Ge66_qt-2_1
author: Carpzov, Johann Gottlob

N12511957945 021

UIIIIEIuIIIIIIIII †

0 Tübingen

INT R 0 0 DveT 0

IROS PROTHETCOÜ
BIBLIORVMA

VETERIS TESTAMENTIIII
Z PRAECOGNITACRITICAETHISTORICA,
AVTORITATIS VINDICIAS

EXPON E N Ss,

4DOτRhNATASTDTO

D. JOH G0 TTLOB CARPZOVII.

S. THEOL. EXxTLR, ET LINGVAE S. ORD. P. P. ET ECCLE-
l SIASTAE THOMANI.

EDITIO QrANTA.

ðÿ § 1 4E S
Sumpt. HAERED. LANKI SIANORVM.
AN. MDCCLVII.

Gratiam & pacem a fonte ſalutis

cHRIisie!

Ea ſane, & fortaſſis aliorhm etiam, expecta-

tione lerius, fidem in Præfatione Partis I. da-

nnenn
. S

tam exſolvo, qua edendarum Introductionis
hujus poſteriorum partium ſpem feceram pro-
ximam, poſt integrum demum ſexennium, &
quod excurrit, impletam. Graves autem & ſonticæ interceſ-
ſerunt moræ hujus cauſæ, quas dum perorare geſtio, aliud ſe
offert præfationi meæ, & longe majoris momenti argumentum,
in quo paulo exactius verſari, e re eſſe credo pii doctique Le-
toris. Dicam fſcripſerunt Introductioni noſtræ Diarii Trivol-
tienſis Autores Celeberrimi, qui A. 1719. menſe FYebruario Artic.
VIII. p. 197. prolixa opellæ noſtræ recenſione defuncti, perquam
honorificis quidem, librum juxta ac ejus autorem, encomiis orna-
runt, iĩta tamen, ut varia in controverſiam ſimul vocarent & obelo
transſigerent, a me aſſerta, quæ vel minus commode dicta, vel

veritati non n usqueduaduc congrua, ipſis videbantur. Quo
a 2 ipſo

P-RAEFATIO.

ihple id mihi negotii datum intelligo, ut libri mei rationem
reddam, & vel tuear ſententiam, ſi minus ex quo illa fue-
rit impugnata, vel ingenue profitear, ſi quem evictum dede-
rint a me admiſſum errorem, vel denique ambigue dicta cla-
riori perfundam luce. In quo ita verſabor, ut & zrτια
ductum ſequar Clariſſimorum Adverſariorum, & qua reipu-
blicæ cum literariæ, tum Chriſtianæ cives decet, modeſtia i in-
ſultus in me factos propulſem.
Primum accuſationis caput ex eo arceſſunt, complura
. 200. duod a me prolata Lutheranam Japiant profeſſonem; cui fidem
conciliare ſatagunt inde, quod Apocryphos ſcripturæ Rbros,
ab eccleſia in Canonicorum cenſum usque relatos, e Cano-
ne tamen excludam, Patrum elogia, quibus ceu ſacros & di-
vinos eos commendant, ita interpretatus, ut in eandem me-
cum ſententiam pertrahere cosdem annitar. Numne vero
Mnrrod P1. pari jure Papilmum redolere dixerim hanc Clariſſ. adverla-
P. 2. .2 riorum cenſuram, qui absque tabulis & teſtibus, & velut
Pro autoritate, tam Apocryphos V. T. libros in Canonem
intrudunt, quam ſuæ Communionis Placita priſcæ atque Ca-
tholicæ eccleſiæ conſenſum interpretantur, communi Ponti-
ficiis ſcriptoribus errore, toties a Proteſtantibus detecto ac
profligato? Sed non eſt, ut ſtudia Partium exprobremus mu-
tuo, ubi rationum ponderibus invicem collatis datur locus.
Largiuntur quippe Clarifl. Cenſores, Ebros iſtos controverſot
non quidem in Hebraico Judæor um canone haberi, bene autem in

8

Canone cenſeri eccleßi Aſtico, ex legitimo nimirum eccleßi Aick conſenſit,
divinæ ſemper originir ac autoritatis ſtimator. Unde autem vel
Vet. inſtrumenti Canohen, vel Canonis hiſtoriam, accepit
primi-

.

13

primitiva Chriſti Ccclelia, niſi a Iudris, quibus concredita
oracula divina Rom. III, 2. quorumque fuiſſe foedus, & te-
ſtamentum, & promiſſiones c. IX, 4. Apoſtolus perhibet?
Hinc acutiſſimo Patrum, Auguſtino gens gudæa ſcite perquam
quœdam ſeriniaria Chriſtianorum audit, bajulans legem & Prophe-
tas, ad teſtimonium ahſertionis lelt ℳOα lib. XII. contra Lauſtum
dap. XXIII. Non itaque alium eccleſia Chriſtiana Scriptu-
ræ Vet. Teſt. canonem tenere, aut ad nos transmittere potuit,
quam quem a priſca Judæorum gente accepit, cum non Chri⸗
ſtianis, ſed Judæis per Prophetas Deus olim lo cutus ſit Heb. I, I.
atque ſic perperam iſtud inter Canonem Judæorum Hebrai-
cum, & eccleſiaſticam Chriſtianorum, qui utr iusque potius eſt
idem, ſtatuitur diſerimen. Quæ adverſus hanc argumentandi
rationem Melchior Canus, Cochlæus, & Genebrardus objecta-
runt, ſolide dudum pr otrivit Joannes Rainoldus Cenſuræ Apo-
eoryphr. Pralelkt. VIII. p. 97. . cujus expilare ſcrinia animus
nunc non eſt. Quam etiam temere ad eceleſiæ primitivæ con-
ſenſum hic provocari ſoleat, b. Gerhardus noſter, vel ipſius
Cajetani Cardinalis ſuffragio, graviter docuit, Conf. Cathol.
Lib. II. Wr P. I. Art. I. ſeltt. I. p. 27. & in Exegeß Art. I. de
Seriptura §. H. 75. . TLot enim noſtratium pariter ac Re-
formatorum doctorum lucubrationibus, hæc de Apocryphis
c Canone proſcribendis libris tam copioſe ac ſolide perorata
eſt controverſia, ut oleum & operam perdere videar, ſi altius
illam hic repetere ſuſcipiam. Cui non dictus Hylas? Pro

pius ad me ſpectare exiſtimo, cum vocis Apocrupli notionem, ,, oh, 2.
a me ſuppeditatam, reſpuunt doctiſſimi Cenſores, non admis- d 11. §. 4.

ſuri, ut Canonici libri Eccleſiaſticis ſcriptoribus de Oeros ſa-
b Ilutentur,

PRAEF A T IO.

lutentur, eo quod in armarium illi & arcam Teſtamentarhn

reponebartur, contra vero Apocryphi, qui arcebantur &αα

7 ‿ρρ EνωMτMn,, a ciſta & capſula facra, qua Canonici al
ſervabantar. Prwter, Juam enim, quod non conſtet, vocem „oun⁰ρ
Pro armario aut caß a Ungun uſurpatam Fuiſſe ut acceptam, Atr
ceſſe quoque eſſe, ut ſecundum hanc etymologiam NRgn N catio volis
*εαρ„N„νρdNhLös Plane immutetur, idemque notet at: ſſe in conſt velku,
etum & opertum non eſe. Ubi de vocis etymologia, quæ in

aprico eſt, non multum laborabimus, de re potius ſolliciti,

quæ Hbrorum αοαaροναu51vPY nomine Theologis venit. Atque

iſtud quidem citata a me Epiphanii & Damaſceni teſtimonia

extra omnem dubitationis aleam ponunt, hoc velut agwrnole

diſtincta olim fuiſſe Canonica ſcripta ab Apocryphis, quod il-

la in arcam Teſtamentariam repoſita, fide publica aſſervaren-

tur, hæc ab arca illa excluderentur, nec adeo æquali cum

Canonicis loco ac dignitate haberentur. Quæ ſententia do-
iſſimo Abrincenſi Epiſcopo ſe adeo probavit, ut Demonſtr.

Fwvang. Prov. IW. de canone libror. ſacror. DN. VIII. lirca ſin.

ſuo illam calculo muniret & comprobaret; cujus eo luben-

tius mentionem facio, quo conſidentius Adverſarii ad eundem

Lectores ſuos remittunt. Ceterum zouzri, locum quemvis

abditum, receptaculum quodvwis, recondendis iis, quæ occulta-

re & aſſervare volumus, aptum, ſpeciatim vero teſtudinem ſub-

terraneam notare, Lexica paſſim & Gloſſaria teſtantur. Ciſta

ergo Teſtamentaria, cum & ipfa in Sanctuario ab hominum

occultaretur aſeclin & originalia librorum ſacrorum monu-
menta, intra ſe abſcondita tegeret & aſſervaret, quid prohi-
bet, quo minus aepzry appellari queat? Ita omnino vocem

acci⸗

accipit Vir Græce doctitimu, Joh. Caſp. Suicerus, cum
hcſ. Eockeſ. P. I. F. 455. in explicatione vocis αοαοπο d, li-
bros ita dictos cenſeri quibusdam tradit, quod in Crypta illaſa-
wra non reconderentur. Quicquid demum ſit, iſta ſaltem, quam in-
de eliciunt, ſequela nullo jure procedit: quia ydic dere: libri in
arca aſſervabantur, Apocryphi autem tantæ di gnationis non erant,
ut communi cum illis receptaculo clauderentur, hinc colligi,
vocabulum &αοιουdπ,, idem notare, ac: eſſe in conſpectu, non
eſſe tectum & opertum. Quin iſtud potius inde concluſeris,
librorum, qui a crypta ſive capſa ſacra arcebantur, obſcuram
fuiſſe autoritatem, & eccleſiæ Judaicæ incognitam, nec pari
adeo cum Canonicis fide; ad probanda religionis dogmata,
adhibendam. Iſta enim libri cujusdam in arcam repoſitio &
publica cuſtodia, ſignum erat & indicium ſupremæ ejusdem
ac divinæ in dogmatibus & controverſũs religionis autoritatis,
a qua longo diſtabant intervallo alii, quibus iſte non habebatur

honos. Porro ex arctiſſimo inter accentus atque vocales, & in- p. 202.

ter verſuum diſtinctionem nexu, me parum firmiter conclude-
re arguunt authenticam & originalem Textus Hebræi i in verſi-
culos diſſectionem, adverſus Simonium, cui ivocalium & accen-
tuum puncta admodum recens videantur inventum. Verum,
ut omnem iſtam de punctorum antiquitate litem, a viris in hac
literatura principibus, Buxtorffio, Leusdenio, Wasmutho, du-
dum diremptam, ſtudioſe declinavi, utpote ab inſtituto alienam;
ita ex hypotheſi ſaltem concludo, ſi verſuum diſtinctio ſit re-
cens, neceſſe eſſe, ut vocales antiquiorem pariter ætatem non
ferant, quod poſterius tamen, cum doctorum hominum in-
duſtria valide exploſerit, prius quoque locum habere non poſ-

ſe. Dabitur alias occaſio in Critica, quam molior, ſe, decan-.
tatam iſtam punctorum antiquitatem: ut aſſeram uberius.

Introd. I. Male habet Cenſores meos, quodi in Chronologia primæ-
Ii. 7 va ſacra Scaligerum ſecutus, 30. dierum menſes, menſium au-
i- tem 12- annum conſtituam, adjectis ultimo menſi diebus quin-
que, ita ut annus integer 36 5. abſolveretur diebus. Hanc etenim
P. 203. ſententiam incommodo premi haud exiguo contendunt, cum
Moſes de tempore Paſchatis præcipiens, nil profert de phaſibus
lunæ, ſed ſolum ſub veſperam diei 14. menſis Abib, h. e. no.
væ meſſis, aut novarum terræ frugum, hoc feſtum celebran-
dum indicit. jam cum 365. dies annum ſolis decurſum non
exacte exhauriant vel adæquent, conſequens eſſe, ut ejusmodi
anni 120. vicibus recurrentes, triginta circiter dies poſt ſe
relinquant, atque ſic paſcha extra novarum frugum tempus de-
volvatur. Ex ipſorum itaque judicio præſtare, ut inter annum
Hebræorum civilem, & eccleſiaſticum diſtinguatur. Quic-
quid autem hic movetur dubii, hoc ipſo Introductionis meæ
loco dilucide diſſolvi, P. 71. ex Scaligero demonſtrans, inter-
calatum anno 120. fuiſſe menſem integrum, qui πN alter
Aldar dictus effecit, ne longo ſeculorum lapſu Paſchatis ac tem-
Pun anni mutatio ſubſequeretur. De iſta quoque anni,
Politicum & eccleſiaſticum diſtinctione, quid ſit habendum,
quantum ſatis eſt, ibidem aperuimus.

In vitio etiam ponunt, quando ab O. C. ad Chriſtum

natum 4000. numero annos, quod non diſerte declaraverim,

num ad primum usque æræ Chriſtianæ auſpicium, liquido com-
putum

PRAE F A TIO.

putum ducam 2 Sed cum p. 33. dlſerte affirmaverim, non ad
æræ artificialis normam primorum ſeculorum adſtrictum fuiſſe
computum, ſed annos ſolum numeratos, qui primum per Pa-
triarcharum ætates, hinc ab Abrahami e patria exitu, porro ab
egreſlu Ilraelitarum ex 5Ægypto, demum a condito Salomonis
templo cenſebantur, liquido inde patet, me usque ad nativi-
tatem Chriſti rotundo iſto numero calculum duxiſſe, quem
curatius definiverunt ii, qui de induſtria & data opera in Chro-
nologia V. ac Novi Teſt. verſantar. Neque ego de accurata
annorum computatione ſollicitus ultra fui, quam ſcripta pertin-
gunt veteris Inſtrumenti. Hinc nec definiendum mihi erat, in
quem Præciſe annum æræ noſtræ Chriſtianæ quadraret auſpicium.

Dum a Spinoſe acverſis antiquitatem Moſaicorum mo- Iurrod. 1.

numentorum ſophiſticationem, ex Geneſ. XXXVI, 31. detor- .2
tam, ipſe regeſſi, Moſen ſpiritu prophetico colluſtratum, &
Idumæorum prævidiſſe reges, & Iſraelitarum prædixiſſe; ſatius

longe dici potuiſſe exiſtimant, phraſin Moſaicam in verbis iſtis: p. 207.

hi ſunt reget, qui regnaverunt in Edom, antequam dominaretur rex in
Ffilios Irael, ellipticam eſſet atque emphaticam, quæ plus in receſſu
habeat, quam verba prima fronte produnt; ac ſi diceret Mo-
ſes, fore ut Idumæi, qui ſub octo regum imperio ſe floruiſſe
jactabant, dum Iſraelitæ, dura preſſi ſervitute, gemerent in
Fgypto, ſub jugum tamen & ipli mittantur, eorum, quibus
olim inſultaverant; quod poſt hæc regnante Davide accidit, 2.
Reg. VIII, 14. Sed iſta tam longe petita interpretatio, utut
verum dicat, quibus tamen fidiculis ex allegatis ſacri Scriptoris
verbis extorqueri poterit? Eamque ſi admittamus, ſtandum
”ͦłM b z tamen

p. 153. ſ/.

p. 209. ſd.

7

p. 185.

Intr. ihr.

PRAEFATIO.

tamen erit hy potheſi a me ſubminiſtrata, de præviſione Moſis

prophetica, quam Celeb. Diarii Autores lubentes, & ultro ad-
oprant p. 206. 8

In Chronologia Judicum cum exſtr ucti templi Era I. Reg.
VI, I. & computo Jephtæ Jud. XI, 26. componenda, cum Tho-
lam & Jairum una, alterum trans Jordanem, cis fluvium al-
terum, rerum potitos aſſero, & e ſacro textu demonſtro, Ce-
leberr. Cenſorum non impetravi conſenſum, qui Philiſtææ
ſer vitutis annos 40. & Simſonis 10. me intuliſſe obſervantes, in
õ Jephtæ, Ebſanis, Elonis & Abdonis, Judicum tem-
pora, in aliud me incidiſſe credunt incommodum, ut 19. anni
redundent, quod evitari potuiſſet, ſi paulo ad textum attendiſ-
ſem curatius. Jephtam enim cum Ammonitis manum non
conſeruiſſe, quam exactis demum 18. annis ſervitutis, neque
neceſſe elle, ut calculi jephtæi anni 300. præciſe numerentur
impleti, cum ita mos ferat Scripturæ, ut numerus rotundus &
completus pro incompleto ponatur. Verum cum 18. annos
ſervitutis Ammooiticæ, & a præcedentibus 300. annis Jephtæ
memoratis, & a judicatu Jephtæ, Ebſanis, Elonis atque Abdo-
nis diſerte diſtinxerim, & numeri a me poſiti Scripturæ indi
ciis exacte reſpondeant, tam oculato mihi hactenus eſſe non li-
cuit, ut ubi redundent 19. anni, quos exprobrant, aut ubi hi-
ulca, vel male cohærens mea deprchendatur computatio, aſſe-
cnerer. Errorem itaque, quem hactenus ipſe deprehendere
non potvi, ſi placide ac benigne oſtenderint Cenſores, gratum
me habebunt ac docilem, non ſententiæ præfracte tenacem ob-

ſervationum ſuarum lectorem. Ceterum perquam mihi fuit
jucun-

PRAEFATIO.

jucundum intelligere, poſt editam in lucem Introductionis: meæ
P. I. non defuiſſe, quibus iſta graviſſimas Chronologiæ Sacræ

ATXGG Conciliandi ratio valde probaretur. Ita ſane Vir in

hac palxæſtra exercitatiſſimus, Theodorus van Thuynen, in
Computo temporum in Scriptura V. 1. deſeriptorum, Belgice edito
Leowardiæ in 4. Anno 1719. in eandem mecum ſententiam
delſcendit, & quantum vis in minoribus quibusdam a me defle-
ctat numeris, ſervitutum tamen atque judicatuum annos diſtin-
cte numerandos, a Tholæ autem & Jairi temporibus ανρσοο α
Cis- & trans- Jordanenſium Judicum admittendum eſſe, mecum
affirmat, & p. 109. & 122. qg. ad oculum demonſtrat, & ſolide
evincit, refutatis paulo ante p. r. ſqq. Petavii ac aliorum ra-
tionibus. Quem ſi evolvere Clariſſ. Adverſarii, & cum iis con-
ferre velint, quæ ante luſtrum & amplius, conciſius a me ſcri-
pta lucem adſpexerant, non dubito, quin de veritate rationum
noſtrarum convicti, ſuum iisdem calcuhuun ſint addituri.

Porro ex eo, quod Introd p. 25. & p. 295. obſervavi, M
Genealogiam Zorobabelis I. Chron. III. ultra Maccabæorum
proferri tempora, & haud ita longe ab ætate Chriſti abeſſe, p. 213.
Clariſſ. Cenſores colligunt, iſtl hoc admiſſo theoremate, gratis D
aſſeruiſſe Joſephum, quod quæ poſt Artaxerxem ſunt exarata
ſcripta, ejusdem cum libris Propheticis autoritatis non haberi,
fruſtraque Proteſtantes ejus niti teſtimonio in excludendis a C a-
none Scripturæ Maccabæorum libris. Ita autem habet Joſe-
phus ib. I. conkra Anpion. Opp. f. 1036. dτ α Agr dννιι*νςοιτα
. iu Xeés Nvoτ s⁵ sα*ρ,. iοoο ‿αν9!oiæ* τ
Tα τα davrα„”α vete Teré dor 7iv vα τσαντια .ορπι ααονον⁰.

At, Aytaxerxe vero ad noſtrum tempus ſingula quidem conſeripta
(Apocrypha) non tamen priori Fimili fide ſunt habita, to guod non
fuerit certa ſucceſſio Prophetarum. Cujus autoritate ac fide non
Proteſtantes modo, adverſus Maccabæorum, ceterosque, qui
pro divinis obtruduntur, libros utuntur, vVerum ipſe quoque ni-
titur Bellarminus lib. I. de venbo Vei t. 17. Neque tamen indge
collectio procedit, quam Adverſarii nectunt. Aliud eſt, ſi de
Ubris integris, aliud ſi de uno vel altero libri commate, ſermo
inſtituatur. Nullus poſt Esdram, Nehemiam & Malachiam,
lber canoni Veteris Inſtrumenti acceſſit, quod Intr. P. I. cap. Il.
F. 1I. p. 22. docuimus: at potuit tamen, diu poſt Esdram & .
Malachiam, manus Oeαρσ & neſcia erroris, ſubſequentium
temporum generationes Zorobabelis genealogiæ adjicere, di-
vino ſane conſilio & impulſu, ut Davidicæ proſapiæ ſeries ſuo
loco exhiberetur integra; æque uti Deuteronomio, haud du-
peie a manu Moſis cxarato, Joſua tamen ultimum, de morte
Molis, caput addidit, citra ullam vel autoritatis libri jacturam,
vel novitatis ſuſpicionem. Non enim, ſtatim ab exceſſu ultimo-
rum Prophetarum, extraordinaria illa omnimodo ceſſabant Xρο=.

2

uar, quin pii Deique reverentes viri ſubinde ſingularibus gra-
tiæ donis inſtruerentur, & Judaicæ eccleſiæ, paulo licet rarius,
indulgerentur; quod P. II. cap. 1. F. 25. P. 72. ſ. & ap. ult.
§. I. ſtudioſe obſervavimus. Quis autem valide hinc colligat
quia per ſanctum quendam poſterioris xXvi virum, ulterior ge-
nerationum ſeries, genealogiæ Zorobabelis Deνuwvνa5vubs fuit ad-
⸗ jecta , in libro dudum ab eccleſia recepto, & citra controver-
ſiam in canonem relato, ideo non conſtat ſibi Joſephi teſtimo-
nium, quo libros integros poſt Artaxerxem conſcriptos, neque
tamen

–

S TRAEFATIO.

tamen unquam a Judaica eccleſia Pro Canonicis agnitos & ha-
bitos, ejusdem cum Prophetarum monumentis autoritatis eſſe
negat? ideo etiam Proteſtantes fruſtra hoc argumentum, adver-
ſus divinam Maccabaicorum librorum dignitatem, in aciem pro-
ducunt & urgent? Si Maccabæorum libri jam præſto fuiſſent
Esdræ, & ab ipſo, cum reliqua ultimorum Prophetarum corona,
pro divinis agniti, atque canonicorum ſcriptorum ſyſtemati in-
ſerti, poſthæc lacinia quadam, ad integritatem hiſtoriæ ſpectan-
te, manu 9e⸗vsα fuiſſent aucti, tum paria facerent cum no-
ſtris Chronicorum libris; aſt, cum nunquam Canoni Hebræo-
rum illati üdem, integri etiam dudum poſt concluſum V. Teſt.
Canonem conſcripti fuerunt, hodie vero, præter jus fasque, ab
eccleſia Romana in Canonem intruduntur, refragantibus qui-
dem graviſſimis argumentis, a Proteſtantibus in hac controver-
ſia urgeri ſolitis, diſpar omnino ratio eſt, nec ſimilitudinem =
veri iſtud argutandi g genus refert.

Ultitno demum loco temere calumniam appellare me Inerod. I.

.„20.
tradunt Cenſores, qua a Pontificiis oneratur Lutherus, quod i in- §. n. 360.

digna locutus ſit de libro Eſtheræ. Hæc enim imputatio cum P: 21 15.

diſertis nitatur Lutheri verbis in libro de ſervo arhitrio, meum

potlus fuiſſe, Lutheri agnoſcere proterviam, quam de injuria

ſpargere querelas. At enimvero, uti inſignem haèé accuſatione
injuriam inferri Luthero, profeſſus ſum, a calumniæ autem vo-
cabulo omnino mihi temperavi, quod duore dl docet; ita ver-
ba Lutheri non liſſimulavi, non mala fide reticui non negavi aut
expunxi, ſed diſerte allegata recte explicavi, inſimul demon-
ſtrans, quam ſiniſtre prorſus, & præter b. Viri mentem, in alie-

TRAEFATIO. =

num ea ſenſum a Pontificiis rapiantur. Quodſi fuarum candi-

P. 212

de ſatagere partium voluiſſent Cenſores, ipſis omnino incubuis-

ſet, ſi mea verborum Lutheri interpretatio, quam ſubdole difſi-
mularunt, nec pro eo, ac par erat, addiderunt, minus ipſis fuerit

ad palatum, qua ſui parte laboret, quid in illa deliderent, quæ
cauſa ſit, quo minus Lutherum a contemptus libri hujas Cano-

nici liberare poſſint inſimulatione, ingenue indicaſſe, & quam

Megalandro noſtro affricant ſuſpicionem, ex verborum ejus
contextu; ſolidisque rationibus aliis cemonſtraſle; ita demum

candidæ laudem tulifſent vel recenſionis, vel cenſuræ, neuti-
quam vero, dum nude & extra contextum allegatis Lutheri ver-

bis, hoc me ſibilo explodunt: apres cela W. Carpzovius a bonne

grace de crier à la calomnie.

Et hæc fere ſunt, quæ vel mordaci ſtylo pungere in In-

troductione mea, vel ſeveriori repudiare cenſura, Clar. Adver-

ſariis, fuit viſum. In reliquis, v. g. dum geminum Esdram, ge-

minumque ſtatuo Nehemiam, vel in eandem mecum ſenten-
tiam deſcendere, vel, dum nude referunt, nihil certe iniquiori

gravare voluiſſe cenſura videntur. Iſtud tamen vehementer
cuperem, ut in ſingulis locis mentem meam, verbis licet con-

tractioribus, integram reddidiſſent. Ita v. g. quando meam

de I. Sam. X, 25. memorato alio, & diverſo a Canonicis, Samue-

lis libro, qui perüt, ſententiam laudant, adeo truncatam eam &

mutilam referunt, ut vix dimidia ſui parte compareat. Sic

ubi in refellendis Pſeudo - Criticorum objectionibus contra

Moſen, Pentateuchi autorem, ad Introduéctionem meam, five,

quod addunt, adhuc melius ad Huetii Demonſtrat. Evangel.
remit-

—

PFRAE F A TI O.

remittunt, ac ſi nihil plane: in hac quæſtione Introductio profe-
rat, quod non luculentius & melius in Huetiana legatur De- P: 2p-

monſtratione, illa omnino non addiderunt momenta, in qui-
bus Huetium deſerendum, imo confutandum cenſui, ſicco ab
ipſis pede non prætereunda. Quæ & ſuſpectam reddunt Cele-
berr. Cenſorum fidem, & ſtudio partium recenſiones ipſorum
adeo laborare docent, ut quicquid Romanæ religioni & placi-

tis eccleſiæ ſuxæ adverſum eſt, id omne repudient ac nauſeent,
nondum licet ſatis allatis aut diſcuſſis rationibus. Lectori
autem erudito & candido, omne de cenſura in Intro-
ductionem meam lata, judicium
committo. H

N ) (

CONSPECTVS CAPIVM PARTIS I.

ð C A bp. I. .
De Secriptura S. in genere Pag. I
C A p. II.
De Veteri Teſtamento in genere 220
“ CAP. IIK òèG
De bentateucho five Lege Moſica l 38
CA p. IV.
De Geneſi 55
C A P. V.
De libro Exodi S 82
CL A b. VI.
De Levitico 100
CA pD. VII.
De Numerorum libro = 120
S . C[ſHä A bP. VIII.
De Deuteronomio 134
De Libro Joſuæ . 14 5
“ C A FL, X— 3 . B
De Libro Judicum J 166
C A P, XK I.
De Libro Ruth 195
.R C A p. XII.
De Libro priore Samuelis 211
CAp. XIII. H
De Libro poſteriore Samuelis UMUUĩ 233
C A P. XIV. GDB =
De Libro priore Regum èð 239
CQQ - A P. XKV.
De Libro poſteriore Regum 2374
C, A pP. XVI.
De Libro priore Chronicorum . 279
“ CAPp. XVII.
De Libro poſteriore Chronicorum = 300
CAP. XVIII.
De Libro Esdræ 304
C A P. XIX.
De Libro Nehemiæ 335
”UM CLCX b. XX.
De Libro Eſtherez H 3500

ððMð

Coonſpedhus Capitum Partis II.

CA P. VI.

De Cantico Canticorum Salomonis.

de libris V. T. Poekic;, & Posſ Biblicz p. 1
CA P. 1 I.
De ibro ſi Kl p. 30
C A P. III.
De Hbro Pfälnorum. p. 86
CA P. IV.
De Ibro Proverbiorum Salomonis. p. 153
CAP. V.
De Eccleſiaſte Salomonis. p. 199

C AP.

Conſpedus Capitum Partis III.

I.

De Ptopheis Vet. Teſtamenti in genere

De Prophetia Zachariz

De Prophietia Malachiæ

CA P. II.
De Jeſaia Propheta
M CA P. III
De Jeremia Propheta
CA P. IV.
De Threnis Jeremiæ =
C A PD, v.
De Prophetia Ezechielis
* CA P. VI.
De Prophetia Danielis
De Prophetia Hoſeæ
CCCCA P. VIII.
De Prophetia Joelis =
C A P, IĩXA.
De Prophetia Amoſi
C A P., xX.
De bProphetia Obadiæ .
CA P. XI.
De P'rophetia Jonæ M
C A P. XII.
De Prophetia Michæ èè’MM
l C A P. XIII.
De Prophetia Nahumi ”
C⁊HKv.ᷣvCe⅔᷑̊ P. XIV.
De Prophetia Habacuei
QCCQCQCQ A P. XV.
De Prophetia Zephaniæ
De Prophetia Haggeii
Q,A P. XVII.

CA P. XVIII.

P. 221
p. 262
p. 293

P. 305

p. 335

p. 361
p. 373
P. 385

p. 401

p. 4:40

p. 423

p. 440
INTRO-

INTHODUCTIONIS

LIBROS BIBLICOS VE TER. TESTAMENTI.

P AR S III.
sNN N E A MeN õ

De prophetis Vet. .Telt in genere.

Evolutio voc. N/ quæ Tveologum priſei gvi notat, H. 1. Sinif, atio & Summa-
aYi oriven vocabulorum NR‚ . Gnvnyma reliqua, ubi rium capi-
de origine & ſigniſicatione vocis IIgoirie, H. 2. Prophetæ didti vel tis.
improprie, vel proprie; quorum definitio & ratio formalis G. 3. Pro-
phetliæ autor ſapremus, ſolus Deus ſes non diabolus, licet fjutura
nonnunquam praſignificans “ G. g. nec bpominum nararalis ſagacitas,
nol inguſtria aut cauſi naturales? ubi Pet. Petitus conciſe, & fuſius
Sinoſa confutantur, §. y. Divina revelatio vel civilis eſte vel ſa-
cerdotalis; vel Prophetica: guarum poſtrema rurſus p. a Judæis,
p. 4 Chriſtianis Doltoribus varie diſpeſcitur, §.6. riptura §. autem
in viſionem, ſomnium, ænigma, ſiguram, & iam ,quæ ore ad os ap-
vellatur, d' Weſeit; ubi de Moſis, præ religuis Propberit eX cllentia.
Accedit Filia vocis, & Jeonisvsx ut & , revelatio per angelos fa-
diua. Refellitur Tolandus J. 7. Præparationes ad recipiendum do-
. num Propheticum, ſunt 1) ſcholæ Propbetice , ubi de liliis Probheia-
rum, §. S. 2) uſus Maſi. WoA Jacræ, ubi Antonii Collini proftigatur im
bietas, J. 9. 3₰) & ecſtaſis, quæ ver/ naturalis, vel diabolica, rvel divi-
na; a raptu probe diſcernenda, J. 10. NHal’jectum Probhetia Junt ho-
mines, (non angeli) & guidem (7) utriusque Fexus, (2) etidm illi-
verati ac tenues, (3) immo nonnungquam & imbü; quod contra Cisb.
Car?. Pars I”‚h. A Voe-

„

INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

men (4) in externo eccleſiæ tatt conſtituti non 7 NRantibus Pro-
pbetis quos Zudæi m'morant, gentium, vel Sibyllarum oraculis; quod
contra S inoſam defenditur, §. 12. Obieltum Pr. opl etiæ ſunt quæ-

vis res arcanæ & abſtrula, ſive risſentes, , Eive prateritæ, ſive ſuta-
ras maxime omnium Chriſtus, ejusque beneficia; quod contra Ma-
nichaæos, Tbeodorum Monhueſtenn, &C Hugon. Grotium defenditur

§. 3. Forma Pre Phetia tan in percebtione rerum revelatarum
verſatur quæ non per modum hubitus permanentis, ſed actus trans-
euntis ſe habebat, variaque compledtitur: ita tamen, ut non abre-
ptitiorum more neſcientes, quid dicerent, vatieinarentur; quanquam
ſignificationem viſionum non ſe mper, ver Natim in numerato bahe-
rent; & ut porro certi AWſent, ſe a ſancto Numine agi, non illuſiones
Satanæ pati, §. 14. quam in prophetiæ facta cam aliis communica-

tione, quæ vel ſimplex & aperta, vel ſymbolica erat & cumprimist
per publicam promulgationem ſiebat; ubi de Prophetarum ſeriptione,

& libris §. 17. Oßicium Prophetarum ſitum eraz in t2) docendo 2)
reformando. 3) futura denunciando, 4) intercedendo, 7) neglectam
diſciplinam vindicando, &σ) libros ſacros conſignando; cujus tamen

reſpeltu Prophetæ non lidem erant cum ſeribis, vel Altuariis Reipbu-

blicæ, quod Rich. Simonius G. 16. Prophetiæ neceſſitass ſinis &
ſeopus uatilitgs: ſtudium atque ſerutinium, G. 17. Prophetarum

inauguratio Ler vocationem, unctionein 3 12 312 Eiam Pér Xeρορϑι½σο-

ℳαν H. 19. Propbetarum miſ. riæ & grumnæ; baupertas; veſtitus
lingularis „ cui zamen cum Capuceinorum Hiſtrionia nihil commercii
erat, S. 19. Characteres Prophetarum ſunt (17) prophetiæ cum cano-
ne doctrinæ conſenſios (2) ejusdem implementum: (5) conſenſus &
teſtimonium aliorum Prophetarum- (4) vitæ integritas ( J) oracu-
lorum vis ac pondus: (6⁶) miracula: (7) intrevida ααρονο: ()
varia d'vinitatis indicia & documenta, & 20. His ſidem ſibi conci-
liabant abud Auditores z3 ab omni quipbpe fraude ac fallacia alieni;
quin & ab errore ac ſoductione immunes, ut Propbetæ, non vero ut
bomines, §. 2. Autoritas & Propbetarum, & vatieiniorum, vin-
dicata a calumnia Ant. Collini, a contemptu veterum Simoniano-
rum, & a Juggillatione Hug. Grotii, §. 22. Propkhetarum didio
& Kylus, inſpirationi in Jolidum tribuendus; ſingulis tamen peculia-

ris; ſublimts & ad Povticum charatterem accedens; indeque pvpau-

lo obſcurior, §. 23. Propbetarum ſeries & recenfio H. 24. ol ſerva-
. DWUMW tio-

Phetian, defenditar; ubi inhiruto, de Bilamo, 5 . 11. ſemper ta-

—eer

-=

———

gWR aĩuaaà

VETER. TEST AM. ðèLM

tionibus nonnullis ilhuſßrata, ) . diferentio inter pr noheras ante, .
& poſt Moſen: 6) de Samuele Prophetarum primo, Aac. II, 24.
) de diſßeributione in Prophetas briores & poſteriores 9) de Da-
vidis, Salomonis, Danielis & 6. 6 Prophetarum cenſis ahe, one: £)
de XII. Minor. Prophetarum in unum volumen contractione: O de
ordine librorum Prophetarum poſterior. in codice ſacrv: n) de termi-
no & ſine Prophetarum V. L. 8) de reſtitutione Prophetarum in

diebus Meſſiæ: §. 25˙. Tabula Chronologica §. 26. Pſeudoprophe-

tarltm diſtinctio: veri ᷣ edicdtio: notæ diacriticæs diferentia a
veris Prophetis; inſignis abplauſus * panæg: propago, novelli Pro-

phetæ moderni, §. 27. Autores de Prophetis, e Patribus, Rabbinis,

G Tatheranis, Pontiſiciis, Reſormatis, §. 25.

N ſi iſi atio 2
voce N, cujus nativa ſignificatio a Prima ejus en
„ origine eſt arceſſenda. Haic vero minus com-
modo alii, cum R. Salom. Jarchio ad Exod. VI,

. ad verbum 0, quod progerminare, tum & elo-
qui eſt; alii, cum Aben Efra, ad radicem N, venire, referunt, in-
genio, & conjecturis plus æquo indulgentes; cum proxime a voc.
dN ortum trahat: quod generatim quidem vatem ac PFrophetam
agere, in ſpecialiori autem ſenſu & futura pradicere notat Deut.
XIII, I. 2. Num. XII, 6. Jer. XXVIII, 8. 9. & orare, vel ſacræ

carmina inſtrumento Muſico vel cantu modulari, I. Reg. XVIII, 29.

I. Sam. X, 5. 6. XIX, 24. I. Chron XXV, 1I. 2. 3. & interbretis ora-
culorum divinorum partes obire, vel Scripturam explicare Exod. VII,
1. coll. cum c. IV, 14. Of. XII, 10. I. Cor. XIII, 9. Sive ergo 70v
Q) vatem appelles, futurorum, vel certe arcanorum nuncium; ſive
Deo plenum Muſicum, hymnos Numini ac pæana canentem; ſive
cœleſtium myſteriorum interpretem; nihil a Prophetæ muniis H in-
dole dixeris alienum. Eodem, ni fallor, tendunt, quæ pererudite de vo-
cĩs ſignificatu & ortu tradit Heidegg. Exerc. Bibl. III. J. 27. p. 2 . N
oroprie eſt omnis verborum alkenorum, ex alieno, non Proprio nutu & vo-
A 2 lan-

Naud alia magis Proprie Hebræi roddunt, quam rum appel- D

De bPro-
phetis in
genere.

„ INTRODUCT. AD LIBROS BIDLICOS

Iuntate pronuneiator, orator, qui, ut R. D. Kimebi loquitur, Echo ad in-
ſtar, nibil profert aut Profatur. niſi quod prius accepit. Radicem vocis,
niſi fallor, cuſtodivere Arabes, aqud quos 2 vicem ſubeundt, vicariam
operam praſtandi notionem pabet. Nam orator illius vicem loquendo é-
plet, eijus orator eſt: atque ita optime &n dicitur. Eſt igitur &
ροd brne, Propheta, Dei videlicet, proprie is, qui voluntatem Dei recte

perceptam, non ſuam, ceu os Dei loquitur, vel, ceu calamus Dei, ſeribto

cenſignat. NWeque refert, qualis illa voluntas Dei ſit, praterita, præſen-
tia, an futura concernat, dummodo loco & vice Dei loquatur ig, guvd To-

qui Deus, Spiritus Dei juſſit. Haud multum abſimiliter b. Brentius noſter
Coimment. in Jeſ. c. I, I. 6 4 vim vocis exponit, cuius digna ſunt verba,
quæ hic legantur: Vocantur Prophetæ, non tantum a pradicendo, (ιοο.

Onui enim ſigniſicat prædicere. Hinc rooονbrns pradidor) ſed ab expe-
nendo & interpretando, ut Propheta ſit, quem nos vocare ſolemus procu-
ratorem ſeu interpretem, qui alterius nomine verba facit, & mentem ac
ſententiam animi ejus exponit. Quod poſtquam ex Gen. XX, 7. & Exod.
VII, I. demonſtratum iviſſet, ita pergit: Itaqué Prophetæ Dei dicuntur
procuratores ſeu interpretes Dei, qui exponant populo Jententiam Dei, vel

quid Deus exigat, ut in præſentia fiat, vel quid beneſicii aut ſupplicii füc-

turum ſit. Paulo aliter, ſenſu tamen non multum diſpari, apud celeb.

Campeg. Vitringam de Synagog lib. I. Part. Il. c. 7. J. 3. 4. Propheta

7 OseX †*ε apud Græcos encomio ac titulo reſpondet, in quantum uter-
que in divinæ voluntatis ad homines denunciatione ac explicatione verſa-
tur. Et huc forte reſpexerunt Patres Eccleſiæ priſcæ, cum Prophetas
αaνο rerum divinarum conſultas dixere.

tarum quidam, nomine Zacharias: & p. 96. FEroοτι+ OεαοRM7, IsGen)
glius Propheta, Ezechiel. In quem locum ita commentatur Pachymeres
p. 104. 736 575 7 οaνταας Oαο“aοσν ανσν αςXαε Oeρ αα Sα²
Ro νN+ας Sankzos Prophetas Theologos vocat, ut qui ſermones Dei nobis
annunciant: idemque in c. XIII. p. 6. Igoρναν eαοτποà Oασσ⁵α
us Tα⁵αι νοσ, αSe3 AρAXsρρνσ, Prophetam Theologumab-

pellat, vel ut Doctorem rerum occultarum, vel ut Dei ſermones proferen-

tem. Demum adhuc aliter doctiſſ. Witſius Miſcellan. ſacr. I. I. Lib. I.
Cap. 1. F. 3. p. 2. ſeqq. Numinis amicum ac familiarem interpretatur,
ad quem Deus veniat, & qui familiariter cum Deo in precibus converſe-
tur; autoritate cumprimis verborum, quibus Abrahamum Deus ornat

j Ita Pſeudo-Dionyſius
Cap. g. de Cæl. Hierarchia p. g9.. T Oαοονσαεεναοοναο. Prophe-

Gen, XX, 7. quibuscum Pfaltis oraculum confert Pf. CV, 14. 15. Du-
3 —òM dum

.

1

VVLETER. TESTAM.

dum quidem ante Witſium in eadem fuit ſententia El. Joh. Terſerus, qui De Pro-
annutat. in Gen. X X, 7. p. Gt. Prophetam notare aſſerit, qui Deo ſingulari- Phetis in

ter ſit dilectus, ſenſumque loci reddit: Mibiadeo charus eſt Abrahbam, ut ſi ſ: 8
eum offendas, Mme NRimul obhendas. Verum nihil obſtat, quo minus in alle-

gatis locis trita Pr ophetæ ſignificatio locum obtineat, cum & Abraha-

mum, & reliquum Patriar Charum chorum in Prophetarum ordine ac cen-
iu habendos eſſe, ex paulo poſt dicendis manifeſtum ſit futurum.
II.

Præterea ver 0, qui &7 erat, idem R quoque & Wigens,
nonnunquam audiebat, perinde ut è1& & Rir viaere, idem ſæpe valet ac
Prophetare Jeſ. XLII, 20. Thren. II, 1I4. Ezech. XIII, 9. 16. XXII, 28. & edens,
DTPIDac R viſio Prophetica eſt Ezech. VII, 25. Jeſ. I, I. XXII, I.
Dan. VIII, 16. 7. non eam tantum ob cauſam, quia Prophetx Dominum

liquid prænunciantem, aut etiam imagines rerum futurarum videbant,
Num. XXIV, 4. ſi non corporis oculo, certe illo mentis, multo quam hie
eſt, acutiore, quæ Ludov. Vivis eſt explicatio Comm. ad Lib. ri de Civ.
Dei cap. 1. Obb Augiuſtini T. V. f. Pb. ſed quia viſio quoque de quovis
cognoſcendi modo paſſim in Scripturis uſurpatur Exod. X, 10. Jer. V, 12
Quanquam: autem nonnihil diſcriminis inter hæc tria vocabula incefcede
re, ex I. Chron. XXIX. 29. ſatis appareat, ubi res geſtæ Davidis ſcriptæ di-
cuntur in verbis Samuelis NN&N1 Videntis, G& 6 verbis Nathanis N 3
Prophetæ, & in verbis Gadi H Dâ cernentis; præterea quoque obſervare
liceat, ucd Samuel frequenter N) I. Chron. INX, 22. XN VI, 28. & Gad
RDTr 2. Sam. XXIV, II. I. Chron. XXI, 9. XXIX, 25 uterque porro
Propheta dicatur, neque tamen ordine inverſo Samueli unquam elogium

AN aut Gado titulus & tribuatur, Nathan demum & tantum au-

diat, quod ſane cafu, aut temere factum, nemo facile dixerit: ipſum ta-

men diſcrepantiæz momentum, in quo verſetur cardine, doctiſſimi viro-

rum ſe ignorare fatentur. Incerta enim perquam differentiæ ratio eſt,
quam Scipio Sgambatus lib. II. Archivorum Vet. Ieſz. Tit. XXII. p. 2G.

tradit talem: Propbeta & Videns diſerunt. Viaens enim HiT eſt, qui
res futuras mente aſſequitur- Propheta &S , gui eas ore profert ac pro-

nunciat. Rurſien videntur diſſerre 3ο & quorum utrumque ver-
titur Latine Videns. Sed Roëh dicitur de Samuele, & ſgniſicat clare & in
uperta luce aliquid conſpicari: Cboſb, quod de Gaddo dicitur, aliquid ob-
ſcurius ſi⸗ Enißie cat. Quæ plane fibi non conſtant. Nam nec ore proferre
ac pronunciare quicquam poſſet Propheta, niſi mente prius id per cepiſiet,
adeoque n fuiſſet: nec Videns res futuras in ſui, ſed aliorum potius
A. 3 gra-

6 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

gratiam mente aſſequebat ur, adeoque Proloqui perceptas neceſſe habe-
bat. Rurſus ob’cure perquam videbat Samuel Sam. XVI, 6. ſqq. con-
tra vero ea, longe clarius Gad, 2 Sam. XXIV, II ſqg. Vero itaque paulo
videtur ſimilius, broprie eſſe eο το qui oculos mentis in rem,
contemplationi ſuæ oblatam, alte defigit; ; & vultu immoto in ejus intuitu
heæret, 2. Reg. VI, II. quæ omnis vis non eſtin voce H&α62², quippe quæ
ſimpliciter notat, qualemcunque rei ſpeciem in phantaſia deſeriptam vi-
dere, non in ecſtaſi tantum, ſed & per quietem, Gen. XXXI, 10. X Ll, 22.
vocisque adeo £ latiorem eſſe ſi gnificationem; quæ Vitringæ erudita
eſt hariolatio in typo doctrinæ Propheticæ cap. 1. §. 3. b. 7. quod tamen diſ-
crimen in Scripturaà ubivis ſervari, ipſe Vir clariſſ. Pro certo affirmare non
audet. Vir Hebraice docti imus, Joh. Cocecejus in Lexico Hebr. in voc.
T ita exiſtimat: Samuelem vocari è[) Vidgentem, a voce divina,
quam accepit veluti coram ex ore Dei: Propbhetas dici eos, qui publice
locuti ſunt: dici omnes, qui revelationes haberent, five in ordi-
nario ſtudio ac meditatione, per Scripturam, ſive per extraordinariam in-
ſpirationem. Ilſta vero, quæ aſſignat, diſcrepantiæz momenta, quoniam
paſſim mutuo convertuntur, ita ut Prophetæ quoque vocem divinam ve-
luti coram ex ore Dei perciperent, & —*1 pariter atque —½) di-
vinæ voluntatis interpretes eſſent, qui publice loquerentur, vix videtur,
ſolidam Coccejus aſſertionis ſuæ rationem allegare potniſſe. Ut taceam,
unum nonnunquam de altero, enn de — Prædicari, 2 Reg.
XVII, 13. Unde ſatis, opinor, conſtat, eſſe quidem aliquod imer hæc vo-
cabula æque ac munia diſcrimen, quod tamen, quale ſit, hodie ignoretur.
Præter hos alii quoque honorum ſunt tituli, quibus æque ac Sacerdotes,
cæterique Numini, ejusque cultui dicati, in Scriptura mactantur Prophe-
tæ, ut cum — Pre W R Viri Dei, a Deo toti pendentes, ac in & cum
Deo viventes, I. Sam. IX, 8. I. Reg. XIII, I. I. Tim. VI, II. 2. Petr. I, 21.
W & Viri ſpirituales, à ſacro Spiritu afflati ac moti, Hoſ. IX, 7.
— ſtillatores, Mich. II, 6. I1. Am. VII, 16. quorum ſermo fœ-
cundi roris ad inſtar (Deut. XXXIII, 2.) ſtillat: — aas ſveculatores, Eſ.
LII, 8. Hofſ. IX, 8. qui velut in ſpecula conſtituti excubias agunt:
—W cuſtodes Eſ. LXII, 6. qui, de muro longe proſpicientes, appro-
pinquantis periculi commonefaciunt civitatem Dei: nN DD nuncii
Dei ad homines Hagg. I, 13. & communi nomine NA Wa ſorvi
Dei 2. Reg. XXI. 9. Ezech. XXXVIII, 17. Dan. IX, 10. Jer. VII. 25. ſa-
lutantur, in quibus exponendis, cum Commentarii in citata loca otium
fecerint, nobis nunc prolixioribus eſſe non licet. Unum eſt, quod addo,

Tdo .

z eνατ encomium, Matth X, 41. XI, 9. 13. Act. XI. 28. XXI. 9. I. Cor.
XIV, 3. & alibi paſſim, tum de priſcis illis antiquioris Fœderis vatibus,
tum de Doctoribus eccleſiæ Chriſti primitivæ, tum & uſurpatum legi de
iis, qui Deo afflante futura prædicebant. Cujus originem juxta ac ſigni;
ſicationem Propfiam ediſſerens Euſebius, Demonſtr. Evang. lib. V. J. 2 9.
videri ſibi inquit 20 „α IIgeτα,α τ‿οιααιεν 7aρα 7⁰ 7 o-
Oc/ ve/» 4 α 7 60 Doar G 1 e, Aιο ο Oeéton v&ε¹vHαι, n 6νον 1 Tαοα%ι
7,, &NXαι 1α T 4sRνοσνυ ie en . οkhn οςid, bene recteque
, “ tas vocare a verbo rooορoοιο portendo, ſigniſico: quod divinus in eis

VETE R. TESTAM. 7

De Pro-
phetis in
genere.
TIeoρναν⁰.
7S quis
& unde di-
Rus?

Wiritas ante oſtendere, & lumine ſuo anticipare, non præſontium modo ve-
rum etiam futurorum veram certamque cognitionem conſueverit. Sed re-

Ctius a ι aliis derivatur „ quod Prædicand 0 futura indicant, quo
Iſidori Hiſpalenſis facit explicatio, qui lib. VII. Orig. ſeu Etymologiar.

cap. VIII. f. o. quos gentiles, inquit, 'ates appellant, hos noſtri Prophetas

vocant, quaſi Praſfatores quia porro Jantur. & de futuris vera bPradicunt.

Quæ anguſtior paulo, & etymologica vocis ſigniſicatio, uſu Scripturæ &u
eccleſiæ, ad univerſum illum hnionum ſictrum, quas ſupra allegavi-

mus, ambitum extenditur, ut æque late pateat, quam Hebræorum —α2,
& quosvis Scripturæ interpretes, I. Cor. XIV, 29. 32. 37. eccleſiæque

Docorum ordinem certum Eph. IV, II. complectatur.

III.
Ceterum cum unaquæque fere gens ſuos olim haberet vates, quos
*τ1is Græci a furore, quo perciti oracula fundebant, & αααουε
aut XNHàο⅞nνωs 6v&α, àb or aculorum eloquio Vel cantu aPpellabant, eaque Ci-
cerone teſte lib. I. de divinat. ab init. vetus ſit opinio, jam A45gue ab beroicis

Prophetæ
dicti

ducta temporibus, enque & populi Komani, & omnium gentium ſirmata con-

ſenſi , verſari ndem, inter homines divinationem quam Graci Aavrindy
atbellant, id eſt. praſenſionen, & ſeientiam rerum futurarum: facum hinc 9
eſt, ut Pr. obbers notio vel improprie nonnunquam adhiberetur, ad Pieu-
do-Prophetas juxta ac gentilium deſignandos vates, ut ex I. Reg. X VIII, 22.
fer. XXIII, II. I3. I4. I5. 21. Hoſ. IX, 7. 8. Mich. III, II. Zeph. III, 4
Zach. KIII, 2. apparet, quo ſenſu Paulus etiam Epimenidem Poëtain 1.
I, 12. Prophetam dicit, ex Cretenſium ſane opinione, qui divinationis

veli Alinpro.
rie.

eum peritifmum cenſebant; vel proprie pro iis, qui Oο νρανννα τ—Ü e pror
ciS Peg A&α⅜ο *ε τι*πααιν acli & impulſi a Spiri itu Sancto, locuti ſunt, PrIie.

2. Pet. I, 21. Veri ergo nominis Prophetæ, homines, erant, divina luce
colluſirati, reés Vel ſublimitate jIura abſtrcſäs, vel eventu adhbuc füturas, G
naturali ſagacitati impe rveſtigäbile ntque incognitas ex divina revelatione
berctientes, & vel e Sisgna, vel ber verba cum aliis , ucrum eas ſoire

inter-

8 INTRODUCT. AD LIBROS BI BLICOS

De Pro- intererat, communicantes, nd gloriam Numinis, & eccleſiae aediſicationem,
phetis ia vel ad informationem nonnunguam privatorum. Nec enim quilibet,
genere. (Rrvina gaudens revelatione, Propheta ſtatim dici meretur, ſed requireba-
tur amplius, ut interpretem divinæ voluntatis & revelationis ad homines
ageret, aut agitante in caleſcens Numine, hymnos pangendo vel canendo,
Mö1ios inſtrueret aut excitaret. Abimelechum quippe, Labanem, Pharao-
nem, Nebucadhezarem, alios, divinitus in ſomniis monitos, extraordina-

rum cenſum relatos. Quo reſpiciens Auguſtinus quæſt. 17. in Exod. I. IV.
Opb. P. 0. nibil aliud eſſe Prophetam Dei, inquit, niſi enunciatorem ver-
borum Dei bominibus, qui Deum vel non poßſunt, vel aon merentur audire.
Neque rurſus omnes, qui de rebus divinis populum inſtruebant, Prophe-

diſtingui videamus, quorum tamen haud poſtremæ in eo ſitæ erant partes,
ut legem interpretando, cultus rationem docendo, ac exemplo præeundo,

do, voluntatem Dei populo denunciarent: ſed peculiari præterea opus
erat motu dlivino, & interna luce, qua ſupra vulgarem naturae captum ſa⸗
perent, agerentve. Utrumque complexus Philo lib. de præmiis & pæ-
nis, Olb. p. 717. E. Cconciſe nec incommode Prophetam definit: 56§

pres Dei eſt, diclantis imus oracula.
tropherie WGingilari Prorfus & extraordinario influxu, Prophetam evaſiſſe. Ipſe ſibi
ſolus Deut Deus hoc àνανναα e icat, quod e reconditæ ſapientiæ ſuæ penu inſtruat
Trinunus. ſervos (uos, Jeſ. XLIil, 12, Amos III, 7. ldque, ut Theologi loquun-
tur, opus ad extra, omnes Sanctae Triados perſonæ invicem habent com-
mune, ſic ut Patritribuatur Oſ. I, 2, coll. 7. Ebr. I, I. 2. Apoc. I, 1. Filio
Zach. I, 9. & Spiritui S. 2. Sam. XXIII, 2. Act. I, I1I6. I. Petr. I, II.
2. Petr. I, 21. Ut adeo fruſtra ſint, qutvel diabolo accepta quædam ferunt
vaticinia, vel ad narturalem referunt &7 αιMαοαιανν ſolertiam aut ſagacitatem.
Demone quidem plenos gentilium augures, aruſpices, & Pſeudo-Prophe-
tas facile largior futura prænunciaſſe, quibus eventus ſatis nonnunquam
crxade reſponderit, quod de Saule Pytheniſſam conſulente ex I. Sam.
XXVIII, 19. de Crœſo, Juliano, aliisque ex Theodoreti de Græcar. affecdtion.
curat ſorm. X. de Oræculis, Tom. IV. Obp. p. 6G28. q. conſtat, nec ipte Deus
abnult Deut. XIII, I. ſqq. Idque quo pacto eveniat, ſcite & breviterex-

vunquaim
Diab olaß,

riis accepimus gaviſos fuiſſe revelationibus, nuſpiam tamen in Propheta-

tæ cluebant, cum ab horum ordine Sacerdotes, Jer. II, 8. & paſſim alias,

quin & per Urim & Thummim de dubio futurorum eventu reſponſa dan-

Sαο W—r Jͤ Oir, 3 ο * nαρεετοος τα XäανWsεα rο Oes, Propheta inter-

Porro quidem ſatis conſtat de eo, nullum absque Numine, ejusque

—

— — —

— —

MUM VETER. TESTAM.

Carpz, Pars III.

plicat b. Joh. Meiſnerus de Prophet. Sect. II. G. 7. p. 3o. cujus huc transfer- De Ppro.
re verba e re praeſenti eſt. Ita autem habent: Quod aliguando vera præ- phetis in
Licit diabolus, ea vel conjectando, vel pro ineredibili ſagacitate, quæ ſine du- genere.
bio omnium hominum ingenium excedit, agentia naturalia paſſvis aptando,
aut unam rem pro altera inſenſibiliter ſabſiituendo, aßecutus eſt; vel maxi-
ma celeritate, qua pollet, quæ revera jam in occidente exiſtunt, iſpſe autem vei
audivit, vel aliter comperta habet, ſed propter locorum diſtantiam ab homi-
nibus ſciri non poſzunt, in oriente pronunciat: vel ex Dei revelatione, cum
opera ejus in puniendis hominibus utitur, addidicit; vel denique taie quid eſt,
guod bermißſu Dei ipſofalturns alias erat, ut de morbis, fFame, peſte, ſacile in:.“
velligitur. Certo tamen ſingula prænoſſe futura, ſuisque ea myſtis ſug-
gerere poſſe prædicenda, Deo uni ac vero adeo eſt proprium, ut hoc velut
noi ele a gentilium Deaſtris ſe diſtinguat, Eſ. XLI, 22. ſq. KLIV, 7.
Idoneum enim, inquit Tertullianus Apologet. c. XX. T. I. Opp. p. 20. tbſti-
moniam divinitatis eſt veritas divinationum æ que ut Chryſoſtomus Ho-
mil. LXXLII. in Job. I. II. Olp. in N. I. p. gg7. graviter pronunciat:
Oes rTr— “αααI. οN 7 Ae*νrτται ποοντ, Deo maxime proprium
3N, futura bradictere: & rurſus Homil. XVII. in Job. 13ro vαοιMD
v Jes, 67τ⁹ 8⁰ äl οοαιτι Aν ασιοια, cν ααοασ
/Xà οdρονονσοο boc enim vel maxime Dei oepus eſt, quod negue demones imitari
poſſunt, quamvis majorem in modum nitantur. Hinc eſt, ut non tantum
Plane falſa interdum prædicerent vates a malo genio agitati, ut I. Reg.
XXII, 12. 13. ſed etiam tam perplexa ut plurimum & intricata, tam ad de-
ceptionem & illuſionem ſciſcitantium ſtudioſe compoſita, ut in aſſirman-
tem æquo jure traxeris oraculum, quam negantem partem. Ipſe ex hac
ratione Apollo Aoιον dictus, & Cicero fraudibus vatum ac impoſturis in

eeanm adductus eſt ſententiam, ut omnia potius Ethnicorum oracula ridere

neæniisque ac fabulis accenſere mallet, quam obſcuritatis aut mendacii la-
bem ſupremo Numini adſpergere. Hinc lib. z. de divinat. diſerte fatetur,
oracula Apollinis, guibus Cbryſippus totum volumen impleverat, pantim fal-⸗
a ſſe, partim caſu vera, ut in omni oratione ſit ſæpiſſme, partim flexiloqua
Gohbſcura, ut interpres égeret interprete, & ſors ipſa referenda eſet ad ſor-
tes, bartim ambiguæ, & quæ ad Dialedticum eſſent referenda. Nec impo-
NKuras illas fraudesque oraculorum concoquere potuit Lucianus, irriſor
licet religionis Chriſtiane, quin in Dialogo Junonis & Latonæ Tom. II.
Oep. p. 12. in hanc erumperet confeſſionem: ιε A' τσ½Xαν 7οοντρτα
ev A*νταν Sdee,, & .ονν⅔nnve th’. Y.τιαοννραιις SoρwνdK0ο
Tic Aα †vα,. "6 e* 6“ AeA Poyg, 76 ε 6 KANAâραενQναοο Sa-
Zarc

k4 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICGOS

De bPro- nrd Tr36 νενρο τα Xo& α õ S2rρo)
phetis in 77 sοταεαο απονιιιο α Aαναεπιτο &εαοαο το αααMναι. 4 TXν⅓
genere. rsα GHι οντα. X. Apollo ſimulat quidem omnia ſeire ſeſe, &
vatieinari: & erectis vaticinandi tabernis, hic in Delphis, illic in Claro, &
Didymis, decibit conſulentes ſe, obliqua, & in utramque partem quæſt ionis
praæpoſitæ inclinantia reſpondendo, ne videlicet erroris pPoſſit damnari: atque
ita ex hoc quaſtum ſacit, & diteſcit, idque prudentiores non latere addit.
Eadem quoque ridet in dial., Menitpi, Amphilochi & Troph. cit. Tom. é6.
in Jove Tragado Tom. III. P. 343 in Jove confuiato IT.II. p. 257. ſeq. & Ppas-
ſim alias. Ut jam filentio transmittam, quæ deoctiſſimus Huetius in hanc
. reumm collegit Demonſtr. Evang. Propoſ. IX. cap. 11. J. 70. bP. 1183. Ut adeo
vera ac ſancta prophetia, a turbido iſthoc & impuro dimanaſſe unquam
fonte, credenda non ſit. 2 ðUM

nec homi- Sed nec hominum ſagacitati naturali, ingenio aut labori tribuen-
nunm nhaota dum quicquam eſt in prophetiæ acquirendo dono. Pro ſuo enim bene-
ralizſugt- placito, hoc æque ac cetera Xνρυνοιτασ SPiritus ille Dei, omnium fons
cieas ac autor, diſtribuit unicuique zα π⁰ XHααo ſicuti vult, I. Cor. AII, II,
Sunt equidem, qui corporis compoſitionem vel temperamentum, tum &
induſtriam hominum multum huc facere exiſtimant, quemadmodum uſu
vwenire videmus, viros prudentes multoque rerum uſu ſubactos, ingenii
fui acie, & præſentium cum priſtinis temporibus collatione, multa ſæœæpe
prævidere, haud aliis facile obvia perſpectu. Callidus proſpicit molum,
& occultat ſe; ſimplices autem tranſeunt, & mulctantur, Prov. XXII, 3.
XXVII, 12. Talem ſe vatem jactat Cicero lib. VI. Epiſt. 6. ad Cæcinnam:
. AAe te ratio quædam Etruſeæ diſciplinæ, inquiens, quam a Patre, nobiliſſimo
atque optimo viro, acceperas, non fefellite ne nos quidem noſtra divinatio
fallit: quam cum ſapientiſſimorum virorum monumentis atque præceptis,
plurimoque; ut ſeis, doctrinæ ſtudio, tum magno etiam uſiztractandæ reipubli-
ese, magnaque noſtrorumtemporum varietate conſecuti ſumus. Cui quidem
divinationi hoc plus conſidimus, quod ea nos nihil in tam obſeuris rebus, tam-
Aaue perturbatis, unquam omnino fefellit. Dicerem, qux antea futura dixiſ-
ſem, ni vererer, ne ex eventis ſingere viderer. Sed diſpar longe ratio eſt
gonjecdturarum de futuro rerum civilium naturaliumque eventu, quæ cum
hæſitatione multa, metu erroris, & ignorantia circumſtantiarum, cauſa-
trumque ſunt conjuncłæ; & divinorum vaticiniorum, quarum illæ quidem
in hominis eſſe poſſunt poteſtate, quanquam non absque divino munere,
heæc

VETER. TESTAM. 1

hæc (liſerte denegantur, cutn en Prophet: la libiti voreinis allata divo De De Pra-
1
tro aſſeratur, ſed ados a Spirita S. locates eſſe ſanctos Hhei houmnes, 2 Petr. Paetis in

I, 20, Nec cum hominum eſt, futura indubie prænofie, Coh. VIII, 6. Senere,
VII, 1. X, 4. Prov. NXNXVII, I. quod vel gentiles humana ſorte ſuperius
agnoverunt; unde ſcitum illud Heſi odi:
Marris 9 Stis 5 61* ntevixv α 0% ον
O5,: v 20gen Zmvè vov Aiναοναιοιι .
Vates nullus eſi inter honunes zerræ incolas, gui noverit mentem Jovi, Agin- ð
chi & illud Anacreontis Od. 72.
IIev αοορν ααεαονH YMU .

O Bics gorci ραXοο.

Unde cognoſcimus futurum? Vita hominibus: enota 6ſt. Hinc Joſephu Gen.
XL., 8. XI I, 16. juxta ac Daniel c. II, 28. ſqq. vaticinandi virtutem ſibi
denegantes, Deo ſoli in acceptis referunt; imo & aberraſie a vero depre-
henditur Nathan, quando inconſulto Deo reſponfum dare præſumeret,
2 Sam. VII, 3. Illa vero argumenta, quibus Ammonius apud Plutar- contra
chum lib. de oraculorum defectu, & ampliori apparatu Petrus Petitus de Petr. Pe-
Sybillis lib. i. . g. demonſtrare ſatagunt, non minus animis hominum va- titum.
ticinandi poteſtatem eſſe innatam, quamvis memoriæ, quæ præteritorum
recordantur, fuſe & ſolide Witſius diſcuſſit lib. I. Miſeellan. Jaor. cap. G.
toto p. 72. quæ huc tranſcribere fingula ſuperſedemus. Idem porro cap. 9.
ex inſtituto ſub examen vocat, quæ Petitus ad hanc firmandam ſententi-
am affert, dum c. I. cap. o. præſtantem mentis indolem ac ſublimitatem,
qualis in Platone, Pythagora, Heraclito, Parmenide, Anaxagora, Ariſtotele
conſpicua fuerit; cap. I. temperamentum melancholicum, quod in Mo-
ſe fuiſſe tradit ac Helia: cap. 13 cœlum ipſum, ac ſiderum poſitum:
cap. 17. ſubterranei quoque halitus hauſtum, mentem hominum ad va-
ticinandi facultatem diſponere ac præparare contendit; erudito quidem,
ſed veritati haud usque quaque congruo ſermone. Sane enim, ut vel tri-
us, quod ajunt, verbis vanitatem aſlertorum oſtendam, non tam præſtan-
tiſſima Deus elegiſſe ingenia, quam ſimplicia minusque obluctantia,
I Cor. I, 19. ſeqq. Matth. XI, 25. perhibetur. emperamenti vero, ut
mulla ad Prophetiam proportio eſt & habitudo, ſic nec diſpoſitio, cum MW
illa alibera Spiritus S. pendeat diſpenſatione, quæ nulla naturalium cauſa-
rum ſtructura coaréctanda eſt, I Cor. XII, II. Siderum porro vis in libe-
ras & contingentes hominum actiones pariter ac mentes, exploſa dudum
elſt, quin & Deo ipſo profcupte Eer⸗ N1 N , 13. Quod & defubterranei
halitus

De Pro-
phetis in

& Spino-
fam defen-
ditur.

12 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

halitus hauſtu intelligendum, quod inauditum inter Chriſtiauos com-
mentum, eximpoſturis ſacrificulorufn gentilium, qui ex antris & caver-
nis reſponſa dabant, ortum traxit; quas ipſorum fraudes Antonius van
Dalen diſſertatione gemina de oraculis Ethnicorum, ex domeſticis ipforum
teſtimoniis, in apricum poſuit & detexit. Ulterius progreſſus Spinoſa,
poſtquam Tract. Theologico-Polit cap 2. omnem Prophetiæ perceptio-
nem ex imaginatione ſubjecti, ejus vero certitudinem ex ſignis, oraculo
junctis, ſuſpendiſſet, temper amentuùm tam arcte cum Prophetia connectit,
ut pro diverſitate ejus variafſe quoque credat vaticinandi facultatem.
Ipſa, inquit P. 18. revelatio variabat in unoquoque Propheta pro diſpofi tione
temperamenti corboris imaginationis, & pro ratione opinionum, quas antea
amplexus fuerat. Pro ratione enim temperamenti variabat hoc modo, nem-
bper Si Propheta erat bilaris, ei revelabantur victoriæ bax, E guæ porroh bo-
mines ad lætitian movent. Tuales enim ſimilia Japius imaginari ſolent.

Ii contra triſtis erat, bella, ſubplicia, & omnia mala ei revelabantur; & ſic

brout Propheta erat miſeri icors, Mandus, iracundus, ſoverus Go. eatenus mä-
gis aptus erat ad has, quam ad illas revelationes. Hæc poſt interjecta non-
nulla ita probare ſatagit p. 1’9. Primum conſtat ex illo caſu Eliſæ 2 Reg.
UI, 15 qui, ut Ferobeammo brophetaret, organum petiit, nec Dei mentem per-
cipere potuit, niſi poſtquam Muſica organi delectatus fuit, tum demum Jero-

beamo cum ſociis læta Prædixit, quod antea contingere nequit, quia Regi im-

tus erat,; & qui in aliquem irati ſunt, apti quidem ſunt ad mala, non vero
bona de iisdem imaginandum. QOuod autem alii dicere volunt, Deum iratis

& triſtibus non revelari, ii quidem Jomniant: nam Deus Moſi in Pharao-

nem irato revelavit miſeram illam brimogenitor um ſtragem Exod. XI, &.
idque nullo adbibito organo. Kaino etiam Furenti Deus revelatus eſt.
Ezechieli præ ira impatienti, miſeriæ & contumacia Judaorum revelata fuit,
Ezech. II 13. & Jeremias mæſtiſſimus, & magno vitæ tædio captus calami-
tates Judæorum prophetavite adeo ut Joſias um conſalere noluerit. Jed
Jaminam ei contemporaneam, utpote quæ ex ingenio muliebi i magis abta erat,

ut ei Dei miſericordia revelaretur, 2 Paral. XXXV. Michæas etiam nun-

quam Achabo aliquid boni quod tamen alii veri Prophetæ fecerunt, ut patet
e 1 Reg. XX. ſed tota ejus vita, mala prophetavit, 1 Reg. XXII, 7 & clari-
us in 2 Paral. XVIII, 7 Ex quibus tandem concludit: Prophetæ itaque
pro vario corporis temperamento magis ad has quam ad illar revelationes
erant apti. Verum ut taceam, non tam temperamenti, quam afflecuum,
quos vocant, potius, & animi variam diſpoſitionem, ex diverſa rerum fato-
zumque, quibus fruitur, condione ac facie oriundam, his exemplis ur-
geri; 3

. ⸗
—
.

pl⸗
s

I,.
t0

u⸗

acerbas comminationes, ſuaviſſimas –WR edidit promiſſiones. Jere-

ſæpius quoque videas, eadem vaticinia, triſti exorſa comminatione, mox

vices, quod abſurdum. Quid:? quod omnis veritas vaticiniorum hoc
forte tunc triſtis, non potuerit niſi triſtia reſpondere, adeoque falſa pro-

Propheticam non fuiſſe, niſi moralem, contendit, p. 21. concludit, Pro-

rendum ulterius eſt, quo medio ac modo hominibus eam largiatur? Per

Jis Ac. I 25. regulam vero Prov. XVI, 33. conſpicimus; alia ſacerdota- vel ſacer

VETER. TESTAM. V 13
geri; adeo præterea lubrica ſunt omnia, & ruinoſo ſuperſtrucla fundamen- De Pro-
to, ut Pari exemplorum, qua adſtruuntur, copia convelli queant ac everti phetis in
Triſtis profecto Bileam erat, & valde iratus non aſinæ modo ſuæ, quam Senere.
verberibus cædebat, verum etiam Iraelitico populo, quem devovere cum
nequiret, ampliſſimi ſpe lucri excidebat, neque tamen alia quam læta KE “?
benedictionis Plena profari poterat, utcunque animum ad diras & maledi-:
Ga diſponere anniteretur, Num. XXII. XXIII. XXIV. Sic Jeſaias præter

mias ille mœſtus, non captivitatem modoô, ſed & felicem ex Babylonia
reditum novique Fœderis cecinit c. XXXI. felicitratem. Morti vicinns
Eliſa, quem tunc temporis præ g gaudio exultaſſe nemo facile dixerit, vi-
cGtoriam tamen adverſus Syros Joaſo Regi prædicit 2. Reg. XIII, 17. Et

lætiſſimus ſubnectere rerum vices, rurſusque tandem in calamitatum qua-
rundam denunciatione deſinere; unde juxta Spinoſæ mentem confice-
res, temperamentum Prophetæ, qui talia edebat, tot vel una hora fubiiſſe

commento fubruatur, cum de læto rerum eventu conſultus Pr opheta,
ferre, quæ ipſiſſima tandem Spinoſæ mens eſt, cum p. 16. 17. certitudinem

pbhetiam nunquam Prophetas doctiores reddidiſſe, ſed eos in ſuis præconcebtis
opinionibus reliqu iſſe, ac Propterea nos iis, circa res mere ſpeculativas miaime
teneri credere; & p. 28. pariter aſſerit, nos Prophetis nibil aliud teneri ere-
dere bräter ic quod ſinis & ſabſtantia eſt revelationis, in reliquis prout uni-
cuique libet, liberum eſſe erederee quo ipſo Spiritui Sancto, per os Prophe-
tarum loquenti, fidem habere prohibet, quod quam Prope aà blaſphemia
abſit, nemo non videt. Confer cum his commentis oh. Av, 174
XVI, 13. S
Soli ergo Deo cum prophetica facultas accepta ſi ſit ferenda, ¹ inqui- Renelaeig
IVIII

1

revelationem certe, cujus tamen mira in ſacris literis varietas deprehen-
ditur. Ut enim alia civilis eſt, per ſortes, cujus exempla in Achane Joſ. vel eivilis
VII, 14. in Saule & Jonathane 1 Sam. XIV, 42. i Jona Jon.! 77. 11l Apoſto-
lis, per Urim & † hummim, cujus eruditam & copioſam ſtruxit hiſtoriam datalin,
Buxtorffius F. Exercit. UII. . 267. & recentiſſime Henricus Hülſius Com
B 3 — went.

14 INTRODUVCT. AD LIBROS BIBLIGCOS

De Pro- ment. in Iſraciis priſei prærogativasac bona ſah Ier. T. eſt. Diſſert. V. 216. .
phetis in alia demum Prophetita: ita hanc poſtremam rurſus haud unam obſerva- 1
genere. re licet. Diferte Paulus, Den Im r ααια, non ſmul & ſemel, ſed multis
vicibus & partibus, uo oο„ντννον, diverſimode nunc nude & absque 1
vel pr-o- Symbolorum involucris, nunc veluti veſte adoperta, & ſub vario figura- .
phetica, rum tegmine, Patribus locutum fuiſſe per Prophetas, perhibet Hebr. I, I1.
cujus di. Ptipfe quidem Deus, Num. XlI, 6. 7. 8. præcipuos revelationum ſuarum
ſtributio.
modos recenſens, Prophetis ſeſe appariturum reſtarur per viſio. 1
nem, per ſomnium, —— in enigmete, 22 P per ſigu- 1
ex mente Valn; & -1I 42 — ver allocutionem divinam Mirum in modum ”
Judæo- numerum iſtum augent Rabbini, quorum interpres Maimonides, e gentis
rum, fuæ diſciplina, in More Nevoch. P. II. cap. 47. pP. zi6. Odqg. undecim recen. SM
ſet gradus Prophetiæ, quorum 1) illapfus ſit Spiritus Heroici, quando is 6
induiſſe Judices & Heross legitur, & ad præclara patrandum facinora im- ſe
Puliſſe: 2) illa Spiritus S. facultas, quæ Prophetia adhuc inferior, in
WPTααν &οα dicitur, cujus impulſu vigilantes & integro gaudentes “ n
ſenſuunm miniſterio, Pſalmos cecmerint, aut t ſalutaria morum præcepta, 1
vel alia, ad eccleſiæ vel Politiæ ſpectantia commodum, ediſleruerint; “
quaque cumprimis Hagiographa V. T. ſoripra⸗ — dicta, edita &
exarata ſint: 3) verbum Domini, quando Propheta videt parabolam in äl 3
ſomnio, ejusque declarationem, quales ſint parabolæ Zachariæ: 4) .
ſomnium propheticum, in quo vocem Propherta audit, ſed loquentem non
cermit: 5) cum vir aliquis in ſomnio cum Propheta loquitur, ut Ezech.
XI, 4. 6. 6) cum angelus ipfſi in ſomnio loquitur, ut Gen. XXXI, 1. 7) d
cum Propheta Deum ſe conſpicere in ſomnio ſibi videtur, ut Jeſ. VI, 1. ce
T Reg. XXII, 19. 8) cum interdiu viſio obtingit Prophetica, velut Abra-
hamo Gen. XV. 9, quando audit in ejusmodi viſione vocem ſibi loquen- I
tem, ut ibid. v. 4. 10) quando virum ſecum loquentem in viſione Pro-
phetica conſpicit vigilans, ut Abraham in quercubus Mamre, Gen.
XVIII. & Joſua ad Jerichuntem c. V, I13. II) quando angelum ſecum
loquentem in viſione animadvertit, velut Abraham in ligatione lſaaci. 1
Moſis vero Prophetiæ gradum his omnibus multis paraſangis faciunt ſu- .
periorem, eo quod reliqui omnes Prophetæ mediante angelo ſermonem
QAudierint, Moſes vero ore ad os, ſive coram Deo collocutus feratur, quod- H
que ceteri non niſi per facultatem imginatricem, quam phantaſiam puto, .
Prophetiam perceperint, ſolus vero Moſes ex propitiatorio inter Cheru-
binos, absque facultatis imaginatricis miniſterio, Deum loquentem au- ir
dtierit, quæ ipſa rurſus Maimonidis verba ſunt p. 327. Verum quam incon-
cinna

Joſeph Albo ad quaternarium graduum nmumerum revocat, cujus ien

VETER. TESTAM. 15

cinna & hiulca iſthæc ſit recenſio, quam inſuſſiciens rurfus, & citra neceſſi. De Pro-
tatem tamen copioſa, primo ſtatim intuitu apparet; quam eapropter R. Phetis in
ten- genere-
tiam Hottingerus exponit Theſanr. Phil. Lib. II. cabß. 3. Sect. 4. p. 6éb. &
Henricus Hülſius l. ſupra cit. D'f. II. §. 3. P. 75. ſq. Aliam ingrefli viam
Chriſtiani Doctores, Prophetiæ, ſeu viſionis, ut vocat Auguſtinus, tres ex mente
conſtituunt ſpecies: corporalem, quæ per ſenſibilem aliquam repræſen-Chriſtia-
tationem contingit, & per imagines ſenſibus corporeis objectas, ex qui- D. y.
bpus conceptus mentis naſcitur, ideoque vigilantibus tantum exhibetur:—
imaginarium, cuin ſenſui interno vel phantaſiæ repræſentatur aliquid,

qbuod alioqui homo non erat apprehenſurus, vel novas ſpecies phantaſiæ

imprimendo, vel præexiſtentes immutando, novoque lumine colluſtran-

do: & intelledualem tandem, quæ non e ſenſu aut imaginatione oritur,
ſed immediate a lumine intellectui afluſo proficiſeitur, quatenus ſpecies

intellectuales vel prorfus novæ, vel præexiſtentes quidem, fed elevatæ ta-
men, ac ſupernaturali lumine colluſtratæ intellectui noftro repræſentan-

tur. Hanc Prophetiæ diſtributionem paſſim amplexi Patres atque Scho-

laſtici Dodores, Iſidorus lib. VII. Originum cop. g. P. t. Thomas Part. I.
qu. EEVIII. Art. 4. Alphonſus Toſtatus qu. XI. ſaber lib. 3 Reg. cab. II.
uberrime explicant, quos inter Auguſtinum lege lib. XII. de Geneſi ad li-
zeram cap. XXIV. I. III. Otpp. p. 696. ſg. & e noſtratibus b. Joh. Meiſnerum
de Prophet. Sed. II. S. 17. 27. b 35. ſqg. Aliter rurſus doctifſimus Witſius
revelationem Propheticam aliam dicit immediatam, quæ ita a Deo profi-

ciicitur, nulla ut creata perſona interveniat; eamque iterum vel fimpli-

cem, ſolo interno Spiritus inſtinctu peractam, vel ſymbolicam, acceden-
tibus quibusdam Symbolis inſignitam: alium mediatam, quæ interve-
nientibus angelis ad homines delata ſit; in quibus exponendis Lib. I.

Miſcell. cap. 3-6. P. 16. 4r. prolixe ac erudite verſatur: Demum celeberr.

Vitringa Tybi Doctr. Prophet. &. II. G. 2. P. I0. omnem revelationem divi-
nam Prophetis factam tradit vel interne, absque ſenforiorum externorum

adminiculo, in imaginatione; vel externe, per vocem aut ſiguras, ſenſi-
bus externis vere exhibitas. Sub imaginatione vero intelligi quoque

vult afletum vehementiorem, cum imaginatione conjunctum.
— — Nos uti ſuo quemque ſenſu facile ſinimus abundare, ita miſſis alio- ex auéto-

rum diſtinctionibus, divinæ revelationum Propheticarum recenſioni, Diuna S.
Kurg „.—

Num. XII. traditæ, inhæremus. Primus itaque modus eſt – & P , viſio-
per viſionem, cum vigilantium Prophetarum five oculis corporis, ſive aciei neni,

men-

1r6 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

De Pro- mentis, certæ proponebantur imagines aut figuræ, divinæ voluntatis, rei-
phetis in que maânifeſtandæ indices; ut cum rubum ardentem Moſes Exod. III.
genere. Oculis ſuis, Ezechiel vero idololatriam Hieroſolymitanam c. VIII. men-
tis acie conſpiceret. Nec refert, an interdiu hæ viſiones obtingerent,
qualis Petro circa horam ſextam Act. X, 9. uſu veniebat; an de nocte,
qua Zacharias virum equo rufo vectum, & inter myrteta ſtantem vidit,
c. I, 8. 18. modo ſomnus abeſſet; utut frequentius eſſet tempus noctur-
num, quod quippe habendis viſionibus facris fere ordinarium fuiſſe ob-
ſervant, & exemplis demonſtrant, b. Tarnov. Comment. ad cit. loc. Zachar.
in ſonni- p. 1336. & b. Joh. Schmidius Comment. in eundem loc. b. 1 8o. Secundus
um, T ger ſomnium, quando dormientes oracula ſibi dieta percipie-
. bant mente, vel figuras, rerumque imagines, divinitus phantaſiæ immiſſas,
per inſomnia conſpicabantur: qualia Joſephi Gen. X XXVII, 7. ſeqq. Abra-
hami c. XV, 12. ſeqq. Salomonis in Gibeone I. Reg. IIl, 5. Danielis de
quatuor animantibus aſcendentibus e mari Dan. VII, I. ſeqq, Quæ tamen
infidelibus quoque, & extra eccleſiæ gremium conſtitutis, velut proceri-
bus .gypti in carcere Gen. XL. Pharaoni c. XLl. Nebucadnezari Dan.
II. immiſſa, Prophetas non ſtatim reddebant, cum non tam ſomnians,
quam ſomnii interpretationem callens, vates habeatur. Non enim Pha-
rao, ſed Joſephus, nec Nebucadnezar, ſed Daniel prophetiæ dono gaude-
inænigma. bat. Tertius eſt —— D in ænigmate, quando aliud repræſentatur,
quam quod intelligendum fſit, ut erat, cum librum Ezechiel comederet
c. II, I. cum uni lateri incumbere trecentos nonaginta dies, nec non pa-
nem, cum excrementis bubulis coctum, comedere juberetur c. IV, 5 15.
Quo ſpectat Jeremiæ olla fervens, & virga vigilans c. I, II. 12. Amoſi ca-
niſtrum frudtuum æſtivorum c. VIII, 2. & univerſa fere Apocalypfis Jo-
hannis 13 OsXν Adeoque partim viſiones emblematicæ huc perti-
nent, aliud offerentes, quam quod innuunt; partim locutiones acutæ, &
vel ob rei ſignificatæ inſolentiam, vel ob myſterium, literæ involutum, ab-
ſtruſæ & obſcuræ, Ezech. NVII. partim adtiones ſymbolicæ Prophetis di-
vinitus demandatæ, ut cum nudus incedere Jeſaias c. XX, 2. vel jugum
primo ligneum, poſtea ferreum, de collo ſuſpendere & geſtare Jeremias
juberetur c. XXVII, 2. XXVIII, 13. partim orooα ⅓⁵° οα myſterioſa, ut
in fguram. Jeſ. VII, 3. VIII, I. 3. Hoſ. I, 4. 6. Quartus modus eſt PR Per
ſiguram, qualis alias quidem Deut. IV, I5. de Deo negatur, hic autem as-
ſeritur, nec tam ideam, cum rerum imagines intuemur, ut explicatur ap.
Glaſſium Philol. &. lib. I. Ir. V. Sect. I. can. I. p. 221. qua ſane ratione cum
primo viſionum genere coincideret; quam ſpeciem aliquam ac cρρααν
=èð S Dei,

„ 2*

arcam reſidebat, reſponſum ad interrogata Ferret voce, bumanæ ſimili, fami-:

VETER. TESTPAMsx RM 17
Dei, viſibili corpore ac ſchemate induti, notat, quem oeulis cernebant, De Pro-
loquentemque audiebant; quemadmodum LXX. Seniores in montem Phetis in
Sina una cum Moſe, Aarone, Nadab & Abihu admiſſi, gloriam Domini, genere.
h. e. ſpeciem Domini glorioſam, viderunt, Deo ipſorum oculos manu
non continente, Exod. XXIV, 9-II. Quo referri forte poſſent omnes
iſtæ Domini apparitiones, qua Abrahamus hoſpitem peregre adventantem
Gen. XVIII. Jaco bus colluctatorem ſuum c. XXKII. Joſua ducem exer-

citus Domini c. V. Manoah cum uxore, virum Dei mirabiliter facientem

Jud. XIII. conſpexerunt, niſi quis eas ad primi generis viſionem pertinerc
malit; hic vero ſplendidam admodum & auguſtam, & humana ſorte lon-
ge excellentiorem intelligi cupiat Dei ſpeciem, quæ divinam præſentiam

ſtatim inſinuet, inſolitamque videntibus i inji ciat venerationem ac metum. i alca.

Ultimus demum, isque Moſitantum proprius, eſt ⅝ ore ad os, zionem de
ſive per familiariſſimum colloquium divinum, quod Moſes cum Domino facie ad

de fncie ad faciem, absque alio internuncio & medio, de ore ados, interro-Jucienn
gando & reſpondendo explicando & replicando, diſertis verbis agitabat,

quemadmo dum amicus amicum alloquitur, libera nimirum 7aαHοHςι£, in-
timique commerc familiaritate, ut non attonitus exhorreſceret Moſes,

ahimoque & corpore concideret, quod Abrahamo ac Danieli eveniſſe,
Gen. XV, 12. Dan. X, 8. legimu De qua Moſis prærogativa confer

Exod. X XXVIII, II. Deuter. XXXIV, IO. & erudite diſſerentem b. Friſchmu-
thum 7αt] tione des. Scripturæ in legem, Prophetas & Hagiographa diviſio-
ne, A. 1665. Jenæ habita, cap. I. S. VlI. ſeqd. Hujus viri baæc fuit prarogativa, gqua Moſes
appoſite ad ſententiam noſtrami inquit clar. Vitringa Tyvo Dodr. Prophet. reliqguis

cap. 2. G. 9. P. 14. ut in dubiis vaßi. bhus Deum conſulturus, oratione converſa ad Proypheris

omnihus

Symbolum divinæ præfentiæ (ignem, nubi inclu Sſum) quod ſuper tentorium aut praſtaba .

liari, communi, guali vir cum viro, amicus cum amico, ſermones cader, ſolet,
& in colloquiis amicæ conſuetudinis uti. Exemplum cabe ex Num. VII. &g.
Cum Moſes ingrederetur tabernaculum ut loqueretur cum Jehbova, audiebat
vocem ſe alloquentem e ſpatio, quod eſt ſupra oberculum arcate imonit, inter
duos Cherubim. Addunt adhuc pro more ſuo nonnulla Rabbini, dum
quinque àπ ραοσ Moſen reliquos antecelluiſſe prophetas cenſent

quod, cum 1) reliqui omnes in ſomnio vel viſione prophetias acceperint,

Moſes ex adverſo vigilans viderit & ſtans: 2) cum ceteri interventum ange-
li prophetarint, hic immediato Dei alloquio gaviſus ſit: 3) cum reliqui
exhorreſcerent & liqueſcerent veluti, Moſi nihil tale evenerit: 4) cum

ceteri non quolibet tempore vaticinarentur, hic omni, quocunque lubue-

cait?. Pars IN,. Z C rit,

De Pro-
phetis in
generée.

18 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

rit, tempore facultate Propherica polluerit; 5) cum ceteri per decem
(juxta Vai'kra Rabha Sect. I. in Thorath Cobanim vero habetur per ſeptem)
Pa- ſpecula viderent, Moſes tantum Perunum, & cum omnes
per ſpeculum maculatum & impurum cernerent, Mofſes viderit per
peculum nitidum; quæ ex Maimonidis de fundament. Legis cap. 7.
S8. 6 ſeqg. fuſius recenſet Hottinger Tbeſ. Phil. Lib. II. cap. 3. Sect. IV. p.
F6G. 41. Jamprorervs e autem hac Moſis excellentia abutantur Jjudæo-
rum Magiſtri, ipfo 0 Meilia ſuperiorem cenſentes Moten, quod Meſſias
Moſi tantum proximus futurus Deut. XVIII, IS8. dicatur, indignabundus
notavit Henr. Hülſius de Iraelis prærogativis acbonis ſub V. T. Dig. III. H.
6. b. 760 & ſolide confutavit G. 70. p. 5z. . Ceterum obſervare adhuc li-
cet, quod nec Abarbenel intactum reliquit, — fœmin. reliquis

Prophetis Num. XII, 7. concedi, Moſi denegari, rurſus vero ——
mafcul. v. 8. Moſi alfignari ſecus autem ceteris Prophetis; unde hanc

vocabulorum differentiam exſculpere nituntur Philologi, priori illo viſio-
nem ſpecularem & ſymboli icam, poſteriori aſpectum clar um & diſtinctum
notari, nec obſcure doceri, omnem repræſentationem, Prophetis reliquis
factam, ſubobſcuram ac ſaltem velut imaginis i in ſpeculo exhibitæ appari-

tionem fuiſie, non ad amuſſim omnia reddentem, cum ex adverſo Moſis

perſpicua admodum & absque Symbolorum involucris, explicata fuerit

viſio, ut eſt ap. Jac. Guſſetium Comment. Lingv. Hebr. h. v. p. 766. y. 2.

Anduam alibi Scripturarum promiſcuus vocum uſus obtineat, &
— . etiam de aliis Prophetis, v. g. de Erechiele c. XI, 25. XLIII, 3.
& Daniele c. X, 1. legatur. Commemoratis vero iſtis revelationum Pro-

quibus ac- pheticarum ſpeciebus, duas adhuc accenſere liceat, minime prætereundas,

. cedit

quarum altera eſt allocutio divina, aſſa voce prolata, nullam tamen lo-

quentis ſpeciem vel viſionem ſibi junctam habens, qualis Samueli obtigit,
I. Sam. III, 20. & Saulo in via Damaſcena, Act. IX, 4. quo celebris illa

Filia vocig e ſilia vocis referenda quoque erit, ſive vox divina cœlitus de-

Seo⸗

reziν *

hapſa, eaque gravis & ſonora, inſtar tonitrui aures percutiens, & veluti ex
tonitru, poſt præcedentem aeêris fragorem, nata; cuius frequentior ſub

templo ſecundo uſus celebratur, quamque licet in dubium vocetr, & par-
tim fabulis Judaicis, partim præſtigiis diabolicis accenſeat, quæ de illa tra-

duntur a Judæis, Lightfoot Hor. Tulm., ad Matth. VIII, 1z. TI. II. Ozp. p.
27. N. non tamen omnino nullam fuiſie, clariſſima Novi Fœderis teſti-

monia Matth. III, 17. XVII, 5. Joh. KII, 28. 29. evincunt; uberiusque

deſeribunt Hottinger. Theſ. c. l. p. 50g9. ſajg. Baxrorif. in Lerx. Talmud. p.

