XI. 20. Fides enim tum oculus intellectus eſt, quo Chriſtum agnoſeimus, tum manus voluntatis, qua ipſum appre- hen- hencdi GMam portas guicen ac am Zerus ſenn ſunt, nec (Awvic am amore ſutat, ſanco⸗ Chrich 4. hin Dræex Arine nem, non elia homn requi gnli i iobi W.I VI les: limn deche nornn ptiſta in . 15, 41. recocti ldennri amenta, blativa, ) mediis ovenda tonibus tur coln. peratio. 6. inler⸗ 15 ſe t0⸗ m. Ver- in omi ſen ro⸗ eamndle , quin rent /1. onſur⸗ 29. eptiouc ner VI. 1 N10. Mule eimns, pple⸗ hen⸗ e e Se 101 hendimus ac retinemus, atque in eo tan- quam inexpugnabili petra contra ipſas inferi portas inconcuſſi permanemus. Anima quidem ſponſo etiam per deſideria adheæret, ac amorem, per fiduciam, quam D. Scher- zerus beneficam nominat, per gaudium, ſpem &c. hi vero tantum actus imperfecti ſunt, indeque media poſitiva eſſe nequeunt, nec placent, niſi ſub fiducia in Chriſtum ſalvifica, quæ ob apprehenſam mundi viéti- mam fſibi cæterisque actibus & virtutibus amorem & gratiam ſola conciliat. Vid. di- ſputat. digniſſ. D. Fortſebii de quiete operoſa ſanctorum. Pia autem & ſancta opera à Chriſto jam inhabitante proveniunt Joh. XV. 4. hincque ſigna ſunt & media unionem jam præexiſtentem cognoſcendi. Quod vero attinet incrementum unionis, & duratio- nem, quin opera quædam hanc præcurrant, non eſt dubium, non quidem tanquam media cauſativa, ſed tanquam conditiones in homine ex ordine divinitus conſtituto præ- requiſit?æ, quoniam ad eum ſalvator venit, qui ipſum diligit Joh. XIV. 23. Deusque in nobis manet, ſi diligamus nos invicem 1I Joh. IV. 12. VII. Extrema unita ſunt Chriſtus & fide- les: Chriſtus quoad geminam ſuam ſubſtan- tiam, divinamm & bumanam, qui tanquam Sαaνdaιςοαοτ non tantum collegio Chriſtia norum oranti Matth. XVIII. 20. miniſterio- G 3 que 102 Oe e que laboranti Matth. XXVIII. 20. præſentiam ſuam eſt pollicitus: ſed & ſingulis pariter Edelibus Joh. XIV. 23. quibus adhæret, ut membris ſuis Eph. IV. I15. 16. ut ſponſc, quæ caro eſt ex carne & or ex oſſibus ejus. Eph. V. 30. Ut palmitibus, quia ipfe vitis eſt, Joh. XV. I. ut lapidibus vivis, quos tanquam angularis ſuſtinet Eph. II. Y. 20. 21. Quin imo Chriſtus credentibus carnem ſuam man- ducandam præbet, & Janguinem bibendum Joh. VI. 56. Quæ ſingula, utpote homo- genea, quemadmodum conſubſtantialitatem redemptoris nobiſcum demonſtrant, ſic non minus præſentiam ejusdem apud nos etiam quoad humanam naturom evincunt. Itidem fideles quoad azranque compoſiti partem Chri- ſto ſunt uniti, quoad animam quidem 3 quia in ea ſervator per fidem balitat Eph. III. 17. quoad corpus vero, quia hoc zem- plum eſt ſpiritus S. & ſimul Chriſti membrum I Cor. VI. I5. 19. reſuſcitandum hinc olim tam propter inbabitantein, ſeu ut in aliis co- dicibus legitur, per inbabitantem Spiruum S. Rom. VIII. rI. quam propter Chriſtum, hujusque carnem & ſanguinem Joh. VI. 54. 57. Quare pro more admodum pie: Etiam hic mecum eris, bone 7ES U! fertur dixiſſe S. Johannes Apoſtolus, Ephefi ſepulchro jam inferendus. . VIII. Finis unionis Chriſti nobiſcum ulti- mus eſt gratiæ divinæ gloria, quam DEUS . in in fal Prefisit imo pr. E con Do V. TI. Iur. us tam nendæ d VII. que 3 ut ſi he beremn Homninnn lla C Col.l. VIII. I. Proſenn reſpec vi di Utpote daſcuin Der a Hymen te: Manſi nem LIW. Men Lſentiam 1 Ppariter get, Ul. thonſe, ur ejus. itij eſt, Anan Quin AIn man⸗- iherchun e homo- ioltuten ſie non s etiam eidem mChri- Videm, t Eph. 0c ten- ejnhrum ne Oim lüis c0. inum Nriſunn, VI. -. Ltion iſte pulchro n N.. I A e See 103 in ſalutis noſtræ œconomia præcipue ſibi præfixit Eph I. 6. & cap. II. 7. finis ab ul- timo proximus eſt beatitudo noſtra & inchoata & conſummata. Inchoata, quia in ſilio ſuo DEUS vitam æternam jam nobis dedit 1 Joh. V. TI. & 12. atque eapropter ſalvati voca- mur. Eph. II. 8. 2 Tim. I. 9. Tit. III. y. Sen- Jus tamen inchoatæ ſalutis ordinarie à ſuſti- nendæ crucis ſenſu adhuc prœponderatur, dum ſponſo debemus fieri conformes Rom. VIII. 29. conf. I Pet. IV. 13. præſentibus- que afflictionibus triſtamur. Hebr. XII. II. ut ſi hac in vita tantum in Chriſto ſpem ha- beremus, miſerrim futuri eſſemus omnium bominum. I Cor. XV. 19. conſummata vero, quia Chriſtus in nobis eſt ſpes gloriæ noſtræ, Col. I. 27. per patientiam expeltandæ. Rom. VIII. 25. . IX. Sequitur unionem hane I) gratiæ & præſentis & futuræ obſignatio, qua fideles reſpectu hujus certitudinem habere queunt vi dicti Rom. VIII. 38. 39. bypotheticam, utpote à DEO etiamnum moniti de lapfus poſſililitate Ezech. XVIII. 26. 1I Cor. X. 12. per actualem recidivatum Davidis, Petri, Hymenæi, Alexandri atque aliorum comyro- bata: Tametſi enim Chriſtus ex parte ſui manſionem immobilem congrue ad intentio- nem DEI gratiam æternam pollicentis Eſ. LIV. 10. promiſerit credentibus, eam ta- men non addixit abſolutam, ſed ordinatam, G 4 at- 114 MRH„e Se X . atque ſub non-opponenda inobedientia no- ſtra determinatam, ideoque ob peccata de facto rurſus ſolubilem ex parte hominum 5 qui, etſi Coriſti membra & domus atque Dei zempla ſint, nihilominus ſcorti fieri membra & denuo corrumpi poſſunt, ſoli perſidiæ conjugalis accuſandi ipſi, ſponſo fidem ma- ritalem conſtanter ſervante. Conf. digniſs. Dni. Cancell teſſarad. Evolut. VII. & B. Dorſch. pentadec. pp. 600. 