Ge694_qt_10 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Sententiae De Christo Latine Loquente Examen Wernsdorf, Ernst Friedrich n — — V MA AR EO A 903 9 sv Go r m m — - b j m i RU M Ü r m t : i5 : j u b AA 5 L: ts " 3. E p & m " p d * d «t j 3 d ! h " 1 2 2! P " 4 * 4 N s É! w $ [ h ^ i -^ 3 $ d h "T v LE ï* ^ " -^ T "d X Ü * .O d o L r E BR " P d * 10 d L ï* hEO .3!/; LR ^s H GH :; :ä' H ] 1 s 4a EU sir E. T EV H i h . d j w 1 u b P. B E Ht : : t n Go À dit N : Ws P $ 5 i 1 Th " " 3 E Bo m - fU "s VANGUE i H Itf T ; 3 H P D n " 4 i D » B : U :de A AP ; * Ht P. m p B L "as TA n r " ( A E H * P r 1 n IAOR n j b "N i iis .je d X " : " À si * J us f H »2t ïï E Fibira d - i iu FE " E in LAX .': 2 H 5 Ü Ht | 1 ; N m (4] , F i. i H d p 4 p i j 2 g:u 5 " z t " p* ^ Hr [ P 4 E - a " E A M m * * j A iE i u j j | a E A f T2 j » A H P H * n M d .il; i E5 5 I; $ » N^ A i d AT FH * » d i p f * * u J La D H i $u n if u x : i Yi 3 : 1 1 . A 2 * !Sy n Ó H $ - a E m i Hi h QUE 5 d Y d T A ^ n Rä'l ir L. $s ] ; : od 2 - m n * * Hi $ - 3 D A d r 7M " P o - "h -k. D N d [ v r q^ Y A v E. A - L — Pa P — I - — n3 n Ul — n — — —À 1 NSIHI — À U E n3 .Iï.l. COR N el UN - C n2 ,n.:. —À s N. O. Hartter. | juchbinderei vor — —— n EC * D u x m ShNTENTIAE DE FORIETTUSONTITPENIS ET CHRISTO LATINE LOQVENTE EXAMEN - IPSIS SOLLEMNIB VS CHRISTO NA TO SACRIS À N MQCCLXXL P P ca— . AB ERNESTO FRIDE RICO .WERNSD ORFIO TIHEOL. D HVIVSQVE P. P. O ALVMNOR. ELECTORAL ;; EPHORO COLLEGII THEOL. H, T. DECANO l d cE o 7 a b f UA l » us ,, P x—x);)) N a A x a NS ( ?)V *5' à /*— 5 u &ä av P. -- x [ — I lu ia* G ,&, 2 s ïr*ä ! ä&» /x (&. 'h L n IIJIWWHMM? j ll VITFMBERGAE 6 LITERIS CAROLI CHRISTIANI DURRII a ACADEMIAE A TYP1$f, L TEU C tisp qj! Sump 3'0?.'(01 fltoy; Tom: Vs E. fidas B Tlàrtat ellum A T ü t eleg iQum lll Cuit D t fneo Pïimn . nulj d,| Eï(e m( lttum ER £ m d ER DE ] CHRISTO LATINE XLOQ&VENTE - z SENTENTIA E xeur E N $.A 4- ce logueute uu!gäuit nuper apud Ttalos rqt/ian': e Clrzrifie'ï Grae - dam exercitationem poMiNICVS DIOoDaTVs. ÍCtus Neapolitanus. ^) - Eo in libello, qui plus quam ducen- oluit,' Grgecam feu Helleni&i- ts pageïlas implet,. oftendere is u Á5 cam 4 ; - &) Prodiit Nea-pol x an. 1767. oCtonis. lata, es recte : notar;t, an mipus req&e Summa totius difpütationis exhibetur acceperit. E ffraucogallice in- diario litterario Biblio- Scripferam praeteri to anhö ; quum eflent Re&oris acad. nomine iudicanda thbeque . des fciences er des beaux 'arts, 'T'ome XXXIV. p. 147.. Ex-quo diario follemnia Pafchalia, inftaretque proxi- SCRIPTORES DANTISCANTI der tbeologi- me templi noftri academici dedicatio, — fiben Berichie Pattic. 89. fol. 657. fuam breuem Hifforiam Templi a Conflautiue narrationem rJeorifce confecerunt. Li- M. propter locutm smorientis et. vefurgens - tis Chrifli conditi, adferens «VSgB1ANA bellum ipfum oculis ufurpaffe uidetur S.R. e&NssTI, qui pro fua do&rina loca nonnulla, haud negletis iis, quae et elegantia uerum et graue de illo 1u- recentiore$. QVARESMIVS éet TVT-* TAEVS expofuerunt. Dein menfe Au- dicium tulit i2 der Neweffen. 1beol. B- Lliorb. Partic l1. p. 269. guíto in ipfa TempliAcad. confecratione Cuius Bibliotbecae Tbe ologicae mentio- propofueram alteram difTertationem de nem dum facio, non poílum quin pro huius Con/2eminiani Templi Dedicatione. meo quodam opusculo in eius Parte Vtramque recenfens . Celeberr.- Vir rima commemorato, afferam hic non- pag. 02 feqq. pofteriorem ait fat boni$ nulla, etfi alieno loco , :quae fcire opus paffim obferuationibus hiftoricotheo- eíle uideatur. ad iudicium : ferendum, logicis diftin&am effe. Ad priorem utrum quae cELER. iftius . BilMiotbecae baud pauca monet, atque inter alia di- cit, me Graecorum templorum .Con- FUR Hbos putat;a me ibi Femere pro- ftantini x v DE CHRIsTo'L"x;Afo E LO QVENT 1: cam linguam, qüüm ïudaeis omnibüs, tum : Chrifto et A'pïo&'oxgs' ei patriam et ,uvernaþulamr fuifle. - Ac ftantini M, aetate recentiorum formam enitas effe 01;1äes tempïi partes, üïderi g. . fequutum, plura illi templo adfcripfif-. poffet peccaffe, quod illud itá deferi- celel ; fe, quam in eo fuiffent, atque ob ipfo pfit, quafi altari, fu d MEVSEBIO memorarentuür. Er femt rio cartui(let. ggeftu , et bapti(ïe'f Qu aucb alles binein, as in audern Gricchi- ltaque non in Templum ego aliäxaä Jéhen. Kircben vogr , uartbeta , nauem, be- S/VH[Q intuli, fed , quae ii bac eius defcriptio- IGCQP' ma,altare, obue Eufibii Zeugnis, aucb ne ab zvsgBro praeétermiffa effe Valiun.- us a ambotem, die Cunzel. IVir zseifeln aber, de conftabat, ea reítitui. deret doff die Zfnalogie- bier. frchee. ift. Es if , Atque id fimgulariter ex eo uidere li- - Qittl 7 - kaum swabrftbeinlicb, da(t die evfeu chrift- cet, quod de Baprifferio tacet in V'ita . Ni lichen Kivchen das alles gebabs: baben; svas Conf?, M. Sed non tacui(Te debuit in illo Er Yomi in den folgenden gewefeu if — — altero libello;propter ea quod sc 1 Pr0 & tribue "meynr aucb, dafs Eufbius .Bibliorbecam, ANONYMVS liüserariü Hiercfolymitani : 10 àu! Bapuflevium , zu nennen vergeffeu. — E- (ex Colle&ione Weffelingiana citatus a De go. uideor minus recte fecile, quod, me in differr. pàg. 23.) peregrinatus in Tàtig | quae ab Eufebio erant omiffa, ea fup- Palaeftina eo ipfo tcmpore, quo adhuc - plerim. " dlVs operae feruebant, necdum templum ' pio.« . Sed suiuevfe tenendum hoc. eft, z v- perfe&ctum et dedicatum erat, Bapriflerii — SEBIVAM Cuius narrationi quaedam ezo * Omar mentionem fecit, eiusque formam de- Tatum , putaui addenda effe, peculiari libello Ícribit, licet non conuenientem ei, qua AR Jieis TTemplum iftud Conftanüini Hierofoly- deihiceps fuit tPitri mitanum defcripfiffe ut ipfe ait Lib.1V. Ícopi aetate. Cyrilli Hieqrqfolymit.' epi- — &i de Vira Confl. c. 45.46 — Quem Eufebii Re&te igitur uideor Scriptoris aequa- - de hoc templo librum fingularem, etfi lis fide Baprifferius; templo adtribuifle, Uero p " libiis hodie amifíum inter eius opera. defide- quum praefertim E&vs 81 vs-Hi/2, Fccl, xamus, illo tamen tempore, quo ipfe pl l.X. p. 474 edit. Rcading. pluribus uer- Conimentarios de Vita Conflanini M. bis defcribat Baptifterium templiPaul- Cibug . feribebat, plores no um ;'ani et manibus te- lini Tyrii, aliquot Iuflra. Hierofolymi- Puta rebant. tano anriquioris , etiadém a Conftan- Hine zvseg1vs laudans Imperato- €itatio tino condid ; quod magno argumento rem ob e&aedificatum hoc templum Ze eít, nihil a me adlatum efle, quod.ad fetmplo n&um l , Fia Conflumini. M. 1. M. c: 36. nec templa Conftantini aeuo recentiora per- ignorans ea de re pl:nius a fe alio li- tineret. $d Wi j bel!o. expofitum éffe, pleradue. omnia De Anboue quamquam nihil eft apud breniter modo ftrictimque perfequitur: EVSEBIVM;, Darrat is tàmen L. Ill. 4e Rfs Qt de porticibus et propylaeis plura, de V'ita Conf] c. 45. in templi confecratio- altari obfcure, de ambone et baptifte- ffays; rio nihil na:tat. ne ab epifcopis non. tantum plurimas Qnad nifi eredidiffet orationes panegyricas habita$, uerum el'bg; Aiic) X g Ve»x illo peculiari opere fuo-iam fatis co. etiam pericopas quasdam ex facris libris P. jre Micir jï[ v EN E 7N ')- d s v ä DE ' CH R-f STO | þA INE LO Qy EN TE " toli ï'A»c'þerfx&q—üitur magna erüditionisr'copiä hoc argun"ieätd]m, nfirmat , ling ! *cï,ftïwin fþecigmpyroþäbiliter co i2 uam Gr—äcþcam inde a X N .*g/A 3 195 Macca; uderi | d ; pro cohcþne'ïe&as ; explicatas ,"cf äd — þbaerio. u z')þerffelämr ./äy;, Gm . spenig- deere celebritatem illam adcommodatas fuif- füeti. ein. fülcher , »ie ibu der H. D. be- Íe. Quas pericopas de pulpito praele- Jibreibt , der, voie dev in der teuen Schloff. xp;i&g- -gere atque interpretari. quum ex more kirche 2u PVitteuberge bis an die Deske alieb& . Synagogae tum in ecclefia Chiiftiana gereicbt bat. Von folchen Altaeren wau- " nichrs. :rïpz'w- receptum fuerit, nec idomne de gradi- fle mou. damals $ob al — bus altaris mihi quidem peractum ui- Poffem ego commemorare templi S. deretur: awbonem templo-adtribui, et Sophiae in urbe Cpolitana eltare, quod , ïer? l. ,€um rvrTAEO in medio nauis pofui. ut ex Procopio conflat; hemicycli feu Vi - ANauem autem et Besia et Nartbecem hemicylindri figuram . referebat. Sed, 1 inilo qTominans, gzvSEBIVvM fum fequutus, quia fequioris aetatis'elt, praetermit- 1H05 tribuentem easdem tres partes alii mul- -tam. At fateor me uidere haud poffe, yiitti to antiquiori templo, Tyrio fcilicet. cur do&iffimi uiri, qui ad EVSEBII jatus d. De Tabulario et Bibliotheca , - fimilis locum ingenia adtulere, Vi alefius, Tut- ytus i d Tatio eft. Nam quum, ut idem r v sz- *aeus, alii, una et confentienté uoce in 31vs refert, Conftantinus M. iufferit sdhuc Hemifpbaerii uocabulo Alzareagnofcant. ( pro-ecclefiis Conftantinopolitanis ad- EVSEBIVS Hemifpbaerium 8 mevrbs won- ppum. p[]þ c'ïü -ernari quinquaginta facrarum fcriptu- ,æ.aa'/ïxæmv uocans, eadem nomenclatura .rarum uolumina (uide quae de Codd. utitür, qua Sepülerum Dorninicum in um ce Jacris iuffu Conffontini M. ab Eufebio ad- aede ii füperftructa, paullo anute infi« a, ( ornatis , Rcuer. Adbbas. FRkOMMANNVYS j r gniuerat. Quid ut indicarét? . Hunc egregie difputat Opufeul. 'T. I. p. 263.) effe principem Templi locum, eundem- qequte uero propius eft, noluiffe imperatorem que ipfum a fe in defcriptione Templi libiis ecclefiafticis carere templum tam duif TyriH E. LX p.474. ex ZIAETH- . [« amplum et magnificum, totque porti- PION adpellatum: quem.Senélum fan- ciþns s yus ue um. propyïaeis et exedris inflru- U £ Qowrum, TA ATIA TPAHEZIA, uo- i Pl cari moris erat. - - ()ym Putome fatis offendiffe , nihil in dif- lbi puto epifcopos in ipfa templi de- feitatione. mea. traditum . effe, quod a dicatione Suelaig vl ueie 0. MUg AX Ri onftat omento /templorum- fequior : is aetatäs fomma pe- isezeylais Deum placaffe, ut EV sEBIVS titum uideretur.: IUO(X a babet l; HL. de Firá Confd. c. 45.. Quam ^ Sed pergit litteratiffimus et polifim- Ewfibiaxam phvafin,admodum obfturam mi iudicii "Theologus, nüllam Arma- et/plurimis obítridam difficultatibus: - Ris ab Eufi;o mentionem fieri, ne- [l BP",dk nec raro tamen ab antiq. ecclefiae do- t a " J -que certo adfürmari poffe per fJemi- Goribus adhibitam, in altera differtatio- p^aerii nomencelaturam. illud indicari. þcmtiü' ne mea pag. 17. de precibus follemnio- Verba eius haec funt : Eufibius gedenkt ribus, quae ad'altare officio eucliarifti- iynma perum nicht eimnal des Ahtare, vud ég' ife uns co praemitti folebant ;- inteliigendam , p "»izi;üz ficber ,. dafi er anter, dein Hmi- D effe'ce?i'ui., De qua coniectura mea fen- / M vtentiam - Vi DE CHRISTO A TINE : L o QYEN'TE. ïi;ïacäa*baeoruïmï temv-pöribää ità inter Iudaeos inualuiffe, ut. Chri- loj Íto in his terris sgente; illorum-uernacula effet : -quä, Seruatorem fern eptimum in fermone quotidiano atq « ue in concionibus ad.p?pu.