320. ſc. & Bartoloccius Biblioth. M. Rabbin. P. M. fe 110. 4. Altera Zeo⸗ .
ryevz α

— —

nunciatione Perade ſit, quo bacte Damnieli arIg gelus 5 adſtans viſionum in-

rysuslce, ſive interior illa & immediata Spiritus Sancti illuminatio & ſ ſug. De Pro-
ete ermuinate, dect gee⸗ eigs Privi- Phetis in
Seheie.
h deſcribunt *
tum G&a8.
Celica an-
nunciatis,

geſtio eſt, ad exara mdos libros Biblicos ge⸗
legio munita, quam copioſe ſy ſtemata 11 ologorum pal
3 52
Demum adhuc i Dochores Aricluent, at qu Oorum minikerio & an-

6

t
80
—
66

terpretationem indicavit c. VII, 10. ſqq. V IIl, 16. . IX, 16. ſecq. ut &
Zachariæ Sacerdoti Joha anis natalia, ac Mariæ vir rgi ni Meſſiæ ortum, GCGa:-
briel Prædixit Luc. I. conf. Apoc. XXII, 6. I16. Quam tamen annuncia-

tionem poti lus, quam prophetiam dixerim, quæ extraordinaria licet, vix

tamen ampliorem in mente audientium virtutem exeruerit, quam ordina-
um verbi divini præconium ab hominibus, ad id vocatis, Peractum.
Neque tamen inde ſequitur, quod Pſeudo. Dionyſius ille, Ar reopagita di-

us ,de cœleſti Hierarch. cap. IV. T. I Oub. g. 25. ſg. evincere allaborat,

omnem per angelos revelationem divinam hominlbus Obeigilſe, ine dedue
ipfos nomen hauſiſſe, ic 7 T ραονσ&ι grs 63, Naec, 1rh Oeag- 2

ied 2Roe .αα 92 νν 8 11&α αWαiο, 1 ,&ς 1&4 vns

&α *ν ℳανιοοοαο, quia ipfißiimum a Deo iluminantur, & per ipſos nobis
1 Cre revelationes transmittuntur. & 2. Licet enim demus, quod in ar-
gumenti vicem affert, legem angelorum miniſterio ad homnines delatam;

tum quoque Patkiarchas, aliosque ante & poſt latam legem Viros in Scri-

ptura celebres, per angelos monitos, & de rebus divinis, agendisve aur

omittendis edoctos; demum etiam in revelando, de incarnatione Chri-

ſti, myſterio, ſpedatamn angelorum operam fuiſſe ac ſidem; nondum ta-
men hinc conficitur, eos ſemper adhibitos, nec absque lorum! interven-
tu, Deum ſe hominibus patefeciſſe. Iſtud autem plane lubricum & an-
ceps eſt, quod porro ſubſternit, fundamentum §. 3. 7 eovoire

T cοασ S ρεισ Seoο ρτοαας, 7 0 ο0 7605* 7 6οσ 1 eνατραο 7 00α 7 6

Oéο ναιωνNSws5 quaſ, id ordo divinæ legis ſanxerit, ut per ſuperiora, iſta,
quæ inferiora ſant, ad divinum Naumen acdäucantor, cum & inter ipſos an-
gelos, ſuperiores inferiorum duces & præce ptores ſint; quod velim de-

*

monſtr aſſet, cum vel unum Moſis exemplum, a facie 2 Kaciech cum Deo

colloquentis, alia ut taceam, afſertionem iſtam penitus infringat. Quod contra TI
ſupereſt, ex tanta revelationum Propheticarum, quam ediſſeruimus, di- landum.
Verſitate Joh. Tolandi ſatis convellitur temeritas, qua in Origin. Judaic.

S. 19. p. 105. 172., Oomnem Judæorum Prophetlam ad viſiones tantummodo

& fomnia reducere, cumque ſomniis nihil a Deo ſignificari, nec ſomnia
divina putanda eſſe contendat, ipſam Prophetiam aut e medio tollere, aut
fluxam & ancipitem reddere male ſanus ſatagit, quo de ejus commento

in 2* Programmate noſtro Inaugar. copioſe diximus.

C 2 FVIII.

–

:20 INTRODUCT, AD LIBROS BIBLIGOS

VIII.
De Pre- Satis hinc opinor conſtare, ad Deum, ejusque revelationem omnis

phetis in prophetiæ referendum eſſe ortum, nec adeo humanæ illam, vel angelicæz

Senere, eſſe poſſe originis. Quod tamen eo dictum nolim, ut diſpoſtiones
Præpara- omnes, animique ad recipiendum Spiritum faridicum præparationes, pe-
tiones Pro-hitus excludamus: in quibus inſtitutionem Propheticam, Muſicam, &
phetarum ecſtaſin numeramus. Celebres enim inde a Samuelis tempore memo-

ſunt rantur ſcholæ Prophetarum, quas Samuel I. Sam. X, 5. NXIX, 19 Elias
& Elifa 2. Reg. II, 3. 5. VI, 38. aliique, pietate, vaticinandi dono, & au-

toritate præſtantes, divinioris ſapientiæ magiſtri moderabantur. Quæ

Waz⸗ Academiæ veluti erant omnis cœleſtis doctrinæ ac fanctimoniæ, in qui-
X'opdeti“
ge Pbett: pus Deo ſacra juventus in meditatione Scripturæ, in cognitione Dei, ejus-
„

que partim attributorum, partim beneficiorum celebratione, in precum,
hymnorumque cumprimis pangendorum ſtudio, & omni denique Theo-
logiæ parte erudiebatur; tum &, in quibus pii fraelitæ, goοονον αιπτιι
Jerobeamicam deteſtantes, cum Jeroſolymas ad ſacra facienda tendere
Regum tyrannide prohiberentur, Sabbathis & novilunis confluebant, ut
ſincera divini cultus & myſteriorum doctrina a Prophetis imbuerentur.

Quod ex 2 Reg. IV, 22 ſq. haud difficulter colligunt eruditi; hinc &

captivus populus ad Ezechielem conveniebat. Ezech. NX XII ,30 f q.

Jam vero ex ſeminariis iſtis tot Prophetarum agmina prodibant, ut Sauli

recens uncto, ingens illorum obviam fieri turba, I Sam. X, 10. ut Acha-
bi tempore, ſolus Obadias centum Prophetas abſcondere, & ſævienti ſub-
ducere perſecutioni, I Reg. N VIII, 4. ut Hierichuntina ſchola quinqua-
ginta ſubminiſtrare poſſet lectos viros. ad inquirendum Eliam, terris exem-
tum, 2. Reg II, 16. ur Eliſæ ſchola centum conſtare viris, c. IV, 4 3½. Hi
porro diſciplinæ eorum alumni, filii Prophetarum vulgo ſalutabantur,
appellationisque illius veſtigia in Apoſtolica quoque ſi liorum compella-
tione, I Joh. I, I. Gal. IV, 19. &c. deprehendere ſibi i interpretes viden-

tur, quanquam longe prius, in utriusque populi captivitate, iſthæc gymna-
ſia juxta ac exercitia prophetica expirafle, haud abs re credantur. Con-

fer, quæ & de ſcholis, & de filiis Prophetarum, in eundem, quem paucis
complexi ſumus, ſenſum, polixe commentatur Campeg. Vitringa lib. I.
de Synagoga vetere P II. eop. 6 & 7. cui Jacobi Altingii duas adde oratio-
nes, quarum altera Academiarum Hebrkzarum, altera Promotionum Acade-

micarum apud Hebræos hiſtoriam, ad mentem Judæorum erudite exequi-
tur, Tom. V Otp. Heptad EVIII. p. 240. qg. Ceterum, quam inepte Bellar-

minus ex his Prophetarum ſcholis Monachatum demonſtrare ſatagat,
Petr. Molinæus docuitin Vate L.l. e. g bSτᷣ. “ IxX.

–

—

— —

—„b

— — —

—

— —, — —

—

——, ˙. ——

VETER. TESTAMsRk!˖ ˖ A 21

“ Ahlteram diximus præparationem mentis, ad doni Prophetici reci- De Pro-
“è”JD piendum influxum, Muſicam, tam aſia voce, q am inſtrumentis & fidi- phetis in
ð bus modulantem. Ubi quidem notamus, eam partim ad Prophetarum genere.

exercitia & munia partim ad diſpoſitiones pertinere eorum, qui huic ſe Muſica
muneri deſtinabant. Partes enim haud exiguas Prophetiæ conſtituiſſe

. carminum ſacrorum, & compoſitionem, G&Æ mo dulatatn recitationem, in-
ſpirante Dei Spiritu factam, ex iis apparet, quæ ſupra diximus G. I. &
D eeyemplo Mirjam Prophetiſiæ Exod. XV, 20. Deboræ Jud. IV, 4. chori
Prophetici I. Sam. XIX, 30. Davidis cumprimis, & Aſſaphi, Hemanis

. atque Jedithunis I. Chron. XXV, I paſſim confirmatur, adeo, ut genti-
lium quoque vates, verorum Pr ophetarum morem ſecuti, Poêſin & Muſi-
cam manticæ ſuæ partem cenfer ent. Sane, cum Porphyrius: in Epiſtola
74 Anehbonem obt lervaſſet, G 1G Eis 5αιι⅜ο ναο T,1π aur&α A.αρανντο

5 2 46ν⅓ποο 7 ταα7, io⸗ 4s²8 6,8ασ, cerτ— οοαr
. 7,6 eτοoρ,., 6ν r aſi, *A r Xναα 6t,, 0 6 MyroEovreg, eſſe quosdam
æg iis, qui ecſtaſin patiuntur, qui ita afficiuntur, quoties audiunt vel edmhala,
vet ipmbana, vel certunmn uoadam melos; Quales Junt Corybantes & Subazii,
JJM GO matris Cebeles mölſtæ; in inveſtigandis ejus rei caufis, & demonſtranda
W Muſicæ, in qua divini aliquid ponit, ad afflatus divinos convenientia at-
ue virtute, copioſus eſt Jamblichus Sect. II. de myſterüis cap. 9. bP. Gg.
. Ingens tamen hic differentia intercedit, inter eos, qui numine incaleſcen-

tes & agitati, carmina ſacra fundebant, de quorum Prophetica dignitate
nemo facile dubitaverit; & eos, qui hymnos Propheticos, ab aliis compo-
ſitos, ex arte ſaltem decantabant, quæ Muſicorum erat fundtio in taberna-
. ulo & templo, cultui publico vacantium, & ipſo Davide autore, in certas
difinctorum claſſes, quos omnes Prophetas dici, aut prophetaſſe legi,;
Præter ſupra dictos Affaphum, Hemanem, & Jedithunem, redte negat
p. Seb. Schmidius Comm in 1. Sam X, quæſt. g. n. 7. 304. ſJ. Sed vero
P æterea carmina facra, adhibita modulatione Muſica, ſæpe eum in finem
recitabantur, ut concentu iſto excitata mens Prophetæ, & velut reſerata,
inſtinckui divino facilius pateret; aut compoſitis, ſedatisque affectibus
, tfrrrranquillior redderetur animus, & diſponeretur, quo minus obicem Spi-
. ritui vatidico poneret. IIluſtre præbet ejus rei documentum El liſa, qui
2. Keg. III, I5. commotam ira mentem, fidicine accerſito, ſedabat Pprius,
quam propheticum reciperet influxum. Turba illa Prophetarum, in
quam Saulem incidifie I Sam. X legimus, fine haud alio aulædum & ci-
thariſtam ante ſe agebat, quam ut Muſico concentu animis inca leiceret, &
S SDJð ad

De Pro-
Phertis in

Contra
Collinum.

22 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

ad ceœleſtes ſanctasque raperetur meditationes. Hinc ſcite b Seb. S chmi.
dius loc. Cit. Coliigo, inquit, Prophetas Doctores ompoſuiſßſe olim Hymno 5
& Pſalmos, illosque præiviſſe canendo diſeipulis ſuis. gni ſilii Prophetarum

divebantur! Juper diſcipulos auten, um audirent Doctorum vantun inet⸗

Pientem, 7 veniſſe Kpiritum Sankctum, ut cum Dodtore vanerent accurate & har-
monice, quæ prius non audtverant & Aidicerant. Ita certe de Saule juxta
verba textus I. Sann. X, 10. dicendum eſt« & manifeſtins etiam vult, quod de
eodem extat infra cap. XIL, 24 Jqg. In conſimil fere ſententia, bartau am
multum de uſu Muſicæ in ſcholis Propherarum diſcey Praſſſet, tander ac,
quieſcit Vir doctiſſ. Eduard. Stillingfle & Origin. Sacrar. Lib. I. s. I
G. 6. 7. . Ubi tamen non tam concentui Muſioo, quam carminibus, quæ

canebant, acris, quibusque vel ſupremum celebrabant Numen, vel ar-

dentif ime invocabant, virtus iſta, animum diſponens, adicribenda vide-
tur. Precum enim uſum plane eximium, ſacrisque vatibus, cum futura
Vel füper erhaturalia ſibi revelari exoptarent, ſolemne em fuiſie, ex Jer. XLII,.
4. Dan. IX, 3. , 18. & paiſſ im eſt maniteſtum. Hinc ipfe Deus ad Je-
remiam c. XXXIII, 3., invoca me, inquit, & reſiondebo tihi, ge indicaba
tibi magna & ab ruſa, guag non noviſti. Impius hic prorſus & profanus eſt
autor lib elli, de libertate cogitandi, quem Rnron. Collin um haud abs re
credi jan alias obiervavimus, cump. 225. Muiicæ potum largiorem addit,
niosque Leophataun a in ſche lis ſuis fidibus ca mnere, & large Otare edo-
Rtos tradit, quod utr amque e hanc præparationem vel maximne conducere
crederent dohtinendunn Spiritum Propheticum: teſtemque ejus rei ci-
tat Henr. Dodwell um, qui diſſert. de jure Laicoracn ſfacerdotali cab. VII.
§. 7. , 55S2. corforeis id genats auxiliis Judaos ufos eſſe ad DAeHiencuin Pi-
ritum Prepheticum, pro certo ſupponit, nec alio id conficit argumento,
quam quod Muſicam adbibuerit Eliſæus, cibum ſilii Eſavi, & vinum ſenior
Maacus. Etſi vero Dodwello longe alia mens eſt & occaſio, qua iſta tra-
dit, cujus quippe ver ba mutilate & extra contextum, mala fide in alienam
prorſus ſententiam rapit Collinus; uterque tamen in eo turpiter halluci-
natur, quod Dibacitatein vinique hauſtum, Spiritui divino vel maximead-
verſum E Eph. V, 18. in Præpare ationibus numerat, ad enthuſiaſmum ſa-
crum & Drophe ticum concipiendum. Nullo iſtud vel promiſſo, vel
exemplo e ſacris demonſtrari poreſt, quin temperantiæ potius & ſobrietati

dediti Prophetæ, in ebrietatem acerbe leguntur invecti Eſ. V, II. ſqq.

Joel. I, 5. Amos VI, 6. ſqq. maxime vero Eſ. XXVIII, 27. ſq. Iſaacus
vero, ſenio & infirmitate fractus, non ad ebrietatem, ſed ad colligendas
vires Gen. XXVII, 25. paululum vini hauſit, quod prandium id poſceret,
non

multiplex depreh nenditur ab eruditis, ut naturalem aliam nuncupent, cauſas

VETER. TESTAM. 23
nonut Spiritum Propheticum impetraret. Sed eo tendunt omnia Colli- De Pro-
ni commenta, ut religionem omnem ludibrio exponat, & evertat phetis in
. X. genhere.
Tandein quoque aliquam, licet non omnibus communem, mentis ecſtaſt,
præparationem, ad recipiendum g gratiæ Pr opheticæ influxum, ecſtaſin ar-
bitramur, talemque mentis emotionem, qua, excluſo ceſſanteque exter-
norum ſenſuum miniſterio, mens tota profundiſſimæ ſublimium & divi-
narum aut futurarum rerum meditationi vacat, eprumque, quæ in corpo-
re aguntur, prorſus ignara, varias intra ſe imagines conſpicit, ſi ſive myſti-
Ccas rerum ſil iguras, a Deo ima ginationi infixas; vel Deum iplum aut ange-
lum, verba ſecum facientem, ac de Præſemibus. aut futuris edocentem,
percipit ac a audit. Auguſtinus ad Simplician. lib. II. quæſt. 1. I. IV. Opp.

Z. Oca2. ita definit. Ecſtaſin nonnulli Latini Kuborem intorpreronrur, mirum

l proprie, 6d; vieine tamen, cum ſit mentis alienatio a ſenſibus corßoris Al
Niritus hominis divino Spiritu aßfumtus, capiendis akque intuendis ima-
ginibus vacet; ſicut Danieli demonſtratum eſt, quod non inte igébat, &
Petro illud vas Jubmiiſſum de eœlo, quatuor linteis. Eaque tam vVaria & gäæ vel
natusralis,
Phyſicas agn oſeentem, qua vel ex morbo, vel nimia meditationum inten-
ſione, homo ab adu ſet ü im externor um abſtrahitur, ut vel Dihi! ornick⸗
no, vel valde tenuiter videat, audiat, ſentiat, imo ambiguum quan
ſit, an vita ſit ſuperſtes; de qua vid. Caſp. Schottum Piyf. cariogſ. is. 1.
Mirab. c. 5j. p. 125 dg. al liam præternaæturalem, ſive diabolitam, qua Spiri vel diabo-
tus nequam Varis impedimentis objectis, & Præſtigiis ſenſus exteriores licea
ligat, ut exanimes appareant ita aflecti, mentique miſere ſic de cept torum
varia inſufurrat & ingerit arcana 3 cujus exempla Peucerus de echt ih. Ae
Divinatione, & Bod linus Damonom. lib. II. c. y. alium den n ſuperna-
turalen atque divinam, Jqua Deus in revelandis mnzſteriis! ſuis, ve el
turis, animo Prophetarum repræſentandis, utitur; quarum ultima tantum
hujus eſt loci, qua Bileam Num. XXIV, 3. 4. Ezech 1c. VIII, 1. ſqd. Pe-
trus Act. X, 10. II. Paulus Ac. XXII, 17. aliique vates divimi le guntur
gaviſi. Neque tamen inde cenſendum, omnem Prophetarum viſionem,
us extra ſomnum ipfſis contigit, non niſi per ecſtaſin eyeniſſe, quod qui-
dem e Judæis Maimonides in viſio ionis, quam dedit, deſcript jone . II. Mo-
ye Nevoch. cap 4l. P. 3o7. & e Chriſtianis celeb. Vitringa i in T'ypo Dodtr.
Prophet. cap. II. G. y. P. II. ſat clare innuere videntur, cum vel Moſis viſio
rubi ardentis Exod. III. aliaque refragentur exempla. Hæc autem ecſta- a raj tu dif
ſis divima ſcholaſticis paſlim & interpretibus Scripturæ diſtinguitur a cernenda.
raptu

ebus fu- vel divina;

G
ie

4 INTRODUVCT. AD LIBROS EIDLICOS

De Pro-
phetis in
genere.

raptu, qualis Pauli verbis perquam emphaticis deſcribitur 2. Cor. XII, 2 2.
3. 4. ipfſum tamen diſcrepanti?z momentum nonidem conſtituunt omnes.
Thomam ſi audiamus, ille II. 2. quæſt. 176. art. 2. ita determinat: ecſta-
Jis ſemper importat exceſſum a ſeipſo, ſecundum quem ſcil. aliquis extra
Juam ordinationem bonitur. Sed rabptut ſaperaddit violentiam quan-
dam, quundo nimirum rapitur in id, quod eſt diverſum ab eo, in quod
jus inclinatio tendit, & ita barit violentiam non quidem e ratione ter-
mini, ſed modi. Rurſum Gisbert. Voëtius P. II. Diſput. ſe lect. p, 1040. H.7.
ex aliorum ſententia ita diſcriminat, ut raptum latius Patere, ecſtaſin vero
ſpeciem quandam, raptus dicat, quæ fiat appropriatus in mente. Sed ſi
dicendum, quod res eſt, plus dicit raptus, quam ecſtaſis, ille cumprimis,
quo Paulus in tertium cœlum ſe memorat translatum; & ecſtaſin quidem
quandam, ſed longe eminentioris rationis, nec omnibus Prophetis com-
munem, involvit. Iſtud demum adhuc addo, quod, cum ecſtaſin ad præ-

parationes animi Pr ophetarum referimus, apræcedentibus Ha longo di-

ſtet intervallo, cum illæ in hominis ſitæ ſint poteſtate, quibus obſtacula re-

moveat, dono pr rophetico obicem poſitura; hæc vero divinum ſit me-

dium, ab ipſo Numine ad præſentandas animo prophetarum ſpecies quas
dam immiſſum, neque tamen prophetiam ipſam conſtituat vel abſolvat,
ſed mentem ſaltem ad recipiendum eam diſponat & aptam red dat.
Subje um E his ſacil lli XI. ſthæc ſit,
Prophetiæ X his itaque acile colligitur, quod hominum æc ſit, non ange-
ſunt orum dignitas, Prophetiæ gratia ornari. Quanquam enim angelorttn
miniſterio, in revelationibus ad homines deferendis, uſus quandoque
bpomines Deus O. M. legatur, ut ſupra vidimus G. 7. porro quoque angeli ex viſio-

ne Dei beatifica Matth. XVIII, 10. nec non ex revelationibus eccleſiæ fa-

ctis, tum etiam ex vaticiniorum eventu, progreſſu temporis multa hauſe-
rint, quæ ipſos antea latebant, adeo ut multiformem illam ſapientiam Dei
per eccleſiam, imperiis ac poteſtatibus, quæ in cœlis ſunt, notam factam
Paulus Eph. III, 10. perhibeat: nuſpiam tamen in Scriptura, Propheti-
cum vel domum, vel munus, vel encomium tributum ipfis deprehendes.
Pertinet huc, quod de angelo, h. e. Propheta &v ao0α νασαιαιιudic. II.
ad Ifraelitas divinitus miſſo Auguſtinus quæſt. XXXI. in Juaic. T. IV.

Obb. p. 307. obſervat. Nomine virorum ſolere abbellari angelos, notum

eſt; quamvis eum, qui eſſet angelus, abpellatum eſſe Prophetam, non facile,
Jſeu evidenter occurrat eum ſane, qui Propheta eſet, didum angelum legi-

mus. Quin potius, prout ad gratiæ regnum, non gloriæ, divinum iſtud

beneficium ſpectat: ſic hominibus quoque, in regno gratiæ agentibus,
ejusdem

lo⸗

.

I-
d
er.

0
11

is,

4 —
ͦͦ —
S

VTrTER. TESTAAMA. „

. „.
———
1 .

ejusdem Deus concredidit facultatem & uſum, ita tamen, ut pro odα
ſux libertate tam viros, quam fœminas, tam rudes, quam literarum peri-

tos, tam pios, quam impios, ccœleſti iſthoc munere mactarit. Ita quippe

De Pro-

Pphetis in
genere-

ſequior quoque ſexus, cui publice in eccleſia docendi facultatem denegat neriusque

Apoſtolus I. Tim. II, 12. Prophetiæ tamen dono in utroque Teſtamento Texut,

ornatus a Deo legitur; quemadmodum Mirjam, Moſis ſororem Exod.
XV, 20. Deboram Jud. IV. Hannam, matrem Samuelis, I. Sam. II. No-

sdjam Neh. VI, 14. Huldam 2. Reg. XKXII, 14. 2. Chron. NXXXIV, 22.

Hannam viduam Luc. II, 36. & quatuor virgines, filias Philippi Diaconi
Ac. XKXI, 9. Prophetiſias ſacra fert pagina, & Paulus mulierum in pu-
blico eccleſiæ Corinthiacæ cotu prophetantium mentionem injicit
I1. Cor. XI, 15. Sane Joêlis promiſſio c. II, 29. filias & ancillas, & ſequio-

rem adeo fexum, in Propheticæ dignitatis faſtigium collocat. Ceterum

Rabbini, dum ſeptem Iraelis Prophetiſias numerant, Mirjam, Deboram,
Annam, Abigailem, Holdam, Eſtheram, circa ſeptimam ancipites hærent,
cum alii quatuor obſtetrices gyptias in ultimum locum reponant, alii
Saram nominent, alii Juditham, quas ipſorum nænias vide ap. Scip. Sgam-

batum Lib. I. Archivor. Vet. Teſt. Tit. EI. p. 269 ſqg. Præterea non tam

eruditione, Proſapia, autoritate humana, vel potentia pollentes, quos ta-
men nec omnino excluſit, quam humiles cumprimis, iliteratos ac Idiotas
Deus ad Propheticum adhibuit munus, eligens quæ ſtulta ſunt mundo, ut

pudefaciat ſapientes, & quæ ſunt infirma mundo, eligens, ut pudefaciat va-

eriam ilit.
terati ac
tenuss,

lida, I. Cor. I, 27, Non ergo Moſen tantum, in omni ägyptiorum ſapien-

tia regiis ſumptibus innutritum, non Jeſaiam ſolum, illuſtri prognatum
ſanguine; ſed Davidem quoque paſtorem, & in paternis ædibus negle-
Rum, Eliſæum agricolam, Amoſum pecuarium & ſycomoros legentem,

Jeremiam admodum juvenem, nec multo rerum uſu ſubactum, Propheti-

co Spiritu implevit. Quod probe perpendens Gregorius M. Hom. XXAJ.

in Evangelia I. I. Opp. b. 17 59. Ecce, inquit, apertis fidei oculis David, Amos,
Danielem, Petrum, Poulum, Matthaum intueor, & ſanctus iſte Spiritus qua-
lis ſit artifex, conſiderare volo, ſed inipſa mea conſideratione deficio. Implet
namque citharædum puerum, & Pſalmiſtam facit. Implet baſtorem armen-
tarium, ſycomoros vellicantem, & Prophetam facit. nplet alſtinentem pue-
rum, & judicem ſenum facit. Implet piſcatorem, & prædicatorem fucit. Im-

Plet perſecutorem, & doctorem gentium facit. Iinplet publicanum, & Evan-
geliſtam facit. O qualis eſt artifex iſte Spiritus! Nalla ad diſcendum mora:

agitur in omne, quod voluerit. Mox, ut tetigerit mentem, docet: ſolumque
terigiſſe, docuiſſe eſt. Nam bumanum animum, Jubito ut illuſtrat, immutat:
D abnegat

Curpz. Pars III.

26

INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

De Pro- abnegat hoc repente, gquod erat, & exbibet retente, quon non erat. Porro et-

phetis in
genere.

iam, quemadmodum ſacerdotalis dignitas in eos nonnunquam incidebat,
qui pietate profligata, variis ſeſe ſceleribus inquinabant, ut filiorum Eli &
Caiphæ exemplum, atque tot teſtantur Sacerdotum increpationes, apud
Jeremiam & alios obviæ: ita prophetiæ donum interdum iis quoque con-

ceſſum videmus, qui carnis mundique illecebris priſtina vitæ ſanctimonia

abripi, & in transverſum ſe agi paterentur. Unde Clementinum, ut vulgo,

ſed perperam jactatur, in Conſtitut. Apoſtol. lib. VIII. cap. 2. ſcitum: &re
s τοςνανοοσ α‿ ααςα οα Hιοον*uv “Xααιινταιοσ 4 Yαο
BæX&αhιτN% nv⁸⅛1αα0ο ανs οοορε rει s*, νοσαααςι . Nec omnis, qui
prophetat, pius eſt, nee omnis, qui Dæmones expellit, ſandtus. Etenim & Ba-
laamus ſilius Beoris, vates, Prophetavit, licet impius, &c. edit. Clerici p. 389.
Nam & Saulum hoc chariſmate ſub regni ſui auſpicia inclutum, rebellione
ac inobedientia adverſus Deum, & invidia atque implacabili adverſus Da-
videm odio, paulo poſt conſcientiam conſpurcaſſe; & Bileamum, dono
quidem ac munere omnino Prophetam, impium tamen, mercedis injuſti⸗
tiæ amantem, & maleficum ſacra oracula ferunt 2. Petr. II, 15. Judæ v. II.

Tam excellentia quidem & præclara dona, quale iſtud Prophetiæ eſt, non

facile dixerim in impios conferre Deum, prout & in quantum impii funt:

concredita tamen olim, cum melioris adhuc frugis eſſent, non ſtatim ab

iis, in quantum organa funt eceleſtæ, auflerri, licet ab obſequio Dei fœde
defciſcant, vel Judæ proditoris exemplum demonſtrat, quem haud dubie
miraculorum & evangelizandi dono. æque ac ceteri diſcipuli Chriſti Luc.
X, 17. inſtructum, avaritia tamen & hypocriſi inquinatum circumtuliſſe
mentem, ante quoque, quam proditionis confilium iniret, ex Joh. XII, 6.
apparet. Cum enim hypocritarum quoque ſint vera miracula, Chriſti
nomine ac virtute edita, Matth VII, 22. quidni & reliqua miniſtrantia
dona, in quibus Prophetia locum haud infimum tenet? Nam & impiorum
miniſterium falutari gaudet fructu, quod contra Donatiſtarum veterum
ac recçentiorum furores Aug. Conf. Art. WIII. & Apolog. b. y. Seriptu-
ræ innixa oraculis, folide evincit; hine non ad impietatem ipforum, aut
ad perſonæ qualitatem, ſed ad præclaros minifſterii ipforum fructus, uſum-
que in eccleſia organicum Deus reſpicit, quando impiis & concreditum
olim munus facrum, & collata ipſis dona conſervat; velut heroicam
iſtam, & humana longe auguſtiorem Spiritus virtutem, conſervabat Sim-

oni, ſcelere haud uno graviſſime inquinato, non ut luxuriei & impierati

ejus autoritatem hoc pacto aut privilegium conciliaret, ſed ut ejus ope ac
manu ſalutem populo ferret, ab hoſtibus tantum non oppreſto. Ea enim
S prophe-

—.

1C.

ili

VETER. TESTAM.

prophetiæ, quæ ceterorum eſt donorum anickrantium natura, ut ex ſe & De Pro-
per ſe non ſanclificet vel ſalvet, quos inſtruit ac ornat, ſi fidei & bonæ phetis in
conſcientiæ illi faciant jacturam; nec dignitati ejus divinæ quicquam genere.
decedit vitio miniſtri aut prophetæ, cum Bileami de Meſſia, & felicitate
eccleſiæ Judaicæ, oracula ſibi conſtiterint, omnique excipienda fuerint
veneratione ac fide, Num. XXIII, 9. 10. XXIV, 17. 18. 19. animo licet
ſubdolo, & auri ſacra fame infecto, prolate: que ut hodienum vel di-
gnitati, vel virtuti Evangelii nihil quicquam impietate adimitur Miniſtri,
modo ſincere proponat. Confer Pſ. L, 16. ſqq. Matth. XXIII, 2. 3.
Viderit ergo Gisb. Voëtius, quomodo aſſerto ſuo ſidem faciat, quando
7. II. Di ſp. Jel. y. §. G. p. 1044. nimis audacter pronunciat, quod omnes quod con-
Prophetæ proprie d'Ci faerint ſervi Dei, & conſequenter ſalvati, Luc. MII. tra Gith.
25. & lubrico fandamente iſti ſalutem Salomonis ſuperſtruit. Deiis enim osα
Prophetis omnibus Salvatori loco cit. ſermo eſt, qui fideles in ſervitio Dei c ude⸗
Perſtitere, adeoque ad Paulinum Sanctorum V. T. catalogum Hebr. XI, re
ſpectant; ita tamen, ut alios, qui a Domino deſciverunt, ſuaque ipſi culpa
ſalute exciderunt, a prophetiæ, qua gaviſi ſunt, gratia non excludat, quod
ex allato Bileami exemplo, tum & ex Chriſti verbis Matth. VII, 22. con-
ſtat. Sed in Prophetæ encomio nimis &αριαι½ Vοοius eſt, quando §. 12.
. 1ov1. Prophetas analogice ſaltem dicendos exiſtimat OQeoρταεοIlos, qui
inviti prophetabant ex voluntate Dei, non ſua, nec iĩpſi intelligebant, quid
dicerent, ad quos Bileamum refert, Saulem, Cajapham; contra veros
Prophetas & geonosn eos ſolum, qui volentes & vaticiniorum ſuorum
probe gnari loquebantur. Bileamum enim Prophetam Scriptura non ubi de Bi-
modo ſalutat, ſed vaticinia quoque de Meſſia, florenteque Eccleſiæ ſtatu leamo:
demonſtrant. Nec divina Jehovæ conſultatio & collocutio Num. XXII. .
9. ſqq. nec Spiritus Jehovæ aſliſtentia c. X XV, 2. nec divina verborum
in os ejus poſitio c. X XIII, 5. dubitare ſinunt, veri nominis Prophetam
fuiſſe. Neſciviſſe vero ipſum, quid diceret, univerſa non patitur hiſtoria,
quæ oraculorum ſuorum probe gnarum ac intelligentem haud obſcure
docet. Potior ergo mihi ſententia Hieronymi videtur, vel quisquis autor
fuerit Quhion. Hoebraicar. in Geneſin I. IV. Opp. f. 96. D. cui Bileam ille “ ð
divinls Primum vir Janctus & Prophetés Dei: oſtea per inohedientiam &
deſiderium mumerum, dum Iſrael maledicere cupit, divini (— p Joſ.
XIII, 22. 3) vocabalo nuncupatus creditur. Et Pr ophetam quidcmveni Dei,
ſed avarum & improbum fuiſſe, prolixe demonſtrat b. Gerhardus Com-
ment. in 2. Petr. II. Sανnνσνο οινισν 4. bP. 25. quanquam non neget, lucri cu-
iclitate impulſum, quandoque etiam illicitis divinationibus fuiſſe uſum,
D 2 PPrſer-

Phetis in
genere.

28 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

præſertim cum inter infideles, Demoniorum cultui deditos habitaverit.
Conſentiunt Judæi, quibus Bileam, dum pius & bonus fuit, per Spiritum
Sanctam, ceu ſecundum prophetiæ gradum, locutus, ap. Maimon. More
WNevoch. P-

ita habent: inſiciandum tamen non eſt, eum prophetiæ dono fuiſſe præditum,
eo tembore, quo Dei cognitio in Syria nondum benitus eole verat. Quam vis

enim malrit impgſturis & fallueiis uti conſueverit, a Deo tamen, non a , demo-

niis, conſilium & bprænotionem futuri petiit ac conſecutus eſt: Deusque eum

in viſtone nocturna non minus familiariter compellaz, quam unum e ſervis
ſuis. Sed hæc de Bileamo; ex quibus facili negotio deſtrui poterit pro-
lixus ille verborum juxta ac momentorum apparatus, quem Vir doctiſſi-

mus Joh. Rainoldus in Cenſura libror. Apocrybb. præiect. zot. edit. Oppen-
heimenſ. 1. II. p. 10 90. ſqq. contra Tertullianum, pro vera Bileami pro-
phetia ſententiam ferentem, adornat, ipſe tantum magum & dæmonis
icſe miniſtrum cenſens. Alia vero eorum eſt ratio, qui ad breve ſaltem
temporis ſpatium ea gaudebant facultate, ut vaticinium unum vel alte-
rum, ſæpius quoque ignorantes, ederent, quos utique in Prophetarum
cenſum referendos negamus. De quibus haud dubie intelligi vult b. Dan-

hauer im Scheide⸗und Abſage Brief P. I. uæſt. VI. p. q. p. G. ſq.

ubi perenne Spiritus Sancti lumen Propheticumi impiis negat, eoque no-
mine Prophetarum encomio indignos cenſet, qui, cum ſceleribus eſſent

immerfſi, aliquali velut radio colluſtrati, una vel altera vice Prophetis ſi-
mile quich, Paterentur aut proferrent. lpſe enim alias Hermen. ſac. P. 416.
Na. hominem etiam profanum, imo aliquando etiam impium & fele-
ratum, Prophetiæ compotem fieri poſſe exemplis demonſtrat, & tuetur.

Sic Caiphas, licet Spiritus Sancti inſtinctu talia de morte Chriſti Joh. XI,

50. proferret, quæ materialiter ſaltem prophetiam in ſe continebant,
qu am ipſe tamen ignoraret, Prophetæ fane titulum non meretur. Bene

& fapienter in hanc ſententiam pronunciat Auguſtinus, ad Simplicianum

1. II. Quæſtion. ex libris Regum qu. I. T. IV. Opp. b. O.2. Tantum diſtat inter
Prophetiam PFrophetarum, Kcut HMaias, teur Jeremias. & ceteri bujusmodi

Juerunt, atque iſtam tranſi⸗ Ttoriam, quæ in Sau! (vel in Ca japha potius) appa-

ruit, quantum diſtat inter loquelam bumanam, quam loquntur bomines, & cum

eadem loquela humana propter neceſſarium prodigium aſina locuta eſt, in gaa

Nichbas Balaam Pr lcta: vaccepit enim hoc ad Tembus ad,. TJumentum.

1

XII.

.II cap. ELV. p. 3i. traditur, ſed degeneraſſe poſte. d
in divinatorem Et e Reformatis ſuo in Academia Ultrajectina antecefo-
ri contradicit Witſius, cujus verba Lib. I. Miſcell. Jſacr. c. 10. §. 3. b. 775.

— — — — -——ẽ

— — — —

— ce ☛ ——

VETER. TESTAM. 29

Sed ardua adhuc quæſtio reſtat, an prophetiæ donum in prærogati- De pro-
vis illis eccleſiæ Judaicæ fuerit, adeo, ut extra illam verus jehovæ Prophe- phetis in
ta exortus nullus ſit? quam ut affirmemus, haud una ſuppetit ratio. Suc- lauper ia. “
cincte & graviter b. Hülſemannus in Prolegom. Comment, in lIlerem. cap. I. men in eæ
§. 7. E. . . ſententiam fert: Uii cetera Spiritus Sanci chariſinata bpomœria terno ec-

eccleſiæ non egrediuntur, Iob. XIV, 17. ita prophetiæ donum catui vocato. cleſiæ eœtu

rum proprium eſt, 1. Cor. II. Io. lobël. II, 25. Apoc. XIX, 10. Ea nimi- conſtituti,

rum, divino beneficio, dignitas erat gentis Judaicæ, ut omnes terræ natio-

nes, multis, i iisque illuſtribus, maxime vero ſpiritualibus antecelleret præ-

rogativis. In iis vero agnitio & patefactio divinæ voluntatis, rectæque
Deum colendi rationis familiam veluti ducit, Ifraeli ſoli propria. pſ.

LXXVI, 2.3. CNXLVII, 19. 20. Rom. III, I. 2. quæ adeo latebat gentiles,
ut eXEIG n XWνWhͤ, õ 76 ο σαςι Ob hanc revelationis di-
vinæ ignorantiam Apoſtolo audiant Eph. II, 12. Hos enim omnes tunc

temporis ſinebat Deus ire in viis ſuis, Act. XIV, 16. Revelationis autem
hujus medium & modus cum haud unus erat, tum Præcipue prophetia,
qua & cultus Deo placens præſcribebatur, & ſalutaris Meſſiæ cognitio, in

verbo ſcripto jam fuppeditata, declarabatur uberius, & corruptelæ, quæ
vel doctrinæ publice ſonanti, vel cultui etiam vitium intulerant, corrige-

bantur; ſic ut hac nota velut characteriſtica verus a falſo diſcerneretur.
Pr opheta, fi voluntatem Numinis, veramque ejus agnitionem, juxta præ-

ſcriptum verbi divini, exponeret, Deut. XIII, 1. 2. 3. XVIII, 20. quos ſi
Deus gentibus quoque indulſiſiet, hoc ſane æXτναιτ— Judaica gloriari ec-

cleſia ſola non potuiſſet. Hinc in cenſum beneficiorum, quibus Iſrae-
lem præ reliquis terræ nationibus mactaverat Deus, iſtud vel maxime ve-

nit, quod ex filiis ipſorum Prophetas excitaſſet, & Naſiræos ex juvenibũs

ipſorum, Amof II, II. Sed & Deus ipſe i infallibilem vaticinandi faculta-
tem, de rebus longe diſſitis atque futuris, eccleſiæ Judaicæ adeo cenſet pro-
priam, ut hoc noir noio a cœtibus & cultu vario, omnium terræ gentium,
illam diſcriminet, ethnicosque provocet hariolos atque aruſpices, ut paria
cum Prophetis fraelis oracula fundant, Jeſ. XLI, 21. ſqq. Prolixe hanc

Ifraelitis prærogativam aſſeruit, & erudite explicavit Henr. Hülſius de
Wraelis priſei prærogativis ac bonis ſub V. T. Diſſert. III. tota b. a. Hinc non ob-

non abs re gentilium vates, ſupra S. 3 improprie Prophetas diximus, qui- ſtantibut
bus id nominis in quadam latitudine, & velut mutuo accom modetur, vere gentitium
autem & proprie non conveniat. Nulli equidem negamus, extra eccle- Propbetn,
ſiam Juodde, & ad Bemtiles miſſos nonnunquam fuiſſe veros Jehovæ Pro-
D 3 phe-

30 INTRODUCT. AD LIEROS BIBLICOS

De Pro- phetas, quo pacto Jonam Ninivitas ad pœnitentiam fuiſſe adhortatum,
phetis in Eliam ad Syros miſſum, ut Haſaëlem regem ungeret, & Jeſaiam, Jeremiam
genere. atque ceteros paſſim, contra infidelium nationes atque provincias vati-
cinia edidiſſe, quin & nonnunquam medios inter idololatras officio fuiſ-

repti, non civibus modo ſuis, ſed & infidelibus loquebantur: neque ta-
men eapropter & ipſi gentiles, aut extra eccleſiæ ſinum oriundi, & a Deo
excitati fuerunt. Quod enim ad gentes loquerentur interdum, divinæ
benignitatis documentum præbet, quæ hac Xeιοαννοει es quoque, qui

datiam volebat, dum tantas interminaretur hoſtibus pœnas: ipſos veroPro-
phetas ex eccleſiæ gremio non eliminat, aut gentilibus adjungit. Non
equidem me fugit, ex Rabbinorum ſententia ſeptem in Scriptura recen-
ſeri NAρ& Nn) Pr ophetas gentium, Jobum, Eliphaz, Bildad, So-
phar, Elihu, Bileamum & Peor. Verum, quod de Bileamo jam diximus .
primo ipſum veri Numinis ſervum, ejusque cultui addictum fuiſſe, id de

tuſtatis documentum docet, quadam veri ſimilitudine affirmandum vide-
tur. De Jobo autem, & quatuor ipfſius amicis, ſatis probabiliter conſtat,
ab Abrahamo & Nachore oriundos, avitæque adhuc tenaces fuiſſe reli-

2. tem, quantum inſtituto noſtro ſatis eſt, paulo ante F. II. cap. Il. §. W.
&næ UIII. Unde diſcrepantiæ iſta corruunt momenta, quæ ſatis pueriliter
excogitata, Judæorum Magiſtri in v. djikra Rabba, ſeu Commentario
Rabba bar Nachmoemi i in Levitic traclunt, Deum Prophetis g gentium non

lingua ſancta, lingna angelorum miniſterii, qui eum laudant: nec cum

terra longinqua veniunt ad me: ſed cum Prophetis Iſraelis loqui ſtatim

=IJMU tiis fuſius diſſerit Scip. Sgambatus Lé'. II. Archiv. Vet. 7 eſt. Tit. XI. p. 250.
velsyl ſqq. conciſius Hottinger. Tbeſ. Phil. Lib. II. cap. 3. Sect. IV. b. 777. Tan-

7Xine Oracnt

lis.

runt, aut ſub ipſarum nomine carmina venditantur, Quanquam enim

ſe funcdtos legimus, eos cumprimis, qui Babylonem in captivitatern ab-

in tenebris & umbra mortis verſabantur, ad illuſtrem eccleſiæz Goſen de-

ducere, tum & afflicto a gentilibus populo Dei efficaciſſimum parare ſo-

Patre eius Peor, quem prebherico munere vel dono iltuſtrem nullum ve-

gionis, de quibus ex inſtituto agere locus hic non permittit, egimus au-

loqui niſi ſermone dimidiato, ſed cum Prophetis Iſraelis ſermone integro,

Prophetis g gentium loqui, niſi tempore, quo homines rem a re diſcernunt,
per ſomnium in viſione nocturna; vel certe a longe, ſicut dictum eſt: de

&c. quæ ipſorum commenta repetit, & de ſeptem iſtis gentium Prophe-

dem & huc Sibyllæ peant, quarum tot vetuſtiſſimorum gentilium pari-
ter, ac Chriſtianorum Dodorum teſtimoniis ac autoritate celebrata me-
moria fuit, ſi fildem mererentur, quæ varie de ipſis tradita ad nos pervene-

cum

at

um,
lan
4ti⸗
it⸗

ab.

heo
ne
I
(e-
eſo⸗
Pro⸗
Non
cell⸗
60.
mus,

Ode

Ve.

ſeli⸗
au⸗
N.
liter
tario
non
gr0,
CANR
nunh,

de

atimn
phe⸗
20.
Tan-

Poni⸗

e⸗

vene⸗
enin
curn

nſtat, .

VETER. TESTAM. èè

cum Socino in Ami Wicko, reſpon ſo⸗ one ad 9. caput, univerſam hiſtoriæ
ſidem in dubium vocare, aut extitiſſe unquam vatidicas illas fœminas infi-

cCiari, non ſuſtineamus: adeo tamen confufſa ſunt, quæ de iis Produntur,

adeo diſſona, nec ſibi coheærentia, ut in tamta rerum caligine verum a falſo
haud facile diſcernere detur. Uberius qui de ipfis, ipfarumque Hbris,

cognoſcere cupit, e Patribus Lactantium adeat, Lib I. Inſtit. Divin. c. 6.

& quotquot in eum commentati ſunt recentiores Doctores, e Reformatis

Caſaubonum Exercit. I. ad Apparatum Annal. Baron. Num. XVIII. p. .
Blondellum 2. libris de Sibyllis ex inſtituto agentem, & Spanhemium Dub.

Evang. XIXIV. §. G. I. I. P37. ſqg. e Pontificiis Scip. Sgambatum Lib.
J. Archtv. Vet. Teſt. Tit. 19. p. 177. e noſtratibus b. Eraſm. Schmid. in Si-
byllinis, b. Calov. Iſagoges lib. I. c. F. G. 3. p. 135.. ſqg. b. Joh. Henr. Urfi-
num de Zoroaſtre p. 225. ſq. & Theol, Symbol. n. 24. p. 3. ſꝗj. & Analect.

Sacr. Vol. II. Iib. W. cap. F. p. 173. b. Hülſemann. Pr. olegom. Comm. in Ie-

rem. cap I. & 6. p. ⁶ b. Danhauerum 7. I. Theol. Contcient. Procm. §. 7.

p. 9. ſeq. & Chreſteid Ad. I. Phænom I. p. 20 q. b. Pfeiflerum Anti- Chi-

liaſini c. 9 .bpaß. 534. ſqg. b. Colbergium in Chriſtian. Platonico Hermet.

P. I. . * 1. P. 20 %. Uti vero de eo ſaris convenit inter eruditos, carmi-
na illa Sibyllina, quæ ad noſtram transmiſia ſunt ætatem, 6Soiteeri,

non iναeſſe, & ita comparata, ut longe, quam feruntur, recentioris

De Pro-
phetis in
gener e.

originis indicia prodant: : ita Prophetiſſias illas dicere, aut de vatidica il-

larum Virtute certi quid affirmare vix licet, nedum ut lubricis ejusmodi in-
ducti commentis, brophetiæ donum hominibus ethnicis quoque indul-

tum cenſeamus. Jam vero ex iis, quæ allata ſunt in medium, judicium fa-

quod con-
1 a Snino-

cili negotio fieri porerit de Spinoſæ, quas hic nectit, tricis. Is enim Irad. ſim defen.
7 beol. Polit. cap. 3. bP. 0. ſqq. quæſtionem illam, an donum propheticum Aien r.

Hebræis peculiare fuerit? de induſtria diſcutiens, & in negativam conce-
dens ſenrentiam, ita inſtituit, ut Deum omnibus hominibus * que propi-
tium ſemper fuiſſe, nec Hebræos alia in re præſtitiſſe ceteris gentibus affir⸗

met, quam ſola imperii temporanea felicitate & commodis terrenis; vo-

catis in fſubfidium teflimoniis Scripturæ Mal. I, I0. II. Pf. CXLV, 18. 19.

XXXIII, i5. Jobi XXVIII, 28. Jonæ IV, 2. Inde ulterius Progreſſus:
concludimus ergo, inquit P. 35. (quandoquidem Deus omnihbus zque propitius

AN, & Hebraæi, non niſi ratione ſocietatis & imperii a Deo electi fuerint,)
unumquemue Iudzum extra ſocietatem & imperium Golum conſideratum,
nallum Dei donum ſupra alios habere, nec ullum diſorimen inter ipſiun &
gentilem eſſe. Cum itaque verum ſi⸗ it, quod Deus omnibus que benignus,
niſe icors &c. 1 it, 6 Prophetæ oſſicDium non tam fuerie, Ages, batriæ peculia-
res,

De Pro-
Phetis in
genere.

Obje dum

Prophet iæ

32 INTRODUCT. AD LIBROSBIBLIGOS

res, quam veram virtutem docere, hominesque de ea monere; non duhium
.ℳ., quin omnes nationes Prophetas babuerint, & guod donum propbeticum
Judaæis peculiare non fuerit. Sed sSςιπ⸗âe hec tegunt haud unum. Præ-
terquam enim, quod ex Spinoſæ promanant ιατ νο, ſecundum
quod univerſa natura Deus eſt, quæ cum omnibus gentibus ſit communis,
hinc eſſe, ut nulla præ ceteris natio jure quodam peculhiari, aut præroga-

tiva gaudere queat; aperte quoque Mofnicis atque Paulinis refragantur
teſtimoniis, ſub initium hujus §. citatis, quæ in promulgata lege, cultus

divini ratione, cœleſti revelatione, aliisque ſpiritualibus cumprimis be-
neficiis, Iſfraelitas omnes terræ nationes anteiviſſe, diſerte teſtantur. Re-

liqua autem ejus argumenta, quod Veri Jehovæ Prophetæ non ſolis ju-
dæis, ſed gentibus quoque vaticinati ſint; & quod Bileam Syrus, adeo-
que extra Iſraelis civitatem poſitus, verus Propheta fuerit, in Præcedenti-

bus jam occupavimus, iis Profligandis ut jam neceſſe non ſit immorari.

Vide, qui hunc Spinoſæ errorem data opera Profligavit, Dav. Knibbe

lib, I. Hiſtor. Proph. capß. I. 70t. H. 190. 34.

Eavero, in quibus revelandis verſatur prophetia, non furura modo

ſunt, ſed quævis res abſtruſæ & arcanæ, ac vel Prophetæ ipfſi, vel ſenten-

tiam ejus ſciſcitantibus incognit?. Harum nonnullæ ita ſunt compa-

ratæ, ut ob ſublimitatem ſuatn naturali rationi prorſus ſint imperveſtiga-
biles, & absque divini luminis interventu intelligi nequeant, qualia ſunt

pleraque fidei myſteria, in ſcriptis propheticis patefacta: alia ex eventus
incertitudine certo prædici humanitus nequeunt, niſi à Deo, rerum futu-

rarum omnium conſcio, revelentur ‚ut futura cContingentia, Prophetis

cum &ασααια prædicenda; aà Numine ſupremo inſpirata: alia demum
ſunt certo ſaltem modo incognitæ & abſtrutæ, licet alias, adhibitis rite me-

diis, cognoſci facile potuerint, velut cum Eliſa ex prophetica ſciret reve-

latione, quæ cum Naamane Syro Pactus fuerat Gehaſi, 2. Reg. V, 26. &
Petrus, quod inter Ananiam & aphliram- Convenerat, Act. V, I. aut quæ
Moſes de creatione mundi, de diluvio & Patriarcharum rebus geſtis, quæ
diu ante peracta, longo temporum tractu obliterata ferme fuerant, literis

conſignabat. Hinc itaque manifeſtum evadit, quod præter futura, de
quibus dubium non eſt, tam circa Præterita verſetur prophetia, ut Danie-

lis revelatio ſomnii, cujus oblivio Nebucadnezarem ceperat, Dan. II. &

3 tri accur ineati uam amaritanæz matrimonio
Salvatoris noſtri a ata delineatio, ꝗ de Samaritanæ mat on 0

dabat, Joh. IV, 17. ſqq. quam circa Prælentia, velut Eliſa Regis Syriæ con-

Blia „ in interiori agitata conclavi, in numerato habebat, 2. Reg. VI, 8. ſqq.
unde

u
tn

Ite
0,
Guu
Za

i

10
El⸗
npa⸗

ige⸗

ſunnt
tus
tl⸗
netis
numn
me⸗
e⸗
6.
ur
Gue
teris
1. e
mie-
I. &

Oni0.

con⸗

ude

Act. III, 24. I. Petr. I, 10. II. ut adeo Auguſtinus operæ pretium exiſti-

Aperte repudiaret, negabat tamen, unduam ipſos de Chriſto opropheraſſe,

7

VETER TESTAM. è

unde de rebus abſconcditis, v. g. de amiſſis aſinabus, conſulebant Prophe- De Pro-
tas, I. Sam. IX. Siquidem & hic locum habet illud Maronis Lib. IV. Phetis in
Georgie. v. r. . Senete,
novit namque omnia vates, =ðð
Qua nt, quæ fuerint, quæ mox ventura trabantur.
Sive Cetero res iſtæ ſacræ eſlent, ut beneficia N. T. & myſteria de Chri-
ſto exhibendo, patiente &e. aut bona futuræ vitæ, Jeſ. VII, 14. Ver. VII.
11. Zach IX, 9. Jeſ. LlII. ſive Prophanæ, de mutationibus i imperiorum,
ut eſt apud Danielem, vel de Cyro, ejusque geſtis, Jeſ. XVII, I. ſq. XLIV,
25. de ſeptuaginta captivitatis Babylonicæ annis, Jer. XXV, II. ſq. Cum- maxime
primis autem de Chriſto oracula fundebant Prophetæ, Petro Apoſtolo Chriſtus,
teſte Act. X, 43. imo Chriſto ipſo aſſerente Luc. XXIV, 25. 44. Confer bchegte
eneficia.
maverit, Libro XMVIII. de Civit. Dei cap. XXVIII XXXVI. prolixe de-
monſtrare, quæ quilibet Prophetarum ſigillatim de Chriſto teſtimonia
perhibuerit. Poſt hunc idem quidem inſtitutum, ſed ampliori omnino
eruditionis ac vindiciarum apparatu, executus eſt Huetius in eruditiſſima
Demonſtratione Evangel Propoſ. VII. & IX. p. 7' G6g. ſq. qua ad oculum
demonſtrat, hunc unum omnes Prophetas præfixum habuiſſe ſcopum, ut
Jeſum Nazarenum, ejusque myſteria, delinearent. Conſentiunt Judæi,
quorum aphoriſmus in Maſſ. San bedrin fol. 99. 1I. ex R. Jochanan eflato,
ita habet: DP NN Nnneen e ee en.een
Omnes in univerſum Prophetæ non vaticinati ſunt niſi de diebus Meſſiæs
quem paulo aliter, ſenſu tamen eodem, ſic eflert R. Salomo Comment. od
Zach. IX, I. Nn-ee een ee enenenen eee ie .
I —e en en eeeeen ee r
„ —e Dixit Mar: omnes Prophetaz univerſi non prophetarunt,

niſi ſuper annis redemtionis, & diebus Meſſiæ: ſic oſt iſtud traditum &

riptum i in libro Siphre. Merito ergo Auguſtino vapulant Manichæi, quod con-
qui, Fauſto interprete, vel ideo rejiciebant Prophetarum ſcripta, quod e laur.
nullam Salvatoris injiciant mentionem: Fauſtus dixit: Cur non accipi- cα5⁵⁰

tis Prophetas?! Imo, tu die potius, ſi quid habes, cur debeamus Prophe-

tas aceipere. Propter teſtimonia, inquit, guæ de Chriſto præfati ſunt.
Ego quidem nutla inveni, quamvis attentius eos, & curioſiſſime legerim,
ib. XVTI. contra Fauſtum Manich. cap. I. I. VI. Otp. p. 2y4. quod puti-
dum ipſorum argumentum Aνντρς νναπ retundit. Paria fere delirabat Theo. Theodo-
dorus Mopfſueſtenus, qui licet Prophetarum monumenta non equidem ſasß Mop-
eſtenun,

Cariz. Pars III. l P ut

5

—

INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

8 .

De Pro- ut ex fragmentis commentariorum ejus, quæ im quinta Synodo collat. 4.

VI

phetis in recitantur, intelligi poteſt. Conf. Bellarmin. Eb. 1. de Verbo Dei cap. F.

genere. . 1 .: . . . V
genere Verum hac ratione fidem Chriſti verbis detraxerit, qui, perlecto loco Ef.

LXI, I. ſq. ſtatim ſubjunxit: hodie impleta eſt hæc Sriptura audientibus

* . 5 .. .— 3 4
& Hagon. gyhis & . Luc. IV, 21. Subleſtam vero Hug. Grotii ſententiam, quod pro-

Grot iunmt . . — . .— . . . . . . .
pheticæ de Chriſto prædictiones univerſæ, primarium fuum ac proximum

derendi ſenfum, ad ejus, quo proferebantur, temporis hiſtoriam referant, ſecun-
darium vero, myſticum & allegoricum demum ad Chriſtum; hinc etiam
vaticinia illa non in vim argumenti proprie adhibeantur, ſed ad illuſtran-
dam atque confirmandam rem jam creditam: ex merito profligavit Hue-
tius cit. loc. Propoſ. VI. & z. 5. p. 559. Jc. & accuratius adhuc e noſtris
b. Calovius obſorvat. ad præfat. Grotian. 9. 15. ſqq. T. I. Bibl. Illuſtr. pP.
20g. ſg. & in ipio opere paſſim, ubi præcipua de Chriſto vaticinia peſſi-
mis Grotii detorfionibus vindicat, & quo immediate proprieque ſenſie
explicanda veniant, ſolide demonſtrat.
Forma Jam ut ad genuinam prophetiæ indolem ‚quam formalem ejus ra-
Pr. ophe- tionem dixegrint Philoſophi, & ad id devolvamur, in quo proprie fita illa
rin⸗ n fit, ad duo cumprimis attendendum eſt: rerum nempe revelatarum per-
perceptio- ceptionem, earumque cum aliis factam communicationem. Prior illa

ne rerum ex inſpiratione pendet, quam haud une modo factam fupra jam memo-
revelata- ravimus. Nunc addo, perceptionem iſtam non per modum habitus ſe

Fume. habuiſſe, qui diſciplina & aſſuefactione paratur, nec per ſcientiæ modum,

qua quovis loco ac tempore homo pro lubitu uti poteſt; ſed per motum
tranſeuntem Prophetis comtigifle, ut magnus probe obſervavit Hülſeman-

nnus cit. log. cap. 2.S. 4 p. 12. Lutherum haud dubie ſecutus, qui Commen-

tar. in Geneſ. c. XLIV. f. Gon. a. aliud quidem agens, eandem ſententiam
inculcat: Uſitato proverbio apud Theologos dici ſolet: Spiritus Sanltus
non ſemper tangit corda Probbetarum. Illuminationes propheticæ non

fſunt continuæ & perpetuc. Situt Iſaios non habuit continuas S& aſſi-
dquaf revelationes de rebus maximis, ſed per vices temporum. Mem teſta-

tur exemplum Eliſai, cum ait de Sunamitider Dimitte illam, anima enim
ejus in amaritudine eſt, & Dominus celavit a me, & uon indicavit mihi.
Ibi fatetur, Deum non ſemper tangere corda Prophetarum. Interdum
etiam venit Spiritus, ecum aut ethara, aut Pſalterio luderent, & Pſal-

mos quosdm, & cantica ſpiritualia decantarent. Manifeſtum ſatis hoc

eſt ex allatis exemplis: & pari ratione LXX illi Seniores a Mofe in con-

Nlii & regiminis ſocietatem acciti, quoties requieſceret ſuper eos Spiritus

*

“

7

1

Domini, prophetabant, a , de cetero tacebant, Num. XI. 25. Paria Sauli eve- De Pro-
niſſe, ex I. Dam. X, I0. XIX, 223. ſq. conſtat. Hinc non in numerato Pphetis in
ſemper habebant Prophetias ſ ſacri vates, nec quandocunque aut qua men- gener e.

fura ipſi cuperent, Spiritum Propheticum recipiebant, ſed nova ſemper
revelatione eaque nonnunquam precibus efſflagitanda, opus erat; & hæ-

rebant aliquando, cum divinai ipſis inſpiratio non adeſſet. Ex quo ſatis

apparet, non per habitum perpetuum, ſtabil emque quandam ſcientiam,

ſed motu divino & extraordinario excitatos, vaticinia edidiſſe. Omnium

autem optime Petrus Apoſtolus divinum hunc delineat motum, quando

ſanctos Dei homines 8 SeAXipar, 4oαα non propria autoritate, aut

ex ſuopte ingenio vaticinatos eſſe, &XXαντνις τιιααατος ν Deρ⅞εI
ſed a 8piritu Sancto impulſos & agitatos, oracula fudiſſe perhibet 2. EPp. I,
21. Iſta vero õ Vatia complectitur, & primo quidem, dis-
cuſſis tenebris naturalibus, mentem eorum colluſtrabat, ut velut ar Per

radios ſolares, aut obſcurum conclave accenſa lampade, ſic ipſa cœleſti ju-
pbare illuminata, arcana iſta vel ſublimia, divinitus ſibi oblata & impreſſa,
percipere & aſſequi valeret; bine de divina revelationis ſibi facte origi-

ne & autoritate certos faciebat, ne inflaxum illum pro Satanæ ludibrio vel
fallacia phantaſiæ haberent, ſed Numine ſe plenos intelligerent; porro
Vel invitos rapiebat i in aſſenſum, ut benedicere Ifraelitis renuens Bileam,
non tamen poſlet, niſi bene ominata verba proferre, iisque adſtipulari,
Num. XXIII, 8. 20. XAIV, 13. ſq. demum ſanco quodam, & tam valido

agebat Prophetas impulſus, ut ei reſtinguendo i inbares ſe deprehenderent, “ noz
reſte jeremia Cc. X X, 7. 8. XXIII, 9. & Micha c. III, 8. Atque ex his fa- abreptitiis
Cclle judicium fleri poterit de veteri illo Montaniſtarum errore, qui ita Amnilez.
Prophetaſſe Viros ſancios ferebant, ut more abreptitiorum ipſi non intelli-

gerent, quæ loquerentur. Quo cum fere convenit recutitorum ſcitum

in Elle Haddebearim Rabbaz —Nee — —

zrD r VN N —e e enn

Omibu Prophetis reliquis vaticinantibus obſo ura erant, quæ vaticinaban-

zur exceptis Ieſaia & Ieremia. Sane iſtud nec Præſentiæ, nec illuminatio-
ni divinæ ſatis reſpondet, ut amentes reddat „quos celeſti ſapientia reple-
vit, quin cum Paulo potius ℳτι„α ορνα cecdgourns éᷣnuαανα profer ant,
Acd. NXVI, 25. Quis enim mentis emotæ, non mogo Jutura bpracinere, ſed
etiam cohærentia loqui poſſit? quærit merito Lactantius lib. I. Inſtitut. di-
vin. c. g. p. II. Hinc Epiphanius bæreſi XLVIII. cap. z. T. I. Ott. p. 40 4.

ſa. ſolide & de induſtria contra Montaniſtas evincit, quod 7r οDire .
Ker& œ ααα ασ⁵ . ℳ TegrzAe Dgs 6M„α“², 0 6 *²
E 2 Tere

/VETER. TESTAM. 3;

36 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

De Pro- YeroénνρνοννιναHτοονεσαα rν οαναsdSεHjναρουυ Nανισο verus Propheta eum
Decs ſui compos, tum ea, quæz dicebat, intelligens, futura nunciare, broque eo,
6 „oo Siritus J. impulerat, praæcipuo quodam animi robone vaticinari ſole-
ret; idque Moſis, Jeſaiæ, Ezechielis, & Danielis exemplis demonſtrat,
ntut ſioni inſanam autem Montani prophetiam aliquam ex merito ſalſe ridet. Alia
Fankienem vero quæſtio eſt, de genuina viſorum ſignificatione, an ſemper gaviſi fue-
ve ſe, , rint ea Prophetæ ‚Deusque explicationem viſionibus, ſive externam, quod
per . ſæpe contigiſſe memoratur, ſive per internam illuminationem junxei, ut
querentur, & noſſent, quæ videbant & loquebantur, & ſignificationem omnium cal-
lerent, Juid portenderent & futurum præſiguificarent? Quam quidem
Controverſiam, in utramque partem a Patribus ventilatam, ex noſtris b.
D. Joh. Schmidius Prolegom. Comm. in Proph. minor. pP. 49. N 74.
Pontificüs Corn. a Lap. Proemio in Prophetas p. S. ſq. copiole pero-
rant. Eam vero nec affirmare de omnibus, nec negare de ſingulis licet,

aliis, aliis anguſtiorem, gratiæ & luminis cœleſtis indulſerit menfuram.
Nonnunquam enim viſionum ſenſum ſtatim perſpiciebant, omnesdue fu-
turorum eventuum circumſtantias adeo perfſpicue ob oculos ponebant
auditoribus, quaſi jam coram agerentur. Quo Jeiaiæ de Chriſti ex vir-
gine nativitate c. VII. Paſſione & morte c. LIII, victoria de hoſ tibus ſpiri-
tualibus c. LXIII. ejusque & Jeremiæ, de urbis excidio & captivitate Ba-
bylonica, aliaque id genus, clariſſima oracula ſpectant. Hinc Daniel in-
telligentiam ſibi eſſe per viſionem, c. X, I. teſtatur. Rurſus vero viſi ones

diu ignari, donec explicatio uberior- accederet, ut Danieli contigit c. VII,

catio, qua ſubſtantiam eorum, tamen qua circumſtantias adhuc hæſita-
bant nonnunquam Prophetæ, velut Daniel aà Gabriele quidem ſatis edo-
ctus, ſtupuit tamen ſuper viſione, nec fatis ſi bi declaratam conqueritur,
2 P&) uec erat intelligere faciens, cap. VIII, 27. Tandem alicubi vi-
ſionum ſuarum nec ſenſum aſſequebantur, nec explicationem, precibus
licet flagitatam, impetrabant, ex eventu demum olim petendam, velut ex
Dan. XII, 8. ſqq. apparet. Ut adeo divinæ αοαανιοιααο libertate, ſapien-
tique ejus diſpoſitione ĩ id omne ſtaret, num & in quantum viſorum cum
ion ‚tin. do & illud ad Sονορετνο retulimus Prophetarum infpirationem, quod
G g Je ſua Certos illa redderet de impulſüsill ius, & illapſus, quem patiebantur, divi-
Deoe⸗ nitate,; notamus inſuper, indubia omnino Prophetis fuiſſe re ονzατ &
eæ, ſigna

1

cum & hic pro ſapientiæ ſuæ beneplacito libere egerit Deus, & ampliorem

quidem oblatas ſibi noverant interdum, ſignificationis tamen earum tam-

15. 16. & Zachariæ c. IV, II. ſqq. Quin & ubi data eſſet viſorum expli-

ipſis communicare vellet, nec ne, ſigniſicationem. Demum vero, quan-

Alinn

e/
Zet:
Jere
dace
ſion
tem

IItde

l⸗
nt
ir⸗
i⸗
Ba⸗
in⸗
es

ll

hli⸗

od

i⸗
&

w ſigna a Samuele prædicta, ſtatim in via eveniebant, fidemque prophetiæ

VETER. TESTAM.. 77

ſigna, quibus certo perſuaſi non modo, ſed & convicti reddebantur, non De Pro-
Aius, niſi divinæ & originis & autoritatis, eſie revelationem ſuam, adeo phetis in
ut adverſus oinnes vel renitentium auditorum, vel Pſeudoprophetarum Senerée.
contradictiones, validiſſime eam aſſerere atque tueri nulli dubitarent.
Idem namque Spiritus, qui irrefragabile iοReααοαο teſtimonium perhi-
bet Spiritui noſtro, Rom. VIII, 16. eam quoque Prophetarum animo, di-
vinitus colluſtrato, zaa6ιιαο inſinuabat, ut, absque ullo eroris aut falſæ
=JMM perſuaſionis metu, certiſſime ſtatuerent atque ſentirent, Spiritum Jebova
in ſe loqui, & ſermonem ejus ſuper lingua ſua eſſe, ſibi loqui Deum lrae-
lis, ſibi loqui petram Iſraelis & . 2. Sam. XKXXIII, 2. 3. Unde Jacobus
de ſiomnii lui divinitate adeo certus erat, ut vel jurato eam aſſerere ſuſtine- L
ret: profecto Jebova eſt hic loci, ego vero neſeiebam, Gen. XXVIII, 16.
Jeremias omnino, ob oraculum de excindendis Hieroſolymis a Pashure
Sacerdote percuſſus, & in vincula conjectus, de revelationis tamen ac mis
fſionis ſuæ divinitate non ambigebat, ſed intrepido vultu a nimoque verita-
tem vaticinii adverſus Pashurem aſſerebat c. NX, 3. ſqq. Nec de præviſa
Iiraelitarum clade, tanquam divinitus fibi oſtenſa, quicquam dubitabat.
Micha, quicquid etiam obgannirentpſeudoprophetæ, Reg. XAlI, 12. ſqꝗq.
Oαε ι ιmẽü εταεο ααντvsαα οαναπορνιεννο ε ſNτd
7 εννοαια+ Sανονοα vνrα̈r.α iααοαι αιαραοιιν. α ατι
vDονο 7*1 Tτααι 7αναρ3 οοαιτι NαD+ασαι r1 ε ααινατ ανα
Curos vνονανρ⅝ον.. aSankti namque viri inter iliuſiones atque revelatio-
nes, ipſas viſionum voces aut- imagines Juodam intimo ſapore diſcernunt,
ut ſeiant, vel quid a bono spiritu pereipiant, vel quid ab iltaſore patian- ⸗
tur, ait S. Gregorius Dialogor. lib. IV. cap. AEIII. I. II. Ob. b. 307.
Accedebat ſæpius divinæ Majeſtatis ſymbolum aliquod externum, inuſi-
tato fulgore oculos, vel mentis etiam aciem perſtringens, aut fragore quo-
dam infueto aures percutiens, & animum ſimul in admirationem rapiens,
ſingularemque divinæ præſentiæ manifeſtationem, haud dubiis indiciis,
B demonſtrans; velut Mofen ex rubo ardente vocans Dominus Exod. III,
2. ſqq. & Eliam, poſt varias procellæ, ignis, auræque ſuavis viciſſitudines, .
compellaus I. Reg. XIX, I4. ſatis evidentibus patefactionis ſuæ teſtimo-
niis, divinam viſionem iſtarum originem edocebat. Ut taceain, even-
tum revelationi ex aſſe reſpondentem, Proximeque illam interdum inſe-
quentem, animum Prophetarum ita confirmaſie, ut fallacie metum ac
ddubitationem omnem procul haberent. Sic Sauli domum tendenti

cCconciliabant, ISam. X, 7, 10. ſqq. nec Ananiam, Pauli converſionem in vi-
P 32 ſione

De Pro-
Phetis in
genere.

gua in
Prop'etic
tacta cum
aliis com-
munica-
tione.

*

maxime
per publi⸗
cam pro-
mulgatio-
nem.

— . . 2

38 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

ſione perſpicientem Act. IX. 17. aut Petrum, Cornelium Cæſareenſem cum
familia AX εοιινπ juſſum c. X, & Xl. de divinitate revelationis dubitare
ſinebat eventus. Sed de inſpirationis perceptione iſta quidem ſufficiant;
nunc ad ejusdem cum aliis factam communicationem pergendum.
Ea vero, ad divinum equidem nutum & impulſum, modo tamen
vario, inſtitebatur. Mox enim ſimplici & aperta utebantur oratione,

Gve coram populum viſa edocerent; ſive literis conſignata conſpectui
omnium exponerent, cujus exempla Jeſ XXX, 8. Jer. XXXVI, 2. Daun.

XII. 4. Hab. II, 2., habes; ſive per epiſtolam abſentes de voluntate Dei
inſtruerent & monerent, ut Jer. XAXIX. & 2. Chron. XXI, 12. Mox ſub

ſymbolorum involucris, quid ſcitu, facto, creditu opus eſſet, ſuis ob ocu-
los ponebant, idque rurſus vel per parabolicam verborum ſtructuram, vel-

ut Jeſaias c. V. ſub ſymbolo vineæ prius diligenter cultæ, poſtmodum ve-
ro, ubi ſpem falleret coloni, neglectæ, ingratitudinem., ſterilitatem & ab-
jeckionem populi adumbrabat; & Ezechiel ſub figura lignorum vitis,

combuſtioni deſtinatorum, deſolationem urbis deſignabat, cui quippe

perquam frequens erat hæc docendi ratio c. XX, 49. AVII. XXIII. XXIV.
XXXIII. vel per actiones myſticas & adumbrativas, quo Jeremiæ jugum,
imminentis ſervitutis indicium c. X XVII, 2. ſqq. ejusdemque rurſus em-
tio, auri, & literarum contractus aſlervatio, reditus e Babylone teſſera
c. XXXII, 9. ſqq. Jeſaiæ quoque nudipeda inceſſio c. XX, 2. Ezechielis
cubatio in uno latere per certos ſtatosque dies Ezech. IV, 46. & aliæ id
genus Prophetarum actiones pertinent: vel per voνοναι εια figuratam,
qualis in Jeſaiæ filiis, quorum alteri Schear Jeſub, alteri Mahar-Schalal-

Chas-bas nomen dabatur c. VII. & VIII. & in Oſeæ liberis, cujus filia Lo-

Rüchamo, filius autem Lo-Ammi c. I. dicebatur, obſervanda venit. Sym-
Polari autem iſtiusmodi prophetiæ ſœæpius adjiciebatur explicatio, exem-
plo vineæ, Jeſ. V. ollæ ferventis & virgæ vigilantis, Jer. I, 13. ſqq.
quoque deerat, cum nuda proponeretur vißo, velut plurimæ Ezechielis
iſiones ſymbolicæ, nec non Apocalypticæ Johannis, adjecta declaratione
deſtituuntur. Ommem enim lapidem movebant Prophetæ, ut quacun-
que ratione oſcitantem & duræ cervicis populum ad attentionem excita-

rent, tædiumque abſtergerent facile oriturum, ſi eandem omnes metho-

dum viamque inſiſterent, aut chorda oberrarent eadem. Ceterum de pu-
blica vaticiniorum promulgatione notandum inſuper eſt, quod conſtans
fert & pervulgata inter eruditos opinio, concionibus primo ad populum
habitis, revelata ſibi ediſſeruiſle Prophetas, forte etiam uberius declarata,
ad

Sæpe

40
Xxen
tul
teſt
ret,
Piin
N
Ha

Val
C1

I
InI
r
ilim,
in re

tte
nt;

VETER. TESTAAMAM.. 3

ad rem Præ Nſentem, ſatumque Populi, applicuiſſe: horum poſtmodum

ſummam, in brevem coactam epitomen, valvis templi affixiſſe, ne præte-
Nendæ ignorantiæ ſupereſſet locus. Quæ cum per aliquot dies ſatis pa-
tuiſſet, ablata rurſus a miniſtris templi, & in theſaurum eccleſiæ, vel arcam
teſtamentariam repoſita fuerit, ut perpetuum ejus rei monumentum exta-

De Pre.
Phertis i 1E
gensre.

ret, unde demum Canonici noſtri Prophetarum libri enati & confecti ſint.

Primum ſententiæ hujus autorem ſe jactar Calvinus ſub ſin. præfutionis in

Jeſaiam TI. IV. Otv. p. 4. a qua non multum abit Coccejus Comm. in
Habac. Il. 2. T. III. Oep. Z. Soo. niſi quod domi ſuæ tabulas iſtas afler-

vaſſe, omnibusque legendas propofuiſle cenſeat Prophetas. In eandem
Calvini ſententiam pedibus eunt e Pontificiis Corn. a Lapide proœm. in

Proph. Maj. fol. 21. D. e Reformatis Heideggerus Exercit. Bibl. XI,

§. 39. p. 25%. nec non in Enchir. Lib. I. cap. ig. 5. 6. p. 1336, nec omni-
no eam improbat e noſtratibus b. Hülſemannus proleg. Comm. in Jerem.
cap. III. 8§. 2. P. 13. Et ſatis quidem præſidii habet in Jeſfaia pariter, qui ta-

bulam ſumer e, & ſuper eam ſtylo hominis ſcribere juhetur c. VIII. I. ac in
Habacuco, cui C. Il, 2. viſionein literis mandare. & explanare ſuper tabu-

lis, a Domino injungitur, ut percurrat legens in ea. Quin du Plici ratio-
ne, & fine diverſo, icripta Prophetarum vaticinia, ſacer Codex teſtatur:

primo Patentibus tabulis, Ioco conſpicuo affigendis, ut in omnium perve-

nirent notitiam, quo ſpectant, quæ modo allegavimus, loca: dein libro,
ut perennarent, quod manifeſto liquet ex Jet. XXX, 8. XXXIV, 16. Jer.
KXKXK, 2. Quanquarmn inficias non i lverim, grandiora Prophetarum non-
nullorum volumina, ut Jeſaiæ, & Jeremiæ, non continua fſerie exarata a

Prophetis fuiſſe, ſed ex publice propoſitis, ac diverſo tempore conſigna-

tis ipſorum vaticiniis, & in unum denique faſciculum collectis, co- aluiſſe:
cum nec nexus perpetuus in iis deprehendatur, nec temporum ratio in ea-
dem ſerie ſibi per omnia conſtet, ut ex jeremiæ libro ad oculum patet. Id.
quod tamen quam abſurde, 2 infringendam librorum, Propheticorum

dde†ααπ & integritatem, detorqueatur aàa Spinoia, erudite demonſtravit

Vitringa Prolagom. Comm in Jeſaiam p. 12. ſq-. Iſta vero colleclio, an ipſi⸗
vaticiniorum auctoribus attribuenda, an vindicanda Viris Qsorνονα⅜Svρ

aliis, i in medio relineuo- modo de univerſo Prophetarum V. T. faciculo

immote teneatur, eile illum 20 lihbrum Iebovæ, non modo, quia
Demini illum edixit, verum etiam quia P P Siritus ejus
illum collegit Jeſ. XXXIV, 16. Sed quod de templi valvis paulo ante
adici ebatur, id Paucis perquam datum fuiſſet, cum Prophetarum plurimi
in regno Iiraelis, cui templum non erat, nec Hieroſolymita num colebatur
”MV amplius;

De Pro-
Phetis in
genere.

Propheta-
rum offi-
ecium,

410 INTRODUCT. AD LIBROS BIELICOS

amplius; nonnulli etiam in captivitate Babylonica, ut Ezechiel Daniel,
Zacharias; pauci tandem poſt captivitatem, cum reſtauraretur demum ex

ruinis templum, ut Haggæus & Malachias, vixerint. Si itaque inſtar pro-

grammatum ac intimationum publicarum affigebantur vaticinia, quod
vero perquam ſimile, & ſi non ſemper, ſæpius tamen factum videtur: de
valvis auditorii cujuscunque publici, ſive ſy nagogæ, ſive ædium Prophe-
tæ ad quas conventum nonnunquam publice fuiſſe, ſupra §. 8. obſerva-
vimus, ſuſpenſa & promulgata tutius dicemus. Vide, quæ in hanc ſen-
tentiam aflert b. Avus noſter, Jo. Ben. Carpzovius Sen. Diſout. Iagogicar.
in Cbemnit, prolegom. c. I. S. . P. y. =G
Quod itaque ad officium attinet Prophetarum, &) extraordinarii
erant eccleſiæ Doctores, in ſincera N uminis & voluntatis ejus agnitione,
auditores ſuos inſtruentes. Ordinarie quidem hæ Sacerdotum partes
erant, ut Jacobum ſtatuta Dei, & Iſraelem legem docerent Deut. XXXiIII,
10. hinc ab ipſorum ore lex requirebatur, Mal. II, 7. verum, ubi illi officio

minus ſatisfacerent, vel humanis ingenii ſui commentis ſinceritatem do-

Grinæ corrumperent, vel tanta apud populum rebellem autoritate non
pollerent, ut in officio ſatis poſſent continere, Prophetas excitabat Domi-
nus, qui ampliori autoritate, tum & eloquiorum inſtrudti infallibilitate,
vel oneri ſuccumbentes juvarent Sacerdotes, veltorpentes ad faciendum
officium excitarent, vel a ſemita Domini, & forma ſanorum verborum de-
flectentes, in ordinem redigerent, & increparent. Ita quippe diſtingue-
bantur a Sacerdotibus, & Levitis, ut his miniſterium altaris, tabernaculi
& templi, Prophetis autem extraordinarium docendi munus injunctum
eſſet, de quo utrorumque diſcrimine vide Förſterum in Lexico. vot. &,
& Jac. Altingium Comment in Epiſt. ad Rom. X, Ij. 1. III. Otp. Z. 775.
a. & 179. a. Tam ergo credenda inculcabant, quam facienda, virtutis
viam monſtrabant, & ad obſervantiam divinæ legis hortabantur. Hinc
porto &β) monitores erant & reformatores, ubi vel diſciplina eccleſiæ la-
xior graſſantibus vitiis locum dediſſet, vel cultus publicus ex idololatria,
aut zwαοιâοι conterminarum gentium vitium traxiflet, in omnium r⸗

dinum vitia acerbis ſalſisque invehentes increpationibus, ſevera Dei vin-

dicis judicia denunciantes, & ad pœnitentiam hinc fuaſionibus, hinc com-
minationibus, invitantes; quod Ezechielis vocatio atque inſtructio divi-
na, Ezech. III, 17. ſqq. generalis illa muneris prophetici deſcriptio, 2.

Reg. XVII, 13. ſqq & exemplorum Jud. II, I. ſqq. & alibi paſſim, copia

docet. Hinc commode Hebræus ille in libri Coſri P. I. §. 711. edit. Bux-

tor f.

Ge
n
N

§e
X

VETER. TESTAM. 4444444

torff. p. I. Prophetas deſeripturus, eos dicit: eD — r De Pro-

d trD DwL vrn b n ne en r Ren⸗
10d OYJMBM P velut con’ larios, all obferanrtien gis adhortamtes, GO pramin us-
de AYeomaobſervanlibus promittentes, pœnas vero gravesinobedientibus denuncian-
he. tes: quocum R. Salomo Jarchi conſpirat, in Exod. PFII, 1. ita commentatus:
wa. LN — nn en n n Prophete
ſen⸗ vocabuhum ubique ſigniſicat bominem bpraconiantem, & populo verba objurga-
Ar. torio proponentem. E Chriſtianis Patribus paria tradit Lactantius Lib. I.

div. inſtit. cap. IV. Olb. p. 11. inquiens: UMcirco a Deo mittebantur Prophetæ,
nt & bræcones eſſent majeſtatis ejus, & correctores pravitatis humanz. Sed

nntii &S& P) in denunciandis futuris partim os Dei erant ad populum, qui ſi ve
one, Conlſulti & ſententiam rogati, ſive ultro a Domino miſſi, de venturis aut
Ittes rebus dubiis reſponſa dabant, atque tum in præſentiſſimo reipublicæ di-
SII, ferimine jefſ. VII, I. ſqq. XXXVII, 21. tum in ancipiti conſiliorum eventu
Feio 1. Reg. XXII, 5. ſqq. tum in levioribus quoque, nec magni momenti nego-
o⸗ tiis, (ne ſcilicet gentilium auguria & divinationes captarent homines,
non quam Origenes lib. 2. contra Celſum rationem reddit) velut I. Sam. IX, 6,
Othi quid facto opus, aut quid eventurum ſit, prænunciabant. Hane autem
te, 1 fuiſſe conſuetudinem populi Iſraeh ut quicquid ſcire cupiebant a Domino,quœ-
dum rerent per Prophetas, multa exempla teſtantur, inquit Hieronymus Comment.
nce⸗ in Ezech. XX, 1. T. V. Opp. f. 205 & variis dein exemplis demonſtrat. Con-
Ebe⸗ fer. huc Jeſ. XXX, 2. Habac. II, 1. Zach. VII, 3. Partim os populi erant
Feut ad Deum, nomine populi Deum de futuris, vel agendis aut omittendis ſci-
M ſcitantes, velut Jerobeam per Ahiam Siluntinum, I. Reg. XIV, 2. 3. Jo-
. ſaphat per Eliſam. c. XXII, 5. 8. Hiskias per Jeſaiam, 2. Reg. XIX, 2. 3
nl. ſeniores populi per Ezechielem, Exech. XIV, I. XX, 1. ſqq. Dominum in-
is terrogabant. Tandem quoque ) interceſſores pro Populo, vel pro pri-
nine vatis, Dei vel gratiam vel opem ambientibus, erant, qui, fuſis ad Deum
K. Prrecibus, graſſantia Dei judicia ſi ſterent, vel 1 imminentia arcerent, ut ex
i, — GBen. XX, 7. 2. Reg. XIX, 2. ſqq. Jer. XXNVII, 18. Joel. II, 17. ad ocu-
“ ʒ lum patet. Nonnunquam etiam e) partem reipublicæ attingebant, &æ
ne ðð vel a Regibus conſiliis erant, quales Jeſaias, Jeremias, Daniel; vel extra-
i ordinarii tam eccleſia ſtici, quam politici regiminis vindices, velut cuunm
“ Samuel Agagum trucidaret, I. Sam. XV, 33. & Elias in Baalitas, I. Reg. =
. SDðM XvulIII, 40. & Eliſa in religionis transfugas animadverteret, c. XIX, 17.
o2 Demum ) horum aliqui non annalium modo, ſed & librorum ſacro-
i rum, & canonis Vet. Teſtamenti conditores, divino- ſuggere ente Spiritu,

V cehr. Pars III. F L erant,

42 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

„

phetis in atque faciendorum norma exarata, & ad poſteritatem Dei beneficio trans-
zenere. miſſa eſt, I. Chron. XXIX, 29. 2. Chron. IX, 29. XII, I5. Luc. XXIV, 27.
XVI, 29. lidem vero an in proprio ac genuino officio ſuo —
non idem Seribæ fuerint, diſceptatur hodie inter eruditos. Et dudum quidem Nic.
eum ſeri- Serarius, ut nil definiat, obſervavit tamen, quia prophetia divinorum
barum vel quandogue oraculorum interpretationem ſigniſicat 1. Cor. XMV. binc ſieri,
AAuario. ut Chaldæus Thargum pro Prophetis vertot interdum Scribas, ut 4. Re-

Ei0.

ſenſum illam Chaldæi Paraphraſte vocum permutationem rapuit Ri-
chard. Simon, qui Scribarum & Prophetarum voces pro Synonymis in
Targum ideo haberi contendit, quia Prophetæ proprie Scribæ & Actuarii
publici fuerint. Hoc enim éνviανατ omnem Scripturæ Oeoνves ν,
velut per cuniculum fubvertere, in ſpecioſo illo Hiſtoriæ Criticæ V. I.

munus fuiſſe doceat, præcipuas imperii res ſcribere, & arehivis conſigna-
re. Non enim, Joſepho Lib. II. contra Apionem, & Euſebio in Præparat.

blica ad poſterorum memoriam deſcribebant, & archivis conſignabant;

modum talia elicit conſectaria, quibus omnem Scripturæ V. T. autorita-
tem ac fidem in diſcrimen adducit. Demus vero licet, Prophetarum ali-

—

& in eo potiſſimam prophetici muneris rationem fuiſſe ſitam? nec aliud
conſtitutum, ut acta publica conderet, & archivis conſignaret? Cum-
que peculiarem hunc Notariorum iſtorum, ſeu Scribarum publicorum
(nec enim alios, aut diverſos ab his Prophetas novit,) ordinem in republ.

monumentis demonſtrabit? In rebus enim facti, tot cumprimis ſeculo-

teſtas, ſed tabulæ ſunt producendæ, ac idonea documenta, quorum teſti-

De Pro- erant, quorum calamo & manu hiſtoria ſacra, & divina illa credendorum

rum of. „„m YXIII, 2. 2. Paralip. XXXV, S. Jer. EXVhn. & c. XXIX, 2. in 6
Tribareſ. L. II. cap. 7. G. 3. P. 107. Poſtmodum vero in alium longe

opere ſatagens, Lib. I. cap. 2. P. 16. ſq. ita aggreditur, ut Prophetarum

Evangel. teſtibus, cuivis inter Judæos fas fuiſſe annales condere, ſed ſo-
lis Prophetis; unde Se proprie notent oratores ejusmodi &
AGuarios publicos, qui inſtar interpretum Dei, ejus voluntatem populo
quidem annunciabant, ſimul vero præcipua ſui temporis geſta, & acta pu-

unde poſt libri ſacri dicti prophetici fuerint. Ex quibus præmiſſis poſt-

quos annales compoſuiſſe, omnes tamen idem feciſſe, unde probaverit?

quid notare —2, quam Aduarium ejusmodi, publica ad id autoritate

Hebræa ſtatuat, a Moſe ipſo primitus inſtitutum, quibus eum antiquitatis
rum intervallis a nobis diſſitis, non quidlibet audendi æqua cuilibet eſt po-
Kcatione fides dictis concilietur. Er od quidem, ſive Scribarum

eccleſiaſticorum ante Davidem expreſſa mentio in Scripturis nulla eſt, ne-

——— „ —

i

tatis
nlo⸗

eſti⸗

tun
ne⸗

lom

V

=G XyIlI.