601. Gratiam autem Ppræ-⸗ ſentem ita indubitatam credentes queunt habere, ut certitudine ſæpius gaudeant ab- ſoluta, ſiquidem fidem noſtram per experien- tiæ ſenſum explorare poſſumus atque co- gnoſcere, an Cbriſtus in nobis ſit, niſi ſicubi veprobi ſimus; 2 Cor. XIII. 5y. cum & Spiritus S. interne cum ſpiritu noſtro nos filios Dei ſſe, affirmet & teſtetur. Rom. VIII. 16. Nec lic moramur pontificios, qui ι) vel falſa nobis, quo felieius refutari poſſimus, frau- dulenter affingunt, atque illa omnia, quæ de fide vera & viva aſſerimus, de mortua, temerariæ præſiimptionis, inanisque fiduciæ ex confeſſo fœcunda matre, intelligunt; ea vero, quæ de certitudine dicimus, ad iſtum firmitatis gradum referunt, qui omnem eontrarii formidinem perpetuo excludat; cum tamen fidem jam firmam eſſe, mox in- Rrmam, nonnunquam etiam ſub tentatio-= num paroxyſmis, donec victrix redeat, in- Jenſibilem, ſtatuamus hucusque, & multos trepidare ob imbecillitatem carnis, qui firmi- ter ter debe ingeque firmamm tis not ſuami. e Von uia in ſtione Quuntv. Edwive DLI, Verſia Vita el externe eſt, r eradica hanci⸗ ds de Qwarm Videan Qand dinem imno dari, dem, Droban nerali ekia, lin ad ſ kaden oh. ntia no⸗ ccata de Oynitum; tqe Hei minht perfidie lem ma- oniſi. Donſe. tem pre⸗ queunt eint ℳ. xperien. gue . ſeubi Wintuf Mior De 6. Nec vel kal ſeu 4, I mortua; ligont; Us; 4 Othnenn cludat; vor in. entatio⸗ t, i nutos frm: tet AO e e 10 5 ter deberent confidere ob bonitatem DEr, indeque dubitationes eorundem non eſſe firmamentum incertitudinis, ſed infirmita- tis notam, intrepide aſſeveremus. (£&) Vel ſuam ipfi ſententiam aſtute involvunt, atque de gratia Dei, remiſſione peccatorum, & ju- ſtitia inbærente perfeécta in unica agunt quæ- ſtione, ubi aut æquivoce aut abfurde lo- quuntur, aut ſcopum plane non feriunt: *ε uivoce enim diſputant, dum ex gratia DEI, ut aſſolent, in una eademque contro- verſia cothurnum faciunt, & illam nunc de vita cœlitus implantata, mox de favore Dei externo interpretantur. Sic & abſurdum eſt, remiſſionem peccatorum ſumere pro eradicatione vitiorum phyſica, vel ſaltem hanc iſti communiter ita innectere, ut ma- gis de habituum malorum extirpatione, quam peccatorum remiſſione verba facere videantur. Rem autem neutiquam tangunt, quando juſtitiæ inhærentis perfectæ certitu- dinem negant; nam idem & nos ſentimus, imo talem juſtitiam in nobis prorſus non dari, nedum de illa nos certos eſſe, ex jis- dem, quæ ipſi adducunt, dictis & exemplis probamus. () Vel fruſtra, ubi nobis ge- neralis DEl vevelatio, hujusque ad nos facta Srcialt applicatio, atque ſtatus noſtri propria cum Spiritus S. ſuffragio conjuntta viſio ad fidem divinam ſufficiunt, ſingula ipfi in eadem contra ſeripturam Matth. XXII. 29. Joh. VIII. 17. Act. X. 43. revelata eſſe de- G §5 ſide-= 706 e Se ſiderant, aut ſi hoc effugium in præſenti materia minus ſucceſſerit, animi ſinceritatem à nemine, cum ipfi ab ipfſismet ſæpiſſim e fallamur, certo cognoſci voſſe male conten- dunt, nobisque, qui ſenſum humilis integri- tatis æque minus ac ſenſum aquæ humectan- tis, ignisve urentis deceptioni obnoxium eſſe credimus, falſo contradicunt. ₰) Vel ſupervacanee inter certitudinem fiduciæ & fi- dei diſtinguunt, hancque fidelibus, niſi ſpe- Cialis accedat revelatio, denegant, illam ve- 10 cum lætitia animi interiore, & pace con- ſcientiæ, excluſis hæſitationibus ac anxieta- tibus, concedere coguntur. vid. Bellarm. lib. 3. de juſtißcat. cap. 2. σ1I. Quæ autem, quomodo cum argumentis, quibus contra nos pugnant, cohærere poſſint, ipſi vide- rint: maxima enim ex parte id incaute aſſe- runt, quod tamen verbis pertinaciſſime ne- gant, ne ipſi erraſſe hactenus, nos autem recte docuiſſe videamur. Adeo veritas ſie- pius hominem docet contra hominem, eum- que ob concepta præjudicia repugnantem. Conf. O. Dannbaueri Hodomor. Spir. Papeæi phantaſm. IX. & D. Quenſted. Syſtem. Theol. de Juſtificatione ſect. 2. quæſt. LX. X. Sequitur II.) animi acquieſcentia &* Uæœta in Cbriſto tranquillitas; namque facti ad DEVM, qui veluti centrum locusque na- turalis omnium noſtrorum deſideriorum eſt, irrequieti ſumus, donec in ipſo requieſca mus, preſenti eritatem Lbiſime conten integtl mectan⸗ noXiu ) Vel ie Ef⸗ Pili ſpe. lan ve- ce con⸗ anxieta⸗ Hellorur. autenn, COntra wie⸗ te alle. ime Ie- autenn itns ſe⸗ . euiil⸗ lantem, Pqpui el& rrin ci e e I eſt, nieſen MS 5 ANe Se. 107 mus, quem cum in Chriſto receperimus re- conciliatum, pacem habemus Rom. V. I. Joh. XVI. 33. & heati dicimur Pſ. XXXII. I. 2. ipſe- que nobis ſufficit, Pſ. LXXIII. 