Ge853
author: Unkauff, Johann Georg

OPVSCVLVM EXEGETICVM

FOECVNDITATE
SENSVS INS. SCRIPTVRA

PER MODVM PRAELIBANTIS.

AD PROMOVENDVM STVDIVM
BIBLICVM IN VSVS COMMVNES
EDITVM,
EB T
EXAMINI EXEGETARVM PLACIDO DEBITA
CVM VENERATIONE SVBMISSVM.

A 8
CHRISTIANO BIBLIOPHILO.

AC CESSITN
ALTERI HVIC EDITIONI
EIVSDEMAVCTO RIS

D ISSE RTATIO
D E

VNIONE CHRISTI CvA FIDELIBVS MYSTICA.
G6 a SSNHναππρ0r οdʒe
TVBINGAE,

TYPIS LVDOV. FRIEDR. FVESII
ANNO MDCCLXVI. E

PRAMONITVM EDITORIS.

(um prima hujus libelli plane exi-

müſeditio examini Exegetarum pla-

cido debita cum veneratione ſit ſubmiga:

eodem fine & altera hæc in lucem prodit

editio, ut, ex mente b. Auctoris, non

tantum præguſtus eximiæ bujus materiæ

accipiutur, ſed & animi ad pleniora pocula,

id eſ . eempla diſyciliora praparentur,
Jeu ad limatiorem eorum, quæ ſiniſtre for-
ſitan hie fuerint dicta, correctionem, ad-
ditis iis, quæ exattiorem ſapiant Scri-
bturæ indaginem, provocentur. Cete-
rum, ut opuſculum hoc exegeticum,
& iteratæ ejusdem editioni adhibitam

opellam Supremum in cœlis Numen in

cationem vergere jubeat, toto animo

optat
Editor.

nominis Sui gloriam & Eccleſiæ ædifi-

i.
e-
I⸗
Ain
in
ſ.

mo

A AE NN A e A r
5s

PBrevis ad Benevolum Lectorem 1
P RXAEFATIO.

Bbliophile jam à multis abhinc annis mate-

riam de Fecunditate ſenſuum in S. Scriptu-
ra ad ſcrutinium S. Literarum accuratius utilem
æque, ac neceſſariam eſſe ſemper cenſuit, id
tantum ſubinde dolens, quod ab eccleſia primi-
tiva usque, ex parte una inſignis hæc doctrina,
quo tutiſſime incederetur, duntaxat per mo-
dum theſeos generalis & paucis quidem exemplis
illuſtratæ fuerit tractata, ex altera vero parte
multi, repagulis confractis, devenerint vel ad
opiniones inſolitas, jam muſteas, jam recoctas,
vel ad nimium allegorizandi ſtudium, per
quod, ſi hiſtoriæ veritas non rejecta fuerit pla-
ne, certe tamen ſicco pede, quaſi minoris eſſet
momenti, tranſibatur, uti conſtabit iis, qui tam
veteres, quam recentiores eccleſiæ chriſtianæ
hiſtorias penitius legerint. Hæc tamen non
obſtitere, quin ulterius, etſi modeſtè & ſobrie,
in fundamenta ſenſus prægnantis arbitraretur ſibi
inquirendum eſſe, præprimis, ubi acceſſerant
ſtimuli continuò animam lancinantes, quibue
quaſi invitus ad hoc ſtudium retrahebatur, quo-
ties ab ulteriori inveſtigatione ex profeſſo wole-
bat deſiſtere. Nec ſibi ſoli, cum putaret, ſe
aliquid in Bibliis, non quod pueri in faba, in-
veniſſe, potuit mellificare, tametſi ſæpiſſime
vellet ſuis frui, ſeu abundare ſenſibus: Identi-
A 32 dem

EHSrEENe
dem enim animus ſuggeſſerat, dona à Deo dari
in communes uſus, latitandique amorem im-
becilliorum & timidiorum mentium ſigna eſſe,
atque ad vanitatem pejorum pertinere, ubi quis

ex ſola vanitatis fuga, ſaltem metu, talentum ſi-

bi concreditum defodere cupiat: Unde hoc,
quod vides, Benevole Lector, ille conſcripſit
opuſculum de Fæcunditate ſenſus in S. Scriptura,
complexurum talia potiſſimam partem ſpeci-
mina, quæ videbantur ferè ſingula extra dubium,
dummodo attentius conſiderentur, ab omnibus
ponenda: Ita enim credidit, non tantum prægu-
ſeum eximiæ hujus materiæ accipiendum, ſed &
animos ad pleniora pocula, id eſt, exempla dif-
ficiliora præparandos, ſeu, quod Bibliophilus
mavult, provocandos eſſe ad limatiorem eo-
rum, quæ ſiniſtre forſitan hic fuerint dicta,
correctionem, additis iis, quæ exactiorem ſa-
piant Scripturæ indaginem. CQæterum Biblio-
philus libellulum hunc examini Exegetarum
ſubmiſſe ſubjicit, promtiſſimus ad revocanda
ſeu corrigenda ea, quæ male fuerint prolata:
Illi namque hie ſemper ſedet animus: Etiam
spiritus Prophetarum Prophetis eſſe ſubjetctos
1 Cor. XIV. 32. Atque ita vale, Lector Bene-
vole & Bibliophilo DEVM roga propitium.
Mihi JESVS Gloriatio Unica! Dabam in Al-

taflamma ad aquas Pfedeli. Die 2. Septembr.
Anno 1709.

In

Rr

Tam!
bis,
lit
re.
ibi 0
cem
Allten
Doſte
tqe
depte
bacio

* NN *
“D *mE᷑ * N X ₰△„
eſe, KNW X NWX X r EE K A
igis
t In Nomine Sacroſanétæ Trinitatis.
OPVSCVLVM EXECETICVM.,
ſun FOECVNDITATE SENSVS.
nibus IN S. SCRIPTVRA.
-
e EY
a. *. A cturi de ſenſu Seripturæ fœcundo per
HIu fſenſum nihil aliud intelligimus, quam
e. Sne id, quod DEVS primarius S. Codi-
d, cis Auctor in Scriptura & per Scriptu-
n lr⸗ ram ipſemet non tantum intellexit, ſed & no-
blo. bies, quo ad æternam ſalutem erudiremur, vo-
Arumm luit ſignificare, atque cognoſcendum præbe-
cande re. Hunc enim totius Scripturæ, omniumque
Olaa: ibi occurrentium dictorum ſcopum eſſe, do-
N cemur à S. Paulo 2 Tim. III. 15. 16. Senſum
lfer autem in Scriptura jam ſimplicem, jam com-
gene⸗ poſitum eſſe, ex accurata S. Codicis lectione,
dum. attque dictorum frequenti collatione dudum
4. deprehenderunt Theologi, & quivis alii ſa-
embt.⸗ gaciores Bibliorum ſcrutatores: Sunt enim
multa in Veteribus, præcipue vero in Novis
Tabulis effata, quorum ſimpliciſſimur eſt ſen-
ſus, ita ut vel unicam tantum rem, ſæœpiusque
unicum tantum unius rei ſtatum ſignificent, vel
j, A 4

Ss e Se
in ſtricétiori atque anguſtiori ſenſu, ac prima fa-
cie videntur, explicanda ſunt. Unde iſte, qui
ſenſus divites in talibus dictis vellet quære-
re, fruſtra ac contra Spiritus S. ſcopum la-
boraret. Non loquor hic de applicationibus,
quæ etiam in dictis ſimpliciſſimis variæ & S.
Codici quidem, mentique divinæ conformes
eſſe poſſunt, & magni haberi debent, tan quam
Virtualiter intentæ, indeque etiam diſtinguen-
dæ ab iis dictorum applicationibus, quæ com-
muni nomine, quia à Deo prorſus non in-
tenduntur, accommodationes &o& alluſiones ap-
pellantur, ſolisque hominum jucundis inven-
tionibus, etſi ſalva fidei analogia, nituntur.
Aliud eſt ſenſus formalis dictorum, aliud ſen-
ſuum ad noſtram ædificationem applicatio, ſeis
uſus, qui, dum Scriptura eſt data in regulam
rredendorum, agendorum, atque ſperando-
rum, eſſe poteſt ad docendum, ad refutan-
dum, ad reprehendendum, ad exhortandum,
& conſolandum. Videatur Rom. XV. 5. 1Cor.
X. II. 2 Tim. III. 16. quæ quidem applicatio-
nes ſingulæ à Deo intenduntur, indeque, ſi
debitè fiant ad Corda noſtra, ipſum D El ver-
bum ſunt, atque pro tali debent æſtimari; in-
terim, cum non intendantur formaliter, ad
ipfum dictorum ſacrorum explicitum ſenſum
non pertinent, atque adeo applicationum di-
verſitas cum unitate atque fimplicitate ſen-
ſus omnino non pugnat. Dantur autem etiam
dicta haud pauca, quæ ſenſum habent compo-
ſitum ſeu divitem, non quidem ea ratione, ac
ſi

ſi ven
iltra
Eq
adler
tudo⸗
un
tione
umien
Fei 4
inple
runl
hp,
nicuin
enimn
prima
his fa
adldir
que
Volus
1.§.
tatem
4)
1. n 0n
D
ili lin
3 hoe
Drabe
tantun
dratie
in ipſ⸗
1 16. 17
d He

nifr-
e, gui
licre⸗
n l.
ihut,
& §.
TWes
uam
uen⸗
Co⸗
n in⸗
4p⸗
en
nrur.
n.
9, ens
gulun
nd⸗
utan⸗
dum,
1Cot.
catio⸗
le, I
cer-
i; in⸗

MOD Se 9
.
ſi verba talium dictorum tales ac tot ſenſus
intra conſtructionem contineant, cuales
& quot iis extra conſtructionem à lexicis
adſcribuntur, ita enim tota Scripturæ certi-
tudo ſubverteretur, ſed, quod ſint dicta, quo-
zum verba ex divina intentione in hac conſtru-
ctione ſua ob ipſam ſuam iateriam plus, quam
unicam vem, certe plus, quam unicum unius
vei ſtatum ſigniſicant, indeque plus ſimplici vice
implentur, adeo, ut plenum atque completum eo-
rundem ſenſum non habeamus, quamdiu univam
zantum rem, aut unius rei ſtatum tantummodo
unicum per iſta ſignificatum credimus, ſaltem
enim verba in latiori atque anguſtiori ſenſu, ac
prima fronte apparent, ſumi debent. Et de
his fœcundis ſenſibus jam agere eſt animus,
adſpirante divina gratia, ubi, cum firmis at-
que luculentis opus ſit argumentis, Bene-
volus Lector habeat ſequentia.
I. Sunt dicta Scripturæ generalia, quæ uber-
tatem ſenſuum in & Codice manifeſto demonſtraut.
A) S. Paulus expreſſis affirmat verbis, ce-
rimonias Leviticas fuiſſe umbram futurorum,
doctoresque legis opponit Cbriſto, & docet, ab
illis umbras tantum rerum fuiſſe præſcriptas,
ab hoc vero ipſum corpus, ſeu rem ſigniſicatam
præberi. Col. II. 17. Unde lex à Chriſto non
tantum dicitur impleta, ſed & veritas atque
gratia exhibite, omnesque DEl promiſſiones
in ipſo næ c amen evaſiſſe Matth. V. 17. Joh.
I. 16.17. 2 Cor. IJ. 20. Idem docetur in ep.

àA43 Hebr. K. I. ubi Spiritus S. aſſerit, in lege

A 5 fuiſſte

10 dD e Se

fuiſſe umbram bonorum futurorum, non vero
ipſam rerum imaginem. Et hæc cauſa eſt, cur
totus cultus Leviticus Hebr. IX. 9. 10. appel-
letur parabola, atque ſacerdotes Aaronitici
Hebr. VIII. 5§. ſcribantur, ſerviiſſe exemplari
atque umbræ rerum cœleſtium. Certum vero
eſt, aliud eſſe umbram, aliud ipſum corpus,
ſeu ipſam rem: Quare dum verba legis ce-
rimonialis proxime & immediate ſignificarunt
umbram, etiam per umbram mediate & re-
mote ipſum corpus præmonſtraſſe ſunt cenſen-
da, cum umbra ad ſuum corpus neceſſariam
habeat relationem.
B) Propheta Davides præcepto Dei Pſ. CXIX.
96. in textu Hebræo immenſam adſcribit latitu-
dinem, quando ait: Omnis confummationis vidi
finem; latum mandatum tuum valde. Diſerte igi-
tur legi divinæ hic ingens conceditur latitudo,
X qua fit, ut verba Decalogi in ſenſu lato at-
que auguſto queant explicari, uti videmus fa-
étum à Chriſto, & Apoſtolis Matth. V. 20-48.
Rom. VII. 7-14. I Joh. III. 15. Nec vero latitu-
dinem tantum legi divinæ attribuit Davides,
ſed & magnalia admiranda, adeo ut apertos
ſibi precetur oculos ad mirabilia Dei in lege in-
telligenda Pſ. CXIX. 18. Credidit nimirum
ſantus Propheta ſub rebus per ſenſum litera-
lem ſignificatis, ingentia latere myſteria,
quæ à Deo recluſa lectorem in ſummam ra-
piant admirationem, tanquam prius incogni-
ta: Voluit enim Deus ſub Veteri Teſtamento
ſua myſteria, tanquam ænigmata, ſpientit
ime

ſime
ſiindi
obrem
DProv.
rer ſe
Chrit

Milfe
Chniſt
35.
ipcde
Parab
eyolu
Enigrn
d
N en
Teſta
habne
iſtud⸗
an,
Videt⸗
Rraſa
1 21.
kopl
Phet
ſigilo

dus
u
etian
Citllr.
opu

N, Ver
eſt, eur

Ppel.
ronitici

nden

m vero
on us,
gls cke⸗
Gcarunt
. G ye;
cenſen.
ſſariam

CXIN.
tlatitu⸗
Mirvici
erteig⸗⸗
timd,
lato at.
Mmus ſt⸗
20. 49.
awides,
n
le n-
imirun

litez .

ſtenit,
1 ⸗

oog⸗
mnn,
ſime

patefacta

Me ee III

ſime involvere, ſub Movo demum fœdere di-
ſtinctius reſeranda 1 Petr. I. II. 12. u Quam-
obrem non tantum Rex Salomo de DEO dixit
Prov. XXV. 2. Gloria D El eſt rem abſconde-
ve ſed & Aſſaphus Pſ. LXXVIII. 2. hoc de
Chriſto edidit vaticinium: Enarrabo ænig-
mata à mundo abbine, quæ verba quod de
Chriſto ſint explicanda, patet ex Matth. XIII,
35. ubi Chriſtus iſtam prophetiam de ſemet-
ipſo explicat, atque fuis temporibus aſſignat
parabolarum uſum, ænigmatumque veterum
evolutionem. Igitur ſub Veteri Teſtamento
enigmata fuiſſe, quæ tectum atque profun-
dum ſenſum continerent, ſponte ſequitur:
Nempe in hoc diſtinguitur Vetus à Novo
Teſtamento, quod iſtud diem habeat, illud
habuerit noctem Rom. XIII. I1. 12. 1 Joh. II. g.

iſtud contineat concionem ſimpliciſſi mam &g ſtul-

tam, in quà omnem Deus ſapientiam ſuam
videtur quaſi abnegaſſe, illud continuerit ab-
ſtruſa & ſapientiſſima ænigmata. Vide 1 Cor.
I. 21-25. Quapropter myſteria in ſcripturis
Propheticis olim latentia, &, ut Daniel Pro-
pheta loquitur Cap. XII. 9. obſignata, remoto
ſigillo ſub Novi demum Teſtamenti tempori-
bus per an Seripturas Propheticas leguntur
Rom. XVI. 25. 26. Unde Chriſtus
etiam Luc. XXIV. 2. diſcipulis Soeripturam di-
citur aperuiſe: Deus enim ſub Veteri Fœdere
populo Iſraëlis nec dum dederat vel cor ad in-
telligendum, vel okulos ad videndum, vel aures
ad audiendum Deut. XXIX. 4.

) Si-

12 MWH e

C) Siracides Panareti Auctor de ubertate
ſenſuum in libro legis occurrentium per to-
tum Cap. XXIV. eximia habet, ex qui-
bus ad vitandam prolixitatem ea tantum, quæ
Occurrunt verſibus 38. & 39. hic adſeribemus:
Wemo fuit, qui totam complexus eſſet, neque
quisquam erit, qui eam plane complectature
3A mari enim abundabit ſenſus ejus, & conſilium
illius in abyſſo magna. Egregium vero hoc
eſt teſtimonium de eo, quid Eccleſia Judaica
Proxime ante tempora Chriſti adhuc ſenſerit
de libris Scripturæ, eorundemque in ſenſi-
bus ubertate. Et hæc cauſa eſt, quod Ju-
dæi ſub principiis Novi Teſtamenti explica-
tionibus typicis per Chriſtum & Apoſtolos
factis non contradixerint, ſed easdem gene-
raliter agnoverint, certo indicio, hanc per
divites ſenſus explicandæ Scripturæ rationem
in Eccleſia Hebræorum eteri ſemper fuiſſe in-
dubitatæ atque conteſtatæ veritatis.
II. Dantur dicta, quæ ſenſum quidem lite-
ralem habent unicum, primaque ſpecie ſemel tan-
zum videntur implenda, bis tamen, imo aliquo-
ties implentur, ita ut eorundem ſenſus primuts ſit
inchoatus & incompletus, ultimus vero conſum-
matus && completus: ſolet enim Deus primo dare
primitias, deinde tzotam meſſem Rom. VIII. 23.
primo arrham & tandem plenam bæreditatem
Eph. I. 4. primo præguſtum, & ultimo plenor
vitæ amnes Hebr. VI. 4. S. Apoc. VII. 17. Un-
de quemadmodum Deus in operibus naturæ
à minimis per gradus atque incrementa Pergit
2

ac ne
inpetl
pen
)I
tam e
vocab
22.1
Poſt
dis gen
Dopol
ecipi
179, U.
Cona
lahini⸗
fer, je
bertas
dodDer
bi mor
berug,
.5
flate
Vinas
in ſii⸗
mims

gertate
er to⸗
1 qui.
n, gue
emus:
lgue
Totur:
ſlium
0 hoc
uleiee
enlerit
ſenſi
od ſu⸗
pliea⸗
ſtolos
gene⸗
per
vonem
ſe in⸗

n ite⸗
Oiolk-
cuo-
6
un⸗
dare
Il.29.
toten
ml
Un-
ture
eyyit

eſt impletum in Chriſto, qui per reſurrecti-

ad magna, ita etiam in operibus gratiæ ab
imperfectione ſucceſſive & gradatim tendit
ad perfeétionem.
2) Ifraéliticus populus jam ante promulga-
tam legem, cum adhuc in E.gypto habitaret,
vocabatur ſilius DEl primogenitus Exod. IV.
22. Deinde etiam Eilius DE nuncupabatur
poſt datam legem, tametſi ſub jugo ſervitu-
tis gemiſceret Gal. IV. I. 7. Jeſ. I. 2. Eidem
Populo vero plenior promittebatur adoptio,

aeccipienda demum ſub Novo Foœdere Jer. III.

19. ubi in fonte Hebraico hæc leguntur:
Quomodo te ponam inter filios? Pater mi, vo-
cabitis me, Kron amplius à me vecedetisi. Con-
fer. Jer. XXXI. r. 9. Tandem vero plena li-
bertas Iſraéli obtinget ad finem mundi, quan-
do Deus in reſurrectione ex mortuis abſorbe-
bit mortem, atque or ore erren 4 corruptione
liberabit. Jeſ. XXV. 8. Hoſ. XIII. 14. 1 Cor.
XV. S§A. 55. Ecce quatuor diverfos gradus
filiationis divinæ ſecundum œconomias di-
vinas diverſas! Ita quoque ſinguli Chriſtiani
in ſua converſione per ſidem quidem evadunt
in filios Dei Joh. I. 12. 13. Gal. III. 26. nihilo-
minus tamen in inchoata regeneratione per

ſanctificationem quotidie debent creſcere

2 Cor. VI. 17. T8. Hebr. XII. 5. 7. donec /-
liatio conſummetur in futura gloria 1 Joh. IIl.
I. 2. Apoc. XXI. 7.
9) Dictum Jeſ-XLIII. 18. 19. Antiguorim
nolite meminiſſe; ecce ego facio novum: prinio

DeW

14 O e e

nem tranſiit in ſtatum ſpiritualem, cognoſcen-
dus non amplius ſecundum carnem 2 Cor. V. 16.
ICor XV. 45. Deinde impletur adhuc hodie,
quando depoſito veteri, novum induimus ho-
minem, ita enim à S. Paulo vaticinium hoc
explicatur. 2 Cor. V. r7. Tandem vero per-
Jecte implebitur, quando in fine mundi non
tantum homines quoad corpus ex ſtatu ani-
mali in ſpiritualem transferentur, ſed & aboli-
to hoc veteri novus mundus aderit, Deus-
que dicet: Eoce ego facio omnia nova, Apoc.
XXI. I. 5. 2 Petr. III. 13. Jeſ. LXVI. 22.

ο Votum Jacobi Patriarchæ factum Gen.
XXVIII. 20-22. de babendo Deo pro Deo, de
condendo templo & de dundis decimis, jam cœœ-
pit impleri per jacobum ipſum, dum ex Me-
ſopotamia redux Bethele abjectis prius omni-
bus idolis debuit extruere altare Gen. XNXXV.
1-7. Impletio vero cœpit augeri, quando
Deus Iſraélitas ex EÆgvypto egreſſos in deſerto
recepit in perpetuum populum, tabernaculum-
que ædificari, atque Levitis portione in diſtri
butione Palæſtinæ carituris, decimas curavit
dari. Exod. XX. 2. XXV. 8. Num. XVIII. 21.
Plena autem & perfecta impletio eſt facta,
quindo, Iſraëlitis ex manu hoſtium omnium
liberatis per Davidem, Hieroſolyma in ſedem
tenpli electa, atque per Salomonem ſplen-
didſſimæ ædes in monte Moria juſſu divino
ſum conditæ, atque cultus Leviticus ultimum
ſuun accepit decorem. I Reg. VI. VII. VIII.

4) Lo-

9
Unuan
noriot
Vice
debel

num
Crin
ſum
ſeun
uane
epi
Hep⸗
9).
lenit
impe
ſtus
ingree
lunda
ſecun
tieina
UIII.
viee

noſeen.
V.10.
hodje,
uso.
n hoc
ſer.
inon
eni.
apoll⸗
Deus⸗
Apoc⸗

Gen.
, d
mn cl⸗
Me.
Otuni-
XV.
ando
ſerto
lum⸗
Giltri
ravit
l.21.
1ca,
nium
eden
Plen⸗
vino⸗
mum
VIII.

⸗

O Se 15

4) Locus Hagg. II. 7-22. Prædicit quidem,
unicam adbuc futuram cæli atque terræ com-
motionem: Verum ſi eventus ſpectetur, binâ
vice fuerat implenda: Prima enim commotio
debebat fieri, cum templum Hieroſolymita-
num eſſet implendum gloria majori, ac prior
gloria templi Salomonei fuerat: Hunc ſen-
ſum necefſſario fundit ipſa textus connexio.
Secunda vero commotio erit in fine mundi,
quando cœlum atque terra peribunt, ſic enim
epiſtola ad Hebræos exponit dictum Haggai
Hebr. XII. 26-28.
e) Locus Pſ. CXVIII. 26. Benedictus ſit, qui
venit, in nomine Domini: itidem binam habet
impletionem: prima fiebat tunc, cum Chri-
ſtus aſino vectus, omni populo acclamante,
ingrederetur Hieroſolymas Matth. XXI. 9. Se-
cunda erit ſub finem mundi in adventu Chriſti
ſecundo & ultimo, ita enim ipſe Chriſtus va-
ticinatur Matth. XXIII. 39. Sic effatum Jeſ.
LIII. 13. Reputatus eſt inter malefcos: prima
vice fuit impletum in horto oliveti, cum
Apoſtoli duos haberent emptos gladios, Chri⸗
ſtusque ab armata cohorte, per modum ma-
leſici caperetur. Luc. XXII. 37. ſecunda autem
vice, quando in cruce inter latrones Salvator
medius pependit Marc. XV. 28. Pariter locus
Zach. XIII. 7. de gladio paſtorem percuſſuro;
&τ de diſcipulis diſpergendis primo fuit imple-
tus, quando hoſtibus advenientibus Chriſtus
captivus in horto oliveti ab aufugientibus di-
ſcipulis eſt derelictus. Matth. XXVI. 31. 56.
e⸗=

16 M cGE—

Secundo vero, quando Chriſto in cruce

mortuo diſcipuli abiere in ſua. Joh. XVI. 32.
XIX. 27. 3
) In hunc cenſum referenda ſunt omnia

gratiæ reparatricis opera, quæ ſingula à par-

Vis initiis ad perfectionem ſuam tendunt, &
tandem poſt longas moras in futura vita con-
ſummantur. Ex. cauſa: Movus homo ih re-
generatione inchoatur, creſcit per quotidianam
renovationem, perficitur vero in futura glo-
ria I Pet. I. 23. II. 2. Matth. XIX. 28. Vetus
bomo deponitur in converſione, en.

epinicion: Mors, ubi eſt aculeus tuus?“ Iuferne,
uhi zua eſt victoria I Cor. XV. 5§5. 56. Amago
DEl in nobis inchoatur, & quotidie creſeit,
donec in æternitate perficiatur Eph. IV. 24.
Pf. KVII. 15. /1I Joh. III. 2. Deus apud pœni-
tentes incipit habitare per fidem, creſcimus
deinde in plenitudine DEl, tandem Deus omnia

erit in omnibus Eph. I. 19. I Cor. XV. 28.

Ita ex poteſtate Satanæ, legis, peccati,
mortis & inferni plena non erit liberatio, niſi
ſub die extremo. Col. I. 12. 1 3. I Cor. XV.
50-57. Ecce gradualem & ſucceſſivam im-
pletionem operum gratiæ reparatricis.

III. Leguntur dica, quorum linpletio prima

duidem facie vigetur ſupponere cixeulum tempo-
ris admodum brevem, ingentem tamen quoand
actuales eventus, vequirit latitudinem, atque
aliquor periodorum complexum, ita ut dicti
partes

vomo Wervornr
Porro in ſanctificatione quotidiana; plenarie
vero abſorbebitur in fine mundi, cum canetur

in 7,
eeumß
termina
Omhia
nipuj d.
At e
ec 1
l,
SVend
tempea
1n glor
dveni

(uartu
Doteſt
tempon
Atquel
nologi⸗
Ventas
lun,
60 45 1
Apoe
lohy.
Ullo

n cruc
VI. 32.

t omnia
1a àpar-
unt, &
ta con-
dianam
Na go⸗
. Valiß

rvuntf

lenarie
Canedut
uſerne
6. Meo
crelelt,
IV. 24.
pen-.
eleimus
Atonmnte
V. 29.
eccati,
.XV.
6,
9 prine
ten,

Md „ Se 17

partes jam ad bane, jam ad aliam periodum

ſint referendæ, atque hoc modo ubertas non
vecumhat in inſa re, ſed in aſignato temporit

termino. Fundamentum ett, quod DEO

omnia ſint præſentia, annique mille, tanquam
unus dies habeantur. 2 Petr. III. 8. Pſ. XC. 4.
Atque hujus regulæ ignoratio Judæis fuit oc-
caic ſcandali in Chriſto ſalvatore noſtro,

qui, dum ad manus haberent talia dicta, quæ

eventus primi & ſecundi adventus in unum
temporis terminum conglomerant, Meſſiam
in gloria venientem quæſiverunt tune, cum
advenire deberet in carne humili.
4½) Locus Jeſ. XI. à verſu primo usque ad
quartum, imo usque ad finem capitis non
poteſt explicari ſecundum rei veritatem, niſi
tempori impletionis ingens aſſignetur latitudo,

atque in hac diverſæ collocentur periodi chro-

nologicæ: verſus enim primus diſerte de ad-
ventu Chriſti in carnem agit, hie enim eſt fi-
lius, germen & radix Davwidiz, Spirituque ſan-
cto abique menſura unctus vitam in ſumma duxit
Pietate, nec ſecundum aſpeétum voluit judicare.
Apoc XKXII 16. Rom. XV. 12. Actor. XIII. 23.
Joh. VIII. r5ö. Verſus autem quartus absque
ullo dubio loquitur de adventu Chriſti ad
oppugnandum & abolendum Antichriſtum ſub
temporibus ultimis. Vide explicationem
S. Pauli 2 Thefl. II. 3-8.
Sπ Vaticinium Jer. XXIV. 4. 7. de liberan-

da tribu Juda ſub Jechonia Rege in captivita-

tem abducta verſu quinto indubitato reſpicit
B Libe⸗

18 A e Se

Liberationem ex captivitate modo dictas verſu

autem ſeptimo addita promiſſio de donando
novo corde non poterat, nec debebat comple-
ri, niſi poſt aliqua demum ſecula, nempe ſub
temporibus Novi Teſtamenti: promiſſio enim
de dando novo corge pertinebat ad NWovum Te-
Ramentum: vide Deuteron. XXX. 6. Heſek.
XXXVI. 26. 27.
) Concio Johannis Baptiſtæ Matth. III. r1.
12. deſcripta, in ſe comprehendit actus Chri-
ſti non tantum diſtinctos, ſed & diſtinétis
temporum periodis futuros, qui vero ita pro-
ponuntur, ac ſi unico & continuo temporis
tractu eſſent implendi: Nam primo occurrit
adventus Chriſti ad oficium publicum, qui tunc
mox fiebat: ſecundo prædicitur effuſio spiri-
zus §. facta demum poſt aſcenſionem Meſſiæ

in cœlos, paſtionibus exantlatis. Tertio me-

moratur adventus Cbriſti ad judicium, ad quod
hucusque nondum venit. Conferatur vatici-
nium Malachiæ de adventu Eliæ ſeu Johannis

Baptiſtæ, ubi annexus eſt dies extremus. Ma-

lach. IV. S. 6. Item prophetia Joëlis de efu-
ſione Spirituss. ubi etiam appoſita ſunt ſigna diei
extremi proxima Joël. II. 28. 3 I. Act. II. 16.2 r.
) Effatum Chriſti ad Synedrium Judæo-
rum Matth. XXVI. 64. A modo videbitis Pilium
bomimis ſedentem ex derxtra potentiæ & venien-
tem ſuper nubibus cœli: paris eſt conditionis;
patet enim, quod Chriſtus poſt ſuperatas de-
mum bpaſliones conſederit à derxtra Patris: Et
quod attinet adventum ipfius ſecundum .
nubi-

naliheg
gradus
dus Chn
ehimn ta
Vide Pe
27. 29.
adpent
MMamn
Ciſderg
dorn
lun ſu
re
Matth-
lun ni
inten
Uelimn n
N. 21
eſt inp
adra
adrent
Lentese
enimn
2het
Tanden
ſolennt
randen
Im iot
.V IV.
imoni
Lan ,

duleber

verſu
Povancho
omple⸗
npe db
1oeni
um Il-

Helſek.

III.r1.
sChri
ſtinctis
ta pro-
nporis
Ccorrit
gi tunce
Giri⸗
Meſſie
tiome
guod
Vatlcl-
nannis
g. Mr-
c.
iudi
16,.21.
udeo⸗
HEiliun
venun.
fonis
ns e⸗
1: E
un 11
uhi

O e Si 19

nubihbus cœli, aliquot in eodem poni debent

gradus & periodi, donec in ſenſu pleno ſecun-
dus Chriſti adventus queat dici; quoad rem
enim tantum unicus adhuc reſtabat adventus:

vigde Paulum diſerte hoc dicentem Hebr. IX.
27. 28. Primo igitur loco debet collocari

adventus Chriſti exaltati adverſus Hieroſoly-
mam && Judæos, hos in toto terrarum orbe
diſpergendos, illam vero devaſtandam ſecun-
dum dicta ſequentia: judicabit Oominus popu-
lum ſuum. Deut. NXXII. 35. 36. Won perſictetis
uerbes Hraëlis, donee venerit Eilius bominis
Matth. X. 2g. Sunt, qui hic ſtant, nec guſta-
bunt mortem, donec viderint Filium hominis ve-
nientem in Regno ſuo Matth. XVI. 28. Si eum
velim manere, donec veniam, quid ad teé“ Joh.