VETER. TES TAAM. 4

dumu ut a Moſis Is jam ætate in populo Dei, tanta cum autoritate floruerint. Be Pbro-
Cunque Moles univerſam reipubl. Judaicæ confſtitutionem, ac faciem phetis in
veluti, in Pentateucho quam accuratiſſime delineet, qui fit, malum! ut genere.
illuſtrem hunc ordinem flentio plane transmittat, aſe tamen, quod vul
Simonius, inſtitutum, nec veſtigio ullo quicquam de eo prodat? Cum
quidem 73 –◻ D mentionem plus vice ſimplici injiciat, nuſpiam tamen
in eo ſigniſicatu, qui Actuarios reipublicæ inſinuet. Et unde tandem Si-
monio myſterium iſtud, tot ante ipſiun ſeculis incognitum, innotuit? Jo⸗
ſephi enim, vel Euſebii autoritate in rebus, tanto temporum hiatu ab ipſo-
tum ætate remotis, ſtare nec poterat, nec debebat. Et plus omnino infert
Simonius, quam vel Joſephus aliquis, vel Euſebius teſtati uudnam fue-
runt. Sed ne juſto ſimus Prolixiores, vela contrahimus, cupidumque
ctalium lectorem ad Heideggeri remittimus Exercit. Bibl. VIII. P. 215. N72.
qua, de induſtria, profligando huic Simonii commento inludat. .
Ex ſupra dicis; jam facile liquet, quæ Prophetarumm ſub conomia Prophetiz
V. T. neceſſitas, quis ſinis, quæ fuerit utilitas? Abſoluta ſane nulla Deum eceſſitas.
agigebat neceſſitas, ut per extraordinarios ejusmodi voluntatis ſuæ inter-
Pretes, donumque prophetandii in homines collatum, myſteria & benefi-
cia Meſſiæ, viamque ſalutis mortalibus patefaceret; cum quicquid reve-
lationis eſt, ex libera voluntatis divinæ penderet diſpenſatione, ipſique
omnino integrum eſſet, vel &εαεοαοοσ, nullaque adhibita creaturæ opera, ut
protevangelium primis poſt lapſum paremibus, & decalogum Iſraelitis
àd montem Sinai Exod. XIX, 18. ſq. XX, I. vel per angelorum miniſte-
rium, quod alias quoque ad juſſa ſua hominibils denuncianda Gen. XVIII,.
2. 2. Reg. I, 3. Luc. 1, 26. adhibuiſſe legitur, vel per homines demum.,
donis ſuis ad iſtud officium inſtructos ac vocatos, univerſam doctrinæ re-
Velatæ catenam cum eccleſia communicare. Siquidem in cœlis Deus no-
NRer babitat, omniaque pro lubitu agit Pſ. CXV, 3. cujus in eudonlo, me-
roque ſi ſi tum erat beneplacito, quo pacto, quibusve rationibus & modis,
7αεσοοροo1,nſ8 Sehxipτ— ασ S, Yvwνοιιιραεν conſtitueret Eph. I, 9.
Duplici autem præmiſſa hypotheſi, 1) ut ſalus per Meſſiam obtinenda, &
in protevangelio ſuccinde propoſita, clarius ſubinde manifeſtaretur,
2) hominumque converſio & fides non immediato Dei influxu, ſed inter-
veniente hominum præconio & miniſterio procuraretur, neceſſaria de-
mum evadebat Prophetia, ad (æ) clarius detegendam ſanctorum viane
Ebr. IX, 8. (⁸) ad reſtaurationem cultus, doctrinæ ac diſciplinæ in eccle-
fa, ſiquidem ex lacerdotum negligemtie, Populique Protervia, aut eG
, F 2 Ales

De Pro-
phetis in
genere-

Enis Gα
Iſcop 5 *£

44 INTRODVUCT. AD LIBROS BIBLICOS

Xα finitimarum gentium, vitium traxiſſet, () ad commercium, quod
Ifraelitis cum Deo intercedebat, non absque mediatoribus Gal. III, 19. 20.)
continuandum & conſervandum, () ad oracula divina in cauſis gravio-
ribus petenda, ſicubi per ſacerdotes Deum conſulendi locus non eſſet;

juxta illa, quæ de officio Prophetarum paulo ante diximus. Quæ, quo ex

divino conſilio tendant, obſcurum eſſe non poteſt. Poſt gloriam enim im-
menſæ bonitatis & aν[v*zè§(4X ρ οας τπ e*, (Eph. III, 10.) ad eccleſiæ
eum illorum maxime, tum omnium temporum, ædificationem, hominum-
que alias periturorum, converſionem & ſalutem, Prophetarum miſſio, mu-

pnus, atque præconium ſpectat. Cujus rei teſtis ipſe Deus eſt, Ezechielem de

officii ſui partibus inſtruens Ezech. III, 17. ſqq. teſtes Prophetæ, ſuis de
Meſſia teſtimoniis ac oraculis, tum & populi increpationibus, acpoœniten-
tiam hortationibus, pœnarum imminentium interminationibus &c. teſtis
Salvator Matth. XXIII, 34. 37. teſtis Apoſtolus Eph. II, 19. ſqq. Rom. XV,

4. 2. Tim. III, 15. Potiſſimum autem Meſſiæ præcones erant, quorum teſti-

ficatione doctrina de Chriſto, ejusque beneficiis clarius ſubinde innoteſce-

zneilitat;

ret Acdct. X, 43. I. Petr. I, 10. II eaque ſignificarentur & præanunciarentur, quæ

propter æternam vitam fidelium in Cbriſfto, & impleta credimus, & impleri

cernimus, & implenda conſidimus, ut Auguſtinus loquitur lib. VII. de Civ.
Dei, c. 32. I. V. Olp. p. zar. Id quod ſupra, cum de Objecto Prophetia dit-
ſereremus, F. XIII. prolixius dedimus demonſtratum. Quis autem Prophe-

tis ſingulis præſixus fuerit ſpecialis ſcopus, ſigillatim in ſqq- capitibus oſten-
demus. Hinc utilitas ſcripturæ Propheticæ colligitur, quæ non ad illa mo-
do pertinebat tempora, quibus in vivis erant, ſuoque defungebantur offi-
cio vates, ſed ad noſtra quoque patet, imo ad omnis ævi eccleſiam proten-
ditur. Varia quidem illa eſt, ac multiplex, ſed a b. D. Joh. Pappo Præfat. in
Prophet. minor. g. 2 ½7. ad tria præcipue capita commode revocatur, eo
quod utiles ſint Prophetiæ 1) propter teſtimonia doctrinæ, ut, quod caput

eſt religionis Chriſtianæ, Jeſum Nazarenum inde diſcamus Meſſiam, in quo

quippe uno & ſolo omnes Prophetarum de Meſſia prædictiones conveni-
unt, & impletæ reperiuntur; 2) propter conſolationem in adverſis, cujus duo
cumprimis argumenta, alterum a continuatis eccleſiæ liberationibus, qua-
rum ſemper poſtrema novam ſperare jubet, alterum ab interitu hoſtium ec-

cleſiæ, ex Prophetarum concionibus petuntur, riteque ad noſtrorum tem-

porum pericula accommodari poſſunt; 3) propter temporum noſtrorum
& Propheticorum fimilitudinem, quæ & circa diſſidia in religione, & cir-

ca ſtatum reipubl. & pericula eidem imminentia, & circa vitiorum de-
mum atque pecçatorum paritatem, eluceſcit. Unde confequitur, can-

get
a
tio

mi
ma

reli
Phe
die
a!

dior

d
i
tatea

Lar
tur.
ea

War

VETER. TESTAM. 45

dem Scripturæ Propheticæ, quæ reliquæ omnis Canonicæ eſt, utilitatem
ad fidem & vitam ſpectare, juxtaà 2. Tim. III, 16. 2. Petr. I, 19 ut inſtitu-

tionem in ſalutari doctrina, errorum eonfutationem, excitationem ad vi-
tæ ſan ctimoniam, vitiorum correptionem, & ſolatia tandem præſtet in

quibusvis adverſis. Quibus ſpecialis hæc, ac Prophetarum ſcriptis pro-
pria, accedit utilitas, qua partim Judæorum, Novi Teſt. autoritatem inſu-
per habentium, & errores ſolide convellit, & converſionem juvat ac ope-

ratur, partim Novi ſœderis originem ac fidem mirifice confirmat, piasque

De Pra-
phetis in
genere.

mentes de divinitate Apoſtolicorum monumentorum convincit, cum in

his impletum viderint, quod illic legunt prædictum. Ex quibus omni-

bus neceſſitas ſtudii Prophetici emergit: quam Vir Clar. Campeg. Vi-

tringa typi dodrinæ Prophet. cap. V. toto p. 46. exequitur, & α) ex
mandato divino Jeſ. X XXIV, 16. Joh. V, 36. I. Theſi. V, 19. Apoc. I, 3.

) ex ſcopo & conſilio Dei, in dandis Prophetiis, Jeſ. V, II. 12. ) ex ipſa

religionis Chriſtianæ natura, cujus demonſtratio præcipue petitur ex Pro-
phetiis, hujus rei gratia inveſtigandis, ) exinde, quia Deus loquens au-
diendus eſt Eſ. I, 2. &&£) ex utilitate varia, inde reſultante ſolide demonſtrat;
ad hæc etiam Henr. Hülſius, Theolog. Duisburgenſis, peculiari diſſerta-
tione, quæ in iis, quæ Commentario in Iraelis prærogativas ac bona ſub
V. T. ſubnexæ ſunt, ordine XVII. & ultima eſt, p. &αα6 argumentum 4
damno copioſe declaravit, præjudicia & errores docens, ex neglectu &

ignorantia prophetiarum profectos: quibus, cum nulla laborent diſficul-
tate, non eſt ut prolixe immoremur.

Propheticum porro munus pro lubitu ſuo invadere, ſibique arro-
gare, integrum nemini fuit, quin divinis hoc ipi auſpiciis demandare-
tur. Quo fine, vocatione ſive miſſione divina opus fuit, adeo quidem, ut
ea deſtituti, pſeudoprophetæ ac impoſtores cenſerentur Jer. N XIII, 21. 25.

ſq. 30. ſqq. NXVII, I4. 15. Legatione enim Numinis defungi, Deique
nomine oracula fundere qui potuerint, niſi a Deo inſtruci miſſique, de-
mandatam Dominmi ſui juſſu provinciam obirent? Unde verba facturi ad

populum, ad miſſionem ſuam, verbumque Dei ad ſe factum, utplurimum
provocant, quo ampliorem dicfis ſuis apud auditores autoritatem conci-

liarent; ut paulo poſt copioſius obſervabimus S. XIA. quin & univerſam,
ſi paulo ſolennior iſta fuiſſet, inaugurationem ſuam, ordine deſeribunt &

Oraculis ſuis præmittunt, exemplo Jeſaiæ c. VI. Jeremiæ c. I. & Ezechielis
c. II. III. Iſtud tamen diſcriminis interceſſit, ut immediate alii vocaren-
tur a Deo, velut Moſes, Eſaias, Jeremias &c. alii mediate, velut Eliſe, di-
PF 3 vinis

Studium
atque feru-
tinium.

Propheta
ruin in-
auguratio
per voca-
tionem,

De Pro-
phetis in
genere.
uncionen,

44 INTRODVUVCT. AD HBROS BIBLICOS

7

Vnis æ&que auſpiciis, ſed per Eliæ miniſterium, prophetandi munus injun-
Gtum legiturx I. Reg. XIX, 15. 16. Aecedebat uncdio, ritus maxime illu-

ſtris, quò ad ſaeerdotalem atque regiam proxime accedebant dignitatem.
Tantum equidem ſententiarum divortium hic occurrit, ut difficile ſit, in

ranta rei obſeuritate, atque docdtorum fluctuatione, certi quid definire.

Sane Fortunatus Seacchus in erudito opere, quod ſacrorunm Eleochriſina-
ton myrothecia inſeripfit, poſtquam Myrothec. I. cap. 35. affirmantis ſen-

tentiæ momenta in aciem produxiſſet, mox tamen cap. 39. eadem diluit.

& adſtruit negantem, ita tamen, ut inter utramque hæreat anceps. Sed

& e noſtris rem in medio relinquit b. Joh. Henr. Urſinus ſacror. Ana-

leck. P. II. lib. IV. cap. . q4v. 1. P. 169. & Arboreti Biblici cap. XXMIII.

n. §. p. 494. & ue ac ο αοαςαραντι Thom. Crenius Animadverſion.
Philolog. & Hiſtoric. y. W. S. VI. Obſerv. 2. pP. 56. citatis in utramque
ſententiam autoribus, neutram pro certo affirmat. Sunt autem, qui ex-
plicatius mentem ſuam ediſſerentes, unctionem Propheticam, oleo per-

actam, ſive ſacro, ſive communi, e medio plane tollunt ac negant, eo quod

AQum unctionis ritum tradant, Prophetas tamen aliquos, &qquidem maxi-

in ſeriptura Prophetarum nullus legatur unctus. Unum quidem Eliſæ-

um ungere à Deo juſſum videri I. Reg. XIX, 16. quem tatnen, cum Elias

v. 19. ſq. non olei infuſione ſive unctione, ſed vocatione ſolum & ſaguli

injectione Prophetam ordinaret, nihil omnino eorum, quæ juſſus a Deo

ſuerat, reliquum facturus, ſatis inde conſtare contendunt, unctionis voce
per metonymiam, quamcunque principis, Regis aut Prophetæ, etiam citra
unctionem, deſignari conſtitutionem & inaugurationem, aut in præclaro
munere confirmationem; eam in rem ad Judic. IX, 8. 2. Sam. II, 4. 7.

V, 3. XIXK, IO. provocantes. Ita e Judæis Abarbenel & R. Dav. Kim-
Chi adcit. loc. 1. Reg. & R. Salomoh Aben Melech adz. Chron. XVI, 22. £

Chriſtianis, & Patribus quidem Theodoretus ad cit. loc. quæſt. Go. e Pon-

tificiis Joh. de Pineda lib. V. de rebus Salom. c. IV. n. S§. ſect. F. P. 259.
aliique paſſim multi, e Reformatis, poſt Piſcatorem in annot. ad c. loc. &

in Exegeſi Aphoriſiu. Loc. X. Aph. 6. cumprimis Joh. Cocçejus explicat.
Catecheſeos Heydelberg. ad quæſt. XXXI. §. 96. T. VI. Oeo. p. 22. & in
Zudaicar. reſponfionum & quaſtion. conſideratione cab. W. K. 202. 7.
VII. Ogp. p. 3. & Jac. Altingius Hebtade IX. Orat. II. Tom. V. Opp. p.
292, ſq1. e noſtris denique b. Seb. Schmidius annot. ad 7. Reg. cit. loc. & b.

Salom. Glaſſius F. IV. Exegeſ. Evangel. & Epiſtel. P. I8g, edit. in 4. Rur-

ſus vero non deſunt, qui ſententiæ affirmanti patrocinantur, ita nimirum,
. .⸗ 3 „„ — „„ 27 .* .
ut non equidem neceſſarium, ſemperque inaugurationi Prophetarum jun-

me

ſüe

me
kt

be

in!

y
E.
tio⸗

un
tiv⸗

n
1,

linr

Fh.

niſ

Lu

iſe⸗
ls
Heo
voce
itt
lar
4.7
im⸗
e

.
.E
st.
K iᷣ
11.
P..
Eb.
Nu
u,

jun⸗

nui⸗

Me

VETER. TESTAM. ðYJðJUMB 47

me ſpectabiles, qualis Eliſa erat, delibutos fuiſſe perhibeant, utut non ſa- De Pro-
cro illo chriſmate, quod in ſanctuario aſſervabatur, ſed oleo communi, phetis in
nunc vero ad uſus ſacros adhibito & deſtinato. Id etenim divinum de inun- generxe.
gendo Eliſa mandatum manifeſto poſcit, i in quo cur a proprietate vocis

nu diſcedamus, nulla urget ratio; certe non illa, quod peracda ab Elia
ſucceſſoris unctio nulla, ſede deſignatio ſolum tradatur, cum brevitatis ſtu-
dio rem unam bis attingere ſacer ſcriptor ſuperſederit, Deique ſuſſecerit
mandatum, ad firmandam apud poſteros Eliſæ autoritatem. Ut taceam,

unctorum & Pr eharar um vocabula, paria nonnunquam facere ‚unumque

Per alterum explicari Pſ. CV, I5. Maxime vero typica Chriſti repræſen-
tatio idem non tam ſuadet, quam neceſſario flagitat, quem non modo re-
gum in regem, & ſacerdotum in ſacerdotem, ſed & Prophetarum unctio
in Prophetam, immenſis ac infinitis Spiritus S. donis perfuſum ac unctum

typice deſignat, argumento oraculi Jeſ. LXI, I. ſqꝗq. coll. Luc. IV. 21. quod

frigide perquam expoſueris, ſi unctionem, unde diſerte Tο Meſſias h.
e. unctus dicitur ſoh, I, 41. de nuda intellexeris deſtinatione aut conſtitu-

tione. Unde b. D. Mich. Waltherus in tract. de unctione Cbriſti, ſub⸗

juncto Exercitat. ejus Biblicis, cap. I. J. 9. P. 95. utut propenſi or in nega-

tivam videatur ſententiam, aliquam tamen, propter typicam Chriſti praß⸗

gurationein, admittit unctionem Propheticam: Propheticuk, inquiens,
vncktionis unum ſaltem & extraordinarium habetur exemblum in Eliſæo,

1. Reg. XIX, I6. ut nimirum Prophetici Zeedue Chbriſti muneris 1pus e-e

zaret, non minus quam reliquorum duorum. Eamque ſententiam pecu-
liari diſſertatione Ppropugnat Johann Marckius Excrcitat. Textual. XI. P.
5S. tota, qua ex Patrum ordine Euſebii, Clementis Alexandr. & Auguſti-

niſüfſiagi aà pro ſe citat; e noſtris vero eandem amplectuntur b. Gerhar-

dus in Exegeßi Loci W. de perf. & oficio Cbriſti G. I7. p. 1122. & Joh.
Lundius Antiqq. Judaic. Lib. I. cap. 2g. n. yb. b. VV. His inauguratio-

nis Propheticæ ſolennibus, αονο +σι quoque accenſet Vir eruditus,
Dav. Knibbe Hiſtor. Prophet. lib. I. 6ap. 45. §. 7. edit. German. p. ub. num etiam
ſed vereor, quod ſuffragantem ſibi habeat antiquitatem. Haud infre- ber Xsρο.
quens illa in populo Dei erat, in ordinationibus & conſecrationibus ad ea

munus, ſive Eccleſiaſticum, five Politicum; quomodo a Moſe conſecra-
tus Joſua Num. XXVII, 18. Deut. XxXxXIV, 9. & conſecrandi Levitæ
Num. VIII, 16. Prophetarum vero Veteris Feſt. nullum, fatente Knibbio,
manu impofſita legimus conſecratum. Nec qui ex inſtituto de Xεορσ-
oiæ tum Judæorum tum Chriſtianorum veterum commentati ſunt, duum-

viri ſummi, Frider. Spanhemius de ritu imss ition, mannum, I. II. ere

„

48 INTRODVUCT. AD LIBROS BIBLICOS

De Pro- f. SFr. & Campeg. Vitringa de Synagoga Vetere Lib. III. Part. I. cap. b
phetis in 7). p. 36. ſqd. Propheticæ Xeιορροααον uIla faciunt mentionem. Ge- P
genere. minum equidem, ad conciliandam hypotheſi fidem, teſtimonium citatur 11
eg£ N. T. I. Tim. IV, 14. Act. XIX, 6. 7. Sed enim vero de Propherarum MUã
inauguratione, non de Miniſtrorum eccleſiæ N. T. ordinatione quæſtio g9
agitatur, cum in confeſſo ſit, poſteriori rite peragendæ manuum impoſi- . 6
tionem inde ab Apoſtolorum ætate adhibitam, eandemque ex Judaica in
Chriſtianam eccleſiam fuiſſe translatam, quin & in primis ſeculis extraor- “
dinaria & miraculoſa Spiritus S dona ſibi habuiiſe conjuncda. Accep⸗e- JMD
rit ergo Timotheus Per 8+¹ eαααα+ Tον εια 8 7οροτειο 10 XXAνι.οα “ .
r& ρντττH,hon tamen eapropter ſtatim in Prophetam evaſit, cum
ordinario Epiſcopi, non extraordinario vatis divini munere fungeretur, 2
donumque brophetiæ, hoc tempore cumprimis, ad oracula Prophetarum 4242
dextre explicanda utplurimum ſpectaret, nec ullibi Timotheus futurorunn P
eventuum vaticinia edidiſſe legatur. Nec fideles vaticinati per Spiritum &
S. Prophetas egerunt, ſed hymnos in honorem Numinis concinerunt, ma- cn
gnalia Dei ediſſeruerunt, verbumque Dei in ſolatium & inſtructionem ẽ
cotus ſacri expoſuerunt, juxta communem illam vaticinandi ſignifica-
tionem, §. I. traditam. Nobis vero de ejusmodi ſermo eſt Prophetis, 4
quorum officium & partes §. Præc. dedimus defcriptas. l
Propheta-⸗ Iuic itaque muneri præfecti, utut inſigni dignatione haberentur 1
rum ſe⸗ Apud Judæos, graviſſimis tamen expoſiti erant moleſtiis, opprobriis &
rumne, perſecutionibus ‚victuque præterea ac amictu utebantur pertenui, & aſpe- Hß”UVUV
iis adeo fatis exercebantur, ut plurimi hoc humeris ſuis onus imponi, hu- . 4
millime deprecarentur. In aſperrima quippe incidebant utplurimum n
teumpora, & ad præfractos mittebantur peccatores Ezech. II, 3. ſqq. qui-
bus graviſſimam Dei vindictam denunciantes, odia non modo & conten. à
tiones principum juxta ac ſacerdotum in ſe concitabant, ut Elias I1 Reg. “ .
XVIII, 17. N XI, 20. Jeremias c. NV, 10. aliique, verum etiam ludibrio & ſ
ſannis ſæpius excipiebantur, 2. Reg. IX, II. Ezech. XXXIII. 31. fq. in noo 1
mine Domini loqui prohibebantur Amos II, 12. VI. 12. ſq. Eſ. XXX, 10. “k
1. Jer. XI, 12. in carcerem conjecli, maleque habiti cædebantur, mortis- R 8
que ſubinde ſupplicio afficiebantur. 2. Chron. XVI, 10. I. Reg. XXII, 24. 1
ſqq. c. XIX, I. ſqq. 10. XVIII, 13. Jer. XX, 2. X XXVI, 6. XXVI, II. Neh. “ 1
1X, 26. Act. VII, 52. 2. Chron. XXIV, 20. ſq. Præter hæc vero, per
ſymbola, ac ænigmata nonnunquam, divina populo rebelli ſupplicia de- 4
nunciantes, talia perferre ac ſuſcipere, ſibique ipſis inferre divinitus jube- 1

bantur,

8 1 7

VEIER. TESTAMAMA. ,

Ap. Lantur, quæ perquam erant moleſta. Sic Jeſaias ſeminudus incedere, De Pre-
e- Zechiel Panem cum ſtercore coctum comedere, tum é ſat longo tempo- Phetis ia
gtar Iis tractu uni ſolum lateri incumbere, tan demque conjugis ſuaviflimære- Eeneier
rum Pentinam, nec deflendam tamen aà ſe, mortem Prænhuncçiare, Jeremias li-
ſtio gneum primo, Poſt ferreum de collo geſtare jugum juſſi, non Poterant iſta
l. omnia non graviter ferre ac moleſte. Hinc eſt, uta Deo vocati, quicquid
Nin iſtius muneris erat, ſfummo ſtudio detrectarent, & Moſes usque adeo oblu-
or⸗ H Garetur, ut Dei tandem indignationem incurrerer Exod. IUll, II. ſqq. IV. M
ee. LL.. ſqq. Jonas Niniven miſſus, fuga elabi conaretur c. I. Jeremias i in-
DM fantiam oris, & æ&tatis Prætexeret teneritatem, ſuamque deinceps vicem
can adeo lamentaretur, ut nativitati fuæ malecdiccrct, & cuin matre expoſtula-
ewu, ret, quod in lucem eum edidiſlet, denique usque adeo pertæſi us muneris
kum Prophetici, ut de eg deſerendo ſerio cogitaret c. XV, 10. XN. Neque FPaupertat.
un orro in re lauta erant Prophetæ, opum quippe contemtores. 2. Reg V, V, 16.
un & in ſolo Dee divitias, mercedemque ſuam ponentes, quin & ab idolorum
d. cultoribus Paſſim neglecti; unde videas, obæratam Prophetæ vidnham,

genn tantum non ammam debuiſie 2. Reg. IV, 1. ſq. Ctusque Prophetarum ex
ſci. eleemoſynis fere, & cibariis dono ſibi oblatis, vitam toleraſte. Jeroboa-
mi uxor, ſuper morbo filii Ahijam conſultura, decem Panes, placentam, &
lagenam mellis afferebat I. Reg. XIV, 3. & ad Eliſæum vir quidam Probus
ex Baal-Salisha munus tulit, viginti panes hordeaceos, & mergites ſpica-
rum, unde diſcipulis ejus epulum parabatur 2. Reg. IV, 42. Ipf ſibi tugu-

neis,

entur

5K ria extruunt ad Jordanem Prophetarum filii, rudi & caudicario opere, me-
lius omnino tempus & otium locaturi, ſi ad ædes comparandas facultates .
ſuppetiiſſent; quin & horum uni eliſa ſecuris, & in fluenta prolapſa, mu-
. ⸗ tuo aliunde erat petita, 2. Reg. VI, 1. ſqd. Et quanquam Jeremiæ Parat?ꝰ?
gum Paecuniæ tantum eſſet ad manus, ut ante urbis excidium, agrum in Ana-
gat thoth, ditionis Benjamin, a Chanameele, filio patrui ſui emere, & ſeptem
nen ſiclos atque decem argenteos appendere illico boſſet Jer. XXXII, 9. idem
hes tamen rurſus, poſt expugnatam urbem, ad incitas adeo redactus egebat,
io ut a Chaldæorum præfecto prætorio Neburſaddan commeatum & mune.
Uno- ra, benevole ſibi oblata, nullus recuſaret. c. XNL, 5. Hinc victu quoque viduste-⸗
lo. tenui, facileque parabili utebantur, & oleribus in agro collectis veſceban- nuid.
odũ. . tur 2. Reg. IV, 38. ſq. Amoſus ſycomoros in cibum fibi legebat c. VII, 14. .
„Mℳ. Daaniel una cum ſociis, legumina ſibi expetebat, aquam bibens c. I, 12. &
Ner. ðð qui i ab Obadia, furori Jeſahelis ſubducti, clam habebantur centumbpr ophe-
„hbA rræ, pane ac aqua ſuſtentabantur, I. Reg. X VIII. 13. ſqq. Ipfi nimirum lu-
1 le⸗ W Xuriæ ac gulæ accerrimi inſectatores, Eſ. V, II. ſqg. Am. VI, 4. ſqq. non
nube ððM CatX. Pars III. G modo

De Pro-
phetis in
genere.

Sse INTRODUCT. AD LIBROS BI BLICOS

modo in exemplum, parce ac frugaliter vivebant, ſed etiam Deo ac medi-
tationibus ſacris vacantes, ea omnia procul habebant, quæ mentis aciem

hebetare & obtundere, aut pietati & devotioni remoram ponere poſſent:
à‿οναςο νWσ ρασ 6Sντιοαια ο νπ, οατ£ι αιειονvνhhναο. Xρν.

uadrov, magiſtra enim frugalitas ſapientum, optimorumque conſiliorum,

veſtitus
Engularis.

ut eſt apud Sophoclem. Habitu demum induti incedebant ſingulari, &

avulgi more haud parum recedente; ſi minus omni tempore, ſaltem illo
quo vatum munere fungebantur. Unde, quod de Saule I. Sam. XIX, 24.

dicitur, exuiſſe veſtes ſuas, & vatieinatum fuiſſe coram Samuele, Judæo-

rum interpretes, R. Jeſaias & R. Salomo, Comment. in h. . aliique paſſim
ita exponunt, quod veſtes regias depoſuerit dNN n nn ee
indueret veſtes illorum divinæ ſapientiæ ſtudioſorum. Sed clarius adhue
alibi ſcriptura iſtud docet, quando Samuelis pallium 1I. Sam. XXVII 14.
veſtem piloſam ac hirtam, cum cingulo, Eliæ 2. Reg. I, 8. pallium pro-
pheticum I. Reg. XIX, 18. 2. Reg. II, 13. & ementitum Pfeudoprophe-
tarum habitum Zach. XIII, 4. memorat. Quo Paulus digitum haud
dubie intendit, quando de ſanctis V. T. quibusdam inquit: zeραο*
3y unNαι τ, ev νρa εοναανν. σοναναριανοο, Xnπιινοι αααειοε
vo Ebr. NXI, 37. ſqq: ubi ad Prophetas reſpexiſſe, haud abs re Eſtio ad h. l.
traditur. Pariter & Johannes Baptiſta, Prophetas omnino, maxime ve-
ro, quem referebat, Eliam cultu corporis externo imitatus, 19 ÿοοα
nνα rοααν ααπ αανναν bρααιαπαν 7τιρο τ⅓17 οοααοτε geſta-

dat Matth. III, 4. ad quem locum lege, quæ in rem præſentem Hugo

Grotius, & Henr. Hammondus erudite notarunt. Accedebat præterea,
ut ſymbolico nonnunquam habitu uterentur, quando præfigurabant in
corpore ſuo, quod eventurum aliis eſſet, quibus judicia Numinis de-
nunciabant; quo cilicium Jeſaiæ c. XX, 2. jugum de collo Jeremiæ pen-

qulum c. XNVII, 2. calvities Ezechielis c. V, I. & indumenta viatoris

c. XII, 3. aliaque id genus emblemata ſpectant. Hic erat habitus Pro-
phetarum, ut quando populum ad pœnitentiam provocabant, induerentur

cilicio, ait Hieronymus in Zach. XIII, 4. Opp. I. VI. f. 124. H. Inde

vero, non intelligo, quibus fidiculis extorquere Cornel. a Lapide Com-
ment. ad Eſ. XX, 2. Poſſit, Prophetas cilicio veſtitos fuiſſe ſuper nuda car-

ne, ut Capuccini, ut auſteritatis & pæœnitentiæ exemplum darent populo,
eumque ad pœnitentiam commonerent, & ſimul pro populi peccatis apud

Deum ſatisfacerent, eigue veniam & gratiam à Deo impetrarent. Gravis

enim ille, & in luctu Hebræorum ſolennis ac frequens, quo Jeſaias con-

fſpiciebatur, cilicii erat uſus, ab aflectata illa Capuccinorum hiſtrionia,
. gua

1e

I.

t:

PW

Ner.
nde
.
ur-
uln⸗
4jud
ravts
co⸗
Dnie,

qua

VETER. TESTAM. **

qua ſ agula arem ſanctitatis ſpeciem mentiuntur, longiſſime remotus;
meritum autem, ac expiandi virtutem veſtibus P. roPhetarum adferibi,
nullo i in ſcripturis veſtigio deprehendes. Iram Domini nonnunquam
populo indicabat habitus iſte auſterior; neque tamen vel peccamino-
ſum expiabat populum, vel iratum Placa ahat Deum, qui corda ſcindere,
non veſtimenta jubet Joel. II, 13. nec in gratiam redibat cum Achabo

hvpocrita, quantumvis cilicio ſuper cute veſtiretur. I. Reg. XXI, 27.
XX.

Reliquum eſt, ut paucis: adhuc characteres iſtos ſee criteria ofſten-

damus, ex quibus veri Prophetæ a falſis, oracula genuina a ſpuriis, diſcri-
minabantur. Pfeudoprophetarum enim, qui rudis popelli ſimplicitati
Proterve illudebant, cum tanta eſſet copia, ut ipſi de eo conquererentur

Judæi, Jer. XXIII, 1I5. 16. e re cumprimis erat, certa noſſe argumenta &

indicia, ex quibus divina verorum Prophetarum miſſio, & immota ora-

culorum, quæ edebant, veritas indubie conſtaret. In his vero 1) erat

exacta prophetiæ cum canone doctrinæ Patriarchalis atque Moſaicæ con-

ſenſio, Jeſ. VIII. 19. 20. Ab hac qui in transverſum diſcederet norma, aut

alterius, præter Jehovam, Dei cultum commendaret, Pſeudoprophetaĩ in-

de habendus erat, Deut. XIII, I. 2. maxime cum eo fine mitterentur Pr 0.
Phetæ, ut cor ruptelas docrinæ vel morum emendarent, ma gnaque mune-

ris prophetici pars in depravati cultus reſtauratione verſaretur: 2) imple-

mentum prophetiæ, ſi de eventibus eſſet brevi extituris, Deut. XVIII, 21.

ſq. Jer. XXVIII, 9. Hinc Samuel verus Propheta, & fidelis Dei ſervus

agnoſcebatur, quod eventus ſemper Predictionibus reſponderet, I Sam.
III, 19. 20. Sic plane Origenes ib. IV. reg &ορανονοαρ. I. probaturus

Vet. Teſt. libros divinitus eſſe inſpiratos, non alio id confecit argumento,
quam eventu prædickionum. Anteguam inquit, complerentur ea, quæ a

Prophetis fuerunt pradicta, quamvis vera eſſent, tamen vera ſſe aſtend,
non poterant, Pro eo quod nondum probarentur impleta. Ubi tamen ex-

ceptio poœnitentiæ in prædictione pœnarum, & defectionis, vel etiam cru-

cis, in prædictione beneficiorum, nec non conditionum omnium, quibus
circumſcripta & limitata erat prophetia, locum omnino habet, juxta Je-

rem. XVIII, 8. 9. 10. ut eapropter Jonas, Ninevitis ruinam minatus, &

De Pre-
Phetis in
genere.

Chara cte-
res Pro-
phetarum.

Jeſaias, imminentem Hiskiæ mortem denuncians, Pſeudoprophetæ tamen

notam neuter mereatur, licet alia omnia evenirent; 3) conſenſus & teſti-

monium aliorum Prophetarum, notæ probatæque autoritatis. Omnes
enim uno agebantur 8 Spiritu veritatis, nec adeo alter alterius emedio tolle-

6 2 re

De Pro-
phetis in
genere.

⸗2 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

re vaticinia, vel improbare poterat, uterque ſi Numine eſſet plenus, Jef.
VIII, 2. Jer. NXXVI, 16-20. 4) vitæ quoque integritas, & gravitas morum
huc refertur, ea tamen cautela adhibita, quam ſupra §. XI. inſinusvimus,
ut licet impii cujus dam uteretur Deus miniſterio, miniſtri tamen perſonam
arque vitia abominaretur, Jerem. XXIII, 14. 5.) mirum oraculorum pon-
dus, e6oes & “ Tοασ Xαα esοτπισ&, qua, ſi minus obluctantes in as-
ſenſum pertraherent, percellerent tamen & in ſtuporem agerent nonnun-
quam, juxta illud Jerem. XXIII, 28. 29. Certe loquente Deo, ſilet omnis

caro, Zach. 13. interdum etiam 6) miraculis confirmabat eorum mis-

ſionem Deus, maxime cum vel in dubium ea vocaretur, vel nondum ſatis
perſpecta populo & cognita eſſet, ut Moſis Exod. IV, I. ſqq. Prophetæ
illius, qui dira adverſus Jerobeamum prolocutus, miraculoſa altaris ſcis-
ſione & effuſione cineris, fidem dictis faciebat, I. Reg. XIII, 3. ſq. & Eliæ
1. Reg. X VIII, 37. exemplis conſtat. Ea vero neceſſfaria non femper fuis-

ſe, vel ipſimet Judæi agnofcunt, teſte Maimonide Fundam. Peg. c. X. Sect.I.

Vide Hottinger. Theſ. Philol. L. II. atp. 3. Tect. g. p. 764. Quin imo, tunc
temporis faltem edita a Prophetis miracula ‚cenſet Eduard. Stillingfleet
Origin. Sacr. Lib. II. eab. VI. G. . 10. quum in dubium vocatæ religio-

nis firmanda eſſet fides; ſed & 7) modeſta illorum, verum conſtans ſibi
zoοε—h; qua tum miſſionis ſuæ divinitatem aſſerebant, tum intrepide &
ſæpe cum vitæ diſcrimine, Reges atque potentes peccati arguebant, ad au-

toritatem ipfis apud auditores conciliandam, haud parum conferebat.
Hac velut ſacra anchora, in ſummo vitæ periculo, nitebatur Jeremias, qui
ad cunctos dixie Principes, & ad totum populum dicendo Jehova miſſit
me, ut prophetarem contra domum iſtam, & contra civitatem banc omnia

verba, quæ audiſtis, veruntamen ſciendo ſciatis, quod ſi occideritis me,
ſanguinem innocentem tradetis ſuper vos, & ſuper civitatem iſtam, ſuper

habitatores ejus, – N guia revera miſit me Jebova ad vos, ut o-
querer in auribus veſtris omnia verba iſta, lerem. XXVII, 13. 15. Confer,

qua e6sα adverſus Achabum utatur Elias, I. Reg. XXI, 20. Tandem
accedebant 8) varia divinitatis documenta, quibus ſupremum Numen

autoritatem ſervis fuis aflerebat, cum vel repentina ac inſolita vindicta in

eos animadverteret, qui pertinaciter illis obnitebantur, Num. XII. XKVI.
2. Reg. I. & II. vel tam proſperos prædicationi ipforum largiretur ſucces-

ſus, ut humanæ facundiæ ſoftem illi ſuperarent, vel quocunque alio modo

fidem ipfis eonciliarer. Addunt alii alia, & in eis explicandis prolixe &
cum cura verſantur, e noſtris b. Hülſemann. Proleg. in lerem. cap. VI. vag.

26 & b. Urſinus Analect. Sacr. Vol. II. Lib. IV., cab. . bag. 176. 4. e Re-
2 forma-

de
l/

7.

Pu⸗

(ue

W⸗

„.

um
s,
am
n⸗
3.
un⸗
Hni⸗
mis
laris
lete
cis⸗
Elie
Unis⸗
ll.
tunc
leet
io⸗

dau-
ehat
qui
ni ſ
mmnis
Mt,
Ger
4 lo⸗
hnler,

Gem

umen
Gain
IVI.
eces⸗
m000

ſeN

M.
e Re-
Ora⸗

7

formatis cumprimis Wirſi us T. I. M. iheelan. Jacr. Lib. I. cap. X. pag. 1yr. De Pro-
Iqq. & Dav. Knibbe Hiſtor. Prophetar. Lib. I. cap. 15. Pag. 172. ag. e Ju- phetis in
dæis tandem, & ex ipſorum mente, collocutor ille Limborchii in amiea genere.,
collatione de veritate religionis Chbriſtiana, Jeripto III. quaæ ſito 3 3. num. 7.
7 . 9. E. 9. n. 1. ad Ganoe l. remittimus.
XXLI

His jraque notis inſi gniti Prophetæ, fidem de ſacili impetrabant quibus fi-

apud Auditores, quibus dictum erat: Credite in Jebovam, Deum ve- dem ſbi

. . . jlia⸗
m, tum onſirmahimini redi 5 getis Conci
ſtrum, 11 ſer, G te Prophetis ejus, & proſpere a9 l bant apud

2. Chron. XX, 20. Quod ut obtinerent facilius, tanta cum αααααοα Audit ores;
ſuum: 3 dνν*ασα *c, verbum Domini, verbum Jehbovaæ, Ita
inquit Dominus &c. toties ingeminabant, hinc ut intelligerent homines,
non humani ingenii commenta, aut nugas canoras proferri, ſed Deum
ipſum per os Prophetarum loqui Gal. I, II. 12. 2. Cor. V. 20. porro, ut
hoc velut claſſico excitati, patulas Prophetarum verbo aures præberent, &
attenta mente haurirent, quæ non fuo, ſed Dei nomine, autoritate ac juſſin,
præcones iſti edicerent: denique ut omnem ſuſpicionem juxta ac invi-
diam procul haberent, nec fraudis ac fallaciæ, ut Jer. V, 12. 13. neque con-

tentionis, ſtudiive partium, ut Jer. XV, 10. ipſos poſtularent. iæ literæ

velut credentiales erant, quibus miſſionem fuum legati iſti Numihis vali-

de confirmabant, ſi demque ac autoritatem adveriiuis quosvis adverſarios

tuebantur: hæ aureæ ve elut, non ementiti cujusdam Herculis, ſed cœleſti-

um oratorum catenæ, quibus fuavi quadam vi ac divina virtute, aures men-
tesque ligatas ducebant auditorum, non præfracta obicem pon nentium, ut
animis convicti, Palan faterentur, Deum revera in ipfis eſfle 1. Cor. XIV,

25. Haud me fugit, eandem quoque formulam Pſeudo-Prophetis ſolen-
nem, ac in uſu fuiſſe, us & ipſi fiandes uns tegere⸗ fidemque ſibi apud
Auditores concline nireban ur: ſed pellucebat ſtatim mendacium, frau-

disque a Deo arguebantur ipſi, cum ſuhta memorati characteres non re-

ſponderent, & vel prscomium ipſorum a ſcripto Dei verbo in diverſum
abiret, vel genuini propheta ipſos refellerent, vel miſhione legitima deſti-
tuti, Deum oraculorum ſuorum autorem nequicquam jactarent; quod
ad oculum patet ex Jer. NXIII, 16. ſqd. Sancti autem Dei Prophetæ, ab ab omni
omni ſuco & fraude e longifſime remoti, id unum operam dabant, ut ſartam quippe
tectam ſervarent in dictis facisque fuis veritatem, læſamque forte aut im- fraude ac
pugnatam, ab aliorum depra avatione, ſummo licet cum vitæ fortunarum- fallacia
que ſuarum diſcrimine, vincdlicafent. Quid ab bis tam longe alienum, alieni,

Aucn ratio 1o fallena, cum ceteros ab omni fraude cohiberent? IMrecirco enim a

=JMU

SeG2s Deo

qu

1

54 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

De bPro- Deo mittelantur, ut & præcones eſſent majeſtutis ejus, & correctores

phetis in pravitatis bumank. Praterea voluntas Jingendi ac mentiendi eovum eſt,

genere. Qui opes abhetunt, qui ucra deſiderant: guæ res procul ab'illis ſanctis vi-
ris fuit. . Engo a gquibus abfuit Ztudium lucri, abfait etiam voluntas
peccandi, & cauſa fullendi, Lactantius inquit ib. I. Iuſtit. divin. cap. zg.
p. . Quin veri adeo erant amantes, ut male haberet Jonam, cum eventus
minis ejus non ex aſte reſponderet, veritum, ne fallaciæ notam incurreret
in & ab apud Ninevitas Jon. 1V'. Quin imo fieri non potuit, ut Prophetæ, in offi-
errore ac cio ſuo ſpectati, vel errarent ipfſi, vel in errorem inducerent Auditores.
ſeductione Toti toti enim quanti quanti erant, in vaticinando a Deo pendebant, ejus-
immune, que revelatione, ut quicquid prophetice, & pro ratione muneris ſui, vel

ut Prophe- . .
2 Pe agerent vel profarentur, ad Deum autorem id omne eſſet referendum
.

& fallere, a Dei veracitate Num. XXIII, 19. Rom. III, 4. ſanctitate & ju-
ſtitia Deut. XXXII, 4. fidelitate demum ac probitate Deut. VII, 9. eſt
alienum, ſcripturæ effatis adverſum Ebr. VI, 18. & a revelationis fine &
ſcopo, quem potius everrit ac tollit, longiſſime remotum. Hinc Pro-

phetarum ſermo, voce cœlitus delapſa, GeS/6†—ροoο firmior, certiorque

celebratur, 2. Petr. I, 18. 19. 2r. Quocirca falſus eſt Corn. a Lapide, cum
Can. 26 in Proph. min. & Proœm. in Proph. major. f. 2. Prophetas ali-
quando, dum conſuluntur, ex magno uſu prophetandi, quædam ex ſuo

ſpiritu proferre tradit, & ſe hæc ex prophetiæ ſpiritu dicere ſuſpicari; id-

que exemplo Nathanis 2. Sam. VII, 3. 4. probare ſatagit. Et de Natha-

ne quidem paulo poſt dicemus plenius. Hac autem ratione, dubia redde-

tur omnis prophetia, nec unquam conſtabit, an ex privato Spiritu, an ex
ſuggeſtione prophetica fuerit prolata? Et ſic univerſa fides dictorum Pro-

pheticorum vacillabit. Certos ſane Prophetas fuiſſe de deoνοιdι

ſua, ſupra jam abunde fuit demonſtratum. Piam autem mentem quati-
unt tum dicta quædam, tum exempla, quæ alia omnia perhibere videntur.

Sane Ezech. XIV, 7. ſqq. Deus ipſe ſe conſulenti reſponſa nonnunquam
per os Prophetæ daturum fatetur, non ſecundum rei veritatem, ſed ſecun-

dum pravam conſulentis intentionem ac votum, ita quidem, ut utrique,
tam conſulenti, quam prophetæ, cedat in poenam. Quocum fere con-
gruit Jeremiæ querela, qua c. IV, 10. Deum conqueritur ſeduxiſſe po-
pulum & Hieroſolymas, ut pacem ſibi pollicerentur, cum tamen gladius
ad animam usque penetrarit. Exemplo ſunt Bileamus, quem Deus cum
legatis Moabiticis in viam ſe dare jubet Num. XXII, 20. eunti autem ira-

ſcitur, & angelum opponit adverſarium: & Ifraelitæ Jud, XX, 18. oraculo
bellum

Gonfer. Jeſ. VI, 2. Jer. I, 9. Ezech. II, 9. III, 9. Luc. I, 70. Falli autem

VETER. TEST AM.. f15

Gorees. T bellum ſuadente deluſi cum poſtea i ingenti damno ſuo terga darentho- De Pro-
% ſtibus. Sed ſalva res eſt; modo teneamus ad loc. cit. Ezech. non de ve pheris i.
rti. ris Dei, ſed Pſeudo-Prophetis, idolorum cultoribus, ſermonem eſſe, ques 8
geas æque ac conſulentes ipfos, ſe decepturum Deus minatur, non errorem im-
4. mittendo, ſed non impediendo, permittendo, juſtoque judicioexcœcan-
HKM/ D do, mendacemque mendaciis puniendo 2. Theſſ. II, 10. II. uti locum vin-
kreret dicat b. Hülſemannus Vindic. Sript. Art. X. p. g. Pariter Jeremiæ que-
goff. reela de ſpuriis ac falſis Prophetis loquitur, quam ita roαα+αα⁰e b. Dor-
. ſcheus Tbeol. Zach. P. I. cab. 9. §. 367. p. 312. Domine, utique Neducendo
Jedaxiſti populum hunc &c. h. e. oſtendiſti, populum hunc eſie omnino
ſeductum per Pſeudo-Prophetas; idque ad Deum refertur, quatenus juſtus
guumn ille judex indulſerat Pſeudo- Prophetis, ut ita mentirentur, etiam prætenſo
ſfen nomine ſuo, nec e veſtigio illos punierat. Hanc vero, quam diximus,
“ ab errore immunitatem nonpſeudo-Prophetis, quibus doli ac fraudes pro-
4 prii ſunt, ſed veri nominis ac genuinis Dei Prophetis vendicamus. Bilea-
. D mum porro ire Deus juſſerat, ſed lege non alia, quam ut ea proloquatur,
mne quæ Dominus eſſet edicturus, v. 35. Hic ergo, cum Balaki in gratiam Iſl-
Mo. raeli maledicturus, & a Dei mente longe diverſa prolaturus abiret, ſuo
drace quidem merito Domini iram incurrit. Ifraelitæ demum de bello Benja-
cun minitis inferendo, non vero de belli ſucceſſu quærentes, reſponſum ferunt
il. queſtione dignum; tertia vero vice, humiliati & deprecantes, promifſio-
er ſio nem victoriæ nanciſcuntur, & paulo poſt adimpletam vident. Ut adeo
iizil. nullibi fidem Deus fefel liſſe, j jure deprehendatur. Conf. Witſium Lib. I.
Nthe. Miſcellan. Sacr. cap. XlV. . 12. /44. & Dav. Knibbe Hihtor. Prophet Lib. I.
elle acaap. XII. H. 5. ſqq. p. 100. fuſius iſta pr oſequentes. Prophetas autem on ver
an ex quando erroris expertes pronunciamus, in officio ſuo verſantes, & lega- ut bomi-
mI.. tione Dei fungentes intelligimus; quos tamen, ut homines, conſidera- nes.
Los, labiles omnino, ac deceptioni obnoxios, plus vice ſi im rlici experien-
oatr⸗ ia docuit. Neque enim &αααντιtτουιο quandam inducebat Prophetia,
lentut. “ aut a communi omnium hominum forte, qua quivis mendax eſt Rom. III,
nduamm 4. ſuos eximebat poſſeſſores, quin boni ifſti viri quandoque, cu pabili
ſecun-. quadam oſcitantia dormitarent, nec accurate ſatis mentem Domini Perci-
lrignne, Perent, vel animi æſtu, affectuumque vehementia abrepti, a vero deflecte-
ſeco. rent, vel denique a verbo juſſuque divino paululum declinarent, cui pres-
e o. üus inhærere par erat. Exemplum cape ex Nathane, qui conſultus a Da-
glnchuos vide: num integrum ſibi ſit, templum Domino exſtruere? inconſulto
is Culn Nunnine, nec ex ſuggeſtione Prophetica, ſed ex ſuo ſaltem arbitrio præci-
end Piti reſponſo edixit: vade, & fac quicquid animo consepiſti: Jebova
Orae. Sð OWUUMBW enim

56c INTRODUCGT. AD LIBROS BIBLICOS

De Pro- enim tecum efte mox autem àa Deo corruptus & meliora edodus, ſigni-
phetis in ficare Davidi jubetur, invito id Numine faurum, quia multum ſanguinis
genere. fadiſlet 2. Sam. VII, I. iqq. Vel fi cum judicioſiſſmo Hülſemanno Pro-
legom, ad Comment. Jerem. cab. V. §. 3 B. 2 3. Nathanem de apparatu
ſaltem, ad ſtructuram templi comparando, locutum dixeris, ab errore plane
abſolvetur Propheta. Utut prierem ſententiam hiſtoriæ magis conveni-

ſus, antequam de perſena ejus certior à Deo redderetur, in deſignando
apud animum ſuum rege errabat, quo dultra, quam patebat divina revela-
tio, progreſſus, ex ſui ſaltem ingemii arbitrio ſententiam ferret, mox tamen
erroris admonitus, & de perſona plenius edoctus I. Sam. X VI, I. ſqq. Sic
bonus ille Propheta, qui regi jerobeam aſpera prædixerat futura, manum-
que regis, quæ obriguerat, inſigni miraculo illico ſanarat, in errorem in-
ductus ab alio Propheta, oſtendente Dei mandatum a ſe conficum, ac
eapropter a leone per viam occiſus legitur t. Reg. XIII, quod nimis ille
crecdulus, ſenioris Prophetæ phaleratis dictis fidem adhibens, a diſerto Dei

Propheta, ex Dei inſtindu aut revelatione; & miſer ille, qui crimen mor-
te luebat, deceptioni locum dabat, ſimulac a verbo Domini deflectens,
Prophetam exueret, & hominem ageret rebellem. Iſtud tamen omne,
quod extra officium, humani patiebantur Prophetæ, mihil prohibet, quo
7 minus ſua, revelationibus ac vaticiniis ipſorum, infallibilitas conſtaret.
Idem Apoſtolis uſu veniſſe videmus, ut in dodcrina ac officio ſuo, a Spiritu
veritatis in omnem dueerentur veritatem Joh. XVI, 13. Spiritu Domini per
ipſos loquente Matth. NX, 20. TI. Cor. II, 16. utut humanam nondum exuiſ-
ſent fragilitatem, adeoque in vita & converſatione inſignis paterentur næ-

. vos, quorum exempla habes Gal. II,14. Ad. NV, 39. Apoc. A IX, 10. X XII ,9.
Autoritas . XXII. D
Propheta- Hinc de autoritate Prophetarum, & quæ edebant, vaticiniorum,

runt. judicium ferre in proclivi eſt. Ipſi ſervi Dei ac internuncii habebantur ad
? homines, quorum veneratio Auditores inceſſit tanta, ut Deum ipfum in
dus Num. XII, 6. ſqq. ſingularis & extraordinaria, eaque ſolennis utplu-
rimum, vocatio Exod. III, 10. ſqj. Jer. XXIII, 21. ſq. evidens ac manife-

g8. 9. mirabilis doctrinæ in animis homimum percellendis, illuminandis,
& commovendis svéoveα, multis paraſangis Pſeudoprophetarum e 8g

Aarewzéiens ρ1ν αο , Mτ⁰οραdͤidι⁰ zvbéuvαττ α εσπsα ſu⸗
SJJ perans

re, nullus disſimulem. Ita Samuel unum ex filiis Iſai in regem ungere jus-

mandato deſciſceret. Mientiebatur ſubdolus ille ſenex, ut homo, non ut

ilis ſibi loqui exiſtimarent. Inſe olitus enim & peculiaris revelationis mo-

ſtus vaticiniorum eventus Deut. XVIII, 22. 1 Reg. XXII, 28. Jer. XXVIIILI, ⸗

exi
Tent
flin
Il!
tarm
tali
4.1
Da
ſue
1. 8
min
co
rent,
lis
tlone
Mini
g. ſ
Dei
ſiye
cord
geban
Kcri⸗
guis!
crede
Ham
Juæe
Mrrer
WII
i

i

Gen
Cici⸗
ſur 1
le Pr.

quane

Ce⸗

.
VETER. 1ES T'AMI. 77
gni⸗ bpbperans Jer. XXIII, 29. (q. & exempla nemeſecs divineæ, in contemptores De Pre-
Cins Prophetarum ſevere animadvertentis, ut 2 Reg 1, 9. (Qc. II, 24 inſignem Phetis ¾
. ipfis apud omnes conciliabant autoritarem, quat præſtanti tuebantur & genere.
NAun eximia morum grawitate, vitæque ſanctitate, ut eorum efatis ſtarent cade-
Nane rentve, quibus Numinis cultus juxta ac favor curæ cordique erat. Hine-
Veni⸗ fliali eos reverentia, vel ipſi reges ac proceres, proſequebantur 2. Reg.
e Xill, 14. VI, 21. ipfos, Deum conſulturi, adibant 2. Reg. III, II. ſq. jactu-
inde rram eorum ægre ferebant & deplorabant 2. Reg. XHI, 14. rebusque mor-
Nela⸗ talium exemptos, ſancta ac venerabili colebant recordatione 2. Reg. VIII,.
Aneh A.fſqq. Luc. XI, 47. 48. & ſi quid in ipſos deliquiſſe deprehenderentur,
„dc Deum ultorem ac vindicem metuebant Gen. XX, 7. I Sam. VIII, 7. adeo-
nun- que veniam admiſſorum humili deprecatione apud ipſos quærebant
min⸗ . I. Sam. X V, 24. fqq. Et quamvis non deeſſlent, qui profligato omnmi Nu-
m c minis metu, Prophetarum oracula inſuper haberent, ipſosque ſannis &
S dNe fſfſcommatibus exceptos, verberibus, carcere, exilio & morte ipſa mulcta-
oDei rent, quod vel Ahabi & Jeſabelis exempla, tum & Jeremiæ atque Ezechie-
onut lis querelæ evidenter demonſtrant: bonorum tamen omnium indigna-
mor⸗ tionem hoc pacto incurrebant I. Reg. N XII, 8. ſpretique in Prophetis Nu. 4᷑ð
de, minis celeres gravesque dabant pœnas I. Reg. XIII, 4. 2. Reg. VII, 17. IX,
omne, 323. ſqq. Porro ipſorum oracula haud inferiorem, aut diverſam ab ipſis vatieinit-
no Dei eloquiis, autoritatem obtinebant ac fidem, & ſive viva voce prolata, Tami,
laret, ſive literis conſignata, inſitam ſibi virtutem in auditorum vel lectorum
piiti cordibus exerebant, qua fidem & obſequium, Deo probandum, non exi- .
ipet gebant modo, ſed & vi cœleſti operabantur. Horum quæ in canonem
MK Scripturæ relata, ad hunc diem ſuperant, pari dignitatis faſtigio cum reli-
*“ quis Dei eloquiĩs gaudent, fundamentum ſalutis noſtræ conſtituunt, ☛R
l. 1 credendorum vitæque normam præſtant adeo irrefragabilem, ut doctri-
nam ſuam Chriſtus & Apoſtoli haud firmiori alia demonſtratione, quam
Gumn, quæ a Prophetarum vaticiniis & conſenſu arceſſeretur, evinci poſſe exiſti-
murad marent, Matth. XIII, 14. II, 23. XXVII, 9. Joh. I, 45. Luc. 1, 70.
ſun in XVIII, 31. XXIV, 27. 44. Act. III, 21. 24. &c. Nec Prophetarum He-
mo⸗ bræi codicis occurrit ullus, ex quo in N. T. pro confirmando fidei articulo
gl. non accerſatur argumentum, ut de ſingulis, in ſqq. capp. ad oculum ſumus
cgi⸗ 4 demonſtraturi; manifeſto indicio, haud aliam, Chriſto & Apoſtolis ju-
N ß dicibus, revelationem ſancdtiorem dari aut eminentiorem, qua fide ac ſpe
ci, ſur mortales niti decet, quam illa, quam literis exaratam ad nos trausmiſe-
. re Prophetæ. Ut plane neſeiam, quæ intemperiæ Anton. Collinum agant, vindicata
. Qquando in diſceurſus de libertate cogitandi p. 224. 14. Prophetas, inde a a calumnis
Guex., Pers il.l. I alo.

S8 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOoS

De Pro- Salomone, omnes in libere cogitantium, qui Collini ſtylo paria cum Athe-
phetis in is faciunt, ordinem cenſumque refert. Quod ut demonſtret, ingenti cu-
gcnere. mulo dicta Prophetica aflert, quibus cultum externum, eo tempore ſtabi-
Ant. Col- litum, ſumma cum libertate reprehendunt, & tantum non ceu meram im-
in, poſturam rejiciunt, etſi a populo pro divinitus inſtituto haberetur; pro-
vocans ad Eſ. I, II. ſqq. Jer. VI, 20. VII, 22. Exech. XKX, 25. Amos V, 21.
ſqq. tum etiam illa allegat oracula, quibus in Sacerdotes & Prophetas
alios, utut inſpirationem pariter jactantes, graviter detonuerunt E.
AxXVIII, 7. Jer. II, 8. V, 31. VI, 13. VIII, 10. XIV, I4. XKXIII, II. ſqq.
XXVII, 15. 16. Thren. IV, 12. 13. Ezech. XIII, 2. KXII, 25. Of. VI, 9.
Mich. III, II. Quam autem perverſe, quam data opera inepte, neminem
fugere poteſt, citata dicta evolventem. Nec enim iis, cultum divinitus
inſtitutum Prophetæ redarguunt & taxant, ſed populi hypocriſin & obfir-
matam ad ſcelera mentem, cui externum ſacrificiorum, feſtorum, oblatio-

cauſta offerrent, & externo ritu ſacra obirent, licet absque fide, absque ulla
vitæ emendatione, impœnitentes, indurati, ſceleribus adhuc immerſi.
Sic nec facerdotes frugi probosque, verum impios, idolorum cultores,
ſcandalisque refertos; tum quoque Pfeudoprophetas, ſeductores, & hi-
flrioniam facientes ſeductores, qui divina muneris auſpicia nequicquam
jactabant, cum Dæmone pleni eſſent, velut illi Achabi paraſiti I. Reg.
XXII, 6. 12. 13. tantis inſectantur dicteriis, ac acerbis adeo excipiunt cen-
ſuris. Quod enim ſupra jam, S. XVI. num. ⁶°) obſervavimus, id vel
maxime partium ſuarum eſſe credebant Prophetæ, collapfum ut ſacrorum
cultum reſtaurarent, ſeverisque increpationibus, ſacerdotes juxta ac popu-
lum, in ordinem redigerent, ſicubi a vero Dei cultu ad idololatriam, aut a

Ptu ete-
rum Simo-
nianorum,

priſcis Simonianis, quos lrenæus ib. I. adverſus hareſ. Valentin. cab. 20.

bendos eſſe, negarent. Quibus tamen ſanéi Patres, præter generalem,

S feeriptorum Propheticorum cum Apoſtolicis nexum oppoſuere, cui Paulus
incumbit, cum Evangelium ſe prædicare teſtatur antea promiſſum per Pro-
pbetas in ſeripturis ſandis de Filio Dei, Rom. I, I. Unde liquido con-

giz⸗;

numque opus prætendebant, præclare d e ſe actum cenſentes, modo holo-

pietate ad hypocriſin, deſciviſſent. Quis ſanæ mentis hinc libere cogi-
tantes, quis Atheos colligat, quos legis divinæ obſervantiſſimos potius, &
* contem violati cultus vindices deprehendimus? Deterior hac parte Collinus eſt

Prophetis perquam iniquos fuiſſe perhibet, nôn ſane quod Atheiſmi ipſis
dicam ſeriberent, ſed quod ulterius eos curandos, aut penſi quicquam ha-

& in omia tempora patentem, Veter. Teſt. uſum, arctiſſimum cumprimis

ſtat, Novi fœderis librorum vel firmitatem, vel claritatem, vix ſatis intelli-

0tn
tti
ſer
nec
ade

lür⸗

eſt
ſ
ir
vat

2 3 „
the. gi, ſi Prophermum oraeula p enſi non habeamus, aut Audioſe um illis con- De Pro-
ian⸗ feramus. Demum vero, p- darum onorifice de Prophetarum æque ac va- Phetis in
ſabi⸗ ticiniorum autoritate Hug. Grotius ſentit, quando annot. ad Matth. l, senere.
ni G 22. Prolixe contendit, Pr ophetar um oracula in a N. T. non in vim argumene S ſeogil.
pro⸗ ti proprie aldthiberi, ſed ad iliuſtrandam atgue onſirmandam! rem jam eredi- atione
. taim, Imäeo, pergit, Pautlus veteris Prderis biſtoriam aptans ad annun- Hug. Gro-
hetes ciati Evangelii embor. addit, &τ*νu“ sπæ αWNWαειν&. Non me fu- tit.
1 E. geit, eo cumprimis confilio hæc talia a Grotio tradi, ut V. T. oracula, ſenſu
Eiierali & proprio, de aliis potius quibusvis perſoni is, quam de Chriſto
VI, 9, agere, in Novo autem fœdere, ubi citantur, ſecundario ſaltem ſenſu, aut
linem bi magis accommodatione, ad C hriſtum fuiſſe translata, eo facilius obti-
nitus:. eat, totus quippe in eo, ut quantum in ſe eſt, e Veteri Teſt. Chriſtum pro.
Obir. ſeribat & excludat. At eadem ſimul opera haud parum autoritati dero-
aeio. gat Prophetarum, qui, ſicubi de M ellia vaticinati, vel ab Evangeliſtis &
Rolo. Apoſtolis perhibentur, vel a pio & attento lectore deprehenduntur, omni
jeulla tamen probandli, evincendi, demonfkrandique virtuté orbi, nec ſidem ora-
nerſi. culis ſuis lectorii ingenerent, nec animum de rei veritate ſolide convincant,
tore, uaua ſecurum reddant, ſed ill luſtrent ſaltem ‚& rem lam ante creditam confir-
Khr⸗ S ment. Quo ſane commento, vaticiniis de Chriſto nihilo ampliorem re-
cddem linquit: autoritatem ac fidem, quam quali humana cujusvis ectleſiæ docto-
Res. riis effata gaudent; ſimul etiam, quantopere Socinianis faveat, haud ob-
tcen. ſcure prodit, e quibus Smalzius de divin tate I. C. cap. II. in eandem
Avel ððð prorſus conſpirat ſententiam, quam & iisdem rationibus fulcit. Quan-
Lorumn ðèðM quam vero- Apoſtolus Cal. IV, 24. ea, quæ ſe cundum literam in V. T. .
popr. Oomhia alia denotabant, & in ſenſu proprio ac nativo Pauli ſeopum non
„mt attingebant, i in allegorica expoſitione ad ſublimiora longe myſteria trans-
cogi ferret illuſtranda; non tamen una omnium allegatorum V. T. eſt ratio,
imE nec idem ad ea uoque trahendum eſt oracula, quibus vel narrationi ſuæ
nus etk fidem, vel dogmati, de Jeſu Nazareno promiſſo Meſſia, aſſenſum conci- M
, B liare Novi ſœderis ſcriptores niruncur. Quid enim fiet de Matth. II, 5. 6.
riigs c. III, 3. Luc. IV, 17. fqq. Matth. XXII, 43. 1q. Luc. XX, 17 18. Joh.
*R XX, 37. Acl. II, 16. ſq. 25. ſqq. 34. 35. C. III, 21. ſq c. VIII, 32. ſqq.
llen, aliisque id genus innumeris, quæ in vim argumenti, & in rei, de qua ſermo-
ins eſt, demonſtrationem, manifeſto afſeruntur? Annhe Chriſtus diſcipulis
fdem reſurrectionis ſuæ, ex Prophetarum de ſe oraculis ingenerans & con-
hann Kimans, in vim argumenti vaticinia allegavit Lnc. XXIV. 25. 27. anhne
e. vaticiniorum Propheticomum: argumento Chriſtum ſe agnoſcere & ample-
bei⸗ ð , apud Nathanaelem Philippus profitetur Joh. I, 455 anne Paulus,
en⸗ H 2 306*

De Pro-
phetis in

Fenere.
S

60 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS
S 2 . * . — 2 „ . 1 D=
8& Sατρςς Aειπ, ν”ü(* c ρρντα Mε αXοααν ieXνρνανα]Uee, 4
Mtqs, Chriſtum mortuum & reſuſcitatum infidelibus, ut crederent, ſo-
Ridis firmisque argumentis perſuaſit Act. X XVI, 22. fqq. Romæque Judæos,

ad fe confluentes, in Chriſtiana fide inſtituere geftiens, convincebat de Je-

ſu, ex lege Moſis & Prophetis, a mane usque ad veſperam c. AXAKVIII, 23.

Propheta-

rum dictio

& ſtylus,

Et qualemnam demum, Judæos convincendi convertendique viam, me-
thodum, ac demonſtrationem reliquam faciet Grotius, ſi Prophetaruin de
Chriſto oracula argumenti vim habere negaverit? Fruſtra eſt vir alioquin
magnus, cum, Jeſum eſie promiſſum Meſſiam, ipſius miraculis & reſurre-
Rione valide demonſtrari poſſe adverſus Judæos contendit: nam (ut olin

ille dicebat) aut bæc ſatis erant, aut nibit erat ſatis, addens. Qui enim ſatis

eſſent, quæ de miraculis & reſurrectione Jeſu Nazareni, non niſi ex Novo
foœdere conſtant, pervicaci & incredulæ genti, quæ omnem Novi Teſt. au-
toritatem ac fidem temere convellit & negat? Unde ex Vet. Teſt. oracu-
Es, eorumque in Jeſu Nazareno complemento, convincendi, ad ſilentium
redigendi & ad fidem perducendi ſunt, quod omne fruſtra tentaveris, illis

ſi vis argumenti deſit. Quam longe porro Grotius, ab univerſæ eccleſiæ an-

tiquioris ſententia & conſuetudine, in diverſum diſcedat, copioſe demon-

ſtrat Huetius Demonſtr. Evang. Propoſ. VII G.5. P. 71. parum tamenipſe
a calumnia ſibi temperans, cum in erroris confortium b. Lutherum per-

trahere ſatagens: ſic & Luthero, inquit, viſum narrant quidem: quam tamen
criminationem, b. Viri commentarii valide ſatis diluunt & abſtergunt.

XEII. ⸗
Ad ſtylum Prophetarum, dicendique pergimus characterem, circa

inſpiratio- unquam propbetia, ſed a Spiritu &. Degéααο acti, locuti ſunt ſancti Dei

ni ſubje-
Sus,

pomines 2. Petr. I, 2I. IS itaque non mentem ſolum Prophetarum, inge-

ſtione rerum dicendarum & patefactione colluſtrabat, ut ſupra rationis ca-
ptum divina ſaperent myſteria; non voluntatem ſolum flectebat, pioque

inſtruebat afledtu, ut a Deo ſibi revelata, fideliter tradere niterentur; non

divino ſaltem impetu ac inſtinctu, animum linguamque agebat, ut ad con-
ſilium mentemque Dei, oracula ſua alacriter & prompte funderent: ve-

rum etiam verba ipfſis inſpirabat, quibus res ſpirituales appoſite efferrem,

linguaipſorum inſtrumento utebatur, ac ipſe per illorum os loquebatur.
Hinc Deus Eſ. LIX, 21, verba mea †2 HD poſui in ore tuo; & Je-
remiæ inquit c. I. 7. quzcunque pracepero tibi, loquitor. Ad eundem
omnino modum, quo Apoſtolis locuturis 767non ſolum, ſed & 7 πρ

quem haud una locum habet obſervatio. I. Ejus quidem attemperatio
Spiritui S. in ſolidum eſt tribuenda, cum non voluntote hominis lota ſit

Spiritu

itea
tatio.

oſ
Der
nge⸗
8 A⸗

oque

n100

coN-

Ve⸗

frent,

batur.
-
ndenn
J

VyVyVrTER. TESTAMAM. et

Spiritu S. ſuggerendum, Chriſtus pollicebantur, non enim ves efLis, guti De Pro-
loquimini, &Nàαα τια+vιιüUiUs e rS ατ½οο ι 76AXαι½ρρα OaπD ſed Siritgs Phetis in
patris veſtri eſt, qui loquitur in vobis, Matth. X, 9. 20. II. Neque tamen unus Senere.
omnium & æquabilis ſtylus, ſed longe diverſiſſimus deprehenditur; pere- ſingulis pe-
legans in quibusdam, in aliis ſimplicior. Naturalia enim dona integra cui- euliaris,
que Spiritus S. reliquit, ſanctificavit autem eadem, & ad auguſtiorem coa-
ptavit & adhibuit uſum, ſibique fecit inſervire; ita quidem, ut nativo ſibi

ſtylo quisque in enarrandis vaticiniis uteretur, linguam tamen moderante

Dei Spiritu, & verba ſingula, pro ingenio ac in dole Prophetæ, ſuggerente,
ne quid a mente ipſius deflecteret. Unde tanta Propheta rum enafcitur d i-
verſitas, ut grandi & ſublimi dictione Jeſaias, humili & pedeſtri Amoſus,
incompta & neglecta, ut fere ſolent lugentes ac mœſti, Jeremias uteretur;
prout cujusque ferebat & ingenium, & inſtitutio, & temporum ratio: eodem
tamen omnes Spiritu acti & impulſi. Confer huc omnino, quæ ſummo cum
judicio in hanc ſententiam diſſerit b. Danhauerus in Hermeneut. ſacr. ſoct.

I. Art. XI. §. 2. p. 25. & cumprimis Sect. II. Art. I. §. 3. P. 3; g. ſd. COn-
ciſius autem in Hogoſoph. ſac. . 5S. ubi νααιτ+ααισσιSPiritusS. volunta-
riam, ad ingenia, ſtudia, nationes Qeoνuoοovv aſſerit, ita tamen, ut verborum

inſpirationem, non minus ac ſenſuum, tueatur. Suboluit hoc acutiſſimo
Judæorum doctori Maimonidi, cum in More Nevochim P. II. c. 2. P. 2604.

unumquemque ait Prophetarum ea lingua, eéague loquendi ratione, quaæ iſſi

eft familiaris & conſueta, impelli a Prophetia ad loqguendum; quod in ſubje-
cta annotatione ita interpretatur Buxtorffius: Si Propheta Iſt Hebræus, in-
pellit cum prophetia, ut oquatur Hebraice; ſi Arabs, Arabice & e. ſi Purum
& ornatum ſermonem vel ſiylum babet, eodem modo prophetiam ſuam elo-
quitur, ſin minus ornatum, minus ornate quoque prophetiam ſuam profert
&cc. Eleganti ſimilitudine id ipſum Heideggerus illuſtrat Exeyc. Bibl. II.
G. 22. §. 24. ſecutus hic haud dubie Rivetum inlſigog. ad. ſeript. ſacr, cap.
II. T. II. COpp. f. . utut nomen ejus reticuerit: Sicut ſoeriptor peritus di-

verſis calamis utitur commode, aliquando ſubtilioribus, & magis acutis, ali-

quando crasfioribus & obtuſioribus, Prout ipſi ad litterarum ſigurationeim pla-
cet, & pro calamorum diverſitate easdeni bingit diverſas, ſubtiliores vel craf-
Ffiores, prout penno gracilis vel craſa eſt: ita Spiritus &. diverfis ingeniis &
ſylis Prophetarum aſus eſt, quibus ſe accommodavit: quorum alii eloquentia
pollebant magis, alii minus, omnium tamen ſiylam ſic inſtiratione ſua di:-
zexit & ſanctiſicavit, ut unam eandemque veritatis dodrinam, varianti

bus licet verbis, exponerent. III. Ita vero iſthæc capienda eſt diſparitas, ſublimie,

ut genuinus tamen vaticiniorum character atque genius propheticus in & ad Poé
s H 3 Sð omni- ticum cha

7
De Pro-
Phetis in
genere.

accedens. =

act re&
di

62 INTRODUGT. AD LIBROS BIBLIGCOGS

omnibus conſpiciatur. Habet quippe ſermo propheticus peculiarem
quandam , ſibique propriam ſtructuram, qua ab hiſtorico juxta ac orato-
rio dicendi genere multum abit, ad Poeticum autem quam proxime acce-
it, figuris Grammaticis & Rhetoricis Pictam, cenciſam præterea & ab-
ruptam nonnunquam, qua ſententi 4 magt & argutas gnomas, quam
Aſiaticam ſectaturpompam. Liquido iſtud conſtat ex capitibus apud Je-
ſaiam, Jeremiam, Jonam c. mere, aut magnam partem hiſtoricis, ut Jeſ,
VII. XXXVI. XXXN VII I. XXXVIII. Jer. XN XV. XXNXNVII. XXN V III. ſeq .

collatis cum Dericopis eorum pure propheticis in quibus utrisque mira
ſtyli diſerepantia unius ejusdemque vatis elucet, in quantum ille vel hiſto-

ricum agit & res geſtas exponit, vel oracula fundit & vaticinatur. Com-
mode ergo Franc. Ribera Comment. in Nabum. M. n. 6G. mira, inquit,
ſ dictionie ſimilitudo in Prophbetis & in Poëtis; quod exemplis ex tlo-
mero & Virgilio allatis, ibidem illuſtrat, melius facturus, ſi ex Poëſi Bibli-
ca & ſacra, Eam in rem, exempla protuliflet. Paulo curatius Vitringa
definit, cum rolego⸗ 2 Jeſ. Comment. . S. inquit: certe Prophetz
éjusmodi paſſim uſi ſunt ſaylo, qui medius videri queat conſiftere inter
Oratorum Jive declamatoruin, & Peetarum dictionem; quos inter afſi-
nitateim intercedere obſervavit Tullius de Orat. lib. I. §. 16. A poë:t ta-

en diderre adhuc Propheticum characterem, nec per ommia cum illa Pa-
ria ficere, Propherarum cantica, v. g. Jeſ. V. XII. N XVI. Habac. IV. cum
oraculis eorundem Pr opheticis collata, dubitare non ſinunt. IV. Hinc

proſopopoœiæ, cum res inanimatas, cœlum terramve all odquuntur; ; hy-
perbolæ, cum in magnis cala mitatibus graviſſimas rempellne⸗ ch lumque

nubibus obvelatum, ſolem & lunam deficientem, ac aſtra cadentia indu-
cunt. Hinc ſub redemtione Moſaica, Gideonæa, vel alia temporali, to-
ties ſpiritualem per Chriſtum Partam; “ ubertate terrena, & abundan-
ria olei, vim, pecorum, auri argentique, uberem bonorum prealium

ſub Novo Teſt. Pproventum; ſub ceremoniis Levi iticis, oblationibus,! ur-

ſtrationibus ac victimis, cultum Dei internum & pietatis exercitia in fide-

libus N. T'. delineari videmus. Ob certitudinem f futurorum eventuum,

ſæpe Præſentibus aut præteritis utuntur pro futuris: ſæpe optandi, impe-
randi atque kubtee andi formulis adhibitis, nude Prænunciant futura. Por-
ro quandoque al iqua ſe oſtendit umbra Meſſie, aut quicquam, quod

ejus poſſit memoriam excitare, Prophetæ quaſi extra ſe, & ad illum magno

impetu rapti, in ejusque deprædicationem vel admirationem toto affectu
effuſi, inde autem rurſus ad ſe, & ad rém redire, & inſtitutum ſermonem
Pertexere, animadvertuntur; ; unde frequens ſermonis ipſorum interciſio,

&

2

D“
ſild
rum
liari
gare
uoe
in n
TAtas
Uteh
que
tanr
uel
mnus⸗
ciarn
(liam
moce
Peſte
10. 4
turq,
nr
oph
4
cien
ſam
vand

lenmika
hiſto⸗

Com-

xXo-
hibli⸗-
tkinggd
Ophete
, iyter
a
De⸗

llapa-

V.cukn
,linc

; y-
umcque
aindu⸗
rali, to⸗
mdan-
Galrdd
dus u⸗

fide-

ntau,

impe-
ta. Por.

3 grodl

mignd
. Aechu
vonenn
ttteilo

7

VvETER. TESTAM.. 863

& atypo ad antitypum tranſitus; quæ omnia in certos canones ſcite in- De Pro-

cluſit, ac ad hermenevticas exegit regulas ac leges b. Glaſſius Lib. Philol. Phietis in
S. Tract. IV. Secz. I. P. 221. V. Quo autem füblimior atque concifior S”
eſt Prophetarum ſtylus, eo nonnunquam evadit intelledtu difficilior, ut paula ob.
perſpicaci ingenio, diligentiſſimo ſcrutinio, attenta perſonarum, locorum, ſeurior.
temporum & circumſtantiarum conſideratione, maxime vero cœleſti Spi-

ritus S. lumine, piis precibus impetrando, opus ſit interpreti, ni aherrare

velit a ſcopo. Hinc bene Cyrillus Alexandr. proæœm. libri I. Comment.
in Eſ. Otp. T. II. F. I. auſpicatur ad hunc modum: A&απ οεοντπ ε
dcε rναα %+τπ „αο, 4νε¾ nο αασ 2ι—νοραιιαιαωυ ι n
0 AOsSHhsi.&ν* . Trνανον αν οοοαναμνοννσ„ρt Obſcura ſoemper eſt
Jandtorum Prophetarum oratio, & reconditis ſontentiis referta, ac divino-
rum myſterionum prædicdtionem continet. Quin & Chyſoſtomus pecu-
liari &ρdZHj‿ειι in cauſas obſcuritatis Prophetarum inquifivit, easque inda-
gare conatus eſt, quam vide T. III. Ozp. p. 799. edit. Francofurt. Prolixe
quoque in obſcuritatis Prophetarum cauſas inquirit Rodericus Hieſpenſis,
in præfat. ad Hedtor, Pinti Commentar. in Exechiel easque, præter figu-
ratas locutiones, geſta etiam Prophetarum externa, quibus verborum loco

utehantur frequenter, tres cumprimis deprehendit &) quod populi vitia

atque pravos mores carpant Prophetæ brevi ſermonis ambitu, & ſumma
tantum rerum capira tangant, utpote tanquam notiſſima illis, ad quos lo-
quebantur, nobis tamen non ita, ut Laconiſſino illo impediti ſepe hærea-

mus; £) quod admiſceant nonnunquam nomina barbara illarum provin-

ciarum, ubi res agebantur, ut docet Hieronymus in Comment. ſuper Ab.
diam; ) quod phraſes apud Hebræos quidem tritas, vulgatos dicendi
modos & proverbia adhibeant, quæ a communi uſu hominum hujus tem-
peſtatis longe ſunt poſita &c. ut Ezech. XII, 22. XVIII, 2. Jeſ. XXVIII,
10. Addi poſſet ε) quod ænigmatice ſæpius & abſtruſe proponant fu-
tura, ut ne ipfi, ad quos verba faciebant, mentem ipſorum ſatis aſſequeren-
tur, unde querela Ezech. XNX, 49. Quod tamen non eo trahendnm, ac ſi
Prophetarum lectio adeo ſit impedita, ut vel ubivis Oedipo quodam ege-
at, qui ſenſum hariolando conjectet, vel interprete quodam viſibili, aut

eccleſiæ certe expoſitione, absque qua de eorum mente nihil conſtet. Spe-

ctant huc, quæ alias adverſus Pontificorum criminationem, qua univer-
ſam ſcripturam obſcuritatis arguere niruntur; diſputant noſtri; & obſer-

vandum præterea, quod ea loca, quæ de Chriſto agunt, aut ad fidei noſtræ
fundamenta ſpectant, adeo clare & perſpicue Proponantur; accedente

cumprimis Novi Teſt. lumine, ut quaſi in rem prælentem auditores lecto-
M M resve

4 INTRODUVCT. AD LIEROS BIBLICOS

De Pro. resve ſuos deducere videantur, v. g. Jeſ. VII, 14. X 1, I. ſqq. LIII. . Xl. 4
Tenere in LXlll. Jer. XKlll, 5S. 6. XXXI, 31. ſqq. Mich. V, 2. Zach. XK, 9. ſqꝗ. ł 35
XllI. 7. Mal. All, I. ſqd. IV. 5. 6. &c. Cauſam autem obſcuriorum lo- 0
V corum ſcite ediflerit Auguſtinus libro ſentent. LXVII. Tom. II. Ott. g.
1051. Bonæ fant in ſäripturis Janttis myſteriorum profunditates, quæ ob hoc “ 4
zeguntur, ne vileſcant; ob boc quæruntur, ut exerceant; ob boc averiuntur, d
ur paſcant. Quæ colleétor harum ſententiarum, Proſper Aquitanicus ni- 1
ridiſſimo epigrammate ita reddit Opp. f. 171. b.
Quamvis in ſabris libris, 4405 nobſe laborass 5525
L plurima ſint, Lector, cauſa & opuca tibi: . 6
Invigilare tamen ſtudio ne deſine ſancto, 8
. Pvergent animum nona merata tuum.
Gratior eſt fructus, quem Ses productior edit, 1.
““ Ulero obijellorum vilius eſt preecium. ””
Oblectant aaoperta etiam möyſteria mentem, . 4
Qui dedit, ut gquaæras: addet ut invenias. òèGMG ð?ͦ?ð
XxIV. ꝗ
propheta- Reſtat, ut cenſum Prophetarum ineamus, & ex monimentis ſacris Ee
rum ſeries ordine producamus, qui eo nomine ac dignatione veniunt. Sed adimo- fun
& 7οοοanio. dum variant, in iis recenſendis, Patres eccleſiæ priſcæ, atque judæorum Ma- ð”M
giſtri. Clemens Alexandr. Seromat. lib. I. edit. Sylburg. p. 3237. KXXV. En
humerat in univerſum V. T. Prophetas, I. Adamum, 2. Noam, 3. Abraha- n
mum. 4. Haacum, 5. Jacobum, 6. Moſen, 7. Aaronem, 8. Joſuam, 9. Sa- VI.
muelem, 10. Gadum, II. Nathanein, 12. Achiam, 13. Samæam, 14. Jehu, ,
15. Heliam, 146. Michæam, 17. Abdiam, 18. Eliſæum, 19. Abdadonæum, Gi
20. Amoſum, 21. Eſaiam, 22. Oſeam, 23. Jonam, 24. Joëlem, 25. Jeremiam, ” ind
26. Sophomiam, 27 Ezechielem, 28. Uriam, 29. Ambacumum, 30. Nahu- H Id
mum, 31. Danielem, 32. Miſaelem, 33. Aggæum, 34. Zachariam, 35. Ma⸗ Jem
lachiam, é &v *α ιραοαο Aα“οο erat e* dJaodecim (Prophetis mi- 2
noribus) Angelus (dictus.) Ex mulieribus autem Saram & Rebeccam, “ Nee
Mirjam, Deboram, & Oldam huc refert. Iſtum autem vatum ſacrorum
catalogum immane quantum auget Epiphanius, ut in alterum tantum, & dub
ad LXXII. numerum excreſcat. Verba Patris ex MSCto Regio excerpteaz,
in annotat. ad Conſtit. Apoſtol. ib. IV. cop. VI. edit. Clerici p. 20“.
exhibet doctiſſimus Cotelerius, ubi ita numerantur: I. Adam, 2. Enoch,
MMl 3. Noe, 4. Abraham, 5. Iſaac, 6. Iacob, 7. Moſes, 8. Aaron, 9. Joſua, 10 El- “ 7,
YUM dam 11. Modam, 12. Job, 13 Samuel, 14. Nathan, 15. David, 16. Gad, 17. Oih
Adithun, 18. Aſlaph, 19. Zman, 20. Etham, 21. Salomon, 22. Achias, 22. Dar
3⸗ AALLaincas, d

*

Al.

I.

nlo.
. h.
bor
ttur,
sni⸗

cis
Awo⸗
Ma-
XXV.

Naa⸗

9,K⸗
jebu,
eIG,
miam,
Wahu⸗
Ma-
Mi⸗
ccun
oru
In,
erpte,
. M.

noch,

ofr.

10,17.
lis, ,
nes,

DUrias, 55. Ezechiel,

VEER. TESTAM. 5

X

Sameas, 24. homo Dei Hodeth. 25. Heli qui e Silon, 26. Joad, 27. Addo, De Pro-

28. Azarias, 29. Anani, n de Aumniae⸗ 30. Jeüi, 31. Michæas, 32. Elias, 39. Phetis ini
Oziel, 34. Eliad, 35. ſeſus, fi lius Ananiæ, 36. Elilæus, 37 Jonadam, 38. Za. genere.
charias, qui & Azarias, 39. alius Zacharias, 40. Oſee, 41. Joël, 42. Amos,
43. Abdias, 44. Jonas, 45. Eſaias, 46. Michæas, 47. Nahum, 48. Amba-
cum, 49. Obed, 50. Abdadon, 5r. Jeremias, 52. Baruch, 53. Sophonias, 54
B 56. Daniel, 57. Esdras, 58. Aggæus, 59. Zacharias, 60.
Malachias; quibus ex N. T. accenſentur, 61. Zach arias, pater Johannis,
62. Simeon, 63. Tohannes Baptiſta; iisque adhuc annumerat Epiphanius

64. Enoshum, 65. Methuſalah, 66. Lamechum, 67. Balaamum, 68. Sau-
lem, 69. Abimelechum, quĩ & Achimelech, 70. Amaſeum, 7I. Sadocum,
72. Senem, qui Bethele vaticinatus eſt contra altare Jeroboami. I. Reg. XIII.
qui Joſepho Iια Hieronymo Addo, aliis 607 Hoded, vocatur, ut eſt
apud laudatum Coteleriuun, qui cit. loco in &νοννuρρ iſtins nomen ope-

roſe inquirit. Idem porro Epiphanius, ſuo de Prophetit, eorumque obt-
tu ac ſepultura libro, I.lI. Obp. p. 257. XXII. ſaltem Prophetarum vitas
ac obitum proſequitur, quibus Zachariam, Simeonem, & Job. Baptiſtam

jungit, adeoque ad XXV. numerum aſcendit. Iſidorus Hiſpalenſis lib. VII.

Origin. c. g. Opv. p. 6o. ubi Prophetarum nomina interpretatur, ab Elia

demum exorſus, XXXI. numerat vates, Prophetiſlas tres. Rurſus judæi

in Seder Olam cap. XXI. edit. Meyeri p. 77. ſq. NXLVIII. Prophetas, &
VII. numerant Prophetiſſas, qui inter Ifraelitas vaticinati, in ſcriptura me-

morantur. Abarbenel in præfatione lib. Regum, Diſſert. X. poſt regni
diviſionem, XXVI. refert Prophetas, qui in regno Jude & Hieroſolymis,

inde a Rehabeamo usque ad Zedekiam propfetarunt, qui ſunt Schemaja,

Iddo, Aſaria filius Oded, Chanani, Jehu, Obadjah, Jechaſiel, Micha ben

Jemlkæ, Elieſer filius Dodiæ, Zacharias filius Jehojadæ, Amoz, frater Ama-

. Ziæ, pater Jeſaiæ, Hoſeas, Amos, Jeſaias, Micha Moraſchtites, Oded, Joël,
Nachum, Habakuk, Jeremias, Zephania, Hulda Prophetis, Urias, Seraja

& Ezechiel. Rurſus: autem X. recenſet, qui in regno Iſraelis, ſive X. tri-

pubus prophetarunt, qui ſunt Achijasilonita, Iddo, Jehu, Elias, Micha ſi-
lius Jemblæ, Obadja, Eliſa, Jonas, Hoſeas, & Amos. Ubiobſervationem

addit: in regno Iſraelis multi eraànt impii, & pauci Prophetæ contra in
regno Judæ non erant tot prævaricatores, & multi Prophetæ, juxta Jeſ.

II, 3. Non grave fuit, paulo copioſius iſta allegaſſe, ut quos accenſeant
Chriſtiani, quos adimant Judæi, numero Prophetarum, inde cognoſcatur.
Davidem ſne ‚Aſſaphum, Salomonem, Danielem, reliquosque- qui

EH ſolum cenſentur ſcripſiſſe, omittunt plerumque Judæi; quos lo-
Carpz. Pars III. I Ccum

6s INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

. 4 . ⸗ .
Dee Pro- cum tamen inter Prophetas tueri, dubium non eſt. Paulo curatius mo-
pPhetis in qerni doctores Chriſtiani procedunt, in quibus poſt Herm. Witſium Mi-

genere.

ſeellau. Sacr. T. I. Lib. I. cab. 16. Gd. Nicolaus Gürtlerus Syſtem. Theo-
logiæ Prophet. cap. IV. V. IX. A. 1. Dav. Knibbe biſtor. Prophetar. lib.
II. & I. ſqq. aliique, omnem Prophetarum ætatem in tres diſpeſcunt pe-
riodos, quibus diverſimode Deus prophetiam diſpenſavit, ita ut I. ſit pro-
miſſionis, ante legem Moſaicam, quam illuſtrarunt 1) Adamus, 2) Heno-

Chus, 3) Lamechus Gen. V, 29. 4) Noachus, 5) Abra namus, 6) Iſaacus,

7) Hcobus 8) Joſephus, 9) Jobus, cum amicis ſuis, 10) Bileamus; quibus
Prophetiſſiæ accedunt, Sarah, Hagar, Rebecca: II. Teſtamenti Veteris,

fſfub lege, cujus quatuor rurſus ſunt ætates, æ) Indeſerto ubi floruit 1) Mo-

ſes, 2) Aaron, 3) Mirjam, Prophetiſſa, 4) LXX. ſeniores Num. XI, 16. fqq.
S&) In Canaan, ubi 1) Joſua, 2) Propheta anonymus Jud. VI, 7. ſqq. 3) alius
anonymus, Vir Dei appellatus, qui ad Eli ſacerdotem venit I. Sam. II,
27. ſeqq. 4) Debora, & 5) Hanna I. Sam, II. Prophetiſſæ, 6) Samuel, 7)
Nathan, 8) Gad, 9. Aſſaph, 10. Hemam, II) Jeduthun, 12) Davich, 13) Salo-
moh, 14) Ahias Silonites I. Reg. XI, 29. & XIV. 15) Sema jas 2. Chron. XI,
2. XII, 5§. 16) Iddo, 2. Chron. XII. 15. XIII, 22. 17) vir ille Dei, qui ex Juda
prodiens adverſus altare Betheliticum prophetavit, & 18) alter ille ſenex

Propheta, qui Bethele habitabat 2. Reg. XIII. 19) Azarias, ſ. Aſſariah, filius

Oded. 2. Chron. XV, t. 20) Oded, 2. Chron. XV, 8. qui forte idem cum
ſuperiore Iddone: 21) Hananias videns, 2. Chron. XVI, 7. 22) Jehu, Ha-

Hnaniæ filius 2. Reg. XVI. I. 2. Chron. XIX, 1. 23) Elias, 24) Michas filius

limlæ 2 Reg. XXII. 25) Anonymus, qui Achabum ob manumiſſum Ben-

hadadem, Syriæz regem inérepuit I. Reg. XX, 25. 26) Jahaziel, filius Za-
chariæ 2. Chron. NX, 14. 27) Eliezer, filius Dodavæ 2. Chron. XX, 37.