* lum neceffario uti debuiffe. . hel Librorum (íacrorum. Verfionem - Gräecem Aïexanvdriz;läm,? Tuit quam «conftat primis adhuc poft Chriftum natum faeculis Iudaeos fetm in Siyn'agog;is.ädmiztereïö&tre&äfïe, putat iam Chrifti temporibus -; in Synagogis adhibitam, et ab ipfo Chrifto probatam fuiffe, quod fent Scr'i ptores facri nonnulla inde loca, et ea partim ut a Chrifto ufur- — tht pata referunt, ut MA TTH. IHIL 4. 10. Lvca& Ilil. 16.4) — Ti out . Deinde ait Iefum Apoca/. 1ohox. cap. ul fo profiteri «. et , - w il effi e ufum prouerbio Ciraeco MA T T-H. V. 18. 4 &on Aleph et Thau, Te ü uoluiffe zo9 Xeisov , non Meffiae uocabulo. adpellari : uocaffe xc-lifcï-. 19. pulos esrosóAcus; et Cephae nomen Graeco Petri commutaffe. Ores ifà - pnig Quainre id ponit, q—uod— jprobandu»z;g erat, ,Ræcæg Scriptt fs a - flo'quu» tentiam eius, qui *praeöïm*ek äfz'tim?quu iumnas in '*tem.piix noftri nbuo altari zorium fcripfit, multo mihi iucundius confpici; nulla plane utriusque facta tempx fuiffet cognofcere , quam totam rem de comparatione, Hanc enim fi inftituif- Confi eltari ab eoin dubivm uocari. Jam et- fem,, iure potuiflern in fuüfpicionem ad- fi'non puto conftitiffe Zlrare 3nipfa co- duci, quafíi nefcirem antiquam altari- lumnarum in femicyli formam difpofi- um rationém: quam quidem ego, et liam $ tarum ferie: quia tamen fieri poteft, ut docendo., et fcribendo, faepiffime (um Yrusu illud Eufebii iz' &«pev idem [fit, quod. profetfus, et in ipfo illo libello, ea pa- CX im dxpov; cOniicio Menfam encbarifficaui oina, quae antecedit banc de qua te- 05 4l in bemate, hoc eft in fummo templi lo- prehendor, ita trado, ut altaria uete- tibus ? co, ubi Hemifphaerium protenfum erat, rum Chriftianorum fimilia Men/is eucba- llag( pofitam , etab eo fitu Hemifpbaerinm di- riflicis fuifle adfirmem, nihil a tergo Nm, &am e a altius furgens impofitum: habentibus, EUY Neque uero id H emifpbaerium ega quales hodie in Keformarornm : ecclcfüis . confpiciuntur. À 3C Qd coptüli , ut feciffe dicor, cum nouo ZAl- Rre tari Templi/ academici Vitebergenfis. Non igitur diífentio a .S. R. Viro. Nusquam hocin tota mea differtatione. Nihil enim ad Eufebianam "T'empli Hie-- fcripm | Verum übi illiezvsezsiruüerba deduo- rofolymitani defcriptionem. illuftran- - 0 pty aDety decim «columimis recito, fignifico tau- dam ex fequioris aetatis ritibus adtuli. quam ebm( tum. in-fubiecta obfewatione, o&o co- Neque fillgd nego , eam formam, teim- .lmej'pl.l - t m VII | : DE C im;x sTo LATINE 10 QVENTE. Chi - ioqüuftdsïeffe,'non 'qüöd;i ipfi Graece fcriberent, fed quod eodem Vtem fermone atque adeo iisdemi uerbis Chriftus loquutus effet. pope Porro fcribere R. toCBANAN, fuiffe Chrifti't*empxore in Pa- [ (D41f, Taeffina ufitatas linguas tres, hebraeam, latinfm et graecam: qua- daeos rum primam in preci bus,"alte;ram in milvixtia, tertiam in CGmQU'Eïi fermone regnaffe. - ia a yibus Denique ftudet occurrere aduerfáriis, quorum omnium haec qui fententia eft, Chriftum Syrochaldaice loquutum fuüiffe. — Atque fen- uür- tentia Tiaec iis teftimoniis confirmatur, quae duécia fünt ex ipfis noui foederis tabulis, ut ex « ATTH.XXVIIL 47. MARC. V, 41. VIE 8 . 34. luddeos aütem Chriti temporibus eadem lingua ufos effe, VE Qilct arguit etiam illud, quod warrH, XXVIE. g. et Ácv. arosm. L 19. legitur, eos agrum quendam uoce Syriaca hacheldemach. infi- yafe. gniuiffe. ) Quumque res certa fit librorum fücrorum Paraphra- e5 ità oqlm- fäs ab Oripkglofo :et Ionathane ad intelligentiam uulei eadem ifta Hngüæ T. templi nbfif?a&ademïcï af*täre habet ] fg?('?ü 'v') Primus linguam Syrogvïäa!d"aïc-am Wmmï Conftantini aeuo iguoratam ftfifïe-. Chrifto adtribuit Job. Alb. FVidmanfla- dius, qui hanc re&e nocari Chriffianam m 0 b) Adipoiïtä ad hanc Didd&ti. fenten- putat, quod lefu Chrifto eiusque matri altire tiam $. R. z&NzsTtl.l. lCtum non fuiffet domeftica, et ea aetate. in con- ye fünt ignarum eíle debere rei ex' Noael/. füetadine ludaeae totius uulgari, a Scii- CXLV L cogritae. Nimirum Indae- pteribus facris di&ta Hebraica. Ex no- epe os Palaeftinae Iuftiniani adhuc-tempo- ftro coetu poft J/ol/s. Frauz:um de In- qu w ribus religioni fibi duxi(fe adhibere in q uete rerprete Scr. $. p. 40. fere omnes idem Synagogis Graecam Bibliorum Verfia- adfirmauere, quorum permultos memio- T nem, eamque tum litem Imperatoris rat, remque pluribus argumentis cor» , tergo auctoritate fuiffe diremtam. Et planim roborat t0A CH. KLASDEN in di(f, Ze gribus, ea'fr',/fïï ac euidens eft ab Hiftoricis facris quae- Livoua D. N. Iefn Chrifli ueruacula Ex- danr ex Graeca V. T. Verfione trans- fordiae 1671. P. P. et recufa Wittels, Ícripta haberi, non uero ab ipfo Chri- 1739 qui tamen cum 4. Pfziffero Aro« r Vu*ü fto prolata effe. — It, quae Marrb. IV. maeam linguam intelli hHue git, hoc ;ft Sy- UHT at habetur uox ser» non legitur in textü riacam late acceptam. Hebraeo. Deut. Vl. 3. fed apud LXX; Praeter illas uoces ab ipfo Chrifto j adwh Interpr. u, quaead L ]. : lingua Syrochaldaica prolatas, ut EJj " quam i cumurliaui,t v. " L; ; r mv s in.Cur, Pbhikl.- Eli lama azabibaui , f Heloi Heloi lama- quach«- o - VIII DE CHRISTO LATINE LO MVENTE lingua confcriptas, ad ea tempora quibus. Chriftus inter Iudaeos egit, referendas effe: 4) . ille fatis indoéte fcribit, ea,y uix Actatem fii0 VII poft Chr. natum Saeculi excedere. - Ind 4 Ita omnia in pátrociniam fententiae fuae tánta confident;a » pat conuertit, ut interdum etiam ab eius, quam fequitur; ecclefiae pla- de citis abeat. *) Quae res facit, ut non multum gratiae unquam füx apud fuos hoc libello initurus uideatur. " Non eít mihi propofirum; quae a Viro do&o fuae opmwms f defendendae cauífa perperam di&ta. funr,. omnia recen(ere atque lon: coarouere Quem laborem qui füfcipere uelit, haud fane diffici- Rioi lem experiatur, quum tantam praefidiorum .copiam habeamus. Illud in difputationem uocare libet, quo uno, fi quid video, niti- tur maxime, quod àit, neceffitatem pierumque imponi a uictoze exil popuhs deuictis, ut imperii füi tolerandi , Gc etiam lmguae qua It 1pfe ütatur, adfclfc.endqe. D10 z - Itaque zabachthani, talitba kumi, bepbata , ha- THANIS laboxes fab idem tempus et t) bemus etiam alias, et conítat lefum eundem in finem uahufie, oftendit appeüafïe Simonem JBar. lona. Cuius BRIAN.WALTONVSin Prolegom. P:bl mg« D generis alia in N. T. uocabula occur- Polyglott. pag. 83. Tieb runt, quae Hebraeo ferm;one multo ali- Sunt quoque qm uoïunt Chriftum Mà ter. e&"exuntm .dta Mm c. X. Iob..XX. 1Hud 4AL qA) Ampub caupayxSar in cruce Oetus Maria Magdalena Chriftum compellat exclamantem ex hac Paraphrafi chal- lia Rabboni. Quis autera hebraicum Rabbi daica recitaffe. Quae uerba quum mi- Tum ignorat ? - €Matib. VI. pupuaye — Tob, nus recte ab audientium' coetu fuerint tem t XIX. ryæ,B,GuS'a yoMya3z , hebr. Gulgo- percepta, uidentur prop ao raultum Ts ( leth. facere.ad probandum; eo tempore unam linguam -Graecam ludaeis fuifle fami- NU liarem. Giae; d) Procedit enim haec argumentan- At, repetebat Chriftus uerba Yotqe di ratio: qua lingua.Chrifti tempori- ex carmine Dauidico XXIl. quae iis ob- fu: ïe bus confcupta; funt facrorum. libro- fcura effe nullo modoporerant, qui haud malitiofe refiftere et facri auCtoris uer- Tem rum in ufum uulgi Paraphrafes , ea lidem fum ! neceífe eft, ut eo tempore fuerit lingua ba. intelligere modo uolebant. judaeorum patria. Iam. uero idiomate quoque Schickardus ;et. Leusdenius. uo- hOdle lunt.Chriftum, uerba Efaide. r.vc. IV. t T. Syrochald. hae Paraphra(es funt cone Tdsc fcuptaeE ONCKELOSIAUtCm eL 10 NA- 17 ex Paraphrafi chaldaica legx(ïe. e) Que IX DE CdRISTO LATINE LOQVENTE. L] 1603 Imque Iudaeos, qui pcr annos LXX. capum apud Babylo- N] nios detenti, chaldaicatn inde linguam in patriam retuliffent, multo C magis uideri a Graecir, quibus ducentorum fere annorum fpatio d paxmü"ent adfumfffe paullatim ipforum Jisguem, ita ut excuffa .Pl denique uernacula priftina, Giraece tantum loquerentur; et Chri- um Íftus ipfe quoque neceffe lhaberet, eodem fermone uti. Iam in hoc amumentandl genere quanta cum cautione uer- lOR fandum fit, ex eo mteïhg: potz&, quod MELCH. INCHOFERVS (que longe ünïllhma ratione ductus, in aliam longe diffimillimam opi- ffia nionem abiit, ut putaret, Chriflum eiusque matrem iatiue loquuto.r efc. ffius. fitt Mouit haec opinio aliis pamm rifüm, partim üomachum, Clore éxiftimantibus, hominem ex nimio quodam linguae latinae amo- ,qu re ita ftatuere. f ) Verum ille in hunc errorem eadem via, quam DIODATVS iuit, delatus e&. Nam rgql €) ng pemnct quod prOoDATYS bulis qdnumexat denique uoces Syuac Dus £ e cas in N: T. occurrentes, ád naturam lendit negare uidetur fcriptum efle Mattbaei 'n B[Il Euangelium et D. Paulli Epiftolam. ad linguae Helleniítae pertineré ait, qua ta- Hebraeos, hebraica lmgua, pariter ac men re pontificiae ecclefiae doctores Marca euanz,chcum hiftoriam . Latina. lum uti folent pro peregtinae linguae in fa- Q Secus profecto ac uoiuut plurimi in ec- eris ufu defendendo, (uide 14c. r&- clefia Pontificia homines, ut nonuullo- p ESIMAE lib. ae Scr.prum diuinis. qua- T rum uet. écclefiae doctorum auctorita- j m* uis liugua pa[fim uon legcndis atque Mif- fgerint tem tueantut. Quae tamen nihilo mi- fag Officio caeterisque officiis Hebraea nus falua manet, fi conrenderis, utra Graeca aut Latitia lingua tantum cele- pultutm que lingua fcripfifle Manhaeum et brandis cap. 4. in Colleclione Auctor, ? unaftt ] fami Graece in ufuimn Gentilium, et Hebxaxce Qui Scr. S. aut dinincr. officior. 1ransla- ludaeorum cauffa opus fuum compo- sioues damnarunt Parifiis 1661. in 4.ed. TEU fuiffe,eum fere in-modum ac l«fephus p»g. 99.) et, quae huius generis funt g 0b I "n hat memorat, fe in ufüm popularium fuo- pluxa alia. rum libros illes hebraice fcriptifle, quos hodie eleganter Graece habemus.. Por- X Hanc cauffam opinioni tribuit z. (idem ro huc facexe uidetur, quod Arifteae de G. WALCHIVS Hi/?. Crit. L.L. p. 212. j VO Graeca V. T. 