XX. 22. Hoc vero judicium contra Judæos,

eſt impletum anno poſt aſcenſionem Chriſti
quadrageſimo. Secundum locum aſſignamus,
adventui Chriſti ad abolendum Antichriſtum,
gentesque cum antichriſto apoſtaticas; hoc
enim judicium fuit prædictum Jeſ. XI. 4.
2 Thefl. II. 8. Joël. III. 1I. Apoc. XIX. rI.
Tandem autem futurus eſt adventus Chriſti
ſolennis, magnus, ſecundus && viſibilis ad libe-
randos electos, mundumque conſummandum 87
impios condemnandos Matth. XXV. 31. Apoc.
XX. II. I2. 2 COr. V. 10.
IV. Leguntur multæ biſtoriæ, pluresque ce-
rimonicæ à Deo inſtitutæ, quæ, ſi quoad exter-
nam faciem, eventusque externos aſpiciantur,

pulcherrimi ſunt 1ypi cun giorunm autityporum

unpli-

22 Mo eee
implicite ſuh ipſis rebus ſignificatorum, & quoad

ſimiles eventus correſpondentium, adeo, ut ibi
præter ſenfum literalem, qui per verba proxime
& immediate intenditur, atque in hiſtorus biſto-
ricus, in vaticinnis propheticus, aleas vero com-
mun ſſime literalis & grammaticus ſenſus appel-
latup, etiam reperiatur ſenſus ſpiritualis, qui
non ſignificatur proxime per ipſa verba, ſed per
rem verbis ſignificatam, vocaturque etiane ſen-
Jſus thpicus, inyſticus, arcanus, internuf, biero-
glypbicus, Srnbolieus, emblematicus, allegoricus
. Deus enim non tantum veteres ceri-
monias ita inſtituit, ur ſimul ſigna eſſent hie-
roglyphica rerum ſub novo fœdere futura-
rum, ſed & olim veterum Patriarcharum vi-
tam atque geſta ita diſpoſuit, ut forent typi
exactiſſimi eventuum, poſt multa demum ſe-
cula futurorum. Unde ſenſus typici ſunt
germani characteres divinitatis in ſeriptura
loquentis. Hominibus enim, qui futura non
rævident, hic loquendi modus omnino eſt
impoſſibilis, adeo, ut nec in ſapientiſſimorum
philoſophorum, etſi arcana ſua hierog yphicis
ſignis quondam involventium, ſcriptis nil
tale quicquam deprehendatur.
a) In ſententia contra Evam, atque in hac
contra mulieres conjuges lata, poſt lapſum
Gen. III. 16. typice intelligitur eceleſia cbri-
ſtiana ab apoſtolorum temporibus usque, uti
d diſcimu à & Paulo, Eph. V. 22 32. ubi con-
jugium Adami cum Eva myſtice explicatur
dje conjugio Chriſti ſpirituali cum eccleſia
chri-

chriſti⸗

genera
ſmine
led
Mepta
Uolunt,
ilur
lefe M
2 Cor.
eechef
tabuli
Heler
Cantie
Preſen
MOd
ſe Chr
etiam
ſponſa
ellum
200r.
Vjos
Nun
b
ſalam
tidus

Al

it ili
hrorimme
i, bſo⸗
rol,.
el
1, gu
her
Inl ſen⸗
,buro⸗
oritui
5 eri⸗
nt hie-
kutura⸗
um V⸗
nr ty
nutn le⸗
ci funt.
riptura
anon
ino ett
morum
Nphieß
ts nil

in huc
laplum
4 n.
gue, un
bicon-
li catur
ecleli
chl⸗

Oe Se 21
chriſtiana. Unde eccleſia non ſolum in re-
generatione filiorum ſpirituali dolores habet
Jeminæ parturientis Gal. IV. 19. Apoc. XII. 2.

ſed & ſingulorum chriſtianorum regula funda-
mentalis hæc eſt, abnegare ſemetipſas, tradere

voluntatem Chriſto, animarum ſponſo, ſeſeque

ipſius imperio liberrimo ad omnes eventus ſubji-
cere Matth. X. 38. XVI. 24. Epheſ. V. 24.
2 Cor. XII. g. 9. Atque hec eſt cauſa, cur
eccleſia toties ſub titulo ſponſæ in veteribus
tabulis occurrat: Vide Pſ. XLV. per totum-
Heſek. N VI. 20. Hoſ. II. 10. 20. Adde totum
Canticum Canticorum. Nec Eva tantum re-
præſentat eccleſiam univerſalem, ſed & certo
modo eccleſias particuleves, quæ pariter ſpon-
ſæ Chriſti nominantur 2 Cor. XI. 2. 2. imo
etiam ſingulas animas per fidem Chriſto de-
ſponſatas. Rom. VII. 3. Sic & vetus talerna-
culum Leviticum repræſentavit eccleſiam Chriſti
2 Cor. VI. 16. conferatur Levit. XXVI. 12.
Ejusdemque typum quoque agnoſcimus tem-
blum salomoneum ij Tim. III. 15. Hebr. III. 76.
b) Typos in Chriſtum ſ. ſcriptura continet
fere innumeros. Jacobus Patriarcha videns
ſealam cœlos & terras attingentem aſcenden-
tibus & deſcendentibus angelis Gen. NXVIII.
12. figuram præbuit ſalvatoris noſtri, gloriam
ſuam coœleſtem oſtendentis diſcipulis ſecun-
dum ipfſius Chriſti explicationem. Joh. I. 52.

II. 1I. Joſephus à fratribus venditus, deinde

in carcerem conjectus, & tandem à Pharaone
liberatus & exaltatus, cum ſe undecim fratri-
B 3 prus

22 WOe Se
bus coram ipſo jacentibus præberet noſcen-
dum, quod ipſe eſſet oſephus ipforum frater
Gen. XLV. quid aliud fecit, quam ut egre-
gium exhiberet typum Chriſti à filiis Iſrasl,
ut S. Matthæus loquitur cap. XXVII. 9. pri-
mo venditi, deinde poſt mortem collocati
in ſepulchro, poſtea virtute Patris ex monu-
mento reſurgentis, & tandem undecim apo-
ſtolis ipſum adorantibus ſemet oſtendentis?
Matth. XXVIII. 16. 17. Joh. XX. XXI. Ita
& populus Iſraël, qui Exod. IV. 22. appella-
tur Eilius DEl primogenitus, pſalmo autem
LXXX. 9. vitis ex &ρα in Palæſtinam trans-
lata, cum primo quadraginta dies per Moſis
duétoris abſentiam Exod. XXIV. I18. deinde
vero annos quadraginta in deſerto diverſimo-

de tentaretur Deut. VIII. 2. figura fuit Filii

DEt, qui veram vitem ſe vocat Joh. XV. I. 8.
atque ex Egipto in Palæſtinam vocatus Holſ-
XI I. Matth. II. ry. & per quadraginta dies
poſt baptiſmum in deſerto eſt tentatus Matth.
IV. I. 2. Marc. I rg. Eodem modo Simſon,
qui crinibus abſciffis priſtinum robur amiſit,
atque inſtar aliorum hominum factus, in ſer-
vitutem atque captivitatem Philiſtæorum per-
venit Judic. XVI. hieroglyphice nobis ob
oculos poſuit Cbriſtum, qui à Juda in ſervum
atque viétimam piacularem venditus, ſenſit
divinitatem quaſi quieſcentem, atque inſtar
Aliorum hominum factus, à Deo fuit dereli-
ctus, & pauliſper præ angelis minoratus atque
ex inſirmtate crucifxus & in cruce mortuus
Phil.

PhiII.
lſereul
labeba
Cribcia
Pulchen
ſonent
ſomn: 1
Pronneg
c)
ſe rub⸗
n
th
offi
1,30.
ſequit
enim:
Hebr.
duode
Poſita
ſentid
Wand
(ud er
R 4

Gen.

noſcen⸗
1ftater
t egre⸗
il,
19, pri-
locati
monu-
m apo⸗
lentis?
l. Ita
ppell.
autenn
trans⸗
Moßs
geinde
erlimo⸗
i Hii
V. 1.9.
4 Hol.
der
ſardh.
nſon,
militt,
in ſer⸗
pel-
5 ob
rwuNNI
ſenſit
inſtar
ereli⸗
tque
rtuus

Phil.

„e Se 23

Phil. II. 6. 8. 2 Cor. XIII. 4. Pſ. VIII. . 7. Sic
operculum in arca teſtamenti, quod ſuper ſe
habebat habitantem Deum, ſanguineque ſa-
crificiali debebat aſpergi Lev. XVI. 13. 14.
pulcherrime adumbravit Chriſtum, vovi te-
Rtamenti propitintorium, ſanguine ſuo aſper-
ſum; unde diſerte dicitur propitiatorium &α
thronus gratic Rom. III. 25. Hebr. IV. 16.
c) Tranſitus Ifraëlitarum ſub Moſe per ma-
ve rubrum teſte Paulo r Cor. X. r. 2. typus fuit
baptiſmi in novo Teſtamento. Sic etiam lo-
tio AHaronis pontificis, antequam oleo ſacro
ad officium ſacerdotale ungeretur Lev. VIII.
1-36. ſignificat hapiiſimum noſtrum, quem in-
ſequitur unctio Spiritus S. Tit. III. 5. 6. u9
enim munda loti accedere debemus ad Deum
Hebr. NX. 22. 23. Similiter menſa aurea cum
duodecim panibus propoſitionis in ſanctuario
poſita, repræſentavit menſam dominicam præ-
ſentibus duodecim apoſtolis & prima vice
manducantibus 1 Cor. X. 16. 21. Melchiſede-
cus enim noſter myſticus, panem vinum no-
bis apponit in convivio ſuo evchariſtico
Gen. XIV. 18. Matth. XXVI. 26. 29.
d) Paradiſus terreſtris typus erat pdra-
diſi cæleſtis arborem vitæ habentis Apoc. XXII.
I. 2. 1I4. Hieroſolyma externa & terrena,
hieroſolymæ inviſibilis Gal. IV. 26. Apoc XXI.
2. Mons Sionis Davidicus, Sionis ſuiperæ Hebr.
XII. 22. Terra Canaan patriæ cœleſtis Hebr.
IV. 1-10. Et vallig Tophet ſeu filiorum Hin-
nom, ſtagni infernalis Jeſ. XXX. 33. Ita &
B 4 urbs

urb’ Jericho, poſt ſeptimam tubam & celeuſ- Apiine
ma à toto exercitu conclamatum vaſtata por- relt, v.
tendebat interitum mundi, futurum poſt au- Mitch.
ditam ſeptimam tubam, & angelicum celeuſ- neitaw
ma in cœlis conclamandum. 1 Theſl. IV. 16. onbnle
1I Cor. XV. 52. Apoc. X. 6. 7. XI. 15-19. Clli 4
V. Occurrunt exempla orum in perſonis, ſirtul
populis, urbibus cg. ubi ratig 1ybica recidit in Cenn n
Zimilem ſpiritum, eundemque genqi modum, omine
alqgue exinde antitypi gerunt nomina Syborum, ele,
eadem habent Jata, imo pleuam tandem dicto-. hoc el
rum divinorum omnium, Zuc otedum legemus inhinn
in typis impleta eſa, niſi in ſenſu valde dininuto, liich,
impletionem in ipſhiimet xberiuntur. Hinc ta- bine
les typos ſæpius ſolemus appellare antitypo- Pertihe
rum præludia aut preæcurſores; aguntur enim lberta
tum typus tum antitypus, eodem ſpiritu uni- ſcengi
formiter agente, imo in antitypis per gradus Ahoe⸗
ad majora incrementa ſurgente, quæ etiam riain
cauſa eſt, quod antitypi cum præcurſoribus 119
non tantum eandem accipiant vel pæœnam vel Kicnm
Præamium, ſed & in ipis tandem appareat Contn
clauſula atque complementum omnium de retri- Sin 9
butionibus divinis vaticiniorum. . Nun
L) Cainus cum Judæis Chriſticidis, & cum l
hæreticis veteris eccleſiæ Cchriſtianæ nullo D
plane cohæſit vinculo, niſi quoad unitatem n
ſpiritus. Caini enim hypocriticus atque invi- enin!
dus ſpiritus ſub initiis N. Teſtamenti, quaſi fecit
per circulum, uti mos eſt Satanæ, in orbem “
rediit, Judæosue impulit, ut Chriſtum cru- II 6
cifigerent, indeque etiam ſanguinem Abelis

à pri- Llar

celenf⸗
Ata por⸗
holt au⸗
celeuſ-
IV. 10.
19,
erſonit,
licit in
nodumn,
orn
7 Aicho⸗
leimu
mouto,
linc ta-
titypo⸗
ennn
tu uni-

Gradus

etiam
loribus
OI vel
Marer
e retl

E cun
nullo
itatem
in⸗
qual
Orben
Cl⸗
Abelis
pri⸗

à primordio mundi effuſum ſimul luere debe-
rent, uti ipſemet ſalvator noſter teſtatur.
Matth. XXIII. 3. Idem etiam Caini ſpiritus
incitavit veteres hæreticos, ut in via Caini
ainbularent. Jud II. Imo impii ſinguli, qui
odio æſtuant adverſus pietatem, reguntur
Wpiritu Caini I Joh III. 11. oſtenduntque, eun-
dem malum ſpiritum, eundemque veterem
hominem, qui in Caino fuit, etiam in ipfis
eſſe, & ad ſimilia ſcelera impellere. tque
hoc eſt ultimum fundamentum communionis
impiorum inter ſe tam quoac peccata, ma-

lefacta, quam quoad pœnas ab exordio mundi

abhinc usque ad finem. Unde ad Fileamum
pertinent, qui mercedis cauſa docent falſa,
libertatemque profitentur fornicandi & ve-
ſcendi idolothytis 2 Petr. II. 15. Jud. II.
Apoc. II 14. ad gJannem & Jambrem, qui ve-
ritati reſiſtunt, & tandem pudefiunt 2 Tim.
III 8. 9. ad Corachum, qui ordinem eccleſia-
ſticum oppugnant, indeque perduntur in
contradictione Coræ Jud. Tr. & ad antiehrt-
Qum omnes hæretici, veritatisque de Jeſu
Nazareno adverfſarii I Joh. II. 19.
IL) Vetus Iſraël iub antiquo fœdere, &
novus ſub novo ex gentilibus collectus per
ſolam ſpiritus unitatem connectuntur. Idem
enim ſpiritus, repudiato Ifraële veteri, nés
fecit Ifraëlem ſpiritualem, omnium promiſ-
fionum divinarum hæredem; EphII. 12. 16.
III. 6. quod inter principia N. Teſtamenti,
S. Paulo teſte, maximum fuit myſterium.
B 9„ Unde

Unde chriſtiani hodie populus D E ſunt, ar-
que regale ſacerdotium, quod olim ſoli veteri
Iſfraëli erat promiſſum; Exod. XIX. F. 6. ſunt
vami oleæ frugiferæ infiti Rom. XI. 17. ha-

bentque vineam DEl ex manibus Judæorum
ablatam Matth. XXI. 41-43. quare iſtæ pro-

miſſiones, quæ ad ſolum Iſfraëlem veterem vi-
debantur pertinere, aptiſſime de chriſtianis

per apoſtolos explicantur. 2 Cor. VI. 16-18.
Hebr. XIII. §. Simili modo Johannes baptiſta
in S. Codice dicitur Eliar, quod in ſpiritu &
virtute Eliæ debuerit ante Chriſtum præce-

dere Mal. IV. 5. Matth. XVII. II. 12. Luc. I. r7.

IID Urbs Roma, quæ Apoc. XVII. 9. 18.
per ſeptem momtes & imperium in reges terræ
ita deſcribitur, ut iſta prædicata de nulla alia
urbe tunc temporis extante explicari queant,
quam de ſola Roma, elegantiſſime nomen
fronti inſcriptum habuit: myſterium Babylon
magna, mater ſeortationum, abominationum in
tzerra Apoc. X VII. 5. vocatur etiam Apoc. XI. g.
myſtice ſeu ſpiritualiter Sodoma atque AEgybtus.
Certe Roma ex nulla alia cauſa hæc nomina
gerit myſtica, niſi quod eodem regatur ſpi-
ritu, quo olim agebantur Sodoma adverſus
Lothum & pietatem & EÆgyptus atque Babylon
contra Iſraélitas & verum Deum. Unde mul-
tæ prophetiꝰ, quæ olim dabantur contra
Babelem literalier talem, ex. gr. Jeſ. XLVII.
per totum & Jer. L. & LI. in pleno demum
ſenſu in Babele myſtica implebuntur. Confer

Apoc. XVIII. 4. & Jeſ. X LVIII. 20. LII. 6. 11.

fer.

Jer l.
J.21.
VI.
lantun
ob han
1)
exprent
ligna
ſi qus
dunn
typue
tium
tem e
Pulcht
Alumn
tium:
ible,
clecti
ſus, .
Atque
tityp
Clre
dugn:
na
mann
K
Rom
ciren
ſurre

V

dis de

nt, ℳ.
Al veteri
606. funt
I 17. ha-
1deorum᷑
iſte pro-
erem vi⸗
Mriſtianis
I.16. 18.
daptiſta
Hintu &
prece:
uc.1. 7.
II.9. 19.
Ger teré
nulla alia
Gueunt,
nomen
Palyor
iotumn t1
oc Nl.
Dpyttu.
nO ina
tur ſpi⸗
drerſus
gabylon
de wul⸗
cont!?
I.
Gemum
Couter

6.Il.
Ner

Ae Se 27
Jer. L. I5. Pariter V. 7. & Jeſ. XLVII. itidem
V. 21. & Jer. V. 64.
VI. Leguntur typi, ubi ratio zApire non
tantum in pſam rem, ſed & in numeros . ecidit, qui

ob hanc cauſam etiam in antit bis ſunt quærendi.

1) Sacramento circumciſionis dies octavus
expreſſis verbis poſt nativitatem pueruli eſt
aſſignatus ab ipſo DEO Gen. XVII. 12. Jam
ſi quæratur circumciſionis antitypus, dicen-
dum eſt, quod circumeiſio Abrahamitica
typus primo fuerit Chriſti, octavo die præpu-
tium mortalitatis, poſtquam ĩ id jam per mor-
tem corporis in cruce cepiſſet exuere, in ſe-
pulchro plene deponentis, & corpus ſpirituale
aſſumentis, ut foret pater multitudinis gen-

tium: Hæc enim eſt cirecumciſio Cbriſti, qua

ipſe, tanquam radix, & pater ſpiritualis &
electi ſeminis à patre cœleſti fuit circumci-
ſus, uti egregie docet S. Paulus Col. II. 11. 13.
atque ibidem carnem animalem in genere an-
titypum facit præputii recidendi. Deinde
circumciſio adumbravit veterem bominem à no-
bis deponendum, & novum é contra induen-
dum: Hæc enim eſt reſurrectio ſpiritualis ad

novam vitam, vocaturque cireumeiſi. 70 702

manufacta Col. II. rr. Deut. XXX.6. Rom II. 29.
& fundatur reſurrectione Chriſti ex mortuis
Rom. VI. 2. II. Eph. II. S. 6. Tertio autem
circumciſio eſt typus etiam futuræ noſiræ re-
ſurrectionis ex ſepulchris, transformartioniyaqjue
vivorum in momento, tunc enim etiam àano-
bis velum mortalitatis, braputiumaque carnis
quo⸗

quod regnum Dei non poteſt ingredi, aufe-

retur, ac induemur vita & incorruptibilitate,

morsque in æternum abſorbebitur Jeſ. XXV.
7. 8. 1 Cor. XV. 50. 54. 2 Cor. V. I-4.
2) Dies poſt ſabbatum paſebale à Deo præ-
ſcriptus, ut iſto prima merges ex meſſe col-
ligenda in templo offerretur Lev. XXIII. 10- 14.
quid aliud ſignificavit, quam Chriſtum die
Jeptimanæ primo poſt ſahbbatum paſebale in vt-
tam ex mortuis revocandum, ut eſſet primo-
genitus ex mortuis, & primitiæ reſurgentium?
1 Cor. XV. 20. Col. I. 19. Apoc. I. 5.
3) Arcam Noæ per aquas quadraginta die-

bus decidentes elevatam fuiſſe ita, ut altior

eſſet montibus totius terræ Gen. VII. 17. do-
cemur. Hæc arca ſignificavit Chriſtum, qui
quadrageſimo poſt reſurrectionem die in cœlos
ſublatus, excelſiorque omnibus cœlis factus
Actor. I. 3. Eph. IV. 10. Hebr. VII. 26. Un-
de Noa, qui cum ſua domo intra arcam per
aquas ſublatam ſalvatus fuit, coneinne re-
Præſentavit chriſtianorum baptiſmum, qui
fit in Chriſtum ex mortuis reſuſeitatum, at-
que in cœlos ſublatum, nosque ab interitu
ſpirituali atque æterno ſalvat. Atque ita lu-
cem accipiunt verba Petr. repiſt. cap. III.
21I. 22. quæ ita ſonant: cujus antitypus etiam
nos ſalvot, nempe baptiſmus, non depoſitio ſor-
dium carnis, ſed ſtipulatie honæ conſcientiæ erga
Deum per reſurrettionem geſu Chriſti, qui eſt
in dextra Dei, abiens in cœlos, ſubjectis ipfi
angelis, & poteſtatilus & virtutibus.
. 4) Dies

—

li, aufe⸗

ibilitate,
lXNV.
4.
eo pre⸗
eſſe col⸗
Il. 10.14,
ſtum de
le in W⸗
et prino⸗
entium?

5.
unte A.
t Atior
LI. Go.
um, 91
in celos
ſs faltus
6. Uo-⸗
Ccamn pet
lone ke⸗
U, gut
tum, 4
interiel
e ita⸗ lu⸗
cap. IIl.
lis etion
ſtn ſy.

O e e 29
4) Dies à die poſt ſabbatum paſchale primo
quinquageſimus, qui erat primitiarum feſtum

ex meſſe jam collecta, dictum græce Penteco-
ſte, ubi duo panes novi erant offerendi Lev.

XXIII. 1 5-18 portendebat primitias Spiritus S.

in feſto pentecoſtali effundendas in donum
evangelicum Judæis atque gentilibus. Actor.
II. 4. X. 44. 47. Hinc & ſabbatum hebdoma-
darum, Jeſtum paſchatos, Jeſtum tubarum, Je-
Rum propitiationis magnæ, Jeſtum tabernaculo-
rum, annum ſabbaticum, annum jubilæum 2*ρ.
ut alia levitica omnia, fuiſſe typica, quis
negabit? Igitur huc tandem redit quæſtio,;
quis verus & à Deo intentus ſit iſtorum ty-
porum antitypus? Hic enim non debet abs⸗

que ratione valida ſumi, ſed ſufficienter pro-

bari, atque antitypi cum typo harmonia
tam inſignis oſtendi, ut ipſa res nos cogat
fateri, hunc verum eſſe antitypum.
VII. Inveniuntur dicta, ubi ratio iypica
fundatur in figura rei externa, in ſitu, in ma-
teria, in dimenſionihus & ſtructura.
Primum exemplum ſit ſerpens æneus in de=-
ſerto perticæ vexillari affixus, & cum aſpice-
retur, Iſraëlitas ob ſerpentum ictus letaliter
decumbentes denuo fſanans, nihil fuit aliud,
quam typus ezactifſimus Chriſti, hominum
ſanctiſſimi, in crucis ligno pendentis, & per
dem ſuam homines in peccatis natos, pecca-
tisque infectos ab æterno exitio falvantis
Num. XXI. 9. Joh. III. 14. 15. Ita enim hic
typus ab ipſo Chriſto explicatur )h. XII. 32.
Se-⸗

30 „e e

Secundum exemplum ſit mor ſuſpenſorum
in ligno ſub veteri fœdere, de his enim tale
extat mandatum Deut. XXI. 22. 23. Quando
beccaverit bomo, quod morte plettendum ſt, α
adjudicatus morti condemnatus fuerit, ad ſu pen-
ſionem in ligno, non pernoctalit cadaver ejus in
igno, ſed eodem die ſepelietur, quia pendet in
ligno, & nequaquam contaminabis terram tuam,

guam Dominus Deus tuus dederit tibi in poſſeſſio-

nem. In hoc loco enarrari typum Cbriſti in
eruce morientis, docet S. Paulus Gal. III. 12.
hiſce verbis: Chriſtus nos redemit ex maledictio-
ne legis, dum pro nobis factus eſt maledittio,
Nerepium enim eſt: malediätus ſit omnis, qui pe-
penderit in ligno: explicationem de hoc typo
damus ſequentem: maledictio DEl eſt hujus-
modi homo, qui pro communibus peccatis
penam luit, iramque Dei incumbentem ab
aliis avertit, ſive deinceps propter propria
etiam peccata poœnam luat, quales erant ſe-
niores Iſraélis negligentiores Num. XXV. 14.
ſive ſit innocens, quales fuerant nepotes Sau-
lis, affixi ligno ob peccatum avi ad averrun-
candam famem 2 Sam. XXI. 5. 14. Igitur mors
iſtorum, qui in ligno moriebantur, erat ex-
Piatoria ex ſtatuto- Dei levitico ſeu cerimo-
niali, quo ſignificabatur, iſzum qui iram di-

vinam mundo incumbentem eſſet ablaturus,

ligno eſſe afigendum & die eodem ſepeliendum.
Hoc autem in Chriſto impletum fuiſſe, evan-
gelica teſtatur hiſtoria.

Ter-

Ter
bernad
Krudn
Per iſt
tum,
guntun
Uuge
Chrit
Acclan
Aade
Matr
Neran
Gte,
CXVI
lyitur
guam
Dore
lute h
fuid a
(atis
10.
Derfi
trema,
in enn
watici⸗
W.
Gali
N
e,
chrren
ACE*
Salon

Iut in
t in
uunm,
Pn in
Il. 12.
io⸗
dio,
i e.
1PO
eatis
n ab
ri
1 4
Gl⸗
TU⸗
1015
ex
mo⸗
di⸗

15,
lnn.
all⸗

e See 31
Tertium exemplum ſit akare, quod in ta-
bernaculo olim levitico conſpiciebatur, in-
ſtruétum quawuor cornibus Exod. XXVII. I. 2.
per iſtud enim crucem Chriſti fuiſſe adumbra-
tum, patet ex Pſal. CXVIII. 27. ubi hæc le-
guntur verba: ligate’ ſacriſicium feſti funilus

urque ad cornua altaris. Hunc pſalmum de

Chriſto agere, nemo dubitat, qui legerit
acclamationes populi ſalvatori noſtro factas
atque ex hoc pſfalmo deſumtas Pſ. CXVIII. 25.
Matth. XXI. 9. Adde prophetiam de lapide
per arebitectos reprobato &in caput anguli eva-
dJente, qui absque ullo dubio eſt Meſſias Pſ.
CXVIII. 22. 23. Act. IV. 1I. Matth. XXI. 42.

Iglitur ſacrificium feſti hic nullum aliud eſt,

quam Chriſtus agnus paſekhalis antitypicus, tem-
pore paſchali in crucem ſuſpenſus & pro ſa-
lute hominum in cruce mortuùs, crux enim
fuit altare, in quo ſacrificium pro noſtris pec-
catis debeat offerri I Petr. II. 2 r. Hebr. XIII.
10. Quapropter cornua, quibus Chriſtus
per funes fuit alligatus, dici debent duo iſta ex-
trema trabis in cruce transverſæ: Funes vero
in crucifixionibus fuiſſe uſurpatos, oſtendit
vaticinium Chriſti de Petro crucifigendo Joh.
XXI. 18. ſenueris, cum extendes manus tuai,
alius te einget, 8* portabit te, quo non veliz.
uarto huc referri debent aliæ etiam ſigu-
ræ&, ſtructuræ, & dimenſiones in S. Codice oc-
currentes. Si quis enim intueatur ſtructuram
arcæ Noachicæ, tabernaculi Moſaici, templi
Salomonei, templique Heſekielitici &c. ſta-
LI

3² H e e

tim deprehendet, Deum altius quid per hæc
ſingula ſignificaſſe. Verum in ſoriptura vix
ſufficientia invenimus fundamenta, quibus
in ſpecialiorem talium typorum indagationem
tuto poſſimus penetrare, cum & apoſtoli par-
ticulavius in hujuscemodi materiis etiam apud
Perfectiores loqui noluerint Hebr. IX. 5S. Hoc
autem in genere certiſſimum eſt, quod domus
Dei ſeu templum ſit eccleſia Cbriſti, quæ domus
ſpiritualis vocatur 1I Tim. III. 15. Hebr. IV. 6.
in templo lapis angularis primarius Chriſtus
Eph. II. 20. 21. Pf. CXVIII. 22. fundamenta
Apoſtoli Eph. II. 20. ₰1. Apoc. XXI. 14. &
lapides ſuper ædificati ſinguli ebriſtiani 1 Petr.
II. 4.6. Imo & ſub alio reſpectu non tantum
hriſti corpus, ſed & corpora chriſtianorum
ſunt & audiunt templa DkEI Joh. II. 19-2 1.
Col. II. 9. 1 Cor. III. 16. VI. 19. Huc acce-
dit, quod in opere ſalutis noſtræ reperiatur
atque laudetur à S. Paulo altizudo, latitudo,
longitudo & profunditas Eph. III. 18.
VIII. Sunt dicta, ubi primus atque imme-
diutus ſtatim fit de antitpo, de typo autem tan-
tum mediatus & implicitus: atque hic typorum
Proponendorum modus eſt plane inverſus.
Primo conſideretur effatum Evæ, cum
peperiſſet Cainum filium Pprimogenitum Gen.
IV. I. ita dicens: ego accepi virum deminum.
Hoc in loco Evam circa perſonam erraſſe,

mihi nunquam potui perſuadere, cum in

ejusmodi effatis, indeque impoſitis nomini-
bus tota theologia Patriarchalis contineatur,
atque

Ahne p
Phetien
oco fa
dubitan
Genel
Eſe
exegeti
ſe, qni
da adir
Rum:
ſet i⸗
tum pr
c eſ
tum,
ut fre
1n perl
Vru
Kicinii
10, ſihe
inii
GNd
Dromi
lius Pr
nitj. 1
hdbit,
Lenitus
Manh.
iſte vir
hm
certq V.
E.
ler eni⸗

Iper hec
pkura vir
, guibuls
Agoronenn
ſtoli hor.
jam Gd
5. Hoc
onnns
e domus
r. NW.5.
CNrihus
Mamente
g. &
Petr⸗
tantum
anorum
4 19,21.
ue acce.
periatin.
tiud,

t imm:
an tul.
voruI
erſus.
e, Culn
mGen.
9alnM.
Oun I
nomin.
enlll,
aue

W e Se 33

atque pro fundamento habeat ſpiritum pro-

pheticum, quem ſi velimus Evæ in præſenti
loco facere controverſum, etiam nobis erit
dubitandum de ſpiritu Prophetico Lamechi
Geneſ. V. 29. Noachi Geneſ. XIX. 25 27.
& ſic porrd. Hoc verdò primis Theologiæ
exegeticæ ſolidioris fundamentis adverſum eſ-
ſe, quivis cernet. Igitur alia via eſt inſiſten-
da ad inveniendum egregii hujus oraculi ſen-
ſum: Nempe Eva prima mater, cum peperiſ-.
ſet ſilium ſuum primogenitum, aſpicit per ſpiri-
tum propheticum Mariam, filiam virginem,
quæ eſſet enixura Chriſtum, filium primoge-
nitum, unde per Præteritum propheticum,

uti frequentiſſimè fit in S. Codice, exultans

in perſonâ Mariæ deiparæ ait: Ego accepi
virum dominum, indeque in perpetuam va-
ticinii hujus memoriam filio ſuo primogeni-
to, fidem ſuam de Chriſto confeſſura, nomen
Caini indit ab accipiendo, ſimulque teſtatur
quod Meſſias, ſub nomine ſeminis muliebris
Ppromiſſus, non tantum ſit futurus Mariæ fi-
lius primogenitus ad modum Caini primoge-
niti: abhinc enim primogenitura magni fuit
habita, Chriſtusque ut Mariæ filius primo-
genitus ab evangeliſticis accurate recenſetur
Matth. I. 25. Luc. II. 7. ſed etiam futurtus
iſte vir Deus, qui in V. Teſtamento ſub viri.
li forma toties apparuit, & vir nuncupatus
certavit cum Jacobo, Joſuæ eſt viſus, Ma-
noæque prædixit nativitatem Simſonis: mu-
lier enim debebat eirtiandere virurg ſeu eom-
ple-

plecti in utero Jerem. XXKI. 22. ita ut via

viri in virgine foret mirabilis Proverb. XXX,

19. Igitür in effato Evæ explicato prima-
rio & immediate intelligitur Maria deipara &
Chriſtus ſancéctæ virginis filius primogenitus,
mediate vero & implicite Eva primum pa-
riens, & Cainus Evæ primogenitus, ita ut
de antitypis primus ſit ſermo, deinde vero
de typis. Deinde parem cum priori dicto
explicationem habet locus Deuter. XXXIII.
8. I1. ubi ſub nomine viri ſancti immediate in-
telligitur Chriſtus una cum officio Novi Te-
ſtamenti eccleſiaſtico, Chriſtus enim non
tantum per populum murmurantem in deſer-
to Maſſæ & Meribæ eſt tentatus, permittente,
Deo Patre, I Cor. X. 9. 10. ſed & per ipſum
Moſen & Aaronem, qui duplice vice petram
ex incredulitate percuſſerant: Hoc vero non
obſtante Chriſtus verax voluit permanere,
& aquas ex petra dare, atque ita per aquas
ſanctificari Num. XX. per totum Pſal. CVI.
32. 33. Huc accedit, quod Chriſtus Pfal.
XVI. 10. dicatur per emphaſin ſanctus DEl.
quare per urim && thumim, ſeu per lumina
& perfectiones viro ſanéto datas intelligun-
tur gratia atque veritas, quarum Chriſtus fue-
rat plenus Joh. I. 14. 17. Adjungitur au-
tem Chriſto miniſterium eccleſiaſticum N. Te-
ſtamenti: nam locus Deut. XXXIII. 9. 10. qui
agit de abnegatione conſanguineorum, tan-
quam neceſſario ad miniſterium ſacrum re-
quiſito, conferatur cum præceptis iis, uer
* rI-

„.