28) Eliſa, 29) Zacharias, filius Jojadæ 2. Chron. XXIV, 20. fq. 30) Ano-

nymus, Amaziæ filio Joaſi expeditionem diſſuadens 2. Chron. XXV, 7.
31) Oded 2 Chron. XXVIII, 9. 32) Urias, filius Semajæ ex Kitjath Jearim

ſer. XXVI, 20. 33) Jonas, 34) Hoſeas, 35) Amos, 36) Joel, 37) Jeſaias,

38) Michæas, 39) Nahum, 40) Habacuc, 41) Obadias, 42) Zephanias,
43) Jeremias, 44) Hulda prophetiſta 2. Reg. XXII, II. ſqq ) In captivi-
zate Babylonica, ubi 1) Ezechiel, 2) Daniel, ) poſt ſolutam captivitatem,
1) Haggæus, 2) Zacharias, 3) Malachias, qui Prophetarum V. T. ultimus,

ſi munus ſpectes, non ſi gratiam Prophetiæ, ſi audias, quæ de Jaddo Ponti-
ſice, & Menahemo Joſephus, tum & de Juda Maccabæo autor 2. Macc-

XV. refert: III. novi Teſtamenti, ſub Evangelio, ubi Zacharias, Simeon,
tractum,

Johannes Baptiſta, usque ad Chriſtum, poſt ipſum oculis hominum ſub-

,

VETER. TESTAM. 7ο7

2

. tir adum, Agabus Ad. XI, 2 5. XKI, 1I. Johannes Apocalypſeos autor, alii- De z in
. que paſſim 1. Cor. XII, 28. XI V, 29. ſqq. Eph. II, 20. IIl, 5. IV, I. me- benere,
⸗ morantur, qui hirs loci non ſunt, ubi de V. T. agitur.
l- Habes ita ſexaginta tres es V. E Prophetas, in ſacro codice nomi- obſer va-
nec inclutos, um Prophetiſſis aliquot; quorum ut ſatis bene habet recen- tionibus
0 fo, ita obſervationibus nonnullis illa nunc venit illuſtranda. I. nota- nonaullis
, mus, diſparem longe ac diverſam eſſe rationem Prophetarum ante conſi- a) 3
85 gnatum canonem, & inſtitutum ſacerdotium Leviticam, & poſt utrius- reJ
i, que auſpicia. Cum ſola traditione verbum Dei adhuc Confſerwaretur, Pa- inior Pra
“ triarchæ cumprimis, ſacrorum æque ac familiarum antiſtites, crebriori phetag an-
. gaudebant alloquio & revelatione divina, quai in veritate coœleſti confirma- te & poſße
Rs ti, inſtruebantur ulterius, in illa rite proponenda, ut ex Noachi, Abraha- Malen.
A ᷑mi, Jacobi, aliorumque exemplis patet; ut adeo Prophetæ illius tatis,
Yrginarii eſſent ecclefiæ doctores, ſive ad minimum Antiſtites, quibus pro
⸗ canone ac norma ordinarii præconii publici, erat prophetia: poſtquam
l AQAutem conſignari canon Pper Moſen copit, conſtitutoque ad montem Sinai
in H ſacerdhetio Pevitico „ejusque Principi, ſacerdoti ſummo, ordinarium do-
en SðB cendi munus, & cuſtodia puritatis doctrinæ eſſet injuncta Mal. II, 7. Pro-
i phetr extraordinari ſaltem eccleſiæ doctores, & utplurimum reformato-
* res erant, omnem prophetiam ſuam, omne quoque publicum præconium,
“ ad Moſen, ſcriptumque canonem reducentes &exigentes Jeſ. VIII, 19. 20.
iu Deut. XIII. I. 2. Hanc differentiam ex inſtituto perſequitur Maimonides

F. II. More. Nevoch. cap. 39. edit. Buxtorff. . 301. ſqj. demumque Rabbi-

hene. norum effato concludit: ſic dieunt ſapientes noſtri de Prophetis, qui Mo-
slr. ſen anteceſſerunt; domus judicii Eber, domus judaicii Methuſalem, ſöoholae
,5. Wethuſalemi, omnes fuerunt Prophete, docebant homines inſtar co.
ino. ”RłUƷM Ccionatorum, Doctorum, Præceptorum, non vero guod dixerint? & dixit
N 1. B Dominus ad mé, Loguere ad N. Quod. autem attinet prophetas boſt Mo-
ꝗ”M ſen, noſti, quæ concionum ipſorum ratio Ffuerit, qubd videlicet corripue-
ſiicz, 1 rint, vel admonuerint bomines, eosque ad cuſtodiendam legem Moſis vo-
anic, caverint, mala quavis comminando eam derelinquentibus, & bona omnia
ptiu- Zollicendo Juxta eam incedentibus. II. In claſie Prophetarum poſteriori, R
atent, ſive eorum, qui ipoſt Moſen, ſcriptamque legem vixerunt, Samuel primus
ſimns, 4 “ recenſetur a Petro Act. III, 24. non quod alius inter Moſen & Samuelem 3) de Sg⸗.
Pont- vullus extiterit, ſed quod oltuz expreſſo nomine in S. literis commemora- muele Pro-
Mceüzus „Jfab boc elogio vel titulo non legatur, quam rationem reddit b. Calo- mat.
enn vius pr lagon,. in Prophbet. n. IIIl. T. I. Bibl. IWuſer. p. Go. b. ubi ſimul T .
mn 1u.

D I 2 E6bje-
ACuln, —- ⸗

ec8 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

De Pro- objectiones occupat, quæ ex Jud VI, 9. & I. Sam. II. 21. ſqꝗ. inferri forte

phetis in poterant. Primus nimirum, poſt Moſen, Prophetarum Samuel eſt, non
genere. modo excellentiæ & dignitatis gradu, quo reliquos ſui temporis vates
anteibat, adeo, ut ex Judæorum ſententia, quam Abarbenel Comment. ad.
Sam. IlI, i fol. Gg. col. 3. tradit, & ad I. Reg. II. Reſponſione ad qu. r. fol. 268.
col. 3. repetit, non modo ipſeper ſe multiplicaret Prophetiam, ſed & multi
maelitæ ipſo mediante propbetarent per I. Sam. III, 21. dum nimirum pro-

pter copiam inftuxus prophetici, qui venit ſuper Samuelem Schilunte, ad

alios viros idem quoque pervenit, qui ad prophetiam erant diſpeſiti, eoque

mediante ibi prophetarunt; quibuscum ea confer, quæ ſupra F. I. cap. A II.
§. I. p. 272. in hanc ſententiam attulimus; ſed & temporis reſpectu ac ra-
tione ordinis, quod ab exceſſu Moſis, prophetandi domm rarum perquam

.— 5 . . . .
& infrequens eſſet, cum Samuele autem rurſus inciperet, & adeo copioſe
diffunderetur, ut ipſius tempore, & procul dubio, ipſo auſpice, ſcholæbPro-

phetarum inſtituerentur, qui manu facta, totisque agminibus incedebant

prophetantes I. Sam. III, I. coll. 19. ſqq. X, 10. XIX, 20. Unde iſthæc, a
Samuele & poſthac, periodus tempus Prophetarum dicitur, de quo Augu-
ſtinus lib. XVII de Civ. Dei cap. I. I. V. Opp. p. G. Hoc itaque tem-
pus, ex quo ſanctus Saimuel Proßhetare cæpit, & deinceps, donec bpopulus
Hrael captivus in Babylontam duceretur, atque inde, ſecundum S. Hiere-
miæ prophetiam, poſt LXX. annos reverſis Iſraelitis, Dei domus inſtaurare-
zur, totum tempus eſt Prophetarum. Quamvis enim & ibſum Noe pa-
triarehum, in cujus diebus univerſa terra diluvio deleta eſt, & alios ſubpra
& infra utque ad boc tempus, quo reges in Dei populv eſſe cæœberunt, pro-
pter quaxædam per ees futura, ſive quoquo modo ſigniſicata, ſive pradidta,

æ peortinerent ad ecivitatem Dei, regnumque oœlorum, non immerito vos-
4. . . 8

Jſumus abppellare prophetas: præſertim quia nonnullos eorum id exprelſtus
legimus nuncupatos, ſicut Abrabam, ſicut Moyſen; tamen dies Propheta-
rum præcipue maximeque bi didti ſunt, ex quo capit prophetare Samuel.
) de di- II. Horum autem, quorum miniſterio ac manu Vet. Teſt. monimenta
lſiribntione ſunt conſignata, alli O WW Priores ſ. anteriores, alii D IN poſte-

.

in Prophe- riores Judæis cenſentur, ut jam ſupra obſervavimus, ſub Joſuæ auipicia P. I.

tas priores Gap. 9. §. k. P. 146. Illi, qui ante Uziæ, vel Azariæ Regis tempora; hi, qui

&α poſte-

Uziæ temporibus, & deinceps vixerunt; illi, qui poſt Moſen, hiſtorias ſa-
riores. 3

cras conſeripſerunt, velut doctiſſimus Huetius definit: quo libris Ioſuæ,
Iudiecum, Samuelis & Regum ejusmodi narrantur Piſtoriæ, guæ faturo-
rum ſignificationes & ſiguras continent, propteren Prophetæ priores abbel-
lantur, Demonſir. Evang. Prop. VII. K. MI. B. Y7e. hi, qui vaticiniis po-

tiſſi

Uin
proli
cluße
gnari
100
fede
Frid
1.I.
Hebe
ment
UnuI

ſeofot

toribr
ſus pe
Chic
(ui,
lur m
i mn
Augn
Guods
Obley⸗
/
Mielem
Daniel
Dame
Damiel
nol
lum P
libros
giogre

forte
hon
Vates
001.
269.
muhi
npro
e, 40
ogle
.All.
acr-
quam

ioſe

ePro⸗
ebant
hec,
Angu⸗
teln-
pylus
Hiere-
urorl-
e ⸗
ſuhre
,.
de,
toho⸗
reſu
pbeta
mmuel.
menta
le⸗
ciab. I.
li, gui
rias 14 ſu
liſue,
mur.
tel.
is 50

ſ⸗

Hibrorum Biblicorum, diſtinctionem ſupra jam expedivimus P. I. cap. II.

VETER. TESTA M. 69
tiſſimum futura Praſig gniſicarunt. Quamquam diffiteri non liceat propter De pro-
prolixum librorum Regum ambitum, & injuſtam libb. Chronicorum ex- phetis in
cluſionem, nullam fatis Pade quatam diſtinclionis hujus rationem poſſe aſſ- Senere.
ghari, ita ut magno Calovio judice loco ſupra cit. p. &Gt. b. fi dicendum,
quod res eſt, valdé ανραιονποοος ſeſe habeat iſta vulgo recepta, a Judæis Pro-
Jedta, in priores & Loſteriores Prophetas diſtributio. Singularis hic eſt
Frid. Spanhemius, qui in Hiſt. Eccteſ. V. T. Epocha VI. n. V. 8. 2. Ofp.
1. I. p. 356. Regum & Samuelis libros Prophetarum priorum titulo
Hebræis ideo infcribi cenſet, quod ex Prophetarum adverfariis & com-
mentariis, ſcribente unoquoque eorum, quæ tempore ſuo acciderant, in
unum volumen collechi, & contexti eſſent, excerptis inde, quæ ere eccle-
ſiæ forent, ſive a Jeremia, ſive janrante ab aliquo alio Propheta. Sed de au-
toribus & tempore horum librorum diximus ſuis locis. Poſteriores rur
ſus vel 0 majores dicuntur, Jeſaias, Jeremias, Ezechiel, quibus a l orumgue
Chriſtianis Daniel annumeratur; vel 512. minoi es, duodecim reli- 12 majores
qui, quorum libri ad molem Priorum non a llirgunt: hi probterea dieun- mingrez,
rur minores, quia ſermones eorum ſunt breves, in eorum comparatione,

qui majores ideo vocantur, quia prolixa volumina condiderunt, ut habet
Auguſtin. lib. AVIII. de C. D. cap. XXX. Obp. T. V. P. od. um Eſaids

guortscim Prophetis juxta numerum verſattim, aul aqualis, aut major ſit,
obſervante Hieronymo proæmio Comment. ad Eſaiam, Jſub ſinem: T. V.
6 J. 2. E. Quamvis autem Hoſeas & Zacharias numero capitum, Da-
nielem excedant, tamen quia capita Ofſeæ & Zachariæ ſunt breviufcul 2,
Danielis autem prolixiora, ipſum etiam Oſeæ & Zachariæ volumen libro
Danielis minus eſt. IV. Inſigni fane injuria Davidem, Salomonem & ) Je Da-
Danielem afficiunt judæi, ex Pr ophetar um eos ordine eliminantes, eo quod veckis, Sr-
non "N. 2 per prophetiæ influxum & donum, ſed & PG ſo- Lomonis,
lum, per Spiritus Sancti ſugg eſtionem, monimenta ſua exararint. Hinc Danlelis,
libros ipſorum, quanquam æque vaticinia complectantur, in H') ha- Jobi & e.

Pryopheta-
giographorum claſſem re . 11 16
grap retulerunt. Quam quidem & influxus divini, & ,„ , cenßt

excluſione:
§. Z. P. 27. ſg. boftliminio hic non revocandam: iſtud tamen in preæſen-
tiarum non abs re addimus, b. Carpzovium Diſput. Academ IX. Proæm. p.

32. & NXXVII. & 27 g. 5?. Judæorum mentem ita interprétari, ut Ha-

giographorum autores non ex Prophetarum numero ac cenſu excludere,

ſed diſtinctos faltem prophetiæ gradus conſtituere videantur, quorum vel-

ut ſupremus Moſi, ſie infimus r0α ρν⁹οριοαι Eaihtori us competat; rur-

ſus vero alios ſic sexplica are, ut non prophetiæ, ſed revelationis faltem diſtin-
I 3 H Ctos

PBropheta:

⸗

70 INTRODUCT. AP LIBROS BIBLICOS

De Pro- Gos cenſere gradus Judæos dicant, ita ut kagiographorum autoresProphe-

Phetis in ras fuiſſe, diſerte negent. Ita citra ambages Abarbenel, præfat. Comm. in Jo-
benere. Jſuam, ubi ex inſtituto de memorata librorum Biblicorum diviſione agit,
FfF. g. Col. 3. omnes eos vocant HN Prophetas, non üt a lége diſtinguant,
quippe a qua eo ißſo, guod ila Lex eſt. ſatis ſunt diftincti, ſed ita voca-

runt ad diſtinguendum eos ab hagiographis, & ad aſtendendum, autores
ilorum fuißſe Prophetas: DND N. eneen ee nn en
W oe n Dne , illi enim, qui bagiogratſha Joripferunt,
non fuerunt Prophetæ, ſed duntaxat per Siritum &. loquuti ſunt. Ecce
eim, non venerunt, vomine cNN.â propbetioarum. Elem porro negat,
ſpeciem quandam prophetiæ eſſe Spiritum S. quippe quæ non gradu, ſed
omnino ſpecie differant, quando Comment. in Daniel f. 17. col. 3. ait:
Raf negat, Spiritum S. proßhetiam eſſe, quiphe guæ ſit influxus in facul-
tatem rationalem & imaginativam ſimul. Quanquam ergo Maimoni-

des P. II. More Nevocb. cap. A). b. 319. de hagiographorum ſeriptoribus

prodat: 992 D N N 12 D3 N) ſi vero illi etiam generatim
Prophetæ vocanture αιαρν tamen, & in generaliori ac inadæ quato vo-
cis ſenſu ita dici largitur, cum alias in Prophetarum cenſum non veniant.
Eaque eommunis Judæorum ſententia eſt, qui ſupra laudatos, Davidem,
Salomonem, Danielem, Jobum &c. non muneris ſolum & dignitatis, fed
revelationis quoque divinæ ratione, v N in gualitate influxus,
mi R. Abarbenel loquitur, e Prophetarum numero excludunt. Sane præ-
ter jus fasque. Jobum namque ſuperius P. II. caß. II. §. 6. Prophetam
probavimus, Deoque collocutum c. XAI, 4. 5. legimus; Davidem Pe-
trus Act. II, 30. Danielem Chriſtus Matth. XXIV, 15. diſerte Prophetæ
2) de dus encomio ac titulo mactant; idemque de Salomone evicimus E. II. caß.

decim mi-. II. §. 2. V. Ex minoribus duodecim Prophetis 7 5 ene ee

noru ee. dn N'e volumen magnum confecerunt Rabbini, ne illi
ecn in (ſeorſimn extantes) ob Juaom parvitatem perirent, uti Palmudici in Mas-
unnim volu- Jöchet Bava Bathra cap. I. fol. 14. col. 2, loquuntur: eosque Vvulgo a
men con- numero ρ* ), quod idem ac Græcis uoαονHννισο το eſt, appellant; de
tractione quo vide Laurent. Fabricii partitiones Codic. Hebræi cap. I. init. b. 336.
edit. Creniane. VI. Hos quoque Canonicos Prophetas obſervamus
partim diverſo plane ordine recenſeri in editionibus antiquis LXX. In-

S) gear terpp. ab eo, que in codice Hebræo comparent; quippe illi minores præ-
Se or-
um Pro- tur, diſpari ordine diſponunt: partim in neutro codiee, Hebræo & Græ-

phetar. pe- Co, ea recenſeri ratione ac ſerie, quæ temporum eſt, quibus vixerunt, & of-
11 . 4 „ — . .

mittunt majoribus, & inter minores, quinque illos, qui Hoſeam ſequun-

feio ſ
tur ut
9Nal
el, 1
Mtiqu
locum
Maſlor
mix n
infra!
elt, in
Tekin
Ternr.
luptiſte

gui ige

ec. G.
N
zlete
ſtee
ch. H.
Geſone
pir
Clon,
in oma
ura ſ
templi⸗
2dhne
Phiht
Iy, 40.
ora, ſi
ones,
..
Ii xy
Menk
guelti
Lentist
0. Vl,

cLcenſa
More

ople.
ir Jo-
e agit,
guunt,
1 :
Outores
WN
nn,
Ecre
hegat,
u, ſel
3. Rt:
fuul.
imoni⸗
toribus
ſerotinn
t o-
egiant.
widem,
tb,tell
ſuxuß,
ne plx-⸗
pbetam
leim Pe⸗
tophett
,Il. uß.
7 .
le lli
iy Mr
Aulgo 4
lant;e
erwams
W.l

ſeguun.

Gre⸗
nntj -
c

eſt, in quo vaticinandi domum extinctum deſüt, donec ſub auroram Novi

.

4 VVETER. TEST AMNM. 71I

ſicio ſuo perfuncti ſunt. Ætatis enim ratione habita, ſic digerendi viden- De Pro-

tur, ut I. Jonas, 2. Joel. 3. Amos, 4. Hoſeas, 5. Eſaias, 6. Micha 7. Obadia, Phetis in

genere,

Nerior. in
Codice ſa-
C1 ,

8. Nahum, 9. Habakuk, 10. Zephanias, II. Jeremias, 12 Ezechiel, 13. Da-
niel, 14. Haggai, I5. Zacharias, 16. Malachias, collocetur. Quin & in
antiquis codicibus Hebræis, teſte Talmude, Jeremiam primum omnium
locum inter poſteriores Prophetas obtinuiſie, contra quam in codicibus
Maſſorethicis, hodieque fieri ſolet, quos Jeſaias auſpicatur, indeque Jere-
miæ nomine totum Prophetarum volumen priſcis nonnunquam venire,

infra ſuo loco audiemus. VII. Ultimus Prophetarum V. T. Malachias ) de jey.

mino &
Teſt. in Zacharia, Johanne baptiſta, Simeone &c. eccleſiæ rurſus indulge- Fee .
retur. Hinc eſt, ut ultima prophetiarum V. T. in prædictione Johannis pbel arum
baptiſtæ, tanquam proximi a Malachia Prophetæ, ſubſiſtat, Mal. IV, s5. 6. . 17
qui idem Novum Teſt. auſpicatur Marc. I, I. 2. Hinc T'almudici in
exc. Gemar. Sanhedrin. cap. z. ſect. 3. r D PN enn De

: W P bdd n ſ ex gquo mortui ſunt Pro-

Ppbetæ poſteriores, Haggaus, Lactharias, Malachias, ablatus eſt Spiritus Q.

ab Iraele. Hoc ipfſum ad quinque iſta referunt, quæ in Maſſechet Ioma

cab. g. in templo ſecundo defuiſſe autumant, per & deficiens Hagg. I, 8.

deſignata, nempe arcam, Urim & Thummim, ignem de cœlo, Schechina,
& Spiritum S. ſ. Spiritum prophetiæ; de quibus vide Meyer in Seder.

Olam cap. XX. p. 1079 ſq. O N h N non fuit Propheta

in domo ſecunda, ut eſt in Nizzachon p. 9. poſtquam nempe ejus ſtru- .

Qura fuit abſoluta; per 40. enim annos duraſie prophetiam inter viros
templi ſecundi, quod nimirum Haggæus, Zacharias & Malachias in vivis
adhuc eſſent, autor Coſii P. V. num. 39. largitur. Confer Hottinger. 1 beſ.
Philol. Lib. Il cap. 3. Ject. 4. G. 3. b. 'özg. Idem haud obſcure ex I. Macc.

IV, 46. IX, 27. XIV, 41. colligitur. Utut itaque, poſt hæc etiam tem-
Ppora, ſingularibus quibusdam perſonis quædam obtigiſſe legantur revela-
tiones, quales de Hircano ethnarcha, Simonis Maccabæi filio ap. Joſephum

lib. EIII. Antiqq. cap. Iy. de Jaddo Pontifice, de Menahemo ap. eundem
Lib. XlV. cap. 13. de Juda Maccabæo 2. Macc. XV. reperimus; dono ta-
men & Spiritu Prophetico eapropter non ſtatim gaudebam, nec tuta quo-
que ſatis fides eſt judæorum in ejusmodi narrationibus, quæ ad gloriam
gentis utcunque conducunt. Qui vero a Nehemia allegantur Prophetæz
c. VI, 14. digni non ſunt, qui bonis, verique nominis Prophetis Domini

accenſeantur. Fruſtra autem ſunt Judæi, quando ap. Maimonidem P. II.
More Nevochim cap. 3é6. ſub ſin, cauſam ablatæ Prophetia, ejusdemqaue

hodie-

*

72 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS
De bPro- hodienum ceſſantis, & pigritiam dicunt, & triſtitiam, imprimis cum Iſrae
phetis in litæ ſervi ac mancipia eſſe coguntur gentium profanarum ac impiarum,
genere. inter quas ſui juris eile nequeant; hoc ipfum nimirum eſſe, quod commi-
iratus ipſis ſit Dominus, Amos VIII, 12. Thren II, 9. Hoc enim ſi valeret,
nec Moſes tempore diriſſimæ ſervitutis in egypto, nec Ezechiel ac Da-
niel, in Babylonica captivitate, medii inter idololatricas gentes vaticinan-
di dono polluiſſent. Potior in eo ratio quærenda eſt, quod ipſe jam Mes-
ſias expectaretur, ceſſantibusque per aliquot ſecula Prophetis aliis, animi
fidelium in eam erigendi ſpem eſſent, quæ magnum illum Prophetam, per
= Moſen dudum promiſſum Deut. XVIII, 15. Ppræſtolaretur. Conf. Dav.
9) ge re. Kmibbe biſt. Propbet. lib. II. cab. IV. §. 7. b. 349. VIII. Ablatum iſtud e
ſtitut ione gente ſua prophetiæ donum, tempore Meſſiæ reſtituendum ſibi, non abs re
Propheta- crediderunt Judæi, ap. Maimonidem cit. loco in ſine cap. p. 206. cum
“ 11 die- mnino Novum Teſt. novos eccleſiæ tulerit Prophetas I. Cor. XII, 10.
bus Melſie. Ad. XV, 32. Eph. IV, II. dum autem ex mortuis reſuſcitandos tradunt,
ſub adventum Meſſiæ, Prophetas veteres, ut ex CGodice Sanhedrin & Suc-
cah, eam in rem teſtimonia citantur a Joh. Henr. Othone Lex. Rabbin.

opera agere, cum ab inſtituto noſtro & præſente loco ſit alienum, evolvat

Diſp. XII. & XII. Parte I. Exercit. Academ. p. 7187. e noſtris vero Tob.
Pfannerum de Chariſmatibus antiquæ eccleſiæ, cap. VI. quod eſt de dono

phetiam in N. T. certam cceleſiæ notam eſſe contendentes, diſputant
e noſtris b. Hülſemann. prolegom. Comment. in Jerem. cap. IW.. G. 6. p. 1&.
. b. Urſinus Sacr. Analector. Vol. II. Lib. IV. Bibl. Quaſt. cap. S. pag.

XXVI.

Tabula De Prophetarum autem, quorum in Canonem ſacrum relata mo-

tabula, quæ ſupra legitur P. I. cap. AI V. §. J. . 250. 24.

An.

„p 49o pro more ſuo delirant. Ceterum de Prophetis Novi Teſtam. data

qui legere cupit Molinæum in Vatelib. II. toto, Witſium lib. I. Miſcellan.
Jacr. cap. XXI ſJ. Dav. Knibbe Lib. II. Hiſt. Prophet. cap. VI. & copio-
ſiſime omnium Franciſc. Burmannum de Miniſtris Extrabrdinariis N. T.

Prophetiarum & viſionum p. 290. 7. Contra Pontificios autem, Pro-

174. & b. D. Alberti Vindiciar. Exegetic. in IobëleII, 25. 29. §. S7. ſd4.

Chronolo- numenta, noſtris hodienum manibus verſantur, ætate ut paulo plenius
gica. conſtet, eam tabulæ Chronologicæ incluſam ob oculos ponemus, juxta
characteres in ſcriptura ſubminiſtratos; collata Regum Judæ & Ifraelis

4n0

31

31

316

31

320

lſtie.
Uarun,
omII⸗
faleret,
ac Da⸗
lcinan-
1 Mes-
Müimi
am, per
1. Dwr.
liſtud e
n absre
, cuc

XII, 10.

tradunt,
K Suc⸗
Nubbin.
nn. Aati

eNON

lſillan. J

Lcopio⸗

N. .

10 Tob,

/ 0

em, Pro-
liſpurant
Mlh.
g. kas.
16,

lata mo⸗
Penius
us, junta,
8 luaeliss

3163
3165
3166

3168

3194

3197

3200

nECESJVUD.

8 2

Amavias, Joaſi filius, in-
terfecto patri ſucce-

coehit⸗

JOEL, circa tempora
Uziæ, ſed ætate incer-

Amoſo creditur b. Lu-

thero in præfat. hujſ.
Proph. Frid. Spanhe-

mio Hiſt. Eccleſ. V. T.

Crpz. Paro III.

dit, 2. Reg. XIV, I. 2.
Uſia ſ. Azaria anno Je-

robeami 27. Tcgnare

ta, vaticinatus, con-
temporaneus Hoſeæ &

Epocba Vl cap. V. 8. J.

VETER. TESTAM.

A. Reg
Judæ,

22. 23 .

30

A. Reg. f
Iſrael.

REURS ISRAI.

Joas, ſilius Joahaſt,
regnare cœpit, 2.

Reg. Alll, 10.

..J ONAS filius Ami-

thai prophetavit,
2. Reg. XIV, 25. 26.

I. Jeroboum, II. a pa-

tre Joaſo in regni
conſortium adici-
ſeitur.

imperii cum patre

junctim, poſt ex-

ceſſum autem pa-
tris, imperii ſeor-

ſim adminiſtrati
almno 60606.
(regni ſolitarii jero-
boami anno 19.

HOSEAS filius

Beeri, in regno

me florente, rui-
nam ejus prædixit

Hoſi. I, 1.
AMOs floruit, Uſiæz
S&& Jeroboami tem-

pore Am. VII, 10.
ſqq. biennio ante
terræ motum Am.
I, 1, Zach. XI, 5.

Iſraelis, tum maxi-

De PrO“
phetis in
genere.

De Pro-
phetis in
genere.

794

A.0. C.
4

3246
324.6

3248

3262

PEGES JUDAE.

7. 1. Otp. p. 357. &

cumprimis doctiſſimo

Camp. Vitringæ, qui
variis argumentis hunc
computum demon-
ſtrare ſatagit in cο
doctr. Pr. opb. c. 7. F. 12.
p. 3y. maxime, quod
eadem plane impro-
peret crimina Tyriis,
Sydonüs, Idumæis,
quæ Amoſus, & ſimile
iis denunciet judicium
cap. III, 2. 7. coll. cum
Am. 1, 9. ſqq.
anno quo mortuus eſt
Uſia, ESAIAS gloriam
Domini vidit Ef. VI.
Jotham regnum capeſ-
ſit, anno 2. Pekæ 2 Reg.
XV, 7. 32.
MICHA Moraſthites
Prophetic. munus obi-

vog Eſaiæ & Hoſeæ.
Achaz regnare cœpit,
exeuntePekæ anno 17.

NAHUM ſub Achazo

vaticinatus videtur,
ſubverſionem Afſſyrio-
rum & Ninives prædi-

annos completam fuiſ-
ſe perhibet Joſeph lib.

it Mich. I, I. σ⁰;-

cans, quam poſt CXV. †

A. Reg.

52

Judæ.

A. Reg,.
Iſrael.

18

INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

Peka regnare in-

4.0,

3²

48 ,

e in⸗

A. O. C.

3262. †

REOES AE.

ipſum complemen-
ti tempus Joſephum
redarguit, qui ad Jo-
thami ætatem Nahumi

prophetiam fruſtra re-

tulerat.

RezinRex Syriæ, & Peka

Rex Irael, regno Judæ

bellum inferentes, il-
luſtri oraculo Eſaiæ c.
VII. & UIII. de Meſſia

ex virgine naſcendo,

A. Reg.
Judæ.

futuro lmmanuele, cu-

jus ſpeciali quodam

privilegio terra eſſet
ludæa. c. VIII, 8. an-
ſam præbuerunt.

In AchaziregnumoBA- S

DIä incidere videtur

ætas, quod argumen-
tum prophetiæ ejus, ex

hiſtoria 2. Chron.

XXVIII, 6. 17. deſum.

ptum eſt. Quo enim

tempore Rezin & Peka
conſilium iniverant de

exſcindendo regno ‚&

partienda inter ſe terra
Judeææ Eſ. VII, 6. pro-
jecta in Hieroſolymam

ſorte Obadj. v. II. & fu⸗
ſus erat Achaſi exerci-

tus, junxerant ſe Idu-
myaæi hoſtibus Judæo-

rum, eandemque quo-

VETER. TESTAM.

à. Reg.
Iſrael.

KEGES 15RAET. De Pro-

Phetis in
genere.

De Pro-
Phetis in
genere.

7

INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

76
A. O. C.
32 83
A. O. 1A. Reg.
A. O. C. er
3291 14
32921 15
. 4
3294 77
3328 23
3357 52
3375 13

que ipfi captarant oc-
caſionemludææ, a me-
ridionali parte inva-
dendæ, & ſpoliandæ;
unde graviter adeo ad-
verſus Idumæos deto-
nat Obadja. 4
regni Exechiæ anno - 6 9 anno Hoſea, finitumn

NREGES JUPDAE. [A.Reg. A. Reg. REGESISRAEL.

Judæ. IIrael.

regnum Ifraelis.

anno Ezecbiæ, Ieſaias c. NXX. cilicium a lumbis ſuis & cal-
ceamenta de Pedibus ſuis deponere, & ita nudus ae

diſcalceatus, toto triennio incedere, jubetur, in ſi-

gnum & oſtentum contra £Ægyptios & Ethiopas.
ad eundem annum Senacheribi ad Hieroſolymas ſtrages
Eſ. XXXVI. & Ezechiæ ex lethali ulcere morbus, Efſ.
XXXVIII. pertinet.

Micha Moraſthites populo prophetabat, onem ut

agrum arandum, & Hieroſolyma in acervos abitura, &

montem domus Domini in excelſa ylvoſa; ſed poni-
tentiam agente Ezechia, cum umverſo populo ludæy,
pœnituit quoque Deum illius mali, quod locutus fue-

rat Mich. III, 12. Ier. XXVI, 18. fq.

in univerſa .gypto impletum eſt, quod ſigno ante

triennium datoEſaiæ XX, 4. denunciatum fuerat.

annoManalſie, Samnaritana religionum confuſio procuſa
eſt 2. Reg. XVII quæ perpetuarum inter ludæos & Sa-

maritanos litium origo fuit ac mater.

HIA BACUC Propheta, ad extrema Manaſſis tempora
refertur inSeder Olam: ab aliis tamen ſub Joſia collo-
cotur, quod Vitringa tuetur tybo dodr. broph. cap. 4g.

§. . g. 78.

anno regis Joſiæ, EREMIAS ad propheticum munus 3

Deo vocatus, de calamitate a Rege Babylonico Judæis
ſuperventura, habitatores terræ præmnere jubetur.
Ier. . ,2 17. coll., cum XKv, 3. Cui adujn us
. SOPHO-

4

.0.

3381

—◻
—
—

3408

Po⸗

6gr

Dl.

nltitn
elis.

Ccal.
lus 1e
in ſ⸗
.
lages
6, .

e Nt

,6

peeni⸗
lude,

1 fue⸗

Ate

roclla

&e⸗

mpott

collo⸗

h.

unus 4
ludris
betu,

1

A. 0. C.

3381

3398

3401 †

3408

349

A. Reg.
Judæ.

19

VETER. TESTAM, 77

SOPHONIAS ſ. ZEPHANIAS, & alirophe- genere. W

tæ, qui populum rebellem ad poœnitentiam revoca-
re fruſtra conantur Zeph. I, I. Jer. XKXV, 3. 4. 5.
Jehojakimi anno, initium captivitatis Babylonicæy,

A. Capti-
vit. Bab.

II

13

anno ſecundo Nebucadnezaris, a quo ſcil.
poſt obitum patris ſolus ille regnum
adininiſtraverat Dan. II, I. aſt quarto
Iusdem anno, a quo pater cum ipſo
imperium communicaverat, Dan. I, 5.

R Prophetandi munus DANIEL ab in-

terpretatione ſomniorum Regis au-
ſpicatur.

annusSedekiæ quartus, ler. XX VIII, rregni

ejus Principium dicitur, quo is novi-

firmatus Babylone eſt, quo profecdtus

4 erat, Jer. LI, 59.

Hanania ſeudopropheta, menſe ſeptimo,
mortem obiür, a Jeremia prædictam
c. XXVIII, 16. 171.

EZECHIIELI, ad fluvium Chebar, pri-

ma viſio a Deo oblata Ez. I, I. II. & III.
Ezechiel tabulæ lateritiæ ſiguram obſidio-
nis Hieroſolymorum inſculpere, &
diebus 390. lateri uno incumbere ju⸗
betur c. IV.
anno deportati Jechoniæ 6. Deus Eze-
chieli, per Spiritum Hieroſolymas ab-
ducto, viſione indicat confertiſſimam
Judæorum idololatriam, & ſupplicia
propter illam eventura c. VIII. II.
x. XI.
hic contigerunt, quæ er. XXXII. XXKXIII.

XXXIV. exponuntur.
K 3 . excidium

ter in regno ſuo a Nebucadnezare con

78

De Pro- A. O. C.
phetis in

genete. 4 3416 P
3 430

3434
3442

346 5

3 466

3 467

7 2

INTRODUGT. AD LIBROS BIBLICOS

A. O. C.
3485

A. Capti-
vit. Bap.

19
33

37
45

68

69

Z

2. anno Darii, menſe 6. die I. HAGGEUS Propheta negligen-
tiam Judæorum in exſtruendo templo reprehendit: unde
excitati Zorobabel & Joſua, cum populo intermifſum opus

2

lexcidium Hieroſolymitanum, juxta Jerem. LII.
Nanno captivitatis jechoniæ 25. menſe 1. die 10. de

templi, urbis, & regni Iſfraelitarum reſtitutione vi-
ſio Ezechieli exhibita eſt, inſtaurationem eccle-

cans Ez. XL, usque ad libri ſinem.

ſomnium Nebucadnezaris de arbore mirabili excin-

denda, cujus interpretationem, a Chaldæis fruſtra
quæſitam, Daniel aperuit Dan. IV.

[Nebucadnezar poſt 7. annos, agnita Dei potentia,

ſanitati & regno ſuo reſtitutus, beneficium Dei
celebraturus, edictum in gloriam Dei promulgat,

que nocte interfecdtus v. 30. ac imperium Babylo-
nicum ad Medos ac Perſas translatum eſt, Dan.
V, 21. conf. C. VI,; B. 12. I5.

Darius Medus, Aſſueri, ſive Cyaxares Aſtyagis fi-

lius, Chaldæorum imperium a victore Cyro ſibi
traditum accepit Dan. V, 31. IX, I.

fub finem primi anni imperii ejus, Danieli ad preces

ejus ardentiſſimas, oraculum datum de LXX. heb-
domadibus Dan. IX, I. ſqq. Quo ipſo tempore,
annus 70. ſervitutis Babylonicæ, ſub Jehojalimo,

liberationi judæorum a Jer. XXIX, 10.

cap. XVIII. §. 9. L. 329. tradita exhibentur.
AETAS MUVNDI SFXTA.

repetunt m. 6. die 24. Hagg. I, I-15. Menſe 7. die 21. a Deo

confirmantur in opere Hagg. II, 1-9.
. men-

ſiæ per Chriſtum, ejusque amplitudinem ſignif-

& paulo poſt obit Dan. IV. ſucceſſit Evilmerodach.
Babylon obſeſſa a Cyro, Jer. Ll, 27. ſl.
Belſazer manum Dei de pariete vidit Dan. V. eadem-

anno I. Nebucadnezaris cœptæ, iniit, prædictus

ſoluta a Cyro captivitas Babylonica, juxta ea, quæP. I.

40.

Habe
conye
ſtris h⸗
toren
Dreyal
Anoſe
ſb
Altem
Juem:
lemon
leben
Dch,
temor
Ludor
Pro an
annn
tenpli
Prophe

VETER. TESTAM. 79
menſe 8. anni ejusd. 2. Darii, 7ZACHARIAS Propheta, po- De Pro.
M pulum ad Pœnitentiam hortatur Zach. I. 1-6. phetis in
„ddd menſe 9. d. 24. conciones reliquæ Haggæi habitæ, c. II. Senere.
Gi⸗ “ menſe I. Sebat d. 24. viſio Zachariæ equitis inter myrteta c. 1, 7.
cle. 1 3487 menſe 9. d. 4. anno 4. Darii Hyſtaſpidæ, concio Zachariæ
dit. VII, 1-14. habita, & promiſſio divina c. VIII.
23589 Jubilæo XXI. quem poſtremum Veteris Teſtamenti Prophetæ
n- L wvigderunt, MALACHIAS floruit, quem Nehemiæ ααοναοα
tg fuuiſſe, ex eo colligit Doctiſſimus Oerius Annal. I. I. P.207. ad
. u. quod non hortetur populum ad ædificationem tem-
enta; Prrlili, ut Haggæus & Zacharias, ſed extructo jam templo, eas
Di reprehendat corruptelas, quas tempore ſecundæ ſuæ præa-
ler, feduræ apud Judæos ſe deprehendiſſe, cap. ultimo libri ſui
gach. Nehemias indicat: conjugia nimirum, cum alienigenis inita
c. II, II. decimarum detentionem c. III, 8. & divini cul- HM
en. tus depravationem c. I, 13. II, 8. Hinc, quod ex Mal, IV,
No. 4. Patet.
Den, FINIS FROFHEITARUd/ VETERIS 1ESTA.
. IIIabes hic ſignata Prophetarum tempora, quanquam de ſingulis non æque
ſkhi conveniat inter eruditos. Joëlem quippe multi judæorum, ſed & e no-
ſtris b. Calovius in Cbronico Biblico ad A. M. 33o;, multo faciunt recen-
neee⸗ tiorem, & ad extrema Ezechiæ, aut ad Manaſſis referunt auſpicia; ſed
heb. D prævalere nobis omnino videntur momenta, quæ ſynchroniſmum cum
ore “ Amoſo evincunt. Nahumum porro, longe Poſt ſublatum Iſraelis regnum,
lino, & ſub Joſia demum collocat Spanhiemius loco ſupra cit. in tab. Vitringa
Gors autem, proxime a Jeſaia & Micha, adeoque ſub Hiskia ſ. Ezechia ponit;
quem tamen captivitate X. tribuum anteriorem, citatus Joſephi character
debl. OUYUMG demonſtrat. Sed & Obadjam recentiorem longe, ac Jeremiæ & Ezechie-
H li coævum ſtatuit Spanhemius, & ex vaticiniis ejus, cum Jer. XLIX, 5.
Erzech. NXV, XXXV. collatis demonſtrare ſatagit: eundem vero ad Eſaiæ
teumpora potius ſpectare, fupra oſtendimus. In alia omnia rurſus abit
Ludov. Capellus, in Chronologia Jacra, quam tabulis comprehenſam,
er probationibus adjectis illuſtravit, qui v. g. initium prophetiæ Jeremiæ in
gig ge Annum Mundi 3473. Ezechielis initium in A. M. 3509. ejusdem viſionem H
no fteupmpli Jeroſolymitani in A. M 3529. Danielis de LXX. hebdomadibus R
“ DUM pProphetiamin4. M. 3548. ſi ic poro, conjicit, toto ſeculo a ceteris di·.
N ſians.
e.

80 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLILCOS

De Pro. ſtans. Sed nodes illos expedire hujus nec loci eſt, nec inſtituti; dice-
phetis in mus de fingulis ſeorſim, ubi ad eos fuerit ventum. P

Pſeudo- fIactenus de veris Dei prophetis; reſtat, ut de ſpuriis ac Pſeudo-
Propheta- prophetis nomulla quoque adjiciamus; eo tamen pareius, quo copio-
. rum, fius hoc argumentum occuparunt e veteribus Petrus de Alliaco, duplici

de falſis Prophetis tractatu, in appendice Obbp. Joh. Gerſonis, 1. I. ß. 459.
edit. Antwerp. A. 1706. E recentioribus autem Petr. Molinæus in Vate lile.
I. voto, & Dav. Kuibbe lib. II. Hift. Prophet. toto. Duplicis ii ſunt ge-
dAitinktio: neris; alii, quos proæreticos & malitioſos dixerim, qui omni poſito pu-
dore & reverentia Numinis, honoris aut lucri cauſa, ſimulabant hoc do-
num, quod ipſi ſuum non eſſe, probe ſciebant, Mich. II, II. Jer. XXIII, 26.
Iique rurſus vel Jehovæ, verique Numinis autoritatem ac nomen, fraudi-

nec miſii, nec inſpirati, nec loqui eſſent juſſi, ut jer. XIV, 14. ve populum,
. ad idololatriam prochivem, idoli ac Deaſtri cujusdam nomine compella-
bant, eoque efficacius a veri Numinis cultu avocabant, Jer. II, 8. Utros-
que Moſes una ſententia complectitur Deut. XVIII, 20. alii vero, quos
faſcinatos & deceptos dixerim, qui ſubinde, ſive corruptæ imaginationis
vwi victi, ſive a ſpiritu quodam malo acti ſibi omnino perſuadebant ipſi, &
perſuaſum ibant aliis, eſſe ſe veros Prop hetas, cum falſi eſſent, exemploil-
lorum, qui I. Reg. XXII. 10. fq. deſcribuntur. Hinc genuinis quoque
vatibus accurato ſcrutinio, & indubia mentis convictione opus erat, ut
certi redderentur, ſe a bono Deo agi, n on autem vel Spiritus nequam, vel
vitiatæ imaginationis ludibria pati. Quod etſi ex variis ipſis conſtabat
criteriis & ſignis, Vitringe in typo doctrin. Prophet. cap. III. J. 5. ſa4.
p. 17. ſatis curate, Prolixius autem lJaudato Knibbio lib. 1. cap. 9. P. 7l.
. memoratis; cumprimis tamen ipfis ex divina quadam ac interna vi, ani-
mum ipfſorum impellente & convincente, adeo clare patebat, ut non mo-
do, Dei ſpiritum per os ſuum loqui, nihil dubitarent, exemplo Davidis
2. Sam. XXIII, 2. ſqq. ſed etiam vel inviti cogerentur vera proloqui. utut

niti licebat, qui, quantumvis prædictioni ſatis nonnunquam appoſite re-
ſponderet, vævriSντοι tamenindicium non præbebat, unde vel vates ipſe
peri præ- à Deo ſe actum colligeret, vel alii pro vero ipſum agnoſcerent propheta.
Aikzio: Ptenim falſos quoque Prophetas vera nonnunquam prænunciare, & expe-

rientia compertum eſt, & ex divino oraculo liquet, Deut. XIII, I. 2. Si-
M quidem

pus ſuis prætexebant, quo felicius imponerent incautis, cum tamen a Deo

. vel maxime diſſimulare aut tacere cuperent; ut in Bilemamo Num. XXIV,
13. & Jeremia c. XX, 7. ſqq. videre licet. Neque enim eventu ſemper

glile
Deme
fli⸗
clam
(o ve
teban
quoge
veror
num
ſent,
Varis
Ceillis
lolatei
ſum
trario
Prophe
C.AXV
bantun
lari&n
minatie
i
Veris
bie/
Latione
C que
betet⸗
immmne
ſtriones
Aumnqne
unfſee
Womn
Tenk
tur, KR
ban 3
bopul.
Atoru

Car,

8

varias velut notas diacriticas & characteres monſtrat, ex quibus judicium

lolatriam avocabant, aut in ſermonibus ſuis a lege Moſis abibant in diver-

4
*

VETEKR. TESTAM. 81

quidem vel Satana autore ac indice, futura denunciabant talia, quæ noſſe De Pro-

Daemon ex caufis naturalibus, vel hariolari de facili Poterat, velut Saulis phetis in
& filiorum cladem, I. Sam. AXVIII, 19. vel a veris Prophetis prædicta, genere.
clam veluti ſurripiehant, & mutuo ſumta ſibi vendicabant, furati hoc Pa-

Go verbum Domini Jer XXIII, 30. vel denique probabili atque ſagaci ni-

tebantur eonjectura, ubi ſubinde forte fortuna eveniebant præœdicta, ſæpe

quoque fallebant. Ceterum cum cααα a habitum, moresque & phraſin
verorum Prophetarum ſtudioſe imitarentur impoſtores, haud adeo pro-
num ſemper erat, ſatis perſpicue ipſos dignoſcere, & cujus commatis es-
ſent, aut quo Spiritu agitante incaleſcerent, dijudicare. Unde Deus ipſe
notæ dig

de illis facere liceret. Plani quippe erant, qui æ) a veri Dei cultu ad ido- griticæ;

ſum Deut. XIII, 1 ſqq. G) qui falſa præſigniſicabant, eventu prorſus con-

trario mendacii ipſos reos agente, Deut. XVIII, 21. 22. ) qui verorum
Prophetarum oraculis planetradebant adverſa, v. g. Jer. XI V, 13. coll. cum

C. XXVI, 17.18,.20. ) qui mendacii & falſitatis a veris Dei Prophetis argue-

bantur, ut ſeductores Achabi, à Micha reprehenſi I. Reg. XKXKII. 2) qui ſingu-
lari & manifeſta Dei vindicta correpti, juxta veri cujusdam Prophetæ com-

minationem, proterviæ ſuæ poenas dabant, ut Hanania ap. Jer. X XVIII,
15. ſqq. Hinc manifeſto liquet, quanto impoſtores ejusmodi intervallo a 2.

Derentia

veris Dei Prophetis diſtarent; quod b. Urſinus Lib. II Analed. in quaſt. a veris Prg-

dis litantes, omnem movebant lapidem, ut fucum facerent incautis, tan-
tamque ſubinde in partes ſuas protrahebant turbam, ut, quod nobile quon-
dam ſcortum, Lais jaclabat, plures ſe nactos fuiſſe ſectatores, quam Socra-

Bibl. Iib. Il. cap. g. G. 10. p. 1yb. ſecundum cauſas delineavit, utrosque Pbeti:

ratione mittentis ac inſpirantis; ratione argumenti & contentorum, cir-
ca quæ tamen non tam ad præmiſias, quam ad concluſionem attendere ju-
bet; ratione formæ & circumſtantiarum; ac tandem ratione fniumi,
immane quantum diſcrepaſſe demonſtrans. Quod ut diſſimularent hi-

7 7 1 111x7 „ ie r. T — :
ſtriones iſti, non honori aut cultui divino ſed ſuis tantummodo commo- jnſigni ap.
plauſugs,

tes omni ſua, quam Præ ſe ferebat, ſapientia, æque falſi Prophetæ atmpliori
ſæpius exciperentur applauſu, quam qui veri Numinis internuncios age-
rent. Hoc ut eflectum darent, proterve in nomine Domini loqueban-
tur, ac impudentiſſimo ore, miſſionem divinam ac inſtructionem jacla-

bant, Jer. XIV, 14. ſqq, XXVII, 14. ſq. talia quoque prænunciabant, quæz
Populo ad palatum erant Jer. V, 31. VI, 14. XIV, 13. XNVII, 9. a pec-
catorum autem increpatione & correptione, tum quoque àa Commina-

Carpz. Pars IIlIllIlI. L tione

—–

mocllerni.

82 INTRODVUGCT. AD LIEROS BIBLICOS

De Pro- tione pœnarum, ſtudioſe fibi cavebant Ef. LVI, 10. & eorum complu-
phetis in res, manu velut facta, uno ore nonnunquam, in mendacium conſpirabant
Beuere, 1, Reg. XXII. Ezech. XIII, 10. ac in externo tandem habitu, geſtu, ſer-
mone, totoque ſchemate, pro veris Jjehovæ prophetis ſe gerebant, nec

Vwn, quicquam faciebant reliquum, quo ſpeciem veri præ ſe ferrent, ut Jer.

XXXIII, 25. N XVII, 10. II. Zach. XIII, 4. indicatur. Neque vero impune
ferebant technas ſuas, nominisque divini abuſum, ſed morte luebant, &
juxta Magiſtros quidem T'r. Sanhedrin. cab. X. G. 5. 6. ſtrangulatione peri-

mebantur, ſi in orthodoxum inciderent magiſtratum, Deut. X III, J. A VIII,

20. ubi vero ſuperiorum negligentia, applauſus, aut idololatria, veniam
ipfis daret, divina eos vindidta manebat, eo gravius ſubinde ipſis incum-
bens, quo evidemtius iræ ſuæ exemplum in poſteros quoque celebre, ſan-
Qiſſimum ſtatuiſſet Numen. Vide Ezech. NIII, 2. 3. Jer. XI V, I5. 16. XKIII,
33. ſq. XXIX, 30. 32. Mich. III, 5. 6. & exempla ler., XXVIII, 15. 1q.
propago, XXIX. 21. fqq. Confer etiam Ed. Stillingfleet Lib. 2. Orig n. ſacr. c. V.
noveli G.2. Eusdem denique furfuris novelli ſunt Prophetæ, qui hodiernum inter
Prophetæ Paracelſſtas, Weigelianos, Anabaptiſtas, aliosque fanaticos, caput efferre
a binis & amplius ſeculis cœperunt, de quibus, cum hic agendi locus
non ſit, confer e noſtris b. Ioh. Meiſnerum tract. Theolog. de Propbetiis,
ſect. 1. de origine novor. Brophetar. ſect. II. de prophetis novis circa fidei
articulos, ſecz. IV. de prophetiis novis, circa eccleſiæ at politiæ ſtatum exter-
num. b. Urſinum quæſtion. Bibl. Lib. IV. cap. VUII. H. 3. P. W4. ſd. b.
Val. Alberti in diſp. de munißicentia divina in N. I. ex Joel. II. 25. 29. 4.
71668. cap. II. §. 6o. ſq4. ex Reformatis autem Witſium Miſcellan. Sacr.
Lib. I. cap. 2 ½. & cumprimis Gisb. Voetium, qui copioſiſſimam rerum
& autorum farraginem, ad falſos, & novellos Prophetas examinandos
ac dijudicandos, attulit P. II. Diſp. ſeled, LXxVIII b. G&α11à. ſ1..

Autores XXVIII.
de Prophe: Quod ſupereſt, Catalogum nunc ſubnectemus Autorum, qui de
dneti Prophetia & Prophetis in genere, ſ. incidenter ac obiter, ſive data opera
& ex inſtituto, egerunt: commentariis autem in fingula Ptophetarum V.
T. ſcripta Canonica, ſuus in Capp. ſqq. erit locus. Qui ergo generalia
illa de Prophetiæ & Prophetarum natura, cauſis, diflerentia, & affe-
„ Gionibus tradiderunt, ſunt
Patribut: e Patribus EPI PHANIUS, Cypri Epiſcop. cujus æeρ) 7Sv IIee=r

Onrh, νοναιααοαν. ν αεnοαννDde Prophetis, soruue obitu
ac ſepultura liber, T. M. Obb. p. 257. ſqq. una cum Dion. Petavii verſione

Latina, legitur: I 81DORUS Hiſpaleufis Lib. VII. Origin. ſ. Etymo-

l. e⸗
Tyri,,
poſolo
Il..
Conte

A. 6,.
gutam
guſt. d
ſcheli⸗
incent
ifuria
toſul

tilihun

helg

into
Tuuh

mmpla.
rabant
U ler-
nt, nec

lor
Ull el⸗

an, 8
Aylll,
eniatn
mncum-

re,ian⸗

XAIIIH,

15. 1.
. 6 .
minter
ene
locus
phetin 5

y exter⸗
19,4.
1. cr.
fetum
mandos

guj le
13 Opeld

rum V.
ener Ale

E Ae⸗

Dor

ellin

.

. VHETER. TESTAM. 83

. ka. cap. VIII Obp. p. 6o. J. D OROTHEUS Martyr, && Epiſcopus De Pro-

TVri, ſub init. ſec. IV. clarus, cujus Snopſis de vita & morteProphetarum, A- phetis ins

poſioloruin & diſeibaltorum Homini, latine habetur in Biblioth. PP. max., Tom. Seuere.

II. E. gat. ſed fabulis adeo referta, ut velipſi bilem moverit Bellarminc.
Confer tamen conjecturam doctiſlimi Cavei Hiſtor. Liter ſoriptor Eccleſ. ad

A. 30). . S2. .;ANONYMIduo, quos ex membranis Bibliotheca Au--

guſtanæ in licem protraxit, & Adriani Iagogæ ſacrar. litterar. junctos, Au-

guſt. Vindelic. in 4. A. 1602.,. publici juris fecit Vir Doctiſtimus David Hœ-

— . . c A — S 4 .
ſchelius, ubi p. 28. εασσιστια τρ π τοοα§, ſ. Tynohſis Prophetiarum,

incerto autore: promiſia autem in contentorum ſyllabo a. II. ſynoptica

biſtoria de vita & obitu Probbetarum 20 AS nuſpiam comparet, ut quo

fato ſubtracta typis illa fuerit, hariolando aſſequi non potuerim.
E Judæis, præter ea, quæ Abarbenel, aliique Prophetarum interpre- Rabbinis:
tes paſſim commentariis intexuerunt, huc facientia, MOSES MAIMO-
NIEDES in More Nevochim P. II. cop. XL.I. Iqq. usqut ad XL. VII.
FE noſtris b. D. VALENT. ALBERYI Diſp. pro Licent. de muni- Luthera-
Jicentia divina in N. I. e JZoel. II, 25. 29. A. 1668. Lipſiæ hab. Cap. II. S§. nis:
36 . GEORG. CALIXTVS proœmio in Pronbetas, quod lucubra-
tionibus Parentis, ad quorundam V. I. librorum intelligentiam facientibus,
& Helmſtadii in 4. A. 1665, excuſis, editor filius Frider. Ulric. Calixtus
Tyinto loco inſeruit: AB Rε HAM CALOVIUS in Iſagog. ad ſucr.
Tbeologiam P. I. v. 125. & Biblior. Illuſtr. Tom. I. P. II. D. OA7. ſqg. &
Tom. I. Süſtem. Theol. g. 273. ſq. JOH. CONRAD DANHAUE-

RUS Hermenevt. Sacræ Sett. II. Art. 2. v. 410. ſg. IOH. MICH. DIL-
HERR in der Pronbeten Scbule, oaer geiſtlichen Anveiſung zur gottſeligen

Betrachtung, dos I'ebhens uind Lebhre derer Heit. Propheten A. I. Norimber-
gæ in 4. A. 1082. OH. HULSEMANNUS i/ prolegomenis Commen.
tzarii in Ieremiam; JOH. MEISNLRLS Tract. Theolog. de Pronhetiis
Witteberge in 4. A. 1670. JOH. SCEIMIDIUS Argentorat. in prole-

gömenis Comment, in Propheta! Minores; SEBAST. SC H MI
. 7

Comment. in z. Sam. X. D. 3t. ſac. 1OH. HENRIG. URSINUS

Analectorunz P. II. Ab. Il. cap. 1. 10. p. 15S. A?

E Pontificiis PEI RUS de ALLIAGCO, vergente lec. XIV. Aca- Toni fris:
demiæ Pariſienſis Cancellarius, & Epiſcopus Cameracenſis, tandemque

Cardinalis, Tractatu ſecundo ae falſis Pr'ophetis, in appendice Opp. Joan-

nis Gerion, edit. Antwerp. 1706. YI. I. p. y25. de Prophetia diſſerens, ubi
1) quæ ſit Prophetia: 2) quæ fit rophetiæ cauſa: 3) de multiplici Pro-

Phetiæ diflerentia, ex inſtituto pertrackat: GEORG. EDERIS JCtus,

De Pro-
phetis in
genere.

Reforna-

tis

˖ga INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

lib. II. Oeconomiæ Bibliorum, ß. 205 2 97. ubi de Prophetia in genere, & de
Prophetis Biblicis in ſpecie: ANTON. PERNANDUS Conimbri-
cenſis, qui in præludiis, tractatui de viſionibus Vet. Teſt. A. 16 7. in fol.

præmiſſis, de Prophetia egit: OANN. LORINUS, in Prolegomenis

Commentaril in Jeſaiam: CORNEL. ALAPIDE in proœmio Com-
mentar. in Prophetas PETRVS IOH. OLIVARIVS. Hiſpanus
de Prophetia & Spiritu Propbetico, Baſileæ ap. Oporinum in 4. A. 1543.
CAROL. SIGONIUS de Republ. Hebraorum LEib. V. cab. 9. oto:
FRANCISC. RIBERA in prolegom. Commentar. ad Prophetas XII.
Minor- ELIASLUDOVIC. du PIN Prolegom. Bibl. lib. I. capb. 2.
§. 3. p. 3. SCI P1O SGAMBATUS Archivorum Vet. Teſt. Lib. Il.

toto p. 1K3. ſqg. J08EP HUS de VOISIN obſeèrvation. in proain.

pugionis fidei Raymundi Martinifel. gy. edit. Lipfieni. vero . 117. ſcj4.

E Reformatis BONAVENTURA CORNELIUS BER-

TRAM US derepubl. Hebræor. cap. XVI. & XrII. J0 H HENRIC.
ALSTEDIUS lib. II. præcognit. Theol. cap. 122. BENEDIC T.
ARETIUS in Problemat. Part. I. PETR. CUNAEUS lib. II. de

Republ Hebraor. ab. VI. CONSTANTINUS PEM?E EREUR
in notis ad Jachiadem p. 4 6. 279. ubi errores quosdam Rabbinorum

perſtringit: THEODOR. BIB LIANDER orat de ſermone Pro-
pbhetieo, quæ enarrationi ejus ad jeſaiam juncta Tiguri prodiit, A. 1552.
JACOB. GAILLARDVUS genatura Fidei Diſſert. I. & II. N 1CO-
LAUS GURTLERUS in Syſtem. Theologiæ PFrobbeticæ, Amſtelod. in 4.
An 17oz. OH HENR. HElIDEGGERUS 7.V. Diſſert. Sel. Orat. II. p. H.
JOHI. HENR. HOTTINGERUS Theſauri Philol. Lib. I. cap. I. ſoct. 2.
ubi de Prophetis Biblicis, & cap. 3 ſect. 4. b. 6b. ubi de Prophetiis: &
in biſtoria Orientali, ubi de vitis Prophetarum ex mente Arabum: HEN-
RI C. HULSIUS Comment de Prærogativls Iſraelis priſci, Diſſert.
II. P. 7. ſqr. DAN. HEINSILUS iz Exercitat. ad Nonni Parapbr.
Joh. cap. 16. & 23. DAVID K NI B BE, in biftoria Prophetarum, cxX
Belgico in germanicum idioma verſa, & edita Bernæ in 4. QA. 1709. JOH.
LEUSDENIUS in Philologo Hebraæo p. 37. ſq4. SA M. MA RE-

8SIUS de Prophetla & Prophetis, Groningæ in 4. A. 1659. PET-RUS

MOLINAEVS, in Vate, ſ. de præcognitione futurorum, & bonis malis-
que Prophetis, Libris V. Gorinchemi in S8. A. 1572. E DUARDUS
KELLETUS Anglus, in Miſcellan. Theol. Lib. M. capß. 9. DAVID
PARUS de Prophetis, & Propheticar. ſcripturarum autoritate, in pro-
legomenis Commentarii in Hoſeam agit, 1,1I. Opb. Exeget. p. 765. 0-

7

ſilchi

tis, Eig
tem pan
in thyo⸗
&uus, FPr.
P. II.
Lib. I.
diumen
Pati, ul

Propher

deges ge

noninhch

illa Vol
eodeme
ions
1 .

K Ge
imbri.
inkol.
menis
Com-
ſpanus
. 14.
, tt0:
I.
Aup. 2. .
i. M.
grvann.

BER-

tia, digna quæ legatur, maxime ſi judæorum de hoc argumento men-
tem paulo penitius inſpicere cupias: CAMPEGIUS V ITRINGA

dium exhaurire ſatagit: & ſiqui forte ſunt alii, a Voetio c. l. P. 1055. alle-
gati, ubi indicem materiarum, & caralogum aliquot Prophetiarum &

Sedes ac ordo libri. Unde lit, guod geremia in nonnullis codicibus poſt- Summari-

non in Chriſtianis omnibus, maxime in LXX. verſione Græca, niſi quod

„

yrETEh. TESTAM. H M

.

HANN. SMI THI. Socius: in Coll egio Reginæ Cantabrigenft, cujus in De Pro-
Dect, Diſſentationibus Anglice ſcriptis, VI. eſt of Propheſie, de Prophe- Pheris in .

Sehere.

in ypo doctrinæ Propheticæ, qui hypotypoſi hiſtoriæ & Chronol. ſacræ jun-
Gus, Franequeræ prodiit in 8. A. 1708. GISBERTUS VOETIUS.
P. II. ſelect. Diſpp. p. 1oz6. os- J. HERMANNUS WITSIUS
Lib. I. toto Miſcellaneor. Saerorum, quo totum hujus argumenti latifun-

Prophetatum, erudite adornavit. H
CAFUT. III.
DE JESAIA PROPHETA.

ponatur? §. 1. Inſeriptio. Jeſaiæ nomen: ortus, non regius, hone- um Capitis.
ſtus tamen munus Prophetieum, non cap. VI. primo ipſi, nec minus
tamen ſolenni vocatione, demandatume Evangeliſtæ encomium- an
Medicinæ quoque beritia ipſi fuerit? matrimoniume mors non tyran-
nica diſſectione cruenta, ſed placida: ſepultura. §. Il. Libri ſeri-
ptor Jeſaiaos, non alius, & ab eo diverſuse falſo tamen autor alſgna-
tus apoeryphis illis, qui perperam ipſi aſſgnantur §. III. Argumen-
tum libri. objectum berſonale & auditorium; ſcopus: varia utilitas
8. I. ſeyli encomia, a puritate, majeſtate, X eρ. G. V. Autoritas di-
vina aſſerta S§. VI. Chronologia & atas Prophetæs tabula Chronolo-
gica, ynchroniſmum ſacrum exhbibens & profanum G. VII. Partitio
§. UII. Tabula ſnoptica §. IX. Commentarii Patrum; Judæorum, .
Lutheranorum, Pontificiorum, Reformatorum S. IM4A4Yæ4.

F. I.

Pinun locum in Prophetis, quos Poſteriores, Judæi appellant, i jis. Sedes
que Majoribus, Jeſaias tenet, in Codicibus Hebræis modernis, nec ordo.

illa volumen Prophetarum Minorum, Prophetis Majoribus, Præmittat;
eodemque ordine Melito Sardenſis in Eclogis ſuis, & Origenes in expoſi-
tione Pſalmi I. uterque apud Euſebium Hiſt. Eccl. Lib. IV. cap. 26. & Lib.
VI. cab. 25. recenſent. Sequiorem autem ei ſedem aſſignant Talmudici
L 3 docdo-

De Jeſaia,

S8se INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

doctores in Cod. Bava Bathbra fol. I4. col. 2. peſt med. ——
„PTN) DD2) APρ .HHb eenn e ne
: We H T“ Traditio Exctica- ordo Prophetarum ita ſe habet: Jo-
ſua, Judices, imuelis, & Regum libris gJeremias, & Etechiel, Jeſaias & dug-

Jecim Prephetarum volumen: hinc poſt pauca interjecta, ordinis ratio-

nem reddituri, ita pergunt: quia cauſæ éſt, cur Jeſaiæ, qui ordine tem-
poris præceßſit Jeremiam atque Ezechielem, primus non detur locus? ni-
mirum eum libri Regum finiantur in hiſtoria de deſolatione templi & Ur-
bis: Jeremiæ autem prophetia tota in eodem verſetur argumento; Eze-
chielis vero libri prima quoque agant de deſolatione, ultima vero termi-
nentur in conſolatoriis eximiorum bonorim promisſis; quod idem eſt ar-
gumentum totius Prophetiæ Jeſaic, recte ſe facere opinati ſunt, ſi aſfinis
argumenti libros. ſ. deſolationem cum deſolatione, & conſolationem cum
conſolatione copularent. Tanti quidem iſthæc ratio non eſt, ut in aſſen-
ſum facile quenquam trahere queat: ipfa tamen traditio, poſt Lightfoo-
tum Hor. Hebr in Matth. XXVIlI. 9. & in Chron. Lempor. & Ord. Text. N.
T. Oepp. L'II. . zg. a viris doctis inter Chriſtianos avide ſuſcepta, magnam

inde lucem foœneraturis, implicatæ illi, quæ apud Matthæum cit. Ioco eſt,

Jeremiæ pro Zacharia allegationi. Sed e Jjudæis quoque eundem, cum
Talmudiſtis, ordinem ſervat Maimonides in Hilchoth Thepvhillin. cay. VII.
S. 15. p. 32. & Vibro Legis cap. VII. S. I5. ubi induſtria, in ſacrorum li-
brorum deſcribendo Canone, verſatur: & fidem faciunt Codices non-

nulli V. T. MSCti, qui hoc ipſo ordine proceduut, teſtaturque Buxtorffius

Comment. Maſor. Cap. XI. p. 26. b. in Maſora Manuſcripta Bibliothecæ
Palatinæ, tres illos Prophetas majores eadem ſerie digeſtos reperiri. Un-
7 1 5

de vero inſignis iſta diverſitas priſcos inter & modernos Codices ortum

trahat, dubium videre poſſet, niſi nodum ſolviſiet Elias Levita præf. III.
libri Maſoreth Hammaſorethf. 19. ubi diſerte aſfirmat, ſuæ gentis docto-

res Hiſpanos olim ſecutos eſſe Maſorethas, qui Jeſaiam, Jeremia & Eze-

chiele priorem faciunt in librorum ſacrorum cenſu, utpote qui tempore
illos præceſſerit; Germanos tamen & Gallos illi adheærere ordini, qui in
Cod Bava Bathra commendatur. Quicquid ergo fit de codice illo Pa-

latino, a Buxtorffio laudato, qui utut Maſorethicus, ad T'almudicum ta-

men ordinem ac modum fuit conſeriptus; ſatis inde liquet, aliam vatici-
niorum fuile recenſonem in Talmudicis, aliam in Maſorethicis codicibus
Biblicis; quos utrosque circa alios quoque libros diſcrepare conſtat. Cu-

zus quidem diverſitatis cauſas diſcutere hujus loci non eſt, erudite ſatis &
Jus 9

Copioſe diſcuſſas, a diligentiſſimo antiquitatum ſacrarum ſcrutatore, Cam-

pPegio

pegio
gare
tis ven
40 e/
& Exe
Tat: 3.
Proph
ſit, re
inlante
e Me⸗
mo hal
bus de
Piolede
Preſidi
Jeſair

Vhp
e
1)dwer
excelle
Ilatus e
ſüperat.
Ponit fi
gantiam
nius Po⸗
eſaie
Ui lbell
nde in
Deramn
tmneolt
4 Cnh;
Jam n
enim la
a ve
Crcho: p

W
te Jo⸗
Ndh.
ratio⸗
e tent
69) i.
G& Ur.

Cun
naſſen⸗
Ihttoo⸗
zt, N.
nagnarn
00 el⸗
, Cu
4. V I.
um l
s non-.
torfſius
othece
r. Un-
OltuN
cI.
1 Lee-
temmpore

qui l

ocicibis
ſtat. Cr.
D ſatis D
pepio

pegio Vitringa Prolegom. Comm. in Jeſaiam p. 19. qg. eas tamen alle-
gare ab inſtituto noſtro alienum non eſt, quæ Jeſaiæ principem in Prophe-
tis vendicant locum. Prolixe quidem illas perſequitur Abarbenel præfat.
ad Jeſaiam fol. 1. col. I. ſqq. urgens I. ordinem temporis, quo Jerenuam

&S&& Ezechielem noſter antevertit: 2. Pproſapiam & ortum, quod ex regio

pPrognatus ſanguine Propheta, generis dignitate reliquos Prophetas ſupe-
rat: 3. gradum prophetiæ, quo excellentiore gaviſus ſit Jeſaias, reliquis

Prophetis, nunquam in ſomnio, ſed in viſione ſemper, quæ purior longe

ſit, revelationem nactus: 4. materiam libri, qui ſuaviſſimus abundet pro-
miſſionibus divinis, quas tamen frigide aimis Abarbenel ad temporalem
inſtantemque Judæorum liberationem reſtringit, ad clariſſima Prophetæ
de Meſſia oracula cœcutiens: 5. finem libri, qui ſit, ut finem mundi ho-
mo habeat perſpectum, ubi negari nequeat, plus reliquis Prophetis omni-
bus, de reſurrectione mortuorum vidiſſe jeſaiam; ſed non omnia, quæ co-
pioſe deducit eo loco Abarbenel, album calculum merentur. Satis tamen
Præſidii in iis reperiſſe ſe credit, ut diverſæ a Talmudiſtis, circa ordinem
Jeſaiæ & Jeremiæ, ſententiæ ſubſcribat, quam majorum quoque ſuorum
fuiſſe teſtatur: DP-, DN . 12 1; een n ee e.
omnino antiqui noſtri DD. poſt - Babylonici non ita ordinarunt

Iſed Jeſaiam antepoſuerunt. Rectius autem dixeris, primas deberi Jeſaiæ
1) ob temporis rationem, quæ extra dubium eſt poſita: 2) ob contentorum

excellentiam, quod omnium copioſiſſime & clariſſime de Chriſto vatici-
natus eſt: 3) ob libri molem, qua cetera Prophetarum ſcripta Canonica
ſuperat: 4) ob perſpicuitatis gratiam, qua in vaticiniis velut ob oculos
Ponit futura, nec adeo umbris ac tropis involvit: 5) ob eloquii & ſtyli ele-
gantiam, de qua inferius dicendi erit locus. Ceterum obſervat b. Vare-
nius Prodromi Iſaiani c. 3. p. g. in diebus carnis Chriſti Judæos poſitum

Jeſaiæ Biblicum adeo neglexiſſe, ut vel in publicis codicibus, uſuque ſolen-

ni, libellum ejus ceteris Prophetis non jungerent, ſed ſeorſim haberent;

unde in Synagoga Nazarethana Chriſto prælecturo oρσd ONicv

joæi rS r ρονρτ ehibebatur Jeſaiæ O/β2n 10ο* diſcretum, non codex Pro-
pPhetarum, vel Biblicus integer Luc. IV, 17. ex quo tamen vereor, ut ſatis
tuto colligat: licet ita pluribus libris, in membranas longas & latas, at
convolvi poſſent, ſeriptis diſeretus eſſet codex ſanctas, omnino tamen fuit
Jam tum is, qui nunc eſt, primus inter Prophetas, lſaiæ poſitus. Potuit
enim pari facilitate, nunc hæc, nunc illa membrana, prout uſus tulerit, pri-
ma vel extrema eſſe, ita ut ſtabilis & conſtans inter illas nullus ſervaretur

ordo: potuit præterea lectionis ſeries tunc temporis Jeſaiam poſcere, cum

VETER. TESTAM. 87

De Jeſaia

Inſeriptio.

JESAIE
nomen:

1

8g3 INTRODUCT. AD LIBROS BIELICOS

Haphtara ejus diei forte ex hoc Propheta prælegenda eſſet, ut neceſſe fue-

rit, miniſtrum ſynagogæ Jeſaiam porius, quam alium quemcunque pro-

pheticum porrigere libellum. Interim hinc colligas, quæ ſupra diximus,

quod cum eo tempore, ſeorſim & diſcretum Jeſaiæ volumen ſervaretur,

mirandum adeo non fit, poſteros in compingendis Prophetarum ſcriptis,

nunc præmiſiſſe Jeſaiam, nunc poſtpoſuiſſe, prout collectori fuit viſum,
nec eundem in omnibus codicibus librorum ordinem ſervaſſe
Autoris ſecundarii nomine, quod in vaticiniorum titulis conſuevit,
inſcribitur liber âναιπ , quod in ipſo tamen textu non niſi U ef-

fertur, eodem quidem ſignificatu, ortu ac valore; H'ατν;α Jeſaias, vel
ſecundum Græcos Eſaias, vel ut alii, cum Hieronymo & Vulgata expri-

munt, aias, ob celerrimam pronunciationem 7 Schva initiale plane eli-

dentes, vel abſorbentes. Quod autem commode obſervat Abarbenel

præfat. in Ezechiel. fol. 153. col. 4. Prophetis non ab arbitrio & volunta-

te parentum nomina temere eſſe impoſita, ſed divina providentia talia fuis-

ſe in cœlis injuncta, quæ exacte dictis factisque illorum reſponderent; i4
locum habere in noſtro vate, nemo facile inficiabitur. Sive enim nomen

ejus reddideris, ex fut. Hiphil. radicis ſaluti fuit Dominus, aut ſal-

vahit Dominus, cum Celeb. Hillero Onomaſt. Sac. Via VII. cap. 20 b.

315. & p. 357. ſive cum Hieronymo proœæm. Comment. in Joëlem I. VI.

Obp. b. 9g5. De αππ 2veie, Jalus Domini quam explicationem,
utut ab Hillero refutatam, e Rabbinis Abarbenel, e Chriſtianis, poſt alios,

b. Varenius in Prodr. Iſ. c. q. p. y. & recentiſſime Vitringa proleg. in Jeſ.

p. 6. amplectuntur: prona utrobique ac facilis ad Prophetæ vaticinia no-
minis ejus dabitur applicatio. Ita appellatus eſt, ait c. I. Abarbenel, quiæ
proclamaturus & pralicaturus erat ſalutem Domini, multaque oracula &α

promiſſiones edidit defutura ſalute. Quam omnem tamen cum temporalem

tantum intelligat, rectius Chriſtiani interpretes, ideo dictum volunt hoc
nomine, quia futurus erat confeſſor illuſtriſſimus illius nominis, in quo
ſolo eſt 7 * ſalus; cum Jeſum ex Maria naſciturum virgine, verum Mes-

ſiam Patribus promiſſum, in omni ſuo ſtatu, cum omnibus fuis characte-
riſmis, in omni forma ejus, tam graphice, tam vivis coloribus, certisque

lineis pinxit non modo ac figuravit, ſed & nomine ipſo, ut Joſua, Hoſeas,
aliique expreſſit. Luſum autem potius Cabbaliſticum, quam genuinam

nominis rationem prodere voluit Abarbenel, cum poſt priorem Hlam in-

terpretationem, aliam ſubdit h. m. aut literæ Jod, He, quæ occurrunt in

fine nominis, indigitabunt quindecim, & u νſalus, gnafi diceret, guinde-

cim

im 6
titusa
terene
Amo:
Proph
tuenttu
tradit.
cixit
Cujus
Pritte
lure.
igue
erot Py
Aben
protert
Vr
Anote.
er
Ciſtin
ceam,
ſübjici⸗
Prlphet
Mirari
culum
Hebrie
uaſt Ar
Eenſu b⸗
3,.
he
Nm 8
Lir ,
bu⸗ Gde
ſupre
Mete,

Iunt ali
Duimis

er

lefue⸗
epro.
Xindas,
Netur,
U
Vifum,

ſuerit,
E ef⸗

ii, d

expti-
ane eli⸗

Arbenel

olunta-
liafuis⸗
gr, 14
nomen
ſol⸗
.20 .
„L. VI.
tionem,
ſtalios,
gein j.
inia no.
el, lis
u
ortlein
lunt hoc
3 in quo
um Mes-
harade-
vertisqle
Hol ſeas,
eminint
ilam in 1
!

.

ðèð H VETER. TESTAM. 89

cim enarravit prophetias, Tue agunt de ſalute. Tot enim numerat recu- De Jeſaia.
titus auſpicatas lætasque vatis noſtri Prædicliones. Natales Porro ſuos la- ortus.

tere nos quidem noluit Propheta, ſtatim ſub initium ſe Y DN 7 ſ Flium
Amoi, profeſſus; hoc ipſo tamen ſatis reliquit incertos. Hinc enim alii
Propheta patre ſatum, alii regio ortum ſanguine tradiderunt. Qui prius

tuentur e judæis, Abarbenel cumprimis Coument. in Jeſ. I, 1. gentis ſuæ

traditione nituntur, quæ in Tract. Talmud. Megbilla cap. I. ita habet:
dixit R. Jochanan: quicunque Bropheta, cujus Pater nominatur (h. e.

cujus parentes in nominibus adſcribuntur) indicium eſt, eum eſſe ſilium

Propheta: cum vero pater non additur, ſignum eſt, non eſſe ſilium Pro-
phetæ. Sed vero ſtatim ibid. additur: Rabbanim vero dixerunt, id non
ubigue ſervari. Quod præfenti exemplo illuſtratur: Alicubi ſeripium eſ,,

Jeſaiam ſilium AGe. Amoz Probhetærs alibi vero, eum ſilium Amoz, gui

erat Propbeta, filius Prophetæ. Sed rejicit hanc obſervationem merito
Aben Efra, eamque refellit. Nihilo firmius alterum, quod Abarbenel
Profert, eſt argumentum ex 2. Chron. XKXII, 32. ubi legitur: in viſione
Jeſaiæ ſilii Amotz QRD, quod ita ſtruit Don Iſaac: Neoe .
VN , & voX N reſpondet proxime præcedenti vocab.

Amotz. Vim autem hoc pacto textui inferri, Accentuatio manifeſto do-

cet, quæ per Accentum Paſcbta filium Amotz a voc Propheta ſeparat, ac
diſtinguit, illudque ad remotius nomen Jeſaiæ referendum monſtat; ut ta-
ceam, quod alibi, v. g. 2. Reg. XIX, 2. vox N& *; Jeſaiæ nomine proxime
ſubjiciatur, h. m. miſit Hiskias YN Nee i H Jeſaiam
Prophetam filium Amotz; unde conſtructio prioris loci Hquido apparet.
Mirari tamen ſubit, hanc ipſam de patre jeſaiæ Pr opheta ſententiam, cal-

culum non modo tuliſſe Patrum quorundam primitivæ eccleſiæ, ſed &, ex
Hebraicæ linguæ ignorantia, novo portento cumulatam fuiſſe ac auctam,

quaſi Amotz Jeſaiæ parens, idem ſit cum Amoſo, ex duodecim minorum
cenſu Propheta. Ita ex Græcis Clemens Alex. Strom. Vib. I. edit. Sylburg.

p. 37. Autor incertus de vitis Prophetarum, inter Opp. Epiphanii Tom.

II. p. 2 oT. in Amoſo: Georgius Cedrenus iv Synopſi ſ. compendio H ſz.
P. 107. & ex Latinis haud dubie aliqui, quos Auguſtinus indigitat, cum
Lib. XVIII. de Cw. D. cap. 27. ſaniora iĩpſe ſentiens, ait: Amos quoque in die-
bus Oziæ regis prophetaſſe ſe ſeribit - = nec non Eſaias, filius Amos, ve
ſupra dici Proppetæ, ſi ſive, quod magis perhibetur, alterius, qui non Pro-

beta, eodem nomine vocabatur. Recte itaque hunc errorem perſtrinxe-

runt alii, Cyrillus, præfat. expoſet. in Amos. Procopius in Jeſ. I, 1. & cum-
primis Hieronymus, qui bProœmio in Amos Prophet. ad Pammachium“
ca. Pars II. M Amos,

De Jeſaia.

—

90 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

5
17

Amos, inquit, Propheta, qui ſequitur Joelem, & Iſt tertius duodecim Pro-

phetarum, non eſt ipſe, quem patrem Eſaiæ Prophetæ legimus. Ille enim
DS ſeribitur, per primam & ultimam nominis ſui literam & & V, &

interpretatur, fortis atque robuſtus; hic vero Dy per à & O., & inter-

pretatur, populus avulſus. Mediæ literæ D & utrique communes ſunt.
Aehpudnos autem, qui tantum vocalium literarum, & S. literæ, qua abud
Hebræos triplex eſt, differentiam non habemus, bæc & alia nomina viden-

tur eſſe communia, quæ apud Hebræos elementorum diveiſitate, & ſuis
proprietatibus diſtinguuntur. Paria fere in Comment. ad Jeſ. h 1. tradit.
Sed hæc de priori ſententia; poſterior æque lubrica eſt, & incerta, regia
ſtirpe noſtrum fuiſſe ortum. Magnum quidem illa interpretum conſen-
ſum meruit. Tritum apud Judæos ſcitum eſt: H R
P'N D 'EDN VDN A N R. Levi ait“ traaitio apud nos eſt
accepta a majoribus: Amoz (Jeſaiæ pater) & gAmazia (Rex Judæ) fratres
fuerunt, in Gemara Codicis Meghilla fol. 10. col. 2. quod in Seder Olam
Zuta in Juchaſin fol. 12. col. 1. in Schalſcheleth Hakkabbala ſol. 15. col. 2.

repetitur, & a Rabbinis paſſim inculcatur. Addunt alii: ſocerum Ma-

naſſis regis Jeſaiam fuiſſe, teſte Hieronymo in Comment. ad ſinem capitis

Eſ. XX. & Autore epiſtola de ſtientia legis, inter Opp. Hieronymi I. IV.
p. 76. Accedunt e recentioribus, Calvinus præfat. Comm. in Jeſ. Cunæus
de republ. Hebr. Lib. III. cap. VII. Grotius Annot. ad Lib. V. de verit,

Chbriſt. Religion. p. ug. Simon Dictionar. magni Bibl. I. I. b. 702. voc lſaias,
aliique bene multi. Sed reckius calculum ſuum illi negarunt Toſtatus

Comm. inz. Reg. XXI. 17. Buxtorffius in Catalectis p. 27. & recentiſſime

Vitringa prolegom. Comm. in Jeſ. p. 2. Nullo enim vel Scripturæ ſacræ,
vel fide digno vetuſtatis documento fidem commento faciunt, ut eadem,
qua a nugivendulis iſtud Magiſtris traditur, facilitate a prudentioribus
reſpuatur. Unde placuit ingenua R. D. Kimchii confeſſio ad Jeſ. I, I. &

* Da N ren e neſcimus genus ſ. familiam ejus, ex qua
tribu fuerit. In rebus geſtis, adeo in obſcuro ſitis, ignorantiam fateri pra-
ſtat, quam vel temere fingere vel majorum figmenta ſuperſtitioſe tueri.
Gaudeat Jeſaias natalium honeſtate, gaudeat forte nobilitate eorum; ex

Davidis tamen familia eum prodüſſe, & ſanguinis propinquitate Reges
Judæ attigiſſe, vehementer cuperem, ut ſolidius demonſtretur. Ita ſane
eo firmius conſtaret ſibi trita illa, & noſtris quoque interpretibus rece-

pta explicatio, qua Jeſ. V: I. Meſſiam vatis noſtri patruelem dici exiſtimant

ea de cauſa, quia Amaziam regem, qui in majoribus Chriſti numeratur, tam
propinque contingat; quem tamen hoc nomine compellare potuit ob na-
S= uuuuire

uro ſin
loco n.
gue bo
ptobe!
ſceptun
geſſit.
Vocati.

ftriora

Kudp
Dri le
0
oc term
bia, ſien
tiſimmis,
taminat
Cracula.
Drincige
Guam 41
non abs
N
V
ovcinn
a mi
et ſeſa
Mat, tun
tebusre
ſiamſo
dis Vir

. Novaa

ls 40
Ebauli
huin
voetio
nien
Te ſuoß
Magne

tenren

ein yo
Me eninmn

Giner-
ner ſunt.
us Cpud
Io vicel
6G ſiit
1. tralit.
ertitegin

nconNſen-

WX

19 nor S

) ſutres
Aer Olom
16. ell. 20
um Mr.
cohitit
Vmn J. V.

4. Cunzlus

de verit,

ue id

Toſtatus
cenriſume
ure ſacre,
Ut eadem,
entionibiss
l.

us 44

tneri prs.
tiole tuerl.
eorum; e
ate Reges

. lta ſine

abus kece⸗
eziſtinant

VETER. TESTAM. »r

urs ſimilitudinem, ſ minus ob proſapix cognationem. Honeſto ĩtaque De Jeſaia.

loco natus noſter, & liberaliter quòque atque cum cura educatus, ſtudiis Propheti-
que bonarum literarum, quod ex ſtyli elegantia haud obſcure enitefcit, cum.
probe imbutus, Propheticum munus non niſi divinis auſpiciis juſſuque ſu-
ſceptum, inſigni pariter dexteritate, ac ſingulari apud omnes autoritate,
geſſit. Equidem ſunt, qui ſplendidam omnino Prophetæ ad hoc munus
vocationem & inſtructionem capite VI. delineari cenſent, qua vix illu-
ſtrior alia in toto Codice ſacro occurrit: unde porro concludunt, caput
iſtud præcedentibus quinque, temporis reſpectu anteponendum, & in li-
bri ſtatim limine collocandum. Ita Sanctius Comment. in Iaiæ c. V. F§.
2za. ſq. duo cumprimis urgens: œ) quod credihile non ſit, Jeſaiam, ſi ante
hoc tempus ſpiritum habuiſſet Propheticum, habiturum fuiſſe polluta la-
bia, ſicut habuerunt reliqui de populo, quos, ut moribus fuerunt inquina-
tiſſimis, ſic etiam linguam, quæ moribus plerumque aſſonat, habuiſſe con-
taminatam & ſacrilegam, veriſimile eſt; O quod præcedentium capitum
oracula, acris illa reprehenſio, qua regni proceres appellat Sodomorum
principes, & alia propheticæ libertatis atque acerbitatis plena, ab aliis,
quam ab inflammatis labiis proficiſci potuiſſe non videantur. Verum
non abs re eſt, quod dudum obſervarunt Rabbini: N &Rr rr
Dne N e NNenne e d misßtonem illem (Jeſ.
VI, 8). non eſſe univerſalem ad totam Prophetiam, ſed Particularem ad
concionem illam (de excœcatione Judæorum pœnali) elencticam. Nam &
ipſa miſſio Prophetam jam ſupponit, quam ultro ac ſponte ſane non ſubi-
iſſet Jeſaias, niſi dudum ante ad hoc munus rite vocatus; & titulus recla-
mat, tum c. I, I. univerſalis, tum c. VI, I. particularis; & commentarius de
rebus geſtis Uziæ, ab Jeſaia conditus 2. Chron. XX VI, 22, fidem facit. Je-
ſhaiam longius omnino tempus ſub Uzia Prophetam egiſſe. Sanctii obje-
Qis Vitringa Comment. ad c. VI. v. 1. p. Iao. coll. p. iyb6. ex aſſe ſatisfecit.
Nova autem & vocatione, & inauguratione, Deum nonnunquam ſervos
ſuos ad ſpecialem quandam muneris ſui functionem inſtruere, ex Barnabæ
ac Pauli ſeparatione Act. XIII, 2. ſatis eſt manifeſtum. Sed nec dubium
eſt, quin æque divina ac illuſtria muneris ſui auſpicia Propheta nactus, &
vocatione gaviſus ſit immediata, & donis ſpirituque Prophetico, largiori
quidem menſura, fuerit inſtructus. Qua autem fide & dexteritate mune-
re ſuo functus fuerit, vaticinia ejus literis mandata, in apricum ponunt.
Magnam in iis æœοο. candorem infucatum, incomparabilem perſpi-
cuitatem, inimitabile verborum pPondus, ſermonisque devoryræ, eam au-
tem rerum copiam deprehendes, varietatem ac ubertatem, ut interpretum
M”MV M z mnullus

1

De Jeſaia.

Evangeli-
Rtæ enco-
mium.

92 INTRODUCT. AD LIBROS BIELICOS

nullus ſatis illum unquam exhauſerit oceanum. Hinc Syracidæ 7ρ=

Oürns us‿νueρ, *ρ οροο αοντι Probbeta magnus, & ſidelis
in viſione ſua, audit, qui εννατ εαπα α αααντα. αο ααονι

Agτα. εανvræs é6“ ih Sog& αs αραz& rα ααει αστα

* 2 7 . » ,—ℳ„„ .— D „
oron ωας Wτπσ õõ „ , Spirita magn bprævidit extrema,

& conſolatus eſt lugentes in Zion, usque ad ſoculum demonſtravit futura
& occulta, autequam illa adeſſent c. XLVIII, 23. ſqq. Joſepho pariter
Lib. X. Antiqu. Jud. cap. 3. b. 331. οορ0r αονιπνι Jéiο, α
αααÜαιοςτN4 α οροαανpropbeta omnium confesſione divinus, & usqut
ad miraculum veridicus: Athanaſio, AevαποαινWνàαοτς magniloquentis-

ſimus, bomil. de Patr. Tom. II. Opp. p. Ggé6. Euſebio, sς α e.

εοαα+ 7ο bdör“, magnus & admirabilis Propheta, Lib. III. Demonſtr.
Evangel. cap. IV. p. 6Gz. & in inſcriptione capitis g. lib. V. Dem. Ev. p. 22).

E 9 . . . .
goiς ον0ονπττον νρSον Prophetarum maximus vocatur; fere, ut e

recentioribus Brentius præfæt. I. Comm. in Jeſ. Eſaiam principem inter
cœleſtis & vere ſalutaris doctrinæ interpretes locum tenere, & paulo poſt,

Praf. 2. p. 2., eum non ſolum nomen & autoritatem mereri Prophetæ,
ſed etiam patriæ ſuæ, cenſet. Sed ab elogiis Prophetæ coacervan-

dis hic mihi tempero, cum largam eorum meſſem fecerit Serpilius in Je-

ſaia cap. A. toto, p. 69. Iſtud tamen ſilentio involvendum non eſt, quo

Patribus nonnullis, aliisque eccleſiæ doctoribus Evangeliſta ſalutatur,
quod adeo perſpicue & copioſe Chriſti nativitatem, officium, hoſtes, pas-
ſiones, gloriam & exaltationem, beneficia denique & opera delineavit &

—

eb oculos poſuit, ut non tam futura prædicere, quam luculentam rerum

præſentium hiſtoriam texere videatur. Ita Cyrillus Alexandr. ſub finem
proæœm. Comment, in Ej. ib. I. Olbb. T. II. b. *** Te& Ao Goné 5 Dee-
139 6 Hααο τ— α+νιοαισιον οορατ Hoαααα èð XA-
erri uααRnαι Jvaæg 9) rτα ArονοννMοαιαναοανιυ. rντσνα„”

7ο äburne reε ‿ααα,, Aροροο õ

õ iuoανσαιτντιd T7⁹bνοτσεποουαπαα zouger X
uare mihbi videtur beatus Eſaias non ſola prophetiæ gratia plurimuimn
exornatus, ſed & decoribus Apoſtoli. Eſt enim hie Propheta ſimul & Apo-

Krolus, & in bac ſcriptione ſua babetis ſermones, Evangelicæ prædicationis
ſolendore non carentes. F requentius autem ita Hieron. in praæfat. ad trans-

lat. Jeſaiæ, ad Paulam & Euſtochium, T. IV. Opp. f. u. A. Non tam Pro-
pheta dicendus éſt, quam Evangeliſta. Ita enim univerſa Chriſti eccleſiæ-

que myſteria ad liquidam proſequutus éſt, ut non putées eum de futuro

vaticinari, ſed de præteritis biſtoriam texere. Et in præfat. Eſaiæ 1. V.

6o.

c.

In eand
lg. o,
Lib. XI
Lerpilin
noſter?
Mi a
Patur.
ſueceſſ
At eri
ſils, .
ſepiſe,
Prefiden
ſtite, z0
VI.2.
Vitone .
muanuelis
Venio
Tem jam
R uxo
T, N
iſe⸗ D
VIus ,,

ri. De
Ml,
Iliens, 4
Pretatigye
n fui⸗
lgllita,
Mimarin,
nupt
Rm ine
e n
centinibr
Lonn
neth n
it (Rex
irij

ere-
fdcli
fapetn.
2½
,1A&
trema,
ſuure
Hiriter
396, G
utgie
guentit⸗
Oab⸗
monkr.
2 1.
te, ut e
ein inter
lo poſt,

ropbeté,

ceräll“

id je⸗
elt, uo
luratur,
ſtes, pas⸗
pemwit &
mnrerumn
ſil fnen
.
U.
ℳ*
in
4 N*
ArimA
1 to⸗
licstiolis
Adtront
un .
auclhſe.

fun

..
.