'Vexhoncnmmrmnem con- et narrata Inchoferi fententia pariter C ftanter a Poncficiis olim. defenfam, fa- aC IOACH, FORTII RINGDLBERGZ[ jf B putan- ) ( p E : DE CHRISTO I'.AT/ILI;! EL O'cwlyENfI—'E. . INani ut D»IODATVS Iudaeos credit füb diuturno Gräe&*oruü imperio fic paullatim Graecae liszuae adfüefattos effe, ut ea deni. E Tutn que tanqt i&m uernacula uterentur: ità IN CHOFERY S cOntrà fibi Qu i perfaafit; ludaeos, éx quo à Romauis fü CM &i fuiffent, nece(litate qui compulfos, Letigae linguae ufüm Chrifli aetate adfcitum habuiffe. uj 5 Ac minus improbabilem hanc INCHOTERI opinionem, quam Qui illam n10pa TI effz dicas. . Nam conttat,- Romanos propagandae Pu atque aliis imperandae linguae fuae multo ftudiofiores fuille, quam Graàecos, omnibusque in prouinciis ius femper latins dixiffe; ne- ltud que ipfis G T ^C £/Yx ie Laä; cis aliter unquam refpon(à nifi latine dedií A. 9 ati - Igitur quia haec Inchoferi fenrentia mágis contemta et rifü f explofa eft a uiris doctis, quam ad examen reuocata et iudicio ex- Lin penfa: utar hac occafione, qua PRAESTANTISSIMOS CIVES NO- vide STROS 4d Jolemue Chriflà nati facrum pie celebrandum inuitamus, Cdhil oftendamque quid uani haec opinio habeat p CHRISTO LÀTINE LOQVENTE. Qua eadem opera fimul conuelletur et euertetur z C 11 aïitevrda ila, de Chriffo Graece logz;änl*e. f&r in iNe- putantis, Bloriam Latiue þz'ibeilcli futer quod fatis prodit. praepofterum homi- bis n bumauos conatus ommues fuümmum teuere nis erga L. L. affeclum, qualesque de locutm, Ácribit : 'quis uon uidit bomines bos hac lingua' fibi formeuerit conceptus. 9. 1 mediótri izgenio fuiffe praeditos, Qyii lgt Monnuorivs in Polyhif£. libellum tQu; non miretur ilorum efflata , quae ff valde laudat in quo eruitif/ma mulza ez caut quód mnümnius letwtotis amor intelle- Jütu maxine digma proponautur, nec Clefrea um eorum itreiusmodi téuelvas cotiecerit, feno plane negligendurm putat 14c. pv a cx- ut Quid in bac cauffa fit uerim ac rectuim UAR D de L. L. iz Gerimatia- fatis 'Y. L. sonm potuerint intelligere. Et antece- 1« .507. ^ Sed haud pauca contra. habet, h) dente pag.20. INCHOFERYM exifli- quibus minus .(L i placet 'cordatioribus. M.4 met, per umium L. L. fludium (enten- Omnibus fere in . paginis fefuiticum tias amplexum eíle homints ingenium, in gloriám laudes- lr rationan fint. - quae couira wmeæ Til que Rom. Poutificis effufum deprehen- des. "Friplicem coronam Rom. Ponti- fitis f £) Prodiit primum- Monaclii 1638 ficis cum trium linguarum titulo cru- VOrur fufo in 8. ea autem, euius paginas fequor cis dominicae confert p. 333. et lati-- editio libri Pragae 1742: itideni in g, nam linguam, blafpheme fere, /abiusm il- &hel Tum f typis z'epg;ita eft — Saeram infcripfit, Iud elecum credit; cundis terrarum or- -bis w * E ;: tuni s'r o LATIN E L och ENTE . XlI VOLutm ANeque hoé ahanam erit 4 religione ac; feftiuitate horum die- t derii rum; qüibus infantulum lefüm in cunis uagientem ueneramür. 12 Qb Qui uerus et nobi$ per- omnia, excepto peccato, fimilis homo j E ! H l E iL quum efíet, idem ut caeteri homines, aetate et corporis animique Lhiï ] j uiribns profecit, et dimidiata uerba tenrans, ufu loquelam didicit. quim Qui quam linguam uulgo inter Iudaeos ufitatam et acceperit, et yndze populum docens ufürpauerit, nemo inuitus, puto; cognofcet. - QUAm MELCH. INCHOFEERVS Jguatiauus |fodalit e Bauaris; multum C, Ti« laudis meritus conícripta Mosarchia Solipforum in qua lefüitarum artes' et fraudes ingenue fàtis aperuit, lüculenterque . mon- et tifü ftrauit, inj Sacrae Latinitati;*) Hifloria libro. quinto , qui agit de C0 CX Linguae Latimae maieftate, non folum uult cap. 1I. probabile $.N uideri, caelites Latine loquuturos effe, . uerum etiam infequenti m u$ capite, quod inferiptum eft: de Liugua Latiua adueuta Chrifli facra , fi- TINE N dem habens illi egregio TERTVLLIAN! ^) commento. nomen ttetut Chrifti recens pati. relataum in tabulas cenfuales, latinis litteris i fernioném faeratum Ícriptum fuiffe, putat ea re Latiun ; (-er a Chrifto Ne - B23 ad bis nationibus promiffum Soþlmn. HI. i hcmi- guítei. comprehenfum fuerit, ipfis, ta- sque de 9. Romanum- imperium, ob latinam bulis haud feruatis, nec a quoquam in- ceptu$r linguam hodie facrzo dici eontendit, fpectis. Nam, quod ait 1NcHOrE- et quauis data occaflone in noftrae ec- b";lxxxlüm RYS: dpfe recemtilljmus bominum flos, 7/;'/;4'5 tí clefiae uiros, quorum rnagnum et cele- quum edicto Gaefüris uuiuerfum. genus bu- bre nomen eft, debacchatur. eanum defcribendum effet , nomen dedit, f n« WRCE quod Latine relatum in tabulas Remanas, —bh) Nec TEIi/T;fI.i.—-IANVS täntuni deftinatam antea linguam monis initiis cois- c. Márciou. 1. IV. c: 19. fedet 1v srimvs Jécrauit , nen alias unquom . fehcius ufim- | h'öbeïa oribus. M. Zpolog. 1.-$. 44. p. 70. ad hoc tábu- petam, quam quum noten indelebilibus in qtucum larum:cenforiarum prouocant. teftimo- albutn'apicibus infiripfjfes , eius , qui tto- nium..Etífunt, qui hanc probationem iiua iuflorum figtiaturgs erat. in libroui- |udere yehe fatis firmam credant, quum hae tabulae getitium , fünt rhetoricationes , in-re hi- Pomi' horum tempore Patrum adbue fupet- ftorica nihil probantes. Nec grauius; fuiflent. Sed diu monuerunt: uiri- do- quod Chriftum ciniraris Romaszae ius, cen- o ( i mi' &i , er ipfe aliquoties, quid hac in reue- Jus. profe[frone accepiffe fabuiatur, me u- rum fit, profeftus fum , uix fieri potuif- quam peregrinus uideretur, qui tamen it jum i j r fe , ut eiüsmodi quid tabulis cenfus Au- 3 Kbumana cartie Jibi quodammod 0 peregri- pis ) nfzba:xr., | r XII DE CHRISTO LATINE LOQ-VENTE. 4d. pmeclam nuntmnda apemw efe defgnatum, 9) - Longlus demde [ progreffus cap: IV. uerifimile fieri fibi sit, Chriftum latine lo- f quutum, et quia ei per Palaeftinam docenti;. benefauenu, et mi: ftr racula patranti agendum füiffet cum uariae lmguae hominibus, 0 ipfum omuibus omuia factum, in fimilitudine järmom: finilitudiuem animo- ] ram uenatum) effe. ) hu - ]am non ille negat, in concxombus ad populum Hebraeum, tiq cui praeter Imguam uernaculam alia nulla aut cognita aut grata erat Chriftum Syrochaldaica lingua ufum fuilfe. ld tamen uult, ou 0e quoties extra concionem, tum alibi, tum Hierofolymis maxime, in Urbe tàm ampla et omnium nationem frequentia. celebri, Serua- W tor cum gentilibus aduenis ex Occidente dperct, eos aufculraret, $T & lisque refponderet, Latine utrimque copfertum fuiffe, . Adfert au- G tem fuae iftius opinionis banc, principem cauffam Inchoferus;: til ,,Obürmato Principum Romanorum decreto Latinam ubxque in E » prouinciis tenuiffe linguam , fiue in foro, fiue in iudiciis : idque g ,WVomanae maieftatis et tuendi imperii gratia Praefides locorum h » deo ex religione feruaffe, ut ni(i Latine et audire et decernere, »tam etfi alieni fermonxs caïknniïmr, nunquam . uellent. Itaque Y » Chriftum uel maximo in minimis exemplo obfequentem, cen, asb »fendum effe huic decreto animum adtemppmiï"e, et qui liber, ib) , naulum perfolux(ï'et qui, quae Cae(àris funt, reddenda docuif. p 3,fer, qui obedlennam malombus pragüandam ubxque artte prae " cepif- nabatur Ncmen Tefu uix edm his ta- k) pog. 324 Hinc mirum effe ait bulis inlatum fuiffe haud eft probabile, Y L. MosürMivs uirum hunc eo pro- IY ln licet nomina parentum Iefu, legi in hs ceffiffe -temeritatis, ut ipfom. ïumm qu poruerint, ut alia tsceam a. me . adlata rem Larine loquutum effe -adfeuerare i eam rem, tum in progr. d» zattuit. non dubitet, hac máxime de cauffa, Us quod uerifimile fit eum legibus roma- Ieg doum. parefz& et octult. my[Térie. 1763. « P.P.p t4. tump:ogl 4. Q ig. foft. na- nis, quae fermonis latini ufcm impe- h riu. Chrifa v737.P 96730. rdbant paruiffe in Nari; n) 1/11 qES/P 1!0 d) pag. 320. liezam de ufü L. E. p. X17. .Et eftf. pro- ej fe& 9 p X a DE CHRISTO LATINE LOQ-VENTE. XIH m einde ceplfï'et,x excepnonem ab hac lege et ufü mmxmelübl 1mperafï'e, n lo- ne in re tam graul et ad füpremi magiftratus exiffimationem fpe- mb &ame, in contemtus füfpicionem uocaretur ab iis, qui Romani Haec nibus, nominis adulatione eum interemtum non femel cupiebant. At ille.") . Sed nihil conficiur ifto argumento, quod ex Romano- rum, quibns Chriíto in terris agente Iudaei füberant, 1mpem ra- 4eum, tione ac linguae fuae praef'crxbendae confilio du&tum ePc glä[ä Nam ludaei, qui et fuae religionis tenaciffimi eH'enr, et ei lin- utilt guam fuam uelut innexam crederent, uehementer a peregrino et - mll gennh fermone abhorrebánt, metu, ne religio denique ipfa in, Yerua | periculam ueniret; illo admiffo. Itaque 'Trogi Epitomator 1v- STINVS ") quamquam falfa eius rei cauffa reddita, quippe ueram - Iaret ^ 7t ab Genilibus ignorantibus, hoc apud illos ait fuiffe n dzfczplmam erus legzonemque 60721/[67:/;!07, ut Cdllöïäüt "e cum vmegmm commzmzcaient. u m Ergo fieri non potuit, ut non pariter et Graecam, et Latinam lin- rdque guam propter Gentilifmum inuifam. haberent, et, quod utraque orum hoftium dominorum effzt, eo rnaiori odio aduerfarentur. . f1£f6, Quid igitur Chriftus, qui tum corrupti(fimis er Gentilium et Judaeorum fàcris füumme neceffariüs doétor erat, ludaeis, et per eos - aQue Genrilibus meliorer religionem traditurus, quid illeomnibus tum ceti faluberrimae doctrinae, tum fan&tiffimorum exemplorum copiis. jb apud ludaeos profeciffer, ad quos diuinus legatus miffus uenerat, yil ü linguam illis et mmfää, er incognitam adhibere uoluiffer? Ci- Pme B 3 cerone Neplf fe&o temerarium eiusrei cauffa latinam fimum aetatis annum, laboris et affidni- (fe D) linguam: figillatim" Chrifto aifcubele, tatis. eiemplum praebens, fabrilia tra- o n E w &rauerit. Nec dubitare finunt' opus ruató qui po tius omniím lmg;um um pP:'tus, imanuanum »are eas in facri muneris rationibus, quoties et paupertas paremum, res pofïulabat , adhibuifle . cenfendus quibus erat morigerus L vc. ll. 42. h eft. Quainre hoe erar ingulare, quod, j )mü ne fapientiam fuam ab ïmmxmbm ac- UJWQ 1) Pag. 326. 1. L. Ceprïe uideretür , nullo ufüs fueut l iU , praeceptore , fed à iuuentute ad. trsce- m) Hift. Philipp. L. XXXV. c.2. uO (';CW , XIV »: cus *;! : fc ii;a 'P.,ïing Lo QT-ENT"'E; | cerone teüä, uerba:netminem motent; nii?qai- eiusdem I inguaö f Áocietate coniunétus eft. . Paullo quidem 2?3;:::0,&030 f mulatque He- et r M braice 77 EÉZeeddi didAewreo Yoqueretur, lu * aeos auribus animisque x7Xx7 - fauiffe merniorat LvcAS . Acf, dgo, 1. .