25. Hinc cu- Piditates, quas quondam ad grandia hujus mundi extenderamus, noſtra ſorte contenti retrahimus Phil. IV. II. 12. I Tim. VI. g. Hebr. XIII. S. Chriſtoque nosmet includi- mus, præſidio pacis divinæ regendos Col. III. 15. Phil. IV. 7. atque vera ſaturitate omnia noſtra terminamus, ſatis experti, deſideran- tis animi æſtum nec addendo nec multipli⸗ cando, ſed inſtar ignis tantum ſubtrabendo & dividendo extingui. Adde, quod fidelis anxio iſto labore, quo in ſalute propriis vi- ribus quærenda diu ſe fruſtra Rom. IX. 16. fatigaverat, liberatus, nunc ſpiritu tranquil- lo I Petri III. 4. placide operetur, Deoque ſponte & hilariter ſerviat, cui intellectu, voluntate & omnibus facultatibus in fide vitæque obedientia adhæreſcere, eam de- mum quietem deputat veram eſſe & germa- nam. Heæc tamen credentium in animis at- que operibus ſuavis tranquillitas ſuis ad- hucdum fubeſt viciſſitudinibus, Chriſto nonnunquam hoſtilitatem ſimulante, ſpon- ſamque Satanæ tentandam aliquantiſper con- cedente, ubi, prioribus gaudiis magnum vale dicentibus, horrores ingruunt & tenebræ, de gratia DEI dubitationes, luctæ cum de- ſperationibus & blaſphemiis, animæ ficca ſterilitas, acedia, rancor, precum ac divini B ver- 108 De Se verbi, virtutumque nauſea, & ad peccata occultus & ſæpe quaſi violentus tractus. &c. At talem inquietudinem perpetuam eſſe non ſinit redemtor noſter, ſed ſerena facie haud multo poſt reſumpta, afflictos iterum miſe- ricorditer intuetur, eosque ex inferno redu- cit„ conſolationibus rurſus, exhilarandos I Sam. II. 6. Pſ. CXLVII. 3. Eſ. LVII. 15. qui, quo altius fuere mœſti, eo evaſerunt aptiores ad alium & opportune & efficaciter conſolandum. 2 Cor. I. 4. talibus enim nec dolens anima barbara, nec huic illi ſunt barbari, cum, quæ mœrens conqueritur, iſti jam ſenſerint, indeque bene percipiant, ac quæ proferunt, ſapida ſint & cor feriant, ut triſtans reviviſcere incipiat, & ad prio- rem quietem redire Pſ. CXVI. 7. atque de- nuo gaudere DEO ſuo, proba vita, piis- que eloquiorum divinorum meditationibus, & precibus devotis, quas tam pro ſuis, quam pro aliorum neceſſitatibus non corde ſolo ex majoris perfectionis errore, ſed & ore ſimul coram throno DEl effundit; non enim animam tantum, ſed etiam corpus in obſequia & gloriam divinam fidelis addixit: Rom. VI. 13. 1 Cor. VI. 20. certiſſimus, & ſolius cordis ſuſpiria, & oris etiam ſermo- nem, ſi devotioni internæ adjungatur, patri noſtro placere. Pſ. XIX. 15. Quapropter ſub vita virtutis ſtudioſa non modo certis & fixis horis, verum & omni oblata, imo etiam ſæpius ſumpta occaſione ad exemplum ami anni I, in Urget tur laud diml us LXNI Der con frui dem ſum cuI 10 Volu N) 1 nud tant ſed Virt⸗ Pre Nem ſima ſi Dut getr (àe peccat: gus. Ec. elle non e haud mn miſe⸗ o redl. randos II. 15. aeront kcaciter nim nec Ii fünt jeritur, vipiant, keriant, A prio⸗ ne de⸗ ,pis nibus; ſüss, corde ſed & non Pus I 4gixit: us, ſermo⸗ . paltl roptet certis , nplumn Otnu . V MOe Se 109 amici Luc. XI. 8. 9. & viduæ Luc. XVIII. I. interdiu noctuque DEUM orationibus urget, atqua juxta S. Pauli monitum preca- tur indeſinenter 1 Theſ. V. 17. additis tum laudibus & gratiarum actionibus, labiorum vitulis, Hoſ. XIV. 3. Hebr. XIII. 15. tum can- tibus tauro contra ſalvatori acceptioribus. Pſ. LXIX. 31. 32. neque vero quiete ſola, quæ per totum vitæ actionumque contextum conſpicua eſt, in JESU fuo Chriſtianus fruitur, ſed & dulci mentis gaudio, ſiqui- dem ſponſum intra cordis penetralia admiſ- ſum cum ipſo legimus cœnantem, & ipfſum cum ſponſo Apoc. III. 20. ubi lætitia non ra- ro in tantam excreſcit delectationem, ut voluptatibus potetur tanquam torrente, Pſ. XXXVI. 9. perſentiſcatque, ea, quæ de vi- tæ æternæ præguſtu experti referunt, nec nuda ſomniantium verba eſſe, nec ſuavia tantum phantaſiæ poëtice inſanientis deliria, ſed libera DElI dona, bonitatem ſuam cum virtutibus venturi ſeculi guſtandam & viqendam præbentis, Hebr. VI. 4. 5. Pſ. AXXXIV. 9. neminemque illuc admittentis, niſi dileétiſ- ſimam Chriſti ſponſam, quæ ſpiritu S. plena, ſuique impos, Eph. V. 18. 2 Cor. V. 13. dum putatur temulenter deſipere, & ab iis deri- detur, quibus & lingua ſancti amoris exoti- ca eſt, & quicquid ipſi nondum guſtarunt, hyperbolicum apparet, ſola cum ſolo ſpon- ſo ruri optat delectari, atque in ejus baſia ferri, ne à quoquam ſubſannetur. Cantic. VIII. I. 110 A e Se VIII. I. at rara hora, brevisque mora eſt tantarum hilaritatum, quandoquidem ſabla- tiſinum noſtrum in hoc tuguriolo nondum Ppræſentem poſſidere licet, ſed eum tantum ſperamus futurum Hebr. IV. 9. quippe ſex- tiduo laboribus deſtinato etiamnum duran- te, quo currendum nobis eſt & certandum, 1ICor. IX. 24. 25. Hebr. XII. I. regnumque colorum cum violentia rapiendum, Matth. XI. 12. nec niſi poſt mortem 4 laboribus conquie- ſcendum Apoc. XIV. 13. Quamobrem deli- cias haſce nondum in ſtatum vitæ continuum capimus vertere, ſed easdem credimus vel breve divinæ requiei inchoamentum eſſe, Cœlique arrhas, vel refocillationes ſub one- re crucis, ne ſuccumbamus, vel animi lan- guentis nutrimenta, quibus roborati viam mandatorum divinorum ſtrenue percurramus. Pſ. CXIX. 32. Itaque quietiſte cum ſuo Moli- noſio ſæpius ſibi male conſtante (A) quietem confingunt Chriſtianiſmi regulis diſſentaneam, utpote qua relictis meditationibus, ideisque, quas vel ex aliorum informatione, vel pro- Priis mentis diſcurſibus hauſerant, ejectis ſuimet ipſorum in animæ Sabbato obliti, Deoque plene reſignati, eundem in tene- bris contemplatione indiſtincta & obſeura fixe aſpiciunt, ipſaque Chriſti humana natu- ra & viſu remota deitatem ſimpliciſſimam ſub obſcuræ fidei velo irretortis oculis ſtupidi & amantes jugiter intuentur, perfundendi po- ſtea pro libera DEl voluntate tantis ſuavi- ta tatibi tonan guorn rume dorm ſcient l. 14. I. noſtr d gene lem Nitu kuper iterun DE Per! eeh lien tranl cONV Colge OInn in dbinn Conc Ar. Perk ceps Jua Nucd. fälſ Dra eſt 1ſilla- hondum tantunn pe ſey⸗ Quran- ndum, umngue ch.l. rnu ; n Geli tinnum ls vel n eſle, b oe- ni lan- vienm rammuß. uuten Mean, sque, pro⸗ jeetis pbliti, lene. ſeura Vall⸗ nn lub bidi 6 li bo. ta⸗ MO Se 111 tatibus, quibus occupati, quaſi ſomno obruan- tur, animæque potentiis ligatis gaudeant, neſcii, quomodo gaudeant, ad inſtar infantis, ſub ube- rum quidem maternorum dulciſſimo ſuctu ob- dormiſcentis, in ſugendo tamen lacte ſæpius in- ſcienter pergentis. vid. Mich. Molinoſii manu- ducét. ſpiritual. Monit. I. 2. 