Gis

—

VETER. TESTAM.. 233

Oeb. f. 2. vocat non ſolum Prophetam, ſed Evangeliſtam & Apoſtolum. De Jeſaia:
In eandem ſententiam alia ejus teſtimonia legas 1. MI. Oe. f. 103. in apo- H
log. adv. Rufſin. rurſusque od Paulin, T. eod. f. g. Sic Auguſtinus quoque
Lib. XVIII. de Civ. Dei cap. 29. I. V. Otpp. g. iorg. & quos citavit laudatus
Serpilius cag. VII. p. 3t. An vero medendi artem calluerit ac exercuerit An Medi.
noſter? quod Joh. Molanus in Medicorum Eceleſiaſtico diario ad d. 6. Cinæ quo-
Julii a nonnullis aſſeri tradit, nec ipſe multum abnuit, rectius omnino ne Ga? bett⸗
gatur. Quam enim 2. Reg. XN. medicam opem ulceri Hiskiæ, feliciſſimo
fiicceſſu adhihuit, divino ſane imperio & miraculo, non Prophetæ ingenio
aut peritiæ tribuendam, ſacra pagina docet. Confer Voet. P. III. Diſp.
fſlect. bp. 416. Ceterum connubio ſibi junxiſſe uxorem, & filium ex ea ſu- conja-
ſcepiſſe, Schear Jaſchubum, ex cap. VII, 3. manifeſto liquet, nimis tamen gium:
Præfidenter H. Grotius, poſt fata prioris conjugis, aut eadem forte ſuper
ſtite, ad ſecunda vota cum virgine Prophetiſſa proceſſiſſe jefaiam ad e.
UVIII. 2z. contendit, ea cum omnia, quæ c. VIII, I. ſqq. exponuntur, vel in
viſione Prophetica tantum, non adu præſenti contigiſſe, & partum Im-
manuelis ex virgine, paulo ante prædictum, delineaſſe cum b. Brentio &
Varenio cenſenda ſint; vel ad eandem Prophetæ conjugem, ex qua prio
rem jam filium ſuſceperat, referenda, ita ut per H N Probbetiſſam cit.
loc. uxor Jeſaiæ deſignetur, tunc temporis gravida, & prolem mox enixu-
ra, in quo demonſtrando prolixus eſt Vitringa. Verum in commentariis
iſta copioſe & varie diſcuſia legas, quorum compendium exhibet b. Calo-
vius in Bibl. Vlluſtr. ad cit. loc, noſtrum hic ut non fit, diutius iisdem immo-
rari. Recte autem Huetius errorem geminum Judæorum hic notat, De-
. monſtr Bvang. Prop. I. de prophet. Iaiz §. 2. p. 41. Duos ſuſcepiſſe in-
quiens, ſilios, Jaſub, & Emmanuelem, ex perverſa ſoptimi capitis inter-
HM Pr. tat,one Priſéi Judäi zradiderunt: ſed & ſiliam quoque, ut gusmn ſoce-
rum fuiſſe aicant Manaſſis Iudæoruüm regis, a quo demum per ſummanm
crudgelitatem, ferra lignea diſſectum eum ferunt, quod ipſius impiet,tem,
obptimatiumgque eorruptos mores, libero ore carberet. Nam de filia Ma-
naſſi nuptum collocata, nulli fide digni teſtes, tabulæ nullæ proſtant & mors;
altum in Scriptura S. ſilentium eſt, Nec minus illa de diſſecto ſerra cedri-
na vate noſtro fabula, magno lieet conſenſu veterum recepta, nec re-
centioribus omnibus improbata, paginæ ſacræ ſuffragio deſtituitur. ju-

. dæorum traditio, ut paulo plenius conſtet, in Cod. Talmudico Jebham-
moth Fol. go. col. 2. circa med. ita habet: Dixit Rabba: judicando judica-
vit (Rex Manaſſe) illum, interſecit illum. Dixit illi⸗ Moſes Magiſter

us dixit (Exod. XXXIII, 20,) non videbit me bomo, & vivet: tu vero
S M'3

De Jeſaia.

94 INTRODUCGT. AbP LIBROS BIBLIGOS

dixiſti (cap. VI, 1.) & vidi Iehovam ſedentem in ſolio alto & excelſo.
Moſe Magiſter tuus dixit : (Deut. IV, 7.) quis eſt ſicut Iehovahb Deus noſter
(vropinquus) omnibus invotantibus ipſum? tzu vero dixiſti (cap. LV, 6.)
quærite Dominum, dum inpenitur, vocate illum, dum prope eſt. Moſes
Magiſter tuns dixit (Ex. XXIII, 26.) numerum dierum tuorum implebo:
zu vero dixiſti (2 Reg. XX, 6.) & addam ſuper dies tuos quindecim an-
nos. Dixit leſaias, talem eum eſſe novi, ut recebpturus non IRit, quodcun-
que dixero, & ſ &qua reſponderim, ſuperbe ſeſet geſturus. Invocavit igi-

zur nomen Dei, & glutitus eſt cidro. Adduxerunt cedrum, & ſerraverunt

illum. Quando ſerra pervenit ad eos ejus, quievit anima ejus ; pProbterea

quod ipſe dixiſſet! cap. VI, 5.) & in medio populi, polluti labiis, habito

ego. Paria leges in Cod. Sanhedrin fol. 103. b. in pera Rabbinica, Ialkut
p. II. fol. 35. c. d. in Schalſcheleth FHakhabbala fol. 19. a. tum & ap. Ra-

ſchium & Abarbenelem in fronte commentarior. ſuorum, quamquam longe

concifius. In eam quoque ſententiam pedibus iverunt magno conſenſu
Patres, Juſtinus Martyr in dialogo cum ITryphbone p. 349. T'ertullianus in

Seorpiaco cap. VIII. & anverſus Marc. Lib. III. Origenes bomil. i. in PFſ.

XXXVII. & in Comm. ad Rom. X, 20. Auguſtinus de C. D. Lib. XVIII. c.

24. Ambroſius in c. XX Lucæ: Eſaic, inquit, facilius compagem corporis

ſerra diviſit, quam ſidem inclinavit, conſtantiamque detrivit, aut vigorem
mentis exſecuit Hieronymus lib. XV. in leſai. LVII. Unde, inquit, no-
ſrornum plurimi illud, quod de paſſione ſanctorum in Epiſt. ad Hebræos
(c. XI, 37.) ponitur“ ſerrati ſunt, ad Ieſaiæ referunt paſſionem: Proco-
pius, Dorotheus in Synopſi, Iſidorus, Epiphanius, ſ. incertus & futilis
omnino autor, de vitis Prophetarum, aliique plures. Quin & ad Arabes hæc
traditio emanavit, e quibus Elmacini teſtimonium Hiſtor. Arab. p. 121. ha-
bes apud Hottingerum Tbeſ. Philol. lib. M. caß. I. ſect. II. p. 770. porro ad
Muhammedanos, apud Herbelot in Biblioth. Orient p. voo. NJ. voc. Iſchaia.
E recentioribus Corn. a Lapide ad Hebr. XI, 37. Chriſtian. Adrichomius
in geſeriptione Hieroſolymæ n. 22). P. 774. H. Grotius annot. ad Lib. V. de
verit. Chriſt. religion. p. iIö. aliique complures, eandem, utut non extra

omne dubium ponant, in medio certe relinquunt. E noſtris b. Brentius

præfat. Comment. in lIeſ. p.5. erudita obſervatione hanc ipſam, cui adſti-
pulatur, traditionem illuſtrat, inquiens: Ad extremum autem tantam in⸗
gratitudinem reportavit Eſaias, ut conſectus ſit ſerra in duas partes a rege

Manaſſe, quemadmodum Hebræi teſtantur, & noſtri ſeriptores aſſentiuntur.

Exiſtimo autem hoc genere ſupplicii aſfoctos fuiſſe eos, qui proditionis no=⸗
mine puniebantur, ſicuti in Germania proditores ſolent in quatuor Partes

um

Perluel
ua fil
Drentiun
tis com
nunciute
Phera:
Quod
Pud
res coli
liene
Nitnos,
cunde
er ſolin
Dris liben
Ine ſatis
Uni nom
epoleri
um piyen
D(Mntiſia
Matis on
lyulpon
leror er,
fumpre⸗
Chu n
Porn vti
5 Unt, Ut
in his u
Wmn dd

EI

a, om
Mndis .
Phoß r,
Minig Ne
Dhetis en
innem
b intern

exleſſ⸗.
ur ſter
LV6.)
1. Moſes
inplelo:
ltim an-
uodcun.
lavitigt-
paverunt
propteret
1, Hahito
4, laleut
,. Ri-
lam longe
P (onſenl
HManus in
in Fj.
XIIL/.
1 corperit
t vigoren

oqit, 1.
9 Hebretd

n: Proco-⸗
1 kutis
Arabes hec
. ul hr.
, o 10 .
c. haie.
ichomins
1lih s⸗
t non extta
b. BPrentius
n, ciaeli.
ortom 11.
orter/1

VETER. TESTAAM. 25

diſſecani. Scilicet non inſolens hæc Prophetarum erat criminatio, qua De jeſaia.

perduellionis rei agebantur. Confer Amos VII, 10. Jer. XXXVII, 13. ſqꝗ.
Qua falſo jeſaiam quoque oneratum, tam crudeli ſupplicio ſuccubuiſſe
Brentius cenſet. Sed nec circa martyrii hujus vel cauſas, vel modum, ſa-
tis convenit inter ſententiæ patronos. Ex Talmudiſtarum mente, pro-
nunciato Dei nomine, abſe orptus in cedro, diſſecata arbore, ſerratus eſt Pro-
pheta: at, juxta Juſtinam Martyr. zοSανιποιſerra lignea diſſecatus:
quod Hieronymus quoque ad Ieſ. LVII. I. tenet: rurſus vero Arabes,
apud Abul-Pharagium Hiſt. Dynaæſt. Lat. p. 43. Arab. p. Go. inter binos aſſe-
res colligatum, ſerraque diſſectum tradunt. Duas quoque cauſas inflictæ
illius necis Hieronymus in Ieſ. c. I. 1o. affert: primam, quod Hieroſoly-
mitanos, principes Sodomorum, & populum Gomorrhæ appellaverit;
ſecundam, quod contra Moſis aſſertum, Dominum ſe vidiſſe, ſedentem ſu-
per ſolium excelſum & elevatum, perhibuerit. Ceteri Patres ſummam
oris libertatem cauſantur, qua malos arguebat noſter. Plures adhuc, eas-
que ſatis futiles, necis cauſas Hebræi aflerunt. Hinc facdtum, ut alii ma-
gni nominis pariter ac judicii autores, quicquid iſtius fabulæ eſt, penitus
exploſerint, neque diſſerratum cenſentes jeſaiam, neque Manaſſis imperi-
um vivendo attigiſſe. Hos intere Judæis Aben Efram præfat. in Ieſ. col.I.a.
e Pontificiis Toſtatum Abulenſem Comm. in 2. Reg. XXI. Iz. ex Refor-
matis Buxtorffium nepot. in Catalectis cap. XXVII. & Camp. Vitringam
prolegom. I. Cmment. in leſ- p. 2. ſqj. e noſtris denique Hackſpanium in in-
rkerpr. errabundo J. 21. in Th. Crenii Theſ. Philol. I. p. 160. ſqq. & b. Calo-
vium præloquio in Eſaiam. p. i0o. nominamus; quibus noſtrum addere cal-
culum nulli dubitamus. Haud dubie enim 1) eorum ſaltem regum tem-
pora vaticinando illuſtravit, qui in fronte vaticinii eo conſilio notati le-
guntur, ut Prophetæ ætas, & ſynchroniſmus temporum colligi inde queat;
in his autem ultimus Hiskias eſt, unde recte infert Aben-Eſra: ſimpliciſſi-
mum dictu videtur, obiiſſe illum tempore lebiskiæ. P DWDDen
22 n ie n Si enim ſuperfuiſſet usque ad atatem Ma-
uaſſis, Fuiſſet adſeriptum. Nec ſufficit, quam ſententiæ patroni allegant,
ratio, omiſſam in frontiſpicio libri Manaſſis mentionem ideo, quia primus
Manaſſis annus vati fuerit ſupremus & emortualis, quandoquidem Joſe-
pho lib. J. Antiqu. e. g. teſte, tyrannus ille a crudelitate & contemptu Nu-
minis regnum ſuum auſpicatus, in optimos quosque deſævierit, nec a Pro-
Phetis cruentas manus abſtinuerit, ex quorum numero per ſingulos dies
aliquem ſupplicio affecerit, mactaveritque. Rerum enim tanto tempo-
ris intervallo ante ſe geſtarum, Joſephus ſolus vix ſatis idoneus teſtis, nul-

De Jeſaig.

ſepul-
chrum.

96 INTRODVUCT. AD LIBROS BIBLICOS

lum vel ſcripturæ, vel antiquitatisJudaicæ ſuffragium, ad corroboran da af-

ferre potuit ea, quæ ex ingenio ſuo, ut multa alias quoque, hic tradit. Nec
poterat in Regum ν⅜⅞ρRραιν mentione omitti Manaſies ſub libri initium,
ſi ejus tempora attigerit noſter, quia fine illa deſignata ibidem Prophetæ
ætas ſibi non conſtitiſſet. Sed nec 2) vel tam horrendum crudelitatis doe-⸗
cumentum inter ſcelera Manaſſis, vel ſpecioſum adeo martyrii gemus, ſcri-
ptura nos latere voluiſſet, quippe ſt caſus, inquit Vitringa ſi guis alius,
valde memorabilis, & ad patientiæ exemplum conſignatione: dignus: nec
3) ætas Prophetæ patitur, quar ultra 130. annos proôducere neceſſe fuerit,
quod iis temporibus inſolens; unde cum Jojada ad iſtud ætatis culmen
perveniſſet, ſcriptura diſerte iſtud, & velut miraculi ad inſtar 2. Chron-

XXIV. I5. memorat. Citra vero ſcripturæ fidem, in gratiam figmenti al⸗

terius, talia fingere, integrum nobis non efſt. Denique 4) tot fabulis ipſa
hæc ſlipata eſt traditio, ut Rabbinicum ingenium manifeſtis indiciis pro-
dat, fidemque ſui dubiam apud quemvis ledorem relinquat. Unde b.
Varenius, quanquam alias Prodr. Iaiam. c. y. b. g: repucdiata licet ſerra ce-
drina, ſub Manaſſe tamen mortem Propheticam ac violentam obiiſſe je-
ſaiam contendat, iſtam nihilominus Magiſtrorum traditionem fictam ſal-
tem fatetur eum in finem, ut apparentem contradictionem inter Exod.

XXXIII, 20. & ult. & Jeſ. VI, I. repræſentarent, & tollere docerent. Comm.

Part. I. ad cap. VI. S. 15, P. 170. Qui demum obvertitur, ex Ebr. XI, 37.
locus, nec ad Jeſaiam præciſe ſpectat; nec diſſertationem evincit, cum
2grglo dnoαν illud, a να b. Er. Schmidio in h. l. interprete, diſſectio-
nem noret, quod b. Lutherus commode exprefit: ſie ſind zuhackt; & ad
deſcribenda potius tormenta videtur & ſupplicia ea, quibus affecti crucia-
tique ſunt martyres circa tempora perſecutionis Epi phanicæ, ut commode
conjicit Vitringa. Placide itaque obdormierit, ſüb pio Hiskia, vates no-
ſter, in cujus ætatem infra inquiremus, ubi de Chronologia. Pari au-
toritate mtuntur ac fide, quæ de Jeſaiæ ſepulchro autor de vitis Prophe-
tar. cap. VII. T. . Opp. Epiphan. p. 239. ſj. copioſe tradit, tumulatum
extra urbem, ſub quercu Ro gel, non ita longe a fonte & piſcina Silo&. Sed
nec hic ſatis fibi conſtat. Mox enim fontem Siloam in gratiam Prophetæ
miraculoſe prorupiſie tradit, quod is ſub mortem, deficiente jam anima,
precibus aquam ad bibendum poſtulaſſet, quam ab hoſtihus denegatam,
Deus de ſublimi, ſuſcitato fonte, in os ejus immiſerit, unde Siloæ-nomen.
fontem ‿οοανπαεινο, à Deo miraculoſe miſſum deſignet; quam fabulam

Petrus Comeſtor in Hiſtoria Scholaſt. quoque ſectatur: mox eo loci ſum-

mo cum honore & magnificentia ſepultum Jeſaiam contendit, in beneficmaᷣ

memo-

nemor
ne pol
Syros
ue ob
AAuas
cahin ce
ſpanius
ap. X.

1
Ppir ma
prehent
eatum,
quol ſe
lutratu⸗
tum ſe⸗
Vumil
volumen
tur.
Wo
C00. Ne
Mifin
Trac 7
kemn ſtat
das hine
ſeitaten
ti⸗ 0
4. Ccitn
Giſene t
P. 0
Pm li
1N (un
41. m.
eſi
verſek
tus vati
ilemſi)
Wh,

Andaaf-
lit. Nec
mitium,
rophete
tatis (0-
gus, ſeli⸗
bir lius,
nb: nec
ſe fuerit,
8 Culmen
2. Chron.
tmenti 4l⸗
brliss
licls plo⸗
Vndeb.
tſernace⸗
obiile e⸗
damn il-
VN.
t, CoMe
br. XI, 31.
ncit, ud
t &d
ccuucin⸗
commmode
Vites 10.
Lan W⸗
tomblatum
nbtopherr
. Im animmi,
genepatalt,
or nolnen.
mfebllum
einin.
mnbenelch

in

memoriam, quia precibus hunc fontem obſidionis tempore impetraverit, De Jeſaia-
ne populus ſiti periret; in quo præeuntem ſequitur Irenæum. Sane apud
Syros hodienum eum locum ſepulchro Prophetæ inclutum cenſeri, eam-
que ob cauſam ſtatis temporibus angelum in piſcinam Siloe deſcendiſſte,
aquasque moviſſe, ex adſcripta ad Joh. V, 2. marginem annotationesyria- B
Cca, in codice antiqu. Bibliothecæ Academicæ Altorffinæ, obſervavit Hak-
ſpanius Loco ſubra citato. Plura qui cupit, Dn. Serpilü adeat vitam Ieſaiæ
cap. XII. b. 105. ſ3i. ”ðÝòðMUẽ MUU
Talis itaque ac tantus veri Numinis vates, an libri quoque, quem Libri ſeri⸗
Præ manibus habemus, autor ſit dicendus, varie diſceptatur. Et de com- P'or.
prehenſis quidem libro prophetüs, dubitare nos non ſinunt inſcriptiones
earum, cum generalis illa, toti operi in fronte præmiſſa, in qua icomne,
quod Jeſaias in diebus omnium ibi nominatorum regum, prophetico col-
luſtratus lumine, vidit, communi nomine P viſio, c. I, 1. appellatur;
tum ſpeciales aliæ complures, c. II, I. XIII, I. XX, 2. &c. maxime vero di-
viimm illud juſſum c. XXX, g. De ſingulorum vero vaticiniorum in unum
volumen collectione & digeſtione, anceps magis & incerta quæſtio vide-
tur. Judæorum magiſtri viris docis, quorum opera in colligendo or-
nandoque codice ſacro uſus eſt Hiskias, acceptam eam referunt, cum in
Cod. Bava Bathra fol. 15. col. 1. ita definiunt: τνταο e e E—
Hiskia, eiusque ſocii ſoripſerunt leſaiam. Ulterius progreſſus Spinoſa
Tralt. Teol. Polit, caup. X. G. 126. incertum quendam alium libri deſcri pto-
rem ſtatuit, qui hoc libro nec omnes Jeſaiæ prophetias, ſed illas tantum.
quas hinc illinc invenire potuerit, nec ſuo quoque ordine & loco, ad po-
fſteritatem transmiſerit. Sed ſine tabulis, aut rerum teſtimoniis, imo gra-
tis illa omnia. Etf enim apud Lucam, ü:ο 7νονXυπν Hαυν«. III,
4. dicatur, eoque alius & diverſus voluminis collector inſinuari videatur,
diſerte tamen alibi Luc. IV, 17. OGπιοο H'ααι1 ⅓ ρα0rοε, & Act. VIII,
28. absque ullo adjecto Propheta Ieſaias ſalutatur; nec tam a Jeſaia dicta,
quam literis conſignata Dei effata ad ipſum referuntur Matth. XIII, 14.
coll. cum Eſ. VI, 9. Matth. XV, 7. coll cum Eſ. XXIX, 13. Joh. XII, 39.
41. Rom. à, 20. 2r. Urtaceam, quod capitis VI. narratio & ſtrudura,
Jeſaiam, nec alium, libri ſcriptorem liquido innuat. Nec tanti ſunt ad-
verſæ ſententiæ argumenta, ut contrarium evincant. Urgetur 1) turba-
tus veticiniorum ordo, quem illibatum ſalvumque retinuiſſet Propheta,
idem ſi lbrum compoſuiſſet. Sane enim, quæ de Damaſco & Ephraimo
c. XVII, I. ſqq. legitur prophetia, absque omni dubio edita fuit in initiis
LQLarpz, Pars Ill. NQN Achaziz

98 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

De Jeſaia. Achazi regis, de cujus tamen obitu mentio paulo ante jam cap. XIV, 28.

erat injecta. Sed eadem, quæ collectori, qui ab adverſa ſententia ſuppo-
nitur, transpoſitionis hujus eſſe cauſa potuiſſet, revera quoque ipſi Pro-
Phetæ fuit in colligendis in unum volumen vaticiniis ſuis, videlicet, quod
prophetias ejusdem generis & argumenti, quales illæ, quæ ad gentes exte-
ras ſpectabant, inter ſe voluerit eonjungere, inſuper habita temporis ſerie,
quæ nunc quidem ad rem nil faciebat. Porro 2) de Propheta, tanquam de
diverſo & alio a ſe, libri ſeriptor c. XXXVIII. loquitur. Sed quis ignorat
morem ſcriptorum ſacrorum, qui ipſi de ſe in tertia perſona, tanquam de
aliis loquuntur, cum geſta ſua referunt, cujus exempla Joh. XXI, 10. &
paſſim alias proſtant. Denique 3) Spinoſa monet, quod temporibus Ma-
naſſis, ex Jjudæorum ſententia, Prophetam egerit noſter, cum tamen pro-
Phetiæ illius temporis non extent; id vero præter verum aſſumi, cum ſub
Hiskia diem obiiſſe rectius cenſeatur Propheta, S. præced. jam docuimus,
nec valida hinc procedit collectio, cum prophetare ſub Manaſſe Jefaias po-
tuerit, ita tamen, ut non præciſe iis quoque temporibus partem ſcripturæ
propheticæ abſolveret, aut oracula in literas referret. Sartum itaque te-
dumque maneat, Jeſaiam & vaticiniorum autorem eſſe, qui Spiritu S. fug-
gerente, his ea verbis protulerit; & ſcriptorem, qui ſingulas ſchedis ſingu-
lis inſcriptas, pro more publici juris fecerit, atque ad poſterorum quoque
memoriam literis conſignarit; & collectorem, qui hoc ordine, hac ſerie,
ea connexione & ſtructura, qua hodie conſpicitur, totum volumen com-

pegerit, & ſacro codici, divinis auſpiciis ac autoritate, in perpetuum eccle-

num alio- ſiæ canonem adjecerit. Idem vero, num alia ingenii monumenta reli-
rum quo qgerit, temporum injuria deperdita, ſive humana illa fuerint, ſive omnino
e ro- divina? porro in quæſtionem venit. Juſtum enim de rebus ab Uſia rege
tor? geſtis commentarium compoſuiſſe eum, ex 2. Chron. XXVI, 22. liquet,

ſed qui nunc non amplius ſupereſt, quod fatum ſimilia ſubierunt Prophe-

I. tarum aliorum ſcripta. Liber ille, Vitringa judice vrolegom. in Ieſ. P. 13.

b. in uſum reipublicæ conſeriptus, Publicæ mandatus éſt cuſtodiæ & curæ,
& appoſitus fuit vel inſertus ceteris commentariis & Annalibus regum Ju-
dæ & Iſraelis prolixioribus, quorum excerpta, in combendium redalta, ex-
tant in iisdem Regum & Chronicorum libris, quos Ezras & ſocii ejus in
opere divino judicarunt eccleſiæ in perbetuum uſiun ſufficene. Nec enim e
re ejus erat, magnis & prolixis libris onerari; & meretur bæc prudentia

laudim. Sed conferantur hæc cum illis, quæ P. I. hujus Introduction. de

librorum Regum & Chronicorum ſcriptoribus diximus, & iſtud cumpri-
mis teneatur, vel humanam tantum, non divinæ originis, hiſtoriam illam

iſſe,
Yyeyyo;
lio, tot
tem hic
22. laud.
ipſi eſa
uccind.
undepe
nomen,
Chron
Coras.
lbro ſel⸗
mone le
SNzs.
re id ſiin
Notandun
temporis
men, cun

Durticular

r i
fuerum
ſedaduß
Obliterqr
in eecle
Henun &
Patesor
VI. Cußi
Ajunt Or
litio r,
Uella iden
Wz,.
alirim
Cam Nii
13.
onpymm
enho,
obten

l29,
luppo.
hſipro-
quod
esexte⸗
slerie,

am de

ignorat
luamde
h10. &
bus la⸗
nen pro⸗
cum fub⸗
climns,
liiaspo⸗
Cripture
mguet-
15..
Psſingu-
guocee

hac ſerie,

nen cOI.
meccle
entta jeli⸗
e ommnino
Uln repe
1 Hih

Drophe.
lit.

4GAs
egun N.
dadte 5.
lii ju
er hin
Pruleitiu

ndion ſe

cunhrt

hriam Illann

fuiſſe, adeoque ab interitus periculo non immunem; vel
7†αvs σ fuerit, non tamen ſcripturæ canonicæ partem, aut ex divino conſi-
lio, totius omnium temporum eccleſiæ uſibus deſtinatam. Omnino au-

tem hic diſcedimus a Tremellio, qui in not. maorginal. ad z. Cbron, XXVI.

22. laudatum commentarium, tam de libro 2. Reg. XV, I. ſqq. quam de
ipſa Jeſaiæ prophetia exponit. Cui ærοο reclamat, cum ibi admodum
ſuccincte ejus geſta enarrentur, & uberiorem eorundem cognitionem ali-

unde petere autor ejus nos jubeat; hic vero, vel bis ſaltem, quoad nudum
nomen, non vero quoad res geſtas, ejus mentio fiat. Præterea quoque 2.

Chron. XXXII, 32. viſio quædam Jeſaiæ, continens ſermones & milſeri-
cordias Ezechiæ, Regis Jjudæ, commemoratur; quam tamen procul dubio
libro Jeſaiæ inſertam, a cap. X XXVI. usque ad c. XXXNXIX. incluſ. longo ſer-
mone legimus deſcriptam; recte ita cenſente Sixto Senen. Lib. II. Biblioth.
S. p. 76. Quod autem Spinoſa criminatur, omnes ejus prophetias non exta-

re, id ſi in contumeliam & imperfectionem dicatur ſcripturæ, atro carbone

notandum. Plures forte prophetias, quam quæ hodie proſtant, tanto
temporis intervallo, quo munere ſuo functus eſt, Jeſaias ediderit; eæ ta-
men, cum non ad eccleſiæ univerſalis inſtructionem ac normam, ſed ad
particularem uſum, vel ſingularium ſaltem perſonarum, vel eccleſiæ Ju-
daicæ illius duntaxat temporis, pertinerent, canoni ſcripturæ nunquam

fuerunt infertæ, cuſtodiæ ſacræ in capſa teſtamentaria nunquam traditæz,

ſed ad uſus privatos ſaltem adhibitæ, nec adeo, cum injuria temporum
obliterarentur, canone excidiſſe cenſendæ ſunt. Adhæc in primitiva ſta-
tim eccleſia ov6“*οαανα quæedam, Eſaiæ nomine inſignita, circumfere-
Bantur, & ab heæreticis in rem ſuam vertebantur, quorum tamen voον
Patres orthodoxi uno ore profeſſi, repudiarunt. Generatim quidem libro
VI. Conſtitut. Apoſtolicar. cap. 10. OSXi &‿οραοννι H'ιες rejiciuntur,
& juxta Origenem Epiſtol ad Julium African. g.2yr. illa de diſſecto Eſaia tra-
ditio, svvα ανοναει ροραραα in gquodam apocryphohabetur, quibus ge-
mella idem tradit hom. I. in Eſaiam, nec non in Matth. 1II, 57à & in c.
XXIII. 32. ſpecialiter autem ναποατιαπαεινH'o Aſcenſionem Jeſaiæ me-
mrat Epiphanius bæreſi .L. Archonticorum c. 2. & hareſi I EII. Hie-
racitarum c. 3. locum quendam ex iſto Anabatico allegat, ex quo Hiera-
cam, Filii & Spiritus S. deitatem, tum quoque teſtimonium illud Hebr.
VII, 3. citatum, eruere ac demonſtrare anniſum, perhibet Pariter & Hie-
ronymus in Eſaiæ c. LIV. g. tum quoque præfat. in Pentateuchum, ex

Aſcenſione Eſaiæ locum Pauli I. Cor. II, 9. petitum eſſe, fruſtra ab hæreti-
ci obtendi, eoque nomine Apocrypha ejusmodi temere eceleſiæ obtrudi,
3 ” N 44 gocet.

*

ſi divina & 90 De Jeſaia.

De Jelſaia.

Argumen-
Lum.

100 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

docet. Tum quoque alium librum apocryphum, ſub titulo: H'ooit
ρνιοοιααοο onis Jeſaiæ, ex Catalogo Bibliothecæ Regiæ Pariſienſis, cod.
17789. citat doctifſimus Cotelerius aunot. ad Conſtit. Apoſt. c. I. edit. Cle-

rici TILp 3a6. quem Sixtus Senenſ. loco ſupra memorato, & ex Sixto Poſ-

ſevinus Tom. I. Apparatus ſac. p. q76. Venetiis excuſum refert, hoc titulo:

Viſio admirabilis Iaiæ Propbhetaæ in raptu mentis, quæ divinæ Trinitatis

arcana, & lapſi generis humani redemtionem continet. Demum vero,
quod Jeſaiæ cum Hiskia rege colloquium paucis delibat. Aukor operis im-
perfecti in Matth. inter Chryſofſt. Opb. Hom. I. b. II. & copioſius Tal-=

mudiſtæ proſequuntur in Gemara Berachot. cap. 1. p. 106. q. edit. G.

E. Edzardi, ad gerras Siculas remittimus. Sunt apinæ, tricæque, & ſi
quid vilius iſtis. Conferat, cui iſta ſunt ad palatum, Clar. D. Fabricii
Cod. Pſeudepigr. Vet. Teſt. n. CCXIV. CCXV. p. tobsb. .
Argumentum libri b. Brentius præfat. Comm., in Jeſ. g. 2. ſq. uno
poœnitentiæ vocabulo ſcite complexus, ita proſequitur: Si paucis verbis
ſummam & argumentum doctrinæ ecjus explicare volueris, uno pænitentiæ
vocabulo, omnia dices. Docuit enim, quod fuit omninm Propheturunes
oficium, pœnitentiam. Exhortatus eſt eccleſiam Dei ad pœnitentiam, ut
veram & perpetuam ſalutem conſequerentur. Quare Eſaias graviſſime
ſolet concionari de peccatis populi, & exigit ſeverißtme vera ac tberfelta
bona opera legis, bec videlicet agens, ut bobulus agnoſcat gravitatem bec-
cati, & quærat ſalutem. Deinde concionatur de Chriſto & regno eius tam
perſpicue, ut veteres tribuerent ei magis Evangeliſtæ, quam Propbeta no-
men. Vix enim tam clare exponitur Chriſtus in ſcriptis Apoſtolicis, quam
in hoc Propheta deſeribitur. Poſtremo ad pœnitentiam exigitur, non ſo-
ium ut bona opera ex ſide facias, ſed etiam adverſa pPatienter Zoleres. Eſt

& Eſaias in hac parte docenda, valde mirus. Fuerunt enim tum, cum ipſe

concionatus eſt, difficillima tembora, præſertim in incurſione duorum re-
gum Iſraelis & Syriæ, & poſtea regis Aſſyriorumin. Hic magnus fuit la-
bor, detinere homines in offcio pietatis, & conſolari eos, ne de ſalute vel
regni terreſtris, donec Meſſias veniret, vel regni cæleſtis, per Meſſiam con-
ferendi, deſperarent. Commode omnia, & ex vero. Graviſſimum enim
iſthoc vaticiniorum, loco ac tempore haud uno editorum, ſyſtema & velut
corpus Propheticum, legem complectitur & Evangelium, adeoque argu-
menti partim elenctici eſt & increpatorü, partim paracletici, ſive conſola-
torii. Cum enim rebus ſub Uſia rege florentibus uterentur Juda & Jeru-
ſalem, ad quos potiſſimum omnisProphetæ oratio ſe vertit, luxuriabantur
animi, laxabatur diſciplina, evaneſcebat pietas, adeo ut religio in npo⸗
Crifin,

cu.
nes
gtal
viq
Pop

imp

inec

meli
ec
Bab
olee
Um
Perle
hene
Gican
imO
ny
t/,
RN
nen
pati
Rilui
Orate
vel 1
ite,
lius,
e⸗
locte
WP
fin
Ter
legt
Kim
ſiqu
poſet.
Denmn,

wa

cod.

Cle.
Pol-
irclo:
itati
Verd,
it in-
Tale

lt. G.

6

hiti

1 n

verbis

tentie
fal,
n Ee
viſime
erfeche
mel-
iustaſi
t ⸗-
ion ſe
H
m e
. 11.
fit .
ltt vel
m l⸗
epim
Xvelut
e agl⸗
onloli⸗
Eeru-
bantui
o;

VETER. TESTLAMM.. IO TI

criſin, honeſtasin in efhi enem vivendi lcentiam, juſtitia in vim ac oppreſſio- De Jeſaia.
nes abiret, iſtaque morum corruptio & Dre ligar impietas latius indies
graſſar etur. Hinc partium ſuarum id eſſe intellexit Jefalas, ut aſpero gra-
vique ſermonis genere, hæc principum non minus ac ſacerdotum, quam
populi vitia reprehenderet, ac horribilia Dei vindicis judicia præfractis &
imponitentibusi interminaretur. Rurſus vero, ſemen illud ſanctum, quod

in corruptiſſin mo licet populo integrum ſibi Deus ſervaverat, ut in ſpem

meliorem erigeret & confirmaret, tum punitionem ac exitium hoſtium
eceleſiæ edocet, quo varia ejus contra gentes vicinas ac æmulas, Aſſyrios,
Balzlonl os, Egyptios, Arabes, Tyrios, Philiſtæos, Idumæos, Moabitas,
oracula pertinent, tum futura Judæorum ex Babylonica ſervitute per Cy-
rum liheratione ſolatur, tum & vel maxime ad Chriſtum remittit, cujus
perſonam ſtatus, officia, meritum, victorias, ac parta morte & ſanguine
beneficia, graphice delineat, regnum ejusque felicitatem magnifice depræ-
dicat, & univerſam N. T. gloriam adeo perſpicue obh oculos ponit, quin
imo tam late per omnem theologiæ campum excurrit, ut jure ſuo Hiero-
nymus præfat, I. Comment. in Eſaium, pronunciet: quicquid ſancar An
eſt ſoripturarum, quiequid poteſt bumana lingua proferre, & mortelium
Jenſus accipere, iſto volumine continetur. Adheæc notabilem hiſtoriæ par-
tem attingit, rerumque ſub Hiskia geſtarum accuratam init recenſio-
nem c. XXXVI, ſqq. nec in poeſeos ſacræ elegantia diſiderari quicquam
Patitur, cap. V. XII. XX VI. &c. hymnos exhibens, Davidicis carminibus
nihilo inferiores; ut adeo, ubi Hiſtoricum agit, omnis ævi Hiſtoricis, ubi
Oratorem, Tulliis quibusvis ac Oratoribus, ubi Poëtam, Poëtis, quibus
vel Latium ſe jactat, vel univerſa Græcia, palmam non tam dubiam reddi-
diſie, quam præripuiſie omnino cenſendus ſit. Quod ut intelligatur ple-
nius, haud abs re ſupra adjecimus, DHow EE D ad Judam &ö Hie- Objectum,
ròſolymas omnem Prophetæ ſe convertere orationem, c. I, I. Cum enim & au dit-
doctor eſſet Hieroſolymitanus, & regno Judæ peculiariter a Deo deſtina- rium.
tus Propheta, non Samariæ aut regno X. tribuum Iſraelis miſſus Jeſaias;
hinc Hieroſolymitanorum cumprimis arguere peccata, ſpem ac fiduciam
firmare, vitam componere ac mores, informare eccleſiam, dum in vivis
ageret ipſe, & voce ſua eſt anniſus. Quicquid autem vel Ephraimitico
regno denunciat, vel contra gentes declamat, id, haud inepte obſervante
Kimnchio, n rn e omne brobpter Judam profert: prophetiæ
ſiquidem gentilibu! inſcriptæ, inter Prophetias in ſeripturis ſanctis ſunt
poſitæ, propter rationem vindictæ & pœnæ, ad docendum eccleſiam Jebuda,
Dean ro tot malefactis & lagin, guas eccleſiæ Judaicæ intulerunt, ul-
N 3 tionen

Z

Scopus.

1o; INTRODUCT. AD LIBROS BIELICOS

De Jeſaia: tionem a gentibus ſumturum, & in Iſraelem vindicandum. Hinc e re
fuerit vel maxime, regni Judæ illis temporibus hiſtoriam, fata, viciſſitudi-
nes, ac ſtatum ex 2. Reg. XIV-XXI. & 2. Par. XͤK VI-XKXII. in conſpe-

ctu quaſi habere, & cum vaticiniis Prophetæ noſtri diligenter conferre, ut
quo quæque loco, ordine, quibus auditoribus, quæ rerum ſtatu, dicta fue-
rint ab Jefaia, eo clarius pateat; quo fine b. Varenius in Prodromo Jeſaia-
no cap. VII. g. G. ſqq. faciem regni ſub vate noſtro delineat, eamque hi-

ſtoriæ ſacræ periodum in compendium mittit, ab accurato inferprete
haud ſine fructu conſulendus. Caute tamen hic diſtinguimus inter au-

ditorium concionantis & viva voce docentis Prophetæ, & inter objectum
perſonale, aut lectores vaticinii Jeſaiani, in codicem ſacrum relati. Hoc

etenim poſterĩori reſpectu a b. Varenio cit. loc. c. VI. p. 10. recte quidem

Doctlor & olim, & nunc Catholicus audit, qui tamen I80 7S 7ραο7ν .
5απR ſcripſit. Quemadmodum univerſa ſeriptura totius eccleſiæ,
omniumque temporum uſibus dicata eſt, & ad omnes homines, gentes,
eccleſiæque vices pertinent, Rom. XV, 4. ita pariter Jeſaiæ vaticinium to-

2 „7
tius eccleſiæ zesαανπνονſt, ad peccatorum quorumcunque converſionem,

rudiorum inſtitutionem, fidei in Chriſtum ingenerationem & confirma-
tionem, ſpei denique in fidelibus corroborationem deſtinatum. Hinc
toties videas, a Chriſto & Apoſtolis deprompta ex Jeſaiæ libro oracula
ſidelibus Novi Teſt. proponi & applicari, & a vate noſtro Hieroſolymita-
nis dicta, in communes ſidelium uſus trahi. Inde ſcopum quoque gemi-

num libri animadvertimus, non tam a ſe mutuo ex intentione Spiritus S.
quam auditorum lectorumque reſpectu diſtinctum: temporarium alium,

reſpectu præſentis, cui concionabatur Propheta, auditorii; alium perpe-
tuum, reſpectu totius eccleſiæ, hoc vaticinio informandæ. Circa popu-

lum ſui temporis Judæum, id potiſſimum intendit Jeſaias, vel per ipſum

loquens Spiritus S. ut 1) a cultus morumque corruptelis populum avocer,
& ad veram ſeriamque pœnitentiam invitet, 2) collapſam variis abuſibus

religionem reſtauret, & ad primævam illam atque Moſaicam reducat for-

mam, verique Dei Ifraelis reverentiam ac amorem inculcet, 3) magnum
illud gratiæ promiſſum de Meſſia, Servatore mundi, inter homines olim
manifeſtando, certisque characteribus & notis dignoſcendo, declaret ube-
rius, ſolide confirmet, & novis ſubinde radiis colluſtret, 4) eceleſiam,

tam proximi quam futuri temporis ſuavi ſolatio erigat, ex magnorum be-

neficiorum, in eam conferendorum, temporalium & ſpiritualium, pro-

miſſis; in quibus fuſe deducendis ſingulis, operoſus eſt Vitringa Pro-
lagom. Comm. in Jeſ. P. . g1. Perpetuus autem ac univerſalis hujus libri
ſcopus

Kopus
1e Chri
Obtinet
ſoDei
buis, im.
hunc d
profunn
glicana
eo que
tuleri,
Sueen
Opb. At
Te⸗
7200,
carnem
ſertus &
rnf
. col.
Huuniend
dention
Velutin
60, cun
o ece
Onam las
1) leen
lum que
enn exhib
rum, i⸗
Prniten
de, N
Kiptur

nc ete
itudt.
conſpe⸗
erre, ut
Cafie⸗
uehi-
erptete
hterau⸗
bjellum
Hoc
Auigen
0 9
eleſie,
gentes,
lium to⸗
thonem,
lemma-
. W
Oracula
olymitr⸗
je gelul⸗

Alium,
mperpe-
A pop.
ilm
MOCet
zbuſibus
Ucet ſor⸗
nagnumn
nes bin
get ube⸗
ccleſtaun
orum be⸗
Un, P .
ngd .
uinihn
ſolyus

obtinendam. Hinc tam facundus, copioſus & varius eſt in delineando ju⸗

pro fundamento ſubſternat Luc. IV, 18. ſqq. quæ cauſa eſt, cur eccleſia An- .
glicana in prælectionibus publicis ſacrorum ſuorum, Jeſaiam Prophetam, .

Schulen⸗Staat p. 102. Ex vero itaque Autor ſynopſeos Scripturæ inter
carnem, de paſſtonibus, quas noſtri gratia ſuſcepit. Tam porro idem di-
ut ρσnoιαορ juſtificæ modum formamque Præeat fidelibus c. X LV, 23.

vocationem, & Novi Teſt. indolem ac naturam ad lineam deſcribere, &

em exhihet, & Miniſtri verbi promptuarium, unde increpationes pecca-

Pcenitentiam petant, zeloque Prophetæ ac exemplo inflammati, paria fa-

–

vyrETER. TESTAM. roz

ſeopus eſt, qui Prophetarum omnium, Act. N, 43. I. Petr. I. 10 II. doce- De Jeſaia.
re Chriſtum, & in hoc ſolo juſtitiam, remiſſionem peccatorum & ſalutem

ſto Dei ſervo, ejusque ſecundum carnem ortu, vita, 7αWâρνσισ. Paſſioni-
bus, morte, victoria, doctrina, regno & ſolio Davidis, ut vel ipſe Salvator
hunc de ſe Articulum in ſchola Nazarethana explicaturus, textum Jeſaiæ

eo quod εωαοοασRιnnατνντ—tο omnium eſt, ad tempus Adventus Chriſti re-
tulerit, teſte, ex Liturgia Anglicana, Benthemio im Engl. Kirchen⸗ und

Otv. Athanqaſ. I. II. . 99. 7 τραεοο τι τιοντοαιαας νανυττ. L657 SρHE-
„„ „ ☚ — SN 5 „ 1 „ (.
Aiæ eρ T7, Svναw¹oονaοεςHτοινοονστdA vρττ⅞d Oe3, . „ιιεSειͤ £ . 5Haναν
7ο να plurima ars probbetiæ ejus Evangelium eſi de adventu verhi Dei in

ſertus & perſpicuus eſt in declaranda juſtificationis per Chriſtum doctrina,

ſq. coll. XLIII, 24. ſq. XLIV, 22. nihilque faciat reliquum, quod ad exx.
hauriendum totum articuli hujus latifundium ſpectat. Præterea gentium

velut in tabula accurate depingere voluit Propheta, ne vel in dignoſcen-
do, cum adventurus in carnem eſſet, Meſſia, vel in dijudicando tempore
illo accepto, ullus fidelibus obreperet, ac fucum faceret error. Inde,
quam late pateat hujus libri uſus, intelligere in proclivi eſt. Habent hic
1) & ſecuri peccatores atque hypocritæ limpidiſſimum nequitiæ ſuæ ſpecu-
lum, quod genuinam ipſorum, veramque coram Dei vindicis oculis faci-

Utilitas.

torum, interminationes judiciorum divinorum, exhortationes ad ſeriam

cere, & ſui temporis vitia profligare diſcant: habent 2) interpretes &
ſeripturarum amantes ampliſſimum, in quem ipſorum induſtria excurrat,
campum, ut illuſtria illa de Chriſt: Perſona, officio, ſtatu ac regno oracu-
la, cum Novi Teſt. hiſtoria diligenter conferant, & quam ex aſle Pprædictis
omnibus ſuus reſponderit eventus, animadvertant, indeque quantum lu-
cis Novi foderis ſcripta Veteri affundant, quam mirifice rurſus ex Vete-
ri Novum confirmetur, clariſſimis documentis experiantur: habent 3)
doctores, quibus Judæorum converſio curæ cordique eſt, armamentari-

um inſtructiſſimum, unde ad debellandum illorum de Meſſia errorem, &

De Jeſaia.

Styli.

X

ICA INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

P ropulſandes difficiles illas nugas, quibus eorum Magiſtri veritati obſtre-

punt, arma petant, Meſſiam in carne exhibitum ſole clarius ipſis demon-

ſtrent, & librorum Novi fœderis autoritatem ac ſidem, irrefragabili Jeſaiæ
teſtimonio ac harmonia evincant, ipſosque adeo ad dandum Chriſto no-
men permoveant: quod quam felici ſucceſſu tantatum ſæpius fuerit, con-
feſſiones teſtantur & exempla Jqudæorum, vel uno cap. LlII. Jeſaiæ ad ſi⸗

dem Chriſti converſorum, quorum largam ſegetem ſuppeditat Dn. Serpi-
lius in vita Jeſaiæ, cap. VIII. b. 36. qq. habent 4) pii ac fideles invictum

ſidei ſuæ munimentum, in quo de doctrina Evangelica & religionis Chri-
ſtianæ veritate ſolide econvicti, tuto acquieſcant, animumque validiſſimis
argumentis, in præcipuis doctrinæ capitibus confirment, ac immota ſideĩ

õ hoſtium veritatis inſultus excipiant ac ſpernant: habent 5)

afflicti demum ac proſtrati myrothecium refertiſſimum, unde fomenta

vulneribus ſuis, ac medelam animæ ægræ adhibendam, hauriant, & ſua-

viſſimas petant conſolationes, quibus de divina aſſiſtentia, tutela, cura,
certiores redditi, pericula quævis intrepide ſubeant, eccleſiam mediis
in perſecutionibus bene ſperare jubeant, divinaque virtute adverſa quæ-
vis vincant.
Stylo porro utitur Jeſaias tam fœcundo, ſi uavi, nitido, ſimul vero pon-
derum ac majeſtatis pleno, ut humano ingenio ſublimior longe ac excel-
lentior deprehendatur. Hinc quotquot ejus oracula paulo altius riman-
tur interpretes, in dictionis admirationem rapiuntur omnes, certatim-
que in ejus laudes efluſi, Græcorum Latinorumque reperiunt neminem,
cujus non decus longe ſupergrediatur noſter, Grotio ad IV. Regum c. XIX,
2. judice, Græcorum Demoſtheni; Phil. Mornæo in ih. de veritat. relig-
Chriſt. cap. XXVI. exiſtimante, Romanorum Tullio; Heideggero in Eu-
chir. Bibl. Lib. I. cap. X. F. 3. cenſente, tonanti & fulguranti Pericli,

multum anteponendus. Sive enim ſermonis copiam & ubertatem; ſive

ſuavitatem & elegantiam;, Gve ſublimitatem demum ac gravitatem re-
quiras: omnes eloquentiæ numeros modosque adimpleviſſe, & humana
quorumcunque ſapientum ſcripta, longe poſt ſe intervallo reliquiſſe
amimadvertitur. Ur deeo non tam audacer, quam vere dicere posſimus, qlui

inter oratores, bominum juadicio, æſtimantur ſummi, aut inter eos, qui in

ſeribenda hiſtoria, biſtoricas leges aecuratius expleverunt, addemus etiam
inter Poëtas, qui in numeris ſuaviores, in a eckibus cum voluptate moven-
dis, & in eleganti vocum uſu jundturadue mirabili, eximii ſant, ſacrum
illum ſeriptorem, & divinum voten, non his aut illis ſeorſim, ſed omnibus

„

7

vnge

jerumn
ſlat
mnen
admin
ſertatt
preten
ingen
2. ue
Ktione
ſthene
Cilgen
ſilet,
nem;
G ver
cumul
bero,
latius

untia,
Mannlar
ingut,
dir ſob:
tatit qh
agnocei
cum
1 ſen
Alaumti
Latind

. Cetisz

Myen

(bulde.

VETER. TESTAM. ctz

jobttre. longe eſſe graviorem, ornatiorem, magis pro rerum varietate varium, pro De Jeſais.
Gemon- rerum magnitudine maiorem, talem denique in omni dicendi genere, ut
liſeſir Latine ſeripſiſſet, Latinorum, ſi Græce, Græcorum gloriam obſeuraßſer
iRono⸗ omnem, ex maturo graviſſimi Theologi, b. Waltheri judicio, in orat. de
tit, con- aadmiranda ſacrar. literarum V. T. eloquentia, quæ ſubjuncta legitur dis-
jed f- ſertationibus ejusdem Theologicis, de immortalitate animæ rationalis, &
Serpi. prætenſa Ethnicorum ſalute, quoad infantes & adaltos p. 107. ſqq. Hinc
iwickum ingenue fatetur Joh. Franciſc. Picus lib. II. examinis doctrinæ gentium cap.
sClrir. 2. quod, poſtquam legiſſet forte per Tuſculanam ipſam Ciceronis Quæ-
liciſlinis fſtionem, ubi maximo effert præconio verba Æſchinis, adverſus Demo-
notäſildei ſcbhenem invehentis, tanquam magnam vim & artem continerent, eaque
abent 5) diligenter examinaſſet, nec multo poſt tempore Elaiam in manus deſum-
fomerta ſiſſet, Ebræo populo minantem, nullam prorſus deprehenderit ſimilitudi-
ar l. nem; adeo bie vebemens, ſublimis, cobioſus, reſonans, rerrorem incutiens,
e, cun, & veram artem undique Nirans. . Sed a congerendis, quæ ingentem in
1 mediis cumulum coacervari poterant, dictionis Jeſaianæ encomiis hic mihi tem-
Al ee pero, quid illa ſingulare habear, & quo gaudeat charactere, paulo penſicu-
latius examinaturus. Ubi prima quidem Jeſaiæ gloria, terſiſſima eſt ſer-
monis puritas, omnem Chaldaiſmi vel Arabiſmi tincduram, omnem ple- puritas,
eto pon⸗ hejx ruſticitatis contaminationem procul habens 3 unde Grotius aunnot.
c eicel⸗ aæægd Jeſ. Lig. teſtatur: cujus dictio puriſſima eſt inter eos, qui poſe Moſen
Tünn- Jfuere, 2 vvoοον Pulcherrimæ. Atque hæc, ni fallor, urbana illa eſt ele-
ettrin- gantia, Hieronymo laudata, cum in præfat. ad Paulamn & Buſtochium, in
gem, translationem Efſaiæ er Hebraica veritate, I. IV. Opp f. n. A. Ac primumm, .
neminell; .= . 2 —: 7 . .
uo. H inquit, de HMaia ſciendum, 710a in ſermone No diſertus ſit Yguippe ut
k. vir nobilis, urbane elegantiæ, nec babens quicquam in eloquio ruſtici-
ic. . tatis admikxtum. Eandem Abarbenel Comm. in Proph, Poſter. fol. I. Col. 2.
ron cl agnoſcit, & in argumentum, pro evincenda regia Prophetæ proſapia, vertit,
sð
eon ON D ND DE HN D n didionis ejus puritas & elegan-
firaten z4 tia, ſermonem imitetur regum & conſiliariorum terræ, qui purius longe atque
Khu Aegantius loquuntur, quam ceteri de grege homines. Non me fugit,
htelig 4 Chaldaiſmi mixturam Jeſaiæ imputari ab iis, qui verba cap. XXIV. 16.
im “ ih e cum Jonathane Chaldæo, Theodotione Græco, Münſtero
ab i 6 Latino interprete, & R. Salomone ita reddunt: ſecretum meum mihi, ſo-
nns e cretum meum mihi, voc. ) ex Chaldaiſmo arceſſentes, ut eſt ap. b. Barth.
tott at Mayerum P. I. Philol. Sacr. cap. S. p. 220. q. ſed ut taceam, unam vocem
nt uti Chaldæam, civitate Ebræa donatam, & in conſtructione ac forma Ebræa

Carpx. Pars Iill. 0 poſ-

De Jeſaia.

majeſtas,

7α 7,

106 INTRODUCI. AD LIBROS BIBLICOS

/

poſitam, impuritatis labem ſtylo nicido ac terſo non ſtatim adſpergere;

firmiori quoque nituntur talo ii, qui a rad. N emaciavit, nomen (ad

formam 0) cum Tremellio & b. Luthero, per maciem inter Ppretantur;
qualem loci V'explicationem ſolidam & accuratam reddit Santes Pagninus
in Theſ. Linguæ S. voc. π P. 2340. ut Chaldææ linguæ ſubſidio nihil hic
ſit opus. Proxima Jeſaiæ laus, ſublimitas eſt, indeque reſultans majeſtas,
verborum pondera rerum ſublimitati exæquans, & adeo magnifice, g gravi-
ter, ac pro autoritate, divina imperia proponens, ut autorem fuum, Do-

minum Dominantium, Regemque Regum dictio ipſa granditate ſua Pro-⸗

dat, & humana ſorte majorem indicet loquentem. Singularis omnino
vis, & ſpiritus acer ineſt tum verbis, tum rebus, & indicibili fere verborum
pondere, maxime in increpationibus, Poœnarumque comminationibus,
lectorum auditorumque animos percellit, premit, urget, ut velut ad mon-
tem Sinai non tam verba, quam tonitrua edentem perciperent Ifraelitæ
Deum, ſic apud Jeſaiam, velut fulgura emittentem ſuſpiciant omnes ac re-
vereantur. Exemplo ſint caput I. .V. X. XIV. NXXXIII. &c. Non humano
quidem artificio quæſita, ſed divina, quæ verbis inſita eſt, virtute, com-
parata vaticiniis hæc autoritas eſt & majeſtas: ipſa tamen ſtyli moderatio
decus quoddam iis conciliat & gravitatem, tum comparatis variis, & me-

taphoricis phraſibus; tum figuris, quas Rhetores vocant, exclamationi-

bus, interrogationibus, proſopopœiis &c. ſuo loco ac tempore, per⸗
quam emphatice adhibitis; tum conciſo & Yvopeg” dicendi genere,
quod Prophetis alias in more poſitum, ac ſolenne eſſe ſupra obfſervavimus
cat. præced. §. 23. P. Oρ. Numeris adſtrictam Jeſaiæ orationem cenſet do-

Giſſimus Vitringa Prolegom in Jeſ. P. S§. Gravitas enim & Jublimitas dictio-

nis, pergit, absque numeris non magis conſe⸗ Mit, quam illius concinnitas at-
qué legantiæ. Quod tamen non exiſtimaverim Virum docdtum de nu-
mero poêtico intellexiſſe, quem metrum vocant, cum aliter ver ba ſtruat

Jeſaias in canticis, metro ligatis, c. V. XXVI. XXXVIII. ac in vaticiniis,

proſaico ſermone prolatis; ſed de numero ſententioſo, qui electa, non
trita uſu verba, in ſententiarumn modos digerit, brevique & ingenioſo: am-
bitu periodos finir. Tertium denique Prophetæ decus Pathologia eſt,
miraque ex eo elucens affectuum vehementia, varietas ac vis, qua in cien-

dis ſedandisque animorum apud lectores motibus, immane quantum pol-

let. Sive enim odio adverſus vitia, in populo graſſantia, inflammare ani-

mos aggrediatur, ut c. I. V. LIX, ſive minis & judiciorum divinorum de-

nunciatione terrere, ut c. XXIV. XXIX. XXXIV. ſive ad miſericordiam
Hlectere, & in lacrymas ſolvere, ut c. LIIl. ſive proſtratos a0 lugentes ſua⸗

17

viter

Viter den
XI. XII.
c, VlII.!
Qocun
tenet, ſun
Gentur.
em por
tilirn in
ſium nl
uippe e
inm Grat
1ointrade
Qum dule
tuc, ed

Exe
det radiis,
imefmagebi
Phete rene
IMwituri
Vino ⸗
Lelii doch
ſeſaie 0Or.
ili, in ſn

VETER. TESTAM. 107

Petgere; viter demulcere, & in ſpem meliorum temporum erigere, ut c. X XXV. De Jeſaia.
1d XL. XLI. XLIX. ſive animos addere timentibus, metumque diſcutere, ut
retäntut, c. VIII. XLIII. LlIV. inimitabilis per omnia, & ſine pari deprehenditur.
Pagninns Quocunque lubuerit,l ectores flectit, & præter ineffabilem iſtam, qua eos
nitilie tenet, ſuavitatem, in partes ſuas haud dubie Pertrahit, ni præfracte oblu-
Mujeſtas, dentur. Ut adeo, conſultus ab Auguſtino recens converſo Ambroſius,
te,nii quem potiſſimum e ſacris libris legendum ſuaderet? maturo ac pruden-
m, Di. tiſſimo judicio Eſaiam Prophetam legere juberet, teſte ipſo Hipponen-
un⸗ ſium præſule Lib. IX. Confeſſion. cap. V. T. I. Opp. F- i2. Hunc unum
omdo quippe exiſtimabat ejus eſſe ſuavitatis ac elegantiæ, quem omnibus genti-
verborum H lium Gratiis ac Veneribus tuto opponeret & multum anteferret; ejus por-
tionibus, ro in tradenda religionis diſciplina perſpicuitatis atque ponderis, ut ille-
tad mon- Gum dulcedine Evangelii animum, in obſequium fidei non flecteret tan
elſcaelire? tum, ſed traheret omnino ac raperet, Chriſtoque Penitus devinciret. 2
Dnessce. VI.
humano H Ex dictis i itaque autoritas libri divina & canonica clariſſimis] jam elu- Autoritas
ee com. 4 eLet radiis, ut nullus fere circa illam dubitationi relinquatur locus. Tam divina.
oerati P«S’Z irrefragabilis jam olim & extra controverſiam illa erat poſita, ut vel Pro-
‚ERNe phetæ rehqui ſuam adverſus rebelles & contumaces homines vocationem
lamationi⸗ munituri & fidem, ſatis haberent, ſi ad Jeſaiam provocantes ſuum cum di-
pore, be k— vino iſthoc vate conſenſum docerent; vel Chriſtus atque Apoſtoli, Evan-
li genere, gelii doctrinam confirmaturi, haud frequentius alterius ullius Vatis, quam
Eragvimis feſaiæ oracula & dicta, t tanquam veri Pr ophetæ, aàa Deo vero inſpirati
cenſet 00⸗ miſſi, in ſubſidium vocarent. Prioris generis exempla habemus:
iut in. . MWMich. IV, r. . collat., cum Jeſ. II, 2. ſqq.
bim ut. Nahum h . —R——“ E. XXXlII, 9
ehaent ð Jer. XLVIIi, 44. * Jeſ. XKXlIV, 18.
ricnis, Jer. L, 2. - - Jeſ. XLVI, I.
detti,san Prpoſterioris autem longe plurima proſtant, eorumque non pauca,
enioloen quibus nominetenus laudatur & exprimitur Jefains, tanquam fide dignus,
ologe . . & omni exceptione major, cœleſtis veritatis teſtis; e quibus videri poſ-
in der. . ſunt Matth. I, 23. III, 3. XIII, 14. IV, 14. VIII, 17. Luc. IV, 17. Act.
lua 0l. XXVIII, 25. Rom. IX, 27. 29. 33. N, 16. 20. I. Cor., I, 20. 2. Petr. III, 13.
nrunl Matth. XXI, 13. Act. XIII, 34. &c. &c. Ut taceam, hujus prophetiæ Par-
mmn e⸗ tes quasdam luculentis ac prolixis, in Regum & Chronicorum libris, niti
von teſtimoniis, ut eadem opera, qua hujus libri autoritas reſpuitur, illorum
kran quoque ſides convellatur: Hinc eſt, ut nemo, quod ſciam, hanc ſcriptu-
gent ter 0 2 . ræ

De Jeſaia,

Chrono-
ogia.

IO9 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

ræ canonicæ partem in dubium vocare ſit auſus. De integritate quidem
libri, ejusque ut hodie in ſacro Codice habetur, autore, criminationes

quasdam ſparſitSpinoſa, ſupra jam G. III. profligatas, nec dignas, quæ cum
tædio Lectoris in ſcenam hic revocentur, quibus velut cuniculis autorita-
tem libri ſubruere & infringere conatus eſt; ipſam tamen aperto Marte
aggredi, vel non ſuſtinuit, vel ſpeciem ac ιαρ ορ πα non invenit, Nec
porro de ſtylo Prophetæ, quo cladem Babylonis cap. XIII. delineat, ma-

gnifice ſatis & ſentit, & loquitur Autor Judiciorum de R. Simonis Hiſt.

Crit. V. T. Epiſt. IX. p. 194. ubi nunquam tale quid eveniſſe tradit, quale
ibi ſecundum literam a Propheta prænunciatur. Attamen iſta omnia non
in Jeſaiæ contumeliam dixiſſe vult videri, ſed generalem, ſaltem de ſtylo
Prophetarum plus quam hyperbolico, obſervationem hoc Jeſeiæ exem-
plo demonſtrare fatagit, cujus de cetero autoritatem ac fidem ſalvam re-
linquit ac intactam, id ſolummodo monens, ne ſecundum literam iſta ca-
piatur prædictio, ſed in mitiorem trahatur ſenſum. Ut adeo majeſtatem
ſuam vaticinium hoc noſtrum per ſe tueatur, agnitamque & comproba-
tam a Chriſto, ſummo Propheta, publice in diebus carnis docente, tum
quoque ab ejus in viris Oeozο*οoοαοſpiritu, ac denique ab angelis, miſſio-
ni ſuæ fidem divinam ex Jeſaiæ oraculis conciliantibus, omnium tempo-
rum eccleſia pie veneretur. M W
VII..

In definiendo annorum ambitu, quibus Prophetam egit Jeſaias, tan-

tum rurfſus ſententiarum divortium deprehenditur, ut quam prs ceteris
eligas, vel tuto ſequaris, haud adeo facile ſit dictu. Satis quidem mani-

feſtos temporis characteres infcriptio prodit, quæ vaticinatum perhibet

in diebus Uſiæ, Jotbam, Achuzi & Hitkiæ c. I, I. Datis itaque illi, quod
fieri omnino oportet, Jothami & Achazi annis imperii integris, qui ab
A. O. 3246. usque ad A. 3277. triginta ſunt & unus; in deſignando mu-

neris auſpicio atque fine aqua omnibus hæret. Qui totum Uſiæ juxta ac

Hiskiæ imperium vaticinando expleviſſe credunt noſtrum, cujus ſenten-
tiæ Abarbenel eſt. Comm. in Propbet poſter. fol. 1. col. 2. Kimchi, atqug
recentiſſime Dn. Prof. Michaelis in Diſput. de Jeſaia, eiusque vaticinio 9.4.

p. I0. duodecim vel tredecim ſupra centum annos, muneri ejus largiri ne-

ceſſe habent, quod omnem fere fidem exſuperat. Sunt tamen, qui cen-

tum annos in officio publico exegiſſe tradunt, cum b. Varenio Prodr. I. V.

p. 9. qui centum & novem annos, cum doctiſſimo Uſſerio, qui in Annalib.
Vet. Teſt. auſpicia muneris Jeſaiani in Jubilæum XIII. annumque mundi
3197. exitum autem tragicum in annum 3306. p. 77. coll, cum b. 196. con-

jicit: qu
254. 5
cum Lig-
A. 3310,
doginte
qui octos

V.IL. I

1. 224. 4
roſohym⸗
e

ginaquat

dbunum,

. . ſj
ge tamen
nem Kinal
Piſcator 0
hliei ſeſii⸗
Cum in E
nno ſe.
t annis
le e. I
ceſſe eſt
um, gui
ommia 1)4
nature ſer
Gienumne
Currat tatn
ente omm
in cenlte
Fipturam
wenn, A

Oine .

Unncente

exordü

Aliguot
Nm & P
Auadrare

quidem
nationes
qur cum
autorita⸗
t0 Marte
it, Nec
neihytna⸗
Mis Hiß.
Git, qudle

mmianhn.

de ſtylo
ie exem⸗
ſalvamre⸗
n Maca-
eſtatem
mprobe⸗
ente, t
vlnilio
AVpo⸗

ſaias, tan⸗
ra ceterls
dem Wanl⸗

pethibet

od
5, gvi b
Nd .
juxta 40
usſenten⸗
chi, qle⸗
i ii,
lugitine.
6 gii cen.

olr. .

7 Anulh.

pe nundi

16 .
jen

VETER. TESTAM. 109

jicit: qui nonaginta & amplius, cum Setho Calviſio in Op. Chronslog. p. De

26 4. & Sanctio Comment. aa Jeſ. I, 1. p. 13. n. II. qui octoginta ſeptem
cum Lightfooto in Chron. Vet. Teſt. p. 97. & Iio. collato A. M. 3223. cum
A. 3310. & D. Henr. Mollero in Hypomnem. Exeget. in Jeſ. c. I. . 3. qui
octoginta quinque cum Abul-Pharagio in Hiſt. Dyn. Arab. p. G. Lat. p. 43.

qui octoginta & amplius annos, cum Phil. Melanchthone angumento in

Eſ. T. Il. Ottb. p. 399; & Büntingio in Itinerario Script. edit. A. 1718.

p. 22 4. qui ultra ſeptuaginta, tum Chriſt. Adrichomio in deſcriptione Hie-

roſolymæ n. 227. P. 17 . Franc. Bac. de Verulamio in biſt. vit. & mort.
p. ni9. & qui eum ſequitur, Serpilio in Jeſais c. 3. . Iy. qui amplius ſexa-

ginta quatuor, cum Rod. Gualthero bomil. I. in Jeſ. p. 1. . qui ſexaginta

& unum, cum Joh. Rainoldo in Cenſur. libror. Apocryph. pralect. CXIX.

p. Vov. ſꝗ. qui ſexaginta demum, cum Vitringa Prolegom. in Jeſ. p. 3. Lon-
ge tamen arctius ſpacium iſtud contrahitur ab iis, qui Prophetæ vocatio-
nem & inaugurationem in emortualem Uſiæ annum rejiciunt; unde joh.
Piſcator Comment. in Jeſ. I, . V. IV. in V. T. b. 10. B. 48. vel 46. Officii pu-

blici Jeſaiæ annos aſſignat; quocum Franc. Burmannus facere videtur,
cum in Enchir. Proph. §. 1. Exercit. Acad. P. I p. 177. ab ultimo, inquit,
anno Uſiæ, Eſ. VI, i. usque ad XV. Ezechiæ, Eſ. XXXIX, non potuit mi-
nus annis XLEV. prophetaſſes imo & amplius ipfum probhetaſſe, veriſimi-
le eſt. In hac itaque computi diverſitate, ne cœco feramur impetu, ne-

Ceſſe eſt, ut certas quasdam regulas ac notas conſtituamus, ad quarum du-

Gum, quid amplectendum, quidve ſit repudiandum, dignoſcamus. Ante
omnia 1) cavendum, ne citra præviam Scripturæ fidem, ætatem viri ulrra
naturæ leges, & fere ad miraculum usque, producamus. Utut enim ho-
dienum nonnunquam, ad ſeculum & paulo amplius ætas quorundam ex-
currat, tamen cum exempla ſint oppido rara, talia præter neceſſitatem, ta-
cente omnino ſcriptura, in hiſtoria ſacra fingenda pro lubitu non ſunt.

Quin cenſendum potius, quod fupra jam G. 2. de morte Jeſaiæ, monuimus,

ſeripturam filentio præterituram non fuiſſe grandævam adeo Prophetæ
ætatem, ſi vigeſimum, quod Abul-Pharagius, & teſte Herbelotio in Biblioth.
Orient. p. 5ori. Chriſtiani ipſi tribuunt Ori entales, vel trigeſimum plane
ſupra centeſimum ætatis annum, quod b. Varenius vult, vivendo attigiſlet.

Hinc 2) porro probabile non fit, cum Uſia natum eſſe noſtrum, aut ſaltem
exordia regni Uſiæz & prophetiæ Jeſaiæ coincidere, quod poſt Rabbinos

aliquot, Abarbenelem & Dav. Kimchium, b. Varenius iterum contendirt.
Nam & perpauca ſunt ejus vaticinia, quæ in prolixum regni Uſiæ tractum
quadrare demonſtrari poſſunt, ut vero non videatur ſimile, 52., annorum
S 0 3 ffffpacio

Jeſaia.

De Jeſaia.

110 INTRODUCT, AD LIBROSBIBLICOS

ſpacio vix unam aut alteram ab ipſo editam fuiſſe Prophetiam; & ipſa hi-

ſtoria ſacra haud obſcure indicat, Jeſaiam primis Uſiæ Regis annis docto-

ris publici partes nondum obiiſſe. Diſerte enim 2. Par. XXVI, 5. teſta-
tur, floruiſſe iſthoc tempore alium quendam Prophetam ſive doctorem,

Zachariam, qui magna apud Uſiam regem autoritate polluerit, nulla pror-
ſus Jeſaiæ facta mentione, ideo procul dubio Prætermiſſi, quod poſt hæc
tempora demum officium ſuum adminiſtrare cœpit. Urgent quidem,
qui contrarium tenent, commentarios jeſaiæ hiſtoricos, de rebus Uſiæ ge-

ſtis prioribus &G poſterioribus, 2. Par. XXVI, 22. memoratos, ac eo, ut vi-

detur, tempore compoſitos, quo quæque contigerunt. Sed enim vero
ita ſupponunt, quod eſt in quæſtione. Quid enim prohibet, quo minus
poſt illa tempora, ex monumentis publicis juxta ac privatis, tum quoque

ex traditione, a teſtibus &rιναταοι ac fide dignis accepta, conſignarit Je-

ſaias ea, quæ ante ipſum contigerunt? Quicai Propheta, cum in eo eſſet,
ut res ab Uſia Jua ætate geſtas literis conſignaret, ſimul traaere potuit bi-
RNoriam temporis proximi, 720 i/, ſe luſit puer, aut adoleſcentiæ & Juventu-

tis curſum perégit? Cum enim recens erat ecarum rerum memoria“ tum

vero ibſe ex illis, ſuæ atatis bominum ſuæque propriæ recordationis ſubſi-
diis, narrationem illam facile potuit inſtruere, etiaviſi forte eo tempore
nondum perſonam geſſiſſet publicam, ex vero inquit Vitringa proleg. in Jeſ.
p. 1. Neque tamen eapropter 3) adſtipulamur iis, qui Pacl annum Uſiæ

emortualem Primordia officii Jeſaiæ, per cap. VI. Jeſ. referunt, memora-
tam ibi inaugurationem prophetæ, primam muneris ſacri fuiſſe cenſentes;
quod commentum paulo ante profligavimus, §. 2. ubi de munere Prophe-

tico vatis noſtri ſermo eſſet. Demus autem ipſi ex Uſiæ annis, circiter de-
cem, quibus tantam jam apud Populum rebellem conciliare ſibi potuit

autoritatem ac fidem, ut anno regis emortuali c. VI, 1, 9. ſqq. multa ipſos
increparet α auſpicia muneris in A. M. 3236. incident. Rurſus

ad Hiskiæ annum quintum, imo & ſextum decimum ac paulo amplius
ætatem produxiſſe Prophetam, ex 2. Reg. NX. & Jefſ. XXXVIII. XXXIX.

ſatis manifeſte colligitur. Lethalis enim ille Hiskiæ mor bus, quo per Je-
ſaiæ interceſſionem & miraculum depulſo, 15. annorum uſuram divino be-

neficio lucratus eſt rex pius, in annum regni 14. & legatorum Babylonio-
rum gratulatio, in 15. incidit. Poſt hæc vero Prophetam, jam tum ætate
gravem, vix uno vel altero anno inter mortales ſuperſtitem egiſſe, & A. M.
3294. circiter, mortalitatem exuiſſe, admodum probabile eſt. Additis
itaque ad 31. Jothami & Achaſi annos, N. ex Uſiæ, & ſeptendecim ex His-
kiæ imperio, in univerſurn 58. emerg gund, quorurm ambitu totum iſtud mu-
⸗ neris

/.

peris jet
entes,

cum trer
Ztatis an
iſt brop
Vites H
Iaelis
macon
tabula

400 1AR1
7736 a
5

3245 ℳ,
4
32 4 H

Cipſa hi⸗
nis Cocto⸗
l,5. telta⸗
ockorenn,
ulapror-
Ghoſthec
t quidem,
1Ubege⸗

e0, t I K

enimm vero
o minus
mn quoque
ſgnatit e-
in eo het,
Ppruit li⸗
uventt.
ghu ul
vnir ſil⸗
ed tempore
lgein ,.
anum Uſi
tmemot-

cepſentes

re Prop he.
virciter e⸗
Obi ponit
nultnipſos

t. Nuris

o nblu
uo per)e-
iöboe
ibylonio⸗
tum olate
. ANlts
imerhls.
nerls

VETER. TESTAM. IIII

neris Jeſaiæ curriculum continetur. His 58. annis, ſi 30. accedant præce- De Jeſaia

dentes, quos natus fuiſſe communi fere interpretum conſenſu creditur,
cum tremendum illud graviſſimumque imponi ſibi pateretur munus, 88.

ætatis anno fatum ſuum expleſſe dicendus erit. 4. Memorabilis autem

iſta Prophetæ ætas fuit, ex ſynchroniſmo partim ſacro, quem tum divini

Vates, Hoſea, Amos, Michas, Nahum atque“ Obadja, tum excidium regni
Iſraelis atque clades Sennacheribi illuſtrarunt, partim profano, quem Ro-

ma condita & æra Nabonaſſaræa celebrem reddiderunt. Quæ ſingula ex
tabula Chronologica liquidius patent, quam damus ſequentem:

4.0.0. REGNUMJYUDAX. 4A. Reg. 4A. Reg. REGNUMISRAEI. Synchroniſmus bhi-

IJadz, Iſrael. i⸗
3236 auſpicia muneris tee ee Amoſus Proph. Tteme läe-
Prophetici EI ê clarus. fiodo, ut vult,
SAIR. ſecundum
iic Regis udæ. 43 4 Menachemi, Regis Porphyrium,
Joel forte, certe Ifrael. Euſfebius in
SW t. t. cla- . (LCLhbronic. Lib.
ras. “ II. edit. Sca-
3246 Jeſaias gloriam 2 1 Peka Rex Iſrael. liger, p. Iiz
Domini videt c. 5 .
VI. 4
3248 Micha prophe-
tare incipit.
3254 Jothami ano 9 10 † Sardanapalus
W obſidetur,
3256 n n ROMA con-
411 M di cœpta.
32 12 13 Sardanapal.
anno obſidio-
1 nis tertio, G
R ſfſe & regiam,
. QLcum concu-
binis, eunu-
chis & opi
V bus omni-
D Bus, incen-
44 “””õ ] 1 dio abfumit,

Rinem-

112

3262

3265

3277

Nabumus &

REGNUMUDA,

Achaz regnare
cœpit.
Invaſio Reꝛzini
Regis Syriæ,
& Peka Regis
Ifrael, in ter-

illuſtria vati-
cinia Jeſaiæ c.
VII. ſq.

Obadja ſub
Achazo inclu-
ti & Jeſaiæ
ι*ρ⅜ονονον.a.

Ezecbhias ſive
Hiskias in re-
gni conſorti-
um a patre
adſciſcitur.
huc Jeſaiæ ſpe-

dGant adver-†

A. Reg.

Judæ.

ram Judæ, &K

ſus Pliliſtæos)

16. I,

A. Reg.
Iſrael.

REGNUMISRAEL.

88.

14.

poſt novenni-
um demum eo

Hoſea regnum in.

vadit, ſeditio-
nibus
prohibitus

eſt potitus, A.
O. C. 3 274.
Achazi 13.

tamen

INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

Synchroni ſuias hi⸗=

tEtoriæ profanc.
unemque Aſ-
Priacæ mo-
narchiæ im-
ponit.

Hinc æræ Na-
bonaſſeræzæg
auſpicium.

7

c, XIV.

3293

40,6.

lyoniſint hi⸗
e hroſnc.

ngeA.
als Mo-
lebie in⸗
git,

ncreNe-

uderat
Npiciun,

„W.

aoc.

N—

VETER. TESTAM. n3

De Jeſais.

EEGNU JuD, 4A. Reg. A. Reg. REGNUAM 1sSRAr. Synehroniſinus zi.
Sac. Irael. Kariæ Profanc.
c. XIV, 28' -ſin.1
&Gadverſus Moa-
peitas c. XV.
XVI. vaticinia.
— repurgata auſpbic
ciis Hiskiæ do. 17
mus Domini, 2. l
f Chr. X XVIII. H
ſq menſeque ſe
quenti Paſcha
celebratum 1
XXXNXx. 4
3283 regni Ezechiæ 6. 9. anno Hoſeæ, ſini-.
1 anno. tum regnum Iſ-
=?èGUl raclis.
A. 0, C. A. Reg. In hec tempora hiſtoria T'obiæ, in regionem Aſſyriorum
FdeA. um contrihulibus ſuis Naphthalitis abducti, & hinc in
Mediam profedli, inciiliſſe creditur Uſſerio Annal. Vet.
è Taſl. p. g.
3291 14. anno Ezechiæ, Jeſaias c. xXX. cilicium a lumbis ſuis, & cal-
ceamenta de pPedibus ſuis deponere, & ita nudus ac diſ-
calceatus toto triennio incedere jubetur, in ſ- äignum con-
rrra †gyptios & Æthiopas.
— — LSennacheribi ad Hieroſolymas ſtrages Eſ. XXXVI. ſq.
— — Ezechiæ ex lethali ulcere morbus, & reſtitutio c. X X X VIII.
— 15. ineunte anno Fzechiæ, gratulatio legatorum Babylonior.
3294 17. in univerſa Egypto impletum eſt. quod ſi igno ante trien-
EEmium aqato Jeſ. XX, 4. denunciatum fuerat.
—- — Rabſakes Jeroſolymas obſidens, & probra in Hisliiam, tum
quocque blaſphemias in Deum jaciens, precibus Regis &
2? Jeſaiæ ad Deum fuſis arcetur, ut re infecta, ſolutaque ob-
fſidione, ad Sennacheribum revertatur Eſ. XKXVI ſg.
— 1 — olacida morte diem ſuum obit Jeſaias.
Carpz. Pars TIIMYMJ. = P* ðDBðÿ VIII.

De Jeſaia.
Partitio.

1IIAI INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

VIII.
Capita codex Jeſaianus habet LXVI. verſus 1295. in quibus medius
numeratur capitis XXXIII, 2r. nec in ſectione capitum inter Hebræa ex-
emplaria & LXX. ulla intercedit diſcrepantia, qualem tamen in veteribus
MsSCGtis Latinis obſervavit b. Dorſcheus prolegom. in Eſaiam p. 12. In par-
tiendo autem hoc voluminéè tot iterum fere ſententiæ ſunt, quot expoſito-
res. Hieronymi ſi ſtandum ſit autoritate, tota vaticinii ſtructura ſecun-
dum regum tempora, qui in lib fronte nominantur, ſervato capitum or-
dine, diſpeſcenda fuerit, ita ut a c. I. ad V. ſub Azaria ſive Uſia; cap. VI. ſub
Jothamo; a c. VII-XIV. ſub Achaſo; & tandem c. XIV, 28. ad finem us-
que libri ſub Hiskia, dicta credantur & conſignata. Confer Hieron. lib.
V. in Jeſ. cap. XIV. ſub ſin. To. V. Opb. f. 26. ſd. & ſub init. Comment. in
Jeſ. Etſi vero tutiſſimam hanc diviſionem totius libri dicat Dn. Prof. Mi-
chaelis Diſp. de Jeſaia ejusque vaticin. S. 3. p. io. eundemque, utut non
partitionis, ſaltem temporis ac ſcriptionis, ordinem calculo ſuo approbet
b. Varenius Prodromi Iſaiani c. V. p. 10. vereor tamen, ut per omnia ſibi
capitum ſeries conſtet, ordinique temporum exace ſatis reſpondeat. Sta-
tim enim I. caput florenti ſub Uſia reipublicæ Judææ ſtatui nullo modo
convenit, ſed in Achazi potius, vel Hiskiæ demum tempora quadrare, in
eamque conjiciendum eſſe ætatem, qua vel tanta Judææ devaſtatio per
Sennacheribum inferretur, ut expugnatis omnibus Judææ civitatibus mu-

nitis, unica Hieroſolyma reſtaret, eaque neglecta fere, & contempta; quam

interpretationem non omnino repudiat b. Calovius Bibl. Uluſtr. ad Eſ. l.1.
utut ipſe ad noviſſimam per Romanos Judææ devaſtationem, gentisque

eladem, textum referat: vel qua inclinatum, aut dejectum jam Ephraimi-
ticum regnum erat de ſtatu proſperitatis, cum ex v. 7. ſqq. ſatis probabi-

liter colliĩgitur, tum a doctiſſimo Vitringa Comment. ad c. loc. H. 32. ſq. eru-

dite adſtruitur; alia plura nunc ut taceamus. Hinc laudatus modo Va-

renius cit. loc. 6. 9. p. 10. aliam diſpertiendi viam ingreſſus, tres ſectiones
præcipuas conſtituit, primam a cap. I-XII. de Meſſiæ incarnatione, na-
turis, perſona, regno, ceterisque Toiα— αορνααοοmyſteriis, non niſi gene-
xaliſſime, agat; ſecundam a cap. XIII-XXXIX. quæ de regnorum corpo-

ralium duratione, illorum imprimis, quæ eccleſiæ Davidicæ magnas ſæpe

ſpecialem de regno Chriſti Evangelico, ejusque formatione, jam inde a
Johanne Baptiſta, tractationem complectatur. Ingenioſe ſatis, nec mi-
nus pie; verum ſcopo & nexui vaticiniorum haud usque quaque conve-
mienter. Reformatorum interpretum plurimi, Junius, Piſcator, Belgæ in

calamitates intulerunt, diſſerat; tertiam a. c. XL. ad finem prophetiæ, quæ

Bibli-

“

Biblii
I.AI
genti
Jude
tis;
benet
loe. p
mult
Lib,
nil
gue in
Vitrin
priort
buatu
tis alia
ſtibus
ſanis
II i⸗
ungvil
Geudd
Colyi
bat,
b. Gri
amm co.
1. pole
fin.
batum
Vvolum
ir e
ime
giie 7
onn
Cor
Inen
ſeries
ls,

n ord

mecdius
Dragex-
eteribus
In par-
poſto⸗
taſecun-
bitumor-
VI. ſub⸗
finemus⸗
eron. uih.
nment. in
Prok. Mi-
Utut non
Ppprobet
Dmbin4 Ni
leat. Sta-
0 modo
dte,
Eatio per
tibus mu⸗
pras quam

AllelA.

geniue
Ephin⸗
1 robebr

ifi.

n600 Vr.
6 ſehinne
gtione, nt
niü gene⸗
um cotpo⸗
nagnas ſepe
eit u
jam inde⸗ .
b, hec i⸗
e cone.

l
01,

Negei 5

bli⸗

ETER. TESTAM. 1II5

Bibliis ſuis, in nin n
ue pPartes pri 3 PUI
. 7 7 976% l pri⸗ cipa les diſkril uunt; qua m fI. cap.

1:XII. Judæorum Peceata & pœnas; II. c. Xill- XXVII. 4 liverſarum

gentium onera, in gratiam populi Dei denunciata; III c. XXIX. XXXI.
Judæorum excidium, per Babylonios eventurum, intermixtis tamen ſo
tiis, IV. c. XL- XLVIII. liberationem Judæorum e ca ptivitat a-
ſymbolum redemtionis ſpiritualis; V. c. XLI X-LXVI. M velut
beneficia Chriſti exhibeat. Non ſat accurate, inquit b. Darſeheus &
loc. p. 17. Nam in capp. 12. plurima vaticinia de Chriſto: ſic a cap 29. 30.

multa de Aſiyris &c. Eidem tamen Hortingerus quoque Theſ. Phil.
Lib. MI. c. I. ſect. 2. p. gé&“. inhæret, niſi quod, conflatis parte tertia & quar-

ta in unam, quatuor tantum ſediones numeret; quam Heiddegg erus quo
ue: in Enchirid. viam Premit. Rurſus paulo aliter toties nobis landlatns
V itringa, qui Prot- gom. in Jeſ. p. 2 4. duas libri Partes, quarum poſteri
priori eſt intexta, ponit, I. propheticam, quæ in quinque minares di lüri⸗
buatur, &α) c. I-XII. ad Judæos & Ephraimitas, β£) c. XIII. XXIII. de ſ
tis aliarum gentium, ) c. XXIV - XXXV. de pœnis Judæorum, a do⸗

ſtibus eccleſiæ, ⁶) c. XL- XLVIII. de manifeſtatione Meſſiæ in carne, &

ſignis eum anteceſſuris, e) c. A LIX-LXVI. de perſona & regno Chriſti.
II. biſtoricam, quæ notabiles quosdam temporum illorum exp onit aſi .
in quibus Deus Jeſaiæ miniſterio voluerit uti c. XXXVI- XXXIN. Sed e.
deunt hic quoque, paulo ante allatæ, b. Dorſchei obſervationes, quas t i
Calvinianorum diſtributioni, ad quam Vitringa proxime accedit. obj ici
bat. Recentiſſime Dn. D. Franc. Alb. pinus in Tabb. Oeconom. Bitiir.
b. Grünenbergii veſtigia legens, habita argumenti potioris ratione, Jeſai .
am continere tradlit orationes I. politicas, ſ. civiles c. I-XIX. II. mihitarer
f. polemicas, c. N X= XXXIX: III. ſpirituales ſ. pnevmaticas, c. XL- nd
fin. Alii demum continuum orationis filum in Jeſaia deſi derantes, tur⸗

batumque vaticiniorum ordinem animadvertentes, commodam totius
voluminis dari Poſſe analyſin negant. Huc fere b. Lutherus tendit, ſub

Eni Præfat. Germ. in Jeſ. ubi de ſerie ac ordine Prophetæ loquitur; & cla-
riſſime b. Dorſcheus c. I. p. I4. Accurata generalis diviſio inſtitui noquit
o⸗ eſt prophetiarum tantum colſectio. Unde Coccejus quoque “
mnern libri generalem procul habuit, ipſam textus explicationem ſtatim
ggreſſus, cui ſingulorum capitum, vel vaticiniorum analyſin ſuis locis
bie Et ſi dicendum quod res eſt, nec temporum, nec argumenti
ſr au ique apparet, nec ſuppeditari facile poterit idea quædam genera-
MB . in mred Permiſtasque iſtas pericopas, ſervata tamen capitum ſerie,
em redigat; . utut negari nequeat, a cap. XL. ad finem libri com-
PH 2 modum

De Jeſaia.

INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

De lJeſaia, modum deprehendi nexum. Memoriæ tamen ut conſulatur, partes quæ-
dam generales conſtituendæ, & a potiori vel copioſiori eorum argumen-
te denominandæ fuerint. Univerſum itaque volumen, ſalvis aliorum
Doctorum judiciis, in tres cumprimis partes diſpeſcimus, quarum I. mix-
ta ex legalibus & Evangelicis pericopis, c. I-XNXNV. II. hiſtorica, de ge-
ſtis quibusdam ſub Hiskia c. XX XVI- XXXIX. III. evangelica, ſolatifluuas
complexa promiſſiones redemtionis, cum typicæ, nimirum Judæorum
e captivitate Babylonica, tum ſpiritualis per Chriſtum præſtandæ.

IX.
Conſtat J ES AIAE volumen parte

Sy noptica. I, Mixta, Evangelico- Legali, quæ eſt partim

a) od pænitentiam invitatoria, ad populum Judaicum ſpectans, ubi
I. ad pœnitentiam exhortatio c. I.
2. ad regnum Chriſti invitatio c. II.
3. pœnarum, ni reſipiſcant, infligendarum denunciatio c. III.
4. reſipiſcentium per Meſſiam purgatio & illuſtratio c. IV.
z. Dei cum eccleſia Judæorum parabolica diſceptatio c. V.
6. Prophetæ ad paræneticum officium inauguratio c. VI.
7. promiſſa Achafi, ex præſentiſſimo periculo, liberatio c. VII.
8. adverſus Sennacheribi invaſionem conſolatio,
t. ex ſigno præſenti c. VIII.
t. ex beneficio futuro Meſſiæ c. VIII, 9. fin. IX, 1-9.
9. excidii Iſraelitici comminatio c. IX, 8. ſqq.
10., piorum adverſus metum Aſſyrü confirmatio

p. per providentiæ divinæ opem & moderamen c. X.
P. per Meſſiæ promiſſam incarnationem, & inter gentes

manifeſtationem c. NAl. 3
p. per ſubminiſtratam eccleſiæ in hymno exultationemc. XII.

8) paænarum comminatoria, Judæorum hoſtibus clades denuncians;

N. adverſus hoſtes detonans,
1. contra Babylonem c. XIII -XIV, I- 28.
2. contra Palæſtinos profligandos c. XIV, 28-fin.
3, contra Moabitas, quorum ”ͦJ”MẽM
p. concatenatæ miſeriæ c. K V.
p. officium, poœnæque ingeminatio c. XVI.

4. contrasyros expugnandos, & decem tribus deportandas c. XVII.

5. contra terram, alis 5thiopum obumbratam c. XVIII.
6. contra Ægyptum, multis modis conturbandam c. XIX.

.MNRE—E————G

„

, que.

unen-

Aliorum
Il, nis-
, dege.

Nlatiſas

Croruun
le.

ng ub

io c III.
,W.
.V.
l
doe.

1 leg

l. I.

ðð

——

VETER. TESTAM. 117

„ contra Egyptios & Ethiopes, ab Aſſyriis diſcalceandos c. XX. De lehi.

8. contra Babylonem, Dumah, & Arabes c. XXI.
. 9. contra vallem vifionis, & in ea Sebnam, de gradu deturban-
duum c. XXII. Z
10. contra Tyrum vaſtandam c. XXIII. XxXIV.
2. ecclefiæ victricis doxologiam exhibens,
t. gratiarum actione, Deo exſolvenda c. XXV.
t. hymno, poſt eventum Præcedentium; decantando c. XXVI.
3. mantiſlam fubnectens
t. conſolatoriam eccleſiæ, de divina tutela, cultura, calligatio-
ne &c. c. XXVII.
t. comminatoriam contra X. tribus c. XXVIII.
) excidii lieroſolymitani intimatoria, ubi
1, contra Arielem.
de urbis excidio c. XXIxX.
de vana Judæorum inm Eugyptios fiducia c. K ,= w.
de fiducia in Deo, non in Pgyptiis collocçanda. e. XxXI.
2. pronain 0 Meſſiæ, regis juſti, ejus regni ac bonorum c. XXXII.
3. denunciatio judicii Dei adverſus Perſecutores c. XXKXlII.
XXXIVNV.
4. conſolatio, excidio oppoſita, ab adventu Chriſti & voca-
tione gentium c. XXXV.