(ïïgn ] 7 éd QO. XXH.(: ) cu Ac uolebat profecto Chziftus docen s ludaeos 3 -«t audiri cum ho gratia er perfpicue intelligi $ NW?G tam frequeptesg confibehitium H nt gndjquggud;mrum Coetus habffmrus fuiffet, quam fàcri Hiftorici 71"3['- n) Illud 'ad' Paulli orationem fïfeii- quod ea, E;uäe Iägel-egatül- nullo: modo tüum, cognito hebraeo idiomate au- Qu capere et intelbgere potüerint. . Syro- fiem .Smm, pioparvs indicio effe, ait,Iu- chaldaica enim lingua, ex n'. al iqua .He- deeis hebrseam linguam eo tempore Yu breae corruptione natà, à puraHebraea X01 fuiffe peregrinam. Qui ut efficiatGrae- non tanr longe sberat, hàec ut. nullo cam linguam tum udaeoruni fuiíle $d modo'a'ludaeis intelligi potuerit, wernaculam, Apoftolum putat ad fü- praecipue fi ex lege Mofis aliisque (a- Quà - erandos Pharifaeos Hebreice doctos et tüt, cris libris , Iudaeis adeo frequentatis Graecainreligionis negotio faftidientes, percipenda quaedam . erant. Ita ; derr Hebraica quaedam protuliffe; maxime Inte quum Chiiftus ingreffus Synagogoam 5e fe Gentilem efle putarent, - Sed ad- Lvc.1V. 16. fumto in manus uolu- fup: uertamus modo narrationi . vc4r ani- qui mine Prophetarum, pericopenex r saía mum. Adeft- adtenta Iudaeorum con- praelegiflet, eaque praelecta ftatim fic Tux —€io, et ad Paulli, Hebraice dicentis UT affatur oudientes: Oi ezyzeeo» remAgga- uerba, &ures, tanquám flabellpm ad- TM « ygaQu &U2 D Tüls wlv v&s* Iani- E —ducit deducitque, laeta; quem Graece Bs feftum eft, intellexiffe Iudaeos, quae - di&turüm putabat; fertnones de relicio- Chrittus praelegerat uerba, alioquin yuí ne Hebraice facere, quibus profe&to &0 t abfonum fuiffet, eos fic compellare nifi "fruftra faturus fuiffet Apoftolus;- nifi praemiffa. interpretatione , de qua ta- ïqu compertum habuiffet inteligi eos ab menHiftoricus facer ne yzv quidem ha- at x Iudaeis et libenter audiri. Hebraea au- bet. Praemiffam autem eílfe interpre- [ tem , uel ut tum erat Syriaca, clariffi- Tnam tationem a Chrifto temerarium efleét fin- mis uerbis adpellatur a tvca lIudaeo- gere aut comminifci. Sane apud Yut dia rum lingua, quae temporibus Apofto- Graecos, etíi Dores, Aeoles, lones lorum £oruerit Ac'. AYOSTOL. l. 19. non pura communi lingua in promif. ticin i euo fermone uterentur, eos tamen, qui lp Lingua enim Hebraica a temporibus Attice loquebantur capere et iptellige- lntn Esdrae, uel aliquanto poft, ad Chri- re potuerunt. In Germania nofirate GPAEW A ftum ufque, non fuit qüidem ITudaeis habes eandem diale&ti diuerfitatem , et Jj tam familieris, ea ut expedite loqui et Hamburgi.quum eflem , ipfe rem ex- Uolu mentis fuae fenfa facile et promte ex- pertus. fum. Nam jde plebe homines egi ( 'prïnkxere pot.rv.zerint.. At falfiffimum -e&, lingua Saxonjae inferioris ufi, me lo- qui quen- Hgm: » : " XV DE CHRISTO LATINE *L/o'Q;E(NXTE.F j Vnalrmnt, nifi domeftica Idaeorum lingua ütenda; eorum ofiinium* tie TEESE et beneuolentiam fibi peperiffet et intelligentiae confaluiffer. - qui Hanc rationem Chrifti utinam poftea imitati effent Bonifa- F cius, et qui alii a Pontificibus Romanis ad conuertendos Maiores CU Ài n noftros Gentiles mifli erant; qui Latino, ataue àdeo peregrino fer- ] Ü Y nione ad ignaros ufi ,-religi odl - onem Ch;i&-ianam'; ui.— armaï; Germa- nis obtruferunt. ^) : Et E 2000 quentem intelhigebant, ego uero eorutn runt, non ömxxes autem , fed pauïci« ( oj MUD neminem. [Cuius rei ratio haec. eft. S lis promte alacriter que loqui Hebraea t Vulgus. Hamburgi fermone utitur Sa- 0n2ed xoniae inferioris comrauni ; Platteutfcb. lingua potuerünt. Q Sed in facris publicis regnat ea lingüa, 0) Bonifacium nixum armis . Caroli JetE , quae in uerfione Lutheri biblica habe- Martelli, quem ei riiffis litteris Ponti- i fs tur, qua fiunt le&iones , conciones: ea- fex Rom. conciliauerat , iuffiffe Germa- i us dem inftituitur in fcholis iuuentus ; nos Laria Linguafacra peragere, quae Ir (0, Intelligunt igitur ferui , ancillae lingua lli tefte wartarRiDO STRABONE Qgent fuperioris Saxoniae loquentes, fed-lo- - antea ífermone Tcorifio facere fo- Ugi qui non poftunt iilla dialecto. Eadem liti erant, ofteridit saGivTAniVs in fuit ratio. ludaeorum ; $AA Cllrifti tempo- "Inrquitt, Geutilifini et. Chriff, Thburviug. m itt ribus. Atque etiam ego idem pluribus docui, MM Non.tam cito Iudaeos ex captiuitate tum in Difquifit. illa in. follemni con- n Babylonica reduces fa&tos, cepitlinguae uentu Societ. litter.. Lipf. praeledta : prifeae obliuio, ut ni0DATvs pütat qmc Ob Bouifacius das. Chriffentbum in Leip. ; ] quitl eog tamdiu hebraice fcripfiffe, quamdiu £ies Gegenden gepllanzer babe , qui libel- & loqui hebraice potuerint , modo uteuin- cat Graecam linguam factam eílfe Iu- lus Tomo 2. der aussefucbren . Stücke jd ( dei: Gefellfcb.. der . fv. Künffe zu Leipzig m ld daeorum uernaculam. Esdras maxi- mam libri fui partem Hebraice fcripfit, infertus legitur p* 278: 3um in difput- mte inaug. Hifforiau Lar. Liug: in Sacris pu« - étn Vates illi Haggaeus, Zacharias, Mala- blicis tradentep.25. — :Nec diffentit, qiii chias, ludaeos hebraice adloquuti, ua- api nouiffimede Bonfacio expofuit G £: DANe Jü n ticinia lingua pura hebraica fcripferunt, HANISCH difp. de propagaza per Boni- o ipfe lefus ille Syrachidis auus, librum Ífuum hebraice fcripfit, a rnepote eius Jacium iner Gersianos veligione. cbriffia- l, qux 52i, praefide S. R. sE w LrERo Ha- ]ige Graece redditum , ut ille in libri Prae- lis praeteritó auno P. P. et' ea ad-. . fatioue, Cur autem illi Hebraice ? Quia fert, ex quibus.planum et euideris fit, . m« , uoluerunt fcriptafüa a popularibus fuis Bonifacium cum. hierarchiae romanae Jegi et intelligi Itaque omnes ludaei; ) ac monachatus iugo, multos indnes et. 300 qui -ederant Paullo. Apoftolo dicenti,. fuperflitiófos. ritü$ Ih' Germaniatà inüe-- yc l Ifieþïizaicum fermonem . eius. intellexe- aie, atque antiquata ibi mujtó: purio- q*.jelï' ie XVYVi DEÉ vc'fHRXf*s'r'ö L ATT*INE!I;OQV-E;NTXE. : E q»uïdäïi-,ChriRus ad Hebraeos.ï'lgbfai*'»;e loquutus erit, quum. dem LvcAS A. Apofl. XXVI. difertis uerbis dicat, lingüam eam, qua nem ille Saulum adloquutus gfï'et, ut hominem a fanguinolentis con- * filis ad Euangelii manfuüetudinem reuocaret, Hebraicam fuiffe. us Neque uero illud .credibile eft, Indaeos Graecorum primo, ul | deinde Romanorum imperio fübiectos, adeo franpi atimis po- À " dit tate qui- Wl tuiffe, ut linguam fuam negligerent, quae gg in capt'ixji 2 -. dem " 1e rölii*ï&ïäïia ;dd&ïna, et peregrinae qui in alterius imperium 'n*anüh'et, nifi Futn linguae in facris ufu praecepto, igno- idem'etiam in eiufdem linguae focieta- tem tronfiret, iil rantiam apud Germanos egregie pro- Flu&uare fuba&tae geu- Pont mouiffe. Quamuis haud negarim Ca- tis fidem, nifi abolitis patriis inftitatis, rolum M. imperatorem, offenfum dif- ad ui&toris leges moresque traduceren- CXäUg' M crepantia rituum ecclefiafticorum in tur. Et putst MAcHIAVELLVS l.2.C. d- Cletie prouinciis imperio fuo. fübiectis, uolu- difcorfi -de Princ, id effe beneficium lin- guae dominantis, quae populorum in- laudil iffe ipfum quoque , illes fieri. et obfer- bus d vari fecundum Ordinem et morem ec- Ífinuata animis emolliat feruitutem , et lu clefiae Romanae. Atque adeo etiem quod mirere, ipfam priftinae libertatis memoriam adimat. Hinc iliud arca- ficise iftum Latinae linguae in facris ufurpan- iïäf € dae apud Germaiíos suctorem. dicen- num dominationis, in propaganda /in- dum efle. s / &d ci Nihil autem ab ill o cultu 'rat'io.*mi gua latina. pofitum , follerter illi cuíto-. diuere. D purib & ; €onfentaneo, quem . commendat. Paul- . Atque has - artes Pontifex Romanus lus ad Rom. Xli. 2. magis cogitari fua in re publica non minori peruica- Aliti Quie. teft alienum, quein fermone haud cia, quam olim Romani, exercendas ef k intelle&o uti in diuinis officiis , in pre- putauit. Effecit, ut lingua latina cultui cibus, in uerbi diuini adminiftrauone, Dei publico facrate, per clericos et Mo- tJJc' D Nfim in hymnis canendis reliquisque cultus nachos, legum tabularumque publica. partibus peragendis, Nihil ineptius rum confcribendarum officio adhibitos, oQon in Principum aulis. ualeret, et facri li- ï:arl;g, fingi excogitarique poteft, quam eum, pïieï('; qui peccatorem , edita eius confeffione, bri nulla alia lingua, quam latina fcri- abfoluet, linguam . ignotam adhibere. pti denique crederentur. Ita, et dum Qul 2 tU y Cuius moris in. ecclefia pontificia teftes prouidit fimul, ut effet eadem facri.fui funt-libelli formularum. abfolutionis, smperii lingua, effecit, ut corruptis per Ám y Jatinis uerbis 'conceptarum. u. C. M. barbarorum irruptiones aliis linguis, pubii Tur prArFrIIU0B der Róm.und Proteft. Kir- uelut Hifpanica , Anglica, Italica, Gal- - lica, tamen illa perennaret, atque, ut 2! ( c(be P. 379 monachi propter eius linguae notitiam, Brlla inS li ; þ) l:itelïigebant 'Rtmianï, dubïo'ngc quam fere foli habebant, idonei iudica- filio» RUT 'dura—tu-i'ok contineri obíequio populum, rentur , qui in Puncipum auli-s con rum - Wn HIJ 4 DETG—HRIST/;—O LATINE LOQENTE D AVR dem ipforom B*äbjflozïi&a mu . qui ä 4 ta;iOnem* aliää'ä ;).. rjiüdiaïe&i uariatio- nem (übierat. « C0 Quae Romanorum ia&*antuf'arteä, quibus—ïingum—x fuüam omni- bus gentibus deuictis imponere confüeuerant, eas multutn fane 1ff0, ualuiffe , uek ex ecclefiae hodiernae pontificiae ufu intelligimus. pG Nam, ex quo Romani Pontifices iftas ueterum Romanorum artes b qull dem imitati; ?) g—ernti!bus'v-a fe"ad religionem Chriftianam genuerüs lin- k À guae t nid yieti fm omnium participes ferent: qui ) 4Qgiä igitur hoc fitu tanquam fulcris nihil fane reliqni fecerunt. ad. imperii nititur imperium facrum, nilil un- ] gen- Pontificii ines proferendos atque opes quam de iure fno Pontifices Rom. re- itultisy exaugendas. * mititere uoluerunt, aut exceptioni locum qerétt- Mox facttum eft, ut lingua haec.a relinquere, Vt. Gregorius' VIT. P. R. ob clericis et monacbis'ad coelum ufque Bohemis Morauisque linguae uernacu- ] ln laudibus elara, in ciuilibus quoque re- laein faeris ufum petentibus, feuero uul- m if bus .dominaretur. tu negauit. Poft facrorum emén- m, Laiinae igitur linguae ufü rei ponti- dationem a Luthero in Germania fa- ertatid ficiae uires creuerunt. Eius heneficio a &am, qua fimul refciffis ignorantiae ftat et conferaatur Monárchia popalis, culis pstrii fermonis- henos facris da liti ad ciuilis imperii formam effi&ta. Quod "OCermanorum - publicis. uindicabatur, cutto: pluribus docuerunt HENR. VAGEDES mature prouidit Pontifex . Rom. .ut di(. de Ling. Romanae propagatione do- per nouam illam et famofiffimam for- as eninationis profanae facraeque arcano , mulam. 