.
4

Cri
UImm
mme
menti⸗
XIV.
1e ad/
Renn
le epi
Ni
Chriſ
Fon r
K.
Teſtan
fibus/,
lenifidq
Milael
od)
tur tyil
ellter
Tan
oh.X
Auum
iur F
contin⸗
do Der
Cumben
20. V
6)̈⁵
4. ſuh
hoteſta

1 Ut it

9 prima-
eiparn &
gemitus,
um pa-
ita ut
ge vero
i dicdo
WII.

diatein.

ri Te-
im non
geler⸗
ittente,
petrann
ero non
nanere 9
r alds
tus Pfal.
40,
Iumina

MH S 35
Chriſtus diſcipulis ad prædicandum evange-
lium miſſis injunxerat, & patebit, utrinque
ſummam adeſſe harmoniam, atque conve-
nientiam vide Matth. X. 37. Luc. IX. 59 62.
XIV. 24. quo pertinet, quod ſub novo ftede-
re ad analogiam ſacerdotum 8 levitarum electi
fuerint jam ab apoſtolis ad miniſterium eccle-
ſiæ epiſcopi & diaconi 1 Tim. III. 2 Phil. I. 11.
Nihilominus tamen mediate & remote ſub
Chriſto viro ſancto etiam intelligitur ℳa-
von primus pontifex leviticus cum ſucceſſoribus,
Jub grotia & veritate urim & thumim Veteris
Teſtamenti, & ſub miniſtris omnia abnegan-
tibus ſacerdotes & levitæ ſeu tota tribus reliqua
levitica à Deo ad docendum Iſraëlem electa.
Malach. II. S§. 7. Ratio generalis eſt hæc,
quod Moſes in benedictione ſua hic alloqua-
tur tribum leviticam, vide titulum præfixum
Deuter. XXXIII. Z.
Tuandem perpendi poteſt dictum Chriſti
Joh. XII. 31. ſub hisce verbis: Munc Judi-
cium eſt hujus mundi: NWunc princeps mundi eji-
citur forat. In hoc enim dicto manifeſto

continetur tum futurus mundi interitus, quan-

do Deus veniet, cœlumque & terram ob in-
cumbentia peccata deſtruet Jeſaj. XXIV. 18.
26. XXXIV. 3. §. tum futura Satanæ eje-
ctio ex boc mundo, cujus princeps, imo
DEUS hucusque fuerat Eph. II. 2. 2 Cor. IV.
4. ſub mundi enim finem omnis auferetur
poteſtas a Diabolo, conjiciendo tandem in
ſtagnum ignis nunquam morituri 2 Petr. II. 4.
C 2 Apoc.

Apoc. NXX. 10. Igitur hoc Chriſti dictum pro-
poſitum eſt per Præſens propheticum, inde-
que ſignificationem habet in futura tempora
prominentem inſtar Præſentium prophetico-
rum. Interim hæc materia debebat propo-
ni in præſenti tempore, ob tunc præſentem
jam typum, qui mediate & tacite ſimul innue-
batur: tunc enim in eo erat, ut Chriftus in

cruce pateretur ſanétiſſimus in tpum & ſpe-⸗

culum majoris iræ, tandem ſuper impios &

incredulos venturæ, & totum viſibilem

mundum abolituræ: Hunc namque ordinem
Deus ab exordio mundi conſtituit, ut primo
Chriſtus, vitæ ſalutisque noſtræ princeps &
anteſignanus, atque electi quivis, durante
crucis economia, per impios paterentur,
atque a Satana affligerentur, in ſignum ma-
joris ſuper improbos affuturæ tandem iræ:
deinde vero, ſcena omnino inverſa, impii ſub
adventum Chriſti atque electorum glorio-
ſum, oſtio ad gratiam occluſo, judicarentur,
atque ad infernalem rogum condemnarentur.
Unde a Chriſto hæc dicuntur in paſſione
Luc. XXIII. 31. Si hoc fit in ligno viridi, quid
igitur futurum eſt in ligno arido? Et Petrus
ſcribit I epiſt. cap. IV. 17. Zempus jam eſt,
ut incipiat judicium a domo Dei, ſi vero judi-
cium incipit in nobis, quis tandem futurus eſt
ſinis incredulorum“ Ecce in dicto Chriſti ſer-
mo eſt, de condemnando Satana, & judi-
cando hoc viſibili mundo tanquam antitypis

per ſenſum primum & immediatum, mediate

vVero

Ver
mine,
IX.
ſeridit
ſeribi
i ler
4)
Pheta
kelo
corur
9,9.
Vellet

10 gel

cho, 4
Uteral
talia V
velis
enim
lane
tur De
Nriſti
deler
3)
Mare
Chri
mult
lion⸗
cerner
ecii
Mnn
Coyne

mpro⸗
inde⸗
ennpora
pheco⸗
propo-
ſenten
innue-
ftus in
6ſhe⸗
ios
ziſibilem
DrCinem
t primd
cep E
durante⸗
rentur,
unn Ma-
ein jre:
npii ſub
gono⸗
Arentur,
mentor.
, Mul
Petyus
jum ,

uful
riſti ſel⸗
juci⸗
Vtitypis

ediane

Ve10

151 „ S 37
vero de Chriſto patiente, iræ divinæ ſpeci-
mine, typo & ſpeculo.
IX. Multa ſunt loca, ubi typus quidem de-

ſeribitur primo, cum typo tamen ſæpius ita de-

ſeribitur ſimul antitypus, ut bic etiam in mul-
tis verbis per literalem ſenſum innuatar.
A) KRex ſeptentrionalis, de quo Daniel pro-
pheta agit cap. VIII. 1I. & 12. eſt ex con-
feſſo Rex ſyriæ, Antiochus ſub monarchia græ-
corum, ita enim diſerte deſcribitur cap. VIII.
8. 9. 10. cap. XI. 24. 30. ſi quis enim aliter
vellet explicare iſta vaticinia, dictis neceſſa-

rio deberet vim inferre. Interim cum Antio-

cho, Antichriſti magni typo, etiam antitypus
literaliter ſæpe ita extat deſcriptus, ut, ſi
talia verba in ſenſu pleno etiam de Antiocho
velis intelligere, fruſtra laborares: expreſſe
enim Dan. VIII. 17. 26. dicitur: viſionem

bhanc ad finem temporum pertinere: Idem dici-

tur Daniel. XII. 49. 54. Hinc multa Anti-
chriſti peccata Daniel. XII. 36. 39. literaliter
deſcribuntur. Confer 2 Theſſal. II. 4.
B) UlItima Hieroſolymorum Matth. XXIV.
Marc. XIII. & Luc XXI. per tota capita ita
a Chriſto prædicuntur, ut de vaſtatione Hie-
roſolymorum per Romanos deinde mox facta
multa ſit vaticinatus literaliter, cum prædi-
ctionis eventum generatio iſta jam debuerit
cernere, & quæſtio apoſtolorum fuerit de
excidio Hieroſolymæ tunc adhuc ſtantis
Matth. XXIV. 3. 34. Interea ſub ſignis Hiero-
ſolymæ vaſtandæ, tanquam typis, etiam ſig-
C 3 nn4

38 O e SWe

na interitum mundi portendentia ita proponun-
tur, ut manifeſto appareat, etiam aliquando
literali ſenſu tantum interitum mundi & ſigna
antecçedentia intimari. Vide Matth. XXIV.

29. 31. Luc. XXI. 25. 27. Igitur memorata

iſta capita de ultimis Hieroſolymæ nec de ſolo
adventu Chriſti adyverſus Hieroſolymam nec
de ſolo ejusdem adventu ad conſummationem
mundi, ſed de utroque explicari oportet.
C) Jeremias propheta cap. XIX. prædixit
quidem vaſtationem Hieroſolymorum factam
ſub Nabuchodonoſore, uti nemo negare po-
terit, qui iſtud leget caput, ſub iſta tamen
vaſtatione prima tanquam to, propheta
etiam illam intellexit, quæ tanquam antit)-
pPus fieri debebat ſub Zito Veſpaſiano, imperan-
tibus Romanis: de hac enim etiam aliqua di-
cuntur literaliter? nam (1) ſermo eſt de tali
vaſtatione, quæ excludit urbisreparationem,
& fit inſtar vaſis figulini cunfracti I1. (2)
Circa tempus vaſtationis vallis Tophet ſeu ſilio-
vum Hinnom dici debebat vallis occiſionis V. 6.
quod nomen huic valli non eſt datum ante,
quam ager figuli in valle Tophet pretio ſangui-
nis dominici fuerit emptus, indeque akelda-
ma dictus, ſeu prædium ſanguinis Act. I. 19.
Matth. XXVII. v. 8. 9. (3) Tunc etiam tri-
bus Judæ & Hieroſolymorum confilium (hæc
enim vox legitur in textu hebræo) erat à Deo
abrogandum & annullandum V. 7. Hoc au-
tem conſilium nullum eſt aliud, quam iſtud,
quod habitum eſt in ſynedrio contra hri.
. itum

Ohrit
Ment
flium
ſtum
ie re
ation
3. l0.
0)
de e
Fohad
aliqn
zbe
Sune
enic⸗
ſepten
ellei⸗
ginci
agno
elor
Dei
X.
imme
tanne,
cum
ge an
3
rormn
VII.
ur
litoy.
diſen
af

ponun⸗
Guando
IAſigna
NNIW.

einOrtA

geſolo
nec
tionem
portet.
DrEdixit
nfactam
eo.
tamen
opheta
ntit)·
nperan.
nn di
de tali
lionen,
I1. 61
ſ flio⸗
i V. .
Ante,
.
ſale.
l. 19.
ln trr.
1 (hec
t4.
loc all⸗
lttud,
4 Chri.
ſtum

e Se 39
Chriſtum, & prædicitur Pſ. XL. 9. Quando cu-
buerit, non amplius reſurget: Hoc enim con-
filium factum eſt vanum, cum Deus Chri⸗
ſtum a Judæis occiſum tertio poſt mortem
die revocavit in vitam. Et perlhanc expli-
cationem lux fœneratur dictis Matth. NXVII.
3. 10. Act. I. 18. 19. Zachar. XII. 12.
D) Zacharias IV. 8. 10. literaliter loquitur

de ædificatione templi ſecundi promota per Zo-

robabelem. Statim vero etiam adduntur
aliqua, quæ literaliter pertinent ad tem-
pli hujus antitypum, nempe eccleſtam & ad Chri-

ſtum eccleſiæ undatorem & architeéctum: videt

enim Zacharias lapidem ſtanneum, atque in hoc
ſeptem oculos, lapidem autem hunc ſtanneum
eſſe ipſum Chriſtum, non tantum Zacharias III.
9 indicat, ſed & Johannes Apoc. V. 6. qui in
agno ad thronum Dei ſtante ſeptem obſervavit
oeulos, hosque ſeptem oculos dixit ſeptem
Dei ſpiritas, miſſos in unwerſam terram.
X. Inveniuntur ſententiæ, ubi primus σ
immediatus ſermo ſtatim eſt de antitypo, Rimul
tamen ſub antitypo involvitur typus, indeque
cum antitypo ita miſcetur, ut literalis ſenſus jam
de antitybo agat, jam de 1)po.
a) Conſiderabimus decantatiſſimam illam

promiſſionem factam regi Davicdi 2 Samuel.

VII. 12. 15. hiſce verbis: Quando implebun-
zur dies tui, && cubabis cum patribus tuis, ſuſ-
citavo ſemen tuum poſt te, quod egredietur e
viſceribus tuis, 89 confirmabo regnum ejus. Hic
dificabit domum nomini meo, &α confermabo
C 4 0-

40 Oe Se

ſolium regni ejus in æternum, ego ero ipſi in pa-
trem, & ipſe mihi erit in filium, –W male
Jecerit, tune puniam ipfum virga bominum, C*
plagis filliorum hominis, & gratia mea non ve-
cedet ab ipſo, ſicut recedere Ieci a Saule, quem
amovi coram te: In hoc dicto primo & imme-
diate agitur de Cbriſto, Salomonis antitypo,
atque de eccleßa Chriſti, antuypo templi Salo-
monei, quia Chriſtus debebat ſibi poſt exant-
latam mortem condere domum ſpiritualem,
nempe eccleſiam, de qua tot in novo teſtamen-
to occurrunt dicta Matth. XVI. 18. Eph. II.
20. 22. 1 Tim. III. 15. Hebr. III. 6. De
Chriſto autem immediatum eſſe ſermonem,
pPatet, quia (1) hic filius debebat naſci, Da-
vide jam mortuo, ut ſonat textus; imo ex
Riliis Davidis, uti habet locus parallelus 1I Pa-
ralip. X VIII. I1. Salomon vero natus eſt ex
Davide immediate, & quidem hoc adhuc in
vivis exiſtente. (2) Davides reſpectu harum
promiſſionum aſpiciebatur a Deo ut homo,
qui in &xcelſis eſt Deus 2 Samuel. VII. 19.
I Paralip. XIIX. 17. (3) Prophetæ ſuper hac
promiſſione fundarunt vaticinia ſua de na-
tivitate Meſſiæ ex ſtirpe Davidica Jeſaj. XI.
I. Jer. XXIII. §. (4) Paulus hoc promiſſum
de Chriſto explicate exponit Hebr. I. 9. Adde
Acta Apoſtolorum, quæ etiam promiſſum Da-
vidi donatum explicant de Chriſto Act. II. 30.
cap. XIII. 23 Cæterum in eodem dicéto ſimul
etiam mediate, imo aliquoties literaliter agi-
tur de Salomone & de templo per ulmonen
ædi-

adlfimn
Prophe
lum Se
ſegg. 8
lomop
Plumgt

exg. ſ-
1. Imn

Fefert,
hac v
tempn
eptis
lomon
2 amd
i
Miencdi
guoch d
eſt int
LXXXY
Plurali
b) 8
Mum

enimn d

Zins 5

ine⸗
o male
Num, &*
pon fe⸗
, glen
imme-
Soho-
exant⸗
zuclemn,
lamen-
De
onem,
li, Me.
imo ex
151 Pa-
eſt el
huc in
harum
omo,
Il. 19.
per hac
Ge na-
XI.
niſſum
Adde
mDe.
Il.30.
ofnnu
tet e
nen,
A

Me SWe 41

aædifcando, nam hoc modo (1) ipfe David
Propheta iſtud promiſſum explicat, & ad fi-
lium Salomonem refert I Paralip. XXII. 9.
ſeqq. & cap. XXVIII. 2. ſeqq. deinde ipſe Sa-
lomo promiſſum iſtud de ſe explicat, tem-
plumque ſecundum juſſum Dei ædificat I.
Reg. V. y. cap. VIII. 17. ſeqq. 2 Paralip. VI.
7. imo ipſe Deus ſua verba ad Salomonem
refert. I Reg. IX. 2. Paral. cap. VII. 18. (2)
hac ratione ſatisfit intentioni Davidis, qui
templum Deo volebat ædificare, & tamen a
cœptis jubebatur deſiſtere cum ſpe, quod Sa-
lomon ipſius Filius hoc opus eſſet moliturus
2 Samuel. VII. 2. 4. 5. 1 Paralip. XXII. g.
(3) ita explicari poteſt ſententia Dei de pu-
niendi modo, quando hic Rex peccaverit,
quod de Chriſto ſanctiſſimo prorſus non pot-
eſt intelligi, inprimis ſi adjungatur pſalmus
LXXXIX. 31-33. ubi hæc verba in numero
Plurali de filiis Davidis proferuntur.
b) Simili ratione exponi debet pulcherri-
mum iſtud vaticinium, quod Jeſaj. VII. 14.

16. legitur de virgine filium paritura: In iſto

enim dicto per virginem S. Maria & per vir-
ginis filium JEſus Chriſtus proxime indigita-
tur, quia id diferte (r) teſtatur S. Matthæus
Abpoſtolus I. 23. (2) Id evincit nomen: Imma-

muel: nobiſcum Deus, quod absque dubio

propheticum hic eſt, indeque & Omen ha-
bet. Hoc vero in nemine impletur, niſi in
Chriſto, qui ſimul eſt Deus & homo, atque
inter nos habitavit Joh. IL. r14. (3) Immanueli
C GH huic

4² M„e S
huic adſcribitur terra Judaica, tanquam pro-
pria Jeſaj. VIII. 8. Imo etiam ei attribuitur
deſtructio conſiliorum bhoſtilium Jeſaj. VIII. 10.
quod opus eſt divinum. Atque ita nativitas
Chriſti ex virgine ſignum Achazo regi fuit
remotum liberationis ex manu hoſtium mox
futuræ: Deus enim aliquoties per ſigna lon-
ge poſt futura in S. codice confirmare ſolet
vel rem præſentem, uti fit Joh. II. 19. Matth.
XII. 40. vel ret moxr futuras, uti Exod. III.
12. Jeſ. XXXVII. 30. Interim in eodem di-
Ccto mediate, imo in plurimis verbis etiam im-
wiediute & literaliter eſt ſermo de filio Jeſajæ
ex prophetiſſ generando & vocando: Maber-
Schelal, chatz -batz: Raube bald, eile beuthe,
tanquam de ſigno liberationis proximo: nam
(1) verſibus 16. & 17. de tali filio eſt ſermo,
qui tunc temporis debebat naſci, ratio enim,
cur infans cum incolis butyrum & mel ſit man-
dJucaturus, ſtatim Jeſ. VII. 18-22. adjungi-
tur, nempe bellum proxime eſſe adventurum,
hincque propter deſolationem copioſa futura
paſeua, atq; ex omnibus mundi partibus apes
advolaturas ad mel faciendum. Hoc erat bel-
lum Aſſyriacum, cum TZiglath. Phileſer Acha-
zum regem obſideret, & in Judæa vaſtaret
omnia 2 Chronic. XXVIII. 19 -‧21. (2²) Libe-
ratio ex manu duorum hoſtium, unius regis
Syriæ, alterius regis in Iſraële promittitur, an-
tequam naſcendus puer ſciat diſerimen inter bo-
num & malum, quod Jeſ. VIII. 4 ita profer-
tur: Antequam ſciat puer clamare: mi Pater,
mea

mio MMan

imn S

Eſt fact
Malcur
bihinigt
Vatjeini
ſcengi i
Aaue it
nem ad
gor ſe
0)P
Cccbrr
ſonific⸗
Geſtruc
tet ex t
ſübince
mundan
vandi,
Menhun
gue ge
Ge nov
22. 24.
gueeno
, etſi
doſt oo
Uuro,
Me.
.
ur an
len, „,
ſue her
amngu⸗

lam hio⸗
tribuitur
VIII. 10.
nativitas
regi fuir
um mox
na lon-
re ſolet
.Marth.
00, II.
odenn di⸗
etiamin-
e
Maber⸗
le heuthe,
o: Naln
ſt ſerwo,
tio enin,
ſe nal.
Acjungl⸗
nturum,
4 ſutine
ibusiel
erat bel⸗
y Acha-
vaſtarer
) Dibe.
ius tel
eitur, l.
murlo
proler⸗

. Poten
ied

ADe Se 42

.
27. Y. ort. tur eb 79 4* 0⸗

eſt factum, eu
maſcum. 2 ke Vriæ occuparet
Vibi, ut, XVI. 9. (3) ſeſajas ſatimn .
vaticinium ib eum gropeta poſt Gienn n
Kendi inſertoht ir, nomenque mhoc
atque cr. inli volumini magno JelV. na-
nem ad atgnen. debuit hanc “ I1. 4.
pheticas actiones eſſe ten enn.
1 am;

quæ ſcilicet aliqui
cet aliquid arcani ſignificaret

c) Promiſſum
14 um de no
occurrit va hieroſol,
Aen n äaternam in novo mu idem
tet ex toto ent veterem agendam ndo poſt
ſubinde aligus. grextn⸗⸗ Immiſcentur ka R
mundum adl ſecundaria, quæ ad amen
angc ve hue pertinent, nempe præſentem
menſium e gentium divitias e⸗Senriler ſal-
que debe ernationes, &c. Quo refe 2atatin
de nova zait Promiſſiones de novo rol ri quo-
22. 24 rrs ſe. LXV. 17. & ca 4VT
qgu non ſunt Sera eum latoruneur ina
H etſi Principallicr gaie dagei deſituri mun-
conſummationem huj e novo mund
turo, vie onem hujus veteri ndo
Mare vide 2 Pet. III 1 eteris appari-
XI. 4 ½ dQ, Apoc. XXI. 1
Reperiuntur dict
pus antit icta S. codicis, ubi
tem, 20 eme eun fignificat m leis, ubi 1y-
Ane gormoginng S, vri,. aut mutuam uᷣ har⸗
dtamque oppo Jed per diſconvenientia rn-
dudad ſpecialia ob-

44 „ GN§²⅜

ſervanda ſit mutua oppoſitio, etſi quoad genera-
lia aliqua adſit cenvenientia.
20) Adamus primus fuit typus Chriſti, Adami
ſecundi, uti diſerte teſtatur Paulus Rom. V. 14.
verum ſi quis perlegat iſtud caput, conſpi-
ciet, Adamum Chriſti fuiſſe typum non per
convenientiam, ſed potiſſimum per oppoſitionem:
ab Adamo enim eſt mors ſpiritualis ſeu pecca-
tum atque regnum ſpiritus mali, a Chriſto eſt

vita ſpiritualis, & ſpiritus ſanctus: ab Adamo

eſt malediéctio ſeu condemnatio, a Chriſto eſt
Vuſtificatio Rom. V. 12 21. ab Adamo eſt
mors corporis, a Chriſto autem eſt reſurre-

ctio 1 Cor. XV. 21. 22. Quare ſi ſententia,

contra Adamum in paradiſo lata, ſit explican-
da Geneſ. III. 17.19. oppoſitio eſt quærenda
inter Adamum & Chriſtum, non vero con-
venientia.
ι½ Pari modo Chriſti typus per oppoſitio-
nem fuerat Moſes, etfi enim hic habuiſſet ali-
qua, quæ cum Chriſto convenirent ex. gr.
Moſes repudiatus eſt primo ab Iſraëlitis Act.
VII. 27. Moſes in tota Dei domo fidelis fuit
Propheta, cui non alius, excepto Chriſto,
in Iſraæle fuerat ſimilis, Num. XII. 6. 8. Hebr.
III. 2. plurima tamen, quæ in ipſo erant, Chri-
ſtum per modum oppoſitionis repræſentabant:
Moſes legem dedit, quæ litera erat occidens,
hincque Miniſterium geſſit condemnationis,
Chriſtus vero attulit veritatem atque gratiam,
Juſtitiæque eſt Miniſter Joh. I. 17. 2 Cor. III.
per torum. Moſes fuit mediator veteris Teſta-
men-

1

menß r
tantum
lliator
Validum
15.24.
& Chritt
Pe teſta
Pecorum
mons I
abe jud
ſionum
mula er
llt. jſli
Lu ſue
PT
reſpechn
crant ey
Cündum
cul ma
Tamento
8 kerun
Chriſ
mhu N
tiam pit
Vino,
Itravit
ſoumn
crificio
lam ad
des qu
crrun

Igeuent.

Adami
n.V. 14.
conſpi⸗
non per
tionem.
1 Hereu⸗
rito elt.
Adamo⸗
riſto eſt
m. eſt
tſurte-
grentia,
zplican.
erenda
r0 Cl⸗

oſitio⸗
et ali⸗
ex. bt⸗
ts Act.
, fuit
priſto,
Hebr.
Chri-
tabant:
Ccicnh⸗
tiem,

Ir.

* G 45

menti rurſus abrogati, inde etiam ſanguine
tantum pecuino confirmati: Chriſtus autem
mediator eſt teſtamenti novi atque æterni, quod
validum reddidit propria ſua morte Hebr. IX.
15-24. Unde ſingula ferè, quæ apud Moſen
& Chriſtum occurrunt, ſunt oppoſita, nem-
pe teſtamentum vetus atque novum, mors
pecorum & mors Chriſti, lex & evangelium,
mons Sinai, & mons Sion, condemnatio at-
que juſtificatio, opera legis & fides promiſ-
ſionum. Hic primum fundamentum eſt for-
mula evangelii Habac. II. 4. juſtus ex fide vi-
vet: illic vero formula legis Lev. XVIII. y.
Qui fecerit bæc, vivet in illis.
J) Talis etiam typus Aaron Pontifex fuit
reſpectu Chriſti: Pontifices enim Aaronitici
erant ex ſola tribu Levi, facti ſacerdotes ſe-
cundum legem præcepti carnalis in taberna-
culo manufacto, & quidem absque addito ju-
ramento, offerebantque ſanguinem pecorum,
& rerum cœleſtium umbris ſerviebant. In
Chriſto vero omnia ſunt alia: natus eſt ex
tribu Juda, factus ſacerdos ſecundum poten-
tiam vitæ indiſſolubilis, addito juramento di-
vino, indeque in æternum conſummatus:
intravit in cœleſte ſanctuarium per proprium
ſuum ſanguinem: unico enim nec iterando ſa-
crificio omnia perfecit. Vide totam epiſto-
lam ad Hebræos, ubi plures typicæ oppoſitio-
nes quoad ſacerdotium Aaronis & Chriſti oc-
currunt obſervatu digniſſimæ. Totum fun-
damentum eſt, quod in veteri ſacerdotio fue⸗
rit

4⁶ e

rit tantum umbra, in novo autem ipfum cor-
pus deprehendatur Col. II. 16. 17. Hebr. X. I.
XII. Dicta occurrunt, ubi ſub re externa
per ſenſum iteralem ſignificata a Spiritu S. in-
tenditur doctrina aliqua ſpiritualis, ſive deinde
bæc ſit in genere fidei ſeu oredendorum, quam
ſiquis quærat, dicitur theologizare, aut allego:
rizare, ſive ſit in genere morum ſeu agendorum,

ubi moralizare dicuntur interpretes, ſive ſit in

genere ſpei, ubi ſenſum myſticum appellant ſen-
ſum anagogicum.
a) Sabbatum hebdomadarium à Deo inſti-

tutum Gen. II. 3. & populo Iſraëlitico poſteaz

injunctum Ex. XX. 8. rI. uti multorum arca-
norum fuit typus, ita iſtud ſabbatum, quod
Deus poſt ſextiduum habuit, ab operibus
quieſcens, anagogice ſignificat inter alia quietem
noſtram, quam habituri ſumus apud Deum in
vita æ&terna. Hebr. IV. 10. quieſecunt enim mor-
tui dà laboribus ſiis. Apoc. XIV: 13.
b) dara atque Hagar, quarum prior Abra-
hami conjux, poſterior vero ancilla atque
concubina fuerat, allegorice ſignificarunt do
ctrinas duplices: Unam V. Teſtamenti ex
onte Sinai ad generandos ſervos ſecundum
typum Iſiaélis. Alteram vero novi teſta-
menti ex monte Sion ad generandos ſilios in
modum ſſaaci, ſecundum promiſſiones nati.
Vide hanc allegoriam pulcherrime explica-
tam à Paulo Gal. IV. 22. 31.
c) Manducatio agni paſchalis in urbe à Deo
celecta mactandi, ſumendique cum pane aahma⸗

& llue
len reſt
torum
Cum ty
gendit
rum. a
tiſimum
do Gign
nempe
Aae
Peccat
que iin
4) D
unt,qr
manfur
Mondun
4Hele
corhutſ
mento,
Lex. X
niee en

nopi fa

)
laſra c
i in
5 alorn
contin
Tint in
Wrelen
Chriſe
torio.
10, i

.XI

lum ent⸗
ebr. N. .
, erterni
ta §. in
ſoe inl
u, Olenl
ut olgo:
ndun,

ſve ſt in

Hont ſer⸗

eo inſti.
0 poſten
Umm aro.
in, gll.
operbis
1guieten
Deum Iu
nin nor-

Dr Abra-
4 atque
unt. do⸗
enti e
undum
telta⸗
ligg in
es Natl.

1 Deo
A) m
N

Md Se 47
& lactucis amaris præter rationem memoria-
lem reſpectu agni paſchalis primi primogeni-

torum mortem averruncantis & præter reſpe-
ctum typicum in Cbriſtum, oſſibus non confrin-

gendis ſub feſto paſchali hieroſolymis paſſu-

rum. Joh. XIX. 36. & 1 Cor. V. 5. 7. elegan-
tiſſimum habet morale ſeu tropologiam de mo-
do digne manducandi Chriſtum in ſ. cœna,
nempe neceſie eſt, ut noſmet prius judicemus
atque examinemus, atque deinde depoſitis
peccatis veteribus novam ducamus vitam at-
que ſinceram. 1 Cor. V. 6-8. & I. 86.
d) Decalogus ſen decem verba tabulis la-
pideis inſcripta per literas quid aliud fignifica-
runt, quam doctrinam legis intra nudas literas
manſuram, cum Judæi lapideum habeant cor,
nondum apertis ipſorum oculis? Deut. XXIX.
4. Heſek. XXXNXVI. 26. Huc refer ea, quæ quoad
corpus ſacerdotum requirebantur in vet. teſta-
mento, ſi officio voluerint coram Deo fungi
Lev. XXI. 17-23. Iſta enim requifita allego-
rice ſigni ſicarunt vitam inculpatam in miniſtris
novi fœderis. 1 Tim. III. 1. Tit. I. 7.
e) Victimæ pro peccatis expiatoriæ extra
cuſtra comburendæ totæ, non tamtum fuere
typi in Chriſtum extra portas Hieroſolymæ
paſlurum, fed & hanc myſticam doctrinam
continuerunt, quod Judæi, quamdin manſe-
rint in cultu levitico, novo teſtamento jam
præſente, nequeant habere conmnionem cum
Chriſto, ſacrificio pro mundi peccatis expia-
torio, ita enim explicat epiſtola ad Hebræos
Cap. XIII. 10-14. XIII.

4⁸ O Se

XIII. Multæ leguntur in ſeriptura actiones

propheticæ, item eventus ſymbolici, ſeu ominoſi,

&σ wuracula divino nutu ad myſterium aliquod

ſigniſicandum facta.
Quod primo attinet actiones propheticas,
ex plurimis aliquas enumerabimus:
1) Velamen Moſis, poſt prolatos ſuos ſer-
mones ad populum, faciei impoſitum, & de-
nuo remotum, quando propheta accederet
ad Deum, mandata accepturus, actio fuit
Prophetica, qua indicatum fuit, quod velum
incubiturum ſit cordibus judæorum, quam-
diu non fuerint ad Chriſtum converſi, receſ-
ſurum, quam primum ad Chriſtum acceſſerint
ExodXXXIV. 28-35. & 2 Cor. III. per totum.
2) Coronæ Lach. VI. 10. 15. debebant con-
fici ex auro & argento, & poſtea capiti Joſuæ
pontificis imponi, & deinde in templo ad
perpetuam memoriam collocari; atque per
hanc actionem propheticam notabatur, quod
Chriſtus talis eſſet futurus pontifex, qui ſimul
foret rex, in ipſo Dei ſolio ſeſfurus. Ita enim
hæc actio ab ipſo propheta exponitur.
3) Propheta Hoſeas & uxor ejusdem fornica-
ria mercede conducta diu à ſe invicem abſti-
nuerunt, atque adumbrarunt judæorum ſta-
tum hodiernum, dum ſunt abique Deo, abes.-
que templo &c. Hoſ. III. per totum. Et hanc
Calamitatem etiam propheta Aſarias prædixe-
rat. 2 Chron. XV. 3.

Quod ſecundo concernit eventus ſymbolicos

ſeu ominoſos, duos tantum adducemus: . .
1) Jo-

1) o⸗

dies in 1
fit Nin
le interi
ſigno dun
tiam Eger
eyventus
Luc.XI.
9) Da
1VMo. )
Chriſti
hog eni
ecch
Uerit u⸗
II. 4
leluſeitar
Plunseeſl
Rruction
enim i
Perent
Gude&
Luc.Il

Quo

ſebant
Certum

ſt, U
Doſite

ra AoEe
ominlſi,

nn alihuol

opheticas,
8: *
ſuos ſet ·
um, Ege⸗
gecederet
Crio fuir
uol Oelum
, guam.

l, recel.

ecellerint.
per totum.
ehant 60-
pii ſolue
eluplo
tgue pel
tur, gud
Ita enimn

tu.

e Se 49
1) Jonas à Balæna abſorptus, & poſt tres

dies in terram iterum vivus ejectus ſignum

fuit Ninivitis, verum eſſe ipſius vaticinium
de interitu Ninives poſt dies quadraginta, cui
ſigno dum crediderunt Ninivitæ, & pœniten-
tiam egerunt, ſervati ſunt, ita enim à Chriſto
eventus Jonæ, tanquam ominoſus explicatur.
Luc. XI. 29. 32.
2) Eadem res erat cum Chriſto Jonæ anti-
typo. Non jam dicam, Jonam fuiſſe typum
Chriſti, tertio die reſurgentis Matth. XII. 40. 41.
hoc enim tantum putamus hic adjungendum,
quodChriſtus ad exemplum Jonæ etiam ſignum
fuerit judæis, uti ipſe Salvator teſtatur Luc.
XI. 30. Chriſtus enim ex mortuis tertio die

relſuſcitatus Judæis fuit ſignum, quod vera

ipſius eſſet prophetia de Hieroſolymorum de-
ſtructione futura poſt annos quadraginta; huic
enim ſigno cum non crederent Judæi, nec
agerent pœnitentiam, cum urbe perierunt.
Unde & Simeon de Chriſto eſt vaticinatus,
Luc. II. 34. 35. quod fuerit poſitus in ſignum.
Quod vero tertio attinet miracula, quæ
fiebant ad arcanum aliquod ſignificandum,
certum eſt, quod miraculorum verorum finis
ſit, ut ſint ſigna atque ſigilla doctrinæ pro-
poſitæ veracitatisque in dicendo.
2) Moſes per miracula ſua teſtabatur, ſe
eſſe à Deo miſſum, qui populum judaicum

ex gypto liberaret, atque in terram bene-

dictam introduceret. Unde Iſraëlitæ dice-
bantur etiam credere voci miraculorum Exod.
IV.