, mihorae, de geſtis quibusdam Hiskiæx, & miniſterio Jeſaic, ubi

*½) Sennacheribi oppugnatio, & Rabſaces faſtus c. X RXVI.
6) Hiskiæ preces, Sennacheribi clades c. XX RVII.
) Hiskiæ ex morbo reſtitutio, & ode Evchariſtia c. XXXVIII.
⁰) ejusdem oſtentatio, & facta per Jeſaiam objurgatio C. XXXIX.

III. Evangelica, de redemptione tum typica Judæorum, tum ſpirituali,

per conciones 8:
1) de adventu Chriſti, ejusque eminentia,
a præcurſore prædicti c. XL.
iddeola deſtruduri c. XcII
2) de Chriſti ad munus inauguratione,
prolixe prædicta c. XLII.
ad fidelium ſolatium applicata c. XLIII.
3) de Chriſto Soſpitatore, præſigurato per Cyrum liberatorem, ubi
æ. ſolutio captivitatis Babylonicæ! prænunciata c. XLIV.
68, Syrus, & vocatio gentium prommiſi e. XLV.
P 3 “ v. ido-

—

118 INTRODUGT. AD LIBROS BIBLIGOS

De Jeſaia.

Commen-
tarii P. ℳ-

Zr din,

v. idololatria deſtruenda; Chriſti juſtitia commendata c. X LVI.
à. Babylonis excidium & cauſæ. c. XI, VII.
z. Judæorum objurgatio,
XLVIII. ⸗
C ſermo Chriſti ad inſulas, & eccleſiæ conſolatio c. XLIX.
4) de rejedhone Synagogæ, & gratia Dei erga reliquias, ubi
. repudium Synagogæ miſſum, & Chriſtus doctor c. L.
. eccleſiæ conſolatio, preces, patientia c. LI.
5) de liberatione ex captivitate, ceu typo, & redemptione per
Chriſtum, ceu antitypo,
a) liberatio ex Babylone, Chriſtusque liberator c. LII.
8) redemtio Chriſti, per paſſionem & gloriam c. LIII.
6) conſolationes, & adhontationes variæ: ubi
. eccleſiæ deſertæ ad jubilum excitatio c.
G. ad Chriſtum invitatio, fœdusque æternum c. LV.
. ad opportunum tempus obſervandum adhortatio c. LVI.
3. impiorum reprehenfio, & pœnitentium conſolatio c. LVII.
ez. jejuniorum diſtincho, & Sabbathi feriatio c. LVIII.

*

G cauſa deſertionis divinæ: eccleſiæ in Chriſto fiducia c. LIX.

y. eccleſiæ N. T. ſplendor, & amplificatio c. LX.
7) de operationibus, & donis Chriſti in eccleſia, ubi
2. Chriſtus ſpiritu unctus evangelizat, & eccleſia exultat c. LXI.
8. Sionis ſplendor & zelus c. LXII.
8) dialogus Meſſiæ atque eccleſiæ;
aXæ. de cauſis cruentæ mortis Chriſti; & hymnus eccleſiæ c.
Z. eccleſia exoptat liberationem c. LXIV.

Chriſtus denunciat Judæorum rejedtionem, & gentium

vocationem, c. LXV.

— = indicat hypocritar. pornam & eccleſiæ felicitatem
c. LXVI.

X

Commentariis Jeſaiam illuſtrarunt, e Patribus CHRYSOSTO-
MUS, qui integros quidem in Jeſaiam compoſuiſſe fertur commentarios,

ex quibus tamen nunc ſaltem tenemus a cap. I. ad dimidium cap. VIII.
Sνôρααρ 1. enarrationis continuæ fragmentum, a Godefrido Tilmanno,

Carthuſiæ Pariſienſis Monacho, in lucem protractum, & latinitate dona-

tum, Ozgp. I. II. f. 554. ſed & in cap. VI. Jeſ. homilias quingacza Del.
”MU M Eraſme

2–

& exitus e Babylone demandatus c.

Etaſnol
e verbi⸗
719. Uti
Qriſus
Qonion
3206. (
Cujus Co.
inſcripti.
in totam
faucon/
ſüis Ane
minibus,
ilüis non
3 Hieron
demonſtr

474 5˖l

tolymenta,
ſol 4. s
Tomum!

i ſuch

tribdende
leniqne 7
.zr. i
ehiam 4
Antter b
Vole
Mrodit l
Plteriore
mexpl
htia
ARN
eliak!

5
LcXLVI.
natus c.

UIX.
ubi
l.

btione Per

I.
l.

c. LVI.
bWM.

——-

ecelelle .

gentiu

ſelicitaten

nioool⸗
mmentmnis, .
n c. Ul.
Tüminno,
ngirne dond.

el

ini
uge,

riſne

VvETER. TESFTAM. 119

Eraſmo latine verſas, quibus ſexta in Seraphum accedit, aliamque præterea

de verbis Jeſ. XLV. Ege Dominus feci lucem ſtruxit Oppv cit. o. f. 7g23-

759. Utillas nunc homilias, in Jef. I. ſi volueritis, & audieritis“ in jeſ. IX.

De Jeſaia.

1

Cbriſtus unam cum Patre: in Jeſ XLII. Vita innovata: in Jeſ. LXII.
OQuoniam tempus venit: taceam, a Sixto Sen. Bibhlioth. ſanétæ Lib. IV. p.
326. Chryſoſtomo abjudicatas: CYRILLUS ALEXANDRINUS,

cujus Commentarionum in Jeſaiam libri V. *αοροα oνοανααuιe
inſcripti, Oep. Tomam IIl. conficiunt : EUSEBIUS Cæfarienfis, cujus
in totam Jeſaiæ prophetiam commentaria integra, Bernardus de Mont-
faucon in collellione nova Patrum & Sriptorum Graæcorum T. II. Pari-
ſiis A. 1707. primus publici juris fecit: ORIGENES, qui XXNXX. volu-

minibus, & XKXV. homiliis Eſaiam explicaſſe traditur, cujus tamen ex ho-

miliis non ſuperſunt, præter novem, in editione latina To. I. Oyp. JF. JS3.

ab Hieronymo in latinum ſermonem translatas, ut poſt Eraſmum, erudite

demonſtrat Huetius Origenian. lib. II. ſect. 3. §. J. PROCOPIUGOj

GAZAEUS, ſophiſta Chriſtianus, cujus variorum in Eſaiam Prophetam

commentariorum epitomen, Joannes Curterius græce & latine Pariſiis in
fol. A. 1580. edidit: THEODORETUS, Cyri Epiſcopus, cujus Opp.

Tomum II. auſpicatur interpretatio in Jeſaiam, exeerpta ex catenis Græ-

cis, ſtaudio Jac. Sirmondi, cujus tamen plurima Theodoro Mopfſueſteno
tribuenda cenſet doctiſſimus Cave: HIERONVMUS, qui libris XVIII.

ampliſſimos in Jeſisiam commentarios ſtruxit, T. V. Opp. init: HAVMO
„ H. 2

denique Halberſtadenſis, cujus commentarior. in Jeſ. libros tres, Coloniæ

A. 1531. in 8. excudit Pet. Quentell, ex Anglia fbi allatos. Catenas in

Jeſaiam, aliam Georgii Marmorii, aliam Johannis Drungarii, denique

Andreæ Presbyteri aliam, recenſet ac laudat D. Fabricius Biblioth. Gracæ
Vol. UI. cat. XWII. g. 2,4. manu exaratas, quarum tamen typis exſcripta

prodiit adhuc nulla.
E Judzis porro R. ISAAC ABARBENEI., qui in Prophetas
poſteriores omnes Wν commentarium reliquit, in quo primo loco Je-
ſaiam explanavit, latine deinceps redditum a Joh. Henr. Majo Fil. & Fran-

cofurti ad Moœnum editum in 4. A, 171I. R. MEIR, ben R. ISAAG

ARAMA, cujus —2 —& commentarium complectitur in
Jeſaiam & Jeremiam, Venetiis impreſſum in 4. A. 1608. R. SA LOMON

ben ISAAC de MAMRINO, qui explanationem ſuam in jJeſaiam
per omnia commata, — 15) ordinatid mundi inſcripſit, excuſam

Veronæ A. 1652. R. JACOB ben Iſaaci ZAHALON, cujus tamen d5

2P OW liber ſaælutum Jaceb, ſive comment. in Jeſaiam, in MSCto

1 UIm:

De jJeſaia.

Luthera-
norunm-

tarius Biblico- Rabbinicus ſuper orationem tertiam Eſaianam, cab. 7 - I2.

120 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLIGCGOOS

ab auctore ſervari, nec lucem adhue vidiſſe traditur a Bartoloccio B. III.
Bibl. Rabb. p. g72. & CL. Wolſio in Bibl. Hebr. p. olt.

F Lutheranis, DAN. ARCULARIUS, eujus commentarium
in Jeſ. ex ore dictantis exeeptum D. Balth. Menzerus, peſt autoris obitum

PFrancofurti edidit in 8. A. 1607. SAM. BOHLIUS, cujus commen-

prodiit Stetini in 4. A. 1636. JOH. BRENTIUS, cujus Eſaias com-
mentariis explicatus, primo Francof. excuſus eſt in fol. A. 1550. deinde ve-

To Tom. IU. Opp. p. 124. ſqq. inſertus: DAV. CHVTRAEUS, cujus

Opp. Eipſiæ in fol. 1599. commentarium quoque in Jeſ. exhibent: VI-

TUS DIETRICUS, cujus germanica Eſaiæ enarratio Norimbergæ

exc. in 4. A. 1548. JO. GEORG. DORSCHEUS ‚ cujus analyſin

& explieationem ſuccinctam Jeſaiæ, Hamburgi in 4. A. 1703. publici juris

fecit b. D. Fechtius: IOH. DRACONITES, qui Jeſaiam edidit cum

translationibus fontis Ebraici, Chaldaica, Græca, Latina Germanica, ac

explicatione Grammatica linguæ & Prophetiæ, ac indice regni Chriſti,

Lipſiæ in fol. A. 1563. IOH. FORSTERUS, eujus Commentar. in

Eſaiam ſuccinctus & perſpicuus, recuſus eſt Wittebergæ in 4. A. 1664.

SALOM. GESNERUS., cujus prælectiones in Jeſaiæ capp. priora

XIV. & c. LIII. ab hæredibus, poſt obitum autoris, editæ ſunt Witteber-
gæ in S. A. 1609. ANDR. DAN. HABICHHORSTIUS, cujus diſ-
ſertationes in illuſtriora Iſaiæ loca exegeticas, b. D. Fechtius collegit ac
præfatione ſua ornavit, excuſas Roſtochii in 4. A. 1705. PHILIPP.
HEILBRUNNERUS, cujus vatieinia Eſaiæ per locos Communes
Theol. digeſta, prodierunt Laving. in 8. A. 1584. TILEMANNUS

HESHUSIUS, cujus commentarius in Jjeſaiam, cum variis lection. D.

Joh. Olearii. prod. Halæ in fol. A. 16 7. ANDR. HYPERIUS, cu-
jus annotationes in Jeſaiam, Baſileæ prod. in 8. A. 1574. REN. ANLDR.

KORTUM, qui verſionem Germanicam Jeſaiæ novam adornavit,

quam paraphraſi continua & notis illuſtratam, atque Lexico quodam no-
minum appellativorum, in Jeſaia obviorum, auctam Lipſiæ edidit in 4. A.
1709. qua tamen tantum abeſt, ut ealeulum cordatiorum Theologorum
meruerit, ut publice potius eo nomine ſit reprehenſus in Unſchuld. Nachr.
A. 1709. P. 152. ſq. SEBAST. SCHMIDIUS, qui integrum Eſaiam
juſto commentario explicavit, excuſo una cum prælectionibus in VIII.
Priora capp. libri Joſuæ, Hamburgi & Francof. in 4. A. 1695. VIN-

CENT. SCHMUCK, cujus prælectiones Academ. in Eſaiam, a M.
Joh. Elia Ulichio publicatæ prodierunt A. 1708, Lipfſ. in 4. NICODLLDY.

ELNEC-

–

Elx
in 4.¹
prophe
VARE

Arecul
Elaiam
ſere po
qui no
at ſejen
Cura ho⸗
Norimt
in 4 A
E
1. 199.
To. All.
DRLAS
lierals,
Nolc
ſermone⸗
COhthen
feche 40

(6600S
z
Ment. lu
DPataphrag
179. Ml.
Wonum 4

odienn

Uum ee

RWT

Moh
entn
DALE

Peruſi e

E

(vhe, .

OͦLUMWG VETER. TESTAM. O TrI

cio b.I. 1 SELNECCERUS, cujus germanica & brevis Jeſaix explicatio prod. De Ieſii.
DG in 4. A. 1569. THEODORICUS SCHNEPFIUS, cujus in Eſaiz
Bentatim prophetæ vaticinia ſchola prod. in fol. Tubingæ A. 157 5. AUGUSTUS
is ebitum VVYVYVYVARENIUS, cujus in liaiam Pr ophetam commentarius, editus A. 1673.
6 conte & recuſus Roſtochii A. 1708. in 4. JoI. WIGANDUS, cujus in
ah.7/-le. Eilaiam explicationes breves Erfſordiæ prod. in 8. A. I581. quibus accen-
Mies o. fere poflis SALOM. CGLASSIUM & JOH. BEN. CARPZOVIUM.,
dende e. qui non continuo quidem commentario Prophetam explanarunt,
S, as ar ſelectiora ejusdem dicta, cum Evangeliis Dominical. collata, cum
miübent: I. cura homiletice diſcuſſerunt, ille in der Prophetiſchen Spruch⸗Poſtille,
ſrnden ę Norimbeige in 4. A. 1655. hic in dem Evangeliſten A. T. Jeſaia, Lipſiæ
uS alyHn in 4 A. I703.
Prbicijari =ðèð . Pontifciis „ DIDACUS ALVAREZ, cujus Commentaria in: P ont ifirip-.
edidit cunm Jeſaiam kropi juxta ſenſum litera m & moralem, II tomis Romæ in 4.
rmanic1, N. 32. 1599. & 1602. Lugdunique i in fol. THOMAS AWUINAS, cujus
Gti Cili⸗ TeobKOo. XIII. Opp. commentarium in Jeſaiam exhibet. Venetiis a. I1594. AN-
mmertr. in. DREAS LUCAS de ARCONES, cujus Iſaiæ Prophetæ elucidatie
4,4, 1604. literalis, myſtica, moralis, II. tomis Lugduni prod. in fol. a. 1642. B;BE-
R. Nu NEOICT. ARIAS MONTAN US, cujus commentaria in Eſaiæ Proph.
tWitteber. — ſermones Antwerpiæ exc. in 4. a. 1599. LEO de CASTRO, cujus
, cuſs i⸗ . commentaria in Eſaiam Prophetam ex ſacris ſeriptoribus Græcis con-
colegra Dl fecta, adverſus aliquot commentaria & interpretationes quasdam ex
Plllh. Rabbinorum ſcriniis compilatas, Prod. Salmanticæ i in fol. a. I570. FRAN-=
(ommunes CCLlCUS FORERIUS, cujus comment. in Jeiaiam prod. Venetiis in fol.
ONMANNNGS àa. 1563. HIERONYMUS ab OLEASTRO, cujus eſt in Efaiam Com-
leckon. D. ment. Lutet. Pariſior. in fol. a. 1622. 1654. HIERON. OSORIUS, cujus
Enos,. C. Paraphraſis in Eſaiam V. libris abſolvitur, Colon. Agrippinæ in 8. a.
EN. .KMD. 1579. MICHAEL de PALACIOS, cujus Qilucidatiomum & declama-
dornadt;, tionum tropologicarum in Eſaiam Prophetam libri XV. tribus tomis
auodin ul prodierunt Salmanticæ in fol. a. 1572. HECTOR PINTUS, cujus in
Cicrin ,4. Eſaiam comment. excud. Coloniæ Agripp. in 4. a. 1615. GASPAR
fkeoleclin SANCTIUS, cujus in Eſ. commentarii cum par- aphraſi & indicibus exc.

Moguntiæ in fol. a. 1616. ADAM SASBOUTIHI, cujus in Jeſ. com-

Nacht.
ſid Nn mentar. inter Opp. extat, Coloniæ Agripp. in fol. a. 1568. THA
. V. DAEUS GUIDELLUS, cujus explanatio in Iſaiam Proph. Tom. II.
N Preruſü excud. a. 1598. & 1600. in 4.
E Reformatis, JAC. ALTINGIUS, qui 7T. II. Opp. P. w. non Reforma-
continuo quidem commentario totum Jeſaiam, doctiſſima tamen expli- torum:
Carpz, Pars IIl. CcCoatione

„

Be Jeiaia:

112 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

catione inſignes ejus pericopas, ſcil. c. IV, 2-6. VII, 10 -25. VIII, 5- 14.

XI, 1.2. XXII, 12. 13. 14. XXIV, 4. 5. 6. XXVIII, 1- 6. XKXII, 15.

XXXIII, I-5. LII, 13. 14. 15. LIII, I. 14. LIX, 19. 20. 21. rurfusque cit.
loco p. 213. poſt interjecta alia, c. LV, I-5 enarravit, dignus omnino,
qui in hæc loca evolvatur; MARTIN. BORRHAUS, cujus comment.
in oracula Jeſaiæ prod. Baſileæ in fol. a. 1561. HENRIC. BULEINGE-
RUS, cujus proſtant CXC. in Jeſaiam homiliæ, quibus non tam ſonſus

Prophetæ redditur, quam ufus & fructus in eccleſia oſtenditur, ut titulus
habet, Tiguri in fol. a. 1565. FRANEISCUS BURMANNUS, cujus
in XXXI. priora capp. Eſaiæ Analyſis & ſuccincta explicatio in Enchiridio
ejusd. Prophetico legitur, T. I. Exercitat. Academ. p. t17y. ſd4. OAN-
NES CALVINUS, cujus Comment. in Eſaiam, Ozp. T. IV. fiſtitur:
JOH. COCCEIUS. cujus Opp. T. II. tum fynopfis, tum curæ majores
leguntur in Jeſaiam, præterea in Avezds†τος T. I. meditationes primæ
in prophetiam Jeſaiæ: RODOLI HUS GUALTHERUS, cujus in

Iaiam homiliæ 327. recuſe Tiguri in fol. a. 1594. ABRAHAM HEL

LENBROFRK, eujus in Jeſaiam comment, Belgico fermone exaratus, inl-

teger nune prodiit, IV. partibus Roterodami in 4. a. 1718. AUGUSTI-
NUS MARLORATUS, eujus in Eſaiæ prophetiam catholica expoſitio
eeeleſiaſtica, catenam velut exhibet Lutheri & præſtantiorum e Refor-
matis interpretum, a. 1564. in fol. HENR. MOLLERUS, eujus in Je-
ſaiam Prophetam hypomnemata exegetica, ex prælectionibus ejus a. 1572.
fq. excepta, & Tiguri in fol. a. 1588. excuſa in cap. XXVII. finiunt.
WOLFGANG. MUSCULUS, cujus in Eſaiam comment. excud. Ba-
fileæ in fol. a. 1570. JOH. OECOLAMPADIUS, cujus in Efaiam hy-
pomnematon Libri VI. Bafilee prod. in 4. a. 1525. ABRAHAM

SCULTETUS, cujus concionum in Jeſaiam ad populum Haidelbergen-

ſem habitarum idea confecta eſt & edita ſtudio Balth. Tileſi, Hanoviæ
in 4. a. 1609. VICTORIN. STRIGELIUS, cujus conciones Eſaiæ Pro-

phetæ, ad Ebraicam veritatem recognitæ, & argumentis atque ſecholiis
—. S

illuſtrate prod. Lipfiæ in 8. a. 7565˙. CAMPEGIUS VITRINGA, cujus

commentarii Pars I. in Jeſ. capita XXIII. priora, prodiit Leovardiæ in
4ol. a. 1714; mox recuſa Herbornæ Naſſovior. a. 1715. ZACHARIAS

URSINUS, cujus tractationum Theologiearum volumine II. eommen-
tarius in Jeſaiam extat, Neuſtadii Palatinor. in fol. a. 1589. HULDRlI-
CUS ZWINGLIUS, cujus Opp. T. IIIl. poſt Geneſ. & Exodum, com-
mentarium in Eſaiam exhibet. èl

CA-

Dl

Sedet de0
trio, o
utes;
dhrum,
miar,
riter;
Aur n
Chrorota
Oue Ae
Jeremis
Autorit.
iſeret
turil Pa
run 9

U

R

e hrimno,

Ncupavimm
ere, Brey
tiniam in
ti ſi Uprate
Un Aliqui h
id uos
enſhechos,
trum,
Phetunnyo
n
Pppellatione
ulle, uan

IIII, 5. 1u.
XXXII, 15.
que eit,
W omnino,
cotmhment.
ILINCE.
ton ſonſin
, Ut tiwls
S, cujus
Enchuiridio

Di.

V. fiſtitur:
re majores
ones prime
,cujus in
AM DEL.
unn il-
0GUSTI.
epol
mn e Retor⸗
eujds in he⸗
ejs . 61.
Il. finiunt⸗
exeud, Pr.
Phiam hy-
idelbergen⸗
i, DeONE
Pſir 10.

NC euin
Leovetie in
ll eommen.
HoLNr.
odum,c.

VEIER. TESTAMnͦl, 123
Cs⁊sAPUT. III.
DE JEREMI OPHETA.
JEREMIA PROPHETA.
Sedes ac ordo libri, ejusque inſeribtio §. t1. Jeremiæ nomen, natales pa- Summa-
tria, oficium: dignitas & praſtantia tbica ad Chriſtum relatio, vir- ium Ca-
tutes, arcez fæderis brætenſa aſſervatio, matrimonium, obitus, ſepul. Plis.
chrum, vivi adbuc reditus ſub ſinem mundi S§. II. Libri autor Jere-
mias, etiam cabitis LII ,; ſeriptor Baruch, de cujus eoονανααNα diſqui-
ritur; tembora & vices ſeribendi, §. III. Turbatus vaticiniorum ordo,
cur & unde? in LXAA. verſione ab Hebraæo codice multum recedene, ad
Cckhronotaxin revocatur & IV. ſeripta Jeremiæ alia num ſuppetant? jus-
que Abocrybba §. V. Libri argumentum, ſeopus, wiſus, §. VI. Stylus
Neremic non Jubruſticus aut Solæcus; gravis tamen & ſimplex, VII.
Autoritzas libri Canonica afſerta, &L ab objectionibus Spinoſz vindica-
ta. G. IX. Chronologia in tabulas redatlta, & ſonchroniſimo proſano
illuſtrata & IX. Partitio, §. X. Tuabula Cynobtica, G. XI. Commen-
tarit Patram, Rabbinorum, Lutheranorum, Pontiſiciorum, Calvinia-
norum G. AII.
N Uam, de ordine ac ſede Jeremiæ, in Prophetarum volumine, De Jere-
quæſtionem conciſe peroravit R. Dav. Kimchi in Præfat. Com. tia.
meent. in Jerem. copioſe autem & data opera diſeuſſit doctiſſ. Joh. gecd iibei
Henr. Opitius peculiari diatr. de Jeremia, inter Prophetas majo- ot00 idrch
res Erimo, eam & nos paulo ante, ſed Pro inſtituti ac loci ratione, paucis
occupavimus cap. praæc. §. I. nec, quæ ibi ſunt dicta, animus eſt hie repe-
tere. Brevibus itaque poſitionibus rem omnem complectemur. I. Je-
remiam in codice Prophetarum Talmudico primum olim inceſſiſſe, ex ci-
tatis ſupra teſtimoniis juxta, ac e codicibus Hebræis MSCtis conſtat, quo-
rum aliqui hodieque reperiuntur, qui Jeremiam primo loco ponunt; qua-
les ad duos Codd. Erffurtenſes, unumque Regium Berolinenſem, abs ſe
conſpectos, provocat laudatus Dn. Opitius: II. hine recte concludit eru-
ditiſſimus Lightfootus Hor. Hebr. ad Matth. EXxVII, 9. 1. II. Opb. p. 754.
Matthæum, quando Zachariæ verhba ſub Jeremiæ nomine eitat, totum Pro.
pfhetarum volumen, cui denominatio a primo ejus libro hæſit, Jeremiæ no-
mine deſignare voluiſſe; æque ac Chriſtus Luc. XXIV, 44. Pſalmorum
appellatione totum Hagiographorum codicem complectitur, haud alia de
cauſa, quam quod in eo primus compareret Pſalmorum liber III. nec ab-
Q2 ſfurde

*

4

De Jere-
mia.

*„

1343 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

furde ibidem Vir dodiſſimus cenſet, Jeremiam præ omnibus aliis nomi-

nari conſueviſſe, cum ex promiſcua Prophetarum turba, exempli vice, ce-
lebris eorum aliquis eſſet citandus, Matth XVI, 14. primus quippe in Pro-

phetico codice, indeque notiſſimus; IV. negandum tamen non eſt, codi-

ces Bibliorum Hebraicorum non modernôs tantum fere omnes, ſed &

antiquorum bene multos, Jeſaiam antepoſuiſſe Jeremiæ, quod Kimchius
cit. loc. diſerte teſtatur: OD e eeen
PGτ D D THiEον heP n De e nen

:5 10i In omnibus exemplaribus probæ notæ, quæ multis retro annis

dimus, osdo librorum ſecundum tempus eſt confectus, Efaiz Je-

oripta
Tde præmiſſo, uti illius tempora hujus antecedunt atatem. V. eam ve-
ro collocationis diverſitatem, Maſoretharum codicibus ab ordine codi-
cum Talmudicorum in diverſum abeuntibus, acceptam eſſe ferendam, ſu-
pra nos docuit cap. præc. §. 1. Hlias Levita, nec multum abnuit Richardus

Simon. Hiſt. Crit. V. T. Lib. I. cap. IX. p. G. ubi eandem Eliæ obſervatio-

nem allegat, indeque Judæorum traditionem inconſtantiæ arguit & flu-

Quationis: VI. Cum ergo impreſſi codices Maſorethicum ordinem ſe-
quantur, mirum non eſt, eos poſthabita Talmudicorum ratione, Jeſaiæ
primum aſſignare locum, antiquiſſimorum MSCtorum autoritate non mi-
nus, quam Talmudici codices, ſuffultos. Ne temere, vel ſine cauſa. Ita
namque temporum jubet ſeries, ut Jeſaiam ſequatur, Ezechielem autem

inſeriptio. proxime antecedt Jeremias. Ceterum, pro more in Prophetaruu ſcri⸗

.

ptis recepto, ab autore ſecundario hoc volumen in fontibus æque ae in

verfionibus inſcribitur petita ex Dan. IX, 2. nominis elocutione,
. . . X : „. 4

quæ paulo plenius in textu hujus vaticinii audit, eραâιοιο, Hiere-
mias Hieronymo, Vulgatæ ac Pontificiis, vulgo autem abjecta aſpiratio-
ne, Jeremias: cujus nominis natales & ſignificatum mox evolvemus. Iſtud

adhuc ſcrupulum movit interpretibus: cur in textu authentico inſeriba-

tuer liber ρ verba Jeremiæ? non vero viſio Jeremiæ, ut in-
ſcriptio habet Jeſ. I. neque Mτ verbum Jebovæ, quod factum eſt ad
Jeremiam, ut eſt apud Ofſ. 1, 1. Joel. I, I. Jon. I, I. Mich. I, I. Zeph. I, I. Mal.
I, I. Quæ, cum ſupervacanea videri poſſet quæſtio, multum tamen torſit

„. .

Rabbinos,teſte in h.l. Kimchio. Sed quicquid nugivenduli tricentur udæi,
res eodem tandem redit, ſive verbum Jehovæ, facum ad Jeremiam inſ. cri-
batur; fſive verba jeremiæ, per inſpirationem a Domino ſuggeſta; ſive
demum viſio jeremiæ, a Domino oblata. IIIa inſcriptio, autorem libri
primarium; iſta ſecundarium, qui manum ac operam commodavit; hæc
percipiendi modum, potiſſimum indicat: neutra tamen quicquam ho-
H frum

— —

num exe
prophet
juxta ac
vaticinii
c deon

cum eve
ſ verbꝛ
mie hoe
fadtumt
Vulgan⸗
iay ſye
Gechicht
Chaldaie
tionem B
hoe lihr
Vite, u
Altingii
recitatpr
ſperſtite
Um con⸗
b. Se.
omtidnii
num, nn
in menten
le ad fĩ
lut librun
iins; E
Verba ſen
enddus

0
nnr doe
Cerſet ne
Dn
XIt c.
men i
COaCu
noltrum

VETER. TESTAM. 121235

is vomi- frrum excludir. Velut itaque ad eundem, cum Jeremmia, modum Amoſus De Jere
viee, ce⸗ Hr pProphetiam ſuam, & Salomon librum Coheleth auſpicantur, revelationis mia.
e in Pfo- ””M juxta ac ſcriptionis miniſtrum hoc ipſo indicantes; ſic jeremias quoque
co vvaticinii hujus autorem ſecundarium ſeſe hoc Pacto teſlari, divinam autem
s ſel &k aac Oeonvsso' tollere, aut dubiam redder originem nullo modo voluit,
Himchius cum e veſtigio v. 2. adjiciat: Rꝛ W☚¾eh nn eee ad Gd. quem fulctum
de Dd ℳ verbum Jebovg: : qua nεανρει ad oculum demonſtrat, verba Zere-
miæ hoc libro comprehenſa, non alia eſſe, aut diverſa a verbo Jehovæ, quod
ro onii factum eſt ad ipſutn. Sive autem . hoc loco verba reddas, cum
Hiee. Vuulgata & LNXX virali, quæ habet; 76 Sια 7 3 Deg, ν%α1ον† 37 l'eoe-
. eam e-. Alov ſive rer geſtas, & biſtoriam, ut b. Lutherus vertit: Di iß ſind die
Enecodat. Geſchichte Jeremiaͤ, perinde fuerit, cum Hebræorum æque ac
ndam, iü⸗ Chhaldaicum eo utrumque notet. Poſteriorem tamen interpreta-
Richardus òð tionem Kimchius & Abarbenel urgent, quia non tantum vaticinia ſua in
blervetio- hoc libro recenſet Propheta, verum etiam magnam partem hiſtoriæ ſuæ
gitc vitæ, quæque in obeundo munere ſuo fecerit ac paſſus ſit. Unde ex Jac.
lnen ſe⸗ Altingi judicio T. I. Olt. f. Gov. recte reddetur hiſtoria Ieremiæ. Nam
ne, elnir recitat præter prophetias ſuas, earum quoque complementum . ſe adhuc
enoron. fperſtite, quidque propter eas perpeſſus ſit: adeoque exhibet hiſtoriam
calla. lun tum concionum ſuarum, tum etiam vitæ ac miniſterii. Contra vero ea
lemn auten V b. Seb. Schmidius Comm. in h. l. n. 2, melius dici exiſtimat, quod verba
tmunſei⸗ contionum Propheticar um intelligantur ipfa. Prorſus denique eſt al le-
elbetein num, cum Grotius librum i interpretatur; magisque adhuc mirandum, qui
4 fone, in mentem venerit doctiſſimo viro, ut hanc libri infcription em faltem us-
ehen je que ad finem capitis XXXIX. eſſe contendat; inde nimirum alterum ve-
*R lut librum ſequi, pcrizilclirum. Quod Poſtremum gratis aſſumit Gro-
ic tius; && ſi daretur ipſi, alter tamen, quem a priori diſtinguit, liber æque
nms. a. verba Jeremiæ complecteretur, eodemque cum priori titulo eſſet inſi-
iſ̃ n. . gniendus. Reclamat ſane Grotio clauſula c. Ll, 64.
mit, l II.

nbuum 1. Originem nominis & figniſicationem haud omnes eandem tra- Jeremiæ

li. M t dunt doctores. Abarbenel eræfat. I. in Eechiel. föl. I d. ita vocatum nomen;
e 4— (Ccenſet noſtrum, quia intermiſit & excuſavit legationem propheticam,
h „ — N & pre timore Domini abiit ad pr ophetandum, qni ei edi-
Y Xit c. I, 8. 17. ne timeto tibi ab illis, ne re proſternam coram eis- hinc no-
men ipfſi hæſiſſe Ieremiæ, q. d. h timens a Domino. Sed
coactum hoc eſt, ac longe petitum, in Moſen potius, vel Jonam, quam in

noſtrum quadrans ; tum quoque Grammaticæ adverſum, quæ ex tali

. C 3 coohm-

126 INTRODUCT. AD LIBROS EIBLICOS

combinatione 1% produceret, non ut noſter audit, Alii, ii-
que complures, ex H exaltabit, & HMern Dominus componunt atque
evtollet, vel éxaltabitur Dominus, cum Hillero Onomaſt. ſacr. b 326. ob.
SS3. aut exaltaus Deum, cum b. Hülſemanno & Jac. Altingio explicant,
aut denique excelſum Domini reddunt, quem exaltavit Dominus ſupra re-
ceun columnam inſuperabilem, c. I, 1
Zr. præloqu. ad Jerem. Sic Laur. Fabricius. Partition, Cod. He-
in Tbeſ. Ppilol. I. P. 3yz. a celſitudine vel al-
d magnalia Dei animo magno, forti
ofſicio ſuo, animo æ quis-

3 ut b. Calovius interpretatur
in Bibl. illu;
bræi cap. XVII. edit. Cremii
titudine jehevæ dictum putat, quo
atque obfirmato docuit, ſaasque perſecutiones in
ſimo ſuſtinuit. Verum nec hoc Grammaticæ patiuntur leges, ut Tfere in
rtualiter compledtitur, ejusmo di com-
poſitione abeatin Schva: potius dicendum foret ν% / quod viri nomen,
ejusdem ſignificationis eſt, a Esdr. X, 32. non difſimulstum a Clariſſ.
Hilleroc. I. v. 3 26. Calculum itaque præ ceteris meretur vocis derivatio
a P projecit, ut coierit ex Proficiet Jebova, ad eundem mo-
quod viri nomen eſt t. Chron. IX, 8. aut
hron, VIII, 25. Cujus geminam expo-
ſictonem etymologicam tradit b. Seb. Schmidius: vel, projiciet Jebovacil.
boſtes meos, ꝗquia Jchova Jeremiæ hoſtes male perdidit, juxta V. I8. 19. vel,
etur Dominus me afſligi, quaſi a facie ſua
jJeremias Prophetarum fuit afflictiſſimus. Tertiam
ſt. Ben. Michaelis in diſp. de Jeremia, & vaticinio
ophetiæ argumento depromptam, quod projectionem po-
acie Domim, cum prænunciatam, tum peractam ediſſerit,
ereſt, nomen iſtud commune habuit
ſſe, I. Chron. V.

5* quod mediam radicis ₰◻α⁰ vr

dum ac extruet Dom inus,
' redimet Dominus, ex 1. C

projiciet me Jebova, h. e. ita Pati
me projeciſſet ,quia:
addit Glarifl. Dnu. Chri
gjus, §. 2. à Pf.
uli Judaici a fa
c. VII, 15. XII. LIl, 3. Quod ſup
pPropheta cum aliis. Puit 4
VI.) 24. duo item Gaditæ,
non avus maternus Zedel

uis ex principibus tribus Mana
duces militares cap. XII. (XIII.) 10. 13. nec
kiæ regis, qui civis Libnenſis, 2. Re
XXIV, 19. Jer. LII, I. Rechabitarum quoque non nemo. Jer. XXXV, 3.
poſt captivitatem Babylonicam, Neh. X, 3.
Claro ſatis, eoque ſacerdotali, ſanguine
Jacerdotibus, qui in Ana-

tandemque ſacerdos quidam,
XII, I. Jeremiæ omnes dicti.
genitus noſter, patrem nadus eſt Cbillkiam, de
thoth habitabant c. I. 1. Eadem itaque tempeſtate, cum muneris gravi-
um gloria conſpicuus eſſet Chilkia Pontifex
Ooſiæ anno Nuo—τσνραραoleges Moſaicæ in tem-
Reg. XXII. & ſq. & 2. Chron. XXXIV. ma-

tate, fide in Deum, & meritor
maximus, qui XVIII. regmi J
niſſe memoratur 2.

enſu in eam itum eſt ſententiam, quod idem Jeremiæ pater,

nataliumm.
Ita Clem
tradhjtion⸗

iisque bo
de Galar
cit, b, Hi
chi, apr
üqwe,
remiam⸗
Ment i
ter ſere
ſententig⸗
Unns ge .
cenſu cOn
quod Anan
Ulrimnus de
Teditrios
Abjathat⸗
ting mh
Vel inde
Niem, Re
1n coll.
Jurreſen
que ex bin
unt (Chil
Mricumpe
Entes Ri
mntrad
hr Par
Minerye
eſ⸗ 4, lli
Coum⸗
.
uiſß ven⸗
berer ,
lun Ojo

(Alii.

unt ANgue

euhlicant,
lupra re⸗
erpretatur
5,(l. He-
linerelal-
guo, ſorti
mEquis⸗
tTlere in
nodi co⸗
Iri nomen,
mn 4Caril.
5 erivatio
mdem mo-

UEe

A, Alt

am expo-
fehana ſil.
19. 19. ſel
afacie ſus
Tertiam
6 ruteini⸗
konenpo.
n edlilletit⸗
une⸗ ubuit
„CNron.V.
1. . nee
in Auu
geris glcl⸗

ceinten-

XXIV. Wa⸗
4. /
pren unt
Dadtd-⸗

VETER. TESTAM. 127

natalium celebritate inſignem Prophetæ noſtro affuderit ſplendorem. De Jere-
Ita Clemens Alexandr. lib. 1. ſromat. p. 32. & Hieronymus, quaſt. ſeu mia,
tradition. Hebraie. in Paralibom. T. IV. Opp. f. 16. D. e recentioribus,

iisque Pontificiis, Paulus Burgenſis, Maldonatus, Sixtus Senenfis, Garcia
de Galarca lib. IV. Inſiitition, c. 4. e noſtris Laurent. Fabricius lozo ante
cit. b. Hülſemannus & b. Calovius adb. I. e Judæis denique Joſeph. Kim-
. . T7⸗ . . &α
chi, apud filium Dav. Kimchium in h. IL. Abarbenel Comment. fol. 97. 6.
aliique., Rurfus vero negant, & inferioris ordinis familiæ ſacerdotum Je-
remiam accenſent Sanctius prolegom. I in Jerem. del-Rio prolegom. Com-

ment. in Ihrenos p. 12. Juhius, Belgæ, & laudatus Du. M. Michaelis cit.

Diſp. p. G. plures tunc Chilkias in ſacerdotibus fuiſſe cenſentes, in quibus
Pater Jeremiæ gregarius ſacerdos, & a Pontifice longe fuerit diverſus; cui
ſententiæ nos quoque ſubſcribimus. Pater enim jeremiæ I) non ut ille e

Pontifex ſummus 2. Reg. XXII. 4. ſed fimpliciter 82—

unus de ſacerdotum ordine a grege vocatur, adeoque communi eorum
cenſu comprehenditur: 2) quando ex Anathoth ſacerdos Chilkia, Jere-
miæ pater dicitur, ex Ithamaris Pproſapia ac gente oriundus colligitur, eo
quod Anathotk Ithamaris familiæ domicilium præbebat, unde Abjathar,
ultimus de Ithamaris familia Pontifex, a Salomone officio motus, ad heæ-
reditarios fundos, Anathothum ire jubeatur I. Reg. II, 26, ſq. Hujus
Abjatharis poſteris accenſendum Chilkiam noſtrum exiſtimat Jac. Al-

ting. ad b. l. Chilkiam autem Pontiſicem, ex Pinehaſi gente ortum traxiſte,

vel inde conſtat, quod ab Ajatharis ætate usque ad captivitatem Babylo-
nicam, non niſi Pinehaſi familia Pontificatum tenuit, ut ex 1. Chron. V 398.
ſqq. coll. Num. NXV, 13. intelligitur, & a doctiſſimo Seldeno lib.1, de
Jucceſſtion. in Pontificat. cap. IIV. & V. ad oculum demonſtratur. EHic ita-
que ex Pinehaſi, ille ex Ithamaris poſteris, multum a ſe invicem diverſi

ſunt Chilkiæx. Mitto alia minoris ponderis argumenta, re ſatis jam in

apricum poſita. Maternum genus quod ſcriptura tacet, inveſtigare ſata-

gentes Rabbini, a Jerichuntica meretrice Rahab familiam ducere Jere-

miam tradunt. Celebre enim iſtud dictum in Bereſchit Ralba ſect. o. & in
Jalkut Part. II. fol. g. c. dixit R. Abba, filius Cahanæ; veniat filius fæ-
minæ berverſæ, qui emendavit opera Jua, & redarguat fitium fwminæ ho-
neſtæ, qui perverſa fecit operas apud R. Salomonem Jarchium in init.
Comment. in Jerem. ad jeremiam hoc ſenſu applicatur, ut deſignet; de⸗
buiſſe venire leremiam, qui originem ducebat a RNabab meretrice ut or-
"iperet Wraelem, qui oriundi ex ſemine juſto, ſed qui corruperant opera
Jua. Octo quippe Prophetas, eosdemque ſimul ſacerdotes, prodiſie di-

cunt

1289 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

De Jere- cunt de Rahab meretrice: Baruchum nempe, filium Nerijæ, Serajam,

mia.

patria:

1

Machſejam, Jeremia m Chilkiam patrem Jeremiæ, Chanameelem, Schal-
lum, & Huldam prophetiſſam; in Talm. Babyl. Maſſechet Megilla caß.
I. föl. 14. b. ſed qua autoritate ac fide iſtud prodant, ipſi viderint, niſi in
re biſtor æ aliquid traditioni concedete velimus, Auod abſurdum non eſt,
ex judicio b. Seb. Shmidii h.?! . zg. Patriam Anathoth ipſe prodit. C. I, I.
quam in tribu Benjamin, ejusque media regione ſitam, tertio ab Hieroſo-
lymis lapide Hieronymus Comment. in h. l. Joſephus autem lib. X. An-
tiqu. Iud. cap. X. b. 339. S αιαεεοον εεαοααιοα νοο vigin-
ti ſtadiis diſtare tradit; de qua confer Ha dr. Relandi Palæſtinæ lib. II. I.II.
p. 5ſ. g. Sacerdotalis autem urbs erat cum ſuburbio ſuo Joſ. X XI, 18.
Iſtic patruus Jeremiæ Sallum prædium habebat, cujus filius Lla nameel ſui
agri redemtionem Jeremiæ obtulit c. XXXII. unde conſtat, ſedem ibi fa-
miliæ fuille. Bene ſiquidem monet Abarbenel in b. I. patriæ Jeremiæ
mentionem, præter morem hic injici, eo fine, ut accuratius intelligantur,
quæ infra memorantur contigiſſe Jeremiæ cum civibus Anachothæis c. XI,
21. 23. XII, 5.6. Scilicet, nullus in patria acceptus ſt Propheta, juxta ſci-
tum Salvatoris Luc. IV, 24. Hinc lucem quoque mutuantur ea, quæ c.
XXXVII. 12. leguntur, commigraturum fuiſie Prophetam Hieroſolymis
ad terram Benjamin, ut portionem inde, jure hæreditario in ſe derivatam,
acciperet in meaio populi. Oppidum exiguum fuiſſe ac tenue Jac. Al-
tingius cit. loc. p. Gb‿. a. autoritate loci Jjeſ. X. 31. tradit, ubi hâν pau-
percula, vel miſera Anathoth appellatur; niſi ſiat per paronomaſiai,
addit, ut Mich. I, 10. Notaut alii, inquit del- Rio prolegom. in Ihren. cap.
II. p. n. oppidum parvum fuiſſer hboc verum eſt, inde colligunt, pauperum
yabitationem faiſſe; boc prorſus incertum, & forte falſum. Nam quod
Iſaias c. X, 71. vocavit pauperculam Anathoth, me non movet. Sic enim
vocavit, non propter incolarum mendicitatem, ſed propter imminentem
ipſis per Aſyrios devaſtationem, quam tunc prædicebat. Certe Hierony-
mus quoque vicum minus arbanum g& cultum dicit, indeque ſimplicita-
tem eloquii Jjeremiæ accidiſſe putat, in prologo in lIer. T. IV. f. u. B. II-

eßfcium:; luſtria porro muneris ſui auſpicia nactus eſt, immediata non modo ac ſo-

lenni vocatione c. I, 4. ſqq. ſed etiam divina iade ab utero ad hoc munus

deſtinatione & ſanctificatione, qua cum Johanne Baptiſta Luc. I, 15. ſq. &

Paulo Gal. I, I5. pari ambulat paſſu. Quam inepte vero ac perperam
Pontificii Doctores ſanctificationem iſtam ad impec cabilitatem Prophetæ,
ejusque ab originali labe ſtatim in utero factam emundationem ac immu-

nitatem, cum Franc. Suareſio P. III. 4u. 27. diſp. 3. Maldonato & Corne-

lio

7

6 4

ſio ale

lp. l.
Eperl
cretion
junctag
r inſ
antur
mantu
dat. .
Phetion
1
litzut
ſtrari
Perquar,
one, v.
ſio prrt
ronymu
1. hi. 7.
Nolim te
len traln
Vulr Ne
voce: .
s OtnI
modams
Cencann
Num VII
24 uen
Puerlen .
aur
kroche
Ratum
taautp⸗
VCeen
arir 7
Pechuh
onceſſit
c Lorr

VETER. TESTAM. 2292

Seraßan, lio a Lap Comm. in h. lI. Bellarmino Lib. IV. deamiſſ. grat. & ſtatu pect De ſere.
em, Ahal ap. 15. §. 29. del- Rio prolegom. in Ibren. p. 12. ſc. transferunt, tam ſolide mia.
il dbòù. & perſpicue noſtrates vindicato detorſionibus Pontiſiciis textu, de diſ-
fint, niGn cretione a vulgari hominum ſorte, & ad certum munus ſeparatione, con:
un in =, junctaque illi aptitudinis & donorum largirione, ex conſtanti linguæ ſan-
Nir.c, l, I. ctæ in ſcripturis uſu, illam interpretantur, ut videre licet apud b. Hülſe-
bHerolo. mannum, Calovium, Seb. Schmidium, Andr. Prücknerum h. l. Aflel-
6.. A. mannum Gintagm. P. I. Diſp. 25. G. 16. P. Hyl. & S. Ben. Carpzovium Lanc.
41 Ligi⸗ SJ Sat. p. 21. Gemino autem functus cenſetur officio . ſacerdotali & Pro-
6.M.L.’I. Phetico, æque ac Samuel & ſacerdotium obivit & prophetiam 1.Sam. Ill,
D.XNIN. 15. ſq. Alterum ex nativitate, ac a ſtirpe ſua, alterum à vocatione obri⸗
mameel ſii muit; utut ſacrificiis in templo operam dediſſe, Vix evidenter ſatis dem on⸗
em ibikk. fKftrrari queat. Potiores ſane partes ipfi erant in Prophetico munere, cui
. e pPerquam adhuc Juvenis admovebatur, quod cum ex Prophetæ depreca-
ir er . tione, v. 7. qua puerum ſe profitetur, tum ex temporis, quo offieio
e ſuo Præfuit, diuturno ſatis tractu, haud difficulter colligitur. Unde Hie-
a e ronymus cit. ſupra loco: hie vatieinari exorſus eſt puers & Comment. in
M. 4 c. I, I. T. V. Otp. f.t22., Hieremias, cum ſſet aabuépuer Prophetare cavit.
ken 3 Nolim tamen eapropter Prophetiæ ejus auſpicia ad ætatem prorſus pueri-
liure iynn lem trahere, &, cum vocaretur a Deo, annos natum tradere 12. vel I5. queod
enea vult Abarbenel; vel 14. cum R. Simonio in Dictionario Biblico Callic.
ue ⸗ A voce: Jeremie, T-I. p. 6&9. cum graviſſimum legationis ſuæ munus puerili-
ey hau. bus omnino humeris impoſuiſſe Deum, vero non ſit ſimile; ſed quemad-
utomn in, modum Samuel u diciturz. Sam. III. 1. qui jam miniſteriis primis, clau-
Iren. . dendarum valvarum adhibebatur, quæ in annum ætatis 25. incidebant
t, hulerun Num. VIII, 24. & a Davide in vi geſimum transferebantur I. Chron. N XIV.
Ne 440 e 24. quemadmodum Salomon, regni gubernacula capeſſens,
WAu vuerum exiguum ſe dicit 1. Reg. III, 7. & a Davide adhuc ſuperſtite E
–W ) puer ac tener I. Chron. XXII, 5. ſalutatur, quem tamen annos circi-
te Hieron)

ter octodecim habuiſſe illo tempore, ſupra P. M. cat. IV. §. 2,. 16. demon-
ſtratum dedimus: ita, probabili ſane conjectura, Jeremias viginti circi-
ter, aut paulo minus, annos habuiſie colligitur, cum u ad Propheticum

. 1,. I.

nodo ac 00˙ vocaretur munus. Et priores quidem annos aliquot Anathothi, popu-
Qhocmum laribus ſuis concionando conſumſit, donec juventutemn vatis cives ſui de-
l, 1,ſg8 ſpectui habentes, vitæ ipſius imminerent c. XI, 21. ſq. Hinc Hieroſolymas
e petpelnnl conceſſit, prædicen te ipſi Domino aſperiora lon ge fata, quæ in Urbe ipſum
mn Prophet, muanerent, c. XII, 5. Iqq. Id doctiſſimus Lightfootus in Chron. temp. &
emec inndd. orq,. Tert V. 1. Opp. 1. I. P.iI7g. ſcite colligit inde, quod Joſias ſuper inven-

b ð CLarpz. Pars II. Hẽ R— 100

De Jere-
mia.

Qignitas:

130 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

to legis Moſaico exemplari, XVIII. regni ſui anno, Huldam potius pro-

phetiflam conſuluerit, quam Jeremiam 2. Reg. XXII, 14. haud alia de cau-
ſa, quam quod Hierofolymis præſto erat illa, hic Anathoti commoraba-
„Jquam duod. 7
tur, ubi tertio jam decimo Joſiæ anno vaticinari occœperat. At ubi ſe-

mel coram univerſo populo, primoribus cumprimis ac Rege ipſo, oracula

.,+ . . 4 3 „.
fundere cœpiſſet, dubium non eſt, quin poſthac maximam temporis par-

tem Hieroſolymis exegerit, & graviſſimi vatis impleverit partes. Idque
tanta in Deum fide, inter pios Numinisque reverentes auctoritate, in uni-
verſam demum eccleſiam meritorum gloria, ut Prophetarum nemini fue-
rit ſecundus. Neque tamen cum Abarbenele affirmaverim, Jeremiam
pari cum Moſe, aut proximo ſaltem, dignitatis ac prophetiæ gradu ince-

dere, propter inſignem Moſis præ reliquis vatibus prærogativam, ab ipſo

Numine Num. XII, 6.7. coll. Deut. XXXIV, 10. celebratam. Ita vero

Iinſtituit laudatus Don Iſaac in præf. ad lerem. fol. 9é6. a. b. ut propheti-

cam rerum impreſſionem, ſeu conceptum tripliciter fieri contendat:

Wao. per mentem, per ſermonem, & D) per ſeripturam.

2 priea ad
briſt lum
relatio:

Duo poſteriora defuiſſe largitur Jeremiæ, ſed ratione prioris ſummorum

Prophetarum cedere nulli, adeo ut unus ex omnibus judicatus fuerit pro-

xime acceſſiſſe ad Moſen, omnium principem & magiſtrum. Hinc qua-
tuordecim enumerat capita, in quibus hunc ille retulerit, ut ſimillimo in-

genio, ſimillimaque conditione vixiſſe probet; quæ ibidem vide, & ex-
cerpta inde, ac latine reddita lege ap. Jac. Altingium prolegom. in lerem.
T. I. Otb. f. 6s g. Quæ eo tendunt omnia, ut tandem, ex ſententia majo-

rum ſuorum, inde concludat, Prophetam illum Moſi parem, Deut. XVIII,

15. 18. promiſſum, eſſe Jeremiam. Quamvis autem vero perquam ſit ſi⸗
mile, Chriſti jam tempore Judæos idem vulgo tenuiſſe, cum Matth. XVI.
14. interrogati, quid de Jeſu paſſim judicaretur? diſcipuli unum, præ
omnibus reliquis Prophetis, Jeremiam in ſuſpicionem venire affirment,
fore eum promiſſum Prophetam alterum: de Meſſia tamen vaticinium
capiendum, Petrus Act. III, 22. & Stephanus docent c. VII, 37. vOX cœle-
ſtis inſinuat Matth. XVII, §. coll. cum Deut. XVIII, 18. 19. & Judæorum
turba, miraculo convicta, publica voce profitetur Joh. VI, 24. Sed miſſa
Judæorum iſthac oraculi graviſſimi parhermenia, multum ſane dignitatis
Jeremiæ accederet, ſi evinci poſſet, quod complures contendunt interpre-

tes, Chriſti typum atque imaginem geſſiſſe jeremiam. Ita Corn. a Lap.

prolegom. in h. lI. p. 76g.. D. Jeremiam a Judæis rebellibus, quibus exci-
dium minabatur, male habitum, Chriſti a Judæis afflicti & cruciſixi ex-

Pro-⸗

1

preſſiſſimum fuiſie typum teſtatur; & mox p. 6, ſq. in ſubjecta tabula

VETER. TESTAM. 131
pro. prolixe monſtrat. or &. uibeti in robe YZerbmias Fuerit nbits, aut Pro. De Jere
C.⸗ pheta Chriſti: :longe autem coôpiofius del- Rio in Proleg. in Ibren. III ia.
kaba⸗ DWUDũ rap. II. Q. 1. P. 10. in hoc ar rgumento Verſatus, Jeremiam nomine,
biſe⸗ miſſione, ſanctifcatione, docendi provincia jam in Pueritia ſuſcepta,
geula moribus, virginitate, paſſione, morte, ſepulchro, & poſt mortem apud
Spor. Daeum adwocatione, Chriſtum retuliſſe tradit. Plurimi ſane interpre-
que H trum, veterum ac recentiorum, verba illa Jer. XI, 18. 19. vel ad literam de
nuni. CLBLhriſto accipiunt, vel de Propheta quidem, ſed in quantum ille Chriſti
fue 6guram exhibuerit, ita ut Jub perſona Jeremiæz bac de Chriſto dici, &
niam vvrabter Chriſtum iſia Jeremiæ eveniſſe, & ſeripta eſſe exiſtiment, ut Gorm.
mnee⸗ aa Lap. ad iſtum loc, habet. Multum hic pollet Hieronymi autoritas, qui U
ipo Comment. ad h. l. omnium, inquit, eccleſiarum Me eſe conſenſus, ut ſub
veto perſona Jeremiæ a Cbriſto bac dici intelligant &c. Ilta namque ante Hie-
Hä ronymum hoc oraculum a cceperunt Juſtinus Martyr in Dial. cum Irytbbo-
cate ne p. 252., ubi monet, hunc Locum quibusdam exemplaribus a Judzis rer

ſectum fuiſſe, ne eoden efcaciter convincerentur“ Tertullianus lib. ad-

Nh verſ. Judzos cap. X. & Iib. III. adverſ. Marcion. cap. g. tum quoque lib.
Pro. IV. cap. g. Cyprianus ib. M. adv. Judæos cab. XlV. & XAX. aliique, citati à H
u. bp. Gerhardo in Harm. Evang. cap. CLAVUII. g. 3aéb. & in Harmon. Paſſion.
gin. cap. XIII. P. 217. ubi vindiciasloci, qui ſecundum literam, Jeremiæ de pe-
e. tulantia & crudelitate ſympatriotarum ſuorum Anathotenſium querelam
D exhibet, ſolide ac erudite adornat. Idem tamen Theologorum noſtra-
e tium ſno merito Coryphæus, loc. cit, priori, prolixam inter Jeremiam &
Tll. Chriſtum, velut inter typum & antity pum, collationem inſtituit, ſum-
ſi. mamque I. in utriusque innocentia, 2. in utriusque patientia, 3. in hoſtium
truculentia, 4. in truculentiæ illius pœna, convenientiam demonſtrat. Ve-
. rum, cum ſcriptura nullibi locorum utrumque mutuo conferat, ſed quic-
zPte quid iſtius eſt, ingenii ſaltem humani pia ſit accommodatio; Jeremiam
“M rectius e genuinis Chriſti typis, a Spiritu S. intentis & monſtratis, elimi-
uumn namus. In virtutibus Prophetæ noſtri, incorrupta erga Jehovam fideli- vireuter,
e⸗ Oð tas, nullis cedens adverſi tatibus ac periculis c. XVII, I5. 16. emerſa multo-
grun . R SDW ties e graviſſimis tentationibus conſtantia c. XII. XV. XX, 7. infractus in-
ile ter mille afflictiones & turbas, hinc publicas, Minc briraens animus, reve-
tas rentia erga ſuperiores c. XXVI, 14. 15. XXXVII, 20. tenerrimus in po-
re. pulum ſuum, quantumlibet ingratum & rebellem, aſſeetus c. VIII, 21. ſqq .
I9 ingeque reſultans PrO populo apud Deum interceſſio creberrima c. VII.
k. Xl. XIV. elucent; vitæ autem integrirfas tanta, ut Athanaſius Orat. W.
ex⸗ Kontra Arionot⸗ 1.17. Te.t. 275, edit. Comelin. eum inter teyiss „. -
puli R2 M Jage

. 4

—

De Jere

mia.

areæ fœde gitur. Inter præclara ejus opera cumprimis refertur, quod in priori je-
ris conſer: roſolymæ vaſtatione, arcam fœderis, una cum igne ſacro, altari ſuffitus, &

vatio,

132 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

das⁸ nαρναaιι ναοιοτα, ſandtos, omnisque criminis puros referat; Hie-
ronymus autem Comm, in Jer. XAXIII. 9. To. V. Opp. f. 1 4g. ſ. adeo præ-
clare de eo ſentiat, ut in hec demum verba erumpat: certe nullum puto
Jandiorem eſſe Hieremia, qui virgo Propheta, ſanctificatusque in utero,
ipſò nomine præfigurat Dominum Salvatorem. Hieremias enim interpre-
tatur, Domini excelſus. In quibus quidem multa ſunt, quæ deſideres, &
de quibus, ex jam dictis atque mox dicendis, rectius conſtare poterit; in-

ſigni tamen ſanctimoniæ laude inclutum fuiſſe Jeremiam, quanquam acer-

biſſimis hoſtes eum criminationibus inſectarentur, luculenter inde colli-

tentorio, in profunda quadam montis Horeb ſpelunca abdiderit, non prius
inveſtigandam, usque dum rediturus ipſe cum Elia, eam intra ſanctum

ſanctorum olim ſit repoſiturus. Autores fabula agnoſcit bνροονι ibri

matrinia⸗
nium.

II. Maccabaie. c. I, 4. ſgg. Epiphanium de vitis Prophetar. in vita I-

rem. To. II. COpp. f. 240. Dorotheum Synopſi de vita & morte Propbet. in
Ierem. To. I. Bibliotb. M. PP. f. I16. col. t. & Theophylactum in c. V.
Epiſt. ad Hebraos, quibus Joſephus ben Gorion concinit lib. I. cap. XVII.

edit. Münſterianæ; adſtipulatores vero e Pontificiis Doctoribus omnes,
quibus ſancta & irrefragabilis librorum Maccabaicorum eſt autoritas ac

ſides; exploſa tamen, poſt joh. Rainoldum cenſur. Ubr. Apocrybb. prælect.

136. p. 119. ſq. & alios, a b. D. Carpzovio in diſputationum Academ. vo-

lumine, Diſp. 2. quonam arcapervenerit? cap. II. p. 65. ſq. ubi profligata
fubleſtorum, quibus nititur, teſtimoniorum autoritate, ex hiſtoria ſacra,
ipſisque vaſtationis circumſtantiis, fole clarius evincit, arcama Jeremia ab-
ſcondi nec ante potuiſſe, nec poſt deſolationem, ut quicquid de ejus cum

occultatione, tum reſtitutione traditur, Judaicis næniis ſit accenſendum,

Adde b. Hülſemannum Comment. in c. hI p. 34q. ſq. Dubia quoque fide
nititur, quod Patrum quorundam traditione inducti, Pontificii doctores,
Maldonatus in proæm. Comm. in Fer. p. I. Cornelius a Lap. Comm. in
Jer. XlI., z. nec non proæm. in Jer, p. 5Gy. ſq. Sanctius prolegom V. in
Jerem. & Comment. in -e. XVI,z. aliique tuentur, virginem manfiſſe Jere-
miam, cœlibemque transegiſſe vitam. Ita Hieronymus loco paulo ante cit.
& copioſius adhuc lib. I. averſus Jovinian. I. III. Obpp. f. 1G. B. ubi ex in-

ſtituto in virginitatis laudes, pro more ſuo, excuriens: Hieremias, inquit,

qui in utero ſanctificatus eſt, & cognitus in vulva matris, ideo hoc privile-
gio fruitur, quia virginitatis erat beatitudini deſtinatus. Et cum omnes
cepti ſiut, vaſa quoque templi Babylonio Rege vaſtante direpta, iſte ſo-

luas

Ur ite
pit ſi⸗
ſir un
N. G
ur.
Slelglen
Elia &
S
ſidor
juſſu⸗
0atl
1 que
10 con
poſſeſt
Sanctiu
2. gi!
uxoren
Katr
renſea
mitm
Ginns /
um à
Otmnen
Patrum
remian
p.⸗
Thamn
linchor
Perexi
gale
Citatn
Hiero
P. H,
Predi
em ey
Pins ,

VETER. ITESTAM. 133
He. s liber ab hoſtibus eſt & cabtivus neſcit injiurias, & a viltoribus arce: De Jere-
eA. vigt ſtipendia“ & Nabuſaradan, cui de ſanctis ſandtorum Nabuchodono- mia.
MU ſor non præceberat, pracebit de Hieremia. Hoc enim verum templum Dei
ner, ſtr & haæc ſanda ſandtorum, quæ virginitatis puritate Domino conſecran- .
enre⸗ tur. Dudum quoque ante Hieronymum, S. Ignatius in Epiſt. ad Phila-
fes S delphenos, n. 4. I. II. PP. Apeſtolic. Cotelerii g. go. Jeremiam, una cum
tzr. Elia & Eliſa, atque utroque, Johanne, in cœlibum ordinem redigit, 7
er e à veic SXNRüwνονυr * ioy, qui in caſtitate e vita exceſſerunt. Pariter
col iidorus Hiſpalenſis de vita & morte ſandtor. c. 35. Opp. p. 367 A. divino
ſe. juſſu admonitum, virginem permanſfiſſe tradit jeremiam. Rurſus autem
tus, A = Antiochus homilia 22. de Jeremia (virgine) videzur dubitaſſe, obſervante
prius ad cit. loc. Ignatii Cotelerio. Nec deſunt inter Judæos, qui ex Jjer. AX XVII,
ndum 12. quem locum de peculio dividundo intelligunt, Chaldæum ſecuti, por-
Gri roO conjectant, quod uxorem & filios habuerit, & ad dividendas inter filios
te N. Poſſeſſiones ſuas exierit; quam quidem ſententiam refert ac refutat ad b. l.
lt, , Sanctius. In dubio ſane res omnis eſt poſita. Quanquam enim c. XVI,
c. V. 2. qui Pontificiorum in hac cauſa Achilles eſt, prohibeatur a Deo in judæa
WII. uxorem accipere Jeremias, temporarium tamen hoc mandatum fuit, loco
mnes, a ſtatui præſenti accommodatum, neque abſurdum eſt, habuiſſe brius uxo-
tas a rem, ſed mortuam eſſe, quin & ſilios & ſilios, qui denati: ut Jam Jere-
Dd. 1 miaæ mandetur, ne de ſecundis nuptiis cogitet, ut bene monet b. Seb. Schmi-
n. vö. dius h. I. Neque bPatrum autoritas in facto, tanto temporis hiatu, ab ipſo-
figre rum ætate ſejuncto, ſat ponderis traditioni dubiæ largitur, ut adeo rem .
ſacra, omnem in medio relinquere præſtet. Et parum abeſt, quin idem fere de obitut:
aah. Patrum pronunciemus traditione, qua fatum ſatis miſerum expleviſſe Je-
cüch remiam, fibi aliisque perſuadent. E'v Teœ Pvcæs A'rvönr8& Ne Nοαι+οοιäπ
um, r& r Aαασ ra Aévrε, inquit Ppiphanius de vita & obitu Propbhet. T. II.
eſe M COlp. p. 239. Tapbnis, Agybti urbe, a populo lapidibus oppreſſus interiit.
dores, 1 Thamnas vocat Iſidorus Hiſpalenſis, non Taphnas, Vib. de vita & morte
n, in Sandtor. c. 3S Obp. p. 36y. A. ubi eandem cum Epiphanio narrationem
, 4 pertexit. Conſentit Tertullianus in Worpiaco c. VUIII. I. I. Opp. edit. Ri-
ſet. ðUð galt. p. c. C. ubi calamitates prophetarum tangens: David, inquit, exa-
retk. Litatur, Helias fugatur, Hieremias lUabidatlr, Haias ſecatur Oc. Pariter
X . Hieronymus lib. II. adverſ. Jovinian. Paulo ante ſinem, Zo. II. Oop. Jf. 47.
D B. Hieremias captivitat em nuncidns, lapßidatur a populo. Nimirum ob
4. Prædictam ,Ægypti deſolationem, quæ Paulo Poſt ber Nabuchodonoſo-
yles reum evenit, occubuiſſe creditur. Id quod ingenioſa conjectura Epiſco- H
leß O”́ͦMẽ Pius Lib. II. Inſtit, Theol. cap. 2. I. I. Opp. f. 220. inde confirmare aggre- JMl
2 R 3 ditur,
7

De Jere-

mia.

ex ſepul-
5 chrum.

illuſtre monumentum Jeremiæ cii

134 INTRODUCT. AD LIBROSEIBLICGOS

ditur, quod Baruch, qui cum Jeremia in Egyptum deſcenderat, anno

quinto ab everſa urbe Babylone verſaretur, uti ex libri ejus initio appa-

ret, Baruch I, 2. Credibile enim eſſe, eum cæde Jeremiæ perculſum, aut
ſubduxiſſe ſe clam ex £ g pto, aut conſultum non dixiſſe/diutius in .te-
gypto hærere, certum perſuaſumque, verum eſle, quod de Aegypfo, per
regem Ba bel vaſtanda, eremias vaticinatus fuerat. Sepultum memorat Epi-
phanius ér r6ναρ⁷⅞Nορ νͤαιινι αασαια, ë in loco, ubi Pharao quondam bu
pitaverat, idque honoris quidem cauſa, ob beneſicium Prophetæ in Ae-
Eyptios collatum. Aſpides enim & ceocodilos, mire ſævientes, Preci-
Pus ſuis jeremiam ex illa regione profligaſſe ʒ8 unde ad hunc diem, agentes

pi Chriſtiani omnes in eodem illo loco ſoleant orare; ſumptoque ſle loco

ſepulturæ ejus pulvere, morſibus aſpidum mederi, & crocodilos fugare.
Idem fere reperitur in Martyrologio Romano ad diem I. Maji: & commu-
ni recentiorum, maximePontificiorum, interpretum recipitur conſenſu.
Addit ohannes Moſchus in prato ſpirituali cap. LXXLVII. ofſa leremiæ in-
de ab Alexandto M. translata eſſe Alexandriam, urbem ab eo conditam,
ibique coli in Tetrapylo. Quocum facere videtur Chronicum Alexandri-
num vetuſtum, a Cornelio a Lap. in hanc rem citatum, quod Alexandrum
neribus excitaſſe teſtatur; ſicut Nicepho-
rus lib. III. H. E. c. 30. narrat ſimile illi poſitum ab Helena, matre Conſtan-
tini. Conf. Corn. a Lap. Argum. in Jerem. p. 5édS;. B. Simonius in dictionario
Biblico magno, voc. Jeremie, 1. 1. p. Gai. h. univerſæ huic traditioni inhæ-
rens, laudatum ſanationis miraculum ita pingit, ut ſepulchri terram aquæ,
aut vino permiſtam ac hauſtam, aut emplaſtri vice, vulneri ſuperimpoſitam,
canum rabidorum morſus, & viperarum ac ſerpentum icdus ſanaſſe, perhi-
Pea⸗ unde iſtius loci Chriſtiani terræ hujus particulam ſecum ſemper ha-
Puerint, ut in promptu eſſet, ſ uſus iĩta ferret. lam ſi dicendum, quod res eſt,
in Aegyptum equidem, poſt Chaldaicam urbis & provinciæ vaſtationem
occiſumque Gedaliam, deportatum fuiſſe Jeremiam & Baruchum, ſacra pa-
gina teſtatur 2 Reg. XXV, 25 ſq. Jer. XLl, I ſqq. XLIII, 6. diem autem ſu-
um ibidem obiille, quin & lapi

lo0 vel teſtimonioscripturæ, vel fide digno evinci poteſt documento. Quam

ex Judæorum potius ſententia, Nebucadnezar cum anno regni 27. Aegy-
ptiacam terram devictam, mitteret ſub jugum Rn EENI
Jeremiam cum Barucho captivo abduxit Babylonem, ut habet Seder Olam
Rabba caß. 26. b. 77. edit.
farchi concinit, quando ad Je

credunt

dibus obrutum, occubuiſie martyrem, nul-

Amſtelodam. Joh Meyeri. Cui R. Salomo
r. XEIV, 14. annotavit: N

nwD Jeremias & Bearuch inde (ex Aegypto) reverſi Junt: hos enim eſſe

ckecku
cit. lot
derOl
Aultenm
Nitatun
in Aet
Uttace
Zitate
elle f
5.
Ocul
Won
/Apo
9.710.
ſeculi⸗
icuee
Uunde
cit. loe
kuerit,
in gent
() 1
Oereli
cenlſeet⸗
Pheriai
Prophe
um fac
Corias
Tande
omme
I
m ee
Ppa Cle
tatemd
de Aut,
lue jer

AAA6.

Senenl.

76,0

inno

Ppe.

1n zut
10, N
r Ep-.
ſam Mu.
ein Ae-
Preci
gentes
lleloco
fugue,
Oemmmu-
nlentu.
miria⸗
litam,
Cendri⸗
drun
tepho⸗
Onſtan-
ionorio
Minhe⸗
n aue,
oſitam,
perhi⸗
per ha⸗
tes el,
tionemn
erape⸗
tem ſu⸗

n, nul.

‚Quam
Aegj.
3
3f OHR
Grlom
7107
elunt

„

unde omnes veteris noſtri tradiderunt, illum teſtem ſcil. alterum, Apocal.

VETER. TESTAM. 135

credunt dn evaſores iſtos, qui ad habitandum in terra Jucke, reverſuri De Jere-
cit. loco memorantur. Quæ utut nec fibi conſtet traditio, cum juxta Se- mia.
der Olam in Babyloniam ex Aegypto transportatum, juxta R. Salomonem
autem in Judæam rediiſſe jeremiam perhibeat, nec idoneo ſatis aut firmo

nitatur fundamento; hoc certe demonſtrat, ſuperiorem illam de lapidato

in Aegypto Propheta, ſententiam Judæorum magiſtris fere fuiſte ignotam.
Ut taceam, illum de vita & obitu Prophetarum lidrum, cujus unius aucto-
ritate univerſum iſtud figmentum nititur, ſuppoſititium, nec Epiphanii

eſſe fœtum; quod Joh. Rainoldus genſuræ kor. Apocrypbor. pralect. 136.

13%. Andr. Rivetus CriticisS., lib. 3. cap. 30. T. II. Op. p. 1126. aliique ad
oculum demonſtrarunt. Majori adhuc cum ſibilo explodi meretur iluuuld
Victorini Martyris, ut ferunt, figmentum, quod ex ejusdem Commentar. Tide arde
in Apoc. XlI, . Sixtus Senenſis profert Biblioth. ſanct. Lib. Vl. annot. 346. N .
p. Zig. Jeremiam nondum mortuum, in Paradiſo vivere, ut inde in fine non: wat-
ſeculi veniat, prædicaturus Penitentiam, & ab Anti-Chriſto occidendus, di

idque duplici ex ratione, 1) quia mors ejus nuſpiam reperiatur memorata,

–

cit. Io cO laudatum, ſſe Jeremiam e 2) quia in gentibus Propheta nunquam
fuerit, verbum autem Domini neceſſario implendum eſſe, ut juxta Jer. I F
in gentibus Propheta ſit. Sed neutra quicquam evincit ratio. Nec enim
() a ſilentio ſcripturæ ad negandam omnino Prophetæ mortem conclu-
dere licet, cum nec Jeſaiæ & aliorum Prophetarum mors in ſcripturis re-
cenſeatur, de qua tamen nemo dubitat: nec (&) prædicta in gentibus Pro-
Phetia ita eſt accipienda, quaſi Deus cum miſſurus eſſet extra Judæam ad
pProphetandum & prædicandum in regiones ge- rinme ſe ſed quod de genti-

um factis & fatis prophetare deberet, quemadmodum ipſe Aflyriorum vi-

Gorias adverſus Judæos, & ipforum quoque regni excidium prædixit,
Tandem, ne () laudatiſſimo martyri abſurda iſthæc traditio fraudi ſit,

ceommentarios iſtos Victorino falſo tribui, non modo Rivetus Cri zie, §.

Gib. I. cap. 20. T. II. Opp. p. 1099. & J0 he Hoornbeck gb. I. de T heol. Pa-

tr um, cabp. I. n. X. in Veter. & Nov. I. I. p. 12 9. docuerunt, verum eétiam Pa-

pa Gelaſius in Canon. ſanldta Romana, diſtinct. . declaravit, ejusque autori-
tate moti Pontificii ſcriptor es, Bellarminus de ſcript. Eecleſiaſt. Malvenda
de Anti Chriſto lib. I. cap. I. aliique fatentur. Ipſam autem, de vivente ad-
huc Jeremia fabulam, poſt Hilarium Comment. in Matth. XX. T. I. Opp. f.

20. e noſtris b. Gerhardus Loc. Theol. XXIX. &. 78. 1. VIII. f. 92. ſq. &Andr.

Prücknerus Vindic. Seript. Jaer. in Jer. I. y. n. VI. p. I14. & Pontificiis Sixtus
Senenſ. cit. loco, Auguſtin. Torniellus Annal, acr. A, M. 377. T. II. g.
1752 & Corn. a Lapide confutarunt. III, Ta-

De Jere-
mia.
Libri autor
Jereinias.

136 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

3
Talem itaque tantumque vatem, a Spiritu Dei impulſum & actum,
hoc vaticiniorum volumen agnoſcit autorem. Omnia namque criteria,

quæ librum quemvis autori ſuo vendicare ſolent, Jeremiam hic evincunt;

inſceriptio nimirum, α% c. I, I. & epilogus, ſive vaticiniorum
clauſula: ν ρα oe Huc usque verba Jeremiæ c. Ll, 64. facta
toties ſermonum ad Prophetam noſtrum appropriatio, indeque reſultans
verborum in prima perſona, tanquam loquentis & ſcribentis Jeremiæ,
ſtructura, v. g. c. I, A. ſqq. III, 6. VII, 1. VIII, I. ſqq. IX, I. ſqq. &c. Et
ne dubitationi ullus relinquatur locus, divinum prohibet mandatum, quo
Jer. XXXVI, I. ſqq. omnia vaticinia ſua in librum conſignare jubebatur,
publice poſtea in templo Judæis univerſis prælegendum; & poſtquam
diſciſſum volumen Rex Jehojakiminignem conjeciſiet v. 23. ſqq. novum
Jeremias codicem adornare, eademque oracula denuo inſcribere, novis-
que ea augere v. 17. ſqq. juſſus, morem e veſtigio geſſit v. 32. Habes hic
diſerte divina volumnis hujus auſpicia, Numinis juſſum v. I. conſignatio-
nis tempus, annum quartum Jehojakimi v. eod. libri autorem ſecunda-
rium, Jeremiam v. I. 2. ejusdem contenta, non unam aut alteram duntaxat
pericopen, ſed quicquid ab initio vaticinatus fuerat, inde a 13 anno Joſiæ,
adeoque ſub ejus regno, annis totis 19. tum ſub Schallumo, ſeu Joachazo,
per trimeſtre, & per quadriennium ſub Jehojakimo, hoc eſt, ſpacio 23. an-
norum v. 2: ſcriptionis miniſtrum, Baruchum, filium Nerijæ v. 4. & ſeri⸗
pturæ demum hujus finem & ſcopum, publicam nimirum lectionem &

ædificationem, v. 3. quibus vix video, quid in hanc rem locupletius dici

potuiſſet. Quæ cum adeo ſint perſpicua, ut nulla eludi ſophiſticatio-
ne queant, Richardus Simon tamen, ut hypotheſin ſuam (ſub ſin. cap. 4.
lib. I. Hiſt. Crit. V. I. propoſitam) tueatur, Prophetica ſcilicet volumina
ad eum modum, quo hodie extant, ab ipſis Prophetis non compoſita, ſed
ex tabulis publicis a compilatore quodam, vel asynedrio congeſta, multa-
que illis addita & inſerta fuiſſe, quæ lucem afſundere vaticiniis poſle vide-

bpantur; idemut de Jeremiæ libro obtineat cap. VIII. cit. loci p. 97. hiſtori-

am deſolatæ per Afyrios Urbis ac provinciæ, c. LII. deſcriptam, non a Pro-
pheta profectam, ſed acompilarore libri ex2. Reg. XXV. achectam, cum

R. Dav. Kimchio contendit, cujus quidem ſententiæ manifeſtum indicium

clauſula cap. præced. LI, 64. buc usque verba Jeremiæ prœbeat; unde

colligi detur, hæc verba, ut & totuin ſequens caput, ab aliena manu eſſe.
Verum 1) ſi daremus, adventitium hoc caput eſſe, totius tamen libri adhuc

neque

autor fuerit Jeremias ob ipſam, quam Simon urget, clauſulæ aſſertionem,

mi⸗

un,
tltetit,
cunt,
lotum
1. kMa
ſoltans
tenie,
Ec. N
n, quo
ebator,
ſtquam
novu᷑R
noVis⸗
bes bic
nati⸗
ecunda-
untaxat
ſolie,
achazo,
0,,an⸗
onemn &
us Ri
eatio⸗
cap. 4.
OMumina
ota, ſed
, multa-
lie vide⸗
n Pfo⸗
amn, cuc

rüuts

e

neque

VETER. TESTAM. 137

neque propter ultimmm caput recens adjectum, tota voluminis compoſi 1- De Jere-
tio ad alium quendam erit transferenda. Neque tamen 2) epilogus iſte mia.
peregrinam ſtatim manum neceſſario evincit, non minus ac ille capitis

XLVIII, v. ult. bucusque judicium Moabie vel Pſalmi LXXII. deſinunt

orationes Davidis, ſilii Wai. vel Jobi XXXI, 40. deſinunt verba Jobi. Quid
enim Prohibet, quo minus ab ĩpſo Jeremia hæc formula addi, eaque vati-

ciniis ejus finis imponi potuerit, quem ſequenti capiĩte non nova prophe-
tia, ſed hiſtorica narratio excipiat, tanquam epitome complementi eo-
rum, quæ de Hieroſolymæ excidio toties fuerat vaticinatus? 3) Magiſtro
autem ſuo, Kimchio, recutitum alium Abarbenelem addere potuiſſet, qui
in eandem cum Simonio ſententiam, de cap. LII. ita ſcribit: Hinc & de-
inceps, usque ad finem libri, non habentur verba Jeremiæ, ſed'eſt enarratio

rerum, de vaſtatione (Hieroſolymæ) quemadmodum narrata eſt in ſine
libri Regum quia enim ſupra narravitz Zeremia biſtoriam vaſtationis

compendioſe, uemadmodam ibi expoſui, ideo venerunt viri Synagogæz ma-
gnæ, ſcripſeruntque in ſine libri hujus veritatem vaſtationis, quemadmo-
dum ſumpta eſt ex ſine libri Regum, ne forte erremus in eo, quod ſupra
ſcriptum eſt. Sed & e Chriſtianis Huetius Demonſtr. Evang. Prop. IV. de

probhetia Jerem. G. 2. P. 4366. ſplend lide hallucinari credit eum, qui caput

illud Jeremiani partem eſſe operis cenſuerit; minime enim ſibi dubium
eſſe addit, quin voluminum ſacrorum concinnator Esdras, hoc caput a ſe

compoſitum, & e libris Regum, a ſe elaboratis, magna ex parte decerptum,

illuc adtexuerit, ut eſſet argumentum ſequentium Jeremiæ Threnorum.
Hanc conjecturam alia, æque omnino incerta, ſuffulcit conjectura, jecho-
niam fato functum eſſe dudum Poſt Jeremiĩæ obitum, resque obitu jJere-
miæ recentiores poſtremo hoc capite narrari, velut ipſam Jechoniæ mor-
tem. Verum hæc, quam ſplendide dicuntur, tam facili negotio rejici-
untur. Jechoniam enim poſt Jeremiæ demum tempora expiraſſe, gratis

aſſumitur: contra vero ea, ab inſtituto libri hujus alienum non erat, ut

hiſtorica iſthac excidii narratione Jeremias ipſe doceret, quam exacte va-

ticiniis ſuis reſponderit eventus, quamque & in oracula ſua, & in Deum,

eorundem autorem, & in ſuammet ipſorum ſalutem injurii fuerint Judæi,
qui prophetiæ ſuæ fidem derogarent, quam tamen mox comprobaret
Prædicorum complementum. Quis Porro melius ſcripſerit hiſtoriam
excidii Hieroſolymitani, quam Jeremias, qui interfuit & ſupervixit: Qui

vero etiam viri Synagogæ magnæ, aut Esdras, tam multa hoc capite addi-

diſſent, quæ in libro Regum non habentur? Unde tandem cum b. Seb.

Schmidio Comment. in c. LII, i, contrarium ſtatuimus, ſeripta bac eſſe a

Carpx. Pars In. M 8 Jeremia

2

De Jere⸗
mia,

Seriptor
Barushb.

I38 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

Jeremia Propheta, & tranſumpta in librum Regum; ſicut in eum biſto-

ria Hiskiæ ex Jeſaia translata eſt“ eum aliqua tamen variatione, ut appa-

reat, utrumque ſeriptorem habere quid ſibi proprium, & a Spiritu Sancto

inſpiratum. Ubi porro b. Schmidius erudite obſervat, non tam ex inſti-
tuto excidu, quam captivitatis Babylonicæ hiſtoriam hic deſcribi, cui præ-
miſſum ſit excidium, ut ad iſtam perveniretur; unde diverfum fit inſtitu-
tum hujus capitis, & ſuperioris XXKXIX. Quo ipſo altera Huetii objectio
diluitur, de inani rerum jam ſupra dictarum, hoc c. LII. facta iteratione.
Ceterum inm exarando libro ſuo, Jeremias opera & mamu uſus eſt Baru-

chi, filii Nerijæ, qui ipſi a ſervitiis erat c. XXXII. ut Eliſa Eliæ 2 Reg.

II. III. üsque e ore Jeremiæ ſeripfit omnia verba Jehovæ, gquæ eloqueba-
tur ipſi Jeremia, in volumine libri e. XXXh 4.32. Cur non ipſe ſeri-

pferit Jeremias, ut a Domino erat juſſus, ſed per amanuenſem? quæ-

runt interpretes. Equidem nil attinet hoc excutere, cum Jeremiæ fue-

rit ſcriptura, quam ipſe moderabatur, & dictabat, accommodante tantum
Barucho manum miniſtram; unde Abarbenel in hb. l. v. 18. fol. 137. col. 2.

Baruchum inducit teſtificantem, tum Jeremias proferret verbum unum, ſe
coram ipſo ſeripſiſſe illud ſtatim, qua ratione näbit addiderit Baruchus
in volumine illo, niſi atramentum & characeres zantum, omne autem
reliquum fuerit a Jeremia. Quod cum ita ſit, verba illa omniu fuerunt
ex ore ejus, & ne unum quidem illorum a Baruebo. Quod ſi tamen ratio

aliqua fuerit danda, dixerim ideo manum & operam Baruchi adhibuiſſe

Jeremiam, ut expeditior ipſi eſſet lectio ſcripturæ, ſua manu exaratæ,
cum librum iſtum legere deberetaruchus coram univerſo populo in tem-

plo v. 6. 8. 10. Idem ſenſiſſe videtur Athanaſius, ſ. Autor Synoh.

Seripturæ S. T. II. Opp. Athan. p. 100. ubi ita habet: Begs) Sr.=-
v&α Der r0 GBANio, &οαοετοο νοααα α ο εααιτισο I eρει 7 s*
7 6ι X σ. αααυdeh T is 6 r/ BaSNα cεDnℳαατνριN w.ß0σα Tα=.
gc ν—ι αοτ. α ισαααυNéαεεοοο τπτο ς̈. 7gαενα⁵ας Oed Xτα,
Baruch hunc librum ſeripfit, qui poſtea ſermones iſtos ex ore Jeremiæ ſeri-
ptos, Zis, qui in Babylone captivi erant, legit, & conſolandi gretia ſpem, quod

liberandi eſſent a Deo, annunciavit. Niſi forte potius librum Baruchi

intelligat autor. Neque tamen quicquam ideo derogari canonicæ li-

bri autoritati, ſatis inde conſtat, quod & Deus ratam habuit ſeriptu:

ram illam, æque ac ſi jeremiæ manu fuiſſet conſignata v. 27. ſqq. & Jere-

mias pro ſuo agnovit volumen iſthoc, æque ac Paulus Epiſtolam ad Ro-
manos, quam Pertii amanuenſis ſui manu exaratam Rom. XVI, 22. pro
ſua tamen habuit c. XV, 15. Juſſus nempe a Deo Jeremias ſcribere, man-
. dato

———

Gatod

eque
ipſe
c15,
geme
else
ſs aut
38 did
conſ⸗
mend
Ureigue
Emer
14.
Nigeo,
ui jen
(uo ſ
AWunue
mendis
ſeripta
Iln et
quod
rum c
lament
la, quæ
Admod
ſeriptu
Prophe
Thenc
ilkerior
kmon
Ubus
Wend
Ohnhuun

Qunt

chusl
dekie
tem us
nis huj

ra. dato divino ex aſſe ſatisfeciſſe credebat, cum per Baruchum ſcriberet, De Iere-
Sundh æque ac deinceps, cum ſua manu libellum aserajaBabylonem deferendum, mia.
Gindi. ipſe conſignaret c. Ll, 60. Hæc autem Baruchus ſcribens, viris Oeoτνα.
digre. Sis, τε τοννναHτvο ασι s‿ρα—ααοα ,àcenſendus eapropter non eſt, utut
Lilin. . Deon vevs os ſcriberet, adſtante & dirigente ſcriptorum Jeremia Qeo-
* reso. Immediato quippe Oeoνοανσιααα influxu Propheta; amanuen-
a Iis autem mediata Dei in ſcribendo directione, interveniente vir i BeoreU-
l en. 5S dictamine & inſpectione, gaudebat. le, dum hæc vaticinia in librum
e2 Beg. conſignarentur, Deo ore ſuo, dictando, moderando, ſphalmata quævis &
uche menda præcavendo; hic manu & atramento, ſcribendo miniſtrabat: 5
ee uterque infallibiliter, Propheta quidem ετιειιοC exiſlens, amanuenſis
dſeſi. Soeorveysos ſcribens. Ut falſus proinde ſt Voetius Bart.I. Diſp. ſoleckt.
ne ue. „. 40. de Prophetarum & Apoſtolorum amanuenfibus pronuncians: non
wirſl e. vigeo, illos magis debuißſe eſſe infallibiles, gquum librarios & typagraphos,
etantun W gui jam inde ab Apoſtolis usquet in hunz diem Biblia ecleſtis procurant.
, .. Quo ſane pacto ipſa librorum Biblicorum στ†cvTοσ⁵α, illa certe, quæz per =
unum ſi amanuenſium operam ac miniſterium viri deτoSovs Confignarunt,
ult miengdis ac corruptelis eque obnoxia fuiſſent, ac &nναροαα α aut typis ex-
e altel MWDw ſcripta exemplaria quævis. Conf. b. Carpzev. Diſp. Academ. XXVII.
fienun quæ eſt de Oeocορο*uανα Scripturæ S. cap. II. §. 10. 71!. P. 57 J.ℳ4.. Fallit
nen Iatio quoque & fallitur Abarbenel, qui ad cit. Jerem. locum ex autoritate vete-
dhibuiſſe fum cenſet, librum illum per Baruchum exaratum, non prophetiam, ſed
erre , luamentationes, ſive Threnos complexum fuiſſe, quibus Ccontineantur ma-
loinatem. la, quæ Deus minatus ſit judæ & Ifraeli v. 2. atque etiam gentibus, quem-
1 gell MVBU admodumn Edomi mentio fit cap. 4. I hren. fin. Rationem affert ex indole
Ar ſcripturæ Propheticæ, quæ nunquam per amanuenſem, ſed ſemper per
rSe è& Prophetas ipfſos, ſpirituali inſtincu ad hoc excitatos, conſignari ſoleat;
in, J. Threnos autem ſcriptos non per prophetiam, ſed per Spiritum §. gradu
Shrd, inferiori, qui excitet ad ſapientia dicta, atque ad inſtitutionem facientia,
mieſitſi. 1 ſermone eleganti, qualis in Threnis adhibitus fuerit. Verum ut fubtili-
hen ,,Eud tatibus iſtis Judaĩcis, quibus Prophetiam & Spiritum S. diſterminant, nos
, Berumi munce non immergamus, contenta libri diſerte v. 2 & 3. memorantur, ubi
gotice. . omnium quæ ab initio muneris ſui vaticinatus fuerat, ſcriptio mandatur.
t ſern. e Quia tamen & Jeremiæ vaticinia longe ultra hæc tempora, quibus Baru- tempora &
er⸗ chus librum conſignaſſe ex ore Jeremiæ c. XXXVI, I. perhibetur, & ad Ze- vices ſeri-
umadl- dekiæ quoque ætatem Ppertingunt, juxta c. I, 3. & hiſtoria cap. LII. ad mor- ptionis.
h,ro tem usque Jojalcimi captivi texitur, neceſſe eſt, non ſimul ac ſemel volumi,
bere,än- nis hujus ſcripturam fuiſſe peractam, nec laudata iſthac Baruchi opera ad
daro D . 5 2 umbi-

De Jere-
mia.

Turbatus,
vatieinio-
rum ordo.

140 INTRODUCT. AD LIBROS BIDLICOS

umbilicum perductam, ſed nova ſubinde incrementa cepiſſe, accedentibus
paſſim recentioribus Prophetæ oraculis, partim ab ipſo Jeremia, partim
per Baruchi manum, eodem tamen, cum ſuperioribus, ſcribendi modo
libro adjectis. Enim vero aliam Jeremiæ ſcriptionem legis c. XXIX, I.

aliam c. XXX, 2. novamque vaticiniorum adverſus Babylonios c. LI, 60.