3. lib. 3. cap. XIII. 14. IS. Quanquam enim in meditationibus noſtris circa DEUM ejusque adoranda at- tributa eo interdum deveniamus, ut intelli- gendo deficientes numinis fateamur ineffabi- lem incomprehenſibilitatem, ipſique in infi- nitudine iſta incogitabili quaſi amiſſi tantum ſtupeamus, cum S. Paulo: O altitudinem! iterumque ingeminantes, ipſa etiam via DEUM cognoſcendi afirmativa in negativam per hujuscemodi aſcenſus, qui tandem in exæſtuantem amorem deſinunt, commutata, quietiſtæ tamen imprudenter (I.) actus hoſce tranſitorios in conditionem vitæ perpetuam convertere volunt, iisdemque fere ſolis in- dulgere, cætera Chriſtianorum officia fere omnia ob eminentiorem perfectionis ſtatum, in quo omnes minores virtutes tanquam in quinta Chriſtianiſmi, ut ita loquar, eſſentia concentrentur, vel plane ex libertate ſfibi arrogata ſeponentes, vel obiter tantum & perfunétorie peragentes. Male (2.) dein- ceps meditatione imperfectis reliéta, tan- quam craſſo, ut arbitrantur, exercitio, ipſi nudeæ ſolummodo contemplationi inherent, falſoque nil ſucculenti amplius meditando in ani⸗ 1I12 Se animæ ſuæ profectus ſe diſcere poſſe opi- nantur, cum tamen beatum eum Spiritus prædicet, qui legem DEl nocte dieque me- ditetur. Pfſ. I. 2, Pejus vero 3) DEVM, qui 7 rααoν eſt, Syrach. XLIII. 29. ſeſeque ſub tot poſitivis nominibus in literis cognoſcen- dum ſiſtit, tanquam abſolutum nihil inter me- ras tenebras contuentur, eundemque cum perfectionibus toties diſtincte revelatis & ip- ſis tribus deitatis perſonis, in quarum nomina reverentiſſime ſemper recolenda baptizati ſumus, Matth. XXVIII, 19. contemplatione duntaxat negativa & indiſtincta attingunt, diſtinétamque notitiam, tanquam minus de- fæcatam, dimittentes, ad ſolam confuſam & obſcuram cognitionem abſurde delabuntur. Tandem 4) peſſime à Salvatoris noſtri hu- manitate, ex cujus facie gloria DEl elucens ex gloria fideles trangformat in gloriam, ocu- los avertunt, tanquam objecto adhuc imper- fecto & ſenſibili, atque in ipſam glorioſæ di- vinitatis abyffum ſine mediatore temerarie irrumpunt. Vah! Sponlſa ruſtice, imo in- ſipientiſſime ſuperba! quæ ex dulciſſimo ſponſi in ſalutem noſtram incarnati aſpectu imperfectionem ſe contrahere poſſe credit, ipſa imperfectiſſima, nec amplius niſi in ſpon- ſo benevole aſpicienda, cui Chriſtus eſſe de- beret propitiatorium, ubi ſalutem quæreret, lapis angularis, cui inædificaretur, caput cui adhæreret, per aliorum humilitatem, vitam- que rigidiorem non amplius depellenda, Col. . iif Atq e niſi dum De⸗ ſin fundn KLoi Mamg ſa cori) Intere e opi piritus le me⸗ , di le ſod⸗ olcen. erme⸗ e cum Kip⸗ Nomnint ptiroti jatione ngunt, ins de⸗ lam & untur⸗ ii . lucens 1, 0c⸗ imper- ole d⸗ nerarie o i⸗ leiſimo credit, inſpor⸗ elle de⸗ Erelel, t Cul 2 y e Se 113 II. 18. 23. Via, per quam ad patrem ita accederet, ut tamen cum JESV ſuo, qui ſimul & vita eſt, perpetuo vellet eſe & manere; Joh. XIV. 6. Phil. I. 23. 2 Cor. V. 8. 1 Thefſ. IV. 17. ejusdemque gloriam æternum intueriz Joh. XVII. 24. atque pro ſummo LEl bene- ficio haberet, ſi inter brachia ſalvatoris &&α inter vulnera redemtoris & vivere poſſet & mori. Sic & B) miras ſibi proponunt in ſua quiete diſcendas preces, quæ tantum mentales eſſe, atque per reſignationis plenariæ ad ſanctam indifferentiam tandem eluctantis unicum, at. que per totam vitam continuandum, nee niſi gravi interveniente lapfu iterandum actum ſub obſcuræ contemplationis velami- ne ſine ore & verbis, ſed ſolo corde in pro- fundum actuum ſilentium, ipfiusque refle- xXionis pauſam redacto fieri debeant & poſſint: namque tametſi vocalis oratio absque mente facta DEO, qui Spiritu & veritate vult invo- B cari, Joh. IV. 24. plane diſpliceat, precesque interdum ſine ore per tacita cordis cum DEO colloquia, atque per expectabundam mentis ad eundem elevationem Pfſal. CXXIII. 2. 3. fundi queant, ac ad Chriſti exemplum vo- luntati patris noſtri nos totos debeamus com- mittere: inde tamen, qui orationem oralem, tanquam exercitium perfectis inutile & ſterile à ſe ad ſolos imperfectiores relegare, imo nil quicquam amplius vel pro aliis vel pro ſe, re omni optimæ & ſapientiſſimæ Patris l pro- 114 e e / providentiæ per mentis indifferentiam reſt- Pimn gnata, petere vellet, næ ille valde fallere- Ni . tur, & ut breviter dicam, DEO inobedien- “ ter, ſibique & aliis inutiliter pius eſſet. De- * nique c) cum myſticis inepte vitam contem- ye plativam ab abtwa, ſive Mariam a Martha ſe- g parant, otioſoque aſpectu contenti lucra ex S“ laboribus alias proventura deperdunt, ac 66 ſementem commutant in meſſem, nexu con- n tinuo copulaturi ea gaudia, quæ DEVS ann vitæ huic actuoſæ concedit, ut fidelibus in tempus ſuppetat & laborandi & quieſcendi, elü ſive labori ſeſe denuo præparandi: neque 1ad enim ipſa Maria ad pedes Chriſti ita conſedit, 6 ut poſtea eundem ungere noluerit; Joh.XII. 3. 