0 Oe Se

IV. 8. 9. Quare cum Moſes ea faceret, ſigna
erant mox futuræ liberationis, inprimis cum
iis Zgobtii haberentur duriter; promiſit enim
Deus Abrahamo, quod Ægyptios prius eſſet
Judicaturus, & tunc populum liberaturus Gen.
XV. 14. Unde charaéter miraculorum Mos
eſſe debebat aſperitas contra ,Ægyptios.
6) Chriſtus per miracula ſua teſtabatur,
ſe eſſe Filium Dei, promiſſumque mundi libe-
ratorem, Joh. XX. 30. 31. Promiſit enim Deus,
quod ſub adventu Meſſiæ cœci atque ſurdi ſa-
nandi eſſent, morlique à populo auferendi, &
in Chriſtum conſiciendi H. X LII. 18. 19. & LIII. 4.
Matth. VIII. 17. unde character miraculorum
Meſſiæ eſſe debebat beneficentia erga Judæos,
atque talia miracula habenda fuerant pro ſi-
gno temporis Meſſiæ Matth. XVI. 2. 3.
XIV. Sæpius etiam deprehenditur Wertas
ſenſuum in plurimis ſacris nominibus tam pro-
priis, quam appellativis. Unde aliquot ta-
lium nominum claſſes poſſunt recenſeri:
1) Interdum typi talia gerunt nomina pro-
pria, quæ etiam nomina propria ſunt antity-
porum. Sic Joſua, dux populi Ifraéëlitici,
gquemadmodum ipſo opere, nimirum intro-
ducendo Iſraëlem in terram Canaan, fuit ty-
pus Chriſti, ita & ejusdem typus fuit quoad
nomen proprium: Zoſua enim & Jeſus ſunt

ſynonyma. vid. Hebr. IV. 8. Pari modo Jo-

Jua pontifex apud prophetam Zachariam C. II.
Chriſti typus fuit tam quoad officium, quam

quoad nomen. Ita Judas, Jacobi Filius, Aui
ra-

frarnbr
G0, no
ldei e
gulapot
2) E.
ſone mne
Prelenti
dethuns
erit
Men ha
lcaboch
tune te
cohno ⸗
Mare I
Piritus
ſentatur.
Lue.I.
ſnd ⸗
gered h⸗
3N.
Doſtta ſu
4 canit,
dn clie
na
lonnn,

8. C
hers⸗

lbamg

143.
Sun
Muttyi

et, ſigna
imis cum
Pit enim
hniun elet
Irus Gen.
m Moßs
tios,
ſtabatur,
undilibe⸗
nimDeus,
eſorhiſr
ſrenli,
ELIII.4.
AclOru
1 odels,
t gro ſi

ur entas
tamn t0⸗
iguot t.
enleti:
mipe 0⸗
nt antity⸗
raslitict,
m intro⸗
foit ⸗
it gtond
n
9“

o;
c.

1

fratribus
. conſili .
en t de Joſe
Judæi enen Pede r er gicnen venden-
2²2) Extant t, emerunt. M ſraélis
ſigna mem ‚„nomma propria atth. XXVII.
Drelentis okieerel lierius Pletene ul iun
Juerit Eæ “H eſt appellatus quoad fidem.
men habet ab belis Gen. IV 25 quod datus
Icabodus ab Zren tolſann aui Rok no.
tunc tempori teſtam Lis. ExoOd. II.
cobus D P ſohr ablata. I Gam Iw. 1 Philiſtæos
Marc. III. 17 nnes vocabantur * 22. Ja-
Spiritus S Aud eſſent filii toni oanerges
ſentatur Aoe ſub nomine tomitrunar eu
Luc. IX. 55. an n 4. Unde ad ee nine.
ſitis? Cainus it Gin, eujumam u dicitur
deret, Deum a vocabatur biritus filii
3) Wouninal muliere naſee , an Eva cre-
poſſta ſunt eguntur Prophetic Gen. IV. r.
arcanis atque eſſent ſimul vari a, quæ im-
mina dicuntu futuris: unde conmun de rebus
na Moæ. Gen Propherica. Palin une no-
Salomonis. 4 Sa 290. Abrahami. 60 unt nomi-
Mehar Schelal 22. Immanuelis “ *hubi. Eſ.
chamæ & Lo- chaz bazi. Jeſ. It. VII. 14.
1.43. Et talia nor Hoſ. I. 6.9 2. Lory-
lia nomina in K rn mnaz
agno

occurrunt numero

4) Sunt nomi
in antitypi ina, quæ in typi
ypis vero fiunt e, in, ſint rowie,
D/2 Ita Mel-
chi-

52 O e Se

chiſedech ſignificat regem juſtitiæ, Salemumque,
quod urbis, ubi regnaverat Melchiſedecus,
nomen fuerat, notat pacem. Unde dum
Paulus Hebr. VII. I. 2. Melchiſedecum, regem
Salemi conſiderat, ut typum Chriſti, non
tantum inſpicit Melchiſedeci actiones, & offi-
cia, ſed & nomen, indeque Chriſtum antity-
pum appellat regem uſtitiæ & vegem pacis. ImOo
in evolvendo typo intra Melchiſedeci hiſto-
riam Gen. XIV. 17-20. deliteſcente tam accu-
rata eſt epiſtola ad Hebræos, ut & in modo
deſcriptionis, atque in ſilentio ſeripturæ circa
parentes, nativitatem atque mortem Melchi-
ſedeci, invenerit typum, atque exinde Chri-
ſtum antitypum dixerit absque patre, absque
matre, absque principio & alsque ſine vitæ, æter-

numque pontiſicem. Hebr. VII. 3. Clavis au-

tem Paulo ad indagationem hujus ſenſus ty-
pici fuerat dictum Dei patris de Meſſia Pſal.
CX. 4. Dominus juravit, nec pœnitebit Eum.
Tu es ſacerdos in æternum ſecundum ordinem
Melchiſedeci. Simili ratione Judæ filius, alter
Serab appellatus fuit, quod nomen Orientem
ſignificat; alter autem Perez à perruptione
Gen. XXXVIII. 29. 30. Chriſtum vero orien-
tem appellative vocari, & perruptorem eſſe,
conſtat ex Luc. I. 78. Eſ. LX. 3. Mich. II. 13.
5) Sunt etiam nomina, quæ in zypis ſunt
appellativa, in antitypis autem evadunt pro-
ria. Sic judices aàa Deo olim ad liberandum
populum Iſraëlem identidem miſſi, communi-
ter dicuntur ſalvaſe Iſraëlem, indeque nuncu-
pan-

pantur
lotur
men à
ehim fu
ſuun,
4d0 erpl
Maxorey,
Matth.!
DusCnr
coronat
enim )

yent

14, Hel
Clrtatri
tl, gwi
utiSim
ol ten
A vino
tonſos,
Nerirn
NumN

rum an

eyaſit
Fetha,
ſtahinc
On. .
Chrikkn
no, 4
ciman⸗
adorat
reus &
leo

nummle,
edecus,
ge dum
, kepeldn
ti, non
antity⸗
ei. Imo
i hiſo⸗
acel⸗
in nvlh
ſe che
Melehi⸗
dechri.
. llgue
, Alel.
lawis au-
nſus t).
Git Aun
orOinenn
ius, Aler.
nemten
uptione
en elle,
“ ſont

90 „
uat/
enngußn

n

nuncu.
ier⸗

b.Il.13.

AD e Se 53

pantur ſalvatores: vide Jud. III. 9. 15. & X. 1.
Igitur Chriſtus antitypus ſalvator mundi, no-
men à ſalvando proprium geſſit; vocatus
enim fuit Jeſus, quia ſalvaturus erat populum

ſuum d peccatis Matth. I. 21. Atque hoc mo-

do explicari poteſt titulus Chriſti, quando
MNazarenus ex oppido Nazaretha nominatur.
Matth. II. 23. nempe Joſephus patriarcha ty-
pus Chriſti dicebatur appellative Nazir, ſeu
coronatus inter fratres. Gen. XLIX. 26. erat
enim Joſephus rex factus juxta habitum in
juventute ſomnium Gen. XXXVII. 8. Sap. X.
14. Hebr. XI. 2I. adoratus à patre, & matre
& fratribus. Adde Nazireos veteris teſtamen-
ti, qui ſingulari voto vel per totos vitæ dies,
uti Simſon, & Johannes Baptiſta, vel per ali-
quod tempus Deo fuerant conſecrati, indeque
à vino plane abſtinebant, & ob capillos in-
tonſos, in capite inſtar coronæ extantes,
Nezirim ſeu coronati appellative dicebantur.
Num. VI. 1-21. Igitur in Joſephi & Nazireo-

rum antitypo, Chriſto, nomen appellativum

evaſit nomen proprium, dum à patria Naza-
retha, quæ in montis jugo inſtar coronæ erat
ſita, indeque Nazaretha ſeu corona dicta fuit;
conf. Luc. IV. 29. dictus fuit Mazarenus:
Chriſtus enim rex fuit, qui pro Deo Domi-
no, à Joſepho patre, Maria matre, unde-
cimque fratribus apoſtolis habitus, atque
adoratus fuit. Idem etiam verus fuit Nazi-
reus & quidem per oppoſitionem typicam,
adeo ut, dum Johannes Baptiſta neque ederet
D 3 cum

14 e Se

cum aliis, neque vinum biberet, ipſemet cum
aliis & manducaverit paunuem, & biberit vinum.
Matth. XI. 18. 19. Unde id nomen, quod
typi ipſius habebant, tanquam appellativum,
ipſe habebat proprium à patria, in qua fuit
educatus.
XV. Multa in ſ. codice videntur dici angu-
ſte & ſtricte, & tamen debent intelligi late &*
augiſte, uti id per aliquot claſſes jam oſten-
detur.
Sit claſſis prima, quando ſpecies aliqua ex-
tzans exprimitur, & tamen totum genus cum
lingulis ſpeciebus ſub genere contentis intelligitur.
1) In oratione dominica Matth. VI. II.
aliisque ſcripturæ dictis pluribus, exprimitur
Panis quotidianus, & per hunc reliqua omnia

ad fuſtentationem vitæ neceſſaria intelligun-

tur; panis enim ſingulari modo ad ſuſtentan-
dum corpus noſtrum requiritur. Sic ſpiritus ſ.
cum docere vellet Petrum, gentiles in novo
teſtamento non amplius habendos eſſe pro
impuris, per viſionem huic apoſtolo eſurienti
oſtendit varia animalia immunda, atque hæc
manducari juſſit. Act. X. 10-17. Et ita per
hanc immundorum ſpeciem, pro mundis
à Deo declaratorum, didicit Petrus, etiam
gentiles non amplius pro impuris eſſe haben-
dos: quæ ſententia judæis credentibus diu
noluit placere Aéct. XI. I. 18. Gal. II. I1. 15.
2) Simili ratione debet explicari præce-
ptum: Deut. XXV. 9. de non obturando ore
bovi trituranti; nam per hoc mandatum ge-
ne-

neralte
raIis &
lecem,
X.ge
laria, l
räntem
guo me
elt labe
cicit bo
ſeligue
odig pi
hon
ſigul
Vult pr
X. 1
de con-
illud o
claven
ta dec⸗
Qare
ria er
ſitas
ſunt
it
Mo tor
)
ler⸗
gitur
6lione
tempe
Perer

et cul
Vinum.
guod
Ntwutn,
a fuir

lanpu-
lte

1olen⸗

ia er.
eunm
Uigitur.
VI. II.
imitur
OmInia
ligon⸗
tentan⸗
itus.
1070
le ho
Drient!
e hæc
n per
undis
etiam
uben⸗
15 diu
lelſ⸗
reck-
,
be⸗
ne⸗

AOH e Se 55

neraliter innuitur, omnibus & ſingulis ope-
rariis & mercenariis ſuam dandam eſſe mer-
cedem, adeo ut S. Paulus inde probet 1 Cor.
IX. 8-10. miniſtris eccleſiæ ſua danda eſſe ſa-
laria, Deus enim magis curat hominem ope-
rantem, quam bovem. Tertium igitur, in
quo mercenarii & bos conveniunt, utrinque
eſt labor. Ita etiam Deus in decalogo inter-
dicit homicidium externum, & ſub hoc etiam
reliquas ſpecies bomicidiorum, ad quæ etiam
odia pertinent; qui enim fratrem odio habet,
eſte homicida 1 Joh. III. 15. Sic & dum Deus
ſingulas ſpecies malarum concupiſcentiarum
vult prohibere, tantum indicat malas concu-
piſcentias, quæ ſunt contra proximum. Exod.
XX. 17. hinc Paulus generatim Rom. VII. 7.
de concupiſcentia absque reſpectu ad hoc vel
illud objectum loquitur, atque hoc modo
clavem præbet generalem ad ſingula præcep-
ta decalogi, eorumque intimiorem ſenſum.
Quare etiam in primo præcepto tam idololæ-
tria craſſa, quam ſubtilis e. g. avaritia, ebrio-
ſitas &c. Eph. V. 5. Phil. III. 19. prohibitæ
ſunt & ſic porro.
Sit claſſis ſecunda, quando pars ponitur
pro toto, quod ſæpiſſime fit in ſacra ſcriptura.
1) Quando Gen. III. 17. dicitur maledicta
ſit terra propterte; tunc cum terra ſubintelli-
gitur totus mundus viſibilis, qui ob maledi-
tionem hanc incumbentem peribit in fine
temporum. 2 Petr. III. 7-II. Eſ. XXIV. 20.
Pereunte enim terra etiam perit cœlum; be-
D 4 ne-

56 De Se
nedicta autem terra, etiam benedictum eſt
oœlum. Hoſ. II. 21. 23. Nominatur vero
hic tantum terra conſulto, quod homo ſu-
per terra habitare, & ex terræ fructibus vi-

vere deberet; & hæc maledictio eſt cauſa,

quod zota creatura congemiſcat. Rom. VIII.,
19.22. V
92) Baptiſmus obannis, in quo conſiſtebat
pars miniſterii Johannitici, ſumitur pro toto
ipſius miniſterio Act. I. 22. & X. 37. nec
non XVIII. 25. Liber Pſulmorum, qui pars eſt
bagiographorum ita dictorum, ſumitur pro
bagiographis omnibus in ſpecie ita dictis Luc.
XXIV. 44. Judæi enim diſpeſcunt biblia (1)
in quinque libros Moſis. (²) in prophetas
priores & poſteriores. (3) In hagiographa.
Myiſopus, humilis alias fruticulus, uti con-
ſtat ex 1I Reg. IV. 33. ubi ex parietibus ſcri-
bitur excreſcere, fumitur Ppro toto aſpergillo
calamum & bpſopum habente. Unde quæ
Johannes de yopo dicit Cap. XIX. 20.
Matthæus explicat de calamo Cap. XXVII. 48.
atque ita hæc enantiophania apte poteſt con-
ciliari.
Sit claſſis tertia, quando ſub afirmatione
intenditur etiam negatio contrarii, & viciſſim
ſub negatione affrmatio contrarii.
1) Sub præcepto de honorandis parentibus
excluditur omnis contemptus & quævis ino-
bedientia adverfus Parentes; vide pulcherri-
mam hujus mandati explicationem apud Si-
racid. III. 1. 18. hinc uti pietati in parentes

pro-

promit
Mpieta
t1 brev
Plicatie
300 Pro

un d

nul at
er piet
IUnpieta
Vero
Gen.
cümen
late in
ehim §
Dtum d
3. item
Drocep
Uhiver
acllre
mgue
dal

urur

indican

tam rr
I. I5.
AI
tondei
1n n
(1)
Uin
9) quo
mne

tum eit
Ur Vero
omo fü⸗

ibos vi⸗

caula,
VII.

ebat
pro toio
37. Dec
ipars eſt
itur pro
is Lue.
blia (.)
Ophetas
grapha.
ati con⸗
bus leri.
ſergll⸗
ge gue
IV. 20.
VII.49.
leſt con⸗

unne
iſin

entibus
is ino⸗
lchen:
p or⸗
aentes
.

ℳ Ge 57

promittitur longævitas vitæ, ita è contrario
impietati adverſus eosdem poena eſt vi⸗
ta brevior; eo vero magis veritas hujus ex-
plicationis patebit, ubi conferatur prima ori-
go promiſſionis, qua Deus Judæis Palæſti-
nam donavit; nam cum, irridente Cbamo, Se-

mus atqjue Japhetus patrem Noachum nudum

ex pietate tegerent, Chami poſteris ob hanc
impietatem eſt ablata terra Canaan, Semi
vero poſteris collata ſolenni promiſſione.
Gen. IX. 21- 27. Haud absque inſigni do-
cumento: pietatem erga parentes longæœvi-
tate in terra habitationis à Deo rependi; ita
enim §. Paulus generaliter explicat præce-
ptum de honorandis parentibus Eph. VI. 2.
3. item: ſub interdicto homicidii continetur
præceptum charitatis erga proximum cum
univerſis charitatis effectibus: ſub probibito
adulterio præcipitur ſervanda ciſtitas, haben-
dumque conjugium caſtum; & ſic porro. Ver-
ba Eſ. XLII. 3. de Chriſto, quod non ſit fra-
&turus arundinem quaſſatam, etiam oppoſitum
indicant, quod Chriſtus arundinem quaſſa-

tam rurſus ſit conſolidaturus, confer Matth.
XII. I5. 21.

2) Hoc modo porro intelligi poteſt decre-
tumDei finito diluvio faéctum Gen. VIII. 21. 22.
in quo quatuor puncta debent conſiderari.
(1) quod nokst ainplius maledicere, aut omne
vivum interficere, uti factum erat in diluvio.
(2) quod nolit porro judicare mundum, cum
bomines ſint cero. (3) quod ſinis mundi ſit
D 5 Jutu-

58 D Se

Juturus. (4) quod usque ad finem mundi
ordo naturæ quoad anni ætates ſit conſervan-
dus; Hæc punéta inter ſe conciliari non poſ-
ſunt, niſi in data negatione ſimul ſtatuatur
ofirmatio contrarü, nempe quod loco Dei Pa-
tris Cbriſtus incarnatus judex ſit futurus, mun-
dumque non amplius per aquam, ſed per ig-
nem judicaturus. Hoc ſenſu poſito tota ſcri-
ptura hic concordat: Chriſtus enim baculo
percuſſus eſt judex ſraëlis Mich. IV. 14. cui
Pater omne judicium tradidit, quia bomo eſt,
eandemque nobiſcum habet naturam, inqua
miſerias noſtras ſenſit; Joh. V. 22 27. Dan.
VII. 13. I4. Eſ. XI. I-S. Act. X. 42. & XVII. 3 1.
atque ita in hoc decreto divino filius Dei in-
carnatus conſtituitur in judicem mundi futu-
rum, & de hac veritate teſtantur prophetæ
& Apoſtoli. Occaſio fuit diluvii judicium,
quod cui univerſali mundi judicio confertur.
2 Petr. III. S. 7. tunc enim Deus pater

per promiſſionem irrevocabilem filio tradidit

mundi judicium ultimum. V
XVI. Continens ſæpiſſime ſumitur cum con-
tento, & vice verſa contentum cum continente,
atque ita duplicia dantur prædicata propter ſub-
jectum compoſitum.
2) Deus in habito intra Paradiſum judicio
Gen. III. 1a. 15. alloquitur ſerpentem; cum
Vero in ſerpente naturali ſeduétionis inſtru-
mento etiam ſerpens enfernalis, primarius ho-
minum ſeductor, latuiſſet, pœna utrique ſer-
penti dictatur: primo enim ſerpenti natura-
li,

H, d
enune
vonare
ſad
E
tur eſt
tem Se
En,
Utebat
invoe
mula
lli
EXp
Pertine
muncis
lum ſ
ue al
lplun
Ee
Conſta
Ioh.
Cüum
vid
fernal
Genun

mundi
Nervan-
on pol⸗
latnatur
Dei Pa.
1s, Mun⸗
ter i.
ta ſerl⸗
paculo⸗
14. i
onmd e,
inqua
. 7. Dan.
FIl.31.
Dei in-
fütu⸗
opheræ
licium,
fertur,
paler
tradidit

on⸗
inente,

CuiI

H, qui ad beſtias campi Gen. III. I. refertur,
denunciatur ſententia, quod nempe debeat
portare malediétionem inter animalia omnia,
vradi ſuper ventre, & terra veſci. Gen. III. 14.
æ&ιc ad ſerpentem naturalem pertinere vide-
tur eſſe poſitum extra dubium. Aderat au-
tem Satanas quoque, inſeſſor ſerpentii terre-
Kris, qui loquebatur cum Eva, ratiociniisque
utebatur, ſeque Angelum lucis, cum Deum
invocaret omniſcium in teſtem dictorum, ſi-
mulabat; hæc enim ad ſerpentem naturalem,

qui ad animantia muta, atque, teſte ſcriptura

& experientia, irrationalia referri debet, non
pertinere, diſpaleſcit: Unde Gen. III I5. de-
nunciatur pœna Satanæ, quod ipfi in bello
cum ſemine mulieris conterendum ſit caput, at-
que abrogandum omne imperium, quod per
lapſum protoplaſtorum obtinuit in mundo.
Heæc vero de Satana Chriſti adverfario dici,
conſtat ex Rom. XVI. 20. Hebr. II. 14.

1I Joh. III 8. Apoc. XII 9. Atque ita eonſpi-

cuum eſt, ſub unico ſerpentis nomine invol-
vi duplicem ſerpentem, & naturalem, & in-
fernalem, indeque utrique poœnam à Deo

denunciari, primo naturali, deinde infernali.

) Deum in prophetis S. habitaſſe, & per
hos eſſe locutum, eſt extra controverſiam:
Unde propter compoſitum ſubjectum diver-
ſa oriuntur prædicata: adeo ut jam Deus di-

catur eſſe locutus, jam prophetæ. Act. III.

24. à Samuele uſque omnes dicuntur dies
Chriſti prænunciaſſe, verſu autem 21. Deus
per

60 e Se

per os omnium prophetarum ſeribitur eſſe lo-
cutus. confer Act. X. 43. & Hebr. I. I. Ita
Rom. IV. 6. Davides dicitur loqui; Act. IV. 25.
vero ipſe Deus per os Davidis. Sic ea, quæ Ada-
mus ex inſtinétu divino de matrimonio ſcribi-
tur eſſe locutus, Gen. II. 23. 24. ipſt Deo à ſal-
vatore noſtro Matth. XIX A. 5. adfcribuntur;
Adamusenim ex inſpiratione divina eſt locu-
tus, quippe qui ante lapſum totus ab ore Dei
pependit.
) Huc pertinent omnes locutiones ſacra-
mentales, ubi ſignatum per ſigna ere enta-
tum actu cum ipſis ſignis eéxhibetur. Hoc mo-
do veteres Iſraëélitæ cum manna viſibili cibum
Wiritualem comederunt, & cum aqua, quæ
ex petra percuſſa profluxerat, biberunt po-
tum ſpiritualem, uti S. Paulus explicat. 1 Cor.
X. 3. 4. manna vero & aqua ex petra, typi
fuerunt corporis Dominici in cruce oblati,
& in S. Cœna nobis ad manducandum exhi-
biti: & deinde ſanguinis Dominici ex vulne-
ribus effuſi, atque in potum nobis dati. Vide
Joh VI. 27. 58. I Cor. X. 3. 4. I Joh. V. 6. 8.
Unde Chriſtus in ſacro hoc convivio ſub pa-
ne viſibili corpus ſuum manducandum, & ſub
vino ſanguinem ſuum præbet bibendum. 1 Cor.
X. 16. & XI. 23. 24. Quamobrem panis
jam appellatur panis, jam ipſum Domini cor-
pus cum pane conjuncétum. 1 Cor. XI. 27. 29.
XVII. Aliquando ſub primo in functione
anteceſſore omnes etiam ordine ſucceſſores intelli-
guntur; atque per hanc obſervationem egre-

gle

—

Be con
T mn
Jonolia
lumn ſt
contin
)!
3d 22.
debet
w.
ſudN
Eſub
Atline⸗
E inn
ui, e.
Domj
quod
lobern
N
Chrit
Pheta-
688
tis ſin
nif m
choan
Quam
dis,
eſt
Verbi
39. 1
Vero
tum 1
mentti

eſſelo⸗
,1. Iti
IV. 25.
uEAd-
o ſerbbi⸗
àſal
untur;
locu⸗
Ore Dei

s ſeri⸗
oc MO⸗
Iiahum
4, que⸗
unt /o⸗
100t,
4, tyl
oblari,
n exhi⸗
wolne⸗
l. Vide
V. 6, .
lub//⸗
Club
1Cor.
panis
ni A.
27,10,
ne
telir.
ehte⸗
gie

N „ Se 61

gie continuatio miniſteriorum poteſt proba-
ri: multa enim in icripturis videntur eſſe per-
ſonalia & temporalia, & tamen deſignant cer-
tum ſtatum duraturum, etiam in ſucceſſoribus
continuandum.
a) Dictum Moſis Devt. XIIX. à 9. usque
ad 22. ita de Moſe & de Chriſto, prophetis,
debet explicari, ut Cbriſtus & Moſes non tan-
tum aſpiciantur ut antitypus, &t)pus, ſed etiam
ſub Moſe intelligatur totum miniſterium literæ,
& ſub Chriſto totum miniſterium ſpiritus. Quod
attinet rationem typicam Moſis ad Chriſtum,
ea innuitur in verbis v. 15. prophetam ex medio
tui, ex fratribus tuis, ſicut me ſuſcitabit tibi
Dominus Deus tuus. De Moſe vero patet,
quod talis fuerit propheta, qui cum Deo in
tahernaculo ab ore ad os eſt locutus, Exod.
XXXIII. II. atque in toto Iſraéle uſque ad
Chriſtum heminem debuit habere ſimilem Pro-
phetam Num. XII. 7 8. Hebr III. 2. 3. Devt.
XXXIV. 10 I3. adeo, ut ab omnibus prophe-
tis ſubſequentibus, tanquam prophetis ordi-
nis minoris, qui à Samuele communiter in-
choantur. Act. II. 24. diſtingueretur, tan-
quam propheta majoris ordinis, clarus & ver-
bis, & egregiis miraculis. Igitur antitypus
eſt Chriſius, ex ſinu patris prodiens, tam
verbis, quam factis clariſſimus. Act. X. 36.
38. Luc. XXIV. 19. Hebr. III. 2. 9. Quod
vero ſecundo etiam ſub Moſe intelligatur to-
tum miniſterium liter?, ſeu vet. Teſta⸗
menti uſque ad tempora Chriſti, patet tum

ex eo, quod populo Judaico à 9. ad 14. Præ-
ſcri⸗

62 e e

ſceribatur diſcendi modus oppoſitus modo
priorum incolarum, augures, hariolos &c.
adeuntium; tum ex eo, quod in genere ad-
dantur criteria de dignoſcendis veris atque
falſis Prophetis Y 2 1. 22. imo & adjungatur
pœna de pſeudoprophetis in veteri fœdere
ſumenda, quæ certe non de ſolo Moſe poſ-
ſunt intelligi, ſed totus ordo miniſterialis per
totam veteris Teſtamenti œconomiam invol-
vitur. Prædicitur autem ſimul finis mini-
ſterii literæ ſub Chriſto venturus, cum ad-
datur vaticinium de alio affuturo propheta
magno, qui Moſi foret ſimilis tam verbis
quam factis, fideque per Judæos eſſet reci-
piendus, niſi certiſſima & maxima pœna vel-
lent affici. v. 18. 19. Quapropter uti ſub Mo-
ſe intelliguntur etiam Moſis ſucceſſores in
docenda lege, ita ſub Chriſto indigitantur
ejusdem legati & miniſtri, quibus auditis ip-
ſe auditur Chriſtus. Luc. X. 16. Matth. X.
40. Et hi ſunt miniſtri ſpiritus ſeu novi Te-
ſtamenti, miniſterium reconciliationis, cla-
veſque cœlorum gerentes, quos S. Paulus
miniſtris literæ oOpponit 2 Cor. III. 6.- 18. Un-
de non opus eſt, ut ſucceſſor eadem habeat
dona, quæ primus anteceſſor, in quo ſem-
per aliquid deprehenditur, quod eſt extraor-
dinarium, quo deficiente non tamen deſinit
id, quod Deus voluit eſſe ordinarium. Ita
etſi olim deſierint dona Moſis, non tamen
deſierunt dona doctoris: quare etſi hodie
deſint dona apoſtolica, non tamen deſunt
1 d0.

Gona
Totur
molaie
Teſta
monte
(lita m.
monte
I13. &
meiat
Kopd
tat L.
incli
Monte
ſendus
ignem
lus co
Tibiliag
Mrece⸗
20.
Precat
Mo
ejns
ta pro
Moles
Piaene
Je m
cum
Declen
Puſus
dirm

modo
los &c.
Eete ad-
s nque
Uungator
ſedere
le poſ.
lisper
ninwol.
6 winn.
cümn 40.
topbeta
Verbis
et keci.
na vel⸗
Nres in
ltammur
Gitisip⸗
ch. X.
oViTe⸗
8, Che.
Paulus
9. Ur.
habest
ſen⸗
traor⸗
Geſinit
m. Ita
enl
locie
gelunt
60.

A. e e 6;3

dona paſtoralia iis, qui ſerio eadem quærunt.
Totum vero fundamentum, cur diétum hoc
moſaicum de ordine miniſteriali utriuſque

Teſtamenti explicetur, hoc eſt: Deus cum

montem Sinai ſepimento cingi juberet, ad-
dita mortis pœna ſuper homines & beſtias
montem ſanétum attingentes Exod. XIX. 12.
I3. & deinde voce terribili decalogum im-
mediate ad populum pronunciaret, pro
ſcopo habuit, ut populus territus immedia-
tas Dei allocutienes deprecaretur, ſeque iſtis
indignum confiteretur, cum indignus, qui
montem Sinai tangeret, etiam indignus cen-
ſendus eſſet, qui Deum loquentem audiret,
ignemque horrendum videret. Unde popu-
lus conſternatus ob vocem horribilem, ter-
ribiliaque alia cuncta, inprimis autem, cum
præceptum, uti S. Paulus loquitur Hebr. XII.
26. de monte non tangendo non poſſet ferre, de-
precatus eſt immediatas Dei allocutiones,
& Moſen elegit, qui adiret Deum, verba
ejus audiret, & ad populum referret, addi-
ta promiſſione, quod ipfi eſſent facturi, quæ
Moſes in nomine Dei dixerit Exod. XX. 16.
Placuerunt Deo hæ populi preces, Moſen-
que miniſtrum legis ad populum eſſe voluit
cum Moſis fucceſſoribus, atque miniſterium
Ecelefiaſticum, quo mediante poſthac popu-
pulus erudiretur, in perpetuum inſtituit:
hinc adhuc temporibus Chriſti ad populum
dicebatur Matth. XXXIII. 3. qucunue vobis

dixerint, ſervate & facite. Igitur etſi miniſte-
. riIW

2

64 AO e e

rium in generali ſumtum deberet manere,
miniſterium tamen legis in ſpecie erat abro-
gandum; unde Moſes alium prædixit affutu-
rum prophetam, nempe Chriſtum, qui per
miniſtros ſuos plebem Chriſtianam eſſet do-
cturus Eph. IV. 7- 12. atque ita patet origo
miniſterii eccleſiaſtici tam ſub veteri, quam
ſub novo teſtamento.
b) Simili via eſt explicandum promiſſum
Matth. XXVIII. 20. ecce, ego vobiſeum ſum
uſque ad conſummationem ſeculi; ibi enim Chri-
ſtus ad Evangelium prædicandum, populoſ-
que baptizandos emittit ſuos Apoſtolos, quos
dudum mortuos eſſe certum eſt, manente
tamen officio docendi, cum finis mundi non-
dum venerit. Igitur hi, qui docendi mune-
re funguntur poſt ipſorum mortem uſque ad
finem mundi ſignificantur ſub apoſtolorum
perſonis: Quamobrem uti cathedra Moſis du-
ravit usque ad tempora Chriſti Matth. XXIII.
2. ita cathedra Chriſti, & conſequenter ca-
thedræ apoſtolice durabunt uſque ad finem
mundi. Unde etiam poteſtas clavium apoſto-
lis a Chriſto conceſſa Joh. XX. 21-23. non
erat perſonalis, ſed perpetuo duratura, utpo-
te pertinens ad novum teſtamentum ſemper
manſurum. Hinc apoſtoli ubivis conſtitue-
runt preibyteros ſeu epiſcopos & Qiaconos. Tit.
I. 5. Act. XX. 28. Imo & præſcripſerunt,
quales ad epiſcopatus, & diaconias eligi poſ-
ſent I Tim. III. I. 13. certo indicio, hæc officia
perpetuo in Eccleſi eſſe manſura.
XVIII.