ſqq. Unde apparet, primam, eamque haud minimam libri partem per Ba-
ruchum fuiſſe exaratam, anno Jojakimi quarto; auctam deinde novis
prædictionibus & comminationibus, hinc in Judæa, hinc in Eegypto, Je-
remiæ revelatis; donec tandem paulo ante obitum ſuum Propheta, cap.
LII. captivitatis hiſtoria adjecta, operi colophonem imponeret.
Inſignis adhuc ſcrupulus reſtat, animo eximendus: cum de indu-
ſtria in libro deſcripta ſint ſingula vaticinia ex ore Jeremiæ, manuque vel
ipſius Prophetæ, vel certe amanuenſis ejus Baruchi digeſta, aliisque novis
ſucceſſu temporis aucta, qui fiat, ut hodie mire turbatus eorum conſpicia-
tur ordo, nec capitum ſeries regum ſucceſſioni, temporumque ordini re-
ſpondeat? Argumento ſunt omnia fere, quæ revelationis ortusque ſui in-
dicium, præfixa annorum nota, faciunt oracula, quod quæ anteceſſerant,
in ultimum pæne locum, aut dudum poſt medium fint rejecta, rurſus que
poſtremo dicta, & quæ ſub Zedekia, regum ultimo contingerunt, priori lo-
co poſita compareant. Sic c XXI. ad Zedekiam, & ea tempora ſpectat,
quibus obſideri urbs a Chaldæis cœpiſſet; c. XXV. ad annum Jojakimi quar-
tum; rurſus c. XXVI. ad initia regni Jojakimi; c. XXVIII. ad initium re-
gni Zedekiæ; c. XNNXII. ad decimum Zedekiæ annum; c. XXXV. de-
nuo ad Jojakimi regnum; & ſic porro. Hinc facile colligas, vel ſparſa

permiſtaque Jeremiæ folia, multo poſt a compilatore quodam, infuper

curia ad hunc modum eſſe confuſa. Prius s*Ld Aα Spinoſfa, Rich. Si-

habita temporum ratione, miſcella ac tumultuaria opera, fuiſſe collecta;
vel cum rite inter ſe diſpoſita prius eſſent, caſu deinde, vel librariorum in-

monius, & Pſeudo-Critici alii vel ideo urgent ac premunt, ut corruptio-
nis inde ſeripturam propheticam inſimulent, ejusque ſollicitent integrita-
tem. Sed & aliis, qui ab iſta quidem calumnia longe ſunt remoti, ſparſim
editas, ſchedisque ſingulis inſcriptas Jeremiæ prophetias, poſt ejus demum

exceſſum a Barucho collectas, turbatoque annorumordine compoſitas, in

unum volumen coaluiſſe cenſent; in quibus poſt Cornel. a Lapide Prole-
gom. in Jerem. qu. 3. e 6. & alios, recentiſſime eſt Celeberrimus Vitrin-

ga Prolegom. Comment. in Jeſ. p. 12. b. G. d. Quin etiam doctiſſimus Hue-

tius in allatis, quas inter fluctuat, conjecturis, hanc quoque aflert, quod
boc

oerad
funch
oong.
cenlet,
inem
tentur
m V.
prio n
Vero?
Oeeni
mig ab
oque
leobſe
oon eitf
deſchna
Nenpe

rerumce

ero,

tegt he
Velutote
bon, in!
misin
ſchecar
Cüriann,
tempon
lic eſt,
niqn
Mon ad⸗
Ceditun,
Conn eq
e⸗
tlanmhi
ſitionen;
Poque;
nicorunk
nium ec
rum hiſ
1 nt; pl

7

VyyyrETER. TESTAM. 141

etnibis Looc ordine diſpoſita forte vaticinia Jeremiæ, in Baruchi adverſuriis, eo de- De Jere
ueum fJunkto reperta ſint, cum morte fortaſſe oppreſſus en nondum digeſſiſſet. Dem. mia.
i ancdo EFyvang. Prop. IV. de brophetia Jerem. J. 3. b. 4;. Poſterius Hieronymus
XX1. cenſet, cum Præfat. in Commentar. Ierem. T0. V. Opp. f 1az. Hieremiæ or-
Ul 60 dinem librariorum errore confuſum tradit. Demum alii ſuam hic profi-
nherba⸗ tentur ignorantiam, in quibus Lightfootus in Chron. temy & ord. Textu-
le novis um V. I. T. I. Opp. 1I14. Prophetiæ, inquit, Jeremiæ omnes fere loco pro-
Npto/e⸗ prreio mota Jſant, & cur id factum ſit, diſfcile eſt rationem reddere. Etſi
letaeih vero abs re non eſt, quod conqueruntur viri docti, turbatæ chronotaxeos

OOoecaſionem vel cauſas ediſſerere ubivis non licere; nulli tamen dubita-
mus, ab ipſo Jeremia, uti libri ſtructuramm & compoſiti itionem, ſic ordinem

Geindu- quoque hunc ipfum eſſe, quem hodie tenet. Modo obſervetur, quod re-
ugue vel Ge obſervavit Hieronymus Comment. in ler. XNXV, 1. I. V. Obt f. ye. a
guenoris von curæ eſſe Prophetis, prophetiæ tempora conſorvare, quæ biſtoriæ leges
nſpicat deſiderant, ſed ſeribere, utcunqus audientibus atque lelturis utile noverant.
rdini er. Nempe ſic decuit viros, non rationis humanæ dictata ſequentes, & ſeriem H
eſuiin⸗ D rerum cogitare texentes, ſed divino impulſos motu, ac de cœlo afflatos,
eeratt;, dS&& ſacro, ſi ita loqui fas eſt, furore correptos; addere liceat ex Huetii men-
NRAs de te cit. loc. p. 439. 10 quod nec Judæorum latuit Magiſtros, qui toties, Runo
Priorilo⸗ velut ore inculcant, N ='D quod Græci dicunt boooνο 7 τ⁰-
echt, bEoH, in Prophetarum ſcriptis perquam frequens eſſe & ſolenne; cumpri-
ömi gneot. mis in Jeremia, quod Abarbenel in Præfat. aäd h. lib. repetit. Hinc nec
nitiumtke. 1. ſchedarum ſingularum confuſionem ac permiſtionem, nec librariorum in-
XV. de-. 1 curiam, nec Criticorum intempeſtivam diligentiam, colligere ex turbata
Hel uni temporum ſerie licet; ſed Prophetarum indoli & conſuetudini, hoc quic-

quid eſt, acceptum eſt ferendum. Maxime vero Spiritui S. quo impulſi

infaper
kileis afflatique, ut locuti ſunt, ita ſcripferunt divini vates, graviſſir Imas. ordinis,
onuiI. non ad annorum ſeriem, ſed diverſo modo compoſiti, cauſas fuiſſe, pie
ich. creditur, utut humana induſtria illas non ubivis æque aſfequatur. Non-
cmhti⸗. dum equidem eorum dememini, quæ ſupra ſeripfi, P. III. cap. I. G. 15. p.
inegtit. 70. quæque fuo relinquimus loco: de Jeremia tamen affirmare inpræſen-
ſacin tiarum liceat, & ab ipſo Propheta hanc vaticiniorum profectam eſte diſpo-
na⸗ n ſitionem, nec temere digeſtam, ſed impellente & dictante Dei Spiritu, ſco-
wen poque ac fine ſingulari. Cum enim emporum ſeriem Regum & Chro-
oſt nicorum libb. ſervent, & ad quam ætatem quodque referendum ſit vatici-

ei⸗ nium edoceant, lucemque interpretationi oraculorum, per rerum geſta-
gus Win- D rum hiſtoriam, delineatamque reipubl. juxta ac eccleſiæ faciem, Præfe-
mm Elue. ð rant; placuit, in diſponendo prophetico volumine, argumenti potius &
ler, le 8 3 conten-

De Jere-
mia.

ſpectat, vel ad extraneas gentes.

in LXX.

verſione
ab He-
prao Cod
multum
diſce-
dens.

142 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

contenterum rationem habere, & ita conſtruere ſingula, ut ædificationi
gentis, omniumque temporum eccleſiæ conducere videbatur. Quic-
quid enim oraculorum hic comprehenditur, vel ad eccleſiam Judaicam

tinetur; hoc ſex poſteriorum, quibus cap. ult. hiſtoria captivitatis ſub-
nectitur. Partis prioris trajectiones nonnullæ, ex argumenti affinitate,
vel vaticiniorum complemento, rationem ſatis aperte produnt, aliæ vero
tegunt adeo, ut nulla hactenus induſtria inveſtigari, aut perſpicue potue-

rit reddi; ut luculenter infra patebit ex tabula ſynoptica libri. Præter
hanc vero temporum ac vaticiniorum, in fontibus transpoſitionem, alia

datur capitum metatheſis ac perturbatio in verſionibus LXXrali Græca,
& veteri Latina, ad quam Hieronymus digitum intendit, cum in præfat.
granslaii a ſe Jeremiæ, T. IU. Opp. f. it. B. in verſione ſua Hebraici codi-

cis ordini ſe adhæſiſie teſtatur: præterea ordinem viſionum, qui abua Græ-

cos a Latinos omnino confuſus eſt, ad priſtinam fidem correximus. In
Sixtina ſane LXX. editione capp. XXIV. priora Hebræi codicis ordini
reſpondent, reliqua autem ad hunc fere modum ſunt diſpoſita:
Capita ſecundum Hebræum Codic. Capita ſecundum LXX. Interbbe
KXV, ad verſiculum 14. XXV, 13. priores Verſiculi⸗

XXV, a verſiculo 15. ad finem, XXXII.
XXV. XXXIII.
XXVII, ad verſiculum 19. XXXIV.
XxXX. XXXVI.
XXX. XXXVII.
XXXII. XXXIX.
XXXIII, ad verſiculum 14. XL.
XXXIV. XLI.
XXXV. XLII.
XXXVI. XLII.
XXXVII. XLIV.
XXXVIII. XLV.
XXXIX. XLVI.
XLI. XIVIII.
XLI. XLX.
XIII. L.

7

IIIud XLV. capp. priorum ambitu con-

Capita

Copite
XIIV
XLV.
XLVI.
XLVI
AVI
III.
IIIX.

Ul
UI.

UIIX,

— ——
— F

—
—
—

Emen
que n
rumf.
verſio⸗
b ocr
Hebre
explic⸗
Gicha,
luo 1
um na

Ut, &

nundi

ls E
tum
4 Caſt
Ommner
rari P
Lliel
ſio ten

leationi
Quic-
1dicat
tu cr.
is füb.
initate
r vero

atue-
Der

lem, dun

Grecn,
praße.
leicocl⸗
ℳGre-

.. a

Sordini

be

Capit

ſuo tempus produnt, in medio relinqamus.

Capita Reugdem Hebreum cuaie. Capita ſeundum 1X. Iutertb.

XLIVYY.. AMAAI, ad verſiculum 31.
XLV. I, quinque poſtremi verſi culi,
XLVI. H KXKXxVI.
XEVII. . XXIX, 7. priores verſiculi.
XLVIII, ad verſicuſum 4 5. XXXI.
XLIX, quinque priores verſus XXX, quinque priores verſus.
XLIX, a verſu 7. ad v. 23. XXIX, a verſi culo 7. ad finem capi-
tis.
XIIN,D verſic. 23. ad 23. XXX. quinque poſtremi verſi culi.
XLIX, a verſic. 28 ad 34. XXX, a verſiculo S. ſex ſequentes
UM . verſ.
XLIX, a verſic, 34, ad finem cap. XXV, a verſiculo 13. ad fnem ca.
Pitis.
LI. XXVII.
LI. AAXArxvVIII.
LII. PII.

Quami ingentem ordinis in utroque Codic iſerépantiam non equi-
dem exemplari Hebræo, quo LXX. Interpretes uſi ſint in vertendo, ejus-
que turbationi, ſed ſcribarum vitio atque negligentiæ, aut intempeſtivo-

rum forte Criticorum i ingenio tribuimus, utpote non in fontibus, ſed in

verſione tantum hærentem; hoc tamen diagrammate delineatam ideo
ob oculos poſuimus, ut eo Promptior ſ ſit Codicis Græci evolutio, & cum
Hebræo collatio. De cetero, cum haud parum referat ad intelligenda &
explicanda oracula ſacra, noſſe, quo quæque tempore, qua etiam ſerie ſint
dicta quæ priora, quæ poſleriora, ut collata temporum ratione, ſingula

ſuo aptari auditorio, prædictiones cum eventu committi queant; ope-

ram navarunt viri docti haud ſterilem aut vanam, ut chronotaxin ſtrue-
Tent, & ad annorum ſeriem capita ſingula revocarent; in quibus nomi-
nandi ſunt, tum amnalium Vet. teſtam. conditores, Auguſtin. Torniel-
Ius, Jac. Salianus, Joh. Lightfootus, Jacob. Uerius, ſai lovis & annii,
tum Commentatores, Toſtatus Abulenſis in ſin. lib. 4g. Regg. Chriſtoph.
a Caſtro, Cornel. a Lapide in Prolegom, ad Comment. ſuos, via licet non
omnes eadem incedentes. Nos, ne & hic induſtriam noſtram deſide-

rari patiamur, idem aggrediemur „veſtigia cumprimis legentes Uſſerii

VETER. TESTAM. 4443

De Jere:
mia.

ad chro-
notaxin
revocatns.

& Lightfooti, ita tamen, ut ea capp. quæ nullo indicio, nec cargumento

40,.0.

144

De Jere- A. O. C.
mia.

3375
3381¹.

3395

0&S1 £

ſqd.

INTRODUGCT. AD LIBROS BIBLIGOS

A. Regis
Judæ.

13.
19. ſq q.

31

J6ERHOZA.
KIMI.

SHI LN

J erem. cap.

C. I.

II -XI.

XII.

XIV.

XxxXII.

1-9

XXVI.

ORDO CGaAPI TUM ET GESTO-
L RUM IERENMIAE.

auſpicia muneris Prophetici Jeremiæ.
florentibus ſub Joſia regni populique re-
bus, luxuriari populus, a Deo deflecte-
re, juſſa ejus minasque inſuper habere,
ſecuritate carnali, templo urbeque ſan-

crepatus eapropter a Jeremia, priori-
bus XII. capitibus, quæ immota ſuo re-
linquenda ordine locoque, & ad Joſiæ
poſtremos annos referenda cenſet
Lightfoot. Cbron temp. ad A. Joſiæ lo.

tem, eumque ſecutus Corn. a Lap. ca-
put X. ad Zedekiæ regnum revocant,
nullo tamen evidenti ſatis veſtigio, 1 niſi

tuium invaſionem deploratur.
(Cap. XIV, I. ſqq ariditatem deplorans,
argumenti affinitate cum c. III. 3. 4.
5. C. V, 24. C. VIII, 13-20. IX, 10. ſqq.
XII. 4. conſpirans, ad eandem Joſiæ

tur pertinere: cui c. Xv. arctiſſime
cohæret.
poſt Joſiæ cædem, in domum novi Regis
Shallumi ſive Jehoachazi deſcendere
juſſus, tum ipſum, tum ſervos & popu-
lum ejus ad reſipiſcentiam hortatur.
Mox deportato in FÆgyptumRege, re-
ditum ejus ſperandum novo vatici-
nio negat v. 10. ſqq.
amoto Shallumo, Rege trimeſtri, in prin-
cipio regni Jehojakimi, prophetans in
atrio templi, urbisque & templi exci-
dium

Ga niti cœpit, aut perrexit; acerbe in-

T.I. Opp. f.niy. Chriſtoph. a Caſtro au-

quod v. ejus 25. vaſtatio Jacobi per gen-

tempora, c. III, 6. notata, recte cenſe-

.

,000,

1

395

308

340

— —

Corp

5

16970.

E.

emie,
lique re.
odellecke-
ethubere,
beqbeſen.
erbei⸗
ni prioti.
Ota ſuo re.
Kad ſolr
da cenlet
4. ey.
Caſtro au-
2LA .

IevOCA/t,

Gigio, diſt
hipergen⸗
t.
deplorans,

, 10, .
lem ſoſr
ecke celler
aArbiiſlime

noniegis
gelcengere
05 Kpopl⸗
n hortatur,
umkege,te⸗
9V0 aticl⸗

tri, inprin⸗
ia in

ke

VETER. TESTAM.

XXVII.

A.0O. C. A.Reis jud.
DXDEIIOYIA.
Alut
3308 4.
3398 z.
oOS5 ECH 0.
3405 Ne

Carpz. Pars IIl.

XxV.

XLVI.

XLVIII.
XLIX.

L. LI.

XXXVI.

XLV.

XXXVI,
9. ſqq.

S=

[XXlII, 24.

ſqq.

Jerem. cap.

dium denuncians, capitur Jeremias &
capitis reus agitur, mox ab Ahikame-
liberatus.

145

De Jere-
mia.

ad initia regni, ſ. primos annosjehojali-

mi pariter ſpectat.

quarto Jehojakimi anno editum; qui

quartus Regis Judæ primus eſt Nebu-
cadnezaris, regis Babyloniæ, quo in
ſolium evecto, prophetiæ rerum ab illo
gerendarum, Jeremiæ ſtatim revelatæ
ſunt. Hinc pleraque vaticinia contra
gentes, charactere temporis alio deſti-
tuta huc pertinent. Etenim v. 13. di-
ſerte provocatur ad prophetias contra
Babylonem aliasque gentes. Huc er-
go c. XLVI. contra 5Ægyptios: cap.
XLVIII. contra Moabitas: c. XLIX.
contra Ammonitas, lTdumæos acSyros,
tandemque c. L. & LI, 1- 59. Contra
Babylonios.

Baruch conſignat prophetiam Jeremiæ in

libro, c. XXXVI. 1-8.

Conſternatum autem iſtis minis, quas ſcri-

pſerat Baruchus, & fruſtra vvτνο r=-

νh₰⁄0αειο ſolatio Deus erigit & con-

firmat c. XLV.

menſe nono prælegit Baruch Ubrum ex
ore Jeremĩæ exceptum in domo Domi-

ni, in jejunio feſti ſolennis &c.
poſtquam jam Nebucadnezar in judæam
irrupiſſet, illaRechabitarum geſta con-
tigerunt.

Jechoniæ, qui & Jehojachin, & Chania vo-

catur, poſtquam ſolium conſcendiſſet,
menſibus 3. tantum ſeſſuro, captivita-
1 tem

146

De ere 4,0,C.

MMi3.

A. Regis jud.
3E6O.

NWNWIM.

3414

1

ZEDEKIXE
XXXVII.

XXIV.
xLIX.

34. ſqq.

XXVIII.

LI, 59.

XXX.

XXXIX.

11. ſqg.

Jerem, cap.

XXXI.

XXI.

XXXIV,
IL -7.
XXXII,

INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

tem denunciat Jeremias & ftirbis Salo-=
monis in ipſo extinttionem.
poſtquam ceſſationem domusSalomonis,
& ruinam regni terreni domus Davidis
minatus eſſet cap XXII. nunc ſeq cap.
XXIII. verba facit de æterno rege & re-
gnoDavidis v. 5.6. & væ denunciat iſtis
paſtoribus, qui ruinam domusSalomo-
nis promoverant.

V., I. Zedekia in abducéti Jechoniæ locum
rex conſtituitur.
viſio duorum calathorum ficuum.
prophetia de Elamitis tum ſubigendis,
tum reſtaurandis.

phetam declamatio.
Zedekias vel ipfe profectus, vel ſuo loco
Serajam filium Nerijæ in Babyloniam
miſit, eui Jeremias epiſtolam, ad filios
captivitatis perferendam tradit cap.
XXIX. coll. c LI. 59. ſqq. Prophetiæ
autem de reditu captivitatis c. XXIX,
10. II. fuaviſſimas illas conſolationes

dos territos ac proſtratos.
I. 2. obſidione eingit Nebucadnezar Hie-
roſolymas.
cum obſideri urbs a Chaldæis cœpiſſet, fa-
Ga eſt prior Zedekiæ ad Jeremiam le-
gatio c. XXI.
Jeremias Zedekiæ captivitatem, urbi de-
ſolationem Prædicit.
Propheta ob hoc vaticinium, a Zedelia

gia:

Jeremiæ adverſus Hananiam Pſeudopro-

c. XXX. & N XXI. fubnectit, ad erigen-

includitur atrio cuſtodiæ in domo re-

EEE

᷑ꝝ Yz .ä ü

40.0

31)

zun

lomonis

Daidis

leg ey.

ege re⸗
neiatiſtis
Galomo-

e locum

im.
igendis,

Woro.

ſuo loeo
yloniamn
4d flios
Ndit c.
topherie
olationes
lerigen

ezarklie⸗

iſetfr.
miann e⸗

urbice⸗

ZYebeli
lomo 1e⸗

6

3 15

A.0. C. f

A. Regis Jud.

ZEDEkLIE

10

xxXVII.

6. ſqq.

EXXIII.

5

10

XXXVII.

fXxXxXXVIII.

XXXIV,
II. 1q .

II. ſqꝗ.

17. ſqq.

XXXIX,
15. ſq.
XXXIX,

VETER. TE STAM.

Jerem, cap.

I1 - 14.

147
De Jere

mia.

gia: ubi anno Zedekiæ 10. promiſſio-

ne reſtitutionis a Deo accepta, Hana-
meelis agrum ſibi redimit c. N N XII, 6.
ſqꝗq. quo etiam c. N XXIII. referendum.

Pharaonis obpi; ex Ægypto egreſſæ, ut

Zedekiæ ſuppetias ferrent, obſidione
Hierofolymam ſolvunt, obviam eis ab
urbe diſcedentibus Chaldæis; ubi ſe-
cunda Zedekiæ ad Jeremiam legatio,
qui futurum annuntiat, ut revertantur
Chaldæi & urbem expugnent,
XXXVII, 3- 10.

Hier ofolymitani, pPuæſentiobi dionis me-

tu liberati, ſervos & ancillas, quas ex le-
ge manumiſerant, contra fœdus ſuum
fervire denuo cogunt, reprehenſi a je-
rem. c. XXXIV, II-22.

dum abeſlent copiæ Chaldæorum Hiero-

ſolymis, Jeremias fugam meditans, a
Principibus in foveam carceris, in do-
mo Jonathanis, conjicitur. c.XXXVII
II - 1606.

redintegr ata obſidione, conſultus Zede-

kia Jeremias, ex fovea carceris ad atri-
um cuſtodiæ transfertur.
dum animam Urbs agit, in foveam conje-
Clus eſt leremias, indeque rurſus Ebed-
melechi opera & cura liberatus. Hinc
repetito Ccontra Judæam judicio, in
atrio carceris usque ad urbem captam
ſervatur. Hinc
Ebedmelecho, Dei nomine, liberationem
ab omnibus periculis, nunciat.
urbis expugnatio deſcripta.

T 2

mia.

1r48 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLI COS

De Jere. A. O. C. A. Regis Jud. Jerem. cap.

ZEDEkIX.
XL.

4

34T1 XrI.

XLII.
XLIII.

XLDIV,
XLVI,
1 13.

Jeremias cum captivis Ramam deducus,
a catenis ſolvitur, & a Nebuſaradane

liber dimittitur.
cæ&G des Gedaliæ & Chaldæorum in Judæa.

Judæi poſt cædem Chaldæorum, ſibi male

conſcii & timentes, fugam in Egyptum
meditantur c. XLlI, 16. ſqq. conſulto-
que Propheta, fugam diſſuadente, in
gyptum tamen pergunt, ipſumque

cum Barucho jeremiam comitem ſe-

cum trahunt c. XLIII, I. 7. ubi vatici-
nia Prophetæ adverſus judæos & Ægy-
ptios v. 8. ſqq. c. XLIV. & XLVI.
13 ſq q.

1

cap. LII. denique a Propheta, paulo ante obitum ſuum, cum ultimamro-

phetiarum ſuarum canonico volumini manum apponeret, adjectum anno

incerto, quia de morte ejus certi nihil conſtat; quamquam fieri quoque

potuerit, ut ultimam capitis pericopam a. v. 31. ſqq. vel Baruchus addide-

rit, poſt fata Prophetæ ſuperſtes, vel vir alius Oeoταιοοο, ſi ad nonageſi-

mum circiter annum Prophetæ ætatem protrahere dubitemus.

Procul itaque dubio, & hujus voluminis conditor eſt jeremias, &

*

Seripta le Threnorum, de quibus cap. ſequenti ex inſtituto dicendi dabitur locus;
remiæ alia. præter hæc vero, quæ alia tum in Codice ſacro, tum in Apoeryphis, Pa-
trumque eecleſiæ monumentis, ei tribuuntur ſeripta, vel inter deperdita,

2.

adeoque &ταανινοοα cenſenda ſunt, vel manifeſto τοGHιοαας, quæ fi-

dem non merentur. Ut enim miſſa jam faciamus ea, quæ in Canonis par-
tem veniunt, qualia libri Regum feruntur, de quibus ſuo loco dictum;
Pſalmi quoque LV. juxta Vulgati, & CXXXVII. juxta LXX. Vulgati,

Ethiopici & Arabis interpretum inſeriptiones, de quibus Commentarios
conſulas; tum etiam epiſtolæ ad ceaptivos Babylonem datæ, quarum altera

c. XXIX. altera c. L. & LI. integræ exhibentur epicedion cumprimis, in
funere regum optim Joſiæ, fuſum & decantatum memoratur 2. Chronic.
XXXV, 25. De quo quidem Joſephus ib. X. Antiqu. Judaic. cap. VI.
teſtatur, quod ſuis adhuc temporibus extiterit; ² . ρ vνααα

quod etiam hucusque ſuperſtes eſt, in medio autem, relinquit, num ſeorſim

ucu,

race

udæa.

dimale

YDtum

nſulto⸗

nte, in
ümque
emn ſe⸗
Vatici-
Ag-
XLVI.

mpro⸗
ann0
voce
(dide⸗

nigeſ.

las, &

loeus;
, P 4⸗

tit ,

ef⸗
spar-
Aum;
lget,
tarios
Altera
is, in
ronic⸗
5,.
eye,
orlin
8

VETER. TESTAM. 149

& extra Canonem extet, an vero ex Magiſtrorum ſententia in Canone, De Jere-

& Threnor. c. IV. iſtud ſe legere cenſeat. Ita namque R. Salomoh in Ibren. mia.

IV, i. 8 — nn ee n nen d een e
N N N O D n Deeen ee e e enen

S Lamentatio iſta dicta fuit ſuper Joſia, veluti 2. Par. XXXL, F. di-

citure nonne iſta ſeripta eſt in libro lamentationum? ac ſimul cum illo in
lamentatione conjunxit ceteros filios Zionis. Cum quo faciunt quoque e
Chriſtianis Liranus, Sanctius, Münſterus, & recentifſime Natalis Alexan-

der Hiſtor. Eccleſ. Vet. Teſt. V. mundi ætat. diſſert. X. Artic. XI. edition. in
fol. To. II. p. 221. G. 3. & p. 22 ½. G. . undtum Domini Thren. IV, 20. Jo-

ſiam interpretati: qui tamen cum captus nunquam in poteſtatem hoſtium
redierit, bene autem regum ultimus Zedekias 2. Reg. XXV, 5. Jer. LII, 8.

hinc rectius illum hoc looo plangi exiſtimant e Pontificiis, Eſtius, Maldo-

natus, Menochius, Sixtus Senenſis; e Reformatis, Calvinus, Piſcator, Ju-
nius; e noſtris, Oſiander, Vinarienſes, Tarnovius, Calovius, plurimique
alii. Unde laudatum iſtud in Joſiæ obitum epicedion, una cum codice il-

lo Lamentationum &αααπααναι* in quem translatum fuerat, periiſſe omnino

exiſtimamus. Porro litteras contractuum, ſive libellum emtionis & venditio-

nis, ſive geminum juxta quosdam interpretes, ſive juxta alios triplicem,

unum quippe emtionis, alterum clauſum, vel obſignatum tertium apertum
nec ſigillo obſignatum, ſcripſiſſe jeremiam & obſignaſſe legimus c. XKXII,

10. ſqq. qui tamen omnes cum civiles eſſent, non ſaeri, quanquam ſine &

ſeopo prophetico exararentur, ad canonem nunquam pertinuerunt, neque
adeo, tulerunt ætatem. Gravior his quæſtio ventilatur de libro Baruch, quem
ab antiquis eccleſiæ Patribus jeremiæ ſub nomine paſſim allegatum, Pon-
tifieii magna fiducia ad Jeremiam autorem, Baruchum vero ſcriptorem.

ſive Notarium referunt, maxime cum difertis verbis c. VI. ſeripta ad eos,

quibus captivitas imminebat, Jeremiæ epiſtola legatur; unde ulterius
progreſſi, nulli quoque dubitant Pontificii, in Canonieæ autoritatis faſti-
gium librum Baruch evehere, quem Proteſtantes ad unum omnes, in Apo-

eryphis cenſent, & nullius pretii habent. Vide, quæ b. Lutherus inpræfa-

tione verſion. German. hbujus libri de eo ſentit. Et Patrum quidem, Cle-
mentis Alexandr. Baſilii, Chryſoſtomi, Epiphanii, Cypriani, Ambroſii,
Auguſtini, teſtimonia, tum & Pontificum Romanor. Sixti I. Pelagii I. Feli-
cis III. decreta, quibus librum Baruch Jeremiæ tribuunt, præter Bellarmi-
num & ceteros, qui pro Canonica hujus libri autoritate depugnant, Ja-

cob. Pamelius annotat. ad Cyprian. lib. II. eſtimon, cap. 6. num. 34. &

Caſpar Sanctius congeſſit, Comment: in Baruch prolegom. 3. P.g. quæ huc
I 3 . trans-

7

2⸗

3.

De Jere-

mia.

150 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

transſerre operæ pretium non exiſtimo. Recte autem & ex vero obſer-
vat b. Kortholtus de Canone Seripturæ §. cap. VIII. G. 7. P. 1402. quod,
quemadmodum Hilarius & Hieronymus, Eccleſiaſticum & ſapientiæ li-
brum nomine Salomonis citant, tantum quia illis temporibus conſaetudo
obtinuerat, ut propter kioquii nonnullam ſimilitudinem Salomonis diceren-

tur, licet non eſſe ipſius, non dubitarent dodieres; eeu docet Auguſtinus

lib. AVII. de Civ. Dei c. X. item in Speculo, & lih. II. de doltrina Chri-

Niana cap. y. nec non de cura pro mortais cab. XV. quique eum hic imi-

tatus eſt & exſeripſi t Iſidorus lib. VI. Origin. cap. II. proæœmio de libris V. &
N. Teſt. &c. ita quoque Patres librum Baruch nomine Jeremiæ allegent,
non quod ideo eum, ut prophetiam Jeremiæ, canonicum, aut à Jeremia
profectum ſtatuant, ſed quoniam abs Jeremiæ diſcipulo & notario liber il-
le feriptus credebatur. Quin, ipſe Sanchius totum hunc librum ad Jere-

miam referre dubitans, perquam trepide ſuam de illo fert ſententiam; Drie-

do vero lib. I. de ſeripturis & dogmatibus eccleſ. cap. ultimo etiam, Cano-
nicum eſie, negat. Citantur Præterea Hb. 2. Macchabæor. II, I. ℳα
oσ οναιτοοτamäentarii ſive deſeriptiones Jeremiæ Propbetæ, quibus ipſe econ-
ſignaverit ea, quæ ſtatim poſt everſam Urbem, ante evenerunt, quam Po-
pul us captivus Babylonem adduceretur, & in quibus de legibus egerit,
quas Jeremias populo, in Babylone commoraturo, Præſcripit, de igne

perpetuo, quem ſacerdotes de altari ſublatum, in ignotum puteum ab-
ſconderunt, de tabernaculo, arca fœderis & altari incenfi, in ſpecu mon-

tis Nebo, juſſu Dei abditis, aliisque ejusmodi fabulis, quas ex parte jam

paulo ante exploſimus, fideque cenſemus indignas. Denique vidiſſe ſe
teſtatur Cornelius a Lap. brolegom. in Jerem. PGr. in Bibliotheca Vatica-

na, Paralipomena Jeremiæ Græco ſermone ſcripta, in quibus fuerint literæ
Baruchi & Abedmelechi Æthiopis ad Jeremiam ‚hujusque ad iſtas reſpon-
ſiones. Verum cum codex iſte Vaticanus omni antiquitatis ſuſſragio de-
ſtituatur, diffiſus ipſe Cornelius miſſum eum facit. Nazarenos quoque
codicem quendam Jeremiæ Apoerybbum Hebræum ſecum habuiſſe, in quo
verba a Matthæo cap. X XVII, 9. eitata: & acceperunt triginta argenteos &.

legebantur, teſtis eſt &τ+ααας Hieronymus, Comment. ad cit. loc. Matth.

Tum etiam in Codice MSCto ſeculi IX. qui extat Romæ in Bibl. Monacho-
rum Ordinis S. Baſilii, notari, locum illum Pauli Ep. V, 14. ex Apocrypho
Jeremiæ petitum eſſe, Celeberr. D. Fabricius in Cod. Pſeudebigrapho Vet.
Tzſt. n. 217. p. 10v. ex Montfauconi Diario Italico p. 212. docet; tum quo-
que p. 1707. ſqq. loca illa ſub examen vocat, quæ Juſtinus Martyr dialogo
cunm Ivylbone ex Jeremiæ dictis judæos reſcidiſſe uguit; quæ tamen, ſi de-

monh-

ronttrar
nptelas
A
cum. (
prini ce
zum tem
Geliraren
ſtaqueh⸗
cidio in
flicklina
tione ſpo
lilinisn
nob certe
le vatie
g10, n0 V
ſitempo
interſerit
dam, N.
ſercht .
cioniden
legentinn
genda, I
edehantin
crepation
num obje
nte fupp
laria ſe
Want:D
Worum
Dponie
ceſinem
deliedin
(belinii
ſtudiole
do. ſi
ſurum et
Culis libe

10 obler.
101. quoc,
Piente li⸗-
tſattlc
dicexet.
Anruſtinue
rinn Cbri-
m hieimi
ibrie .G
ieallegern
t 4 Jeremi
rio liberil.

m ad ſere-.
Ttiam,Drie.

tiam, Cano-⸗
Il, 1. 41-
Wsipſecon⸗
quampo-
os egerit,
t be igne
puteum ab⸗
pecn mon⸗
. parte ſarm
ue iciſe ſe
neca Vartier.
erint ſtere
ſts teſpon⸗
llragio de-
nosquOe
ile, in uo
geutelt.
.or, Mortb.
LMonacho-
Apociypho
igraphe e.
t;tuln quo⸗
Utrr Nà
timenide

nO-

ruptelas prophetiæ ejus evincerent illatas,
Argumentum hujus Prophetiæ partim legale eſt, partim Evangeli-

cum. Gentem quippe ſuam ad imminentes clades, & Babylonicam cum-

primis captivitatem præparaturus, in malorum iſtorum cauſas, ſui nimi-

rum temporis peccata inquirit, & idololatriam, perfidiam, avaritiam, cru-

delitatem, luxum, verbique divini contemtum, graviſſime perſtringit, ju-

ſtaque Dei judicia, fame, peſte, gladio, & totali urbis ac provinciarum ex-
cidio, ingratæ patriæ inferenda, denunciat. Sed nec ſolatio deſtituit af-

flictiſſimam eccleſiam, tum ſaluberrimis eam conſiliis inſtruens, de dedi-

tione ſpontanea, ſi urbis ac provinciæ averſam cupiant ruinam; tum am-

VETER. TESTAM. 1IzI

monſftrari poſſent, non tam novum aliquem Jeremiæ codicem, quam cor- De Jere-
mia.

Libri
gumen⸗
tum:

pliſſimis reficiens promiſſionibus, de reditu ex captivitate, poſt LXX. an-

nos, certe futuro, pœnisque ab hoſtibus eccleſiæ repetendis? tum deni-

que vaticiniis clariſſimis erigens de Meſſiæ adventu, perſona, ofcio, re-
gno, novique fœderis felicitate. His autem omnibus ſubinde hiſtoricamn

ſui temporis delineationem, eventuumque prædictorum deſcriptionem

interſerit & adſpergit, ad prophetiarum ſuarum evidentiam comproban-

dam. Neque tamen hoc ipſo, quem texuimus, ordine procedit, ſed ut
ferebat occaſio, increpationibus ſolatia, promiſſionibus hiſtoriam, con-
cionibus ſuis ſua ipfius fata miſcet, prout e re eccleſiæ ſuæ, & ex utilitate
legentium eſſe videbat. Ad quæ digerenda aptius, & expeditius intelli-

genda, multum conducit, ſi cum vaticiniis ſingulis hiſtoriam illius, quo

edebantur, temporis ex libris Regum & Chronicorum conferat, & quæ in-
crepationum occaſio & cauſa, quæ conſolationum rurſus & promiſiio-

mum objecha, quæ reipublicæ regnique vices fuerint, ex ea quam paulo

ante ſuppeditavimus chronotaxi diſcas. Ceterum haud abs re, duo lin-
gularia Jeremiæ, quæ in comminatione Poœnarum habeat, interpretes ob-
ſervant: alterum, quod non modo certum captivitatis tempus, definito
annorum numero deſcribat cap. X XV, II. ſq. XXIX, 10. fed etiam regum
Babylonicorum, ſub quibus captivi futuri erant Jjudæi, numerum & iuc-
ceſſionem recenſeat, c. X XVII, 7. ſervient, inquit ei (Nebucadnezari VE-

delicet) omnes gentes: & ſilio ejas (Evilmerodacho) & ſilio ſilii eius
(Belſazari) donec adveniat tempus terræ eius. alterum, quod præ ceteris
ſtudioſe inculcat Melanchthon in argumento prothet. Jerem. I. II. Opp. f.

4Aoy. ſq. quod, cum alii ante ipſum Prophetæ docuiſſent; Deum defen-

ſurum eſſe hune populum contra hoſtes, inſignibusque victoriis & mira-
culis liberaſſent patriam ab hoſtium incurſione, velut v, g. Moſes, Samuel,

Eli-

1

X .
172 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLIGOS
De Jere- Eliſæus & Eſaias; noſter ex adverſo deditionem hoſti faciendam fuadeat;:. epeben
mia. & reditum ex captivitate polliceatur, cujusmodi liberationis, aut redi- = conclanm
tus in patriam, inde ab exitu ex Aegypto, nullam in omni hujus populi tentation
mBeumoria, proſtabat exemplum; quin & ipſum hoc conſilium pugnare vi- oi U
Scopus. debatur cum promiſſienibus, de perpetuitate hujus regni, & exhibitione ſolatio
Meſſiæ. Confer. D. Joh. Pappi præfat. Comm. in Jerem. f. 6&7. b. Unde ſco- nes ece
pum libri eruere, in proclivi eſt. Is vel proprius Prophetæ eſt, ad ſuæ tan- ſmulqu.
tum ætatis Judæos ſpectans, ut p. ultimam populo ſuo eladem prædiceret, e po
ipſforumque contumacia, ſecuritate, & longanimitatis divinæ abuſu, rem . ecn 1
eo deveniſſe denunciaret, ut, ſi conſilium voluntariæ deditionis inſuper velun aur
habeant, actum de regno ſit ac templo, nec Prophetæ aliorumve piorum a
interceſſio, feralem Ulam intercipere ac avertere valeat cladem; p. ut ea- de
ptivis liberationem ac reditum non modo polliceretur, ſed certo etiam an- dmp
norum ambitu deſiniret, tum pios quoque in ſpem ſpiritualis redemtio- ſſtten
nis erigerét, ac ad Meſſiam, ejusque plenariam remitteret liberationem. i nn!
Vel Jeremiæ cum ceteris Prophetis eſt communis, pœnitentiam inculcare wcac,
peccatoribus, perditis ac deploratæ pervicaciæ hominibus judicia divina Kni
interminari, pœnitentibus vero, Deique reverentibus, clementiam ejus & S
fœdus gratiæ declarare, & cumprimis Chriſto teſtimonium perhibere, thuen
quod præclare præſtitit c. XXIII. XXX. XXXI. XXXIII. In quibus ita en ſin
erſatur, ut non modo auditorum ſuorum uſibus omnia accommodet, ſed nieſten
etiam poſteritati conſulat, omniumque temporum eccleſiam inſtruat, at nrusſchl
que adeo fidei morumque canonem utriusque Teſtamenti fidelibus præ- oßtmn in⸗
ſeribat. Hinc libri uſus latiſſime patet, quem brevitatis ſtudio ad gene- itz dene
ralia quædam capita revocamus. Et (1) quidem indolem ac modum di- gle dit,
vinæ in ferendis peccatoribus lon gammitatis, tum etiam cœnomiam judi- te lini.
ciorum divinorum perſpicue docet; (2) Dei erga poœnitentes bonitatem Alchnin
& clementiam deprædicat, quamque miſereatur afflictorum, ad frugem onn nute
redeuntium, declarat, & quem is ærumnis ac miſeriis reſipiſcentium finem nohy groe
ſtatuere norit, oſtendit; (3) legem, legis verum uſum, futuramque abro- nlic gi
gationem demonſtrat, & quæ ſeveriſſimis comminationibus per ſolati· nce thhl
fluas promiſſiones moderatio ſit adhibenda, in praxi declarat; (4) pii rn. g.
quantopere ſint Deo curæ, & quam eximiam ſuorum is rationem habeeat Peikn, l
in epidernicis quoque judiciis ac pœnis, eosque medio in periculorum ad fuit ti
turbarum æſtu foveat ac tueatur, exemplis egregie illuſtrat; (5) articu- genenm
lum de Chriſto ejusque beneficiis, tum etiam de novi fœderis indole ac enallagen
Prærogativa, mirifice confirmat; (6) exemplum ſervatæ in extremis ca. ſonirun
lamitätibus ac turbis eccleſiæ, & promiſſionem mirabili modo & fidd graphiæ
expe- Juorum
Cr

nſuadent,
Mredi⸗
us populi
enare u-
bitione
Uide ſco⸗
1d iutan-
preckiceret,
abuſu, ten
Dnisinſuper
nve piorum
m;. ut er-
40 etiam an-
5redemtio⸗
berationem.,
minculcaré
cia Gwins
tiam ejls
Peihidere,
Inqibas ita
mmodehſel
inſtruat, ⸗
idelibuspræ-
dio ad gene⸗
. nollm i⸗
Ommiam judi-
s botutaten
, 2 frugemm
entium fnenn
ramdque 4hro⸗
per ſol At⸗

lurat; 6 4 Pi

VETEä. TESTAM. 153

expeandarum, Præbet, ne animum deſpondeant pi cum etiamn, cum De Iere-
conclamatum eſt; (7) in ipſa Prophetæ perſona graviſſimæ ſanclorum mia.

tentationes, fideique certamina comparent, cum mox ſuccumberet do-
lori, ut videatur defecturus, mox rurſus erigeretur, Dei verbo, virtute

& ſolatio confirmatus, c. XIII. XVII. XX. &c. (8) quæ tandem vaſtatio-

nes eccleſiæ ultimis temporibus immineant, baud obſcure inſinuat,
ſimulque monet, ut Jeremiæ ad inſtar, precibus mala mitigemus, feria-
que Poœnitentia coram juſto judice nos humiliemus, ſperantes fore, ut
medio in furore, Deus miſericordiæ ſuæx memor, reliquias nobis ſer vet,
veluti tunc ſervavit, Vaſtata Jjudæa &c. ðZ
VYIfl.

De dicendi genere, quod adhibuit Jeremias, convenit inter erudi- Stylus Pro-

tos, ſimplici uſum eum fuiſie, minusque polito, quodque ad lepores & ma-
jeſtatem Jeſalæ non aſſurgit; ruſticitatis tamen aut ſolœciſmni, quod qui-

mus proleg. in Jerem. a ſe verſum, T. IV. Opp. f. UI. b. de eo loquitur:
Jeremias Propheta, ſermone quidem apud Hebræos, Eſaiæ & Oſexæ, & aliis
quibusdam Brophetis videtur ruſticior, ſed ſenſibus par eſte Yuiphe gui eo⸗
aem ſpiritu probhbetaverit. Porro ſimplicitas eloquii a loco ei, in quo na-
tus eſt, accidit &e. Hinc parum magnifice de ſtylo ejus ſentiens Pet. Cu-
æs lib. III. de Republ. Hebræor, cap. VII. Jeremiæ omnis majeſtas, inquit,

“ ta in verborum neglectu eſt, adeo illum decet ruſtica dictio. Sic Six-
tus Senenſ. Lib. I. Biblioth. ſanctæ p. ö. Jeremiam vaticinia literis man-

daſie ait ſermone quidem ineulto, & pene Nubruſtivo, ſed ſenſuum majeſta-
ts ſublimi. Eadem ſententia eſt Joh. Huarti in ſorutinio i ingeniorum. per
ſchatium Majorem, e Caſtellana lingua in Latinam translato, ubi Jere-
miam natum educatumque tradit in pago, eraſſiorem rudioremque Fuiſſe in
modo procedendi Jub, prout Jolent homines ruſtici; ejusque proinde ſtylo

ruſtico Spiritum S. in prophetia uſem oſſe. Omnium denique abjectiſſi-
me de ſtylo Prophetæ ſentit Abarbenel, qui i præfat. in Commentar. ad Je-

rem. f. 96. col. 2. dictionem ejus ſimplicem eſſe Perhibet, & humi quaſi re-
pentem, longe ſubſidentem infra majeſtatem orationis, qua Eſaias uſus
fuit: ſcripturam vero ne quidem ſatis Grammaticam, ob non obſervatam
generum numerique convenientiam. Quam in rem frequentes ellipſes,
enallagen particularum N & *ν generis item, numeri, temporis ac per-
ſonarum, crebrasque trajectiones, allegat & cauſatur. Quin & ortho-
graphiæ haud ſatis eum peritum fuiſſe, arguit ex Karjan & Cethibhan,
quorum in hoc libro numerus reliquorum librorum copiam ſuperet. Nec
Coroz. Pars l. ⏑ id

non ſuhru

oUs AE
busdam viſum fuit, eapropter non inſimulandum. Ita hridem Hierony- Wunn g
5

De Jere

Mia.

154 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

id ſibi adeo mirum videri, quod adoleſcens admodum ad munus prophe-

ticum acceſlerit, cum accurati & ordinatioris ſermonis nondum eſſet pe-

ritus, per c. I, 6. Sed enim vero 1) cogitent intempeſtivi illi Critici, in
Deumipſum ejusque Spiritum redundare, quicquid ruſticitatis aut vitii
dictioni vel ſcripturæ tribuunt jeremiæ. Ita nimirum Dominus ad ipſum:
. poſui VERBAMEAin os tuum: ut ergo
non Prophetæ eſſent, ſed DOMINI verba, a Domino ſuggeſta, ac ori
ejus indita. Confer 2., Pet. I, 21. Quantumvis itaque Spiritum Dei accom-

modaſſe ſe dixerint antiquo & uſitato dicendi generi ſcriptorum ſacro-

Zimplex
auniem &
gravis.

rum, juxta ea, quæ paulo ante dicta ſuntc. 1. F. 23. P. 62. ſq. ruſticitati tamen

& vitiis ipſorum ita ſe attemperaſſe eundem, ut ipſe ſermonem ruſticitatis
& ſolœcifinorum vitio laborantem eis in os poſuerit Dominus, vix abs-
que blasphemiæ dicetur nota. Si itaque 2) dicendum, quod res eſt, ſim-
lex & neglectus ejus ſtylus eſt, magisque ad vulgarem captum inclinans,
quia afperrima, in quæ Jeremias incidebat, tempora nontam egebant ora-
tione compti & mulcente, aut phaleratis dictis, quam ſtimulis pungenti-
bus. Et ſpiritu ardenti raptus, divino in ipſorum ſalutem zelo ferebatur,
qui non tam artem inſtruit, quam animum afflat & inflammat. Hinc di-
Qionis illa humilitas non tam vinculoAnathoth, quem Hieronymus cauſa-
tur, quam temporum aſperitati, concionum argumento & ſingulari Spi-
ritus Sancti conſilio tribuenda eſt. Sed nec adeo humi repit ſermo Jere-
miæ, ut ab ommi prorſus elegantia ſit remotus. Eο namque, inquit,
linguæ Hebraicæ callentiſſimus interpres b. Seb. Schmidius epiſt. dedi-
cat. Comm. in gJerem. )( M 2. quando cum ſcribtoribus Vet. Teſt. Hebrais

comparo, videtur mibi Propbeta noſter aliquis potius inter Hebræos Cicero,

quam Ennius dicendus. Et ante ipſum graviſſimus ejusdem Academiæ
Theologus, D. Joh. Pappus præfat, in Threnos p. 125. V. non minus erudi-
to, quam ſolido Jereniam encomio ornans: Etſi de tota, inquit, Jere-
miæ propheta Elias Cretenſis, Nazianzeni interpres, redte pronunciat, in
ciendis affectibus maximam ejus vim eſſe; ſingularis tamen & iadmirandæ
devoτα eft Threnorum, ut Naxianzenus ipſe alyrmet, eos nunquam a ſe
ſiccis oculis lectos eſſe. Unde laudatus D. Schmidius 3) Hieronymum,
ſi in ſcriptis Prophetæ noſtri aliquid ruſtici & inculti ſermonis obſervavit,
forte ſtylum ejus cum Græcis potius & Latinis ſcriptoribus contuliſſe cen-

ſet, quam cum Hebræis. Vel dicendum potius, ex mente Hebræorum
magis, quam ſua, Hieronymum loqui, velut diferte avud Hebræos ruſticio-

rem videri tradit: ipſe namque quid de Jeremia cenſeat, ſub ſinem proœ-
mii in librum VI. Commentarior, in Jerem. I. V. Opp. f. &. E. ad hunc
2 =ðð modum

mogut
lilinjtea
zm illa
ycfu
ad rem
Nen

enm ca
in uſi
que in
iur
e ſine
Mus ol
Aguenn
nus lert
i
dere;
tiorun
uvd ſe
granden
iut vati
Eaadius
4 nitina
Gatum„
derate m
Pungener,
cohitihu⸗
leor ſloeut
ller inſit
er. ir e
ne;
iſ
Pher om
Grannet
tammiui
Lib. VV.
bla, Exte
borro .
u u

Nrophe.
ſet pe⸗
jticdt in
dut viii
ipfum:
t ergo
„ ri
lsccom-
imſacte.
titamen
Micitatis
vix abo⸗
Seſt, ſm⸗
nclinans,
hant ora⸗
ungenti⸗
eredarur,
Einedr-
WEſr⸗
nlari Spi⸗

tmno jere·

e, inqvit
, Hebten
ArCen
cidemie
us erud-
it, Jere⸗
uneiet, 1.
Acmiratl
u
ronfmun,
obſervavih,

culiſſe cel.

lebrzonud

Askitid.

VETER TESTAM. 15

modum exponit: yic Prophera, quantum in vorhar ſ. mplex videtur & fa- De Jere
cilis, tautum in mejeſtate Jenſuum profundilſimus eſt. Hinc nec temerari- mia.

am illam 4) Sixti Senenſ. criſin ferre in ipſo potuit Mich. Ghislerius, qui

prafat. in comment. in Jer. I. I. c. III. paulo quidem prolixius, ſed appoſite

ad rem præſentem ſeribit: Nulla in illius elocutione revera eſt ruſticitas.
Nam & Hebraicæ, guibus ipſé Aſas eſt, voces, prout iis conſpicuum eſt, Jui
eam callent linguam, & phraſos non minus puræ ſünt, quam quæ ceteris
in uſu ſunt Prophetisz neque Aſurpatæ ab illo Metapboræ, ſimilitudines-
que ita e ruſticis ſemper deſumptæ ſunt rebus, ut ibſius referre dicendæz
Iint ruſticitatem, qualem in Amos obſervare eſt Propheta vere ri Ric o, prout
e ſemet ille fatetur. Nec eæx, quibus rebelles convincere ſuis in ſerms-
nibus obnititur, ruſtici hominis ſunt rationes. Quid de inſignibus dicam
eloquentiæ tropis? quid de multiplici figurarum va varietate, guibus non mi-
nus certe, quam Eſaias, guando opportunum cenſiuät, ſua is aſperſit vatici-
nias Quæ ubi plenius exequutus eſt Ghislerius, non dubitat ſic conclu-
dere; His ita ſe habentibus, audeo dicere ,Jeremiaz étiam in iſto prophe-
tiarum libro, loquentiſſi, mum in omni ſermonum genere ſeſé exhibu ſſe, id

guod ſpeciatim in eorum ſingulis facile eſſet probare. Legat, guisquis

gr andem de ré magna expoſcat ab eo Jermonem, legat, inquam, primum il-
lius vaticinium, quod in ſecundo eſt ejus libri capite, & intelliget, ſi cuncta
exactius Sberpendat, vix ſieri poſſe, ut graudiori eloquentia Judaicus populus
a vitio avertatur idololatriæ. Si Jubmißſe ab eodem docente id ipſum bertra-
Äatum vigere velit, expendat vaticinium ſecundum in capite tertiot ſi mo-
derate magna Pprædicantem, legat in capite IV. vaticinium illius tertium,

vonderetque in eo, quomodo in illo moderetur Rylus. Quamvis autém in iis

cavitibus, in quibus biſtoricum botius uam prophetam agit, Eimplici, fa-
teor locutus ille eſt ſermoner in vaticiniis tamen enarrandis neutiquam ſim-
blex ipſius eſt ſermo, Jed G& oquentiſſimus, & qui, ſi bene exbendatur,
verbis conſtet aptiſſymis, & ſignificationis ponderisque maximi. Quæ de-

nique 5⁵) ſermonis vitia criminatur Abarbenel, nihil prorſus evincunt.

Ellipſes enim, enallagas ac metatheſes non Jeremias ſolus, ſed ceteri Pro-
phetæ omnes, imo & ali ſcriptores ſacri adhibent, nec ob iſtiusmodi figuras
Grammaticas, quæ in loco ſermoni ornatum conciliant, ſolœci aut con-
taminati ſtyli notam unquam incurrerunt. Confer b. Glaſſium Philol. ſacr.
Lib. IV. Tract II. olſerv. 1. ſqq. XVI. ſqq. ubi figurarum ejusmodi exem-
pla, ex toto codice ſacro congeſta, ſub certas leges ac regulas redigit. Illa

Porro 7 Cethibhan & Karjan multitudo, non ex authentico Jeremiæ,

in n quo una tantum, & emendata nan Spiritus ſanci lectio, locum ha-

De Jere-

Antoritas
Hihri Ca-
nonica,
herς

156 INTRODUCT. AD LIEROS BIBLICOS

bebat, ſed ex apographorum plurium, diverſimode habentium, collatio-
ne ortum trahit, nec ullo modo in Jeremiam recumbit. Neque adeo
puer vaticinari cœpit, ut emendati ſermonis nondum compos fuerit, quod

ex iis patet, quæ de ætate Prophetæ, cum munus ſacrum ſuſciperet, ſupra

fuerunt allata. Ut taceam, inter ſacerdotes a pueris verſatum fuiſſe no-
Krum, quibus vel maxime linguæ cultura incumbebat. Vide, qui vindicias
eloquii Jeremiani prolixe adornarunt b. Calovium in epiſt. dedicatoria
Commentarii Hülſemanniani in Jerem. A. z. ſq. nec non To. I. Dlftematis .
p. 57 7. ſq. b. Parentem noſtrum, S. B. Carpzovium Lancis Satur. p. Sy ſd.
in aunotat. b. Seb. Schmidium paulo ante eit, & Dn. Michaelis Diſſert.
de Jeremia eiusque vaticinio g. 3). ſq4. P. 25. ſqc. e Pontificiis demum, præ-
ter citatum Ghislerium, Gaſpar. Sanctium prolegom. z. Comm. in Jerem.
VIII.
Divinam libri originem ac autoritatem nemo temere inficias iverit,
niſi qui Sνναα videri velit. Primo namque divina Prophetæ voca-
tio, & verborum Dei in os ejus inſitio c. I, 4. ſqq. 9. non ſuo ipſum arbi-

trio, ſed ex inſtinctu Numinis locutum eſſe, pariterque ſcripfiſle c. XXXVI,

2. procul dubio evincit; æque ut toties repetita auſpiciorum divinorum,
verbique Jehovæ ad Jeremiam facti indicia, fidem vaticiniis ejus, totique
Bbro de facili conciliant. Accedit 2) exacta prædictorum impletio, ma-
xXime in definito annorum captivitatis numero, c, XXV, II. 12. XXIX, 10.
qui non humana fagacitate, ſed per Dei Spiritum prænunciatus, agnoſce-
batur a Daniele c. IX, 2. & comprobatur 2 Chron. XXXVI, 20. 21. illu-
ſtri autem perquam teſtimonio, evidentiſſimoque cœleſtis veritatis indi-
cio ornatur Esdr. I, I. Manifeſtum autem divinitatis argumentum, ora-
culis gentilium omnibusque Deaſtris valide opponendum, ex futurorum
Prædictione, eventu ſuo comprobata peti, Deus ipſe edocet Jeſ. X LlI, 22.

23. XLVI, 9. 10. Quanta quoque, ad evincendam ſcripturæ autoritatem

canonicam, vis hujus argumenti fit, prolixe declararunt b. †gid. Hunnius
lib. de majeſt. & certitud. Sript. ſacræ, arg. XIX. 1. 1. Opb. f. Rt. & riααιοα
ejusdem diſcipuhus b. Joh. Schrœderus de principio Theol. cap. I. 4u. V. 1 .
„.. 2. Porro3) ad Jeremiæ oracula, tanquam immotum credendi princi-
pium, in graviſſimis doctrinæ Chriſtianæ capitibus, & a viris Jeorveνο⅝οοος
in Scriptura provocatur, & fides noſtra adſtringitur, quod vel princeps
Canonicæ ſcripturæ uger ioο ad tuendam Jeremiani codicis autoritatem
fufficere poterat unum. Confer autem Paulum, qui 1 Cor. I, 2l1. gloria-
Ronem fidelium in ſolo Chriſto, ejusque fiduciali apprehenſione, ex Jer

„

—

KX, 24. Ro
inprobis li
Pulum Nor
monttrat,
mie Iibrun
1ed 75
ſtus ipſe d
Calculo con
29. 20 el.
Deniqe 5)
Lyechiele &
Garium ſalten
tus eſt Hueti
Gue otium!
oritis di⸗
Operoſe caln
K eim Tya
tuetur, prepe
Elitfiiſe,
denirè potu
Fremix lib
accumulatio
ne Gierepan
fantir, er te
logerturla
WVorie ver
Umie exhoni⸗
lit: Ghe
li nte Lege
ininmm „
Vcergumd
ius ii
je Bergite
Went) adig
ud aput in.

1

VETER. TESTAM. 13

8

h,Kollato. IX, 24. Ronm. . 21. Dei ſümmam & irreprehenſi bilem in repudiandis De Jere.
k :eo 4 uprohi libertatem, ex Jer. XVIII, 6. 2. Cor. VI, I6. Hebr. VII, w. Po- mia.
ſerhd pulum Novi Teſt. Dei peculium, ex jer, XXXI. .Hobr. VIII, §. ſqg. X,
tet, ſuptt g. qq. univerſam fſœderum doctrinam ex jer. XXXI, 31. ſqq. ſolide de-
riiſe no. monſtrat, cumprimis autem ultimo ex allegatis loco (Hebr. X, 15.) Bre-
Uiwmdicias miæ librum vaticinia, illuſtri iſthac citatione: αοτ t αανα uCr
ecdieltric vebAα Trο * ο diſerte ad Spiritum S. refert autorem. Quin & 4) Chrk-
Oemui ſtus ipſe dictis ſuis lucem ex hoc libro fœneratur, fuoque autoritatem ejus
tun , SAH aalculo comprobat, i in ſuaviſſima refocillationis promiſſi one Matth. Xh.
elis Diſen. 29. ad Jer. VI, 16. in exprobranda domus ſuæ profanatione Matth. XXI,
emum, pre. BZB. Marc. XI, 17. Luc. XIA, g6. Joß. Il, 10. ad Jer. VII, II. in demon-
in Jeren. ſtranda rg z7 oαο ſua Ap. II, 27. ad Jer. XVII, 10. ſemet recipiens. .
Denique 5) jungendus his eſt Jeremiæ cum aliis Prophetis, maxime cum
— Ezechiele & Zacharia, concentus, quod unicum argunzentum, urut ſecun-
ſeiss eni, Qdarium ſaltem, nec æqualis cum præcedentibus ponderis prolixe execu-
hhetr voer. R tus eſt Huetius Dem. Evang. Prop. MW. de Prophet. Zerem. S. F. Pe 4g. nOi Dis-
iplum Nbi⸗ que otium fecit. Quam vero dilucide ex iis, quæ dicta ſunt, Jeremiæ vindicata:
c. MN, autoritas õ tam proterve eidem inſultat Spinoſa, conquiſitis
Gininorumn, Obperoſe calumniis librum proſeindere, ejusque convellere ſidem ſatagens. H
s Wüge Is enim Tract. Theol. Politici cab. X. P. 125. At &) r oH evdos ſuum
Npletio, uu. 1. tuetur, prophetias, quas hodie in ſacro codice tenemus, ex aliis libris col )
N... octas fuiſſe, neque ordine, neque omnes, ſed eas tantum, quas hint illine in.
1s gnoſtcte. venire potuerunt, adeoque nonniſi fragmentum Prophetarumeſſes idem de
20.21. U- Jeremiæ libro affirmat, cumque in finem hinc perturbatam vaticiniorum
eritts ndld. ccumulationem, hinc inſi gnem in ſterata earundem hiſtoriarum recenſio-
gentum, Ol. ne diſerepantiam cauſatur. Jeremiæ, inquit prophetiæ, quæ hbiſtorice nar-
,faturorum rantur, ex variis Chr onologis decerptæ & collecta Junt. Nam praterquam
jel Nl,n, Aquodperturhbate accumulentur, nulla tempborum ratione babita ademinſuber . .
eimorititen hiſtoria d'verſis modis repetitur. Nam Cap. zl. cor ſan anrchon ho onis Ze-
gis. Hunnin remid exponit, quod Neoilie et urbis vaſtationem Z. edechiäki ſ. um onlulentt prä-
ſ. E fnn⸗ dixerit; & hae hiſtoria interrubta tranſit Cap. 22. ad ejus in Jehofuchimim,;
9,14. ll. gui anté Zedakinmr regnavit, declamationem narrandam, & quod Regis ca-
lencl hriner. ptivitatem pradixerit & deinde Cap. g.. eadeſeribit, qJuat aänté hat, dan ſei-
Jee en el licet quarto Jehojakimi, Prophetæ revelata ſunt. Deinde, quaz anno primo
el prinetn buſus Regis, & ſic ponro, nullo temporimm ordine ſervato, prophetiasaccumu-
roritten . lare pergit, donec tandem ecap. 36 (guaſi bac 1y. capita per parentheſin dicta =
sn gori⸗ æ⁊chent) ad id, Tuod Cap. 2 narrare incebit, revertitur Nam conjunctio, qua il-
1. D ua aaſut. incihit ad v. S. 9: .bujus reſertur, atque tum longe aliter ultimam
ſonger
ls, U3 Jere-

r58 INTRODUCT. AD LIEROS BIBLICOS

De Jere- Jeremiæ apprehenſionem aeſcribit, & cauſam diuturnæ ejus detentionis in aun
mis atrio cuſtodiæ longe aliam tradit, quam quæ in cap. 37. narratur: ut in 8
clare videas, haæc omnia ex diverſis biſtoricis eſſe collecta, nec ulla alia ratione Om hel
excuſari poſſe. Quæ eo tendunt êmnia, ut mutilam & hiulcam ejusmodi Mopheti
rapſodiam, nec a Jeremia profectam, & Spiritu S. indignam, quin imo, ne ur eucmd
veritati quidem ſatis per omnia conſonam eſſe, utpote ſibi parum exacte bibus ſis
conſtantem, lecteri perſuadeant. In quibus diſcutiendis, ut ordine pro- nit. 3
cedamus, (1) temporis rationem in digerendis prophetiis habitam non ſn cju
fuiſſe, ultro largimur, ejusque rei cauſas & modum ſupra S. IV. copioſe hocz.
ediſſeruimus; neque tamen inde conſequitur, nil niſi fragmenta eſie, ab „ 1 1 e
alio quodam compilatore temere congeſta. Nam & integræ prophetiæ nulu iin
vel hiſtoriæ, variata pauliſper temporum ſerie narrari, & ipſi volumen eil
componenti Jeremiæ, ſuæ, neglectæ chronotaxeos, cauſæ conſtare potue- Mgac
runt, quantumvis nos eæ fugiant. Spiritum S. ſane, cujus iſtam eſſe pro- 1 inn
phetiam Paulus nos Hebr. X, 15. paulo ante docuit, in tanti momenti ne- henegtit
gotio, tumultuaria opera egiſie, dictu blaſphemum foret. (2) Iſtam ve- rinn, 1
ro, quam Pſeudo-Criticus criminatur, narrationis repugnantiam non- Aeget;
dum demonſtravit. Falſum enim eſt, quod caput XXI. cauſam appre- Wnce e⸗
henſionis Jeremiæ exponat; nemo enim manus illi injeciſie legitur, nec Iullnero
ulla comprehenſionis ejus ibidem fit mentio. Falſum porro, tam arcte il- üuiiado,
jIud cum c. XXXVII, coheærere, ut hoc illius continuatio cenſeri queat. regumn
Gemina enim legatione Zedekias ohfidionis eventum, urbisque obſeſſ? Mottem
fata a Jeremia exploravit, quarum prior c. KKl. poſterior c. X XXKVII. de- wnen Ium
ſcripta, illa anno obſeſſionis primo, hæc ſecundo contigit; ac c. XXXVIII, Oppetüit.
I. non reſponſum Jeremiæ, legatis ad ſe miſſis regis datum, verum ſermo- lin quo ,
nes ejus ad univerſum populum habitos exponit, utut argumento ex parte ſt iſe
. conveniant. Hinc etiam c. XXI. Paſſurem & Zephaniam alloquitur, at mn ſuerit
ec. XXXVIII, ISephatiam, Gedaliam, Juchalem & Paſſurem auditores nan- n haber⸗
eiſcitur ſeremias ſermonum ad populum ſpectantium. Falſum denique & erxent
iſtud eſt, cap. XXXVII. & XXXVIII diverſas afferri cauſas, quamobrem in in libe
vincula coênjectus ſit jeremias. Non enim eadem hiſtoria diverſis modis re-. in ieno
petitur, ſed diverſa plane narratur, convenientibus licet circumſtantiis 6ger,
nonnullis, quod inſtituta capitum collatio ad oculum demonſtrat. Ca- XM
pite quippe XXXVII. Jeremias, cum rus ſuum peteret, ſic tanquam profu- circite,
gus & perduellionis reus, a Jeria cuſtode comprehenditur, & in carcerem tiori de
Jonathanis compingitur: capite vero XXXVIII. quod in hujus carceris ſtinam te
veſtibulo ad populum verba faceret, ad relinquendam urbem ſollicita- kul. I
ſerorbus

ret, Sephatias, Gedalias, Iuchal & Paſſur, annuente Sedekia, inde extra-
è ctum

VETER. TESTAM. 11’9
tentienir . Qum in lacum Melchix detruſerunt. Verum his non acquieſcit petulan- De Jere-
ra t tiea Theologo-Politici, ſed interjectis aliis compluribus, quæ huc non ſpe- mia.
Iis iee QGant, poſtquam mendas ſcripturæ S. in genealogiis, in hiſtoriis, quin & in ,
dejusmoclld! prophetiis aflricare anniſus eſſet, p. 134. ejusd. caß. ad Jeremiam reverti-
inino,vne tur, eumque tantum non mendacii aut falſitatis arguit, qui alia omnia Re-
m ex ̈te ibus fſuis, Jechoniæ & Zedekiæ prædixerit, quam rreapſe deinceps evene-
orimehrro. runt. Nam ſane pPropbetia Jeremiæ cap. 22. de Jechonia nullo moko
labitamnon cum 6jus biſtoria (vide ſinem libri 2. Reguimm & Jerem. & lib. 1I. Parali-
V. codetſe pom. cap. 3. v. 17. 1. 19. conr. enire videtur, & pracipue verba verſus ulti- „
entzelſe, dB . mii illius lapitis; nec etiam video, qua ratione de 111. dehia, cuius oculi, ſi- =
1prophetir. mulac ſilios necare vidit, eſ Hoſſi ſun, dicere potuit“ paciſice morieris &c.
bü vetunnn (vid, Jeremiæ c. 3. v. .) Si ex eventu prophetiæ interpretandæ ſunt, bäc
kue pone nomina mutanda eſſent, & pro WMachia, Jechonias; & contra pro boc,
hmneſepro. i0dle ſumendus videretur: ſed boc minus varadoxum, adeoque rem ut im-
nomenti ne⸗ perceltibilem relinquere malo, pracipue quia ſi hic aliquis eſt error, is Hi-
) Mümre. Rorico, non vitio exemplarium tribuendus eſt. Duo, quæ putat, falſa hic
uriam nor⸗ allegat; alterum quod c. XXII, 28. ſqq. Jechoniæ ſterilitatem hono-
Uimzphre⸗ rumque omnium jacturam Prædicit, quem tamen 2. Reg. XXV, 27. ſqꝗq. ab
esdir, dee Evilmerodacho ſummis honoribus affectum efſe, nec non I. Paral, III, 16.
tanarcell filios octο, & inter hos Salathielem, & Phadajam, patrem Zorobabelis, jus
ſei ger, regium inter ſuos exercentis, habuiſſe legimus; alterum, quod Zedekiæ
odee mortem tranquillam & in pace c. XXXIV, 5. portendi t Jeremias, qui ta-
LlI. de- men lum ninibus ſuis orbatus, & captivus abductus miſerabilem mortem
XNVN oppetüt. Nunc ad ſin gula ſeorſi m. Et (1) quidem vaticinio de Jecho-
„A nin, quo va⸗ Eictile & contritum, vas ſine voluptate dicitur, quod abjedtus
etunetho⸗ ſit ipſe & ſemen jus, Projectas in terram, quam ignorabat, & quod
werbante non fuerit de Temine ejus vir, qui ſederet ſuher ſolium David, & poteſta-
ogaut, 1 tem haberet ultra in Juda, Jer. XXII, 28. ſqq. ſatis reſpondiſſe credide-
roresnun⸗ rim eventum, quando tertio, ex quo ſolium conſcenderat, menſe, regno,
h enigue Patria, libertate, & fortunis exutus, atque in ſervitutem cum ſuis redactus,
umobremnn in alieno ſolo, vitam ad alterius arbitrium, triginta ſeptem annis, miſere
ismolis ke⸗ agebat; quod vaticinii complementum Jeremias paulo poſt, c. XXIV, 1.
rcunſtntin XXIX, 1 I. velut digito indiee monſtrat. Quantumvis autem ille, biennio
Onſkrat. Cr. circiter, & quod excurrit, ante Obitum ſuum, ab Evilmerodacho honora-
D tftfteori paulum habitus ſit loco; in patriam tamen nunquam reverſus, pri-
in nceken ſtiinam recuperaſſe legitur dignitatem, ſed i in terra captivitatis diem obiit
Ujus encetis eeyzul. Idem etiam vir ſterilis dicitur, non quod liberis omnino eſ-
en ſlierr tet orbus, cum vel maxime ſemen ei v. 28. tribuatur, ſed quia ſemen ejus
Hindeerner =ðèð D = abje-

160 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

De Jere abjectum, & in terram, quam ignorabat, projectum eſt neque ſuper ſo-
mia. Lium Davidis ſedit. Pro dignitate exuto, eoue abjecto & vili, (vocem

ry) clare acceperunt LAR. jum redduunt enksgvercy, quaſi dicas præ-
conis voce efjectum, bot eſt, exulem ſive extorrem, ac propterea deſpeltum,
interpretatur vir ſummus, Gerh. Jo. Voſſius diſſert. de Genealog. Cbriſti
cap. III. num. X. P 27. Longe autem alius ac diſpar Zorobabel eſt, dux ille
Judæorum celebris, e captivitate redux, Selathielis quippe filius, Neri ne-
pos, & pater Reſæ Luc. III, 27. ex ducali Davidis per Nathanem familia
oriundus; ab hoc Zorobabele, qui I. Par. III. 19. Phadajæ filius, & jecho-
niæ traditur nepos, ex regali Davidis per Salomonem proſapia ortum tra-
hens, im cujus fliis nullus legitur Reſa., Plura eam in rem Grotius in Luc.
. III 23. & cumprimis Rev. Dn. Joh. Mich. Langius diſſert. II. de Genea-
logia Chriſti S. XXI. a9. P. 6g. ſqg. habet, qui duos vere diverſos Selathie-
les, & tres diſtinctos Zorobabeles clariſſime demonſtrat, quorum confuſio
fraudi fuit Spinoſæ. Levius adhuc eſt, quod (2) de Zedekiæ objicit mor-
te, quam tranquillam & naturalem cum prædixit eijeremias, tum ipſe quo-
que, licet oculis orbatus & captivus, oppetiit. Filii ejus in gladio morie-

diſſent hoſtes, in vivis reliquerunt, violenta morte non ſublatum, donec
in pace diem ſuum obiret. Denique, cum (3) permutanda cenſet nomi-
na Pſeudo Criticus, & Jer. NXXII, 28. pro Jechoniæ nomine Zedekiam,
& cap. XNXIV. 5. pro Zedekia nomen Jechoniæ ſupponendum exiſtimat,
in eo haud proletarie hallucinatur. Nam & caput XXII. in neminem
alium, quam Jechoniam quadrare, ex collatione v. 24. & 26 cum 2. Reg.

S eſſe, ex v. 2. 3. & deſolatæ Urbis hiſtoria luculenter conſtat, ut profanas
textui ſacro manus inferre, homini temerario integrum non fit. Vide,
qui prolixius contra Spinoſam cauſam perorarunt, Huetium cit. loco, &
Heideggerum Exerc. Bibl. XI. §. 41. 744. P. 35”1.

Libri juxta ac muneris prophetici auſpicia ſatis quidem perſpicue annis
Regum ſignantur, qui ultra quadraginta annos ad finem regni Zedekiæ,
urbisque deſolationem, vaticinatum Jeremiam evincunt hoc modo:
ſub Joſia, ab anno ejus 13. ad 31. — annis 19. Jer. XXV, 3.—
2 ſub joachaſo — — ⸗ ⸗ menſib. 3.

ſub Jojakimo — —— andnis I.
ſub

pantur, occiſ in conſpecu patris; patrem vero, poſtquam oculos ei effo-

XXIV, 15. liquido apparet; & caput XXXIV. ad Zedekiam referendum

Chronolo- De Chronologia eo nobis liceteſſe brevioribus, quo copioſius pau-
gia. lo ante §. IV. in chronotaxi capitum, ea occupavimus, quæ huc ſpectant.

iß ſi ahee

L.1
pono, ab
hinc ad en
indequeat
ie Ani

lubebis to
uos wtiu
ſumantur,.
cteſtere Pre
maejus verk
ſtet, & cita.
le, ſalva lib
ſachroniſan

4,0,0 A
Juo

37 1

le ſoper ſo.
, (vocem
Cicut je-
kegede n,
elng. Cbriſti
ehduxilte
lins Neüne-
tanemfinilia
ius & ſecno⸗
ia Ortum trt.
rOtius in but.
II.Ge Genea-
Ios Selathie-
rum confuſio
objicitmor-
umiple gao⸗
gludin morie
culos ei efo-
aram, dodec
cenletnomi-
ne Zedekiam,
lum exiſtimet,
. in neminent
0 cum. Reg.
metetendumm
tinproluns
n E. Wee,
urnin. ll, &

copioftuspan.
e huc peckim.
erſpicne nns
tegni Zedelie,
denol ⸗—
menb. 4

—

ſab

VETER. TEST

ſah Jechonia — — 2 ⸗2

ſub Zedekia —

— allnis II. —

AM. ⸗ 161

menſib, 3. De Jere-
mia. .

his ſi adjeceris, per ea, quæ ſupra diximus,

§. II. p. 133. quos hahucrit, cum munus capeſſeret, — annos 20 —

porro, ab urbis excidio, ad fugam in gy

hinc ad exaltatum ab Evilmerodacho Jechoniam —
indeque ad mortem Jechoniæ, in qua liber Jere-

miæ finit c. Lir. 33. 34. —

annis 41. menſib. G.

Pprtum, — ⸗= ⸗ menſes 8.
annos 253 —

— annos 2 —

habebis totius vitæ Jeremiæ curriculum

quos utique vivendo attingere ,& colophonem operi ſuo imponere, po-

tuit; quantumvis anni omnes integri, & à

ſumantur, quod tamen neceſſe non eſt; ſaltim ut pateat, non nimium ex-
creſcere Prophetæ ætatem, ſi univerſum quoque librum fuum, imo & ulti-

ma ejus verba ſcripſiſſe dicatur. Verum cum

ſtet, & citatos verſus ultimos Esdras, vel alius quis Vir Oeo ενν*ορ adjice-
re, ſalva libri autoritate potuit, nihil hic temere definiemus.

ſynchroniſmum ſequenti tabula delineemus:

A.O. C. . Regis EFGNVM 70DX.
,Judæ.
3375 ‧ 13 (Joſia regnante, ad munus

propheticum vocatur Je-
remias c. I, 2. 17.

invento ab Hilchia Pontifi-
ce, exemplari legis au-
thentico, Joſias Huldam
prophet ſſum conſulit, ſo-
lennique reformatione
templum, cultumque re-
Carpz. Pars IN. .

3380 18

Gnecbroniſmus hiſtoriæ prtfunk,

X ſtau-

annorum: 89. menſium 2.

menſibus interjectis diſtincti

de Prophetæ obitu non con-

Reſtat, ut

„

Circa hæc tempora MWinive
(quam Joſia regnante
everſam teſtatur quoque
Hieronymus procmio in
Jonam) expugnata & de-
ſtructa a Nabopolaſſaro
Baylonio & Aſtyaga
Medo. vide Uſſerii An-
nal. V. T. p. 114. ſq.
Thales Mileſius, e ſeptem
Græciæ Sapientibus, hoc
tempore clarus habetur
Euſebio Chronic, lib. II.
ap. Scaligerum in Theſ.
tempor. p. 722,

–

mia.

3433405..

3398

4A,O. C.

J udæ.

31

II

A. Capti-A. Regum
vit. Babyl. Judæ.
1 Nebucadnezari Hieroſo-
lIlymas obſidenti tradit
ſe Jechonias, cum ma-
tre, uxoribus & auli-

8

A. Regis

162 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS
De Jere· A. O. C.

AEGNVUM JVDE.

ſtaurat, 2. Reg. XXII, 3 ſqq.

2. Chron. XXXIV, 8. ſqq. !

Sopbonias ſ. Zebhanias vati-
cinatur Zeph, Il, I. Jer.
XXV, 3. 4. 5.

poſt Joſiæ cædem, Jeboa-
chaz ſive Shallum tribus
ſaltem menſibus regno
potitur.
Circa menſis 6. diem 10 re-
gnare cœpit Eliakim, qui
& Jehojakim dictus, 2.
Reg. XXIII, 30. ſqq. 2.
Chron. XXXVI, 1. ſqꝗ.
initium CAPIIVIIATIIS
BABLEONICAE, capto
Rege Jehojakimo, anno
Nebucadnezaris primo,
cum in Syriam & Jjudæam
cum exercitu ſuo ir-
ruit.
Jechonias regnare coœpit,

circa menſis duodecimi
diem 25. regnavitque
menſibus 3. 2 Reg. NXIV,
8. & diebus 10. 2. Chron.

XXXVI, 9.
REGNVUM VDE Synchron. hiſt profanæ

cis captivus abductus,

Synehroniſnus biſt. profanaæ

Tarquinius Priſcus imperat
Romanis, ap. Euſebium
cit. loco. .

Suppho & Alcæus Poëtæ cla-

ri habentur, ap. Euſeb.
cit. loc. p. 124. .

4

4.0.0.

309

31)

A. 0.C.

imeret
Ulebium

VETER. TESTAM.

A. Capti-A. Regum
vit. Babyl. Judæ.

3409

Srecla-

EWeb.

pcfale

1II

12

firmatur
quo profectus erat

A EGNV A 30D

uUuna cum decem milli-
bus vir. ex urbe, &
7000. ex reliqua re.
gione, ut & 1000. fa-

bris lignariis ac ferra-
riis Jer. XXIV, I.
XXIX, I. coll. cum 2.
Reg. XXIV, 8. 2.

Chron. XXXVI, 10.

Inter captivos Mardo-

chai quoque fuit Eſth.

II. 5. 6. & Ezechiel, Ez.
I, 2. 3. XL, I.

Yedekias, in abducéti Je-

choniæz locum rex
conſtituitur.

Sedekias in regno ſuo a

Nebucadnezare con-
Babylone,

Jer. LI, 59. unde hic
annus regni ejus prin-
cipium dieitur cap.

XXVIII, 1.

X 2

1 6

9

Aſtyages, poſt pa-
trem Cyaparem,

dit, annis 35. Me-
dis imperaturus:
Danielis IX, I. &
Tob. XIV, 17.
Ahaſverus, vel

juxta Uſlerium
Annal. T. I. p. 120.

ra ſua conſtituit,

Suchron. bift. prafonæ.

mia.

Aſſuerus dictus,

Solon circa hæc tem-
pora claret, & ju-

De Jere-

17

ſolium conſcen-

De Jere- A. O. C. A. Capti⸗

Mia.

. Babyl.
3416 199
3419 22
3435 38
3442 45
3444 47
344 5 48

IS4 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLI GOS

a Kegum’ REGNVUMZVDX.

II Hieroſolymæ expugnatæ
& deſtructæ: Zedekias
excœcatus & capti-
vus abductus. Unde
captivitatem Babylo-
nicam auſbicatur Eu-
ſebius cit. loc. b. 125.
usque in ſecundum Da-
rii annum illam pro-
trabens, quo conſum-
mata eſt templi ſtru-
dura.
Nebuſaradan Judæorum &lſraeli-
tarum cum eis mixtorum reli-
quias, e terra Hfraelitica abdu-
xit, ad capita hominum 745.

inculta relicta eſt.
Ezechiel & Daniel in Babylonia
prophetant.

Evilmerodach captivi Jechoniæ
caput exaltat Jer. LII, 32.

marito ſororis ſuæ Nerigloſſo-
ro, interempto, Jechonia quo-

nos natus 57.
Finis Libri Jeremiæ,

Jer. LII, 30. Hinc terra penitus

Evilmerodacho rege Babyloniæ, a

que vita functus cenſetur, an-.

Gnebron. hiſt. profanæ, .

ap. Euſeb. eit. loc.
P. I2

Apries, qui & Pha-
rao- Hophra, fu-
gatus, captus, &
ſtrangulatus eſt
fJer. XLlV. 30.
Cræſus rex Lydiæz
opulentiſſimus.

Solon in Cypro octo-

genarius obit.

Cireeaz

Lirca
ſecutus An
ſatum, ſun
de doliri,
Eyiſenmm
gemim, t
lun fuiſe
Git, quod

ſet docer

Ptum ufe
fortein his
Vumm Ph
Cementi
uocum c⸗
ua Piatone
Mia ucent
non potuit.
Ge retradat
temporin/
littanei fu⸗

In partiend
ium hoc 0
Dorumque
Oblereaio
Ouin &anon
lem plane or
ſe lidripan
lconciones
ceplemen
tmigenesc.
Qantn, 44
b. ℳ, Woc⸗
quaruml, 4
Verſis tenpo
nmet, D. in

ehrofete,

eb eit he,

gui 18 Pha⸗
Pophra, f⸗
ciprs, à⸗
Nlime et
1IV. 0.

1eX Ldie
ntiſlimus.

Crot
us ohi

VETER. TES TAM. 165

Circa ſynchroniſmum profanum impegit olim Ambrofius, eumque De Jere
ſecutus Auguſtinus, quando Platonem tempore Jeremiæ in Aegypto ver- mia.
fatum, ſua hauſiſſe opinati fuerunt e 'ropheta. Ita ſane Auguſtinus lib.

2. de doctrina Cbriſt. e 2 5. T. III. Obb. f. 37. Nonne, inquit memoratus

Eyiſcotus (quem paulo ante laudaverat, Ambroſius) conſiderata biſtoria

gentium, cum Platonem reperiſſet Hieremiæ prophbetæ temporibus proſe-
dum ſuiſſe in Kguybtum, ubi tum ille Probpbeta erat, probalilius eſſe oſten-

dir, quod Plato potius noſtris literis per leremiam imbutas ſit, ut illa poſ-

ſert docere vel ſeribere, quæ Jure laudantur? Equidem Platonem in Aegy-

Ptum profectum, Hebraicæ ſapientiæ operam dediſie, & ſacra volumina,

torte in his etiam Jeremiæ oracula, evolviſſe, alibi docuimnus, Diſput. I. de
Veterum Philoſophorum circa naturam Dei Rententiis G. AII. Jub init. unde
Clementi quoque Alex. L. III. Fædagogi s S Sgojo* Nαοd dds audit;

quocum confer geminam Diſputationem Viri Clarifl. Jo. Guilielm. Jani,

qua Platonem Judaizantem Wittebergæ A. 1705. demonſtravit: at Jere-
mia ducentis annis poſterior, ipſum audire vel videre i in Aegypto omnino

non potuit. Quoôcirca, Auguſtinus, agnito errore, dictum fuum candi-
de retractat. lib. 2. Retradtat, cap. 4. T. I. Otp. f. g2. In eo, quod dixi

de temporum bhiſtorig ſecundum Ambrofium ſoloiſſe Tuaſti Nionem, kanduis
coætanei fuerint Plazo & Hieremias, me fefellit memoria.
(Capita liber habet LII. verſus 1365. quorum medius eſt XNXVIII. 11.

In partiendo autem Ur⸗ non eodem incedunt tramite eruditi, quod Va-
rium hoc opus eſt & amplum ſparſim exhibens hiſtorias ac vaticinia, tem-

Porumque ſeriem inſuper hahens, ut in ejus diſtributione ordo certus vix
obſervari poſſit. FHline tot fere diviſiones ejus reperias, quod interpretes;
quin & a nonnullis, velut a Joh. Coccejo, generalem operis diſtributio-
nem plane omiſſam. quam accurate iniri poſſe forte dubitabant. Luin-
que libri partes conſtituit Heideggerus in Enchirid. Bibl. p. v3. quarum

I. conciones, Propheriæ, & hiſtoriæ Judæos concernentes, c. I- 30. II.

complementum prophetiarum quarundam in captivitatis Babylonicæ hi-
ſtoria cap. 37-44. III. ſermo Dei ad Baruchum, c c. 45. IV. prophetiæ con-
tra gentes c. 46 - 5I. V. denique repetita hiſtoria excidii Populi c. 52. tra-

dantur. Ad quatuor partes, cum Henr, Altingio Tbeol. H Mor. Loc. II.

P. 92. revocat Hottingerus Theſ. Philol. Lib. II. cap. I. Sect. II. p. g.
quarum I. commemorat varias conciones Ponitentiales, ad populum di-

verſis temporibus habitas, quibus p. graviſſima ejus Peccata accuſat & da-
mnat, p. imponitemtil bus juſtiſſimas denunciat Pcnas, ſi iccuatenn excidi-

X 3 S um

De Jere-
mia.

conſolatur promiſſione liberationis, a. c. 1-39. II. complementum hujus

4

1r66 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS
um urbis, & templi, captivitatem Babylonicam, p. denique reſipiſcentes

prophetiæ, in excidio urbis & captivitate populi, ad c. 46. III. futura Dei

judicia adverſus vicinas gentes, Judæorum hoſtes, quibus redditurus eſſet

pro merito injurias, populo fuo injuſte illatas, ad c. 5I. IV. excidium ur-
bis & deportationis in captivitatem Babylonicam, ut iteratione hac, velu-
ti divino ſignaculo, tota ipſius prophetia obſignaretur c. 52. Tres libri par-
tes generales ſtatuit magnus Hüllemannus Cornm. in h. . p. 29. ita, ut I.
contineat conciones pcnitentiales, excidium præcedentes, primis 38.
capitibus: II. deſcriptionem excidiĩ & deportationis ipſius cum annexis
per regem Babyloniæ in judæa factis ordinationibus a c. 39. ad 43. III. va-
ticinia adverſus gentes exoticas a c. 44. usque ad c. 5òl. Caput autem ulti-
mum 52. quod methodicam complectitur deportationis narrationem, ad
ſecundum, quæ hiſtorica erat, operis partem refert. In tres itidem partes,
ſed methodo plane diverſa, lihrum ſecat Vir Clariſſ. D. Franc Alb. £Æpi-

nus in Tabulis æconom. Bibl. b. l. ubi ad modum integræ hiſtoriæ, pro-

phetiam agere demonſtrat, de deſolatione Hieroſolymorum & captivitate

Babylonica, quoad ejus I. Antecedentia per conciones Pœnitentiales c.
1I-20. I. concomitantia, ubi p. prophetiæ ſint, p hiſtoriæ c. 21-39 III.

conſequentia, ubi hiſtoriæ, orationes, & clauſula hiſtorica de comple-
mento prophettæ, a C. 40. fin. Rurſus in tres partes, ſed perquam inæqua-

les, dividit Jacob. Altingius Comm. in Jer. I, g. T. I. Opp. p. 6. b. ſic ut
I. prophetæ vocationem c. I. II. ejusdem functionem c. 2- -5FI. III. hiſtoriam
excidii, & deportationis Hieroſolymitanæ c. 52. exponat. Denique in
duas diſpertiuntur librum partes longe plurimi, ſed diſpari rurſus modo.

b. Walthero Officinæ Bibl. S. &̈ꝛ, P. I. eſt prophetica, eaque tum legalis,

tum Evangelica, usque ad c. 20. II. hiſtorica, ubi de Judæis & Aegyptiis,
apud quos munere ſuo Propheta eſt perfunctus. Clariſſ. Du. M. Michaelis
in laudata ſæpius diſſertatione de Jeremia, ejusque vatieinio §. 22. . 21.
parte h contineri docet vaticinia ad populum Dei, p. ea, quæ ab Joſiæ XIII.
annoad urbis usque excidium publicata c. 1-39. item c. 45. coll. frontiſpi-
cio libri c I, v. I. 2. 3. p. ea, quæ poſt urbis excidium, ad judæorum reliqui-
as, partim in judæa, partim in Aegypto habita ſunt, adſperſis hujus tempo-

ris hiſtoriis c. 40-44. II. vaticinia contra gentes c. 46-5I. Caput 52. velut

hiſtoricam libri appendicem; quæ vero c. 25, 9. ſqq. & c. 27. I. ſqq. con-
tra gentes ſcripta reperiuntur, tantum Pr. odromi & compendii inſtar ha-

bet. Noſtrum nunc non eſt, arbitrum inter tantos viros agere, & ex in-

genio noſtro, quæ diviſio alteram præſtet definire. Habet unaquæque
fuas

ſuns matie
Ommnibus
Aieres
Ultime in
minittrare
duobut pa
geſtumnmm
I. 31. Ré
ticinia .
Tyrumd
porztion
Vinr eorn
quam pro
uam non
cundeæ i
CONTRA

Ciales exc
IIn Moa

To.
ſequenti
H, vuicini,
. I, UÜber
2) p
c
X

eſiſcentes
ntumhuu
fütura Dei
lnnm ellet

cidiumut-
ehac, veln-
etlbbri par.
N. il Ut l.
Primis 39.
un anneni
14,.lIl. w.
Autemulti-
tionem, ad
Gem partes,
Alb. Api.
lorir pro-
Capriritate
tentiales c.
-39. W.
le comple-
Im inequn-
GS.b. ſcut
I. hiſtoriam
Denigne in
tſus modo.

tum gylis⸗

Aeg Jbti,
Mi ehuels
22, , 21,
Jobellll.
fromiſpi
umreliqui-
jus enc⸗

Utsn Velat

,ſ. 0(00⸗
1 jnllar ha-

eX in⸗

naquelle.