83 Nec apoſtolis, etſi Chriſtum in monte glori- Kerun ficatum conſpexerint, licuit ibi tentoria fi- on e gere & commorari, ſed miniſterio ſuo ut in- eiehe ter mille ſolicitudines & inquietudines 2 Cor. 6 XI. 27. 28. defungerentur, neceſſe habue- ͤ⸗ runt. Theologiam quidem myſticam in Zau- a lero & germanica 1beologia deprehenſam, ob Dlidio negata merita noſtra, & naturæ vires in ſpi- holte ritualibus rejectas, aliasque doctrinas utiliter Perled explicatas à Q. Luthero ſcimus eſſe laudatam, berfeck hincque quoad certa puncta puriori noſtræ unnic⸗ theologiæ non opponendam Moſtrates recte Aus cenſent: eam tamen Platoniſino originem de- Abetr bere, ſi à ſordibus fapientiæz ex DEO infa- iaͤle tuatæ nondum repurgata conſideretur, omnes VI. confitebuntur, quibus rem placuerit altius ane ri- imet n reſ. fallere- becdien- t. De⸗ ontenn. tlu ſe- jera ex nt, 30 ueol⸗ DENS delibus ſcenci, pegue onledit, WI.8. glori⸗ Orl f⸗ 0 Ut in⸗ 820r. habue⸗ in Tul: m, 0 in ſp. utiliter D S e e 115 rimari. Platonicus enim animarum ex ipſa Dei eſſentia egreſſus, earundemque per purifi- cationem, illuminationem, & unitionem ſivé deificationem abſorptiwus in unitatem divinam rvegreſſus ultima ſunt primorum myſticorum Principia, ad quæ quo propius ipfi accedunt, eo cautius legi deſiderant, ne tantis promiſ- ſis plurimi ineſcentur, facili certe opera ſæ- piſſime capiendi, quod animus humanus ex hæreditario Deiformitatis deſiderio ad ſumma quævis aſpiret, & labores ad finem ſtatim perductos libenter cupiat, receptisque gau- diis ſolis optet inhærere, otioſe illa ſpectan- do, & deguſtando, eorumque imagines in memoriam revocando. Sed quid multis my- Nicos cum Quietiſtis perſtringimus, cum ad refellendas, quas proprias habent ſententias, vel ſolum ſcripturæ filentium abunde nobis ſufficiat? Nec in ſalvo eorum res eſt, ſi ad diſciplinam arcani velint recurrere, ubi cibus ſolidior, altioraque occurrant myſteria, quæ Apoſtoli omnibus noluerint divulgare, ſed perfeétis ſolis traditione orali, ad ſolos etiam perfectos tantummodo propaganda, com- municaverint: Quis enim nefſcit, inter ea, quæ Paulus ſcripſit, eſſe ννnra Tivααν 2 Petr. III. 16. cibumque ſolidum in epiſtola ad Hebræos contineri, Hebr. V. 14. & cap. VI. I. & arcana profundiſſima Prophetis & Apocalypſi &c. ineſſe, nec lac ſolum ibi, ut ipfimet fatebuntur, exhiberi? Zoco igitur 116 , * G A &εααναονο hoc eſt, ad quod dum confugiunt, & tamen fundamenta ſententiæ ſuæ in Diony- ſio Areopagita, vel, ſi ulterior fiat reſolu- tio, in Platone quærunt, animum oſtendunt ſervientem cauſæ ſuæ, ad quam firmandam omnes Iruſtra quercus excutiunt. Vid. Dn. D. Joh. Eriedr. WMayeri diſſ. de perſecut. Quie- tiſt. & Jac. Iomaſi orig. Liſt. pbiloſ. & eccleſ. XI. Sequitur III.) exoptata ac mutua communio noſiri cum Chriſto, & bujus vice ver- ſa nobiſeum; Salvator enim noſter a) ſibi ar- bitratur Jabtum, ſi quid memkbris ſuis aut bene aut male ſiat; Matth. X. 40. 4I. & XXV. 40.45. Act. IX. 4. 5. atque exin, quod templo & ſponſæ ſuæ videt fieri, vel liberaliſſime re- ſarcit, vel graviſſime vindicat. 4Cor. III. 17. Gal. VI. 8. 9. 10. Quare fidelis, ne ullum ex fratribus Chriſti, qui OEl pupillæ ſunt, Zach. II. 8. affligat, ſibi diligenter cavet, mavultque cum B. Luthero imperatorem Turcicum ſuum hoſtem, quam ex iis mini- mum: inde etiam ſtudet, ut communem non modo, ſed & fraternum amorem, qui præœci- pue eſt exercendus, Gal. VI. 10. iis ſingulis exhibeat, cum certus ſit, ea, quæ credenti- bus benefecerimus, retributum iri omnia, ita tamen, ut ratione membri vel nobilioris vel ignobilioris, quod juverimus, aut ma- jor aut minor fiat remuneratio. Matth. X. 40. 41.42. Neque vero tantum Redemtor ſibi ea ere bris bus done lum larg Citig um, tamme verd ſpren Viden reſer Quar iſſuch mitti ſpieit teſtin Moni ſeni ticl Tu cone⸗ confi Urund ſeip citio que corr⸗ Dtura ngiunt Diony- eſolu. tendunt mandam d. Du. 1. Que- elche . Mutu iee ver RRo. ut kene 74045* nplo 6 we 1e. III. 17. uIlw e ſund cavet, rAtotemn 6 Nini. nemnon igiali ingols redentl Olhbin, obilioris ut Ma- h. N. 1101. ſbi eii 9 SVe. 117 ea per oin twοοοανι νινανπν adſcribit, quæ mem- bris ſuis obveniunt, ſed etiam ;) credenti- bus ſua non aliter, ac vitis palmiti ſuccum, donat ac impertitur: nam ipſe, qui lux eſt il- luminans, Eſ. XLIX. 6. Luc. II. 31. &c. ſuis largitur 1) lucem, ut Pilii lucis dicantur, præ- ditique oculis illuminatis, prudentia ſto- rum, lux ſint in Domino. Eph. V. 8. Lumen tamen hoc non immediate, ſed mediate per verbum communicatur, cum duntaxat per ſpeculum in ænigmate jam nobis concedatur videre, oculari aſpeétu in futuram vitam reſervato. 