WV
Abur
anen
Aleogn
ſalen
ler at
Corpori
ſituun
Drin
W. fa
I
ſiluj
ni ter
Deurh
Addatt
1.3. Hl
ua er
Dei el
ly
Adan
Adem
lun
Wovir
Iuirim
ati
hie lo⸗
dien
es
. caye
elent

de de

manere,
at abro⸗
taffutu⸗
i per
eſlet do⸗
et Origo
I, quam

fomiflum
ſumn ſun
nim Chri.
populol.
os, (uOs
manente
ndt No/:
mune⸗
Gqae 14
ſtoloruch
Moht du⸗
. NII.
enter 0.
1d finen.
,apol.
7 3. n0
, ulpo.
ſemper
onſritue⸗
no 1.,Tir.
hſeme
ligi .
alhi⸗

XVIl.

e e 65

KVIII. Extant dicta, ubi, etſi revera de
duobus ad minimum bominibus ſit ſermo, duo
tamen, ac ſi eſſet unicus homo repræſentantur,
adeoque hic unicus homo, qunad ipfſam rem duos
Jaltem involvit hominei, quod ſit, quando al-
ter rationem capitis habet, alter vero rationem
corporis; corpus enim atque caput unicum con-
ſtituunt hbominem.
Primo hic examinetur dictum Gen. I. 26.
27. faciamus hominem in imagine noſtra ſecun-
dum ſimilitudinem noſtram, ut dominentur pi-
ſeibus maris, atque avibus oœli, & jumentis atque
toti terræ, & ommni reptili ſuper terra, & creavit
Deus hominem in imagine: in imagine Mei crea-
vit illum, maſculum & fœminam ereavit illos.
Addatur etiam dictum parallelum Gen. V.
1-3. Hic eſt liber generationis Adam, in die,
qua ereavit Deus bominem, ad ſimilitudinem
Dei fecit illum: Maſculum & fœminam creavit
illos, & benedixit eis; & vocavit nomen eorum
Adam, in die, quo creati ſunt: vixit autem
Adam, centum riginta anunis, & genuit ſi-
lium in imagine ſua ad ſimilitudinem ſuam,
vocavitque nomen ejus Seth. Non hic jam in-
quirimus, quid imago Dei fuerit in proto-
plaſtis, ſed hoc tantum obſervamus, quod
hic loci nomen Homo non virum ſolum
dicat, ſed & includat fœminam, etſi enim
Deus duos homines, maſculum & fœminam
creaverit, ita tamen eosdem creavit, ut
eſſent per æſtimium morale unicus homo: un.
de de protoplaſtis nunc in ſingulari eſt ſer-
E mo;

66 A e Se

mo, ac ſi unicus ſint homo, nunc vero in
plurali, ac ſi duo ſint; idem modus obſer-
vatur in antitypo Chriſto, nempe eccleſiæ ſpon-
Jo, atque eccleſia ad imaginem Chriſti regene-
rata; Chriſtus enim cum tota ſua Eccleſia
unicum conſtituit novum bominem Eph. II. 15.
Inde dicitur Gal. III. 28. Vos omnes eſtis unus
in Cbriſto qſu⸗ quapropter & nomen Chri
Rti, 1 Cor. XII. 12. ſumitur conjunctim pro
capite & eccleſia. Hinc & ſcopus Chriſtiano-
rum eſt, ut ſint unum in Chriſto Eſu. Joh.
XVII. 23.
Secundo par locus extat Gen. II. 21-24.
quando Adamus & Eva dicuntur facti in car-
nem ugam, quæ verba Chriſtus ita vertit
Matth. XIX. 6. non amplius ſunt duo, ſedunica
caro; igitur hic per ſententiam divinam
Adamus & Eva non duos, ſed unicum tan-
tum dicunt hominem in ſtatu animali adhue
viventem. Atque hoc etiam in antitypo no-
tandum occurrit; uti enim Adamus & Eva
conſtituebant unam carnem, ſeu unicum ho-
minem in ſtatu animali viventem, ita Chri-
ſtus & cccleſia unicum conſtituunt ſpiritum, ſeu
unicum hominem in ſtatu ſpirituali 1 Cor. VI.
17. & hæc genuina eſt ratio, cur Paulus
toties Chriſtum Eccleſiæ caput, eccleſiam
autem corpus Chriſti dicat, itidem cur virum
mulieris caput, mulierem vero carnem viri apf
pellet, ſicuti enim caput & corpus unum
componunt hominem, ita & Chriſtus cum ec-
geſia unicum hominem ſpiritualem, vir au-
tem

ten 8
Unicun
em.
X
d y.
tomen:
put
d⸗
Cuin
ſu
100r,
Ur, a
fünt fa
tin on
fherint
Plane .
RN6

n

lee en
WIru
ginemn
ebec,
23. Uh.
lie,
Unde!
ra V
nlat vi

En

vero in
obler⸗
ſeſpon.
rahene.
Lecleſia
Il. I5.
Hirunus
n Ci.
din pro
tiſtiano⸗
ſn. Joh.

21.24,
idt.
Veltit
duni
iwinamm
Uin tan⸗
i adhuc
pono⸗
4 Eva
cumho.
ta Mi.
ſel
or. VI.
Paulus
cleſiau
r VirN
Viniab⸗
8 UNl
unel⸗
Vir au-
tem

tem & mulier morali 67
unicum homi orali Eſtimatione conſti
nem. nem animale conſtituunt
XiX m, ſeu unam car
de cor, 4, quæ& Je Capite di
ge orbor. . apite di .
tam mi 8 Run al ſunt r an. etiam
eſt; quod capu viee verſa. Car ater
ut & . auſa h
cum homin P . Corpus conſtit ι G
ſno mod em, hincque qu uant uni-
GiIl ta20. Ae vorpus, & viciſiin
ir) umbo cnim 8 eſt ad imaginem Dei, uti
ſunt facti. Gen. lecundum ſimilitudin ei, uti
tim omnibus hor 26. 27. Indeque em Dei
fuerint orm. hominibus adſcribitu genera-
plane H 20 imaginem Dei ich quod
IX. 6, Jac. n ndi ſed honorandi nt. hinc
hæc enim ex vir autem ta e
I i ntum .
Virum creata H eſt deſumta arneclate⸗
ginem viri 6 formata ad faciem propter
2 7 ubi dicit nincit. Conter Ef Naiv.
3. Ubi dicitur: facies ſeni Eſ. XXIV.
142, tſit . ſeniorum . AIV.
Tir S 2, ut. ehrillus mnquit M o.
Unde à S§. Pako, an lucebunt Grur e 1.
uxXxO . Ir a el 4 ol.
E orie vini. De N Dei gloria,
. 1 . .„.
ſtianis vmma ſi, dum eſt caput er leſi
ſuas vVirtutes n communicat: ela c hri.
& in 2 as enim deb 4 nicat
42 enim debemu
Raturam plenitudinis Cbriſti c . enler .

.

68 ..1 Se

IV. 13 16. Col. III. 13. & II. 19. 20. com-
municat etiam Spiritum . quo nos ungit Tit.
III. y. 6. verum modus eſt inæqualis, Chri-
ſtus enim Spiritums. habet abtque menſura, nos
autem cum menſura. Joh. III. 34. Pſ. XLV. 8.
Imo & Chriſtianorum unus præ altero ma-
jorem accipit menſuram pro beneplacito Chriſti
effundentis dona fua. Rom. XII. 3. Eph. IV.
16.
. III) Chriſtus ſecundum ordinem Melchiſedeci
ſacerdos & vex eſt, & primi quidem ordinis
Hebr. VII. 2. unde Chriſtus piorum & pon-
tifex & rex ſæpius vocatur. Hoc vero utrum-
que officium, tam regium, quam ſacerdo-
tale Chriſtianis etiam communicatur, ita
tamen, ut à Chriſto dependeant, eidemque
ſubordinentur. Duæ enim illæ dignitates
jam promiſſæ ſunt ſſraëli veteri Exod. XIX.
§. 6. ſi mihi obediveritis &c. mihi eſtis futuri
regnum ſucerdotale: impletio autem hujus pro-
miſſionis cepit fieri in Iſraële novo; conſti-
tuti enim à Deo ſumus in reges && ſacerdotes
Apoc. I. 6. I Petr. II. 9. tandem plenum im-
plementum erit in futura gloria. Apoc. XX.
4. & XXII. 3-5.
IV) Chriſto Gen. III. 15. Hebr. II. 14.
adſcribitur contritio capitis ſerpentini, ſeu ab-
rogatio poteſtatis ſatanicæ. Nihilominue
dependemer à Chriſto etiam ſinguli Chriſtiani
Satanam vincunt. vide 1I Joh. II. 3. Apoc. XII.
I1. Unde Pſalmo VIII. 3. dicitur: ex ore
lactentium præparaſti tibi robur, propter hoſtes
. tuos,

1lot,
dn,
Conker
V
nl
o in
logui.
rituali
gua b
8. 6.
qui
ſunel
ſirit
citat;
tum
Kd
XJ.
gle
Aa
ſent i
Ex
ttius
Mülta
transe

d. C0-⸗
git Tit.
Chri⸗
no nos
LV. .
210 Ml.
Crti
Ph. IV.

hiſcri
ordinis
E pon⸗
utrum-
ſcen⸗
Ur, Ita
Hemque
ninates
4. W.
1ſuut
uspro⸗
orli⸗
Eerdie
um M.
de⸗ M.

Il. 14:.
ſen ab.
omiou
iſtian,

oe.Il.
r

7MMl
uos;

Se 69
tuos, ut deleres adverſarium & vindittæ cupi-
dum, qui nemo eſt alius, quam Satanas.
Confer. 1I Cor. VI. 3.
V) Hoſ. VI. I. 2. hæc dicuntur: vivificat
nos poſt duos dies, tertio die nos reſuſcitabit,
quo vivamus coram ipſo. Hoc dictum videtur
loqui de ſolis Chriſtianis, eorundemque ſpi-
rituali reſurrectione ad novam vitam, de
qua Paulus agit Rom. VI. 3-1I. Eph. II.
5§. 6. verum ſimul involvitur Chriſtus caput,
qui die tertio reſurrexit, atque per ſuam re-
ſurrectionem tertio die factam etiam nos tam
ſpiritualiter, quam olim corporaliter reſuſ-
citat; Atque hic locus Paulo fundamen-
tum præbuit ad egregias in hac materia do-
trinas.
XX. Plurima, quæ pertinent ad parentes,
atque de bis primo dicuntur, etiam ad omnes
ipſorum poſteros transeunt, atque ita continuæ
ſerie implentur.
Exemplum primum ſit Adamur, parens
totius humani generis primus, in quo, etſi
multa occurrant, quæ in ipfius poſteros
transeant, ex. gr. Beneditctio de multiplicatio-
ne, Gen. I. 28. ſtatus animalis, dum factus
eſt in animam viventem, Gen. II. 7. 1 Cor.
XV. 45. mors ſpiritualis && corporalis &&ρ. de
duobus tantum hic dicamus punctis, nempe
de ſapientia mundana & de maledictione.
Nam quod attinet ſapientiam mundanam, hanc
quidem initio non habuit, erat enim conditus
vectus atque in ſimplicitate Deo placente Eccl.
E 3 VII.

7 0 e e Se

VII. 30. 2 Cor. XI. 3. unde totus ab ore Dei
pendebat in omnibus & actionibus & Verbis;
nec judicabat vel ſecundum viſum vel ſecun-
dum auditum, ſed omne judicium à Deo expe-
ctabat, quæ ſumma tunc erat ſapienria, in ſolo
Dei timore ſiliali conſiſtens Hiob. X X VIII. 28.
Et hæc eſt cauſa, cur Adamus dicatur neſeiviſſe,

ſe eſſe nuduim Gen. III. 7. & cur, quæ de matri-

monio dixit, Deus dixiſſe, ſcribatur; Gen.
II. 23. 24. Matth. XIX. 4. §. nempe totus
ab ore Dei dependit, & quaſi clauſis oculis

auribusque externis, internos & oculos &

aures erga Deum habuit apertos. Diſſuaſit
vero hunc vivendi agendique modum bPro-
toplaſtis Satanas, tanquam imperfectum &
abjectum, atque ob oculos propoſuit Deum,
qui à nemine dependeret, atque ex ſe ſciret
bona atque mala, affirmavitque, ad hanc
perfectionem per comeſtionem arboris ve-
titæ, quæ arbor ſcientiæ boni & mali eſſet,
perveniri poſſe. Protoplaſti igitur creduli
& incauti, Deo inconſulto, ex arbore vetita
comederunt, clauſisque interioribus & ocu-
lis & auribus atceperunt externos ſenſus
Apertos, ac viderunt ſe nudos, adeptique
ſunt ſpiritum mundi, ex quo omnis ſapientia
eſt humana 1 Cor. II. 6. 12. quæ inflat, at-
que independenter a Deo vult agere, ac ſi ipſa,
Deo inconſulto, omnia ſciat. Atque in hoc
ſtatu naſcuntur omnes homines, ita, ut in
Wiritualibus ſint cæci, in rebus autem terrenis
oculatiſſimi. Eph. V. 8. Luc. XVI. 8. Quod
. vero

vero
tiunen
um p
Pauli
deccan
ver
Acdam
cuoce
ilog
i e
in Ae
bitra
Ron.
Tali a1
bente
lus 0
ſunt
joh.
dede
elt e
eled
itide
Sos
te
Crnei
de.
ſarne
Ron
4 5.4
Mate
bene

re Dei
verbis;
ſecun⸗
deype⸗
i, /l
III. 29.
wiſe,
Matri⸗
CGen.
ſ0ts
Oculis
os &
ſluaſit
Pro-
umn E
heum,
ſciret
banc
15 Ve⸗
ellet,
redulli
Vetita
0cl⸗
lenlis
tigue
jentia
. At⸗
ſipſ,
in hoe⸗
ut 1
rrni
voc
Fer⸗

M„e Se 71

vero concernit maledictionem ſeu condemna-
tionem, hanc Adamus ſuper ſe ob commiſ-
ſum peccatum traxit, ſecundum teſtimonium
Pauli Rom. V. 16. judicium enim ex uno
peccato factum eſt ad condemnationem. Non
vero manſit hæc maledictio in ſola perſona
Adami, ſed cum Adamo ſunt condemnati
quoque omnes ipſius poſteri, naturaliter ex
ipſo generandi, etiam antequàm fuerint nati;
qui enim in Adamo moriuntur, cos quoque
in Adamo ad mortem condemnatos fuiſſe, ar-
bitrandum eſt; I Cor. XV. 21. 22. Conf. 4.
Rom. V. 18. Quamobrem ii, qui via natu-
rali ab Adamo gignuntur, ſibi habent incum-
bentem maledictionem divinam, ſeu, ut Pau-
lus loquitur condemnationem Rom. V. 12-21.
ſuut ſilii iræ, atque à Deo judicati Eph. II. 3.
Joh. III. 36. Unde & omnes per Chriſtum
debebant reconciliarxi Eph. II. 16. ubi autem
eſt reconciliatio, ibi inimicitia præſupponitur.
Secundum exemplum ſit Cbriſtus, prima
electorum ſtirps, parens atque radix, in quo
itidem cum plurima ſint, quæ etiam in ele-
tos tranſeunt, nempe Spiritus §. cum ſancti-
zate interna, ſeu vita ſpirituali. Col. III. 11-13.
Crucifixio carnis, variæque paſſtones exantlan-
dæ, deinde etiam reſurrectio ſpiritualis, re-
ſurrectio corporis ſpiritualis & glorificati &%.
Rom. VI. 3-1I. Phil. III. 10. 11. 1 Cor. XV.
45. 49. duas tantum breviter conſiderabimus
materias, nempe ſapientiam cœleſtem, &
benedictionem, ſeu juſtificationem, hæc enim
E 4 due

7² O Se
duo beneficia præter alia multa à Chriſto ac-
cipimus. Quoad ſapientiam cæleſtem conſtat,
quod Chriſtus per totam vitam pependerit ab
ore patris in ſumma humilitate & ſimplicitate,
bonumque id æſtimaverit, quod Pater juſ.
ſiſſet, malum, quod Pater prohibuiſſet. Un-
de literas non novit Joh. VII. 15. quoad ſapien-
tiam humanam dicitur ſurdus & ewcus.Eſai.
XLII. 19. imo bominum ſtultiſimus Prov.
XXX. 2. judicavitque nec ſecundum aures, nec
ſecundum viſum. Eſ. XI. 3. Igitur in Chriſto
ſenſus externi erant quaſi occluſi. E contra-
rio autem omnia Chriſti interiora Deo Patri
ad ſimpliciſſimam obedientiam patebant: un-
de dicitur Joh. V. 19., non poteſt facere filius
uicquam d ſemetipſo, niſi viderit patrem id fa-
cientem; quicquid enim iſte fecerit, hoc & filius
Eaciz ſimiliter Pſ. X L. 7. Aures aperuiſii mihi.
Eſ. L. 4. S. dedit mihi linguam diſcipulorum cc.
Deus mihi aperuit aurei. Atque hæc erat RKi-
des Cbriſti erga Deum Patrem, per quam ſum-
mam præſtitit obedientiam agendo & patien-
do, & ab impoſitis peccatis juſtificatus in ju-
Rificatorem credentium eſt à patre conſtitu-
tus: per ſemen enim Abrahæ benedikionem
ſeu remiſſionem peccatorum accipere debent
omnes gentes. Gen. XXII. 18. cum ex mortuis
reſurrexerit in noſtram juſtificationem, id eſt:
ut remiſſionem peccatorum nobis in nomine
Patris conferret Rom. IV. 25. Act. XIII. 38.39.
Unde noſtra fides non tantum in Patrem, ſed
& in Chriſtum debet tendere, cum Chriſtus

tam

tam ſt
(tun,
Atque i
neget ſe
gat ſub
Aures &
Pppellen
Hec en
Dei ver
humiln
que in
duciamn
bis jamn
Keatione
ſllutis „
Fnonyn
Mifenn
ſcut
Tratum
tti Cni
Patre
hoc Prc
tur, Ir
k⸗
guſ
Nchee
Juoc ch
gui tan
mortun
om.
i

iſto ae⸗
onſtat,
erit ab
licitate,
ter jul⸗
t. Un-
ſapien⸗
. Eſai.
Prov.
es, nee
Chritto
contra⸗
o Patri
it: un⸗
fliu
is fe⸗
flus
ſimdhi.
n e⸗
eral f-
n füm⸗
datien⸗
in /⸗
ttr
oen
ebent
Ortwis
ett:
otnine

O e 73

tam ſit juſtificator noſter, quam iſtud obje-
ctum, in quo ſolo patri placere poſſumus.
Atque ita patet, cur fides chriſtianorum ab-
neget ſenſus externos, ratiocinia mentis co-
gat ſub obedientiam Chriſti, interioresque &
aures & oculos Chriſto aperiat, atque fideles
appellentur docti à Deo. Joh. VI. 45. Eſ. LIV. 13.
Hæc enim ſapientia eſt cœleſtis, quæ à ſolo
Dei verbo in Chriſto benedictionis capite per
humillimam ſimplicitatem vult dependere, at-
que in ſolius Chriſti veraciſſimis promiſſis fi=
duciam collocare. Transeundum autem nèͤ-
bis jam eſt ad ipſam benedictionem ſeu juſti-
ficationem: uti enim ſtylo ſcripturæ in opere
ſalutis malediétio & condemnatio ſunt nomina
ſynonyma, ita & ſynonyma ſunt benedittio &o
Juſtificatio. Vide Gal. III. 6-14. Unde primo
ſicut Adamum naturalem ob peccatum perpe-
tratum dicimus condemnatum & maledictum,
ita Cbriſtum ob præſtitam obedientiam docemus
à Patre juſtificatum ſeu benedictum, atque
hoc probamus tam ex oppoſitione Adami pri-
mi & ſecundi, quæ à Paulo Rom. V. evolvi-
tur, quam ex diſertis ſcripturæ dictis, nam
apud Eſaiam dicitur de Meſſia cap. L. 8. prope
eſt uſtiſficans me: item de Chriſto hæc extant
Rom. VI. 10. mortuns eſt juſtificatus d peccato;

quod dictum optime explicatur de Chriſto,

qui tanquam caput ibi ſiſtitur; nam quod eſt
mortuus, peccato eſt mortuus noſtri cauſa.
Rom. VI. 10. quare ab hoc rurſus debuit ab-
ſolvi, portavit enim tanquam vas & ſponſor

E S pecca-

724 MOe Se

peccata totius mundi. Inde Paulus de Chri-
ſto dicit 1 Tim III. 16. juſtificatus eſt in Spiritu,
nempe cum ex ſtatu animali reſurgendo tran-
ſiviſſet in ſtatum ſpiritualem. Conferatur
I Petr. III. 18. ſecundo ſicut in & cum Adamo
ob primam transgreſſionem condemnati ſunt
omnes homines, via naturali generandi, etiam
antequam naſcerentur, ita quoque in Chriſto
totus mundus, etiam antequam per fidem actu
regeneratus eſſet, eſt reconciliatus & juſtifica-
tus, ita enim intelligi debent dicta 2 Cor. V.
19. Col. I. 20. 22. Eph. II. 16. Hæc poteſt
dici juſtificatio hominum vicaria in perſona
Chriſti, quæ univerſalis eſt; Tertio uti omnes
homines ex nativitate naturali iram Dei, ju-
dicium & maledictionem ſeu condemnationem
ſibi habent incumbentem, à qua ſi ſalvi eſſe
velint, aétu in propriis perſonis debent libe-
rari, ita iſti, qui ex fide in Chriſtum rege-
nerantur, ex Chriſto habent juſtificationem,
benedictionem, amorem Dei, atque pacem
actualiter, atque actu quoad proprias perſo-
unas dicuntur cum Deo reconciliati per ſangui-
nem Jeſu Chriſti. Rom. V. r. Hebr. IX. 14.
1 Petr. I. 2. I Joh. I. 7. atque hæc ſunt funda-
menta juſtificationis noſtræ coram Deo in
ſenſu forenſi tam clara, quam quæ clariſſima.
Tertium exemplum ſint Gibeonitæ, quibus
Joſua & Seniores jurarunt, ipſos non iri inter-
Jectum. Joſ. IX. 14-26. hoc vero juramentum
pertinebat etiam ad ipſorum poſteros. Unde

cum Saul poſt aliquot ſecula Gibeonitarum

poſte-

poſteros
miſt, g
Ptem es
16,i
Addatu
n
umn in
acerdo
Nit etia
unde e
dut, lu
ini r,
raeides
Lane,
ſicerdot
etiam a0
VII. de
XNI
ziurdr .
iun in
lronen
96
At ad
lluen
Vero v.
kratridn
guayt
Tn
Phetik
1 et, at
Wypt
tandenm

de Chri-
1iriti
do tran⸗
oleratur.
Adam
Ati ſunt
i, etiam
Chriſto
ern actu
lſite⸗
Cor. V.
potelt
perſona
tiomnes
Dei, I⸗
tionem
wi ele
nt libe⸗
m rege⸗
tionem,
Paceln
1 ſetſr
ſangul⸗
NM. I.
funda⸗
Heo in
ma.
. uiluj
Fi intet⸗
wentum
Uod
itarum
lole.

e ee 75⁵
poſteros cœpiſſet occidere, Deus famem im-

mifit, quæ averruncari non poterat, niſi ſe-
ptem ex rege Saule nepotibus in ligno ſuſpen-

ſis, qui quaſi anathemata forent 28am. NXI. I-9.

Addatur etiam exemplum Aaronis cum qua-
zuor ipſius filüs, quibus Deus donavit ſacerdo-
tium in Iſrazële. Exod. XXVIII. I. Lev. VIII. 2.
Sacerdotium enim, mortuis parentibus, perve-
nit etiam hæreditario ad ipſorum poſteros:
unde Jeremias dicit cap. XXXIII. 21. Dei fœ-
dus, duos pactum fuerat cum ſacerdotibus, non
iri abrogatum, ſed manſurum; paria habet Si-
racides cap. XLV. 19. Huc referri debent
Levitæ, qui loco primogenitorum electi, &
ſacerdotibus in miniſtros ſunt dati officio
etiam ad ipſorum poſteros perventuro Num.
VIII. per totum Jer. XXXIII. 18.22.
XXI Interdum dicuntur quædam de paren-
tibus && majoribus, quæ demum in filis, imo ſe-
Pius in remotis poſteris ſuam accipiunt im-
pletionem.
A) Gen. L. 24. 25. Joſephus Patriarcha di-
Xit ad fratres: Deus viſitando viſitalit vos, &α
adducetis mea oſſa vobiſeum ex Agpto. Hoc
vero vaticinium plane non eſt impletum in
fratribus Joſephi, ſed in ipſorum poſteris poſt
gerten generationem, uti Deus prædixit Gen.
V. 16. Igitur complementum iſtius pro-
phetiæ factum eſt, cum Deus Moſen mitte-
ret, atque per hunc Iſraëélitas educeret ex
Egypto, ſecum ſumentes oſaà Joſephi, quæ
tandem in ſepulebro Sichemitico pie recondide-
runt.

runt. Exod. III. 7- 10. & IV. 31. item XIII. 19.
Joſ. XXIV. 29. Act. VII. 15. 16. Promiſſum

Dei de Iſraelitis tunc in Rig ypto degentibus in
Canaanis terram introducendis datum Exod.

VI. 8. non eſt impletum in illis ipſis Iſraëlitis,

hi enim ob murmurationes contra Deum ex-
cepto Joſua & Calebo in deſerto ſunt mortui
Num. XIV. 22 -24. Deut. I. 35-39. ipſorum
autem filii in terram benedictam introiverunt
Num. XIV. 31. & 26. per totum. Huc perti-
net exemplum Jacobi & Eſavi, quorum hic
Trun erat, iſte dominaturus Gen. XXV. 23.
oc enim non eſt factum in his ipſis fratribus,
ſed fieri debebat in ipſorum poſteris.
3) Decretum Dei factum contra Amaleki-
rzas, qui interfecerant ægrotos, poſt agmen
euntes, atque Iſraëlem ex via laſſum & feſ-
ſum adorti fuerant, inde prorſus delendi Exod.
XVII. 14. 15. Num. XXIV. 20. Deut. XXV.
17. 18. implementum ſuum primum accepit
poſt aliquot demum ſecula in poſteris tempore
Regis Saulis. I Sam. XV. 2-7. Nondum ta-
men omnes tunc excidebantur Amalekitæ,
ſupererant enim adhuc multi, tempore Davi-
dis, qui etiam paucis effugientibus plures occi-
dit I Sam. XXX. I. 17. unde vix conſtat,
quando totalis eorundem internecio fuerit
facta: vide Pſ. LXXXIII. 8. hanc vero futu-
ram fuiſſe, eſt extra dubium.
c) Deus de Iſraëlitarum in deſerto pereun-
tium filiis, adhucdum in eodem deſerto de-
gentibus, cum ad exemplum parentum as.
ola-

lolatri
tulit,
errat,
paralte
10 ſen
ma Gen
tärum
diverſi
ua
Dens
negue
XNNI
19, H
Deis
ii
Legat-
80 era
tuscu
Doſtal
adic
fürart
lgitur
Dens
llttaili
Nelot

XIII. 19.
omiflum
ſtilut in
Zyod.
ſraelitis,
61-
mortui
inrum
werunt
eherti⸗
rumn hic
XV.23.
Atribus,

maleli⸗
zothen
el⸗
Enod.
M.
crepit
empore
Umm ta⸗
Davr.
oeci⸗
nſtar,
fuerit
ſutu⸗

creun⸗
0 ge⸗
n ii.
ſola

ODe Se 77

lolatria ſe contaminarent, ſtatim ſententiam
tulit, quod ipſos vellet diſpergere in omnes
terras, videatur Pſ. CVI. 26. 27. locus plane
parallelus extat Heſek. XX. 14-23. Hæc ve-
ro ſententia non eſt impleta, niſi poſt pluri-
ma demum ſecula in remotis iſtorum Ifraéëli-
tarum poſteris. Unde populus Ifraéliticus
diverſimode tentabatur à Deo, donec men-
Jura peccatorum fieret plena. Primo enim
Deus ipfis injunxit, ut nullum neque fœdus,
neque conmubium inirent cum Cananitis, ſed ut
bos plane tollerent. Exod. XXIII. 31.33. &
XXXIV. 11.16. Deut. VII. I-S5. Joſ. XIII. 12.
13. Huic mandato cum non obtemperarent,
Deus decrevit, quod Cananitæ eſſent perman-
Juri, ipſisque futuri in retia cum diis eorundem.
Legatur ſententia Jud. II. 1-3. atque hæc ori-
go erat horrendarum idololatriarum, interi-
tusque Judaici. Secundo Deus ad populi
poſtulationem regem quidem dedit, ſed minas
addidit de excidendis && populo & rege, ſi utrique
futuri eſſent inobedientes. I Sam. XII. 15-25.
Igitur cum Salomon idololatriæ ſe dederet,
Deus diviſit regnum in duo regna, regnum
Iſraélis, & regnum Judæ, huicque præfecit
Rehabeamum, iſti Jeroboamum ( Reg. XI. 9. 39.
in utroque vero hoc regno reges Deum non
timebant, unde veteres minæ repetitæ ſunt
de diſpergendo populo Jjudaico: Nam cum
Jeroboamus duos vitulos aureos proponeret
adorandos, Deus ſtatuit decem tribus ex ter-
ra benedicta ejicere. I Reg. XIV. 15. idem-
que

78 e Se

que etiam per prophetam Hoſeam prædixit
Cap. I. per totum. Impletio autem eſt facta
ſub rege Hoſea. 2 Reg. XVII. per totum.
Igitur veteres minæ de diſpergendis Judæis
quoad decem tribus ſunt completæ ante de-

ſtructionem regni Judæ, hoc enim diuturnius

fuit: interim etiam Manaſſe, gudæ rege, hor-
rendum in modum peccante, de Judæis ſub
regno Juda degentibus Deus fixit decretum,
quod ipſos vellet diſpergere 2 Reg. XXII. II 16.
Repetitum fuit hoc decretum ſub Zoſia, etſi
piiſſimo. 2 Reg. XXIII. 26. 27. Initium exe-
cutionis fiebat ſub rege Jechonia && Zedekia.
2 Reg. XXIV. & XXV. Verum heæc captivi-
tas tantum per ſeptuaginta annos durabat; un-
de tribus Judæ & Genjaminis in terram redie-
runt finitis his annis. Efr. I. S”. Igitur tertia
vice Deus udaos tentavit & quidem mitten-
do Chriſtum in carne bumana bumili, quem
cum crucifigerent, interitum ſibi accerſive-
runt juxta dicta: Deut. XVIII. 19. SNe quis
non auqiverit verba Prophetæ magni, requiram,
ſeu, ut Petrus loquitur: Act. III. 23. anima
illius excidetur é populo ſuo. conf. Pſ. LXIX.
23. 27. it. CIX. 28. 29. Joh. VIII. 24. Huc
acceſſit concio apoſtolica de Chriſto ex mor-
tuis reſuſcitato & in cœlos elevato, tunc enim
Chriſtus ipſis eſt factus in caput anguli, c
petram ofenſionis, verbumque de Chriſto Ju-
deæis ceſſit in rete & laqueum. Pſ. CXVIII. 22.
Eſ. VIII. 14. & XXVIII. 13. In concione
alutem apoſtolica Judæos plance infatuavit
pun-

Punctn
Me:
ſis ine
de dun
Deo
Herol.
autem
Viciſſit
dwa 0
CAE.
E.L)
koner
Hol
ljue
Deut.
XII
luntin,
Iber
Den 5
ſignii
ſten,
Phatie
gue hi
Oyto
Deo. 6
Vit ten
vem in
Gen.
23 20.
laude
bopul

Predixt
elt facta
1 otum.
5 Jodeis

Ante de⸗

nturnius
e, hor-
N ⸗
ctetum,
II.tIs.
Ne,
um exe⸗
Nichlil.
Captivt⸗
at; ul⸗
1 redie⸗
r tertia
Nicten-
(quen
erſiye:
hit
rann
ima
.
Huc
X Wor⸗
c enum
4,
lto.
UI.22.
ncione
cuawie
pun⸗

o e Se 79

punctum de vocatione gentium in unitatem ec-
cleſiæ: hæc enim doctrina ipſis videbatur pror-
ſus incredibilis Act. XXII. 21. Habac. I. 5. un-

de dum non crediderunt evangelio Judæi,

à Deo ſunt rejecti, &, per Romanos deleta
Hieroſolyma, in omnes gentes diſperſi, gentes
autem in populum Dei aſſumtæ, atque mira
viciſſitudine in unitatem fidei ex diſperſione ſua,
qua ob conditam Babelem puniebantur, vo-
catæ. Vide Deut. XXXII. 20. 2 1. Mal. I. 10. 11.
Eſ. LXV. I. atque ita Judæi hodie in diſper-
ſione vivunt absque Deo, absque T eraphim &ρ.
Hoſ. III. 1-4. 2 Chron. XV. 3. Wraque Dei
usque ad ſinem ſuper ipſos venit. I Theſſ. II. 160.
Deut. XXVIII. 46. 47.
XXII. Aliquando alizua apud parentes di-
cuntur, quæ in certis tantum poſteris complentur.
a) Per Noachum de Semo fllio ſequentia Gen.
IX. 26. prædicuntur: Benedictus ſit Dominus
Deus Semi, & ſit Canaan ſervus illis: per Semum
ſignificantur certi Semi poſteri, nempe po-
ſteri, ex Hebere: Semus enim vocatur em-
phatice pater filiorum Heberis. Gen. X. 2 I. at-
que hi ſunt populus Judaicus, quibus ex E-
gypto liberatis ſe Deus non tantum dedit pro
Leo. Gen. XVII. 7. Exod. VI. 7. ſed & dona-
vit terram Cunaan ipſis in æternam hæredita-
tem incolis prioribus redactis in ſervitutem,
Gen. XIII. 15. 2 Sam. VII. 24. Jer. XXXIII.
23 26. Impletio igitur hujus vaticinii quoad
laudes Dei, eſt facta ad mare rubrum, cum
poôpulus ex manu Pharaonis ereptus, laues
ei