1N TER1M làtina lingua emtt qude in eius Opp. 24cod. Rimielii editis in ,ecclefiam redu&ia, Miífa- et ho- endas eft altera. GE. WILH.OVERKAMPTE: rae canonicae uernaculo fermone ne in «quliul de vatioue flatus curiae Romanae circa celebrentur. . Gallis Concilio a Mo ufin L. L. in facris publicis ienae 1732 Tridentino petentibus. aliquem vuerna- o&Gonis. rETR.DV MOVLIN 7 Ahti- yice culae fuae linguae in facris ufüm, fri- jbitoh bavbare ou de Langage incognem, tant es uolis adlatis rationibus idem Romanus seri u* prieres des particulieres, " euau firvice Praefül negauit, quuraque Miffale Re- y fCïi' puklic Geneve 1631. 8. Habentur item in manum inlinguam Francogallicam ef- p du Synragm. Difputt. T beclogicar. a Capello, fet translatum , an. 1661. uehementer r 40l Amyraldo Placaeo in 44cad. Salimurienfi Alexandri VII. büllarum tempe(tas de- xispu publice ,propofitarum et Voll. . Sal- tonuit. (Habentur Bullae et alia in murii 1654 1n.4. .editar., 'Tomo 3. p. hac cauffa publicata ad calcem. CoZ/ecfío- ngyts 8268 627 duaea t vp. carE LLO- oppofitae "is Zucorum qui ex profeffo Scr, S. .er Bellarmino de Liturgia et linguae ignotae diuiti. offtc. in utulgarem. linguam 1ransla- J u ais in Saciis ufa , quae praeclare haec edif- P tiones dammarunt: Pavifiis editae et fupra udlCü ferunt. idem a/me quoque traditum cit. libro fapientioribus inter Gallos )nflm' in -Hi[i. L. LJ. in facris publ. iam citata. inuifo, de quo Langl. du FaEsxov: pum V ,wilg | » L! 3 XVHI — DE /CHi(vr'S—T'O LAT;N'Q -LO—QV-I;-EN'ITE; guae.Lätirwi"e:in Miffa ufum ïmp'ofue1'e5 fadum eft, ut eius lii* if guae beneficio Tiberinüs ille praefes abfolutum iam imperium in diuerfarum linguarum ac nationum ecclefias teneat confirmatum. N Regnat Latita lingua in eius litteris publicis, in decretis, in man- €15 pe datis. . Regnat apud fbos in facrorum publicorum praecipua par- M te, precum , cantionum, fa;riüciö denique mifï"at,ico ; Vacfubdc')lfc facra adpellatur. 2): Gt Sed uideamus, quomodo Romani -aomitis 4 fe- g'entibus' lin- guam fuam impofuerint, *)- ut clare pateat, quid ea re per uariam - Ti rationem tum gentis 9uiusQue, tum e,iuvshng.gae;, m etiam tem- X ben 'poris effici potuerit. ' Omniä voila un liure qui fait peu. bouneur ämc nem, licket noni(-)rïg*ïnalem, authefnicam Pis Taf, Francois.) Etquamquam hodie Galli in- tamen,.b. e. ex Conc. Trideut. decreto dignante licetPontifice Rom.inBulla F'ri- in . ecclefiae: rebus -confulendam effe £m credunt, et Latinam linguam in facris OT fioty genit.: Prop. 7Q. facros libros uernacula legant, apud illos tamen rem fuam ita publicis adhibent, hac nomenclatura lra cuftodit Praeful-Rom. utin Miffá. con- utuntur. NU Gloriatus eft adeo nuper 10. Da- Vs ficienda Zugua latina santum , ob (ipfis MIANI -adhibeatur. S* quid etiam huic ponti- quidam, qui libellum - edi- (s ficio in(tituto aduerfum quandoque po- derat, quem ut feditiofum et in Luthe- ET ftulatum eft a Principibus terrarumque ranorum facra maxime iniarium , fci- &« .dominis, peracutus -ad intelligendum inus, regio iuffu in Hungaria. fuppref- At Pontifex, eam iníit rationem, quam fum efle, quod is Jgua /acra fit fcri- hodie feruare- cernimus;; Clementem ptus. . Vid. Leipz. Gel. Zeitungen h. &. XIIIL in cauffa abrogandae Societa- N Qui liber, quum in £pheneri- Di tis, quae a lefu fibi nomen fumfit, ut dibus litrerarus Lipfiufioucnon fine cen- dlül fura, ut. par erat,- fuiffet commemora- cun&tando,.et quafi aliud agendo, fibi L et rei fuae confulat, mec praefidiariis tus, imifit homo ad conuincendos hae- «militibus tantum ,.fed etiam 'in. excu- reticos, ipfo Domivico Gutzman in- ilfgz: li t -biis pofitis,quos in fraudem Principum eprior lítteras, in quibus ait: . Codex V fine (tipendio alit; carear. weus efd fplendida epiphania. - os una lr cum Lucifero inferuali totogue. cius -exer- q) iwcHorrRVS non tantum in t | rubro libri fui, fed. fere in. omnibus citu , etft f& eis adiungerer: adbuc . Lucifir t .eius peginis linguam latinam facrate Vitebergenfis cum feptem libris fuis , mon eflis in. flatu ^refitandi librum. meum. Que »appe!iai, fequutus Monaehorum et Cle- vicorum fuüae ecclefiae: confuetudinem, Re&Ge. Nam talis foetus parentern Vite- LR] bergenfes'Theologi, Medicis relinquunt. qu-ik-latinam facrorum . librorum. uerfio- linï " Pw.r,; cipue T E ( m CTIHRIS/T(J)*I'.»ATIN?LO(LVENTFA;.T« xþ.xnl ius ht . mnia Praetomäi! decreta linguä latina ferebantu**-r; M A' 'Ne: ium in mini licebat. alia; nifi. Latina lingua cauffas in foro -öifc&ptare, T CU ANusquam in prouinciis ius/alirer, nifi Latine dicebatur. . Ne Grae- f man. cis quidera Romani unquam-nifi Latine refponfa dabant, eosque N ) . Atque huius moris tam tena- ud par- per interpretem loqui cogebant. * " l ubdole ces illi fuerunt, ut Verri pro crimine obiiceretur, quod in Sesatu Giraeco ,. Graece quuu.tus' fuiffet. ») us ln airiam iNeque faris dici poteft, quantum is mos potuerit ad latinae m w linguae fines proferendos. INam rrvrARcHr füb Traiano fcri- ^ bpntis teüim'onig conftat, eius a etate fere omnes homines latino fer- N mone Omni : Praecipue jindiginatur Epbemerides litte- $) Decreta a Praeforibu"s latine in. m;ricam decieto -rar. Lipfienfés non. eadem facra lingua terponi debere ait r&v?Howivs l, Igm EHE componi , quia forre, inquit, apud wos XXX Ds Tit. D. de re iud, non erat domi , qui linguam. facrem — cal- in fücris nclatura leret.... Sed intelligitur, huic tanto ui- r) Multa in hanc 1'-evm peti poflunt ro , qui eft Archidiaconus et Canonicus €X VALER.-MAXIMO l.-11. c.2. Scri- Vefprimienfis, facram linguam datam bit./ Magiffratus populi Romanimaie[fas o D m /6di- efíe maxime barbaram, qua ille utitur tem rverinentes , illud smagua. cum perfeuee ad conuicia eructanda in homines pios rantia- cuftodiebant , «? Graecis tuquam l Lm.e.. et.do&tos , quorum lo nift' Latine vefponfa-darent. Quin etiam . Á : nge-fe dimmill;- muim - prodit. ipfa linguae uolubiditate excuffa , per inter- (uyier preteu loqui cogebant : mom iu nrhe tan- fic at r) Habet &vav$rimvs de Ciuir. ju h& um , fed etiam in- Graecia et ZAfra, quo Dl XIX, C 7. eam in rem uerba JKülices Latiuae uotis bonos per omnes gen- ':"Igben;eri- digna; quae adícribamus: Opera daza zes nenevabilior. diffunderetur. Confer ime cel teftisnonia alia ad eum locum «umula-- memm"d' eft , inquit, ut imperiofa cititas, nonfolum iugum , uerum ctiam lnguam fuem dosmi- tain edit. 4brab. Torrem'i pag. 132. j ht 1is gentibus per. fpeciem focietatis. impone- mx,m in' | Qu Y£ , per quata non deeffet , immo ez abun- X) cicEnO I v Verriua 66 ait 12- daret ititcfpreruta copia. Profitetur impe- diguwm . facinus effe, quod ego n Senoru V(;j tl rii rigidi et immodici efle Romam cona- Graeco uerba . feciffem. Quod quidem iw 6,!?" Luitt - tamque fuiffe latinam linguam in quos- apud Graecos. Graece loquutus effeim fervi u que fibi fubditos populos transfundere, ttillo 21odo po[fe. . "Yiberius huius moris ;H'I 1 Et fecerat Hifpanias,. Gallias proifus ita fuit obferuans', ut tefte Tacito, in gt "Latinas, ueteribus. illarumi gentium fenatu , nefcio quid Graece di&turus, ue- fl V;nïc' hnguis abolitis. niam petierit,' Simile de Claudio ner- nq U.Untl rat j XX DE CHRISTO LATINE LOQVENTE. MP Verba eius haec funt: mone uf'os effe. - G dox& MOl 71'.9;5 Pæ[»mmv P Myem, &» 2 Ao'yw yuy ojA8 T TTOWTES oaJS"gcm'c; Xgævz*'eq x ) «$ , qud erpo ex his omnibus conf'eqmrur'* Primum, neceHitas 1113 ufurpaqdl latini fermonis, qua gentes deuictas Romani ob- bu ftrinxerunt, magis in fcribendo, quam ià loquendo pofita fuit. Y Praeerant foro mquïhatus Romani: Scribae, a& iudiciorum lati- üt nalingua fcribebant: eadem urebantur cauffidici, quique de pu- at blicis rebus legati ad Senatum de ciuitatibus mifli erant: denique Ch Prouincíales ciuiratum iura et peüulam edebantur latine fcripta. fen homines epiüo as latino fermone fcriptas mittebant, eaque lingua üd tàbulas accepti et expenfi, uenditionum et contractuum conficie- «d bant NNon igitur ideo cenfendum eft, homines linouam füam D i p9pa " Y yat SVETONIVS C. 42. 'Sed apud dulis adeo non potuiffe Venedam Lin- bo; Graecos fruflra fuerunt his ftudiis Ro- guatr, utut barbaram, a Germanica op- mani, quia ]ingua barbará, ut Celtica, b primi et exftirpari, ut' neceíle fuerit Ga] PL.mca, his confiliis deleri qutdem pot- hominibus illis. concedere facerdotes, Punr erat, non Graeca tam polita, tam am- qui utramque linguam, et Germanicam, pla et copiofa, cui litteras etomnem cul- et Venedam , callerent, quibus ia cul- pu LOT tuüm.Romani debebant. Dominantes po- tu Dei publico peragendo alternatim tius ad eam fe adcommoadare coadti funt. uterentur. Et floret in hac noftraté - prec ngd intelle&tum eft, quum diuifis in gcademia Societas Theologiae Studio- NY fice duás partes imperir tomani fuüb Theo- forum e Lufatis, qui'üifeiufmodi facer- dofio M. plou.ncns,ALcadlo filio Oriens dotia eo f'eucws olim óbeunda : fingu- ere adtribueretur. lis dtebus'Sabbathi a-meridie in tem- plo academico conciories lingua Vene- :r) &zaeþon Platamc. f'e1e in extre- da habent, fat bonis legibus, quibus Q mo Opp. edit Frf, an. ïözo Tom. 11. nouiffimus P/. Reo. SCHIRACHII li« Vg Qu "Qä/g IO; O. - bellus locupletari poffet. epi |9) Nam,; ut alid omxttafnus ; mf'det Galh non minori pxopagandae Iin- ) A eiusmodi hominum animis altius etiami dic: guae fuae ftudio, quam olim Romani, quam caeterorufi ,- amór quidam. lin- flagrantes , iu prouinciis, quas Belgio j gwae cum lacte materno acceptae. | Ita et Germaniae abfiradtas, imperio fuo t !Of'l videmus in Lufanae pagls atque oppx ádiecerunt, non puus id, quod uole- " bam à Qu N i) E L .ng- CHR r:s,fro'*" Li&TINE«'LOQyE&TE;; -XXI a poþuïarem plane äeþofuifïe, aut etiam- rufticanos, ancillas, -bpi& ces totamque plébem Latþinc diícere ag» loqui coepiffe. ») P ? vefftas '»l.)e quo hominum g?enere te nui erant Chrifti parentes, a qui- bus in Domini praefentatione uiliffimi generis facrificium eft ob- ni o 2 fuit. latum... Quippe gente Dauidis tum fere neglecta , confilio