1 Cor. XIII. r2. conf. 2 Cor. V. 7. Quamobrem fidelis, ne à Dei verbo ad alia illuſtrationis media, quibus transmarina pro- mittitur ſapientia, abducatur, ſibi caute pro- ſpicit, ſuaque credenda cum lege confert & teſtimonio, Eſ. VIII. 20. ac cum ſidei ex ſ. lite- ris legitime extructæ analogia, quæ nobis har- monicum dicit, ſymphonicumque dictorum ſeripturæ concentum, ac exinde oriundam ar- ticulorum perpetuam conſenſionem, quo- rum nullus alterum tollat, ſed ſinguli ſub concordia ſuavi conſiſtant, ſeque invicem confirment & roborent. Hinc perverſa ii utuntur fidei analogia, qui vel ex contorta ſcripturæ interpretatione vel ex humanis tra- ditionibus centonem aliquem, opinionum- que ſibi invicem congruentium farraginem corraſerunt, ad quam poſtea non minus ſcri- pturam interpretantur, quam dogmata reli- I 3 “ qua 118 OHe Se qua dijudicant, peſſimi certe controverſia- rum judices, utpote qui falſam regulam ha- bent; pejores autem ſcripturæ interpretes, qui dictorum intelligentiam non referunt, ſed afferunt, coguntque in ſ. tabulis id con- tineri, quod ante lectionem præſumſerunt intelligendum. Quod vitium dum candida mens, cujus unicus diſcendi (copus cum Deo & cœlo veritas eſt, enixe evitare cupit, ſcripturæ integrum corpus plene intuetur, atque veritates religionis chriſtianæ magnas diligenter inquirit, quas dum videt eluceſce- re, per easdem, tanquam οατι G„α½77 Varia in ſpeciem diſcrepantia loca aperit ae conciliat, difficultatesque reliquas, quot- quot eæ ſuperfuerint, absque indignabundo murmure dimittit, & ſine ſciturienti curioſi= tate patienter expectat, donec annuente Deo majores in notitia queat facere progreſſus: interea præſentibus donis bene & humiliter utitur, majoribus mox à Patre cœleſti ma- ctanda, Matth. XIII. T2, atque ad voluntatem divinam, quæ bona & accepta & perfecta eſt, , Rom. XII. 2. agnoſcendam ſtudet renovationi mentis, tantum videntis, quantum mundo eſt tortua, ſeque hoc modo in ſapientia ſpiri- tuali ſentit proficere, ac ea loca, quæ vide- bantur tanquam membra à corpore ſcrip- turæ avulſa, ſenſim eidem cernit redonari, ibique cum cæœæteris partibus amice coaleſ- cere. Ita dum ſcienda pie diſcit, neſeien- da- Gagve ienar ohn ſerer 1.7. XVI. priori Muni 1.6. Vori enim Mituf ris /e cce⸗ el (dio ( ri V. 4. c in die P illins ſepel Doten Ud o noſtr UWpt ln IN. XXI dverſia. lum ha- Utetes, ferunt, jd con Nlerunt andid Deo copit, tuetur, ugtar lueeſce⸗ 9 jerit 20 quol⸗ bundo⸗ Pbrioi⸗ te Deo nellus militer ſi mr. tatemn 61, Vation! elt Wde⸗ ſerſ⸗ opari, Coiler⸗ eſeien⸗ . daque lubenter ignorat, neque damnabiliter ignava eſt, neque illicite curioſa: uti enim nohnulla debemus noſle, Matth. XIII. 1I. Jerem INX. 24. ita quædam vel plane non, Act. I. 7. vel ſaltem nondum poſſumus ſcire. Joh. XVI. 12. I, Cor. III. 2. Hebr. V. 12. Accedit priori illuminationis benefcio 2) etiam com- munio dignitatis regiæ & ſacerdotalis, Apoc. I. 6. u Petr. II. 5. 9. ut & paſſionum, atque gloriæ, mortisque & vitæ: Cum ſalvatore enim, qui caput eſt & frater noſter primoge- nitus, Col. I. I8. Rom. VIII. 29. in his ter- ris patimur, poſt exantlatam crucem gloriam accepturi: Rom. VIII. 17. 2 Lim. II. 12. 1I Pet. IV. 13. & quemadmodum in primor- dio Chriſtianiſmi cum Chriſto ſumus cruci- Fixi, Gal. II. 19. mortui, Rom. VI. 8. ſepulti, X. 4. convivificatique, Col. II. 13. reſurreximus ac in cœlos aſcendimus: Eph. II. 6. ſic quoti- die pergimus in veteri homine per mortem illius efficacem crucifigendo, occidendo & ſepeliendo, in novo autem per vitam JESV potentiſſmam inſtaurando & promovendo, ut converſatio noſtra in &jlis ſit, Phil. III. 20. & ſuperna gquæramus, Col. III. 2. atque per noſtri abnegationem, & mundanarum vo- luptatum contemptum Chriſti ezemplar imi- temur, quæ demum genuina eit aſceticu theo- logia, ab Apoſtole Paulo mandata, Tim. IV. 7. 8. ſuoque exemplo confirmata. Act. XXIV. 16. vid. D. Job. Olearii Vniv. theol. H 4 aſre- 120 AO e Se aſcetica. Dualitercunque tamen Chriſtia- nus laboret, ad abſolutam cum Chriſto conformitatem in hac vita non perveniet, cum in multis offendamus omnes, Jac. III. 2. I Reg. VIII. 46. Iucta inter ſpiritum & car- nem durante. Gal. V. 16. 17. Rom. VII. 14. 15. Ec. indeque peccatorum coram DEO confeſſione, ac pro eorundem remiſſione precibus adhuc neceſſariis. 1 Joh. I. 9. Pſ. XXXII. 6. Matth. VI. 12. Neque vero ex defectu po- tentiæ divinæ hæc Ooritur imperfectio; poſſe- mus enim uno oculi ictu nunc toti „ *que ac in extremo die, immutari; I Cor. XV. 51. 52. ſed eadem in nobis manet ex ordine ſa- pienter conſtituto, quo DEVS noſter non agit, quantum ablolute poteſt, ſed quantum ordinate vilt ac ſucceſſive: namque ſua fi- deles habent inerementa & ætates, à quarum una ad aliam aſcendunt, & tandem quidem perfecti appellantur, Phil. III. 15. non vero- abſolute, ſed comparate ad eos, qui aut infantes ſunt, aut adoleſcentes. Quin & ſingulæ ætοtς quoad virium gradus rurſus ſunt inter ſe diverſæ, unicuique enim ſua Eidei eſt menſura, quam DEVS, prout col- libitum fuerit, diverſe partitur: Rom. XII. 3. quo fit, ut terra bona, alia Ffructum centu- blum, alia ſexagecuplum, alia trigecuplum proferat; Matth. XIII. 8. 23. atque ex ſervis fidelibus, alter quinque, alter duo talenta pro pecuniæ concreditæ modulo lucretur. Matth. Mitth etianm OrO Vv. gr. Alten adolet conk, re cre nutrin requi ſürge uam Nec metin illis P ſime gue p. oritt Gneg toto Ante Poſte⸗ run Ceun lechin, Vero eſſe P ant D terr tantun Obliy riſtia- Chriſto jeniet, .II.2. & er. 0II. 14. D50 recihis XII. 6. 6tu po⸗ polle. XA0e V. fl. ine ſa⸗ er non aptum ſia fi⸗ arom nidenm n Vero Ui aut in & rurtfus m ſua t col⸗ XII.3. nil⸗ gun ſer lnd retur. ſatth. OOe Se 121 Matth. XXV. 20. 22. Hinc legimus, varia etiam in Chriſti corpore dari membra, quæ corporis humani partibus correſpondeant; v. gr. auribus, oculis, pedibus &gc. Singula autem membra in ſuam ſibi convenientem adoleſcere magnitudinem, quis negabit? conf. 1I Cor. XII. 12. 