80 e Se

Dei caneret ſolemni Cantico Exod. XV. per
totum. Pſ. CVI. 12. JServitus vero Cananæo-
rum incepit ſub Joſua Jud. I. per totum. Ad
plenariam autem ſervitutem iidem ſunt reda-
cti ſub Davide, expugnata Hieroſolyma ſeu
Jebuſo. 2 Sam. V. 6 9. & VII. I.
b) Deus ad Abrahamum hæc dicit. Gen.
XV. 7. Ego ſum Dominus, qui te eduxi ex Ure
Chaldæorum, ut darem tibi terram hanc in hæ-
reditatemn. Hic ſub Abrahami nomine intel-
liguntur Abrahami poſteri: nam etfi patriar-
chæ Abrahamo data fuerit hæc promiſſio,
præter ſpeluncam tamen, ubi Saram ſepelie-
bat, ne volam quidem pedis in Palæſtina poſ-
ſedit, uti teſtatur Stephanus Act. VII. 4. 5.
Non tamen omnes Abrahami poſteri intelli-
guntur, etſi enim ſancto patriarchæ plures
fuerint ex concubinatu filii, ſoli tamen ii cen-
ſebantur poſteri Abrabæ, qui naſcebantur ex
Iaaco Gen. XXI. 22, Rom. IX. 7. Igitur hoc
promiſſum implendum fuerat in ſolis Iſraeli-
tis, in terram Canaan introduéctis, Deut. I. 8.
& VII. 7. 8. Unde idem promiſſum etiam
ſub aliis, ſed ſynonymis phraſibus à Deo ita
fuit propoſitum: Gen. XIII. 15. 17. omnem
terram, quam conſpicis, tibi dabo atque ſemini
tuo in ſempiternum & Gen. XV. 18. ſemini tuo
dedi terram banc. Per hunc vero duplicem
proponendi modum patet, promiſſionem
iſtam tantum in poſteris, & quidem in certis,
nempe Ifraëlitis fuiſſe implendam. Hue per-

tinet promiſſio divina collata ſaaco Patriar-

chaæ

cha ben
filos,
Promich
Poſtero
9
telligtun
ſepolta
enim ep
Hhemo.
nnie
Benjen
tempor
Imi, ne
0ppidis
ti eſt!
Uitieo .
Nubel h
18 uos
ler mſ
ſi, 1
S
eſt. 3
fan,
ler ao

la inim

I.XV. per
CRanb-
Otum. Ad
ſunt reda⸗
olymd ſen

eit. Gen,
tier Ue
ne in be⸗
bine inel⸗
ti patriar-
dronnilio,
n ſepelie⸗
ſtina pol.
0Il.4. 5.
i intelli

2 Dhures

en i etn⸗
mtur e
gitur loe
6 Iüteli
Deutl.
etiam
Deo ita
mllenn
e ſenuni
muint tl
len
ioren
7 certls,

Hue per.
Poid

O e Si 81

chæ Gen. XXVI. 3. 4. qui etſi duos habuerit
filios, Eſavum & Jacobum, omnes tamen
promiſſiones in ſolum Jacobum, Jacobique
poſteros transmiſit.
Cc) Jer. XXXI. I1S§. 16. per KRachelem non in-
telligitur urbs Bethlehem, prope quam in via
ſepulta erat Rahel Gen. XXXV. 19. Rachelis
enim ſepulchrum etfſi eſſet propinquum Beth-
lehemo, ſitum tamen erat in ſinibus Benjami-
niticis 1 Sam. X. 2. ſed intelliguntur matres
Benjaminitice deploraturæ necem filiorum
tempore Herodis etiam in confiniis Bethlehe-
mi, nempe Ramæ, aliisque Benjaminiticis
Oppidis occiſorum: unde explicatio iſtius di-
cti eſt hæc: vox Ramæ, Oppidulo Benjami-
nitico, eſt audita, ejJulatus 8 fletus amarus;
Rahel h. e. matres Benjaminiticæ, quæ filio-
los ſuos perdiderunt, deplorant occiſos infan-
tes maſculos, renuuntque conſolationem ſuper
Eliis, quoniam ille non eſt amplius, nempe Meſ-
ſias, qui fugit in Egyptum nec amplius ad-
eſt. Sic dicit Dominus: probibe vocem tuam
à fletu, & oculos d lacrumis, quoniam erit mer-
ces labori tuo, dicit Dominus & redibunt ex ter-
ra inimici: Meſſias enim ipſe atque Joſephus
cum matre ex gypto redibunt. Vide
Matth. II. 16.2 3. & videbis, omnia correſpon-
dere, cum præter filiolos Bethlehemi in tribu
Juda occiſos etiam multi fuerint interfeéti
in finibus Benjaminiticis.
XXIII. Alicubi quædam dicuntur de pa-
rentibus, quæ tamen Mozem ſuam prorſus
on

82 e

non habent, niſi in certo quodam individuo in.

ter poſteros, vel, ſi in parente aliqua detur im-
Pletio, bæc tantum aliqualis eſt & typica, nec
apparet plene impletio, niſi ex poſteris adſit cer-
tum iſtud individuum, quod tune una rationem
babet antitypi. Exempla ſint ſequentia.
2) Quando Abrahamo hoc fit promiſſum
Gen. XII. 3. Benedwcetur in te ommibus genera-
tionibus in terra: in Abrahamo non fuüit im-
pletum, ſed implendum demum fuit in ſemi
mine Abrahami emphatice ſic dicto nempe
Cbriſto, uti Paulus affrmat Gal. III. 8. 19.
conf. Act. III. 25. 26. Unde alia vice pro-
miſſum idem ſub his proponitur terminis:
Benedicent tibi in ſemine tuo omnes gentes terræ.
Gen. XXII. 18. ubi de ſemine dicitur ſolo,
quod antea Abrahamo patri adſcribebatur.
Rurſus alia vice eadem promiſſio parenti 8*
ſemini ſimul adſcribitur, nempe Gen. XXVIII.
I4. ubi hæc ad Jacobum patriarcham dicun-
tur verba: benedicetur in te omnibus generatio-
nibus & in ſemine tuo: parallela promiſſio ex-
tat: Gen. XV. 5. ſic erit ſemen tuum; & Gen.

XVII. S. poſui te in patrem multitudinis gen-

tium. Nam etiam hic per Abrahamum intel-
ligitur Chriſtus, qui eſt pater æternitatis ſeu
ſeminis ſpiritualis Eſ. IX. S. debebat enim ha-

bere innumerabile ſemen ex Judæis & gentibus

poſt ſuperatas paſſiones Eſ. LIII. 10. 11. Conf.
egregiam Pauli commentationem in ſupra di-
Gtas promiſſiones Rom. IV. 1I. 18. ubi utrum-

que effatum pro parallelo habet; hinc Chri-

ſtus Eſ. XXIX. 22. dicitur Abrabamus.
*R) Va-

)
Cen.
o, 7
iu ma
Noacl
demn
tus He
fuerat
pe ſo
Cno
Spirit
habez
oh.x
3)
horer,
Hoep
tra dun
Tns
cluditn
Us V.
6Mdeur

venio n
EIX
denehi
ſcenin
Mnnme
cedity

ti

darem
Geque .
lnt

Pico in
leur im.
Nel, Ner
lſit cer⸗
rationemn
tia.
Dmiftum
lere:
ſoir i⸗
in ſemi.
Denpe
l. . 19.
jce pro-:
eminis:
tert.
r ſlo,
vebatur.
wenni G.
WWI.
cicun⸗
Meratio⸗
lio er⸗
Cen.
i A.
mintel
ti ſen
im .
gehihis
1,Con.
pre di⸗
zutrun.
10 Chri-

4 V 4.

D e Se 83

*½) Vaticinium Lamechi de Noacho filio
Gen. V. 29. Hic conſolabitur nos in labore no-
Rtro, &* in dolore manuum noſtrarum in terra,

cui maledixerat Deuse non implebatur in filio

Noacho; nam hic per fidem mundum con-
demnavit, ſolusque cum ſua domo eſt ſalva-
tus Hebr. XI. 7. I Petr. III. 20. ſed implendum
fuerat in Cbriſto Noachi filio, qui non tantum
ipſe ſub œconomia crucis eſt Paracletus, ſeu
Conſolator noſter, ſed & credentibus mittit
Spiritum S. pro Conſolatore, ut in animabus
habeamus pacem & quietem Matth. XI. 28-30.
Joh. XVI. 33.
c) Ad Abrahamum dicitur Gen. XV. 4. iſte
bæres tuus erit, qui egredietur ex lumbis tuis.
Hoc promiſſum de lſaaco filio agere eſt ex-
tra dubium; Inſpiciatur ſcopus promiſſi & to-
tius capitis nexus: ſub Iſaaco vero etiam in-
cluditur Cbriſtus, Iſaaci filius, qui promiſſio-
nis v. I. datæ: Moli timere Abrabam, ego ſum
clypeus tuus & merces tua magna valde: ele-
tus fuit heres. Unde ſæpius dicitur: Ecce
venio mox, & merces mea eſt mecum Eſ. XL. 10.
& LXII. 1I. 12. Apoc. XXII. 12. Adde, quod
benedictio Abrahami in Chriſto ſuper nos de-
ſcendat, Gal. III. 16- 18. hicque ſemen habeat
innumerabile ex gentibus Rom. IV. 18. Inter-
cedit vero hic inter Iſaacum & Chriſtum etiam
ratio typi & antitypi: Iſaacus natus eſt ex
parentibus effætis contra viam naturalem, in-
deque Iſaacus à riſu dictus, quia nativitas ta-
lis rationi, quæ viis natura idu⸗ aſſueta eſt,
2 VI⸗

84 Se
videtur ridicula: Chriſtus vero natus eſt ex

matre virgine, quod rationi prorſus eſt ab-
ſurdum. Iſaacus debuiſſet eſſe victima, niſi

fuiſſet ſubſtitutus aries; unde & Abrahamo

data eximia benedictio Gen. XXII. 16-18.
Chriſtus autem ſacrificium fuit pro peccatis
totius mundi, etſi fuerit unicus atque dile-
us Dei filius; unde benedictionem affert
omnibus hominibus.

4) Sic prophetia Jacobi de Benjamine Gen.
XLIX. 27. Benjamin, ut lupus, prædabitur:
mane comeder ſpolium, && veſperi dividet præ-
dam: explicari debet de ſoloApoſtolo Paulo,
qui ex tribu Benjaminitica oriundus Rom. XI. 1.
Phil. III. y. annis ſuis primis, lupi inſtar,
chriſtianos vexavit, privavitque bonis, quin
& vita Act. VIII. 3. & XXII. 4. nec non
XXVI. I0. II. annis vero adultioribus ad
Chriſtum converſus, atque in Apoſtolum ele-
ctus, undiquaque ex gentilibus converſis ad
pauperes in Judæa fideles apportavit copioſiſ-

ſimas Eleemoſynas Act. XI. 29. & XXIV. 17.
Gal. II. 10. Rom. XV. 25. pari modo Benja-

min in benedictione Moſis Deut. XXIII. 12.
explicari debet de Paulo; Chriſtus enim Dei
ſilius habitavit ſuper Paulo, qui vas fuit ele-
ctum ad portandum nomen JESV ad genti-
les Act. IX. 15. Unde & parvulus Benjamin
in cœtu chriſtianorum dominans Pſ. LXVIII.
27. 28. eſt iſte Apoſtolus; qui nomine pro-
prio dicitur Paulus, id eſt: parvulus.

e) Poſt

9) be
telam
o regi
ſidi in

ſecung

untate
Agago⸗

PAer.

AG. N
W en
ſu del
le, u
Peperc⸗
u er 1¹
Vides f
eſt exe
dum V
I1baral
totus
lumbra
VIS;
Dawid
ajn
inChr
tiem

ls eſt ex
Reſt ab⸗
inn, niſi

brahacho.

l 16.19.
pecciis
ne ile⸗
n aert

nine Gen.
gCalitur:

iet pre.

oPaulo,
Dn.NI.1.
inſtar
is ,quin
nec non
fibus a
Yum ele⸗
rerſis 4
tnilſ⸗
NIV. 1I7.
o Nee
I.12.
nin Hi
fuit ele⸗
d ler⸗
vonni
iine pro⸗
.

Oe Se z

2e) Poſt Saulis duplicem inobedientiam, al-
teram faciendo ſacrificium, alteram parcen-
do regi Agago perpetratam, Deus quæſivit
ſibi in regem Ifraélis talem virum, qui eſſet
Jecunqum cor Dei, omnemque faceret Dei vo-
luntatem, & melior foret Saule parcente
Agago regi, atque ita Meſſiæ typus eſſet &

peater. I Sam. XIII. 13. InTd. & XV. 26 - 28.
Act. XIII. 22. Hic vir fuit Davides; imple-

vit enim omnem Dei voluntatem, excepto ca-
ſu de Uria & Bathſeba: Fuit etiam melior Sau-
le, utpote qui vitæ Saulis inimici aliquoties
pepercit, ita ut ipſe Saul fuerit confeſſus:
tu es juſtior me. I Sam. XXIV. 18. Sic & Da-
vides factus eſt Meſſiæ typus; conſtitutus enim
eſt excelſis, Deusque ipſum aſpexit ad mo-
dum viri, qui in altis erat Deus. 2 Sam. VII. 19.
I Paral. XVIII. 17. 2 Sam XXIII. 1. Unde
totus hiſtoriæ Davidicæ ſcopus fuit, ut ad-
umbraretur & manifeſtaretur Chriſtus Dei ſer-
vus; vide 2 Sam. VII. 2r1. Quare ſingula in
Davide habuerunt tantum impletionem typi-
cam & diminutam, plenaque impletio eſt facta

in Chriſto Davidis filio, qui omnem Dei juſti-

tiam inplevit, Marth. III. 15. optimusque
omnium fuit, ſeſeque pro hoſtibus dedit in
victimam piacularem. Rom. V. 6-10. Hinc
Chriſtus optimo jure in ſcriptura vocatur
David Hoſ. III. S. Heſek. XXXIV. 23.

XXIV. Sunt loca, ubi ea, gquæ de parente
certæ tribus Iſraëliticeæ dicuntur, non de ipſo
F 3 paren-

86 Td e See

parvente explicanda ſunt, ſed de certo quodam
individuo, bhabitaturo in iſta tribus regione,
etſi nato ex aliæ tribu.
1) Exemi loco primam occupet ſedem va-
ticinium iſtud Jacobi patriarchæ de filio Naph-
tali. Gen. XLIX. 21. ubi hæc dicuntur verba:
Maphtali eſt cerva dimiſſa, & dans eloquia pul-
chritudinis. Hæc igitur prophétia, ut ſolide

explicetur, obſervandum primo, tribui Naph-

taliticæ ſorte obtigiſſe iſtas partes, quæ erant
ad mare Gennezareth Joſ. XIX. 32 39. contine-
bantque inter alias etiam urbes Capernaumum
Matth. IV. 13. Secundo obſervandum, quod
tribui Naphtaliticæ à meridie fuerit contigua
regio Zabulonitica Joſ. XIX. 34. in qua erat ſita
urbs Wazaretha, uti docent accuratiores geo-
raphiæ ſacræ Tertio obſervandum, Chri-
Kum dici cervum Pſ. XLII. 2. cui loco etiam
plurimi addunt Pſ. XXII. I. atque hoc eo ma-
nifeſtius eſt, dum additur vaticinium de ver-
bis pulchris atque amcœnis hujus cervæ, quæ

in neminem competunt, niſi in Chriſftum

dulciſſimum in N. Teſtamento doctorem. Deut.
XVIII. 15. 16. Eſ. LXIII. r. Zephan. III. O.
Quarto obſervandum, Chriſto ab Evangeli-
ſtis Juplicem aſſignari patriam 1) Wazaretbam
in tribu Sebulon, ubi usque ad annum ætatis
triceſimum fuit educatus; Matth. XIII. 54.
Luc. II. §5t. & IV. 16. unde vulgatiſſimo
nomine dicebatur Mazarenus Matth. II. 23.
2) Capernaumum, ubi ſervator noſter re-
licta Nazaretha habitavit, vide Matth. IX. 1.
coll.

COI. M.
Calilæa
lonitice

ditone

Matth.
nomine
igitur i
neminen
ulcil
RCmu
region
AMlatth
Gllig,e
te det
loler ,
ter l
jarn in
debat
E
Etum
ſonat.
ni
no ho⸗
Chrig.
er
d ten
tdcole
debul
Vel in
vel
dur
Denp

uoen
fegione,

Gemva-
Nayb-.
Verba:
oul.
ſolide

Naph⸗ .

E erant
Ontine⸗
ummtin
.quocl
ntigua⸗
t ſita
360.
Chri⸗
etiarm
0 -
e Ver⸗
que
iſtumn
Deut.
Ile.
geli⸗
boint
tatis
5.
limo
129.
re⸗
l.

4

coll. Marc. II. r. Quinto obſervandum, in

Galilæa ſitas fuiſſe utriusque tribus & Sebu-

loniticæ & Naphtaliticæ regiones, atque ſub
ditionem Herodis Tetrarchæ pertinuiſſe
Matth. IV. 12-16. Unde Chriſtus communi
nomine appellabatur Galilæus. Arbitramur
igitur in vaticinio hoc Jacobi per Naphtali

neminem alium intelligi, quam Jeſum noſtrum

dulciſſimum, qui relicta poſt inchoatum of-
ficium Nazaretha, habitavit Capernaumi in
regione Naphtalitica, uti patet diſerte ex
Matth. IV. 13. Appellatur cerva dimiſſa;
quia, etſi Nazarethani ipſam vellent ex mon-
te deturbare, ipſe tamen per medios fues
boſtes tranſiit illæſus Luc IV. 30. Verba au-
tem pulehritudinis ex ore Chriſti audiebantur
jam in ſynagoga Nazarethbana Luc. IV. 22. ha-
bebat enim verhba vitæ æternæ Joh. V. 68. &
VII. 46. atque hac ratione poteſt intelligi di-
ctum Eſ. VIII. 23. quod in textu Hebræo ita
ſonat: tempore primo vilipendit terram Sebulo-
nis && terram Naphtali, tempore autem poſtre-
mo honoravit &. Hæc & fſequentia verba de
Chriſto efſe intelligenda patet ex Matthæo
cap. IV. 15. 16. Jam vero notum eſt, quod
ſub temporibus Vet. Teſtamenti Deus habi⸗
taculum ſuum nunquam ſumlſerit vel in tribu
Sebulonis, vel in tribu Naphtalitica, ſed
vel in Slunte in tribu Ephraimi habitaverit,
vel Hieroſolymis in tribu Juda. Igitur olim
duæ iſtæ tribus videbantur à Deo vihpendi.
Temporibus vero poſtremis funt bonoratæ,
F 4 ddqum

88 A e Se

dum Chriſtus primo habitavit Mazarethæ in
tribu Sebulonis, & poſtea Capernaumi in tri-

bu Naphtali, indeque dictus à Jacobo præ-
dicente Waphtali.
2) Secundum locum obtineat vaticinium
patriarchæ Jacobi de Ephraimo nepote, Gen.
XLIII. 19. quod hoc eſt: Et certe frater
Manaſſis minor, videlicet Ephraimus magnus
erit præ illo, & ſeien eus erit plenitudo gen-
tium. Hæc auguſtifſima eſt promiſho, nam
quoad rem eadem eſt cum promiſſo dato
Abrahæ Patriarchæ Gen. NXVII. 5. 6. ubi Deus
ait: Patrem multitudinis gentium dedi te, &
multiplicabo te valde volde, atque dedi te in gen-
Zes, &σ reges ex te egredientur. Parallela etiam
eſt cum promiſſione facta Saræ Gen. XVII.
16. benedicam illi, & erit in entes, reges
populorum ex illa erunt. Härmonica etiam
eſt benedictio collata Jacobo Gen. VIII. 3.
Oeus omnipotens benedicet tili, c fwρu .ä”bhit
te, atque multiplicabit te, & eris in congrega.
tionem populorum- Has autem ſingulas pro-
miſſiones in Meſſia tantum fuiſſe implendas,
pulcherrime oſtendit ipſa res & Paulus
Rom. IV. rI. 18. Gal. III. 14. Hebr. VI. 13.
18. Confervaticinium de plenitudine gentium
Rom. XI. 25. 26. Unde veteres Hebræi ſa-
tis canſæ, etſi fruſtra, ſe habuiſſe putarunt
ad fingendam diſtinctionem inter Meſſiam du-
plicem, alterum ex trilu Juda, ſeu familia
Davidis glorioſum, alterum vero ex Joſepho
ſeu tribu Ephraimi humilem &g vilem. Verum
nauci

nanci h
de un
ſia Gup
titnt,
totum.
dem to
invenie

miſſi co

raimitie
Per de
muni
Eilran
Pellaba
E dece
jeieba
krantq
Gbrnrgs
DPalam:
bus N
Capern
Phrai
Taimi
Gui r
l, ar
Dater ſ
tur e
tiomns
ttipe
Datrian
raie
unum
II Uun

rethæ in
ni in tri.
do præ-

ticinium
e, Gen.
fiater
ngruj
do gen.
0, Nann
ſo dato⸗
biDevs
te, G
ein gen.
laetiom
YVII.
1 febe⸗
4 etla
VIII. 4.
mudalit
prege.
35 pr:
lepdas,
Paulus
Vl.I9.
entium
greiſr⸗
Htarunt
mndu⸗
mni
tl
Venn
nauc!

AO e e 89

nauci heæc eſt diſtinétio; tota enim ſcriptura
de uno loquitur Meſſia, atque in unico Meſ-
ſia duplicem docet ſtatum, alterum bumilia-
tionis, alterum exaltationis. Vide Pſ. XXII.
totum, Pſ. CX. etiam totum, Eſ. LIII. iti:

dem totum. Igitur alia via eſt quærenda ad
inveniendam explicationem eximii hujus pro-
miſſi collati Ephraimo. Nempe tribus Eph-

raimitica ſub Jeroboamo accepit regnum ſu-

per decem tribus, quæ univerſe unico com-

muni nomine audiebant Zacob, Irazl, Joſeph,
Ephraim &. Igitur Ephraimi nomine ap-
pellabatur non tantum Ephraimi tribus, ſed
& decem tribus, quæ regno Jjeroboami ſub-
jiciebantur. vide Eſaj. VII. 2. 8. & IX. 8. 9.
erantque oppoſitæ regno Judæ, cui adhuc
domus Davidica præfuit. 1 Reg. XII. 16.20.
Palam autem eſt, quod tribus Sebulon & tri-
bus Nephtali, ubi ſitæ erant Nazaretha &
Capernaumum, pertinuerint ad regnum
Ephraimiticum, atque adeo ſub nomine Eph-
raimi fuerint incluſi: igitur cum Chriſtus,
qui primo Nazarethæ, & deinde Capernau-
mi, atque adeo in terra Ephraimi habitavit,
pPater ſit multitudinis gentium, ipſe appella-
tur Ephraimi ſemen ob regionem inhabita-
tionis, etſi quoad proſapiam fuerit ortus ex
ſtirpe Iſai ſeu Davidis. Atque ita Jacobus
patriarcha ſub iſto vaticinio primum tacite
Prædicit regnum ſuper decem tribus deven-
turum ad tribum Ephraimi, deinde Chriſtum
in una ex decem tribuum regionibus habita-
F S turum.

8

90 Se

turum. Hoc ſub initia novi Teſtamenti eſt
mpletum, uti patet; illud vero tempore
Jeroboami 1 Reg. XII. 20.
3) Tertium occupet locum prophetia Jacobi,
de Simeone & Levi Gen. XLIX. S. 6. 7. Simeon
& Levi fratres: vaſa violentiæ gladii eorum.
In conſilium eorum non veniat anima mea, 83*
in cœtu illorum non ſit gloria mea, quia in
furore ſuo oeciderunt virum, & in voluntote
Jua enervarunt lbovem: maledictus ſit furor ipſo-
rum, quia pertinax, & indignatio eorum, quia

dura; dividam eos in Jacob, & diſpergam eos

in Iſrazl. His in verbis Jacobus primo re-
ſpicit in factum Simeonis & Levi, quod oc-
currit Gen. XXXIV. 25. 26. dum ob ſtupra-
tam ipſorum ſororem indignati & gladiis ar-
mati ingreſſi ſunt in oppidum Sichemi,
omnesque maſculos interfecerunt, atque bo-
ves, ut ad labores eſſent inidonei, ſuffragi-
nibus inciſis enervarunt more tunc apud ho-
ſtes ſolenni Joſ. XI. 6-9. Unde Jacobus ipſo-

rum iræ maledicit, eosdemque in Ifraële iri

diſperſum vaticinatur, quod tunc evenit,
quando Iſraëélitis in palæſtinam introductis
Levitæ acceperunt ſuburbia in tota Cananitide.
Joſ. XXI. per totum. Num. XXXV. Simeoni-
ο vero ſortem ſuam obtinuerunt in media
zribu Juda Joſ. XIX. 1.9. I1 Chron. V. 24-27.
Indeque cum Juda ad communia bella ſunt
profecti. Jud. I. 3. Simul vero Jacobus præ-
videt ſub futuris temporibus peſſimum conſi-
lium atque abominandum à Simeonitis & Le-
vitis

Vitiche

ideue
Pere.
rum c
bituri
tam e⸗
Gas,
Dis,
eat
hoc
enim
fueran
COnſin
aboren
leprot
attinen
Ephra
Pertin
riacan
diere
in ue
2 Dara
non
1 i
Baby!
Daver;

enti elt
tempore

acobi,
Ineon
Au.
nea, G
lie in
voluntote
Hor ipſr.
lin, c
en o⸗
ind te⸗
00
ſtupra:
diis ar⸗
chemi,
gue .
ſuffral.
puc ho⸗
raele irl
evenit,
nitise.
Dimeon⸗.
nedi

A S 51

vitis habendum, quod armis eſſent executuri,
idque patriarcha ſanctus deteſtatur ſummo-
pere. Et niſi me omnia fallunt, hoc ipſo-
rum cruentum conſilium eſt iſtud, quod ha-
bituri erant contra Meſſiam atque per arma-
tam cohortem hunc eundem captivum duéturi,
& ad mortem condemnaturi Matth. XXVI. 55.
Dicis, quomodo iſtud Levitis & Simeonitis
queat adfcribi? Reſpondeo: Levitis quidem
hoc conſilium merito adſcribitur; ſacerdotes
enim ex tribu Levi oriundi primaria cauſſa
fuerant necis Chriſti. Vide Joh. XI. 49-5 1.
conſilium Caiphæ: unde lapis prædicebatur
ab architectis, id eſt, à Doétoribus eccleſiæ,

reprobandus. Pſ. CXVIII. 22. Quod vero

attinet Simeonitas, hi quidem ad regnum
Ephraimi, ad quod è regno Juda defecerant,
pertinebant, indeque in captivitatem Afſy⸗
riacam tandem abibant, ex qua nunquam re-
diere in fuas terras, hincque tempore Chriſti
in Judæa non habitabant. 1I Reg. XII. 19.
2 Paral. XV. 9. Inde ſub ipſorum nomine
non poſſunt venire ipſi Simeonitæ, ſed venit
tribus Judæ, quæ poſt reditum ex captivitate
Babylonica etiam Simeonitarum urbes occu-
paverat, hœres ſimul crudelitatis Simeoniti-
cæ, maledictionisque Simeoni incumhentis.
Et hæc ſine dubio eſt cauſa, cur Moſes in be-
nedictione Deut. XXXIII. 7. omiſerit tribum
imeonis; hanc enim incluſit tribui Judæ,
quod tribus Judæ ex captivitate redux urbes
Simeoniticas inhabitaverit, atque eo ipſo
etiam

92 1 Se

etiam indolis Simeoniticæ efferæ hæres fue-

rit facta, indeque una cum tribu Levitica
interfecerit Chriſtum. Hinc idem conſilium
quod Jacobus Simeoni & Levi aſſignat Jere-
mias propheta cap. XIX. 7. in textu hebræo
adſcribit Hieroſolymis & tribui Judæ, diſperſæ
ob hanc cauſam inter gentes ſecundum vati-
cinia. Pſ. LIX. 12. Eſ. XXVIII. 13-22. Sed
hic pedem ſiſtimus, veniam precati & à Deo,
ſi quid Majeſtate ipſius indignum ſcripſeri-
mus, & à chriſtianis ſingulis, ſi quid dixeri-
mus, quod obeſſet ipſorum ædificationi:
Errores enim & peccata mea ſunt, omne
vero, quod bonum eſt, ad Deum au-
torem pertinet; Haie ſit gloria
in æternum. Amen.

G

Ne
„. , .
K e
KXK „ *

ℳ.
—

WN

IA

KK. T

M.

7

res fue.
Levitic
Ouſilium
nat jere-
hebræo
enſe
m vatl⸗
Endeo,
Cripler⸗
cixeri⸗
ationi:
„ Oomne
n a.
1

DTSPVTATIOI

VNIONE CHRISTI

FIDELIBVS MVYSTICA,
IOANNE CHRISTOPH. PFAFFIO,

SS. THEOL. DOCT. ET PROF. PVBL. ILL. STIPEND.
SVPERATT. ET TEMPL. CATHEDR. ECCLES.

DEFEN D 1 T

AVCTOR ac KESPONDENS
M. IOANNES GEORG. VNKAVFF
Geæœppingenſis, .
SS. THEOL. STVDIOSVS IN ILLVSTR, STIPEND.

2

Anno 1700.

Fen
s
ſtentin
Col.]
rnias ſi
omine
nſugi
jemplu
ter vit
um m
Cap. 1
Il.
ſico .
b in⸗
Plene
Kepin
Carnal
guein
VI. 1
irirx
tura
ſtun
der

95

NHHh⁵HHHHHhFS.. . ae,eHHHhHeNHXHN SHe

IN NOMINE IESU!

I.

Jeribrure S. unionem Chriſti cum fidelibus
myſticam, de qua ſub auxilio DEl fu-
mus acturi, non modo per redemptoris inexi-
ſtentiam, & manſionem in nobis. Rom VIII. 20.
Col. I. 27, Joh. XIV. 23. Sed & per va-
rias ſimilitudines, indeque oriunda diverſa
nomina, e, g. per deſponſationem quandam &
conjugium Hoſ. II. 19, 20. 2 Cor XI. 2. Eph.
V. 29. 20. 31. per babitatTam domum atque
templum Eph. II. 21. Hebr. III. 6. per palmi=
tes viti inſitos Joh. XV. I. &c. ac per caput
cum membris conjunctum Eph- I. 22. 23. &
cap. IV. I5. 16. ſiſtit atque adumbrat.