diuino, 9 ht« ut INatiuiras Dominica effet occultior, et- hoftium uis tanto melius auerteretur. Nihilominus tamen INCHOFERVS, haud contentus je pU- Chrito adtribuere os latinum , uult etiam eius Parentes eodem fiqde ncnles fermone ufos füiffe; Ac de B. MaviaVirgine id eum adfrmantem, uehementer miratus fum, non in auxilium uocare illius. Epiffolam lingut nfide- 4d MefJauenfes, quam Latiuo fermone fcriptam ipíe fatis magno nu- ! ;üüm dem enim iure id facere potuiffet, garum uolumine edidit. *) Eo : C:3 quo QOPUï L'blant, ech&re'p*ofu*ämnt, quam fcholis ;63A1. itidem in fol. Data eft Epi&o!rä,) m L ya p ibi conditis, in quibus iuuentus lingua inquit haec Maria, quae fiugitur , anno Gallica inftitueretur. Atque in. ""xo- filii noftri XXXXXII. . Ergo non Dio- ; fyerit miae inferioris locis; Holfatiae praeei- E. nyfius Exiguus, qui Saec. V I. Romae 1'd01'55 1 TOU 'pue, etfi illic puriori theotifcofermone abbatem egit, primus docuit annos a fcripturae facrae le&iones, conciones, natiuitate Dominica computate: fed m reces publicae fiunt, et pueri eum in ante illum iam pridem id fecerat Maria. rnattd o fcholis addifcunt, tamen ancillae, opi- Quod uel unum fufficere poteft-ad Epi- fices, lingaam, quam lacte materno ae- ftolae fübiectae frandem cognofcen- cradio dam. Habetur etiam edita cum uiro- y fac- cepergnt, non dimittunt. | fingt* rum do&orum iudiciis et cenfuris apud ä) M'g/ünae þrimum an. 1629 in fal. 10. ALB. FARRICIVM in Cod. Zpo: p tent Qva epiftola fignificat Maria Siculis, erypbo N. T. -pag. 847. T. 2. Lon- | Vent eft in adíirmanda quibus eos a fe in tutelam fuam receptos effe. gius progreffus Quum autem ille nimis auda&ter jftam Latinitate Mariae famofifBmus ille in 111 k' epiftolam genuinam effe contenderat, Lufitania nuper Malagridà , de quo nar- Itinerd- hanc gratiam retulit, ut et liber in In- ratur in Noris ad Epift. 51. dicem expurgatorium referretur, et virum, Ej lolarum 10585. BARETTI i lite iþfe Rotam ad dicendam cauff2m evo- Parr. l, e& anplico haud ita pridem pmani translatarum, contendiffe eum, P. Ma- Bglg'ig £atus, librum eogeretur baud paucis locis mutatum , et álio titulo inferi- riatn iatn in Ánnae imatris utero latine K0 fUU j vl pum, de 'int-egro edere Viterþizi án, Jequutam fuifie, -- W) X EEE 25 D x xXIÍ DE CHRISTO LATINE LOQVENTE. quo pnropaTvs, ut demonflraret Chriftum: Graece'loquuturi fuiffe, - Nicodemi I;ungelzuv" de. iufastia . .Chrifli -laudat, ubi Za- c.haeus quldam refertur, fatis piagofus Chmft um , f, y docuzfï'e " Pa v r r Demus autem adítitam eH'e Dommanuum hugunm à popuïc: TIu- daicototo. |Nempe id fieri non potuit, nifi. paullatim et lente, [ ut fatis longum temporis fpatium interceffiffe oporteat. Sed Ià- daet Romanorum. imperio cedentes, initio regibus utcbantur Ro- tüanis inferuientibus: I .[quo tempore leges : illas Romanas de lin- cua latina credibile non eft cuftoditas effe. Non mtur citius il- f ïae udaeos turbare potuerunt quam Tudaea in Ploumaam Roma- nam redacta, et Syriae procuratoribus fubiecta. Hoc autem Chri- l f fti demum temporibus conftat fa&tum effe, punito ab. Imper&torc Archelao Ó Intelligimus igitur,non potuifie linguam latinam apud Iudaeos tàm cito tam altas radices agere ut iam Chnïh elusque [9. z matris uernacuxa eH'et. - Q Praecepit fane Chriflus 'obedientiam " Caefári praeftandam. t Sed etiam fi Chriftus hoc fuo praecepto illas quoque Romanorum li leges de lingua Lanna comprehcndx[ï'et fruftra tamen eius lin- u - guae a) Hoca pn10DaTN citatum & & . pli loco illud recitat de a, &, y. - Sed in hod:e non eft in ifto E)y(mqel:o de lu- llo uangelio apud rFA2RICIYM Ced. 4 üi faniia lefuü Chrifli, ubi contra iam. pro Apocryphi N. T. T. L pag. 166. le- lingua Hebraea teftimonium babetur. guntur clare haec uelba de pmecepto:e Adfeit pioDaTVs in fuum ufum, Chu(h 'nggaa'ro 1'0 X'ZWTOV -,.*wze*av 1'0 eum tantumlocum, quem ex hoc Evan- AMO 6 0i |xqc85 AEvei TO 3eu-rseov s"olxc»:u H r gelio Nicodemi, citat r&ENAEvS L.I. ,ewre?r -ym,ueh Idem et iu ;4rabico ex- V aduerf. Haeref. cap. v7. grauiter mul- emplari legitüt, quod. uENmn. SIKE. tumque cohqueftus de multitudine fpu- -vai, od Rhen. 1697 edidit pag. 144.. Qu Obferuat autem sixivs in- JNotis li- D riornm fcripterum, quae in fraudem uerae de (,hui*to doCGrinse meras. et bello adie&tis p. 65. lepideinterpolatam lj Rultas nugas protrudefent, ubi exem- effe hanc fabellam ab illo Keílaeo , qui A'ra&:ce i XXIII DE CHRISTO LATINE LOQVENTE, fufá guae ufum|uel: commendaturus, uel exemplo praeiturus fuiffet li : hominibus; qui eam adfpernati, adeo conítanter linguam patriam H retinebabt, ut ea ne. cum 1püus quxdem urbis Pherofolymorum excidio deleri potuerlt. olt . Qui enim, captis iam et euerfis Hierofolymis Rerum Iudalca- rum libros, opus hiftoricum aeternum fcripfit 10sEPHvs magna dlü elepantia fermonis Giraeci , quem fibi peregrinum efle confitetur, ho * is opus illud in popularium füorum ufüm primo Hebralce a Íe con- xl If fcrxptum effe teftatur. ^) js w " .Tam ut obtinuerit apud proceres aulae Herodis M. et Atche- L)M Ia1, "Tetracharum item, aliosque in ampliore dignitate conftitu- 4tOTe tos bomines, aliquis Graecae et Latinae linguae ufus: non tanien Nec enim .3s per totam Iudaeam gentem potuit effe peruagatus. apud - exigua res, aut unius fáeculi opus erat, fi rotius gentis lmgua in Isque quonchano fermone regnans et fpirans, tnutari aut aboléri debuit. In Africa quidem ; ubi iam a tempore euerfàe et deletae Car- du thaginis , atque adeo diu ante Chriftum natum , Romani linguam orum füam propagare ftuduerant, faeculi tamen poft. Chuüum natum - Íin I V. extremo, Punica lingua, adhuc audiebatur Namexaávgov-. STINO guae A abzce Chuf'tum loquutam fuiffe tra- ne Greeca, et ideo negst hanc illius Gdl .dat. profeffionem opinioni fuae contrariam M C('l! efle: Do- male uerbs interpretatur, ( b) Si enim, ut 1pfe ait in Proem. Zin- Cuerunt enim uiri do&h, SmAeu-m £ r (UU 2161&11* Iudaic. Graeca lingua illi' fuit opponi uernaculae. æov "' £in 9ia?awros , nulla alia lingua ei patria eté dl et domeftica efle potuit, mh heb:aea , Accedit, quod idem rO0sEPEvVS re- [('0 [* qualis tunc erat. ltaque - fruftra eft fert in. Proemio libri de Billo Tud. fe / $158 pioDpATVS, Graecam lmguam pro opus boc fuum pitria lingua confcri- lam .Hb ludaeorum et Chrifti-Gomeftica habens. ptllm TOi$ ævw ,Gueäagat; mififfe : .W) li NsmQuod ait, r0sgpPHvw id modo uero in gratiam eorum, qui fub Ro- olatm indicare uelle , fe-non uti- purs dictio- mano imperio decfc.exm illud Graece uertiffe, 07qu Am XXIV ;Q'.;EX'*'C/!-I'Rïsþ'rok'?.'ATïNE Loxc;v'mjü'z'. : sTixo'Hipponenfis ecclefiae Epifcopo, difcere licet , eius ted;adi' q ribus ibinondum illam obmutuiffe, fed cum Graeca et Latina fimul üit & auditam effe: *) ut adeo tot'in Africa floruerint linguae, quot 'iax Palaeftina in-u(ü fuiffe crucis Dominicae titulus a € * rguit. 4) D. | s Quum igitur antiqua ecclefia non. eam rationem teneret, » quam uerfïfï'e. Sunt autem 'eP ev ,Goäääa;gol, maxime ob cauffam eft, ut,,quïa Va- Pal Iudaei non taptum Transeupbrateufes , lerius Graece tantum ualebat, Augufti- «l uerum etiam fuperiocis continentis in- *E pai colae ex ludaeis , inter Parthos, Afly- Qus Laiiue concionaretur. lits rios-difperfi, et qui denique adhuc in d) Jftarum Hnguarum ufus ob&ïhuï*.*, inte Palaeftina haerebant: quorum lingua quod in Syria et Palae&ina erant inde tU cognationem quandam cum Hebraica a Macedonum imperio tria hominum Á habebat, ut obferuatum in Noris T. [. genera , Graeci, Syri et Iudaei: poft BU ea Romanis late ijam uictoribus Palae- edit. Hauercamp. p« 47. Igitur 10sz- &l ?uvs libros de Bello [udaico , deleta iam ftina, maximeque Hierofolyma. etiam Ailh urbe- Hierofolymitana, in ludaeorum & Latinis, Chrifto ibi agenre habitaba- " uis Orientalium ufutm. Hebraice. feripfit; : et tur. Caefarea quidem , Antiochia, Da- bitg poft ea ^ Occideusalium caufla , 1Mos in mafcus Latini generis habuit incolas, C]Jfle ünguam Graecam, fibi pe ^ re grinamyr, Proftant hódie zruaEMi svni Ho- tianftulit sniliae ex Paraenefés Graece, edidit uero T Sermones et. Paraereclica Aífemanus d€ [ c) Expof. Epift. ad Rorh. —Opp- edit. Syriace ita, ut eundem utraque lingua ïme' Benedig. 'T. 3. p. 678. - Pater V alerius, in ufum. audientium Awy2Aezca popula- büs inquit , auimaduertit in quorundani collo- riter- dixifle et fcripfiffe necefle dit. d | quutione , quum alrer altevi. diziffez falusz Procopium inàrtyra in ecclefia Scytho- Y quaefiuit ab eos qui et Latine moffet, et politana ad Syri fermonis interpreta- Punice, quid effer faluss . refponfum trvia tionem adhibitum fuiffe conftat. lta €tc Porro: inuterrogató ruffici. moffri, ] l Palmyrae utranique linguam et Grae- m'ls 1 quid fiut , Pumice-refpondentes. Canaui , caim et Palmyrenam in ufü fuiffe, te. Y corr àpte fGilieet , ficut i& alibus folet, wma ftantur infcriptiones, quarum nonnullas liàm ftmj] lietera , quid aliud wefpoudeut , quam. Ca- exhibui in di(l. mea de Seprimia Zeuobia sasaei?. ]u quantam autem Latinae Palmyr. ugufla Lipf. 1742. - P. P. t'itie uN linguae confuetudinem regiones iftae Non potu ego tum fatis, intelligere fltu; venerint, ex- alio AvGvsriNÍ loco iftas . infcriptiones, licet adhibito Rhen- tiri Serm. 24. intelligiturz — Punicum pro- ferdio et Smitfio: uerum. ante aliquot Qui t uerbium efl aniiquum , quod quidem La- annos, dete&o poít erudiri uiri opera sine uobis dicam , quia Punica. nteu omnes ïüïiml et publicato Alphabero Palmyreno, in- fïtixm moftis. Adícitus etiam in -focietatem tellexi maximam Palniyrenae linguae jem.