14. I15. 16. 17. &c. Qua- re credentes id maxime ſtudent, ut tantum nutrimenti à capite ſuo attrahant, quantum requiritur, ut in ſtaturam ſibi congruam aſ- ſurgant, creſcantque in partem ſtationi illi, quam in corpore ſuſtinent, proportionatam. Nec audent viribus majora, ſed ſuo ſe pede metiuntur, ne conſuetum Solæciſmum cum illis peccent, qui ultra vires cantaturi peſ- ſime canunt, cum optime voluerint: nam- que Petrum, absque viribus temere cum Chriſto moriturum, ad unius ancillæ vocem videmus abnegatorem, & eundem cum viribus coram toto ſenatu Hieroſolymitano confeſſorem: ante enim non potuerat ſequi, poterat autem poſtea. Joh. XIII. 36. Atque hancce diver- ſorum graduum, rvoboris varü, ætatumque, & cum iisdem adhuc compoſſibilium imper- Ffectionum notitiam cum ſingulis fidelibus, tum vero præcipue Dei eccleſiæque miniſtris utilem eſſe putamus, ne de perfectione tales ſibi fin- gant ideas, quibus permoti chriſtianiſmun & terris plane diſceſſiſſe arbitrentur, indeque tantum gemant, triſtentur, & querantur, obliviſcentes non modo laudis divinæ & gra- H 5 tia⸗ 122 e Se tiarum pro beneficiis adhucdum concéèſſis hilaritus agendarum, ſed & officii ſui, quod ſpe, ut putant, tantum non decollante, negligenter exequuntur. Non enim occur- rentia negotia ſemper debemus conſiderare, qualia eſſe deberent, ſed qualia in hac miſeriarum valle ſunt, aut eſſe poſſunt, ne, dum de ebriſtianiſino diſſerimus, ac ſi cum Paulo in Paradiſo, vel ſaltem cum Antonio Agptiaco in Eremo ab omni mundi tumultu remotiſſimi effemus, ad res in eccleſia bene gerendas æque ſimus inepti, ac iſti Catones in politia, qui de republica diſ- putant, ac ſi eſſent in academia Platonis. Cæterum animæ DEO ſinceriter devotæ maxi- mopere vitant deteſtandos, eosque inter ſe invicem oppoſitos iſtorum errores, qui hine, ut pii appareant, publici morum cenſores fiunt, aliosque libenter reprehendunt, ac opinione ſui ſuffarcinati præ ſe pharviſaico ſtylo fere omnes ſuperbe contemnunt; illinc autem, ne in probitate perfectiſinum affectare, nec mercenarü monachi, qui operibus cœlum ve- lint emere, eſſe videantur, ab omni pietate ſolicite abſtinent, licitum credunt & hone ſtum, quod libitum eſt & publicum, eunt, qua itur, non qua eundum Spiritus S. dicti- tat, vitaque ſua teſtantur, ſe animam tan- tum pro ſale habere, ne putreſcant. Ita dum hic utrobique in extremis, quæ vitioſa ſunt, curritur, fideles modum ſervant ac certos fines, quos ultra citraque reétum nequit con- conli Adee Gunt. re a ſcian elin ne o o Mone mur. Pper oh. Ioh liente rum nem ſebta 100 0 0! u crec Virtu do . 1. 6. Rom lorrn leſch 3.4 ue⸗ Ceri ſve Gta . onceſſi ,quod Olante, occur- derare, in hac oſlunt, i ſi n cuN ommni ad res inepti, er Cil. emir. ,Maxi- ter ſe i hinc, funt, inione , kere utem, e, pec uim ve- pielale hone. eundt, dicti⸗ tan. 41 Quln 1ſund, cert geguit⸗ col- AO e Se 123 conſiſtere, atque ſuæ falutis cupidi, aliis non judicatis, humiliter ad cœlorum regna conten- dunt, operique divinitus commiſſo cum timo- re ac tremore inſtant; I Cor. XV. 58. cum ſciant, DEVM in nobis id efficere; ut & velimus & poſſimus bene operari, quinimo be- ne operemur. Phil. II. 1’3. Namque talem c) quoque cum Deo & Chriſto habemus comma- mionem, qua hic in nobis, nosque in ipſo opera- mur, ſiquidem in eodem munmdum vineimus per fidem, I Joh. V. 4. atque Fructum ferimus, Joh. XV. 4. Ipſoque opera diaboli deſtruente 1 Joh. III. 8. ac patri ſuo grata in nobis eſſi- ciente. Hebr. XIII. 21. Curdmales chriſtiano- rum in hac peregrinatione virtutes, Edem nempe, ſpem, & charitatem omni cura con- ſectamur, 1I Cor. XIII. 13. & iſtos, qui præci- ſo omni vel ad præmia vel ad pœnas reſpe ctu ex ſolo amovis motivo velint operari, credimus ingreſſuros eſſe viam cum plurimis virtutibus, ex. gr. cum fide, ſpe, timore &c. doαραατον kdes enim eredendorum eſt onvαa ιιρ Deumque credit remuneratorem. Hebr. XI. 1. 6. pes expectat corporis liberationem Rom. VIII. 23. 24. 25. bæreditatemque in- corruptibilem, & incontaminatam, & immar- ceſſibilem, nobis reſervatam in &uͤis. I Petr. I. 3. 4. Zimor vero Cbriſtum reſpicit juſtum udicem, coram quo omnes apparere debemus; accepturi, quicquid perpetraverimus in corpore; ſive bonum, ſive malum. 2 Cor. V. IO. 11. Di⸗ cta autem Luc. I. 74. Rom. VIII. 15. tantum de 124 * GN.ο de timore ſervorum anxio loquuntur. Et certe neque ſervile eſt, etiam minarum metu à peccatis abſterreri, neque mercenarium, ad obedientiam præmiis quoque à Deo pro- poſitis adduci. Alioquin enim partim Lau- lurs, aliigue plures inter ipſa amoris oſeula Deum judicem timentes, inter ſervos eſſent numerandi, partim eccleſia ad patriam per tot ſuſpiria anhelans, Moſesque ac Martyres quamplurimi inter ipſa mortis pericula cœlum expectantes ad mercenarios ablegari deberent- XII. Sequitur denique IV.) unio at- que communio fidelium inter ſe invicem ſub capite Chriſto Joh. XVII. 2r. 23. 1 Joh. I. 3. In quo unum ſunt corpus, I Cor. XII. r2. Rom. XII. 5§. Eph. IV. 12. Cum gaudentibus gaudent, cum triſtantibus triſtantur, Rom. XII. 15. ſibi invicem per charitatem ſerviunt, Gal. V. 13. per- ſuaſi, omnia à DEO donata Xaotoοαναιοα in communes uſus data eſſe. I Cor. XII. 7. Sic & unius Spiritus, ſpei, Domini, fidei, Baptiſmi & DOei participes Eph. IV. 4, 5. 