II. Stylo autem theologico atque eccleſia-
ſtico unio hæc ſæpiſſimè appellatur myſtica,
ob ingens nempe illius myſterium, in quod
plene in hac vita non pofſſumus penetrare.
Sæpius etiam ſpiritualis vocatur, quod non
carnali ſed ſpirituali modo perficiatur, nos-
que in ea unus cum Chriſto fiamus ſpiritus I Cor.
VI. 17. vera tamen eſt unio & realis, etſi
Jpiritualis nuncupetur, non enim nomencla-
tura hæc Calvinianis favet, qui, licet Chri-
ſtum hominem à fidelibus æque ac cœlum à
terra diſtare credant, nihilo ſecius inter eos-
dem

96 N e e

dem unionem ſibi imaginantur, vinculo in-

tercedente ſalvatoris infinito ſpiritu: Neque
hos juvat unionis myſticæ medium, nempe
fides, quæ non præſentiæ Chriſti ſubſtantia-
li, ſed tantum viſioni in cœlis triumphatrici
eſt opponenda. Et ſint ex noſtratibus, qui
Spiritum S. vinculum inter DEUM & fideles
unitos nominarint, horum tamen ſi linguam
imitari velint Reformati, fas eſſet, ut men-

tem etiam ſimul retinerent: Namque ore Lu.

theranorum orthodoxo loqui, corde autem
Zwinglij heterodoxo ſentire velle, ad quid fa-
cit, niſi ut ſub dextris verbis finiſtrum fu-
ſpicemur ſenſum? Dicitur quoque unio hæc

non raro ſubſtantialis ab extremis unitis, quæ

ſubſtantiæ ſunt, non aliter ac propter mo-
dum uniendi à B. D. Huülſenmanno præl. form.
concord. artic. XII. append. accidentalis voca-
tur; non enim ſolæ operationes, nudaque
Chriſti dona nobiſcum junguntur, quod for-
mula concordiæ ad ſcripturæ ductum jam pri-
dem rejecit vid. epit. & declarat. ſol. artic. 3.
Sed ipſa Chriſti ſubſtantia cum noſtra per
jJuncturam ſubſtantiæ ad ſubſtantiam unitur at-
que cohæret. Cæteras a. phraſes, quæ &
recentes ſunt & periculoſæ, ſtudio dimitti-
mus, cum, Orientibus novis vocibus, quæ
nova ſecum trahunt dogmata, tutiſſimum ſit,
tam loquendi modos, quam mentem hære-
ticis relinquere, atque cum eccleſia recte ſen-
tiente balbutire malle, quam cum fanatico inſi-
pienter eloquente ſemetipſumnon intehligane-

II B
rihis,
ir hriſi
recenſet
Iwe per
renats!
hze viee
Pme ſie
juſtiſcar
Dek,
gle ſnn
Gentiynn
fergerimn
eſmnen
Uumitorun

culo in⸗
Neque
Neinpe
pftantia-
phatrici
us, Oul
ſideles
inguamn.
t Wen⸗
e .
Atenn
glicl ſa.
tumn fü⸗
nio hæc
ig guc
er Mo⸗
. orm.
vOe⸗
udague
noc ,⸗
ſn prr.
rtil. 3.
ſtra per
nitura⸗
le⸗
8, Olc
munn ſin
n here-
lteſel
—
eligere⸗

ll⸗

AOe e 97

III. Reciſis vero unionum permultis gene-
ribus, quæ D. Cbemnitius lib. de duab. natur.
in Chriſto cap. 7. exquiſite & magno numero
recenſet, hocque poſito, Deum quidem ubi-
que per divinitatis præſentiam, in ſolis autem
renatis per inhabitationis gratiam eſſe, nobis
hac vice ſermo erit de unione myſtica pro-
prie ſic diéta, quæ fideles, regeneratos, &
juſtificatos jam prærequirit, nihilque aliud
dicit, quam ſalvatoris 7Eo V quoad utram-
que ſuam naturam cum anima & corpore cre-
dentium veram, intimom, atque ex Dei ſcopo

perpetim duraturam in uno aliquo myſtico co-

bæſionem, quæ tamen & perſonas & ſubſtantias
unitorum relinquat diſtincias, etiam in ipſo
arctiſſimæ unionis ſtatu, Ut patet ex dictis Joh.,
VI. §6. cap. XV. I. &c. 1 Cor. VI. I15. 17.
Gal. II. 20. Eph. III. 17. cap. V. 30. 31. 32.
Col. III. 11. Hebr. III. 6. Suos tamen habet
gradus & augmenta hæc unio, licet fiat in-
time, cum ſub capite noſtro in eam ſtaturæ
menfuram adoleſcamus, qua & Chrifti & omni

Dei plenitudine implemur. Eph. III. 19. & cap.
IV. 13. Hic enim, in quibus habitat, non

&qualiter habitat, ſed inæqualiter, qua de
Cauſa & alius alio eſt ſanctior, abundantius
habendo Deum inhabitatorem. Nimis igitur
exiliter de hac unione loquuntur, qui eam
vel metaphoricam dicunt, atque ſola volunta-
tis & affeétuum concordia abſolvi credunt,
Vel tantum operativam ſtatuunt, ac per nu-
dos Chriſti in nobis motus & effectus illam
6G

EX⸗

98 *„ Se

explicant; ſic enim tantum arcanum evaneſ-
ceret, totque emphatica dicta contra vocum
naturam cogenda eſſent atque torquenda.
Quæ vero dum vitia quidam vitare volunt,
in contraria currunt, ijs ſimiles, qui, dum
incurvum tenellæ arboris ſtatum corrigere
ſtudent, nimia attractione in alteram partem
peccant: Namque unionem myſticam vel in
coalitione duarum ſubſtantiarum in unam, vel
in francmutatione alias noſtræ in Chriſti ſub-
ſtantiam, alias hujus in noſtram, vel ſaltem
collocant in unione perſonali, qua quivis di-
cere poſſit: ego ſum Cbriſtus. Non enim vel
coneretioni vel trantformationi ſubſtantiarum
locus fit, ubi ſalvator tantum incola eſt,
habitaculum vero credentes, a ſponſo iterum
ob peccata ſeparabiles: Nec de unione perſo-
nali ibi cogitandum, ubi Chriſtus manet
frater & Dominus, nos fratres, cohæredes,
ſervi: Neque Eva ſe unquam Adamum di-
Xit, tametſi ex carne & offibus ejusdem ex-
tructa. Nomen autem Cbriſti, quo eccleſia
cum capite 1 Cor. XII. I12. nuncupatur, ſo-
lam ſupponit unionem myſticam; non vero hy-
poſtaticam. Noſtris incedere placet media
via, qua tutiſſimi eunt, interioremque hu-
jus unionis modum ſatis inveſtigari poſſe ne-
gant, quod niſi via negativa, quo myſterium
hoc fere tantum cognoſcimus, doceret,
diſpaleſcere poſſet ex loco Eph. V. 32. conf.
B. D. Zhummi impiet. E'igel. errore L-XI.

IV. Unio

IV.
ſtum
lanſe⸗
ſibi
ipleg
*
Tenatus
habet
Dis c
1 ſoh.
ſtatuit
NiN
1l ſen,
Antrib
quam /
tuelem
b. 620.

V.
Veyhun
inſte⸗
ehim ſie
Chygu

Noſtris

Non
27,29.
Uarie ſe
cboc
tbun
d He

nevanel⸗
4 vocu
hravenda.
Volunt,
Ini, Cum
corrigere
nparten
Vel in
nam wel
ricti ⸗
vel ſalten
guivis Gi⸗
enimvel
tanriarum
coli eſt,
iterunn
one heiſo⸗
as Minet
oheredes,

atur, ſ.
ver⸗ .
et media
ane hu
pollene
Joceret 1
12. colll.

.
N lno

O e Se 839

IV. unio hæc principialiter ad ſolum Chri-
ſtum pertinet, nec reciproce in hoc genere
cauſæ noſtrum eſt opus, cum ſponſus nos
ſibi deſponſet Hoſ. II. 19. conf. Eph. V. 3 1.
ipſeque ad pios veniat, & manſionem faciat!,
Joh. XIV. 23. Nil tamen obſtat, quo minus
renatus, qui vires novas cœlitus donatas
habet, dici poſſit cauſa ſecundaria ſuæ unio-
nis cum Chriſto, pari modo ac vi dictorum
1I Joh. III. 3. 2 Lim. II. 21. 2 Cor. VII. r.
ſtatuitur cauſa ſecundaria ſuæ ſanctificationis:
namque uti ſponſo in S. literis activa adhaſio
ad ſponſam, ita eadem viciſſim ſponſæ ad ſpon-
ſimm tribuitur. 1 Cor. VI. W7. hinc etiam 1I Pet.
II. 4. 5. dicimur ipſi accedere ad Chriſtum tan-
quam lapidem vivum, atque in domum ſpiri-
tualem difcari. vid D. Hülſenm. præleck.
P. 626.

V. Media ex parte Chriſti ordinaria ſunt
Verbum Evangelit & ſacramenta per manum
miniſterii S collata: per Evangelium
enim ſicuti Spiruus S. Gal. III. 2. ſic quoque
Chriſtus confertur, qui per fidem in cordibus
noſtris habitat Eph. III 17. de baptiſino autem
& S. cœna loquuntur dicta Gal. III. 27. coll.
Rom. VI. 3. 4. & 1 Cor. X. 16. Coll. cap. XI.
27-·29. Absque tamen his ſalvator extraordi-
narie ſe hominibus fide collata jungere poteſt,
quod ſperamus fieri in Chriſtianorum infan
tibus ante baptiſmum demortuis, Deumque
ad hæc media, quibus nos alligavit, non eſ-
G 2 ſe

100 e Se

ſe adſtrictum, docet Johannes Baptiſta in
utero matris Spiritu §. vepletus. Luc. I. I5. 41.
Non autem videmus, quomodo à recocti
Schwenckfeldianiſmi accuſationibus liberari
queant ii, qui Verbum Dei & ſacramenta,
media alias ſalutis directa, i. e. oblativa,

operativa, & collativa, habent pro mediis

indirectis, id ſolummodo in promovenda

ſalute agentibus, ut ſenſus a divagationibus
revocati ad harmoniam perducantur cum
homine interno, hicque deinceps operatio-
nes Verbi ſubſtantialis & ſpiritus S. inter-
nas eo attentius ſentire, atque iis ſe to-
tum tradere queat transformandum. Ver-
bi vero præconibus Chriſtus utitur in domo
ſua conſtruenda; Cor. III. 9. conf. Eph. IV.
12. miſfis, ut tanquam proxenetæ ſeu pro-
nubi ſponſam ſponſo acciperent, eamque
tanquam paranymphi aqducerent, quin
etiam viro jungerent, imo cuſtodes forent pu-
dicitik, ne caſtitas mentis alieno conſpur-
caretur 2 Cor. XI. 2. conf. Joh. III. 29.

VI. Medium ex parte noſtri & veceptivum
& retentivum eſt fides in Chriſtum, per
quam uti ad JESUM accedimus Joh. VI. 37.
eundemque intra cor recipimus Col. II. 5. 6.
7. ut ſimus in eo, isque in nobis Joh. XVII.
23. ita per eam in ipſo vivimus Gal. II. 20.
& ſtamus Rom. XI. 20. Fides enim tum oculus
intellectus eſt, quo Chriſtum agnoſeimus,
tum manus voluntatis, qua ipſum appre-
hen-

hencdi
GMam
portas
guicen
ac am
Zerus
ſenn
ſunt,
nec
(Awvic

am

amore
ſutat,
ſanco⸗
Chrich
4. hin
Dræex
Arine
nem,
non
elia
homn
requi
gnli i

iobi

W.I

VI
les:
limn
deche

nornn

ptiſta in
. 15, 41.
recocti
ldennri
amenta,
blativa,
) mediis
ovenda
tonibus
tur coln.
peratio.
6. inler⸗
15 ſe t0⸗
m. Ver-
in omi
ſen ro⸗
eamndle
, quin
rent /1.
onſur⸗
29.

eptiouc
ner
VI. 1
N10.
Mule
eimns,

pple⸗
hen⸗

e e Se 101
hendimus ac retinemus, atque in eo tan-
quam inexpugnabili petra contra ipſas inferi
portas inconcuſſi permanemus. Anima
quidem ſponſo etiam per deſideria adheæret,
ac amorem, per fiduciam, quam D. Scher-
zerus beneficam nominat, per gaudium,
ſpem &c. hi vero tantum actus imperfecti
ſunt, indeque media poſitiva eſſe nequeunt,
nec placent, niſi ſub fiducia in Chriſtum
ſalvifica, quæ ob apprehenſam mundi viéti-

mam fſibi cæterisque actibus & virtutibus

amorem & gratiam ſola conciliat. Vid. di-
ſputat. digniſſ. D. Fortſebii de quiete operoſa
ſanctorum. Pia autem & ſancta opera à
Chriſto jam inhabitante proveniunt Joh. XV.
4. hincque ſigna ſunt & media unionem jam
præexiſtentem cognoſcendi. Quod vero
attinet incrementum unionis, & duratio-
nem, quin opera quædam hanc præcurrant,
non eſt dubium, non quidem tanquam
media cauſativa, ſed tanquam conditiones in
homine ex ordine divinitus conſtituto præ-
requiſit?æ, quoniam ad eum ſalvator venit,
qui ipſum diligit Joh. XIV. 23. Deusque in
nobis manet, ſi diligamus nos invicem 1I Joh.
IV. 12.

VII. Extrema unita ſunt Chriſtus & fide-
les: Chriſtus quoad geminam ſuam ſubſtan-
tiam, divinamm & bumanam, qui tanquam
Sαaνdaιςοαοτ non tantum collegio Chriſtia
norum oranti Matth. XVIII. 20. miniſterio-
G 3 que

102 Oe e

que laboranti Matth. XXVIII. 20. præſentiam
ſuam eſt pollicitus: ſed & ſingulis pariter
Edelibus Joh. XIV. 23. quibus adhæret, ut
membris ſuis Eph. IV. I15. 16. ut ſponſc,
quæ caro eſt ex carne & or ex oſſibus ejus.
Eph. V. 30. Ut palmitibus, quia ipfe vitis eſt,
Joh. XV. I. ut lapidibus vivis, quos tanquam
angularis ſuſtinet Eph. II. Y. 20. 21. Quin
imo Chriſtus credentibus carnem ſuam man-
ducandam præbet, & Janguinem bibendum
Joh. VI. 56. Quæ ſingula, utpote homo-
genea, quemadmodum conſubſtantialitatem
redemptoris nobiſcum demonſtrant, ſic non
minus præſentiam ejusdem apud nos etiam
quoad humanam naturom evincunt. Itidem
fideles quoad azranque compoſiti partem Chri-
ſto ſunt uniti, quoad animam quidem 3
quia in ea ſervator per fidem balitat Eph.
III. 17. quoad corpus vero, quia hoc zem-
plum eſt ſpiritus S. & ſimul Chriſti membrum
I Cor. VI. I5. 19. reſuſcitandum hinc olim
tam propter inbabitantein, ſeu ut in aliis co-
dicibus legitur, per inbabitantem Spiruum
S. Rom. VIII. rI. quam propter Chriſtum,
hujusque carnem & ſanguinem Joh. VI. 54.
57. Quare pro more admodum pie: Etiam

hic mecum eris, bone 7ES U! fertur dixiſſe

S. Johannes Apoſtolus, Ephefi ſepulchro
jam inferendus. .

VIII. Finis unionis Chriſti nobiſcum ulti-
mus eſt gratiæ divinæ gloria, quam DEUS
. in

in fal
Prefisit
imo pr.
E con

Do

V. TI.
Iur.
us tam
nendæ
d
VII.
que 3
ut ſi he
beremn
Homninnn
lla C
Col.l.

VIII.

I.
Proſenn
reſpec
vi di
Utpote
daſcuin
Der a
Hymen
te:
Manſi
nem
LIW.

Men

Lſentiam
1 Ppariter

get, Ul.

thonſe,
ur ejus.
itij eſt,
Anan
Quin
AIn man⸗-
iherchun
e homo-
ioltuten
ſie non
s etiam
eidem
mChri-
Videm,
t Eph.
0c ten-
ejnhrum
ne Oim
lüis c0.
inum
Nriſunn,
VI. -.
Ltion
iſte
pulchro

n N..

I

A e See 103

in ſalutis noſtræ œconomia præcipue ſibi
præfixit Eph I. 6. & cap. II. 7. finis ab ul-
timo proximus eſt beatitudo noſtra & inchoata
& conſummata. Inchoata, quia in ſilio ſuo
DEUS vitam æternam jam nobis dedit 1 Joh.
V. TI. & 12. atque eapropter ſalvati voca-
mur. Eph. II. 8. 2 Tim. I. 9. Tit. III. y. Sen-
Jus tamen inchoatæ ſalutis ordinarie à ſuſti-
nendæ crucis ſenſu adhuc prœponderatur,
dum ſponſo debemus fieri conformes Rom.
VIII. 29. conf. I Pet. IV. 13. præſentibus-
que afflictionibus triſtamur. Hebr. XII. II.
ut ſi hac in vita tantum in Chriſto ſpem ha-
beremus, miſerrim futuri eſſemus omnium
bominum. I Cor. XV. 19. conſummata vero,
quia Chriſtus in nobis eſt ſpes gloriæ noſtræ,
Col. I. 27. per patientiam expeltandæ. Rom.
VIII. 25. .
IX. Sequitur unionem hane I) gratiæ &
præſentis & futuræ obſignatio, qua fideles
reſpectu hujus certitudinem habere queunt
vi dicti Rom. VIII. 38. 39. bypotheticam,
utpote à DEO etiamnum moniti de lapfus
poſſililitate Ezech. XVIII. 26. 1I Cor. X. 12.
per actualem recidivatum Davidis, Petri,
Hymenæi, Alexandri atque aliorum comyro-
bata: Tametſi enim Chriſtus ex parte ſui
manſionem immobilem congrue ad intentio-
nem DEI gratiam æternam pollicentis Eſ.
LIV. 10. promiſerit credentibus, eam ta-
men non addixit abſolutam, ſed ordinatam,
G 4 at-

114 MRH„e Se

X .
atque ſub non-opponenda inobedientia no-

ſtra determinatam, ideoque ob peccata de
facto rurſus ſolubilem ex parte hominum 5
qui, etſi Coriſti membra & domus atque Dei
zempla ſint, nihilominus ſcorti fieri membra
& denuo corrumpi poſſunt, ſoli perſidiæ

conjugalis accuſandi ipſi, ſponſo fidem ma-

ritalem conſtanter ſervante. Conf. digniſs.
Dni. Cancell teſſarad. Evolut. VII. & B. Dorſch.
pentadec. pp. 600. 601. Gratiam autem Ppræ-⸗
ſentem ita indubitatam credentes queunt
habere, ut certitudine ſæpius gaudeant ab-
ſoluta, ſiquidem fidem noſtram per experien-
tiæ ſenſum explorare poſſumus atque co-
gnoſcere, an Cbriſtus in nobis ſit, niſi ſicubi
veprobi ſimus; 2 Cor. XIII. 5y. cum & Spiritus
S. interne cum ſpiritu noſtro nos filios Dei
ſſe, affirmet & teſtetur. Rom. VIII. 16. Nec
lic moramur pontificios, qui ι) vel falſa
nobis, quo felieius refutari poſſimus, frau-
dulenter affingunt, atque illa omnia, quæ
de fide vera & viva aſſerimus, de mortua,
temerariæ præſiimptionis, inanisque fiduciæ
ex confeſſo fœcunda matre, intelligunt;
ea vero, quæ de certitudine dicimus, ad
iſtum firmitatis gradum referunt, qui omnem
eontrarii formidinem perpetuo excludat;
cum tamen fidem jam firmam eſſe, mox in-
Rrmam, nonnunquam etiam ſub tentatio-=
num paroxyſmis, donec victrix redeat, in-
Jenſibilem, ſtatuamus hucusque, & multos
trepidare ob imbecillitatem carnis, qui firmi-
ter

ter debe
ingeque
firmamm
tis not
ſuami.
e Von
uia in
ſtione
Quuntv.
Edwive
DLI,
Verſia
Vita el
externe
eſt, r
eradica
hanci⸗
ds de
Qwarm
Videan
Qand
dinem
imno
dari,
dem,
Droban
nerali

ekia,
lin
ad ſ
kaden
oh.

ntia no⸗
ccata de
Oynitum;
tqe Hei
minht
perfidie
lem ma-
oniſi.
Donſe.
tem pre⸗
queunt
eint ℳ.
xperien.
gue .
ſeubi
Wintuf
Mior De
6. Nec
vel kal
ſeu
4, I
mortua;
ligont;
Us; 4
Othnenn
cludat;
vor in.
entatio⸗
t, i
nutos
frm:
tet

AO e e 10 5

ter deberent confidere ob bonitatem DEr,
indeque dubitationes eorundem non eſſe
firmamentum incertitudinis, ſed infirmita-
tis notam, intrepide aſſeveremus. (£&) Vel
ſuam ipfi ſententiam aſtute involvunt, atque
de gratia Dei, remiſſione peccatorum, & ju-
ſtitia inbærente perfeécta in unica agunt quæ-
ſtione, ubi aut æquivoce aut abfurde lo-
quuntur, aut ſcopum plane non feriunt:
*ε uivoce enim diſputant, dum ex gratia
DEI, ut aſſolent, in una eademque contro-
verſia cothurnum faciunt, & illam nunc de
vita cœlitus implantata, mox de favore Dei
externo interpretantur. Sic & abſurdum
eſt, remiſſionem peccatorum ſumere pro
eradicatione vitiorum phyſica, vel ſaltem

hanc iſti communiter ita innectere, ut ma-

gis de habituum malorum extirpatione,
quam peccatorum remiſſione verba facere
videantur. Rem autem neutiquam tangunt,
quando juſtitiæ inhærentis perfectæ certitu-
dinem negant; nam idem & nos ſentimus,
imo talem juſtitiam in nobis prorſus non
dari, nedum de illa nos certos eſſe, ex jis-
dem, quæ ipſi adducunt, dictis & exemplis
probamus. () Vel fruſtra, ubi nobis ge-
neralis DEl vevelatio, hujusque ad nos facta
Srcialt applicatio, atque ſtatus noſtri propria
cum Spiritus S. ſuffragio conjuntta viſio
ad fidem divinam ſufficiunt, ſingula ipfi in
eadem contra ſeripturam Matth. XXII. 29.
Joh. VIII. 17. Act. X. 43. revelata eſſe de-
G §5 ſide-=

706 e Se

ſiderant, aut ſi hoc effugium in præſenti
materia minus ſucceſſerit, animi ſinceritatem

à nemine, cum ipfi ab ipfſismet ſæpiſſim e

fallamur, certo cognoſci voſſe male conten-

dunt, nobisque, qui ſenſum humilis integri-
tatis æque minus ac ſenſum aquæ humectan-
tis, ignisve urentis deceptioni obnoxium
eſſe credimus, falſo contradicunt. ₰) Vel
ſupervacanee inter certitudinem fiduciæ & fi-
dei diſtinguunt, hancque fidelibus, niſi ſpe-
Cialis accedat revelatio, denegant, illam ve-
10 cum lætitia animi interiore, & pace con-
ſcientiæ, excluſis hæſitationibus ac anxieta-
tibus, concedere coguntur. vid. Bellarm.
lib. 3. de juſtißcat. cap. 2. σ1I. Quæ autem,
quomodo cum argumentis, quibus contra
nos pugnant, cohærere poſſint, ipſi vide-
rint: maxima enim ex parte id incaute aſſe-
runt, quod tamen verbis pertinaciſſime ne-
gant, ne ipſi erraſſe hactenus, nos autem
recte docuiſſe videamur. Adeo veritas ſie-
pius hominem docet contra hominem, eum-
que ob concepta præjudicia repugnantem.
Conf. O. Dannbaueri Hodomor. Spir. Papeæi
phantaſm. IX. & D. Quenſted. Syſtem. Theol. de
Juſtificatione ſect. 2. quæſt. LX.

X. Sequitur II.) animi acquieſcentia &*
Uæœta in Cbriſto tranquillitas; namque facti ad
DEVM, qui veluti centrum locusque na-
turalis omnium noſtrorum deſideriorum eſt,
irrequieti ſumus, donec in ipſo requieſca
mus,

preſenti
eritatem
Lbiſime
conten
integtl
mectan⸗
noXiu
) Vel
ie Ef⸗
Pili ſpe.
lan ve-
ce con⸗
anxieta⸗
Hellorur.
autenn,
COntra
wie⸗
te alle.
ime Ie-
autenn
itns ſe⸗
. euiil⸗
lantem,
Pqpui
el&

rrin
ci
e e
I eſt,
nieſen
MS 5

ANe Se. 107

mus, quem cum in Chriſto receperimus re-
conciliatum, pacem habemus Rom. V. I. Joh.
XVI. 33. & heati dicimur Pſ. XXXII. I. 2. ipſe-
que nobis ſufficit, Pſ. LXXIII. 25. Hinc cu-
Piditates, quas quondam ad grandia hujus
mundi extenderamus, noſtra ſorte contenti
retrahimus Phil. IV. II. 12. I Tim. VI. g.
Hebr. XIII. S. Chriſtoque nosmet includi-
mus, præſidio pacis divinæ regendos Col. III.
15. Phil. IV. 7. atque vera ſaturitate omnia
noſtra terminamus, ſatis experti, deſideran-
tis animi æſtum nec addendo nec multipli⸗
cando, ſed inſtar ignis tantum ſubtrabendo
& dividendo extingui. Adde, quod fidelis
anxio iſto labore, quo in ſalute propriis vi-
ribus quærenda diu ſe fruſtra Rom. IX. 16.
fatigaverat, liberatus, nunc ſpiritu tranquil-
lo I Petri III. 4. placide operetur, Deoque
ſponte & hilariter ſerviat, cui intellectu,
voluntate & omnibus facultatibus in fide
vitæque obedientia adhæreſcere, eam de-
mum quietem deputat veram eſſe & germa-
nam. Heæc tamen credentium in animis at-
que operibus ſuavis tranquillitas ſuis ad-
hucdum fubeſt viciſſitudinibus, Chriſto
nonnunquam hoſtilitatem ſimulante, ſpon-
ſamque Satanæ tentandam aliquantiſper con-
cedente, ubi, prioribus gaudiis magnum vale
dicentibus, horrores ingruunt & tenebræ,
de gratia DEI dubitationes, luctæ cum de-
ſperationibus & blaſphemiis, animæ ficca
ſterilitas, acedia, rancor, precum ac divini
B ver-

108 De Se

verbi, virtutumque nauſea, & ad peccata
occultus & ſæpe quaſi violentus tractus. &c.
At talem inquietudinem perpetuam eſſe non
ſinit redemtor noſter, ſed ſerena facie haud
multo poſt reſumpta, afflictos iterum miſe-
ricorditer intuetur, eosque ex inferno redu-
cit„ conſolationibus rurſus, exhilarandos
I Sam. II. 6. Pſ. CXLVII. 3. Eſ. LVII. 15.
qui, quo altius fuere mœſti, eo evaſerunt
aptiores ad alium & opportune & efficaciter
conſolandum. 2 Cor. I. 4. talibus enim nec
dolens anima barbara, nec huic illi ſunt
barbari, cum, quæ mœrens conqueritur,
iſti jam ſenſerint, indeque bene percipiant,
ac quæ proferunt, ſapida ſint & cor feriant,
ut triſtans reviviſcere incipiat, & ad prio-
rem quietem redire Pſ. CXVI. 7. atque de-
nuo gaudere DEO ſuo, proba vita, piis-
que eloquiorum divinorum meditationibus,
& precibus devotis, quas tam pro ſuis,
quam pro aliorum neceſſitatibus non corde
ſolo ex majoris perfectionis errore, ſed &
ore ſimul coram throno DEl effundit; non
enim animam tantum, ſed etiam corpus in
obſequia & gloriam divinam fidelis addixit:
Rom. VI. 13. 1 Cor. VI. 20. certiſſimus, &
ſolius cordis ſuſpiria, & oris etiam ſermo-
nem, ſi devotioni internæ adjungatur, patri
noſtro placere. Pſ. XIX. 15. Quapropter
ſub vita virtutis ſtudioſa non modo certis
& fixis horis, verum & omni oblata, imo
etiam ſæpius ſumpta occaſione ad exemplum
ami

anni
I, in
Urget
tur
laud
diml
us
LXNI
Der
con
frui
dem
ſum
cuI
10
Volu
N)
1
nud
tant
ſed
Virt⸗
Pre
Nem
ſima
ſi
Dut
getr
(àe

peccat:
gus. Ec.
elle non
e haud
mn miſe⸗
o redl.
randos
II. 15.
aeront
kcaciter
nim nec
Ii fünt
jeritur,
vipiant,
keriant,
A prio⸗
ne de⸗
,pis
nibus;
ſüss,
corde
ſed &
non
Pus I
4gixit:
us,
ſermo⸗
. paltl
roptet
certis
,
nplumn
Otnu

. V
MOe Se 109
amici Luc. XI. 8. 9. & viduæ Luc. XVIII.
I. interdiu noctuque DEUM orationibus
urget, atqua juxta S. Pauli monitum preca-
tur indeſinenter 1 Theſ. V. 17. additis tum
laudibus & gratiarum actionibus, labiorum
vitulis, Hoſ. XIV. 3. Hebr. XIII. 15. tum can-
tibus tauro contra ſalvatori acceptioribus. Pſ.
LXIX. 31. 32. neque vero quiete ſola, quæ
per totum vitæ actionumque contextum
conſpicua eſt, in JESU fuo Chriſtianus
fruitur, ſed & dulci mentis gaudio, ſiqui-
dem ſponſum intra cordis penetralia admiſ-
ſum cum ipſo legimus cœnantem, & ipfſum
cum ſponſo Apoc. III. 20. ubi lætitia non ra-
ro in tantam excreſcit delectationem, ut
voluptatibus potetur tanquam torrente, Pſ.
XXXVI. 9. perſentiſcatque, ea, quæ de vi-
tæ æternæ præguſtu experti referunt, nec
nuda ſomniantium verba eſſe, nec ſuavia
tantum phantaſiæ poëtice inſanientis deliria,
ſed libera DElI dona, bonitatem ſuam cum
virtutibus venturi ſeculi guſtandam & viqendam
præbentis, Hebr. VI. 4. 5. Pſ. AXXXIV. 9.
neminemque illuc admittentis, niſi dileétiſ-
ſimam Chriſti ſponſam, quæ ſpiritu S. plena,
ſuique impos, Eph. V. 18. 2 Cor. V. 13. dum
putatur temulenter deſipere, & ab iis deri-
detur, quibus & lingua ſancti amoris exoti-
ca eſt, & quicquid ipſi nondum guſtarunt,
hyperbolicum apparet, ſola cum ſolo ſpon-
ſo ruri optat delectari, atque in ejus baſia

ferri, ne à quoquam ſubſannetur. Cantic.
VIII. I.

110 A e Se

VIII. I. at rara hora, brevisque mora eſt
tantarum hilaritatum, quandoquidem ſabla-
tiſinum noſtrum in hoc tuguriolo nondum
Ppræſentem poſſidere licet, ſed eum tantum

ſperamus futurum Hebr. IV. 9. quippe ſex-

tiduo laboribus deſtinato etiamnum duran-
te, quo currendum nobis eſt & certandum,
1ICor. IX. 24. 25. Hebr. XII. I. regnumque
colorum cum violentia rapiendum, Matth. XI.
12. nec niſi poſt mortem 4 laboribus conquie-
ſcendum Apoc. XIV. 13. Quamobrem deli-
cias haſce nondum in ſtatum vitæ continuum
capimus vertere, ſed easdem credimus vel
breve divinæ requiei inchoamentum eſſe,
Cœlique arrhas, vel refocillationes ſub one-
re crucis, ne ſuccumbamus, vel animi lan-
guentis nutrimenta, quibus roborati viam
mandatorum divinorum ſtrenue percurramus.
Pſ. CXIX. 32. Itaque quietiſte cum ſuo Moli-
noſio ſæpius ſibi male conſtante (A) quietem
confingunt Chriſtianiſmi regulis diſſentaneam,
utpote qua relictis meditationibus, ideisque,
quas vel ex aliorum informatione, vel pro-
Priis mentis diſcurſibus hauſerant, ejectis
ſuimet ipſorum in animæ Sabbato obliti,
Deoque plene reſignati, eundem in tene-
bris contemplatione indiſtincta & obſeura
fixe aſpiciunt, ipſaque Chriſti humana natu-
ra & viſu remota deitatem ſimpliciſſimam ſub
obſcuræ fidei velo irretortis oculis ſtupidi &
amantes jugiter intuentur, perfundendi po-
ſtea pro libera DEl voluntate tantis ſuavi-
ta

tatibi
tonan
guorn
rume
dorm
ſcient
l.
14. I.
noſtr
d
gene
lem
Nitu
kuper
iterun
DE
Per!
eeh
lien
tranl
cONV
Colge
OInn
in
dbinn
Conc
Ar.
Perk
ceps
Jua
Nucd.
fälſ

Dra eſt
1ſilla-
hondum
tantunn
pe ſey⸗
Quran-
ndum,
umngue
ch.l.
rnu ;
n Geli
tinnum
ls vel
n eſle,
b oe-
ni lan-
vienm
rammuß.
uuten
Mean,
sque,
pro⸗
jeetis
pbliti,
lene.
ſeura
Vall⸗
nn lub
bidi 6
li bo.
ta⸗

MO Se 111

tatibus, quibus occupati, quaſi ſomno obruan-
tur, animæque potentiis ligatis gaudeant, neſcii,
quomodo gaudeant, ad inſtar infantis, ſub ube-
rum quidem maternorum dulciſſimo ſuctu ob-
dormiſcentis, in ſugendo tamen lacte ſæpius in-
ſcienter pergentis. vid. Mich. Molinoſii manu-
ducét. ſpiritual. Monit. I. 2. 3. lib. 3. cap. XIII.
14. IS. Quanquam enim in meditationibus
noſtris circa DEUM ejusque adoranda at-
tributa eo interdum deveniamus, ut intelli-
gendo deficientes numinis fateamur ineffabi-
lem incomprehenſibilitatem, ipſique in infi-
nitudine iſta incogitabili quaſi amiſſi tantum
ſtupeamus, cum S. Paulo: O altitudinem!
iterumque ingeminantes, ipſa etiam via
DEUM cognoſcendi afirmativa in negativam
per hujuscemodi aſcenſus, qui tandem in
exæſtuantem amorem deſinunt, commutata,
quietiſtæ tamen imprudenter (I.) actus hoſce
tranſitorios in conditionem vitæ perpetuam
convertere volunt, iisdemque fere ſolis in-
dulgere, cætera Chriſtianorum officia fere
omnia ob eminentiorem perfectionis ſtatum,
in quo omnes minores virtutes tanquam in
quinta Chriſtianiſmi, ut ita loquar, eſſentia
concentrentur, vel plane ex libertate ſfibi
arrogata ſeponentes, vel obiter tantum &
perfunétorie peragentes. Male (2.) dein-

ceps meditatione imperfectis reliéta, tan-

quam craſſo, ut arbitrantur, exercitio, ipſi
nudeæ ſolummodo contemplationi inherent,
falſoque nil ſucculenti amplius meditando in
ani⸗

1I12 Se

animæ ſuæ profectus ſe diſcere poſſe opi-
nantur, cum tamen beatum eum Spiritus
prædicet, qui legem DEl nocte dieque me-
ditetur. Pfſ. I. 2, Pejus vero 3) DEVM, qui
7 rααoν eſt, Syrach. XLIII. 29. ſeſeque ſub
tot poſitivis nominibus in literis cognoſcen-
dum ſiſtit, tanquam abſolutum nihil inter me-
ras tenebras contuentur, eundemque cum
perfectionibus toties diſtincte revelatis & ip-
ſis tribus deitatis perſonis, in quarum nomina
reverentiſſime ſemper recolenda baptizati
ſumus, Matth. XXVIII, 19. contemplatione
duntaxat negativa & indiſtincta attingunt,
diſtinétamque notitiam, tanquam minus de-
fæcatam, dimittentes, ad ſolam confuſam &
obſcuram cognitionem abſurde delabuntur.
Tandem 4) peſſime à Salvatoris noſtri hu-
manitate, ex cujus facie gloria DEl elucens
ex gloria fideles trangformat in gloriam, ocu-
los avertunt, tanquam objecto adhuc imper-
fecto & ſenſibili, atque in ipſam glorioſæ di-
vinitatis abyffum ſine mediatore temerarie
irrumpunt. Vah! Sponlſa ruſtice, imo in-
ſipientiſſime ſuperba! quæ ex dulciſſimo
ſponſi in ſalutem noſtram incarnati aſpectu
imperfectionem ſe contrahere poſſe credit,
ipſa imperfectiſſima, nec amplius niſi in ſpon-
ſo benevole aſpicienda, cui Chriſtus eſſe de-
beret propitiatorium, ubi ſalutem quæreret,
lapis angularis, cui inædificaretur, caput cui

adhæreret, per aliorum humilitatem, vitam-
que rigidiorem non amplius depellenda, Col.