- In üit, « ,;ïrgcfglatus a .ya(lerie Auguftinus . eam com Hvebraica efle cognatior Dotef A Palaeftina N XXVv VpROHRISTÓ LATINÉ T. ooyaw TÉ. 0 cjuäm'Boäie pontificia, ut de plebe fiominibus Dei ét Chrifti ho v titia peregrino atqueiucognito fermone tradita praecluderétur: fa. In &um eít ifta linguarum uartetate, ut in. quibusdam ecclefíis Afri- canis, quem, ad modum in caeteris Chrifti fidelium prepibus, qui ft equiiqe,rfä;ï linguae horpinibüs- colïä&i effent, exemplo a Synagg- ld fi ^ - - gis Yi baïaehilia vero D. Hieronyti P;'es'ï;)yrteri ! quarä has zres þli,ngua:,— cmce. Chrifti v adbuc remporibus linguas Syriacam facratas dicamus, aut Latinae ullam pariter ae Graécam in ufu fuiffe , ex il- eminentiam,. et fanclitatem adfcriba- lius uerbis intelligitur, quibus narra " * mus: quam.rem fingulari capite li- fU interrogatum a fe fuiffe obfz/fum. bomi belii- fui ftüudet euincere 1NcC&OrE- inde nem primo Syriace deinde Graece. In RVS$, / nuam Aegypto urbs Alexandrina et Syros, et Tudaeos, et Aegyptios, et Graecos in- Sunt hae nugae Mdnacbörum x quae poft colas habuit. . n eius uicinia fcripfit illis mirifice placent.. Quid eft magis 'aldte -sf "dntonius Eremita Epi(tolas Aegvptiace, ridiculum, quam proptez ea, quod ex quas hodie Graece habemüs, et ex ara« tribus linguis Tituli Cracis Larínam bt bico latini iuris. fattas edidit J4br. Px- 4Die IOANNES Cap.XXIX:u. 20. ultimo'oco COl memorat, et ex. ea re fequitur, illam clye(ergþk Par. 1541. octonis. in infima Tituli parte propiorem capiti IHG Titi—ilu—s cruc'iAs Dorninicae- nulnlz; alia t gerü Chrifti fuiffe, Ideo. Larinam linguam de cauífa Graecis , Latinis et Hebraicis prae ceteris omnibus fancam clamare , nanu litteris fcriptus eft, quam ut ab omni- et Hebraeae Graccaeque praeferre? Di- nl bus Palaeflinae incolis , inter quos tres cunt, Larinam loco extremo . eollocari, Dpuïü' hae linguae uigebant, lepi et intelligi quod is apud Romanos honeftiffimus d pofiet. fuerit, quippe oceupantibus in theatro ;x;i&xi)' locam infimum Senatoribus, in tricli- g Et Gra;*ca quidem permultis ludaeis, nio nouifimum Confule. lNon me- - ]u Gne ilis maxime, qui per Aegyptum , Sy- minerunt, LvCaM cap. XXI114. riam et Afiam difperfi erant, paullatim alio has linguas ordine.collecare: pri- TE familiaris fieri debuit, ex. quo in his muïlüs mo loco Graecam, fecundo Latinam, terris Macedo primum, dein Seleucidae tertio Hebraicam. Interifx feruat Io- Zenabfä ac Ptolomaei imperium tenuerunt.. $y- P LI hanneum ordinem srpvrivs u.10g. riacum «utem idioma, quod ftilo N, T. l 5. Carm. Paích. quum canit: ;i!igeïa Hebraeum dicitur, quia ualebat.spud eos, Ro qui tum Hebraei dicebantur, longe ufi- Hoc Hebraea refert ; boc Graeca. Lati- : naque Lingua. aüquO[ tatiffimum erat, et uulgo ufurpabatur. Látinus denique fermo, in Tudaea inua- Vide ANT..BYNAEVM de Morte 1 :nö; jr luit, ex quo. illa in Romsnorum uenit eji; poteftatem. Nulla igitur- cauffa eft, Chrifíi T. 3. pag.,g(x;, fh D £) Coe, jaehifd V.Tm XXV! DE CHRISTO LATINE LOQVENTE. TA vis Iudaicis et apoüohca cccleiia Corinthiaca ') dato, con[htuerc- tür Hermeueula, qui do&orum uel epifcoporum, lingua. perecrrma f loquentium orationes, ut eae omnium mtellwennae paterent, in q "ernaculam translatas proponeret: cuius perfona inter eccleiia.fh- i cas locum haud extremum tenebat./) Sed uidetur ipfs iNcHorzRvs ultro denique agnouiffe, quáe * [^i de Chriíti ét omnium ludaeorum confuüetudine ufgrpandi latini M fermonis dixiffet, ea omnia- ccnm&a et inania eífe. Itaque uult hoc faltem fibi concedi, Chriftum ream in iudicio praefidi Romano- ftt Latine interroganti, Latine refpondiffe. Nam Pilatuní pro tribu- Ái nali fedentem citra omnem controóuerfiam Latiu loquutum effe « exx(hmat. Praeter ea illad putat aequum fuiffz, ut Chritus Pi- f lato, alte omnia ex pr aefmpto fifcitauti, uérum di&turus, patua exus hngua refþonderet quum praeferrim diu illum in partes innoceri- fa tiae. propenfüm cognouiffet, üt qui. fero-demum iuftitia deferta, 9t ex patrono in iudicem impium et legum hoftem degeneraffet. [ ^ Sed ut concedamus Pilatum folita Romanor um confüetudine . ol Lanms uerbis in Chriftum mortis fententiam pronuntiaffe , id quod n ipfum nondum fàtis certum eft, propter ea quod Iudaea minus, e k quam aliae à Romanis fubactae prouinciae, talis iudicii uidetur Qu capax fuiffe: id tamen proDari nullo modo poterit, Lazime interro- gasti Pilato Chriftum Latiue refpoudiffe. Nam, fi quis uerba illa . - tib Chufh quum interroganti Pilato, an effer rex Iudacorum, ita re; D fpondet X Aéyers , Interpretatur Latme hic, Verum dicír, aut Ita - £f/: quid tandem inde conficitur ? EM qü Sunt . e) Coetum Chuüo colie&um in ute ha fuiffet, aählberenr Hexmeneutam, be Corinthiacágrauiter adhortatur Paul- qui, quae didta effent, motiori lingua Vg lus Apoft, 1 Corintb. XX111;,28. ut repeteret: he quis fxu&u ex pxec:bus qui fi quis in conuentü facto ihterpretatus publieis et concionibus hauriendo pri- Uulg aliquid aut concienatus lingua peregri- uaretur, Jdemin Judacorum Synago- im gis itn - [ DE CHRISTO LATINE LOQYENTE. XXVII 3. e :Sunt quidem in paffione Dominica haud pauca ritu Romano d fa&a :.ut quod Chriftas ante mortem eít uerberatus, quod tan- I quam feditiofüs in crucem actus: quod crucem in füpplicii locum n ipfe ferre iu(fus. At illum pauca illa , quae rogatus refpondit, Latine refpondiffe, id nusquam ullo ueftigio apud Scriptores fa- TA cros inuenias, quibus ex ingenio quldquam adfingere ius fasque ( non eft. lÜ Sed perglt Latinitatis Chm(h patronus, et ait, qui] titulum cauf f0 fae. Latinis litteris adfcripfifet , eum Latime quoque im rem iuquifiuiffe. LI D Adfixau cruci uominis rationem , argumentum fuiffe iudicii ex. formula dif- ([e ceptati, neque in tabulis publicis, quae Romam ad T/erium fuitlent p mittendae, aliter illud nifi Lazize ab exceptore defcrlptum fuiffe. QUs At, ex eo, quod crucis Dominicae titulus etiam Latine fuit in- en fcriptus, colligi nullo modo poteft, iudicium ipfüm. eadem lin- fti gua fattum. efTe. Nam primo nulla neceffitate fequitur, ut, quae Demde non linguae in alterutro, eadem in altero- adhibita fir. fola nempe in titulo crucis adhibita eft latina lingua, uerum etiam jl tum graeca tum hebralca Ergo et ex pr0D4 TI fentenua grae- T ce in iudicio, et. ex nof*cra hcbraxcc inquifitum e(t quod fiem non 115 A potuit. "1ü At nos hebralco fermone rem a&am effe, IonO'e aliis et uerio» i ribus arcumentis probauimus. Denique ut larommm ; Pilatum YU] píam Latine loquutum etfe illad tàmen perfuaderi nobis haud : [tó poterit, nec interpretem effe adhibitum. Qucmodo enim alio- qui fententia lean latinis uerbis conæpta uulgo ab Tudaeig intel- . R Da3 Sun hgx cis mos mterptetls adhibendi fu,zt, ut TRINGA deSynagoga Vet. 1.13. P. 2, (pofft €. I2i ng quae Hebraice leéta . effent, ea etiam a .abus uulgo linguae huius maximam partem f) Prseelare de Hermenéura Ver. ignaro, mtelhg1 poffent. Quam ratio- Ezcl. evpoimeReuer Vibbas zR&H. ANDR, pfl nem. luculentex defcupf t CAMP. VI* j ng FROMMANNYS difp. «lrorf. 1747? ! d r - XXVIII DE CHRISTO LATINE LOQVENTE. hoa potwffet? Atqui Iudaeos omnes Pilati orationem et pronun- U tiatam fententiam intellexiffe ; " nemini dublum effe pantup facw In rum Scriptorum nartatio. & Denmrue in eo "anus cPc INCHOI*ERVS quod. litterarum, : quas ea de re Pnatus ad leermm fine dubxo latine fcriptas, mi- fiffet, au&*orïtatem commemomt Dolet autem quod Actà illa ROmam a Pilato miffa, quae ab 1vsTINO MARTYRE atque a TERTVLLIAN 9 laudentur;. hodie non integra füperfint. s) DI Quae:quum ex inore ludtcwrum paribus et demwzfr ütrimque dicía ft "uerbis conflare: debueriut , putat, ea füblatura fuiffe omnem dubitatio- Ms nem, an Chriftus in 1ud1c1o illo c.fïl,t LaUne loquutus. - Edi enim facile conceda imus, quoma*n prouinciarum praefidi- pu bus id ófficium incumbebat, Pilatüm de fupphcxo in Chriftam Qu ufürpato ad Tiberium et priuatas. lm*mzr df*dlfre ; quas utique Latine Or fcripras oportuir, et A&f publica mifi ,quae 1p('1 quoque Larine fàne confignata effe poruerunt, ucT ct,am debuerünt: minime ta- N men ex ea re illud efficitür, Chriftum. 1pfum in 1ud1c1o ad Pilati Qu " quaeltio- P. P. quam emendatiorem faS8am in- Damtani: ut adeo hbeilos 1&05 quum feruit Opufcalis l)/Jllul g g Hiflor. T. M. Latina lingua i iam fa&ta ccdefa&ua ef- Litiy W i PB 4/ Této confcuplos eff? adpareat. Deinde g) Potat enim htteias 1!195 inter Ada ibi hodie non. Aeguntur illa, quae Ve- Paty ifta publica adfernatas, easque notas teres ex iis adlegant: NEQ fuitle 1v$TINO M. et TERTVLLIA- qude relata funt Ly in fpurium illud et prope blafphemum Thax No0, qui mentionem Actorum iniiciant. EVANGELIVXM, Cui. NICODFMI no- Sed credibile non eft, ^os fibellos in men praefixum "efl. It5 Habentur apud Wt znanus Chufhanowm uenifíe;, aut ab FABRICIYM (904, Ahccr;puo*»l J BHE IbE eorum quoquam infpectos eífe. -iNec p.-214 et p. 208-item Part. 2 : p 455. illi ufquam fe dicunt illos- uidiffe. Illad nero, quod narrat unus TÉRTYL- fet d n Deh Quae hodie Pilati exftant A&la et Epi- LIANVS, 'liberium ad Senatüm ree j?olae, funt feripta fuppofititia, ut res tuliffe de Chrifto in. Deorum nume- helh ipfa. declarat. Nám primum oratio l0mj rum adíeribendo, quum id narret in proxime acceditad fimilitudinem facrae "dpologet.-c. V. libro quem paganis ma- 'àqy. 'mguae eius, qua-ütitur hodie Jobaunes mmeque Romanis oppofuit, non eníen- lAOn ( utium lr 2 N XIX DE CHRISTO LATINE LOQ»VENTE. TU TTANS Un. quaefhones refþondenïem Latine loquutum fulfTe. Hoc tantum- Vio . modo fequitur, aut Pilatum aur Scribam iudicialem, ipíos hebrai- . quoque fciffe, aut omnia per interpretem adta effe. - Quam- ä quam-nulla eft ratio, cur Pilatum credi oporteat, Hebraeae linguae i, planerudem et ignarum fuiffe,nec aliam ni(i Latinam uocem ad ff : Judaeos emififfe. lh E Inepta igitur eft INcHorERI haec ratio, qua fïmühma ufus -g'x pIODATVS, ex Giraeca Scriptorum facrorum narratione deChri- h fti rebus ga!hs falfo collegit, linguam. Graecam ipfi ChmPco et W genti Iudaicae uernaculam fux(fe : Quum Latinae linguae ufüs apud gentes domitas, et praeci- pue in quas nulli coloni Romani d(.dü&l effent, magis in fcribendo J quam in loquendo ualuerit; non eft uerifimile iudicia et cauiï'qs in tam Orxente füb Romanis latino fermone habitas fuiffe. u In Ediétis quxde—m et Legibus in Iudaea publice propoüns et tne adfims Romani fimul et Latino et Graeco fermone utebantur. Qua in re Ahaxucrus,multawm gentium linguis. dxuerfu*um rex, At D 3 multo (tió titiurg dixerim, Quam ob rem. etiam zit, fed quod eius ufüs longe ommbm kaum in fe rTER TVLLIANI hac in - eauffa latiffime patebat.. It g MOY- et üde patrocinium ü,fceplt STEPH. LE Imperite foane niopaTvs Tadaeam WE ad V'ar. Sacr. p. 145. totam ore Graeco loquutam effe, ar- e W b) Graeca. enim lmam toti Onenu guere uult ex eo, quod in libris N. T. 4 ui m[ maxime communis tUHL erat, xder)quo occurrunt nomina propria Graeca inter um res a Chiifto geftae illa perfcribi de- Iudaeos fxequem ta, ut ZInriparer, u- j iO buerunt; ut-ad omnes Oricntis incolas Herodes , et nom:m urbium in mud t;ganm p: i harüm notitia eo felicius peraenire pof- Graeca mutata, ut Se/afZe pro Samaria, Iru