6. idem omnes quidem debent ſentire & loqui: I Cor. I. 10. Rom. XV. S5. Phil. II. 2. Fratrem tamen diſ- ſentientem non ſtatim condemnant, ſed tole- rant. Rom. XIV. I. 3. 4. Phil. III. 1y. Ita enim invaderent divinæ majeſtatis jura, ipſum- que DElI tribunal conſcenderent. Student potius per pacis vinculum unitatem ſpiritus Jervare, Eph. IV. 3. indeque cotgretertone ebr. Hebr. guort lor vi ex em. rum mn, nobis ſeer non man retr⸗ tame ipli. re al gui 3 cigni ſiam, ſtrare vel Tund Kope pue! cjene nec inſtit exche eiue funt ii5 ten, o tur. Et un metal Marium, heo Dro⸗ im Van- 6 ſalue y eſſent lamn per Montyrer 4CEluI berent. i at⸗ emn ſub Oh. l. 3. „Rom. aldenn 15. 1geber⸗ ro . Oes ,I. 10, en dl dtl. . I pn⸗ tudent irtuj Hebr. Mo S 125 Hebr. X. 25. frequentant, nec ſe ab iis, quorum ſocietati eccleſiaſticæ plures adhuc ma- los vident admixtos, volunt ſejungere, ſed exemplis Prophetarum, Chriſti, Apoſtolo- rum, primorumque Hieroſolymis chriſtiano- rum, inprimis vero etiam amore divinitus nobis commendato, qui unitivus eſt, non ſeparativus, inducti, cum iisdem in unione non interna modo, verum & externa per- manent, nec à ſacræ cœnæ publico uſu ſeſe retrahunt, etiamſi quosdam indigne, nulla tamen proborum culpa, illuc eſſe acceſſuros, ipſi conſpiciant; nam certi ſunt, non obſta- re aliorum indignitatem, quo minus fideles, qui à Domino & edere & bibere ſunt juſſi, digni queant eſſe hoſpites. Quin imo eccle- ſiam, cujus doctrina publica vera, & admini- ſratio ſacramentorum recta eſt, ob abuſum vel defectum aliquem, diſſolutosque quo- rundam mores infami Babelis nomine contra ſeopum Spiritus S. non proſtituunt, præci- pue ſi viderint, id nominis ſeparationibus fa- ciendis omni conatu prætexi. Hinc ſolo, nec alio, quam accommodativo ſenſu, circa inſtituendum Sschiſina omnes conſequentias excludente, eccleſiam noſtratem à nonnullis ejusdem Doctoribus Babelem appellatam fuiſſe, ſunt perſuaſiſſimi. Conf. beat. Du. D. Häber- lini Schriftmàſßsige W'iderlegung des ſo genann- ten Ambroſii Sebmann von Caminiez cap. . Quod vero attinet æreticos, ſive ii domi ſint . nati nati five foris, eos cum Paulo execrantur, & iisdem ex Johannis juſſu neque 4VE vo- lunt dicere, 2 Joh. V. 10O. neque iis ex medio- ritatis ſtudio, quod ſæpe erroris patrocinium eſt, nec raro mollilus ſententüs LI POS alit, cedendum judicant, ſed ſummis viribus re- ſiſtendum, cum audiant angeli Epheſini ze- lum veritatis amantem laudari, Zbyatirenſis autem negligentiam reprehendi, quod gea- beli, quæ ſeſe Prophetiſſam jactitabat, per- .D miſerit docere, ſervosque DEl ſeducere. Apoe. II. 2. & 20. Optant tamen, utraque manu adverſariis occurri, ut ſcilicet fidei veritas tam optimis verhis aſtruatur, quam veris ope- Vibus conſtruatur, & tam laudabili vita, quam charta probabili hoſtibus ſimus ſuperiores. AXIII. CHIEISTI igitur VNIO NO. FISCVAUM eſt beatus iſte ſiatus, in quo &AL.- A 1UR quoad geminam ſuam ſubſtantiam mecdiante verbo Evangelii & Sacramentorum uſu cum ſulſtantia noſtra per fidem in VNVM ML STIIOI‿M eſt junctus, in divinæ gratic gloriam, noſtramque & inchoatam & conſum- mandam ſalutem. XIV. Malo vero ſentire dulcem cum REDEMTORE unionem, quam ſolam ſcire eéjus deſinitionem: ad quid enim ſine priori juvat poſterius? Impie tamen eſſet negligens, qui ex ſeripturis ea nollet diſcere, quæ ad noſtros noſttea Ut ne pjude Tet in gocet vice cocer Ie dem deben ſeriu dorm Caud it Ver 409 t. ſt ctintur, 18 E vo- X nelto- emmium 95 adt, bus re⸗ ni Ze: lern. t, per- . Apoe. e Wan veritas Nit fe: ualu Ie5. MW. Al- ntion n iſt WVA. rotis Mn. (u prion 1 lgens, e 4 oſtros noſtros profectus DEVS nos ſcire voluit, ut neque ſine regula unionis ſenſus eſſet imn- prudens, neque ſine Fructu ſterilis ſcientia fo- ret inutilis. ẽ XV. Qui CHRISTVM IN NOBIS docet ſine CHRISTO PRO NOBIS, & vice verſa, qui CHRISTVM//PRO NOBIS docet ſine CHRISTO IN NOBlIS, uter- que periculoſiſſime errant, & ea, quæ qui- dem diſtingui, ſemper autem re ipſa conjungi debuerant, peſſime diqungunt, aufu in my- ſterium crucis prorſus pudendo: Alter enim dum fontem ſalutis phyſicum aperit, moralem claudit, alter dum recludit moralem, ocelu- dit phyſicum, cum neuter occludi, uterque vero aperiri deberet, ut ſalutem acquiſitam ac oblatam pie & bedienter acciperemus, collataque in Nominis Divini Gloriam grate & debite uteremur. T 4 N T V A. C HRIS T O ſit Gloria & nunc & ſemper & in Secula Seculorum, Amen! eKS L RW C ORRIGEYND A. Pag. 20. lin. 30. 8 ibid. 32. 33 26. 64. ult. . 33. 29. 90⁰. 2. 29. I. „. lege id g de Evangeliſti⸗ Eccleſia ſemine effetis impletum principaliter atque OPVSCVLVM EXECGETICVM. FOECVNDITTATE SENSVS IN S. SCRIPTVRA PER MODVM PRAELIBANTIS. AD PROMOVENDVM STVDIVM BIBLICVM IN VSVS COMMVNES EDITVM, E T EXAMINI EXxEGETARVM PLACIDO DEBITA CVM VENERATIONE SVBMISSVM. A CHRISTIANO BIBLIOPHILO. AC CESSIT ALTERI HVIC EDITIONI EIVSDEMAVCTORIS D ISSE RTYATIO D E VNIONE CHRISTI GCwFIDELIBVS MYSTICA. GραS S. E OOe TVBINGAE, TYPIS LVDOV. FRIEDR. FVESII ANNO MDCGCLXVI = 1 1 1 1 1 1 EE t E Balance Q N Focus O H 1 J K 1. G F VierFarbSelector Standard*-Euroskala Offset △ Copyright 4/71999 VXyMaster Gmbhi wwWw.yXymaster. com