.

iif

Atq

e
niſi
dum
De⸗ ſin
fundn

KLoi

Mamg
ſa
cori)
Intere

e opi
piritus
le me⸗
, di
le ſod⸗
olcen.
erme⸗
e cum
Kip⸗
Nomnint
ptiroti
jatione
ngunt,
ins de⸗
lam &
untur⸗
ii .
lucens
1, 0c⸗
imper-
ole d⸗
nerarie
o i⸗
leiſimo
credit,
inſpor⸗
elle de⸗
Erelel,
t Cul

2
y

e Se 113

II. 18. 23. Via, per quam ad patrem ita
accederet, ut tamen cum JESV ſuo, qui
ſimul & vita eſt, perpetuo vellet eſe & manere;
Joh. XIV. 6. Phil. I. 23. 2 Cor. V. 8. 1 Thefſ.
IV. 17. ejusdemque gloriam æternum intueriz
Joh. XVII. 24. atque pro ſummo LEl bene-
ficio haberet, ſi inter brachia ſalvatoris &&α
inter vulnera redemtoris & vivere poſſet & mori.
Sic & B) miras ſibi proponunt in ſua quiete
diſcendas preces, quæ tantum mentales eſſe,
atque per reſignationis plenariæ ad ſanctam
indifferentiam tandem eluctantis unicum, at.
que per totam vitam continuandum, nee
niſi gravi interveniente lapfu iterandum
actum ſub obſcuræ contemplationis velami-
ne ſine ore & verbis, ſed ſolo corde in pro-
fundum actuum ſilentium, ipfiusque refle-

xXionis pauſam redacto fieri debeant & poſſint:
namque tametſi vocalis oratio absque mente

facta DEO, qui Spiritu & veritate vult invo-

B

cari, Joh. IV. 24. plane diſpliceat, precesque

interdum ſine ore per tacita cordis cum DEO

colloquia, atque per expectabundam mentis

ad eundem elevationem Pfſal. CXXIII. 2. 3.

fundi queant, ac ad Chriſti exemplum vo-
luntati patris noſtri nos totos debeamus com-
mittere: inde tamen, qui orationem oralem,
tanquam exercitium perfectis inutile & ſterile
à ſe ad ſolos imperfectiores relegare, imo
nil quicquam amplius vel pro aliis vel pro
ſe, re omni optimæ & ſapientiſſimæ Patris
l pro-

114 e e
/ providentiæ per mentis indifferentiam reſt- Pimn
gnata, petere vellet, næ ille valde fallere- Ni .
tur, & ut breviter dicam, DEO inobedien- “
ter, ſibique & aliis inutiliter pius eſſet. De- *
nique c) cum myſticis inepte vitam contem- ye
plativam ab abtwa, ſive Mariam a Martha ſe- g
parant, otioſoque aſpectu contenti lucra ex S“
laboribus alias proventura deperdunt, ac 66
ſementem commutant in meſſem, nexu con- n
tinuo copulaturi ea gaudia, quæ DEVS ann
vitæ huic actuoſæ concedit, ut fidelibus in
tempus ſuppetat & laborandi & quieſcendi, elü
ſive labori ſeſe denuo præparandi: neque 1ad
enim ipſa Maria ad pedes Chriſti ita conſedit, 6
ut poſtea eundem ungere noluerit; Joh.XII. 3. 83
Nec apoſtolis, etſi Chriſtum in monte glori- Kerun
ficatum conſpexerint, licuit ibi tentoria fi- on e
gere & commorari, ſed miniſterio ſuo ut in- eiehe
ter mille ſolicitudines & inquietudines 2 Cor. 6
XI. 27. 28. defungerentur, neceſſe habue- ͤ⸗
runt. Theologiam quidem myſticam in Zau- a
lero & germanica 1beologia deprehenſam, ob Dlidio
negata merita noſtra, & naturæ vires in ſpi- holte
ritualibus rejectas, aliasque doctrinas utiliter Perled
explicatas à Q. Luthero ſcimus eſſe laudatam, berfeck
hincque quoad certa puncta puriori noſtræ unnic⸗
theologiæ non opponendam Moſtrates recte Aus
cenſent: eam tamen Platoniſino originem de- Abetr
bere, ſi à ſordibus fapientiæz ex DEO infa- iaͤle
tuatæ nondum repurgata conſideretur, omnes VI.
confitebuntur, quibus rem placuerit altius ane
ri- imet

n reſ.
fallere-
becdien-
t. De⸗
ontenn.
tlu ſe-
jera ex
nt, 30
ueol⸗
DENS
delibus
ſcenci,
pegue
onledit,
WI.8.
glori⸗
Orl f⸗
0 Ut in⸗
820r.
habue⸗
in Tul:
m, 0
in ſp.
utiliter

D

S e e 115

rimari. Platonicus enim animarum ex ipſa

Dei eſſentia egreſſus, earundemque per purifi-

cationem, illuminationem, & unitionem ſivé
deificationem abſorptiwus in unitatem divinam
rvegreſſus ultima ſunt primorum myſticorum
Principia, ad quæ quo propius ipfi accedunt,
eo cautius legi deſiderant, ne tantis promiſ-

ſis plurimi ineſcentur, facili certe opera ſæ-

piſſime capiendi, quod animus humanus ex
hæreditario Deiformitatis deſiderio ad ſumma
quævis aſpiret, & labores ad finem ſtatim
perductos libenter cupiat, receptisque gau-

diis ſolis optet inhærere, otioſe illa ſpectan-

do, & deguſtando, eorumque imagines in
memoriam revocando. Sed quid multis my-
Nicos cum Quietiſtis perſtringimus, cum ad
refellendas, quas proprias habent ſententias,
vel ſolum ſcripturæ filentium abunde nobis
ſufficiat? Nec in ſalvo eorum res eſt, ſi ad
diſciplinam arcani velint recurrere, ubi cibus
ſolidior, altioraque occurrant myſteria, quæ
Apoſtoli omnibus noluerint divulgare, ſed
perfeétis ſolis traditione orali, ad ſolos etiam
perfectos tantummodo propaganda, com-

municaverint: Quis enim nefſcit, inter ea,

quæ Paulus ſcripſit, eſſe ννnra Tivααν
2 Petr. III. 16. cibumque ſolidum in epiſtola
ad Hebræos contineri, Hebr. V. 14. & cap.
VI. I. & arcana profundiſſima Prophetis &
Apocalypſi &c. ineſſe, nec lac ſolum ibi, ut

ipfimet fatebuntur, exhiberi? Zoco igitur

116 , * G

A &εααναονο hoc eſt, ad quod dum confugiunt,
& tamen fundamenta ſententiæ ſuæ in Diony-
ſio Areopagita, vel, ſi ulterior fiat reſolu-
tio, in Platone quærunt, animum oſtendunt

ſervientem cauſæ ſuæ, ad quam firmandam

omnes Iruſtra quercus excutiunt. Vid. Dn.
D. Joh. Eriedr. WMayeri diſſ. de perſecut. Quie-
tiſt. & Jac. Iomaſi orig. Liſt. pbiloſ. & eccleſ.

XI. Sequitur III.) exoptata ac mutua
communio noſiri cum Chriſto, & bujus vice ver-
ſa nobiſeum; Salvator enim noſter a) ſibi ar-
bitratur Jabtum, ſi quid memkbris ſuis aut bene

aut male ſiat; Matth. X. 40. 4I. & XXV. 40.45.

Act. IX. 4. 5. atque exin, quod templo &
ſponſæ ſuæ videt fieri, vel liberaliſſime re-
ſarcit, vel graviſſime vindicat. 4Cor. III. 17.
Gal. VI. 8. 9. 10. Quare fidelis, ne ullum

ex fratribus Chriſti, qui OEl pupillæ ſunt,

Zach. II. 8. affligat, ſibi diligenter cavet,
mavultque cum B. Luthero imperatorem
Turcicum ſuum hoſtem, quam ex iis mini-
mum: inde etiam ſtudet, ut communem non
modo, ſed & fraternum amorem, qui præœci-
pue eſt exercendus, Gal. VI. 10. iis ſingulis
exhibeat, cum certus ſit, ea, quæ credenti-
bus benefecerimus, retributum iri omnia,

ita tamen, ut ratione membri vel nobilioris

vel ignobilioris, quod juverimus, aut ma-
jor aut minor fiat remuneratio. Matth. X. 40.
41.42. Neque vero tantum Redemtor ſibi
ea

ere
bris
bus
done

lum

larg
Citig
um,
tamme
verd
ſpren
Viden
reſer
Quar
iſſuch
mitti
ſpieit
teſtin
Moni
ſeni
ticl
Tu
cone⸗
confi
Urund
ſeip
citio
que
corr⸗
Dtura

ngiunt
Diony-
eſolu.
tendunt
mandam
d. Du.
1. Que-

elche .

Mutu
iee ver
RRo.
ut kene
74045*
nplo 6
we 1e.
III. 17.
uIlw
e ſund
cavet,
rAtotemn
6 Nini.
nemnon
igiali
ingols
redentl
Olhbin,
obilioris
ut Ma-
h. N.

1101. ſbi
eii

9 SVe. 117

ea per oin twοοοανι νινανπν adſcribit, quæ mem-
bris ſuis obveniunt, ſed etiam ;) credenti-

bus ſua non aliter, ac vitis palmiti ſuccum,

donat ac impertitur: nam ipſe, qui lux eſt il-
luminans, Eſ. XLIX. 6. Luc. II. 31. &c. ſuis
largitur 1) lucem, ut Pilii lucis dicantur, præ-
ditique oculis illuminatis, prudentia ſto-
rum, lux ſint in Domino. Eph. V. 8. Lumen
tamen hoc non immediate, ſed mediate per
verbum communicatur, cum duntaxat per
ſpeculum in ænigmate jam nobis concedatur

videre, oculari aſpeétu in futuram vitam

reſervato. 1 Cor. XIII. r2. conf. 2 Cor. V. 7.
Quamobrem fidelis, ne à Dei verbo ad alia
illuſtrationis media, quibus transmarina pro-
mittitur ſapientia, abducatur, ſibi caute pro-
ſpicit, ſuaque credenda cum lege confert &
teſtimonio, Eſ. VIII. 20. ac cum ſidei ex ſ. lite-
ris legitime extructæ analogia, quæ nobis har-
monicum dicit, ſymphonicumque dictorum
ſeripturæ concentum, ac exinde oriundam ar-
ticulorum perpetuam conſenſionem, quo-
rum nullus alterum tollat, ſed ſinguli ſub
concordia ſuavi conſiſtant, ſeque invicem
confirment & roborent. Hinc perverſa ii
utuntur fidei analogia, qui vel ex contorta
ſcripturæ interpretatione vel ex humanis tra-
ditionibus centonem aliquem, opinionum-
que ſibi invicem congruentium farraginem
corraſerunt, ad quam poſtea non minus ſcri-
pturam interpretantur, quam dogmata reli-

I 3 “ qua

118 OHe Se
qua dijudicant, peſſimi certe controverſia-
rum judices, utpote qui falſam regulam ha-
bent; pejores autem ſcripturæ interpretes,
qui dictorum intelligentiam non referunt,
ſed afferunt, coguntque in ſ. tabulis id con-
tineri, quod ante lectionem præſumſerunt
intelligendum. Quod vitium dum candida
mens, cujus unicus diſcendi (copus cum Deo
& cœlo veritas eſt, enixe evitare cupit,
ſcripturæ integrum corpus plene intuetur,
atque veritates religionis chriſtianæ magnas
diligenter inquirit, quas dum videt eluceſce-
re, per easdem, tanquam οατι G„α½77
Varia in ſpeciem diſcrepantia loca aperit ae
conciliat, difficultatesque reliquas, quot-
quot eæ ſuperfuerint, absque indignabundo
murmure dimittit, & ſine ſciturienti curioſi=
tate patienter expectat, donec annuente Deo
majores in notitia queat facere progreſſus:
interea præſentibus donis bene & humiliter
utitur, majoribus mox à Patre cœleſti ma-
ctanda, Matth. XIII. T2, atque ad voluntatem

divinam, quæ bona & accepta & perfecta eſt, ,
Rom. XII. 2. agnoſcendam ſtudet renovationi

mentis, tantum videntis, quantum mundo eſt
tortua, ſeque hoc modo in ſapientia ſpiri-
tuali ſentit proficere, ac ea loca, quæ vide-
bantur tanquam membra à corpore ſcrip-
turæ avulſa, ſenſim eidem cernit redonari,
ibique cum cæœæteris partibus amice coaleſ-
cere. Ita dum ſcienda pie diſcit, neſeien-
da-

Gagve
ienar
ohn
ſerer
1.7.
XVI.
priori
Muni
1.6.
Vori
enim
Mituf
ris /e
cce⸗
el
(dio (
ri
V. 4.
c in
die P
illins
ſepel
Doten
Ud o
noſtr
UWpt
ln
IN.
XXI

dverſia.
lum ha-
Utetes,
ferunt,
jd con
Nlerunt
andid
Deo
copit,
tuetur,
ugtar
lueeſce⸗
9
jerit 20
quol⸗
bundo⸗
Pbrioi⸗
te Deo
nellus
militer
ſi mr.

tatemn

61,
Vation!
elt
Wde⸗
ſerſ⸗
opari,
Coiler⸗
eſeien⸗
.

daque lubenter ignorat, neque damnabiliter
ignava eſt, neque illicite curioſa: uti enim
nohnulla debemus noſle, Matth. XIII. 1I.
Jerem INX. 24. ita quædam vel plane non, Act.
I. 7. vel ſaltem nondum poſſumus ſcire. Joh.
XVI. 12. I, Cor. III. 2. Hebr. V. 12. Accedit
priori illuminationis benefcio 2) etiam com-
munio dignitatis regiæ & ſacerdotalis, Apoc.
I. 6. u Petr. II. 5. 9. ut & paſſionum, atque
gloriæ, mortisque & vitæ: Cum ſalvatore
enim, qui caput eſt & frater noſter primoge-
nitus, Col. I. I8. Rom. VIII. 29. in his ter-
ris patimur, poſt exantlatam crucem gloriam
accepturi: Rom. VIII. 17. 2 Lim. II. 12.
1I Pet. IV. 13. & quemadmodum in primor-
dio Chriſtianiſmi cum Chriſto ſumus cruci-
Fixi, Gal. II. 19. mortui, Rom. VI. 8. ſepulti,

X. 4. convivificatique, Col. II. 13. reſurreximus

ac in cœlos aſcendimus: Eph. II. 6. ſic quoti-
die pergimus in veteri homine per mortem
illius efficacem crucifigendo, occidendo &
ſepeliendo, in novo autem per vitam JESV
potentiſſmam inſtaurando & promovendo,
ut converſatio noſtra in &jlis ſit, Phil. III. 20.
& ſuperna gquæramus, Col. III. 2. atque per
noſtri abnegationem, & mundanarum vo-
luptatum contemptum Chriſti ezemplar imi-
temur, quæ demum genuina eit aſceticu theo-

logia, ab Apoſtole Paulo mandata, Tim.

IV. 7. 8. ſuoque exemplo confirmata. Act.

XXIV. 16. vid. D. Job. Olearii Vniv. theol.

H 4 aſre-

120 AO e Se

aſcetica. Dualitercunque tamen Chriſtia-
nus laboret, ad abſolutam cum Chriſto
conformitatem in hac vita non perveniet,
cum in multis offendamus omnes, Jac. III. 2.
I Reg. VIII. 46. Iucta inter ſpiritum & car-

nem durante. Gal. V. 16. 17. Rom. VII. 14.

15. Ec. indeque peccatorum coram DEO
confeſſione, ac pro eorundem remiſſione precibus
adhuc neceſſariis. 1 Joh. I. 9. Pſ. XXXII. 6.
Matth. VI. 12. Neque vero ex defectu po-
tentiæ divinæ hæc Ooritur imperfectio; poſſe-
mus enim uno oculi ictu nunc toti „ *que
ac in extremo die, immutari; I Cor. XV. 51.
52. ſed eadem in nobis manet ex ordine ſa-
pienter conſtituto, quo DEVS noſter non
agit, quantum ablolute poteſt, ſed quantum
ordinate vilt ac ſucceſſive: namque ſua fi-
deles habent inerementa & ætates, à quarum
una ad aliam aſcendunt, & tandem quidem
perfecti appellantur, Phil. III. 15. non vero-
abſolute, ſed comparate ad eos, qui aut
infantes ſunt, aut adoleſcentes. Quin &
ſingulæ ætοtς quoad virium gradus rurſus
ſunt inter ſe diverſæ, unicuique enim ſua
Eidei eſt menſura, quam DEVS, prout col-
libitum fuerit, diverſe partitur: Rom. XII. 3.
quo fit, ut terra bona, alia Ffructum centu-
blum, alia ſexagecuplum, alia trigecuplum
proferat; Matth. XIII. 8. 23. atque ex ſervis
fidelibus, alter quinque, alter duo talenta
pro pecuniæ concreditæ modulo lucretur.
Matth.

Mitth
etianm
OrO

Vv. gr.

Alten
adolet
conk,
re cre
nutrin
requi
ſürge
uam
Nec
metin
illis P
ſime
gue p.
oritt
Gneg
toto
Ante
Poſte⸗
run
Ceun
lechin,
Vero
eſſe P
ant
D terr
tantun
Obliy

riſtia-
Chriſto
jeniet,
.II.2.
& er.
0II. 14.
D50
recihis
XII. 6.
6tu po⸗
polle.
XA0e
V. fl.
ine ſa⸗
er non
aptum
ſia fi⸗
arom
nidenm
n Vero
Ui aut
in &
rurtfus
m ſua
t col⸗
XII.3.
nil⸗
gun
ſer
lnd
retur.
ſatth.

OOe Se 121

Matth. XXV. 20. 22. Hinc legimus, varia
etiam in Chriſti corpore dari membra, quæ
corporis humani partibus correſpondeant;
v. gr. auribus, oculis, pedibus &gc. Singula
autem membra in ſuam ſibi convenientem
adoleſcere magnitudinem, quis negabit?
conf. 1I Cor. XII. 12. 14. I15. 16. 17. &c. Qua-
re credentes id maxime ſtudent, ut tantum
nutrimenti à capite ſuo attrahant, quantum
requiritur, ut in ſtaturam ſibi congruam aſ-
ſurgant, creſcantque in partem ſtationi illi,

quam in corpore ſuſtinent, proportionatam.
Nec audent viribus majora, ſed ſuo ſe pede

metiuntur, ne conſuetum Solæciſmum cum
illis peccent, qui ultra vires cantaturi peſ-
ſime canunt, cum optime voluerint: nam-
que Petrum, absque viribus temere cum Chriſto
moriturum, ad unius ancillæ vocem videmus
abnegatorem, & eundem cum viribus coram
toto ſenatu Hieroſolymitano confeſſorem:
ante enim non potuerat ſequi, poterat autem
poſtea. Joh. XIII. 36. Atque hancce diver-
ſorum graduum, rvoboris varü, ætatumque,
& cum iisdem adhuc compoſſibilium imper-
Ffectionum notitiam cum ſingulis fidelibus, tum
vero præcipue Dei eccleſiæque miniſtris utilem
eſſe putamus, ne de perfectione tales ſibi fin-
gant ideas, quibus permoti chriſtianiſmun
& terris plane diſceſſiſſe arbitrentur, indeque
tantum gemant, triſtentur, & querantur,
obliviſcentes non modo laudis divinæ & gra-
H 5 tia⸗

122 e Se

tiarum pro beneficiis adhucdum concéèſſis
hilaritus agendarum, ſed & officii ſui, quod
ſpe, ut putant, tantum non decollante,
negligenter exequuntur. Non enim occur-
rentia negotia ſemper debemus conſiderare,
qualia eſſe deberent, ſed qualia in hac
miſeriarum valle ſunt, aut eſſe poſſunt,
ne, dum de ebriſtianiſino diſſerimus, ac ſi
cum Paulo in Paradiſo, vel ſaltem cum
Antonio Agptiaco in Eremo ab omni
mundi tumultu remotiſſimi effemus, ad res
in eccleſia bene gerendas æque ſimus inepti,
ac iſti Catones in politia, qui de republica diſ-
putant, ac ſi eſſent in academia Platonis.
Cæterum animæ DEO ſinceriter devotæ maxi-
mopere vitant deteſtandos, eosque inter ſe
invicem oppoſitos iſtorum errores, qui hine,
ut pii appareant, publici morum cenſores fiunt,

aliosque libenter reprehendunt, ac opinione

ſui ſuffarcinati præ ſe pharviſaico ſtylo fere
omnes ſuperbe contemnunt; illinc autem,
ne in probitate perfectiſinum affectare, nec
mercenarü monachi, qui operibus cœlum ve-
lint emere, eſſe videantur, ab omni pietate
ſolicite abſtinent, licitum credunt & hone
ſtum, quod libitum eſt & publicum, eunt,
qua itur, non qua eundum Spiritus S. dicti-
tat, vitaque ſua teſtantur, ſe animam tan-
tum pro ſale habere, ne putreſcant. Ita dum
hic utrobique in extremis, quæ vitioſa ſunt,
curritur, fideles modum ſervant ac certos
fines, quos ultra citraque reétum nequit
con-

conli
Adee
Gunt.
re a
ſcian
elin
ne o
o
Mone
mur.
Pper
oh.
Ioh
liente
rum
nem
ſebta
100 0 0!
u
crec
Virtu
do
.
1. 6.
Rom
lorrn
leſch
3.4
ue⸗
Ceri
ſve
Gta .

onceſſi
,quod
Olante,
occur-
derare,
in hac
oſlunt,
i ſi
n cuN
ommni
ad res
inepti,
er Cil.
emir.
,Maxi-
ter ſe
i hinc,
funt,
inione
, kere
utem,
e, pec
uim ve-
pielale
hone.
eundt,
dicti⸗
tan.
41 Quln
1ſund,
cert
geguit⸗
col-

AO e Se 123

conſiſtere, atque ſuæ falutis cupidi, aliis non
judicatis, humiliter ad cœlorum regna conten-
dunt, operique divinitus commiſſo cum timo-
re ac tremore inſtant; I Cor. XV. 58. cum
ſciant, DEVM in nobis id efficere; ut &
velimus & poſſimus bene operari, quinimo be-
ne operemur. Phil. II. 1’3. Namque talem c)
quoque cum Deo & Chriſto habemus comma-
mionem, qua hic in nobis, nosque in ipſo opera-
mur, ſiquidem in eodem munmdum vineimus
per fidem, I Joh. V. 4. atque Fructum ferimus,
Joh. XV. 4. Ipſoque opera diaboli deſtruente
1 Joh. III. 8. ac patri ſuo grata in nobis eſſi-
ciente. Hebr. XIII. 21. Curdmales chriſtiano-
rum in hac peregrinatione virtutes, Edem
nempe, ſpem, & charitatem omni cura con-
ſectamur, 1I Cor. XIII. 13. & iſtos, qui præci-
ſo omni vel ad præmia vel ad pœnas reſpe
ctu ex ſolo amovis motivo velint operari,
credimus ingreſſuros eſſe viam cum plurimis
virtutibus, ex. gr. cum fide, ſpe, timore &c.
doαραατον kdes enim eredendorum eſt onvαa
ιιρ Deumque credit remuneratorem. Hebr. XI.
1. 6. pes expectat corporis liberationem
Rom. VIII. 23. 24. 25. bæreditatemque in-
corruptibilem, & incontaminatam, & immar-
ceſſibilem, nobis reſervatam in &uͤis. I Petr. I.
3. 4. Zimor vero Cbriſtum reſpicit juſtum
udicem, coram quo omnes apparere debemus;
accepturi, quicquid perpetraverimus in corpore;
ſive bonum, ſive malum. 2 Cor. V. IO. 11. Di⸗
cta autem Luc. I. 74. Rom. VIII. 15. tantum
de

124 * GN.ο
de timore ſervorum anxio loquuntur. Et
certe neque ſervile eſt, etiam minarum metu
à peccatis abſterreri, neque mercenarium,
ad obedientiam præmiis quoque à Deo pro-
poſitis adduci. Alioquin enim partim Lau-
lurs, aliigue plures inter ipſa amoris oſeula

Deum judicem timentes, inter ſervos eſſent

numerandi, partim eccleſia ad patriam per
tot ſuſpiria anhelans, Moſesque ac Martyres
quamplurimi inter ipſa mortis pericula cœlum
expectantes ad mercenarios ablegari deberent-

XII. Sequitur denique IV.) unio at-
que communio fidelium inter ſe invicem ſub
capite Chriſto Joh. XVII. 2r. 23. 1 Joh. I. 3.
In quo unum ſunt corpus, I Cor. XII. r2. Rom.
XII. 5§. Eph. IV. 12. Cum gaudentibus gaudent,
cum triſtantibus triſtantur, Rom. XII. 15. ſibi
invicem per charitatem ſerviunt, Gal. V. 13. per-
ſuaſi, omnia à DEO donata Xaotoοαναιοα in
communes uſus data eſſe. I Cor. XII. 7. Sic &
unius Spiritus, ſpei, Domini, fidei, Baptiſmi
& DOei participes Eph. IV. 4, 5. 6. idem omnes
quidem debent ſentire & loqui: I Cor. I. 10.
Rom. XV. S5. Phil. II. 2. Fratrem tamen diſ-
ſentientem non ſtatim condemnant, ſed tole-
rant. Rom. XIV. I. 3. 4. Phil. III. 1y. Ita
enim invaderent divinæ majeſtatis jura, ipſum-
que DElI tribunal conſcenderent. Student
potius per pacis vinculum unitatem ſpiritus
Jervare, Eph. IV. 3. indeque cotgretertone
ebr.

Hebr.
guort
lor vi

ex em.

rum
mn,
nobis
ſeer
non
man
retr⸗
tame
ipli.
re al
gui 3
cigni
ſiam,
ſtrare
vel
Tund
Kope
pue!
cjene
nec
inſtit
exche
eiue
funt
ii5
ten,
o

tur. Et
un metal
Marium,
heo Dro⸗
im Van-

6 ſalue

y eſſent
lamn per
Montyrer
4CEluI
berent.

i at⸗
emn ſub
Oh. l. 3.
„Rom.
aldenn
15.
1geber⸗
ro
. Oes
,I. 10,
en dl
dtl.
. I
pn⸗
tudent
irtuj
Hebr.

Mo S 125

Hebr. X. 25. frequentant, nec ſe ab iis,

quorum ſocietati eccleſiaſticæ plures adhuc ma-

los vident admixtos, volunt ſejungere, ſed
exemplis Prophetarum, Chriſti, Apoſtolo-
rum, primorumque Hieroſolymis chriſtiano-
rum, inprimis vero etiam amore divinitus
nobis commendato, qui unitivus eſt, non
ſeparativus, inducti, cum iisdem in unione
non interna modo, verum & externa per-
manent, nec à ſacræ cœnæ publico uſu ſeſe
retrahunt, etiamſi quosdam indigne, nulla
tamen proborum culpa, illuc eſſe acceſſuros,
ipſi conſpiciant; nam certi ſunt, non obſta-
re aliorum indignitatem, quo minus fideles,
qui à Domino & edere & bibere ſunt juſſi,
digni queant eſſe hoſpites. Quin imo eccle-
ſiam, cujus doctrina publica vera, & admini-
ſratio ſacramentorum recta eſt, ob abuſum
vel defectum aliquem, diſſolutosque quo-

rundam mores infami Babelis nomine contra

ſeopum Spiritus S. non proſtituunt, præci-
pue ſi viderint, id nominis ſeparationibus fa-

ciendis omni conatu prætexi. Hinc ſolo,

nec alio, quam accommodativo ſenſu, circa
inſtituendum Sschiſina omnes conſequentias
excludente, eccleſiam noſtratem à nonnullis
ejusdem Doctoribus Babelem appellatam fuiſſe,
ſunt perſuaſiſſimi. Conf. beat. Du. D. Häber-
lini Schriftmàſßsige W'iderlegung des ſo genann-
ten Ambroſii Sebmann von Caminiez cap. .
Quod vero attinet æreticos, ſive ii domi ſint
. nati

nati five foris, eos cum Paulo execrantur,

& iisdem ex Johannis juſſu neque 4VE vo-
lunt dicere, 2 Joh. V. 10O. neque iis ex medio-
ritatis ſtudio, quod ſæpe erroris patrocinium

eſt, nec raro mollilus ſententüs LI POS alit,

cedendum judicant, ſed ſummis viribus re-
ſiſtendum, cum audiant angeli Epheſini ze-
lum veritatis amantem laudari, Zbyatirenſis
autem negligentiam reprehendi, quod gea-

beli, quæ ſeſe Prophetiſſam jactitabat, per- .D
miſerit docere, ſervosque DEl ſeducere. Apoe.

II. 2. & 20. Optant tamen, utraque manu
adverſariis occurri, ut ſcilicet fidei veritas
tam optimis verhis aſtruatur, quam veris ope-
Vibus conſtruatur, & tam laudabili vita, quam
charta probabili hoſtibus ſimus ſuperiores.

AXIII. CHIEISTI igitur VNIO NO.
FISCVAUM eſt beatus iſte ſiatus, in quo &AL.-
A 1UR quoad geminam ſuam ſubſtantiam
mecdiante verbo Evangelii & Sacramentorum uſu
cum ſulſtantia noſtra per fidem in VNVM
ML STIIOI‿M eſt junctus, in divinæ gratic
gloriam, noſtramque & inchoatam & conſum-
mandam ſalutem.

XIV. Malo vero ſentire dulcem cum
REDEMTORE unionem, quam ſolam ſcire
eéjus deſinitionem: ad quid enim ſine priori
juvat poſterius? Impie tamen eſſet negligens,
qui ex ſeripturis ea nollet diſcere, quæ ad
noſtros

noſttea
Ut ne
pjude
Tet in

gocet
vice
cocer
Ie
dem
deben
ſeriu
dorm
Caud
it
Ver
409
t.

ſt

ctintur, 18
E vo-

X nelto-
emmium
95 adt,
bus re⸗
ni Ze:
lern.

t, per-

. Apoe.
e Wan
veritas
Nit fe:
ualu
Ie5.

MW.
Al-
ntion
n iſt
WVA.
rotis
Mn.

(u
prion 1
lgens,
e 4
oſtros

noſtros profectus DEVS nos ſcire voluit,

ut neque ſine regula unionis ſenſus eſſet imn-

prudens, neque ſine Fructu ſterilis ſcientia fo-

ret inutilis. ẽ

XV. Qui CHRISTVM IN NOBIS
docet ſine CHRISTO PRO NOBIS, &
vice verſa, qui CHRISTVM//PRO NOBIS
docet ſine CHRISTO IN NOBlIS, uter-
que periculoſiſſime errant, & ea, quæ qui-

dem diſtingui, ſemper autem re ipſa conjungi

debuerant, peſſime diqungunt, aufu in my-
ſterium crucis prorſus pudendo: Alter enim
dum fontem ſalutis phyſicum aperit, moralem
claudit, alter dum recludit moralem, ocelu-
dit phyſicum, cum neuter occludi, uterque
vero aperiri deberet, ut ſalutem acquiſitam
ac oblatam pie & bedienter acciperemus,
collataque in Nominis Divini Gloriam
grate & debite uteremur.

T 4 N T V A.
C HRIS T O

ſit Gloria & nunc & ſemper & in Secula
Seculorum, Amen!

eKS
L
RW

C ORRIGEYND A.

Pag. 20. lin. 30.
8 ibid. 32.
33 26.
64. ult. .
33. 29.
90⁰. 2.
29. I.

„.

lege id
g de

Evangeliſti⸗
Eccleſia
ſemine
effetis
impletum
principaliter
atque

OPVSCVLVM EXECGETICVM.

FOECVNDITTATE
SENSVS IN S. SCRIPTVRA

PER MODVM PRAELIBANTIS.

AD PROMOVENDVM STVDIVM
BIBLICVM IN VSVS COMMVNES
EDITVM,
E T
EXAMINI EXxEGETARVM PLACIDO DEBITA
CVM VENERATIONE SVBMISSVM.

A
CHRISTIANO BIBLIOPHILO.

AC CESSIT

ALTERI HVIC EDITIONI
EIVSDEMAVCTORIS

D ISSE RTYATIO
D E

VNIONE CHRISTI GCwFIDELIBVS MYSTICA.
GραS S. E OOe
TVBINGAE,

TYPIS LVDOV. FRIEDR. FVESII
ANNO MDCGCLXVI =

1 1 1 1 1 1
EE
t

E

Balance Q

N Focus O

H 1 J K 1.

G

F

VierFarbSelector Standard*-Euroskala Offset

△ Copyright 4/71999 VXyMaster Gmbhi wwWw.yXymaster. com