fet Non enim hiftoriae conditores lu- et- Neapolis pro Sichemo. Sed et illud 2 daeorum tantum fed etiam totius O linguae naturam exi- perfpieuum eft, TYL ienüs,omninoque caererorum omniun gere, ut nowb;'a Peuzecoffe , Scenopegia p Y bominum rationem iabere uoluerünt. Pintateuchus / adhibeantur: ita etiam um* dlraque Graecum fermoonem adhibuerunt, hoc patet, nomina propris, pariter ac non quod is, Ut DiODpATVS arbitra- prouerbia tranfire ad. alias nationes et if "nd tur, xudaexs patuus aut uemaculus fue in earum linguas. epien Quis rmm m L 'XXX pE cuafswo tA'r'mE LOQVENTE. ï muïto &tiam prudentius, qux legem 11115 omnibus daturus, eati cuiufque illaram patrio fermone perfcribi iuffit. *) t Igitur falua eft uetus opinio, Chriftom ad Hebraeos , hebrai- Qu ce loquutum effe, hoc eft, ea lingua , quae ortü hebraea "uariis Q 3nodis tempore nonn1h11 mutata , et Sylochaidaxca dl&a ommum gentis Iudaicae ore tum frequentabatur. fat ht Fuit, Chrifto in his terris agente religionis et reipublicae Tu- daicae ftatus is, ut neque Graewm , neque Latinam linguam Tudaei u tanquam uemaculam adícifcere, aut uoluiffe, aut debmH'e uidean- Inc tur. Qxare Chriftus, nec ut DIODATVS uult, Graece nec üt IN- T cnormvs putàát; Latzize ad Iudaeos loqui necciïc habwt. ol Nituntur hae duae opiniones coniecturis inanibus et fal(is. W propATvs ludacos Graecorum imperio diuturno parentes, an- tü tiquae füae linguae paullatim oblitos, Dominantium liaguam ad- G f'cuufTe cxedlt INCHOFERVS tántum ualuxffe Romanorum lin- guae fuae propaoqndae ftüdium iudicat , ut Iudaeis cito pamam tu lingudm excufferit Latine loquendi nece(ïïtas Vl Praeter ea autem fuübeft his illorum fententiis etiam hoc, ut bri Tudaeorum exemplo Hebraeam linguam non mtelhgentmm de- ^l Qu fendatur mos Pontificius, Dei cultum pubhcum hno*ua peregrina ind &t uulgo 1 mcogmta pemgendx E i P 4 Quamms Quis erit qui ob nomina inter Ger- Alberto Vrfo ad nos e Beleio dedu&e, smanos creberrima, Abraham, Ifaac , Similiter ctlam in terra Palaeüma ur- EC Ui Daniel, Dauid, Rahel putet illos He- bes nomina peregrina funt adeptae. braea gente ortos efle, aut.lingua He- Sed eae fünt perpaucae : quo minus ex um ,bxaxca uti?' Aut quis ob illa praeto- earum antiquis nominibus, in Graeca In) riorum nomina Sans Souci , Beluedeve , in mutatis , iudicium ferendum erit. bu; pauia noftra ce ebemma, Gelmanos Ceterum fieri potuiffe, ut a plebe omnes Francogallice aut ltalice loqui Iudaemum, quamquam alienis Domi- :) .exiftimabit ? nis parentium, antiqua lingua, ficuti 6] DT .Sunt hic uiciniae oppidula et uici; fupra didum eít, neque depouexegm Gandauum , Bruga, Neomagus, Came- neque immutaretur, probat Flaudrorum pry .xacum, Haga comitum, colomae ab n uicinía no&xa exemplum, qui etfi It [ ante Vinc k t DE CHRISTO LATINE LGQ'VENTE. xxxi z Quamuis ergo DIODATVS et INCHOFPERVS inter fe diffen- tiant,in eo tamen uterque conueniupt, ut Pcatuant Tudaeos, anti- )2 quae àc rehglofae linguae fuae, quam in facms adhxbebant, ufü AtlIS quotidiano deferto, gentilem adoptaffe. 10f INCHOFERVM autem eo. proceffiffe audaciae , ut confidentel:' fatis et Chriftum , et Mariam Virginem, et Apoüolos adfirmaret Ti latine loquutos efï'e mndbuur facile nemo, qu1 haud ignoret, quan- diel tam uim habeat in animis hominum eius rei confüetudo, in qua « inde a primis adolefcentiae annis uerfàti fünt lam- Lingua Lati- s na, ex quo eft Romanorum Pontificum ftudiis fa&ta ecclefiaftica, folet apud Pontificiosin omais generis Officiis Diuinis quotidie ad- h1ber1 Tlla preces publicae fiunt: illa horáe canonicae abfoluun- At tur, decantandis nonnullis, Dauidicis mnaxime,; carminibus:. illa A Canon Miffae, iam cantu recitatur, iam leni fufürro demurmuratur. rää Quid igitur mirum eft, hominem, qui. quondxe pelmultos ri- .]in tus Latina lingua perficeret, qui fexcenties Miffae canonem latinis rJafm uérbis deblateraffet , qui fortaffe ne uerbulum quidem ex facris li- ) bris unquam nifi Latine protuliffet, qui a Pontifice Romano lin- d guam Latinam fuis ecclefiis diligenti(fime imperatam uideret: eam Tij indea rei chriftianae principio facms propriam credidiffe, omni- bus laudibus celebrare uoluiffe, atque ab ipfo noftro Seruatore opt fs LÀ ante fexcentos fere annos in hanc pro- que populi uernacula fcriberentur: ut quh uinciam. dedu&i fupnt, atque adeo mul- Ícilicet quiuis absque interprete intelli- a, Ut tüum ex UlCH]lS traxerunt , facile. tamen gere poílet, et fua lingua enuntiare, in hunc usque diem, et lingua et mori- quid a rege in ediclo couüxtutum eiTet, us e bus dignofcuntur. Jlüecz k) Quem tamen morem a ludaeis i) Nam quutn narrdtür ESTHERAE 1eccnt10ubus et Muhamedams praua plebc c. l.u ult Ahafuerus edi&to fauxiffe, imitatione- Ponrificii .zautuati/ effe ui- Dom! ut uiri uxoribus imperarent, additur, dentur Lvp. cAPELLO, contra Be//ar- ficutl prouidiffe regem , ur litterae ob eam )ninum chf'putann, fupxa cit. diff. de lus Le:etuï rem in- omnes amplifimi regni pro- guae lguotae in, facris nf pag 634- rortm uincias mittendae; lingua uniuscuius- ül &t D an a L XXXII DE CHRISTO LA'TINE LO(LVENTE. s opt. tnax. f*v*ratam et in- fermonibus adhib: itam , demquc ab an- gelis etfan&tis in. .caelo ufu:pata'n exiftimaffe ? . Audiemus nos quoque his follemmibur Chriflo tiato facm CARIS- k SIMI CIVES in templis noftris quaedam Laziza, quae diebus- ma- Xime féftis innoxio certe, nec unquam contemnendo inftituto ec- clefia noftra ufarpat. Excitabunt gaudia noftra hi duo hy mni ec. clefiaftici JIn dulci iubilo , et.Puer uatus in Bethlehem fententiis nonnul lis germamce intermiftis. INam uolumus,neque teftimonio eccle- fiae ante miagaum caítae do&trinae üindicem Lutherum qmdqudm detrahi, et omnium tamen confuli intelli 0'ennae (luod autem fingulare quiddam et magnis ecclefiae fd*is apud nos proprium e(t, audiemus eriam iacerdoxem €x Praefatione Ca- nonis Miífae Greaomm partem quandam Latina Lingua ad altare A cantillantem. ) dítam enim antiquam Praefationem , a recentio- tis aetatis fuperítitiofis et Sanétorum cultum uxmanmbus additio- nibus purgatam, Diuus Lutlierusin ecclefiiis ; mágnarum ciuitatum, ubi aüt academiae , aut faltem latinae fcholaé florerent, ub antiqui- tatis reuerentiam, adhiberi praecepit. Hisigitur-precibus publicis, et Latinis et Germmmrs, quas per hos dies feltos , quibus ingentis beneficii hominibus praeftiti memoriam recolimus , partim " qudietis , partim ipfi concinetis, fa- cite.quaefo, cARISSIMI CIVES, ut animum ca(h.m et pium, 0" Cn [tudio fuds.ntem adiungatis. Poft illa, ex more, noblscum ad aitare accedne ut pro iis, qui P«P.in Acad animas ueftras pafcunt , oblationes grati faciamus. Vlteb Vigiliis Natiuit: Dommlcae An. MDCCLXXI l) Qua rationé fa&um fit, uthf*'ae 15253. et latina et vpermanica lingus, latinae quaedqm fpecies haec, diebus uoluitque ut Latina diebus feftis adhi- in-ecclefia maxime follemnibus,. in beatur, demunfham in Progr. de: " Sacer- noftro. coetu obtineat, docui, et ex pri- dote Preces diebus: feffis latmas ad altare ma forma Miflae, quam Lutherus pro centillaute on. 1761. P. P. ubi quantura ecclefia Vitebergenfi compofuit an. fieri potuit, hune ritum excufatum iui, E —— À MX EE ES — SERRUTUNS — M, a E " " — -2 T "S T a^ Es ass Iee ia " .,.;æ.t L i i bv - ET E a E. T v x* t ii ERa CM z - . X ts m n MimEd — À —— — " zi N m BM H E z Il 123 II ii " E SIcI a E E sss EE 3. i 3 251 a r EE E at t L r ib z E r iE u 5 i i T t i ciit ia r - ET Io2int I A Ea . m x z RD u g - A EO u x iT E ; : ; TA : X 5 É Ü x 5 E M UL 2 E rb i5 r E. sl fsl x u j AE MLA |: Vi Is Em I - üwm PA p L z z s EU a um u iv sE* z. ;e.n Y s Prres i u u ts T s m n - T E IT - ii E t $s t UI T s : n RE z5 a Der ETES T ] PO W I r $: G z T $ E d a 3 - ial deaione, rl DT - - A EEE .BL)&M N "— s E iv du Bo E Ka T - p* a z ii R M $ a E E T 3 N 3 h. L E , L. E E "3 E3 E* bsie $ P 3 ^ d * T P a n« - R t d E E A * T - f * L. T i U : UM s N - tol z b - & E w : 2 , P * MW * Qd D P EC 3 a »» 21 E Y i - s 2 ^T "s o E. l: - f k. - p * E i " r il * 3 - "T Es 1 3 E E £ E i . E És T "9^ s & s " "i k y Es * * e J * - de * - - b w T ? ^ z E s : * E * x *s - É * m 3 ES * E P z * s Ü z W.WH i x E. P* ^ À P N X E E & 3 E 4 * » E 2 * 97 ^ s at &j m - innd * " uH » " 7 * d Hs x E * EE ^ p A. " 7- d E mwhv - "- J " Eu d Es x gt E.5 E TM * E- SS u ( i d Lu L. La * - * É E. Pa ": - - - i iinesy . d p d s . s PA . £ P H EC 3 z T* : " * J a * r * P Ed "a *s * i " E " M E E * - tad E. 3 pact Wa E P M à s " 3 EE Á s E ^ PT - X E "xb "1 - " 2 W x a "A : ^g E 2 a boa E U » e u h. EE P. d v T r N « É xS " " * x -- E. D n T D d E xj 9 " d M. um s 78 f M * N w E U "3 P : k L d : , i T E - TE g i. E E I H - E 3 A i i E 228 E i D z - ; : 5 d -t M x - l- - ?x MÉ Fa d 2 E. h r r F. f BK * Mz .w zX x 4 " á P E AUE E. s L p - E "-2 d *X : » b X G v - 3. E EC $ E. F h i s Y * * E - E " 35 n A N k. » - d nl A x &5 R ^s ER i L) ? A " - " D. 3 * ES E K C E p * il d z F B " E * -T * : — p m Es ieisie $ TT s " - * l3 i : E. * as w - 7 E ia M " $À E j d- * : $ R b d a E E OX t - i - s k s E. h ^ EE *4 L Á L x E ET "a s« 5 j U ES n * N k E ls i 3és rA v ve DA L3 E m ad ii ^ * s E vt fs * - * : ?MW.W( 54 É: 2 Phes. s E. E M s nx »É 3 4 d 1 72 E. be j ET * s m " as « x - * E " 2 i Pa - ". s à A E * E s v : E M. n F f 5 z 2 E E,S . E TM $ E Bd . * w E E * m d " Di* x . r W E - * at i TE " L E L -* $ U: od ii x d p i d * ET TC E p 4 - NT as ES E : d - TM M s s x * ia L .ws hs u * x Ea " - * i s 3 T t - À -- t TOEN e s i N - x : E NT * - M sl * p z :l 22 5 E T u E. * i E » s il *»— r - E E. m 3 s . * E. 4 ^. RE L -a — ^s Iu K n i u £ H L] 3 ;d b ve x 8 E. x * E - i eit u- E E. s m UM p " d m M il : R $s " Fa i i x,um. E d a E 3 D o P : * r j i Z« d * Rs " : E a . i Fs d o T* AE » H b t e a ï..n..., P M * 2 ul E/ E — -X M - ia "u -- df E ^. Ef d Es g : - " * A 4 m s La "G- m t2 m TM d "ii —— u a lil il É ; TENTIAE » DE o |ATINE LOQVENTE e XA MEN VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset ä s e IBVS CHRISTO NATO SACRIS ä ä MDCCLXXL Ls P. . AB «2 DE RICO -WERNSD ORFIO e N HB.P. VP 0 ALVMNOR ELECTORAL - ä EGII THEOL. H, T. DECANO p 2 ( A $* b 7 E NY äk& W p /'X — x W PP-] A...,ä S o z 5 , 5 N [rni A ) E L^ 3 »- — fh z NU : - E w $ - i u?kük il ; — d Ul AE Dd uD L Wi — B- lTEFMBERGAE OLi CHRISTIANI DURRII CADEMIAE A TYP1$, & Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com T Pa