ſalas

VETER. TESTAM. 167 S
ðð ſüas rationes, habet etiam, quibus premitur, incommoda; nec partibus De Jere-
omnibus abioluta, quod ſub initium Oecupavimus, dari poteſt ulla. mia.
Aiνοτοαανtameh, ſimplicifſimam omnium, amplectemur, diſtributioni
ultimæ inſiſtentes, ita tamen, ut ſubdiviſione adhibita, ab Altingio ſub-
miniſtrata ad C. II ,. 6a.. memoriæ ſuccurramus. Conſtat quippe liber
duabus partibus, quarum I. vaticiniag ad Judæos ſpectantia, una cum rerum
geſtarum immiſta narratione, complectitur, eaque Prophetæ p. liberi c.
ILIL. 31I. item 35-36. p. captivi c. 322- 34. 37-39. P. liberati c. 40-45. II. va-
iicinia ad gentes exteras pertinentia, nimirum ad Aegyptum, Philiſthæos,
Tyrum & Zidonem, Moab, Ammon. Edom. Damaſcum, Kedar & Hazar,
Elam, B Babelem, c. 46-5I. Toti autem operi epil ogus hiſtoricus, de de-
portatione Babylonica, ceu complementum vaticiniorum Jeremiæ, & di-
vinæ eorundem originis demonſtratio, ſubnectitur c. 52. Ita nimirum
quam proxime ad mentem Spiritus ſancti nos accedere nulli dubitamus,
quam non modo accurato materiæ delectu, verum etiam diſerta partis ſe-
cundæ inſcriptione teſtatam fecit, ſub init. capitis XLVI, 1I. 5 — 1
—3 ee N verbum Jehbovaæ ad Jeremiam Prophetam,
CONTRA CENTES. Hinc velut titulum general em, ſi ſinguli nunc ſpe-
ciales excipiunt; de Aegyptiis v. 2. contra Pbiliſehæos c. XLVII, I1. on-
tra Moab c. XLVUII I. & C.
Totius itaque libri, per ſi fngulee capp. ordinem atque ſtruduram, ex Tabula Sy-
ſequenti tabula ſynoptica cognoſcere licet. Complectitur jeremiæ liber noptica.
I. vaticinia ad Judaos ſpolcfantia, hiſtoriis illuſtrata; & quidem Prophetæ
I. liberi, cujus
&) vocatio, gemina viſione confirmata c. I.
O conciones tum ſimplices, quarum
N& exprobratio beneficiorum Dei, populique convictio c. II.
III, TIöͤD5.
ad Pœnitentiam invitatio c. II, 6. VI, 29. ubi
Pœnitentiæ indoles, ejusque motivum, excidium repræſen-
tatum c. III. I N.
corruptio populi c. V. ð
pconarum & calamitatum denunciatio c. VI.
3 pœnitentialis, in porta templi ad intrantes habita c. VII. VIII.
IX. ubi
2 vana gentis in templo & cultu externo ſiducia c. VII.
ſcelerum & pœnarum repræſentatio c, VIII. IX.
. ido-

1r66 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

e deprecatio c. X.
idololatriæ accuſatio, Poœnarumque de
wae . etohretio transgreſſorum fœderis c. IX. XII. ubi
4
ris transgreſſio- c. XI.
krere de jadiciis divinis ilcebar⸗ le un
ſmis C
atæ typis & dialogiſmis,
elen ſinentn, & utres vino repletos c. XIII. ſi v.
diabpgum: inter Prophetam, famem deprecantem c.
5 & Deum reſpondentem c. XV. nem c. XVI. &
m rejectionis Judæorum repræſentationem c. .
Z ueie in unum Deum collocandæ neulesrionen C.
„ tybum figuli, vas diſſipatum refingentis, C. XVI
typum lagenæ fictilis c. XIX.

tientia
) perſecutio a Paſſure ſaverdore illata, nataque indei impa
J

C. XX. iſi
ones aliæ miſtæ, ſtradet
3) EbRemdie quæ conſultus a Zedekia, deditionem
. II.
a . de Shallumi, Jehojakitni, & Jechoniæ bene. AXr.
5 de præſtantioni p- paſtore, qui Jehova juſtitia no gra c. S
3 typica luobus Calathis ficuum utramque eccleſiam fudicne n⸗
3 Dham cum Jechonia exulantem in Babel, alteram
ſolymis, ſiſtens c. XXIV. .
hereg, de exilii Babylonici cauſis & duratione, c. XX

renditur
pœnitentialis, poſt quam accuſatur, purgatur & de

c. KXVI.
nis c. XXVII.
. pirn une un ere birnde⸗ Prophetæ c. XXVIII.
pioe ad exules in Babylonia, c x .
5 evangel ica, de promiſſa liberatione
de bonis Novi Teſtam. c. X
2 hiſtorica, de Rechabitarum obſequio c. KXXV.

ignem proje-
2 conſignatio prophetiarum in librum, a Rege i in ignem proje-

c. XXXVI. „a-
( weler etiam c. XLV. ceu proximmum conſequens c
ſcripti libri.)
II.
eer en, empto agro durante obſi dione ig XEN
6) ejusdem nova confirmatio, ſolatifluis promiſſio
6⁸) ej

c. XXNII.

P) in-

Abnedtite

Urbenn ex

Ine
ex/
Perennan.
XLV. in!
Hieronyn
falent Bi
it nome
Mit Huen
Oögenis
Philocalie
Fit Jerem
ONYN
1n. 0,
tiſereſe
M. umr
4 169
wis Pr 0
Cun, 2,

) incarceratio, & in atrio cuſtod'æ aſſervatio c. X XVII. De Jete-
. ) carceris aggravatio, rurſusque mitigatio c. NXNXXVIII. mia.
⁶) e carcere, urbe expugnata, per Nebuſaradanem facta liberatio;
l c. XXXIX. DDD
(it 3. liberati, caſſiuss .
ne Ap. ðUM 7) commoratio in Judæa, ubi . .
N reliquiarum aggregatio ad Jeremiam in Mizpa, c. XL.
Nc. Wl 2 Gedaliæ cædes, & Iſmaelis conatus irriti, c. XLII.
N 3 Jeremieæ conſilium contra deſcenſum in Aegyptum, c. XLII.
i II. ” 68) deportatio in Aegyptum c. XLIII. habitaque ibi concio c. XLIV.
6 II. vaticinia contra gentes, nimirum contra ð
I. Aegyptlios c. XLVI.
einpakkel 2. Palæſtinos, Tyrios, Sidonios &c. e. XLVII.
32. Moabitas c. XLVIII.
. 4. Ammonitas, Edomitas, Syros, Arabes, Elamitas, c. X Ll XYX.
nen Iulet 5. Babylonios, quorum
, interitus per Perſo-Medos c. L.
ic. All. caſus ſubitus, & liberatio populi Dei c. L.
Nnc.I. Subnedtitur c. LlII. in vicem epilogi, hiſtoria captivitatis Babylonicæ, poſt
n udtican, urbem expugnatam: qua veritas univerſi libri eventu ipſo comprobatur.
m manentenn XII.
D In explicando & illuſtrando Jeremia operam poſuerunt Commen-
de cNIV.. . ex Patribus pauei admodum eorum, quorum ad hanc ætatem ſcripta tarii
Jgeiendiim perennarunt. In Greæcis eccleſiæ pritcæ Doctoribus, ORIGENES Fasrum:

XLV. in hunc Prophetam homilias elimavit, quarum XIV. Latine refudit
Hieronymus, novendecim autem græce edidit Balthaſar Corderius e Sco-
A. rieꝛlenſi Bibliotheca, ſuamque interpretationem adjunxit; ſed Cyrilli præ-
fixit nomen, deceptus ab antiquo codice, quas genuino autori ſuo vendi-
cavit Huetius Lib. II. Origenianor. ſect. III. J. 9. & ſuæ Commentariorum
Origenis editioni inſeruit ſuo loco, adjecto ex Homil. 39. fragmento, ex
Philocaliæ cap. N. petito; THEODORETUS porro ſcholiis illuſtra-

gten ptoje. vit Jeremiam, quæ Tomo II. Opp. p. 13. ſqq. leguntur. Ex Latinis, HIE-
RONVYMUS non niſi priora XXXII, Capp. interpretatus eſt, cujus vide
legnens el⸗ T. V. Opp. edit. Eraſmi f. 722. RABANUS MAURUS, qui occupa-

tus fere ſolum fuit in expilandis ſcriniis Origenis, Hieronymi, & Gregorii
M. Commentarium in Jeremiam exhibet 70. IV. Opp. edit. Colon. in fol.
I. A. 1627. HAYMONIS quoque Halberſtadenſis extat Comment. reli-
Cbis telen Qquis Prophetis majoribus junctus, impr. Coloniæ in 8. A. 1532. Laudari

ia. Carpz, Pars Ill. . Y autem

– 7 .

470 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

De Jere-⸗

mjia.

autem hic meretur induſtria Michaelis Ghislerii, qui non modo ĩpſe para-

Phraf & commentariis copioſis literalibus, myſticis, Allegoricis, Anago-

gicis ac moralibus, & ſubjecta his verſione paraphraſeos Chaldaicæ, tum
quoque Catena ex Græcis Latinisque Patribus a ſe adornata, Jeremiam il⸗

luſtravit; ſed etiam per fingulas fectiones ſubjunxit Græce CATENAM
veterum Patrum, cum Latinra verſione Leonis Allatii recognita a Jo. Mat-

thæo Caryophilo Cretenſi, quam ex codice antiquo Vaticanæ Bibliothe-
cæ deſeribendam ipſi conceſſit PaulusV. Pontifex, ipſeque Ghislerius eon-
tulit ac ſupplevit ex altero codice Bibliothecæ Sfortianæ, aliisque item

Vaticanæ duobus, & uno Altaëmpſianæ, tertioque Vaticano, continente

RKRabbino-
rram:

Luthera⸗
sor A:

TPontißcio-

ri :

Origenis in jeremiam homilias. Prodiit Lugdunii III. Vol in fol. A. 1623.
E Judaæäis, præter Abarbenelem, eosque qui in Prophetas poſteriores

omnes commentati ſunt, vix unus R. MEIR ben ISAAC ARAMA,
ſupra laudatus ad Jeſaiam.

E Lutheranis, OH. BRENTIUS qui fuccinctis notis Prophetamn

Uluſtravit, Tubingæ in fol. A. 1580. JOH. BUGENHAGEN Pome-

ranus, Wittebergæ in 4. An. 1546. JOH. FORSTERUS, cujus in Je-
rem. & Threnos Commentarius prodiit Wittebergæ in 4. A. 1672. PHI-

LIP. HEILBRUNNERUS, qui locos communes & quæſtiones in Je-
remiam congeſſit, Lavingæ in 8. An. 1586. J0OH. HülL SEMANNUS,
cujus in jeremiam & Threnos Commentarius, i in Academia Witteber-

genſi publice prælectus, a 78 anοitε genero, b. Calovio in lucem
Protractus & editus eſt, Rudolphſtadii in 4. A. 1663. JOH. PAPPUS,
cujus ſcholia in hunc Prophetam, reliquis junctum, prodierunt Franco-
furti in fol. An. 1593. NICOLAUS SELNECCERUS, cujus verna-
cula Jeremiæ expoſitio exc. Lipſiæ in 4. An. 1566. SEBAST. SCHMI-
DIUS, cujus luculentus & copioſus in Jeremiam Commentarius A. 1685.
editus, duobus tomis in 4. F rancofurti ad Mœn., recuſus eſt An. 1706.
PHILPPHS MELANCHTHON autem, qui paſſim hue citatur, COyp.

T. II. f. go. Prophetæ non tam textum enplicmvi, quam argumemum,

ſuccincte recenſuit.
E Pontiſiciis, THOMAS AQINA“8, Angelicus Vulgo didus,
eujus poſtilla, breviſſima quidem, in Jeremiam & Threnos extat 7. XIII.

Oib. Venetiis in fol. 1594. THOMAS de BEIRA, cujus conſidera-
tiones literales & morales ſuper Jeremiam exc. Ulyſſiponæ A. 1633. AN-
DREAS CAPELLA, Hiſpanus, Carthuſiani Ord. Prior, poſt Epiſco-

pus quoque Urgelenſis, cujus in Jeremiam & Threnos Comment. in 4.

exc. Tarraconæ aAn. 1586. CHRISTOPH. a ASTRO, ſive Caſtrius,

in

in ſetem
VEUIRO,
Ferpie
GHIISL
THEO.
men, do
ſer bab
Guil. .
. b
8. A 1
Giace
0ACl
yupheta
jom even
Venetiis
Cujs in
IbII, Tl
ment, e
NA,
W. F
in ſeren
CUjus in
PINT
Comme,
lonie A
an com
ANCI
Clsel
ls in
E
nſtelo
ciß je
o.
AAlpien
in ſer
CUS
An. z
&

e Dara .

5 Ango.

ice
emiatn i.
INNAAM
lo Mat⸗
Biblioche⸗
lerius eon-
ge iten
rontinente
l. A. 1oeg.
oſtetiores
ARAMaA,

rophetam
N bome⸗
Ins in ſe⸗
. Plll.
des in e⸗
14 NNUS,
W itteber⸗
in lucem
PAPPU,
nt Funco-
ius veru-

SCHI.

5 4. 1685.

An. Ijob.
Atur, Oyy
umentol

g0 iclus,
11 WI.
conſicere⸗
. 4N.
ſ Hjiln
ent, 11 4.
.

VETER. TESTAM. Hiir

in ſerem. Threnos & Baruch, Pariſiis in fol. 1689. PETRUS a FIG. De Jere:
VEIRO, Luſitanus, cujus in Jeremiam paraphraſi s, Obp. 1. I. extat Ant- mia,
werpiæ in fol. 1615. ſeorſim autem prodiit Lugduni in 8. A. 1596. MICEHI.
GHISLERIUS, de quo paulo ante, cum de Patribus eſſet ſermo:
THEODORUS GRAMINAEUS, cujus non tam in univerſum volu-
mmD.en, quam unam ſaltem pericopam: ab Aquilone pandetur malum ſu-
per bhabitatores terræ & c. extat declaratio, adjunctas habens epiſtolas
Guil. Damaſi, Lindani Epiſeopi, in eundem textum, Coloniæ in 8. An.
1577, GUILLEBERTUS in Gallica paraphraſi Jeremiæ, Pariſiis in
8. An. 1644. JIOANNE S a JESUMARIA, Hiſpanus, Carmelita
diſcalceatus, cujus in Jjeremiam inter pretatio exc. Coloniæ in. An. 1611.
JOACHI MUS, Abbas Florenſis, Benedictinus, cujus in ZJeremiamum
Prophbetam interpretatio, plurimis referta vaticiniis, quorum nonnulla
jam eventu comprobata, certam de reliquis in boſterum ſi ſidem ſaciunt, exc.
Venetiis, in 8. An. 1519. 1525. JO ANNESMALDONATUS.
cujus in jeremiam, Baruch &c. Commentarii exc. Moguntiæ, in 4. An-
I6II. THOM. MALVEND A, cujus Opp. 1. V. in Jeremiam Com-
ment. extat, Lugduni in fol. An. 1650. BENEDICT US MANDI-
NA, ſive Mandinus, cujus in Jeremiam expoſitiones exc. Neapoli in fol.
1620. FRANCISCUS PANICAROLA, cujus Commentarius
in Jerem. exc. Veronæ An. 1586. FABRICIUSPAULUTIUS,m
cujus in libros Prophet. Comment. exc. Romæ in fol. 1625. HECTOR
PINT UsS, Theologus Conimbricenſis, cujus in Jerem. & Threnos
Comment. exc. in fol. Lugduni 1561. & Salmanticæ An. 1581. in 4. Co-
loniæ An. 1I616. MARTIN. ANTON. del RIO cujus in Jeremi-
am commentar. excuſus fertur Lugdnni in 4. An. 1608. GASPAR
SANCTIIUS fſive Sanchez, Antwerpiæ in fol. 161I. 1618. FRAN-
CISCUSZICHEMIUS Minorita Franciſcanus, cujus enarratio-
neés in Jeremiam exc. Coloniæ in 8. An. 1559.
Ex Reformatis denique JACOB. ALTINGIVUS. 7. I. Orr. Refhrae
Amſtelodami, in fol. An. 1678. HENRICUS BULLINGERUS, évsα
cujus Jeremias CLXX. concionibus expoſitus, exc. Tiguri, in fol. 1575.
JOH. CALVINUS, cujus in Jerem. prælectiones Tomi IV. partem II.
auſpicantur: JOH. COCCEUS, cujus Otp. T. MI. extat commentarius
in Jerem. ſatis tamen conciſus, & alicubi Perquam ſ ſterilis: LUDOVI-
CUS LAVATERUS, cujus homiliæ in jerem. Genevæ exc. in 8.
An. 1581. JOH. OECOLAMPADIUS, cujus commentarii in Jeremi-
Am & Threnos exc. Argentina A. 1530. in bb. 0H. PISCATOR 2
V 2 cujus

4

4 . . . 4

I2 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLIGOS

De Thre- cujus commentarius ſeorſim prodiit Herbornæ in 8. A. 16 14. & in Opp. munt, 4
ir dere- ibidem in fol. An. 1643. AMANDUS POLANUS, Baſileæ An. 1608. nent Th
. VICTORIN STRIGELIUS, cujus in partem Jeremiæ, item ora- iie don
tiones duæ, una de curriculo vitæ Jeremiæ, altera de Patriarcha Joſeph, non eo
exc. Lipſiæ in 8. An. 1564. DAN. TOSSANUS, cujus paraphrafis & gui Sn
methodica explicatio Jeremiæ exc. Francofurti in 8. A. I581. HULDE- in Bomb
RICUS ZWINGLIVS, cujus in h. I, commentarius Oep. T. II. ex Videre
tat, Tiguri in fol. 1581. . nielem
. . =ð l(,H,Hℳöhhrene
LCLCLCLAPUT. II. Kottin
DE THRENIS JEREMIAE ſedilir
Summa- Sedes & ordo libri, alius in Codicibus Judæzorum, alius in Chriſtianis. In- aufhi
t. Capi- ſeriptio, §. 1. Libri ſoribtor Jeremias, an per Spiritum &. non dono Ki nn
E. Prophetico, illum compoſuerit? an in ſpelunca prope urbem? §. II. hic 2ð mht
liber, num idem, qui Iler. XXMXVI. crematus? vel num idem cum Lamen- Kap.
tatione, in obitum loſiæ ſeripta 2. Chron. XXXLV, 252 §. III. Argumen- Gnochco
tum libri: ſcopus: utilitas, §. IV. Genus loquendi Poëticum, σαοοαNοnꝛ e m
diſtinctum S. V. Autoritas libri Canonica, capitisque cumprimis ultimi Ghert,
aſſerta“ præfationi autem Græcæ ac Latinæ denegata §. VI. Cbrono- Ane
logias num ante, num poſt deſolatam Urbem liber ſeniptus? §. VII. Par cun
titio S. VIII. Tabula Synoptica §&. IX. Commentarii Patrum, Rabbinorum, genüſi
Lautheranorum, Pontificiorum, Reformatorum, §. X. L 4 .
—IlJ. Crdin
Sedes ae Ertius hic liber eſt inter quinque illos feſtivales, & a Jjudæis pu- bellum
ordo libri. blicæ prælectioni, in ſtato ſupplicationum & jejunii die, 9. men- ſirpro
ſis N qui in lulium noſtrum incidit, dicatus, quo inauſpicatam ligarit b⸗
deſolatæ urbis & exciſi temph memoriam refricant. Hinc in n Hbri
Hebræis codicibus paſſim inter O poſitus cernitur: nonnun- ſihitur,
quam etiam, quando ad XXII. librorum Vet. Teſt. numerum revocant, menmriis
ſub unius Jeremiæ nomine, & vaticinia ejus, & Threnos, comprehendunt, 78 s
tamque arcte conjungunt utrosque, ut vatieiniorum eos velut partem aut Aor⸗
appendicem cenſeant, quod Hilarius præfatione in Pſalmos, & Hierony- de Hien
B mus in Prologo galeato, ex Judæorum mente ſcripturæ canonem uterque interpre
recenſens, teſtantur; unde in Bibliis Polyglottis tam Antwerpienſibus, Latini
uam Londinenſibus, Threni prophetiæ Jeremiæ e veſtigio ſubnectuntur. noleg a

In aliis Codicibus, maxime iis, qui Judæis obſtetricantibns lucemvide- mnn gua
* runt,

*

Kin Opp.
An. 1600,
Item ola⸗

olen

hraſis &
MLDE-

J.I ex.

Nionis, I-

nn do.

16. L. hi
um Lamen⸗
Aunn.

e.

mir ultimi
1. Chrono-
. VII. Por

AbbiporAhn

Fules Pu⸗
e,9. Men⸗
ONpicatan
Hinc in
: nonnun-
revocand,
ehendunt,
pärten Au
Hierony⸗
Utetque
hienbi,
geckuntur,
cemwide⸗
Nunt,

runt, a Propheticis libris ſemoti, tertium in feſtualibus libellis locum te- De Thre-

1

VETER. TESTAM. 773

nent Threni, quos quippe diverſi omnino generis cenſent, non per Prophe- nis Jere-

tiæ donum, ſed per Spiritum Sanctum ſcriptor. Ipfſi vero feſtivales libelli.

non eodem in omnibus codicibus Hebræis loco incedunt; in iis quidem,
qui Synagogæ uſibus accommodati ſunt, Pentateucho ſtatim fubjuncti, ut
in Bombergianis editionibus poſterioribus, ab A. 1521. & deinceps, in 4.

ml&.,

videre licet, in aliis rurſus inter Hagiographa rejecti, in Jobum & Da-

nielem medii conſpiciuntur, ut in Bibliis Baſileenſibus Buxtorffii: unde

Threnos mox ante Prophetas omnes, tam priores quam poſteriores, mox
poſt illorum ordinem, haud procul a Bibliorum limine requiras quam
ſedis diverſitatem ſupra deelaravimus P. I. cap. XI. F. 1. P. Igj. Jq. Contra
vero ea Chriſtiani omnes Jeremiæ in medio Prophetarum majorum Thre-
nos ſubjiciunt, quod & eorundem idem, qui vaticiniorum, autor, & ar-

gumentum conſimile, & magna rerum atque dictionis in utroque libro
affinitas eſt. Quin imo Sixtus Senenſis, & poſt hunc Huetius Demonftr.

Evang. Prop. IV. de lamentation. Ierem. §. 1. b. gab. in ea eſt ſententia,

quod continuo filo cohæſerit olim hæc Lamentatio cum vaticiniis, & uni-

cum cum eis librum effecerit, cui Esdras cap. LII. Jer. ex libris Regum in-
ſeruerit, ut ſequentium Threnorum cauſam aperiret: poſt autem conti-
giſſe, ut cum ſejungerentur libri, memoratum caput vaticiniis adhæſerit,
cum exordii potius Threnorum vices gerat. Quo quidem fœcundi in-
genii figmentum nullo evinei poteſt argumento; iſtud vero caput alio
fine „nec ab Esdra adjectum, ſed a Jeremia ſcriptum, ſupra docuimus, cap.
Præc. S. II. Ceterum præpoſteram Hug. Grotii Criticam, cujus auſpiciis
ab ordine, quem univerfa Chriſti eccleſia tenet, feceſſionem faciens, hunc
libellum in annotatis ſuis Cantico Canticorum e veſtigio ſabjunxit & Je-

ſaiæ proxime præmiſit, eo quod Poëticus ſit, & metris ſcriptus, merito ca-

ſtigavit b; Calovius noſter T. I. Bibl. Iillluſtr. P 1292. b. Hebræis hinc a Pri-

ma libri voce 9 & quomodo! hinc ab argumento ) p'ſe lamenta, in- Inſcriptio.
ſeribitur, ita tamen, ut illa in codicibus Biblicis, hæc in Rabbinorum com-

mentariis, potior ſit & frequentior appellatio: O Græcis, eeοOαται
786 Xνα sOQonνααοπ I s”nhνιςnτιο τε ερρορανααυαπ, Tᷣ ννS᷑οι H-
Xσι£ Xασ, propterea quod iſtis ſermonibus lamentatur eſt Jeremias
de Hieruſalem, quando occupata eſt, & populus in captivitatem abductus,
interprete autore Synopſeos Athanaſ. n. EXx. T. II. Opp. Athanaſii p. too.
Latini & Lamenta dicunt, apud Iſidorum Hiſpal. Lib. VI. Origin. y. Ety-

molog. Cap. 2. p. 4). eo quod in triſtioribus rebus, uneribusque adhibean-

ſur, quam Iſidori vel Scholiaſtæ potius, interpretationem del-Rio prole-

O X 3 Lotm,

R

I74 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

De Thre- gom. in Thren. p. 16. refutat, Hiſpalenſem tamen forte non ſatis aſſecutus:
nis Jere & Lamentationem, ut eſt in Breviario Romano feria §&. Hebdomadis ma-
miæk. ſoris; & in plurali Lamentationes, ut in Vulgata paſſim inſcribitur; &
Tbrenos, voce Græca in Latium translata, circa quam del-Rio cit. loco cras-
ſam nonnullorum e ſuis ignorantiam ex merito caſtigat, qui deduci eam
putant a ternis, quia ſingulis literis attributi ſunt tres verſus ſ. commata.
Nobis in vernacula commode audiunt die Klagelieder Jeremiaͤ.

be d Autorem Threnorum Jeremiam nemo, quod ſciam, in dubium vo-
0Or * . . . . . ⸗ ⸗ „ÿ . 4 .
ec. SHit; quem ſtyli cognatio, ſimiles in vatieiniorum libro & Threnis que-
darius: 7 L 4

relæ ac planctus, v. g. Jer. IX, I. 18. XIII, 17. XIV, 17. coll. cum Thren. I,
16. III, 748. 49. rurſus Jer. XIV, 13. ſqq. coll. cum Thren. II, 14. Jer. AIV.
7. 20. coll. cum Thren. III, 40. ſqq. Jer. X, 19. XLV, 3. coll. cum Thren.
1,5. 12. &c. maxime vero calamitatum, quas ipfe ab ingratis civibus fibi illa-
tas pertulit Propheta, deploratio patriæ lacrymis capite III. Threnor. per-
miſta, qua ſe a populo deriſum, contumeliis affectum, maledictis proſcis-
ſum, ab inimicis in carcerem conjectum, & in lacum demerſum conque-
ritur; iidem denique ſpei & ſolatiorum fontes, in utroque libro monſtra-
1Ii & adaperti v. g. Thren. III, 22. ſqq. coll. cum Jer. XVII, 5. ſqq. XVI, 19.
XVII, 5. ſqq. XIV, 22. &c. luculenter evincunt. Quam autem conſtat
inter interpretes de ſcriptore, tam diſconvenit cum de in fluxus, ſpiritusque
. genere ac modo, tum de loco ac tempore, quo liber eſt exaratus. Non
an per per Prophetiæ donum, ſed & Hνπ per Siritun §. compoſitos nu-
Se⸗ zol, gantur Threnos Judeæi 5 adeoque inter —RN bagiograpba referunt.
Pr. p/ 1 Ut autem diſtinctionem iſtam judaicam, inter 802) & ρ ſu-
ziam, eum Ppra explicatam P. I. cap. II. §. g..2. prolixe hic repetere, præter rem fo-
compaſue- re exiſtimamus ‚nullo ſatis idoneo ſuffultam fundamento, & a noſtratibus
rit Theologis paſſim exploſam; ita, quid diſcriminis intercedat inter jere-
miæ vaticinia & Threnos, quo minus eodem prophetiæ gradu ſeriptus
uterque cenſeatur liber, doceri prorſus nequit. Non allegabo, quod qui-
dam contendunt, non rei præteritæ hiſtoriam, ſed futuræ calamitatis la-
mentabilem Threnis contineri prophetiam, de quo paulo poſt diſpicie-
mus: at eadem ſane, quin & amplior, hic dictionis deprehenditur maje-
ſtas atque dνuwâs, quæ in vaticiniis Jeremiæ viget; eandem Threni cum
vaticiniis virtutem ſpirant & efficaciam; eodem gaudent ſcriptore Pro-

pphaeta; eundem redolent Spiritum dictantem & moderantem: & nihil
impedit, quo minus totum ſoriptum ſit Propheticum, judice Coccejo, in
prafamine ad Threnos S.I. I. III. COtb, P.is. Nec eſt, ut vel metrum

Oobver-

obrert
cantica
dunt;
Joſur,
tiamm ta
lam Jua
Phetie
tur. Q
Proph
Turba
Menun
ſomas
ſeadi
0 d. n
Eeclic.
224. Tl.
0 anim
zus eſta
Attipt
ele ſent
liare pr
eormum.
repta je⸗
natusa
1,0. G0
tuendur

(cinnatos

Mlo pr⸗
Km.
Mrum
Chldun

6 Umprn
Quisne
Hebræ
Nem 2
ignen

Eecutus:
llg ma-
itur; &

ο..

luci eam

CIati.

.

lbiumro⸗
renisqu.
Threnh
Jer Ay.
im Tluen.
s ſiilla.
nor. per
Proſes⸗
eonque⸗
monra-
Wh.
n conſtat
pirituoqe
Us. Non
oſtosnu⸗
jtekerunt.
Wr.
ertemfo⸗
Alratibus

nter ere-

ſenpptus
gnod ui.
miraris la⸗
t Ciſpicie
liturmaſe-
hreni cunn
dtore Pyo⸗
1 Glil
ecebin
el etturm
obver-

obvertant, qui Moſis, Jeſaiæ, Deboræ, Habacuci, aliaque ejus generis
cantica, e Propheticorum ſcriptorum cenſu, propter metrum, non exclu-
dunt; vel cladis jam antegreſſæ deplorationem, qui res geſtas in Moſis,
Joſuæ, Samuelis, reliquisque vatum divinorum monumentis, per prophe-
tiam tamen ſcriptas admittunt. Nec prægnantem demum rationemul-
lam Judæorum afferunt magiſtri, ob quam hie liber, quem ipfi alias Pro-
phetiæ Jeremiæ accenſent, per propheticum ſcriptus Spiritum recte nege-
tur. Quam donec allegent & tueantur, de priſtina & auguſta, quam inter

VETER. TESTAM. „5

De Thre-
nis Jere-:
mie.

Prophetica ſcripta, in PurioriChrifi eccleſia, usque tenuerunt ſede ſua de- an in ſpe-

turbari Threnos non patiemur. Haud Paulo plus fidei iſtud meretur com-
mentum, quo ſcripti feruntur a Jeremia, in ſpelunca quadam prope Hiero-
ſolymas, quam vocant foveam Jeremiæ; cui inædificatum poſtea fuerit illu-

ſtre ædificium, non a Conſtantino, ut vult Baronius in notis Martyrologii
ocd d. 1. Maji, ſed ab ejus matre Helena, juxta Nicephorum, lib. VIII. Hiſt.

Eccl. c. 3v. Ita Chriſtianus Adrichomius in deſcribpt. Hieroſolym. num.
224. Theatri Terræ ſandta p. g.ꝑ Fovea Jer emiæ Prophetæ, in qua ama-
ro animo ſedens, quadruplici Alphabeto metrico dolens & ſtens, lamenta-
zus eſt ac deſeripſit deſtructionem Jer, uſalem per Chaldæos jamiam facdtan.
Adſtipulatur del-Rio prolegom. in Ihren. p.iy'. eamque communem ait
eſſe ſententiam Neoterieorum. Nullum fane vel colorem fabulæ conci-
liare poſſunt ex Scriptura. Non enim perſtitiſſe intra Urhis rudera, vel in

eorum hæſiſſe confinio Propheta memoratur, ſed eatenis vinctus, cum dr-
repta jam urbs eſſet, Ramam ad Nebuſaradanem deductus, & libertate de-
natus a vicdore, Mizpæ apud gentis ſuæ reliquias permanſiſie legitur Cc. XI.,

I. 6. donec in Tgyptum pertraheretur invitus. Hinc ſi in re incerta ſta-

tuendum tamen certi quid fuerit, Ramæ potius, aut omnino Mizpæ con-

cinnatos Threnos dicerem, quibus & modum lamentationis publicæ po-

pulo weirer⸗ & proſtr atos ſuperſtitum animos in ſpem erigeret melio-

rem. Quæ denique de ſcriptionis tempore anceps agitatur controvertia,

locum ſuum rectius infra ſortietur ubi de Chronologi ia fuerit diſpi-

ciendum. .
Uur.

unca pro-

pe urbems

Ante vero, quam ad libri procedamus argumentum, expedienda Hie liber,
cumprimis uaſtio eſt, ad ſenſum Threnorum eruendum apprime faciens., num idein

Quisnam enim hic liber ſit, varie diſputatur inter eruditos. Sunt inter qui Jer.

XXXVI.
Hebræos nonnulli, qui eundem hunc noſtrum eſſe cenſent librum cum eo, in ignem

quem à Barucho publi ice prælectum ‚Jojakimus rex ſcal pello conſcidit, & con je luts

in ignem projecit Jer. XXXVI, 23. Ita. omnino R. Salomo Jarchi Com-
ment.

176 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

De Thre: ment. in Thren. I, 1. boc ipſum fuit volumen, quod combuſſit Jebojakim
nis Jere ſuper foco, ignem complexo: ac fuerunt (ab initio) in illo tria Alphabe-
mic. ta: 32 guomodo ſeget c. l, i. & &N& quomodo obnubilavit, c. II, 1. &
D N& quomodo obſcuratum eſt, c. III, ſed amplius (Jeremias) addidit
ei && ego ſum vir ilie c. II. 1. quod caput tria Alphabetha complectitur;

2 .

dicitur enim: & adbuc addita ſunt eis verba ejusmodi multa, terna ſcil.
contra terna. Eadem paulo aliter, in eundem tamen ſenſum, expoſuit
Comment., ad Jer. XXXVI, 2z. Sed quam imperite ita ſtatuatur, attenta
loci inſpectio in apricum ponit. Nam in concremato volumine illo,
(1) omnia Jeremiæ oracula, quæ inde ab exordio muneris fui, agitante
Numine effuderat, continebantur, (2) cumprimis illa verba: Feſtinus
veniet Rex Babylonis, & vaſtabit terram hanc, & ceſſare faciet ex illa ho-
minem & jumentum: v. 29. diſerte legebantur, quæ utraque in noſtro
fruſtra quæres: tum ille quoque (3) urbis gentisque cladem prænunciabat
imminentem, noſter deplorat jam illatam; ille (4) multo auctior reddi-
tus in iterata conſignatione legitur, ita ut multo plures adderentur ſermo-
nes, quam antea fuerant v. 32. hic autem uno tantum capite auctus fuiſ-
ſet, ex R. Salomonis mente. Hinc vero nobis videtur ſimilius, ipſum va-
ticiniorum volumen exemplari iſto tum exuſto, tum iterata ſcriptione re-
petito comprehenſum fuiſſe, in quam ſententiam vide, quæ capite præ-
ced. §. III. diſſeruimus. Majorem utique aſſenſum alia meruit ſententia
num idem, quæ poſt Joſephum & Hieronymum, non Junium modo & Tremellium,

mentatio- mentationes, quas ſuper Joſiæ necem jeremias compoſuiſſe fertur 2. Chr.
nez i e⸗ XXXV, 25. quotannis hinc publice in eccleſia recitatas, ut lugubri iſthoc
Jolſe ſeri Carmine ad poœenitentiam populus flecteretur, & fati regii occaſione, præ-
ta, 2. Chr. ſentes juxta ac inſtantes defleret calamitates. Ad tuendam hanc, ornan-
XXXV25* damque ſententiam multum eruditionis ac judicii attulerunt cumprimis
b. Joh. Tarnovius prolegom. Comm. in Threnos p. g. ſ. & poſt hunc ma-
xime b. Calovius in prolegom. ad Thren. Biu Illuſtr. T. I. p. 12 6. ſd.

ror; eandem tamen perſuadere mihi ſententiam, quod pace tantorum
Nominum dixero, nondum illa potuit. Noſtra, quæ circa laudatum Je-
remiæ epicedion, ultimis Joſiæ honoribus ſcriptum, mens ſit, ſupra expo-
ſuimus cap. præced. S. V. iſtudque &αανιισ nec hodie ſuperſtes am-
plius, cenſemus. A quo canonicus hic Threnorum liber longe eſt diverſis-
ſimus, N) hinc enim non unius regis, ſéd urbis, ſed gentis, ſed totius Ju-
deæz

cum La. ſed & e noſtris magnos nacta eſt Patronos, has nimirum easdem eſſe la-

Quamvis autem magna ſummorum virorum apud me ſit auctoritas, quo-
rum memoriæ aſſurgo, immortaliaque in eccleſiam merita demiſſe vene-

4

.

— õ
WWWWWW

4

ä(celen

ð

Ger clid̃
Ge in pat
re videb⸗
neminjie
git 0. IV,
Qrab utvx
OSIA)
prias c
gitanive
teryallo d
porto q
non in de
mitaten,
nit publi
dine rece
imminere
cteor,
tes (dan⸗
um ven
modo g

(an. 4.

locum in
nitur,
periorum
r.ſh
mum lep
Ne prem
ckurn,
Drsil
Venmig
Tuntur
Threnn
lriter
lha ja,
ſtaudant

hojitin

7 Ahahe-
,6. II. &
8) oddidt
llplecitur,
ung ſoil.
n eMoſuit
Arur, Wenta

lumine io,

Ul, agitanne
bi: alinn
itex ihe lo⸗
e in noltro⸗
renuncitbat
Nliorteddi.
ntur ſernd-
zuckus fuiſ
ipſum va-
riprionere-
capitepre-
fultſententin
Tremellium,
lem elſſe la⸗
ftar 2, Chr.
gobri ithoc
one, Pre⸗
lanc, Onan-
ccunptinis
K huncmne-
,. up. I.
toritas, guo⸗
emiſſe vene⸗
ce tantorun
audatume-
ſupneyo-
“ amm⸗
el werſ⸗

iwin

VVETEN. TESTAAM. n

dreæræx cladem, vaſtitatemm ac ruinas deplorat, quæ rebus adhuc ſaris commo- Be Thre-

de in patria compoſitis, cum Joſias fatis concederet, Sa“ αρρ face- nis Jere.
re videbantur, longe demum poſt eventuræ. Et, ſi quam Regis mentio- mieæ:

nem injicit, non vulneratum aut occiſum, ſed captivum & abductum Plan-

git c. IV, 20. quod adeo in Zedel Kiam, nullo modo autem in Joſiam, qua-
drat, ut vel ex ipſorummet graviſſimorum interpretum, Calovii ac Tarno-
vii, judicio, de priori illo verba ſint capienda. At vero, in epicedio illo

JOSIAMI planxiſſe, non Zedekiam, non judææ deſolationem, non pro-

Prias calamitates, Jeremias loco Chronic. cit. memoratur. Nec vel co-
gitari poteſt epicedion, in quo tamen nulla fiat, ne minima quidem defun-

di, aut factæ ipſius morte jacturæ mentio, ſed rerum, longo temporis in-

tervallo diſſitarum, ſaltem caſus plangantur „ aut eventus. 2) Quicquid

porro querelarum hic funditur, id omne in deploranda j jam illata clade,

non in denuncianda futura verſatur, tum quoque proprias Jeremiæ cala-
mitates, quibuscum ſub Zedekia potiflimum jam conſlictatus fuerat, expo-

nit, publicaque, quæ deſolationem jam ſubſecuta fuerant, incommoda or-

dine recenſet, nec vel leviſſimo declarat indicio, has tantas procul demum
imminere turbas, ſed jam deprehenſum a vindicta divina populum, debi-

tas ſceleribus ſuis pœnas dare, c. I, 12. 14. 18. 22. Jc. III, 42 ſq. Non

diffiteor, quem Viri ſummi ur gent, Prophetarum morem, quo imminen-

tes calamitates vροο bννααντιu—r¶ Tοοπαν. & de futuris eventibus ad eum mo-

dum verba facere conſueverunt, ac ſi narrarent res transactas, aut tales, quæ
modo geruntur; confer b. Glaſſii Philol. Sacr. Lib. I. Tract. IV. Sect. I.
can. qJ. P. 225. 74. iſta tamen de ſtylo Prophetico obſervatio, vereor ut hic
locum inveniat, ubi præſens tempus manifeſto, & digito velut indice in-

nuitur, & cum antegreſſa ætate confertur Thr. I, 7. 9. & urgens jam ſu-

periorum comminationum complementum recenſetur v. g. c. II, 17. IV,

II. ſqq. 18. 22. evidentiſſimo certe argumento, non olim expectandas de-

mum repræſentari calamitates, ſed plangi jam incumbentes, graviſſime-

que prementes. Perlegatur queæſo attente totus libellus/& ar gumento,

ſtructura, dictione ſua, lectorem liquido convincet, de acceptis dadum
Plagis illum Londquen; non vero imminentes demum, ac de longinquo ad-
venturas minari. Denique 3) quæ pro adverſa ſententia rationes affe-

runtur, facili negotio diluuntur. Urgetur (1) majorem ita uſum fuiſſe

12 prenorum „ I ρο0° nrααι illa mala tam grophice bradilta, tam lugu-
briter deplorata, & uotannis velut ob oculos poſita fuerint, quam ſi per-

HW Jam devaſtatione coneinnati dicantur. Verum neque ſic uſu ſuo de-

fraudantur Threni, ſi poſt deſolationem ſeripti abducto afflicoquep popu-
Lrpx. Pars ItI. WB 7 l0

1

De Thre- lo tum modum formamque precum præiviſſe dicantur, quibus ealamitates
nis Jere- ſuas humili ac demiſſa voce Deo exponere, iræque ac pœnarum mitigatio-
nem calidiſſimis expoſcere ſuſpiriis, edoctus fuerit; tum animos addere
cenſeantur, ne ſpem omnem decollaſſe, aut promiſſi. ionum divinarum va-

Mix,

1

I7 8 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

cillare fidem, deſperabundus exiſtiimet, ſed ad Dominum converſus,
omnem in ejus bonitate fiduciam collocaret; quo cumprimis caput III.
facit. Sane nullo modo exponif poterit, quo ſenſu cap. V. ante obſidio-
nem & excidium urbis quotannis ab Iſraelitis recitari, conceptisque verbis
illa ad Deum fundi potuerit oratio, qua ærumnas ſuas, quas de præſenti
perſentiſcant, copioſe exponunt, reditumque in patriam, exules nunc ac

extorres v. 21. ſibi exorant. Inſtant (2) quod, ecum liber ille Lamentatio-

num tum extiterit, cum Paralipomena conſeriberentur, aut dicendum ſit,
quod Esdras librum lamentationum, quem ibſe indigitavit in ſecundo
Chronicorum, noluerit Canonicis ceteris adjungere, ac interire paſſus ſit,
quod veriſimile non eſt; aut fateri oporteat, quod hbi Ibreni, quos nune
ub manibus habemus, iidem ſint, qui mortis Joſiæ occaſione ſeripti ſunt.
At ĩſta ſi valeret ratio, urgeri quoque pro libro bellorum Domini, libro ju-
ſtorum, aliisque ejus commatiĩs poſſet codicibus, qui tum in eccleſia mani-

bus fidelium paſſim terebantur, cum a viris Oeταιιοασο1ſ. X, 13. 2. Sam.

I, 18. &c. citarentur, neque tamen ea propter vel in Canonem translati,
vel ad poſteritatem transmiſſi, eandem cum Canonicis vel obtinuerunt
autoritatem, vel ætatem tulerunt. Fuerint itaque licet Lamentationes
iſtæ in obitum Joſiæ, eceleſiaſtici uſus ad tempus aliquod, ita ut quotannis

in memoriam piiſſimi regis publice prælegerentur; quia tamen nec omnium

temporum eccleſiæ deſtinatæ erant, nec ad Canonem pertinebant, i
collectione librorum canonicorum ab Esdra recte prætermiſſæ, nec ndlian-
tæ ceteris interierunt. Communem hac in parte, cum aliis ſacris & ec-
cleſiaſticis, verum non-Canonicis ſubierunt ſortem. Addunt (3) ita
opus non eſſe, ut eitra neceſſitatem & fundamentum certum aſſeramus, fu-
iſſe duas lamentationes a Jeremia conſeriptas; priorem ſuüper mortem Jo-

Jiæ, quæ perierit, poſteriorem ſuper excidio Hieroſolymæ & Judæa, guæ ſit

bac, quæ extat. Iſtud vero ut aſſeramus, argumentum Threnorum co-
git, nihil minus quam Joſiæ mortem referens, in exciſam autem urbem,
vaſtatamque Judæam, apprime quadrans, ut paulo ante fuit oſtenſum. Un-

de colligi poreſt, aliam omnino & diverſam hanc, a nænia in Joſiæ obitum

compofſita, Threnodiam efle, illa longe poſteriorem, acerbiſſima gentis
ac provinciarum fata, graphice depingentem. Qua de cauſa Calvi-
mUS modo Proæm, Praledionan! in Lament. Jerem, hunc nimis craſſum
= vocat

vocat e⸗
Cjnit Yel
mannmus
UII. in
dlios nln

†
ptam
Watum
te Ar
peties

(cllium

arent,
Numinis
Cata ſua
iram con
ſponden
ſericorch
ore; pe
Tnn, r
dum t0
nia pal
um jue
(uction
21,Gem
ſeopus
Qun aſt
Hul niſ⸗
potuit an
ſiinc⸗
ir com
unte⸗
Aeni
debuie
eque
Dei ſa
Dei

P

iſ⸗
mo

Atmitates
mitintio.
05 4ddete

NAruIT.
omrerſus,

apurlII.
tecidio⸗
queretbis
lepraleni
lesmunce.

Onentti.

enlum t;
in ſauundo

Iuſu ſhH

uor tuſte
rißti ſunt.
i, libro ju⸗
ela mani-

3.2. Wl.

n tramlati,

btinnerunt

entationes
quotim
comnium
ehent, int
ec adjun-
ctis &ec-⸗
nt !; 6 9) ſa
unlh fi u⸗
Ntem Y.
4, 46 45 .
Orumn co-
mn urben,
nlum. Un-

ſe obitum

alios nunc ut Prætereamus.

e ,

VETER. TESTAM 772

vocat errorem Hieronypmi, qui exißtimat, hoce, Jecarmenlugubre ,guod ce- De Thre-

cinit Jeremias ſuher morte Joſic regis, Verum etiam 6 noikris b. Hülſe- nis Jete-

mannus in proftiganda ſententia iſta adnodum eſt copioſus, Prolegom. mic,

WI. in Tbrenos, Commentarii p. Gt. c01 mplures, ui nobifcum faciunt,

Hinc: itaque apparet, non longe petitum, ſed e re præſenti d eprom- Argumen-
ptum eſſe libri argumentum. Cum de: regno Judæ actum jam & concla- tum libri:
matum eſſet, atque exciſa urbe, everſo templo, vaſtatis provinciis, liberta-
te oppreſſa, tot Judæorum millia miſeram varie oppetiiſſent mortem, ſu⸗
perſtites autem victorum arbitrio obnoxium traherent ſpiritum, & hinc in
exilium pulſi, hinc intra patriæ ruinas hærentes, clades ſuas altum deplo-

rarent, Propheta hoc libro eos a ſenſu miſeriarum ſuarum cum ad juſtam

Numinis vindictam, a qua ofnnis iſta ortum ducat calamitas, tum ad pec-
cCata fua revocat, paulo altins repetenda, quibus tantam in ſe ſeveri Judicis
iram concitarint: ſed ne, in rebus licet deploratiſſimis, animos plane de-
ſpondeant, partim ad pœnitentiam hortatur, immenſamque Numinis mi-
ſericordiam celebrans, Deum ſpondet contritis & humilibus Propitium
fore; partim patientiam inculcat, eamque hoc tempore inprimis neceſſa-
riam, pro merito commen dat; partim ad preces excitat, quarum ipſe mo-
dum formamque, conceptis verbis præſcribit. Quibus omnibus vatici-
nia paſſim inſpergit, de imminentibus & hoſtium cladibus, & Edomæo-
rum judiciis c. I, 21. 22. IV, 21. ſq. maxime vero de exulum in Patriam re-
ductione, quo velut bonæ ſpei ſignaculo, colophonem libre imponit. c. V.
21. Gemina his ſunt, quæ de argumento Threnorum Petr Palladius, Epi-
ſcopus Roſchildenſis,: in Hag. ad libnos Propheticos & Apoſt. ad hunc mo-
dum affert; deſtet Propheta vaſtationem Jeroſolymæ & regni Judæ, & po-
puli miſeram captivitatem, quam nec comminationibus, nec promiſſionibus
potuit avertere, propter populi incredulitatenn & verbi Dei contemtum:

fſubinde vero bromiſſionibis Dei ſeſe conſolatur & bopulum, atque precibus

Juis committit hanc cauſam Deo. Scopus libri qui geminus, eo tendit, .

tum ut ex illo, graviter afflictus Populus, judiciis Dei recte diſcat uti, iisque Scopus.

ad poœnitentiam & meliorem revocetur frugem, cum ante captivitatem,
rebus licet jam ſatis attritis, minas omnes ac remedia ſusque deque haberet
neque vel Prophetarum increpationibus & verbis, vel caſtigationibus
Dei ſatis acerbis, locum daret: tum ut in fide promiſſionum ac fœderis

Dei, pii ac pœnitentes confirmentur, nec ſpem omnem abjiciant, ſed in

ipfa morte ad vitam adſpirent, imo inter hoſtium quoque manus tremen-
Z 2 tes,

„

De Thre-
nis Jere-
miæ,.

Utilitas.

1

180 INTRODUCT. AD LIEROS BIBLICOS

tes, Deum promiſſorum memorem, ſibique fore propitium confidant.“

Poſterius hoc membrum egregie declarat Calvinus proæm. prælection. in
Threnos, cujus nonnulla huc transferre non pigebit: ſi dirigamus, inquit,
mentes noſtras in illam vaſtitatem, quæ tunc potuit non vulgares tantum
e populo exanimes reddere, ſed dejicere ipſum Prophetam, ut prorſus a fi-
de excideret, certe hbine colligemus ſingularem frultum. Facile eſt, mü-

gniſice extollere Dei gratiam in rebus proſperis, deinde hortari ad ſiduciam,
qui adbuc bene ſperant, & proferre in medium Dei promiſſiones, ut in ipſas

recumbant piorum animis ſed ubi omnia ſunt deſperata, & Deus vide-
tur eceleſiam ſuam deſeruiſſe, ſi adbue viget Prophetia, & Deus apparet,
qui manum porrigat miſeris, & fere deploratis, biné multum proſiciemus.
Reliqua ibidem vide. Atque iſta viam nobis ſternunt, ad ampliſſimam
libri utilitatem celebrandam. Non enim Judaicæ ſaltem illorum tem-
porum eccleſiæ, ſed omnium ætatum Chriſtianæ quoque, hæc cantile-
na dicta eſt. Paria ſubinde hominum peccata parem hodienum Dei
provocant vindictam, cui medela hoc libro ſaluberrima eſt parata. Idem
punientis Dei, qui olim, animus hodie eſt, iisdemque placatur modis.
Unde exulceratiſſimis temporibus ſuis, haud appoſitum magis aut con-
venientiorem alium ſcripturæ librum, limatifſimi judicii Theologi, b.

Tarnovius & b. Hülſemannus cenſuerunt Threnis, publicisque patriæ

calamitatibus ſuo uterque in hunc librum commentario medicam adhi-
bere manum, e re duxerune, quam uterque lucubrationis ſuæ cauſam in
præfatione ad lectorem eſt profeſſus. Hinc itaque 1) i, qui bello, fa-
me, tyrannide, aliisque epidemicis oppreſſi cladibus, ſub judiciorum di-
vinorum onere laborant, hunc librum ſi in confilium adhibeant, ad me-
liorem revocantur frugem, & manu velut injecta ad pœnitentiam du-
cuntur, ſolatio quoque refocillantur, ſuasque tum calamitates, tum cala-
mitatum cauſas & medelas, ob oculos poſitas cernunt, ut quo ſe reci-
pere, quid agere, quomodo ſe componere, rebus undique conclamatis,
debeant, ex hoc libro condifcant: 2) qui autem genio ſuo indulgent,

& ſpretis ſanioribus monitis, ſecure in diem vivunt, e veterno ſuo hac

lamentatione excitantur, ut alieno periculo ſapere, & mature ſaluti ſuæ
proſpicere aggrediantur, ni magno ſuo damno eadem cum ſecuris Ju-
dzis experiri cupian fata: Alphbabetorum triſtiſſimorum leltio admo-
neat noes, ut a corruptelis docfrinæ cæleftis, divinitus nobis traditæ, &M a ſee-
loribus caveamus, ne ſimile aliquando Alphabetum quadruplex non AO
audire, ſod erperientia diſcere cogamur, inquit D. Lucas Ofiander inpræ-
famine Threnis bPræfixo. 3) ſi qua forte pii etiam iisdem cum impiis im-

plicen-

Plcentur
unde fuan
peccantin
Ceplorare
& hoftium
Ceſignar.
tate rutin

Qocet onn

„„ .
(o, in Bi

Ulum copi
pado hie

1

ibiden le

dern
ym, 6
erucdite
tentie vi

nihus hil

Heronpm

bande
Derſeun,
AMMn
4 teryis
ſimile e
lum de;
tamen e

tatim int

nenfidint

. Alellin in
nus ind

ret tantun

ir ſur a ſi
le eſ, ma-.
, faltiann,

ut inihſ

Deus vide
s ptoren
Nrißciemus,
pliſämam
orum tem-
Ee cintile-

lienum Dei

ta. IGem
tur mocdis,
aut eon⸗
eoogi, d.
Ge Patrit
icam adhi-
e cäuſamin
bello, fa-
ciorum-
nt, ad me-
enriamn du-
tumncala-
10 ſe recl⸗
nelamatis,
ndulgent,
o ſuo ha
e ſalatiſur
ſecuris .-
io Aadino-
, Gu ſer.

non Iο⅓⅝

ger iußt 4.
inpiis in.

ðWBB

VETER. TESTA M. 11

plicentur malis habent & in Jeremiæ exemplo, & in libri hujus typo, De Thre-

unde ſuam ſirmare ſi dem, deprecari Deum, in irruptione ſtare, nec ſe nis Jere-
peccantium eximere numerô, ſed ipſi primi ſua quoque fateri diſcant & mix.

deplorare peccata: 4) ſummatim demum, de eccleſiæ perſecutionibus

& hoſtium victoriis dextre judicare, genuinas interitus regnorum cauſas

deſignare, & a ſpuriis diſcernere, fiduciæ in brachio car nali collocçatæ exi-
tum n præfagire, quin imo univerſam de Dei juſtitia & pœnis, longanimi-

tate rurſus ac Patientia, miſericordia demum, & ad recipiendos in ſinum
peccatores pœnitentes promptitudine, doctrinam rite exponere, hic liber
docet, omnemque de judiciis epidemicis, noſtroque circa illa officio, am-
bitum complectitur. Plura vide apud commentatores: & in compen-
dio, in Bibliis Oſiandrinis, in proxmio Threnis præmiſſo: nec non apud
D. Pappum in broæmio libri, ubi quadruplicem lamentationum harum
uſum copioſe non minus, quam pie docet: & paulo ante oſtendit, quo

pacto hic liber diſcrimen nobis monſtret inter lamentationes pioarum,

& Jon α gentilium, qui ibus Tragœdias ſuas ſolent implere quæ
ibidem legas. Commentarios enim ſeribere, hujus non eſft inſtituti.
Sermone ligato Threnos ad eum modum contineri, quo Plalmi, Genus lo-
hymni, & & Threnodiz in ſcripturis aliæ conſtringuntur, magna inter „guench .⸗
eruditos conſenſione affirmatur neque racile oc currit quod recey oteæ ſen⸗ beticum.
1—

tentiæ valide queat obverti. Idem nimirum hic, 4 qui in ceteris carmni

nibus l Biblicis, verborum habetur delectus, eadem ſententiarum, cum
gravitate conjuncta, conciſitas, paria 1y, eædem figurarum ac tro-

Porum Picturæ, Qu: antum quidem & argumenti conditio, illorum

temnporu um diritas Dei mitteba „ e 0* rotun 110 da etiam verliculorum con-

cinhitas, quæ haud obfcure metrum prodit, quanquam genuinum illius

modum nhemo haclenus prodere potuérit. Qatis quidem Prœfide nter
Hieronymus in oroam. Comm. ald Lamentätlion., ad Euſea obilmn 1. V. J. 1S.

metrum ita definit: babes in lumentationibus Hieremiæz quatuor alpha-

beta e guibits duo prima quaſi Safbhico metro ſeripta Jant * gauida Ires
verſi⸗ culos, gqui ſibi connexi ſunt, & ab ana tansum litercintiß junt, beroici
comma conoludit. Tertium vero alphabetum trimetro ſer/ ptum oſt,; &

a ternis literis, ſod isdem, trini verſus Tneibiunt. Quartum alphabetum

ſimile oſt primo & ſecundo. Eadem legimus in Ppiſt. ad Paulam Urbi-

cam de interbpretatione Alphabett Hebraiei, To. Il. Otp. F. 90. B. verum
tamen ex iis, quæ Partis II. capite I. prolixe in hanc rem diſleruimus, af-
tar⸗ atim intelligirur, ad Græci aut Latini carminis leges, priſcam illam He-
2 3 braicam

De Thre-

nis Jere-
miæ.

192 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLI GOS

Braicam revocari non poſſe Poëſm. Longe illa generoſior eſt & ſub-
limior, quam quæ ad £Æſchyli, Pindari, aut Sophochs modulos ſe ſinat
alligari. Ut adeo hic liber Poëticis revera ſit accenſendus, utut inter
Propheticos relatus, æque ac hymniilli, qui in Pentateucho, Hiſtoricis ac
Propheticis libris, medii in eratione proſa, metro incedunt. Neque ob-
ſtat, quod hic liber non Metrica, ſed proſaica diſtinctus eomparet Ac-
centuatiene; cum illa tantum librorum , qui fſunt Pſalmi, Prover-
bia, & Jobus; nec metri aliquod vel requifitum, vel indieium ſit, ſed
longe alii inſerviat fini, qui in Grammaticis traditur. Magnus equidem
Calovius in prolegom. h. lI. p. 12 7. a. metro ſcriptam hanc Threnodiam

negat; velut autem metri rationem, ad Græcorum aut Latii Poëſin præ-

ciſe exacam, ab Hebraico verſu excludit, ita aliquid mietro analogum in

Threnis hiſee admittit, maxime quoad Syllabarum numerum, in verſibus
obſervatum. In ſervato ſyllabarum numero, carminis hujus rationem
quærit etiam Joann. Maldonatus, Jeſuita, in præfat. Commentarii ad La-

mentat. Jer. p. 246. ita definiens: artiſicium majus bic, quam in ceteris
prophetiis« çarmine enim ſerilit, non certis guidem numeris tenbporum
ac pedam, ut Latini & Græci ſolent; ſed ut hebræi, certo fere numero
Sllabarum, &⁊ initio carminis Hebraicorum elementorum ordine ſervato;
quod idem videmus Davidem in CXVIIIvo Pſalmo föeciſſe. Suunt autem
quatuor Alphabeta. In primo ſub ſingulis literis terni dodecaſyllabi ver-
ſus concludantur: in ſecundo Alppabeto terni quoque verſus ſub una ga-

demque litera continentur, quorum primus ſoxdecim, reliqui duo duode-

cim ſyllabarum ſunte in tertio terni verſus non ſolum ſub una litera po-

nuntur, ſed ab eadem etiam inchoantur, guorum unus non ſorvato or-

dine quatuordecim, alii duodecim ſyllabarum eßſe ſolent: quartum ſimile
eſt primo. Verumtamen, ſive ſuopte Marte numerum iſtum indagave-

rit, ſive aliunde hauſerit, vehementer falſus eſt Jeſuita: nec reſpondent

ſemper, ſive verſus, ſive numeri, ut cuilibet, periculum facienti, palam
eſt; hinc quatuordecim, hinc pauciores prodeunt ſyllabæ; hinc con-
numerandum, hinc e cenſu ac numero excludendum fuerit Schvamo-

ile aut compoſitum, neque ſic tamen ſua ſingulis verſiculis æquabilitas

conſtat; ut omnino ignorantiam hic ingenue fateri præſtet, quam te-

mere incerta eflutire. Veritati autem magis conſentaneum eſt, quod

P. D. Pappus in præfat. ad Tbrenos obſervat, dooννααναιτντνααις eſſe hoc genus
dicendi, propter inſignes αο οσττι τιαας & conſimiles dramatum figu-

ras, quæ toto hoc libello creberrimæ ſunt, ut etiamſi rationem carminis

explicare non poſſimus, res ipſa tamen doceat, figuratum & mutuatum
hoc

1

hoc totun
inpolſum
Dei non
Ecere, ⸗
Heideggen
1 *
ſolum cor
ultimo ſa
XXXIV.0
tes, con
Cium terne
Tenatur H
Ne: Kict
elite, /s
Oranmnenta;
nem, appla
menti Hien
ſigigſe ref
Allenuz.
& Eilünd
ſus multun
in ſecunge
Plum & fe
Uum ordini
otiorem !
bonjecturg
r vel ut
tur. A
INlo carm
tur, Ceter
legen oſſt
Ilren. .
Preterenh
Dapine
rei Canſin
ſout &
luitur

1 & ſub.
los keſit
utut iner
Uhoricis ie
Neob-⸗
npare de-
Ni, Prove-
tum ſit, ſel
usequidem

hrenacdiam

Poèſnpre-
nallgunn in
ie erſu
1s rationemn
torii dla-
n in leteris
is tenporum
, unert
ine ſervat,
CWut alten
Alebiver⸗
ſib un ee
Ouo Ouock-
la ltera o⸗
ſcuun I.
rt u Nmile
n indygore⸗
relpongent
jenti, Polam
hinc col-
tochramo-

eqbibilt?
uum fe-
uarm

1 eſt, gvol
ehoc genls
nirum fel⸗

tutn
utun
hoc

XXXV, g.. annotavit. Ceterum ex jam dictis conſtat, non Poëtica
Jam

cramenta; quo fine integram Alphabeti Hebraici adjecit interpretatio-

in ſecundo totam regionem Judææ, in tertio Chriſtum, in quarto tem-
plum & ſanctuarium &c. Verumtamen cum ſolida ſervati elemento-

conjectura, ideo id obſervari, ut facilius diſcantur, & memoria tencan-

& 7 inverſus occurrat, ac O præcedat, Grotius in præfat. ad Thren.

VETER. TESTAM. 183

hoc totum genus dicendi eſſe. Nolim tamen Jeremiam, a Spiritu S. De Thre-
impulſum & actum, propter a Oyriev iſtud loequendi genus, pepuli nis Jere-
Dei Simonidem quendam, cum Heideggero Enchir. Bibl. LP. I. gap. 21. G.. 11 4.
dicere, de quo Catullus: Triſtius lacrymis Simonideis; quem floſculum
Heideggerus ex profano Grotii ingenio hauſit, qui eadem ad 2. Cbron.

ſolum commenſuratione, ſed etiam &ννοπιιπνν ſervato ordine Threnos, &ανο+
ultimo ſaltem eorum capite exeepto, ornari; pari artificio, quo Pſ. X XKV. Xαα
XXXIV. CXI. CXII, CXXIX. CXLV. & Prov. XXXI. a verſu 10. ſequen- diſtin-
tes, compoſiti elucent: hoc tamen cum diſcrimine, quod primum, ſe-Un.
cundum & quartum caput, ſingulis literis fſingulos dant verfus, caput ter-
tium ternos. Myſteria in eo, & reconditam, neſcio quam, fapientiam
venatur Hieronymus, in citata ad Commentarium in Threnos præfatio-
ne: Niat Eedtor, non fruſtra juxta ſeriem literarum a Propheta bæc eſſe
edita, ſed univerſa, quæ ſeripta ſunt, ad Chrißti & eccleſiæ pertinere ſir

nem, applauſorem nactus Maldonatum, qui ooο ccit., poſt injectam com-
menti Hieronymiani mentionem, addit: quod, quamvis a nonnullis fü⸗
Nidioſe refutitur, fortaße verum eſß, certe al Hebræorum ingenio non
alienum. Pontificiorum interpretum alii, ſingulis alphabetis fingulas
& diſtindas defleri contendunt clades, ſed in deſignandis fingulis rur-
ſus multum a ſe invicem difleruut, v. g. in primo plangi urbem ipſam,

rum ordinis explicatio hinc nondum eluceſcat, nec reddi alia queat ulla;
Potiorem forte aſſenſum meretur Münſteri & Clarii in proæxm. Lament.

tur, vel ut Huetius declarat, ne quid in iis modulundis cantores kurla-
ventun. Accedit fortaſſe elegantiæ ratio, quam hoc pacto, in concin-
nando carmine, pro Poëſeos & tempeoris iſtius more, haberi credeba-
tur. Ceterum plures de artificii hujus ſignificatione ac uſu hariolationes
legere poſſunt, qui in deliciis hoc habent, apud del-Rio gloſſe literalis in
Thren. I. b. 20. ſqq. nobis otio noſtro ita hon licet abuti. Hoc tamen
Prætereundum non eſt, quod cum capite II. III. & IV. ordo literarum

rei cauſam allegat eam, quod Chaldæi alio ordine ſunt uſi quam Hebræi,
Eeut & Arabes aliter digerant literarum ordinem. Maque primo capite
Ooguitur Zeremias, ut Hebraæus; ſequentibus, ut Chaldæorum ſubäitus.
HW Quæ

2=

De Thre-
nis Jere-
miæ.

4

Autoritas
libri Ca-
nonicez;

2

INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

184
Quæ ſcite excogitata conjectura, ingenium magis, quam veritatem redo-
let. Easdem enim Chaldæi cum Febræis literas tenent, nec diverſo ab

his ordine recenſent; quod longe ſecus eſt apud Arabes, qui maxime

diverſoe clementorum utuntur ductu, ordine, numero & nomenclatura;

quaprepter hoc etiam nomine Calovio noſtro vapulat Criticus, genio
ſuo nimium quantum indulgens. Neque tamen hinc ſeriem turbatam,
locove ſuo motos colligere licet verſus, cum alia fubeſſe ratio potuerit,
quæ nos latet.
Divinam operi auctoritatem, quam coleſt's conciliat origo,

omniaque Seονοραονοσι νιαονινωαα cutmulate comprob bant, nemo, quod

ſciam, denegavit, verum cum ad jeremiam autorem haud gravatim iſtud
referant omnes, pari quoque honoris & dignitatis paſſu, cum ipſius Pro-
phertia, incedere largiuntur. Ipſe nimirum in prophetia ſua c. XIV, 17.
& XXXI, I5. ſqq. XIII, 17. ſuarum juxta ac populi lacrymarum, quibus
deſolatam rigarunt Urbem ac provinciam, meminit, iisque haud exi-
guam huic libello fidem conciliat ac dignitatem. Nec obſcure, cum

Deus ipſe Zach. I, 6. verba ſua ex boc fonte Thren. II, 17. derivaſſe, tum

ejusque
Capitis
poſtremi;

Jacobus Apoſtolus effatum c. I, 12. ex Thren. III, 26. ſqq hauſiſſe, depre-
henditur.
ſtans & grave eceleſiæ Judaicæ teſtimonium, quo in Canonicorum cen-

ſum hic liber inde usque a primordiis ſuis relatus, atque pari cum ceteris

dignitate ad eccleſiam Chriſtianam transmiſſus, ab antiqua illa divinæ

autoritatis poſſeſſione deturbari ac dejici non potelt, niſi luculentiſſimis,

graviſſimisque rationibus, quales hactenus proferri potuerunt nullæ.
De poſtremo equidem Capite moneri videmus apud Huetium cit. loco.
§.5. 74ag. iſtud nec alphabetico, quo ceteri, ordine concinnatum; nec
lamentationem complexum; & a Vulgato nova quadam & peculiariin-
Eerprlone⸗ quæ eſte oratio Jeremiæ, inſignitum; ſtructura, argumento
& &ρρνααd a reliqua Threnorum compage avelli ‚novumque inde &
adventitium agnoſci; quæ tanti viſa ſumt Theodoreto cum hunc librum

explanandum ſuſcepiſſet, capurt iſtud ut prætermitteret. Sed leviora illa

ſunt, quam quæ originem ac fidem Capitis labefactent ant infringant. Al-
phabeticus enim ordo nec autoritatem libro conciliat, nec ejus autorem
evincit, cum & in Pſalmis Davidicis alii hoc ordine diſpoſiti, alii eodem
orbati, recte tamen utrique ejusdem tum autoris cenſentur, tum dignitatis,
Quamvis porro cœptam Lamentationum telam non Pertexat hoc caput,

miſeriarum tamen finem voce ſatis lugubri a Deo expetit, nec omnino
quere⸗

Urget præterea b. Tarnovius prolegom., in Ibren. p. . con-

—

Obereleum
cummulo vert
opem 4Der
ileniptio, e⸗
cit algumer
tituli earum
feti demmn
lie Noſin lir
wuam!. igiceret
cadane aucd
e ſeneratur.
e in Codi⸗
lule gitur.
Loar), 4
anmn ge 70r
poſtguam in
Att Jeremiae
len. & amar
imperio, ſente
harten ſicre
icle: onbo.
ite legit, ei⸗
in biblitt ſuit
ciderunt a
G leo, ab ij⸗
ehreſa myo⸗
Pomtificum fin
b inpechten
Ebraico exe
Nriacz interp
Drici ſeche
Cetis quibucl
7 deem.⸗ de
Helyen &
ſe gujnjem
unl verjini
IhnIu AUter

,575. d 4,

„α

H

titatem tedo.
gec Adiverſo
nmnchnm
Critien genio
lem tinun,
ratio ponerit,

oncilit orin,
,Demo, qudl
gramatin iſtl

cumn ipſiu br.

ſua c. AlV, i.
narum, guibu⸗
que hauud ex-
Obſcure, cuun
7, Cerivaſſe,tumm
kanlie, epre⸗
hren, .. coll⸗
lonicorum cen-

vari cum cetens

iqus il Girini

ueuent entiſirrns,

htuerunt nule,
netium A).
eimmatum,ec
Kecuhriin.
Ora, argument
wume inde
um bunc librum
. dell jerioraile
. mfingent. 4A
necejusautten
ſi, i enin
tun Cigt iutis,
Perhaohit

90
õ
Atet⸗

VETER. TESTAM. ⸗ 185
querelarum eſt expers, ſed magnam partem in deplorando Calaiitatum
cumulo Verſarur; tempusque jam erat, poſt ſparſas copioſe querelas,
opem a Deo poſcere, & meliora ſperare. Hinc iſta Latini interpretis

inſeriptio, caput hoc non areliquo corpore ſegregat, ſed ejus folum indi-

cat argumentum, & diſtinguit ſtructuram; que ut in vaticiniis Jeremiæ
tituli earum pericoparum, quæ ad pecuhiares pertinent gentes. Theodo-

reti demum Eadhiciunm cum liquido non couſtat, quod prætermiſſi capitis

aliæ poſſint cauſæ, aliæ fuiſie remoræ, quæ in medio laborum curſu ma-
num injicerent; tum tanti non eſt t ponderis, eo ut librorum ſacrorum ſtet

cadatve auctoritas, quam univerſa omnium temporum eccleſia agnoſcit

ac veneratur. Alia lange & diverſa ratio eſt exiguæ illius præfationis,
quæ in Codice Græco, Vulgato Latino, tum & in Arabico, Threnis Præ-
fixa legitur. Ita autem habet: z) *aατοeα—ι ο² sH h. irer, 1c;
Pogad), 7. l'eooeXα Sonuρ⁹' e, õ egelalxs 2XQ ν,,. ,αυ
õ Seve 7 rov Sn! T'eosαOπMα n οα ν,. Er factum eſt,

De Thre-
nis jere-
miz,

—

ſed præfa-
tionis Græ-
ce ac Lati-
næ nulla.

poſiquam in captivitatem redactus eſt Iſrael, & Joruſalem deſerta eſt, ſe-

dit Jeremias Propheta, flens, & planxit lamentatione hac Juper Jeruſa-
lem & amaro animo ſuſpirans & Julans, dixit.

Vartem ſacra ſeriptura eſſe, inquiens, & hodie contrarium eſſe temerarium
dicdtae probos quia Je⸗ mper, quando eccleſia utebatur textu LXA. Interpp.

ita legit, deinde, quia hodie Jummi Pontiſices Sixtus V. & Clemens VIII.

in Bibliis Juis, duæ volunt Vulgatæ verſiones authenticum eemplar eſſe,
addiderunt eam canonicæ ſeripturæ partibus, & ſepararunt charaktere,
& loco, ab iis quæ Apocrytbha Jant, gc in N nen, Bibliorum minutiore
expreſſa typo rejecerunt.
Pontificum ſunt decreta; nec tamen approbat omnibus.
ab impacta temeritatis nota ſi atis ſibi cavit Huetius, qui cit. loc. G. 2. nec
in Ebraico exemplari, neque in Chaldaica Jonathanis paraphraſi, nec in
Syriaca interpretatione eam haberi obſervat, neque in Hieronymo, qui
Ebraica ſectatus eſt; adeoque tacite illam rejicit, ut recentiorem, ab in-
certis quibusdam Græcæ verſi onis ſive autoribus, ſive interpolatoribus
adjectam. Sed & Maldonatus: iſzh inquit, neque nunc leguntur apud
Hehbræos, S& ſi aliquando lecta fuiſſent, nunquam liber N appellatus
eſſet, quia jam ea prima dictio non fuiſſet. Ttaque aut a ſoptuaginta, aut,
quod veriſe, milius eſt, ab aliquo poſtea, argumenti loco addita cereduntur.
Omnium autem clariſſime Jac. Salianus Annalium Eccleſiaſt. Tom. IV.
p. 1576 ad A. M. 3447. pronunciat, quod illa verba Seripture autorita-
LCarpz, Pars III. A a : tven
5 .

De qua, ſatis pro
imperio, ſententiam fert del-Rio, ſub initium Commentarii p. 17. cenſes

Probat nimirum ſuis, quibus ſuprema lex
Neque enim

De Thre-
nis Jere-
mic.

Chronolo-
gia.

7

2

186 IRTRODUCT AD LIBROS BIBLICOS

tem non habent; in eoque ad Bonaventuræ, Lyrani, & Chriſtophori a Ca-
ſtro, provocat conſenſum. Unde ſatis intelligitur, apocrypham eſie

inſfcriptionem iſtam, nec dignam quæ recipiatur, a Proteſtantibus uno

ore omnibus publice repudiatam atque proſcriptam.
VII.
Reſtat de tempore quæſtio, quo Threni a Propheta ſcripti, Cano-
nique adjecti funt, circa quam Doctorum ſententiæ ſcinduntur in partes.
Graviſſimi e Proteſtantibus interpretes, e noſtris b. Tarnovius, Calovius,
Fried libius obſervat. Bibl. in Thren. claſſe VII. qu. 3. P. 733. e Reforma-
tis Uſſerius Annal. V. T. ad A. M. 32 9a2. p. 177. ſ. Coccejus, Junius, alii-
que bene multi, quin & e Pontificiis Maldonatus, Hieronymum & He-
bræos quosdam ſecuti, proxime a cæde loſiæ Regis compoſitos cenſent,
quæ ut futurarum omnium calamitatum primordium, malorum Iliadem
poſt ſe traxerit, locumque dederit Jeremiæ, ut lamentationibus ſuis im-
minentes eccleſiæ regnique ſui miſerias ſpiritu prophetico præviſas, tan-
quam præſentes caneret, & adeo pathetice deploraret. Nibil certe ob-
ſtare videtnr Heideggero in Enchiridio Bibl. Lib. I. cap. 21. S. 2. . 107. 440
minus totum ſeriptum Propheticum dicatur, cum pars cabitum illarum loqua-
tur de futuris, & æque patheticæ lamentationes Propheticæ, & nνοτντονσ⅓.⅓
εα+ futurarum calamitatum in Scripturis, ipſo etiam Jeremia, legantur.
At enim vero bene multa obſtare, ipſamque libri ſtruduram, ſtyli attem-
perationem & argumentum, alia omnia ſuadere, ſupra prolixe docuimus
§. III. quæ ibi allata hanc quoque ſententiam evertunt. Quare alii, e
noſtris cumprimis b. Waltherus Offeina Bibl. &. 972. & D. Joh. Pappus
prafaut, in Thren. p. 125. e Pontificiis del Rio, Salianus loco ante citato,

Bonfrerius præloqu. in S&ripturam §. ad cap. VII. Sect. X. p. 1076. aliique

Bonge plurimi, poſt everſam demum a Babyloniis urbem, & crematum
templum threnos hos conſcriptos arbitrantur, ſive in Mizpa hoc factum
ſit, ut b. D. Pappus addit, ſuperſtite adhue Gedalia, cui reliquiæ populi
eommendatæ fuerunt, ſive poſteaquam ab ingratis & contumacibus Ju-

dæis in «gyptum pertradus eſt Jeremias. Hoc faltem inter noſtros ac

Pontiſicios doctores, circa hanc ſententiam, diſcriminis intercedit, quod
hi- utplurimum præfationis Græcæ ac Latinæ autoritate & fide, noſtri
vero rerum ac verborum evidentia nixi, ita ſtatuunt; quibus citra hæ-
fitationem noſtrum quoque adjicimus calculum, propter ea, quæ ſupe-
rius in hanc rem ſunt allata. Nolim tamen poſt ⁵Ægyptiacam demum
fugam hanc lamentationem rejicere, fed recenti vulneri, antequam do-

loſam obduceret cicatricem, parandum remedium erat, quin & abdu-

cendæ

õ

— Eor
GrRtionis for
Hinc veo in
ſwe Rame, c.
terteliquias
tiones has e
catixitati

Cltat
dlius ekc. Il,
ſtrar krudture,
bet guetimon
is: Porte Il.
Peecitorum re
Uuidem partiti
nplechuntur,
len prioruml)
Ium ac verfuut
1n ſecundum d
Tibas ſoſir Reg
(O Auſebi
Higo, & ketm
tationum Jidri⸗
ſon. Nu
Heidegge 10, (
DCucusett ecl

2² keg. XMIV,

Jubus phraeol
Geolationem &.
uhre & Hiero
1t1 artiumur,
Drlorem Propher
. Gielogiſtican
Eeinon. Bibl in
ra re ſit Gihe
n quotrd per
uiti vix Poe,

1 ſed afſeche

605 VETER. TESTAM 3

ſtophoria Ca.
erpphun elſe
Mntibus no

cendæ Babylonem miſeræ & captivæ turbæ ſubminiſtranda threnodiæ & De Thre-
orationis formula, qua captivitatis ſuæ tædia abſtergeret ac ſolaretur. nis Jere-
Hinc vero mihi propius videtur, proxime a ferali Urbis expugnatione, miæ.
ſive Ramæ, cum inter captivos detineretur, ſive Mizpæ potius, cum in-
ter reliquias gentis ſuæ ageret Propheta, divino actum Spiritu, lamenta-

=

ſihimo. tiones has eum ſtruxiſſe ſuisque commendaſſe, Anno ab O. C. 341 6.
utur n Antes. captivitatis Babylonicæ 19.
ins, Calbins, èÿMẽß VIII.
. eReiom. Conſtat Threnorum liber capitibus V. verſiculis 154. quorum me- Partitti.
s, uning d dius eſt c. III, 34. Generalem porro ejus diſtributionem ipſa ſubmini-
jmum e. . ſtrat ſtructura, quæ P. I. capitibus Il. graviſſimam & peracerbam exhi-
doltos eſſen bet querimoniam, de populi peccatis, Dei judiciis, captivitatis miſe-
lorum llaten riis: Parte II. cap. ultimo ſupplicem complectitur precationem, pro
nibus ſuiin. peccatorum remiſſione, & gratioſa gentis ae patriæ reſtitutione: quam
oPreriſi,tir. quidem partitionem magno conſenſu interpretes ad unum fere omnes —
NMibil ene . amplectuntur. Eo autem minus inter ipſos convenit, tam circa ſpecia-
§2 4 ,eO lem priorum IV. capitum diſtinctionem, quam circa mutuum pericopa-
nilmunh e, rum ac verſuum nexum. Sunt, qui capitum Threnodicorum argumen-
, τπιααςnhr ta, ſecundum diverſa temporum diſtribuunt, ut primum agat de tempo-
emis, Mgett. ribus Joſiæ Regis, reliqua vero de ſubſequentium regum calamitatibus?
amm, Kfliattem. quod Euſebius Cæſareenſis cenſuit, eumque, diverſimode licet, ſeeuti
liredocuimm Hugo, & Petrus Aureolus, Cardinales, quorum triplicem harum ame.
. Qurre d e tationum diſtributionem del-Rio in cap. 1. Thren. p. 21. recenſet ac pro-
D. oh. Paps fligat. A qua ſententia non adeo longe recedunt, qui cum Coccejo &
ur ante citng HIeideggero, caput I. captivitati accommodant Judæorum primæ, qua
p.1O,6, Milue abductus eſt Jechonias cum Principibus, & omnium ordinum Præcipuis
n, Ecelnatun 2. Reg. XXIV, 14. reliqua autem tria, captivitati ultimæ ſub Zedekia;
Ze hocfadum 2 quibus phraſeologia capitis I. manifeſto reclamat, non niſi in ultimam
eligeie vopſi. deſolationem & calamitatem quadrans. Hinc rectius alii, ad ſupremam
hurumacibus N. † Judææ & Hieroſolymæ cladem, omnium capitum querelas referentes,
ter noſtros A 1ita partiuntur, ut lamentationem exhiberi cenſeant p. propriam tum
utetcetit id Priorem Prophetæ ac terræ c. I. 7um poſteriorem c. II. p. figuratam c. III.
e fde, no Dp. dialogiſticam C. IV. quæ Rever. Dn. D. .pini eſt Partitio, in Z. abulis
uibus cita . —Goeconom. Bibl. in minores ibidem ſectiones, cum cura, diſtributa. No-
ne ſpe. ſtra quæ ſit diſpeſcendi ratio, paulo poſt patebit ex Tabula Synoptica.
reyd Jenun Jam quod ad pericoparum ac verſuum connexionem attinet, illam re-
i eain N quiri vix poſſe, communis omnium interpretum querela eſt, eum non
ſ, net NA. ars, ſed affectus primas teneat, dolorque & mœror omnia miſceat, ni-

lde

„*

188 INTRODUCT. AD LIBROS EIBLICOSZ

nis Jere inquit, non biſtoriam texat, ſed lamenta pangat, & ſententios itore
miæ. loqualur, ut ſolent lugentés, 7ui Ppræ multitudine dolorum, nulto ſervato
ordine, omnia miſcent, neſeiü, qua doloris cauſa ſe primum exonerare ve-
lint, ideo ex Logicorum aut Rhbetorum præcebtis Threnos hbos reſolvere viX
unicebit. Indeque eſt, ut immane quantum a ſe diſcrepent in minoribus
iſtis ſectionibus, & ſpecialifſima analyſi interpretes, multi quoque pror-
fus etiam prætermittant, quaſi accuratam & numeris omnibus Perfectam
ſe edituros deſperent.

7

IX.

noptica. ſum templum.
I. Lamentis deplorat: ubi L 4
æ) leſſus Jjudææ, ſub habitu viduæ in ſqualore fedentis, c. I.
β) leſſus ob Iraelis gloriam dejectam, urbe, templo⸗ domo Davi-
dica, exciſis, c. II.
) leſſus Prophetæ, ob proprias calamitates, quas immiſtis mitigat
—folatiis, Cc. III.
) leſſus ob incolas omnium ordinum male habitos c. IV.
II. Humili ſupplicatione Deo commendat, c. V.

Nimirum ex
Patribus, THEODORETUS, cujus Oyp. T. II. p. 256. in IV. priora
UÜbri capita brevis extat commentarius, litteræ tenax, acutus, ſed qui lecto-
rem non attentum fugiat, ex judicĩo del-Rio pr ug. p. J6. HIERONVY-
MUS, cujus Opp. I. V. p. 167. qui libris tribus diſtinctus legitur in La-
mentationes, & in orationem Jeremiæ Commentarius, ipſi ademptus, Ra-
bano adjudicatur a Sixto Senenſi Biblioth. S. lib. IV. vindicatur autem &
vero Parenti afleritur, poſt Marium Victor. Reatinum in cenſum dicti com-
2 ment. a del-Rio proleg. in Thren. p. 7. eo cumprimis argumento, quod Pa-
ſchaſius & Richardus vel æquales, vel priores Rabano, eadem habeant, ut
veriſimile fit, ex antiquiore Autore illa excerpfiſſe, & quidem Hierony-
mo, cujus vitula tres iſti ararint: PASCHASIUS RAT BE RT US,
Abbas Corbejæ majoris in Weſtphalia, Seculo VIII. clarus, cujus in
Threnos commentarius quadruplex, Bafilex in 4. A. 1502. & alias ſæ-

pius excuſus proſtat: RCeERIOS Abbas Tuitienſis, qui dum indulget
inge-

Fatrum.

De Thre- hil certi moderatique habens. Hine b. Hülſemannus: cum Propbeta,

Tabulasyy- Threnorum lHiber deſolatam urbem, ſubjugatam gentem, exci-

Commen- In Threnos commentati funt cum plurimi illorum, quos cap. præ-
tarii. ced. ad Prophetiam Jeremiæ laudavimus, tum nonnulli etiam ſeorſim.

immnio,
0s eomme
leſuͤt in capi
auten Parn
liug Clericn
M. 1509 ſe⸗
ſue auchtio,
Xit, Lugduni
ca Lil V. 6
Rabbinn
M. 4 . . 21

— le
„— I⸗

Threnos R, .
Detiß in 4. 4A
5. EG. Emun
D D de
ſo, Rtolor
MSCtus: 5 77
in Lamentatie
inſckptus, un
A. 1000. vecl
N ben ſo0
40 Z0 har zant
ſunt, emde
cura Salomor
Horeslibriedi

Prodiit Theſl.
loſarium ma
ſun, tum teli
flochmi 9.

Lutheren
Mentar, exc,
renos Aund.
in4. A. 546.
Eer InTh

1. hhee,

ias “

nlo ſervatt
ulnrere ve-
reſihent zix
in mimtibus
uoque nor
dus etfeclm

entem, exci.

,c,l.
domo Dayi-

mitts mitigat

W.

goos cap. pre-
etian ſeoriun,

6 ial. pien
u ui lelko⸗
Ilror,
legitur in e
2dempts, Rr-
icatur Atem
ſundli .
ento, grocl er.
eln habeand⸗ u
dem Hi Hieron
arus, aen
1, & 1
ceruli let
jnge⸗

ingenio, a N biſtorico longius receſſit, ex cenſura del-Rio, cujus in Thre- De Thre-
nos eommer

netiis in 4. A. C. 1589. Vid. Clariſi., Wolfii Biblioth Hebræx num oo,

fio, Baoloccio, Wolfio n. 917. p. 72. & n. 902. . Gé. laudatur, ſed

A. 1600. recuſus Amſtelodami An. IO: Nπ — PP R. SI ME-

Pprodiit Theſſalonicæ in 8. A. C. 1596. Tandem huc pertinet 9 2

Dm, tum reliquis 3junctum, cujus recentiſſima editio prodiit Am-

mentar. exc. Roſtochii in 8. A. 1603. JOH. BUGENHAGIUS, cujus in norum.
Fhrenos annotationes, iis in Prophetiam jerem. junguntur, Wittebergæ
in 4. A. 1546. HARTPMANNUS CREIDIUS, cujus vernaculæ LXXXNII.

“ MELIUS, cujus Caſtrum doloris, XVI. homilias in Threnos complectitur,

VETFER. TESFrAMAMxMxhlꝛh 189

rius videatur in Operibus: HUGO de S. VICTORE, qui nis Jere-
deſiit in capite libri ſecundo, Oép. I. III. fol. Pariſus A. 1526. Catenam micx.
autem PFPatrum in Threnos, latine ex verſi ione ſua dedit Antonius Agel-
lius, Clericus Regularis, & poſtea Epiſcopus Acernenfis, Romæ in 4.
An. 1589. ſed Michael Gbislerius Græce eam edidit ex Vaticano, non
ſine auctario, ex Sfortiano codice, & novam Allatii verſionem adjun-
xit, Lugduni in fol. A. 1623. Confer Celeberr. F abricii Bibliorhece Gra-
ca Lib. V. cap. 17. p. 760.
Rapbbinis, præter eos quos in V. libellos ſupia citavimus P. 7. ap. Rabbino:⸗
XI. §. 8. p. 2006. τα⁵ν nN N.â R. 10 EL ABEN SCHOEB, quĩ vum.
— —— EE vocem flentium, ex Joh. XXX, 31. ſ. Commentarium in
Threnos R. Abrahamt Galante, cum additionibus ſuis recudi curavit Ve-

b. 165. & num. Gi. p. 36. 202 . R. JOSEPH ben CASbPI, cujſus
O cochlearia argentea, ſ. Commentarius in Threnos a Buxtorrk:.“

MSCtus: TN NPDW R. SAMUEL OZEIDA, cujus Commentar.
in Lamentationes Jer. ☚ DD panis lacrymarum ex Pſ. LXXX, 6.
inſcriptus, una cum textu & commentario Raſchi prodiit Venetiis in 4.

ON ben JOCHAl, in V DI Zobar nove, quo continentur, ea qu?z
ad Zohar antiquum ex MSCto quodam terræ ſanctæ hauſta, addi poſ-
ſunt, nempe — —Dſaper Ruth, Canticum, & Threnos; zedito
cura Salomonis ben lſaac, Theflalonicæ A. C. 1597. Ih 4. Alias, & recen-
tiores libri editiones v. ap. Celeb. Wolfium Biblioth. Hebr. n. 217. P. I1 cf.
UNTP ONPO R. SAMUEL de VDAS, cujus 32 ¾

Gloſarium magnum allegoricum in Lbrenos, tum ſeorſim pluries excu-
ſtelodami ap. Immanuelem ben Banalt in fol. A. C. 1641. D

3

Luthere anis, LUCAS BACKMEISTERUS, cujus in Threnos 6 om- Luthera-

homiliæ in Threnos, Prodierunt Francofurti in 4. A. 1647. JOH. HIM.

A a 3 fJenæ

De Thre-
nis jJere-
miæ.

190 INTRODDCI. AD LIBROS BIBLICOS

Jenæ in8. A. 1618, & 163). JOH. HüLSEMANNUS, ejsCormen:d
in Proph. Jerem. ſubnectuntur annotationes perquam coneiſæ in Thre-

nos, Rudolphſtadii in 4. A. 1663. Æ GIDIUS HUNNIUS, cujus in Thre-

nos XVI, homiliæ exc. Francofurti in 4. A. 1591. PETR. KIRCHBACHI,
cujus etiam in Threnos homiliæ exc. Francofurti in 4. A. 1657.PEI RUS
PALLADIUS, cujus enarratio in Threnos exc. Wittebergæ A. 1560.
JOH. CQUISTORPIUS, cujus explicatio prodiit Roſtochii in 4. A. 1633.
GEORG. ROSTIUS, cnjus Threni jeremiæ, Threni Germaniæ, verna-
culam Threnorum explicationem exhibent, Roſtochii in 4. An. 1626.

NICOL. SELNECCERUS, Läpſiæ in 4. An. 156¾. JOH. TARNO-
VIUS, qui luculentum in Threnos commentarium fſcripfit, Roſtochii

Pontifcis-

Tunt.

in 4. An. 1627. 1642.
Pontificiis, GABRIEL ACOSTA,
bucent §, cujus in Geneſi in, Ruth Threnos, onam & Malachiam, commen-
ria junckim Pprodierunt, Lugduni in fol. A. 1641. THOMAS A WI-
Nas, cujus commentarium vide in Opp. BONAVENI'URA, cujus in
Libr. Sapientiæ & Threnos commentarius Venetiis prodiit in 8. A. 1559.
ANDREASCAPELLA Hiſpanus, cujus in erem & Threnos commen-

trar. extat in 4. Tarraconæ A. 1586. CHRIS TOPH. de CASTRO, Pari-

fßis in fol. 1609. NICOLAUSCLENARDUS, Epiſcopus Mechlinienſis,

cujus meditationes Hebraicæ in Threnos citantur: SEBASTIANUS a
COSTA de Andrada, cujus in Threnos Comment. exc. Lugduni A. 1609.
in 8. JOII. FERUS, cujus in Eccleſiaſten & Threnos ſarmones exc. Lug-
duni in 8. A. 1609, PETRUS a FIGUEIRO, Lugduni in 8. A. 1569.

MICH. GHISLERIUS de quo ante dictum, cum de Catena, Lugd. in fol.

1623. JOANNES a JESU MARIA, Neapoli i in 8. A. 1608 JOANNES
LATEBURIUS, Minorita Franciſc. cujus commentarius quintuplex, cum
quatuor ſenſibus quintum addiderit, de planctu & ſolitudine Deiparæ,
exc. in majori forma 4. A. 1I482. JOH. MALDONATUS, poſt Jere-
miam, Pariſiis in f. 1643. THOMAS MALVENDA, ext in Opp. Lugdu-
ni in f. A. 1650. JOH. BAPTISTA de NAVARRETE, Cordubæ in 4.
I602. RICHARDUS PAMPOLITANUS Anglus, Eremita, cujus in

Threnos expoſitio eſt in Opp. Coloniæ fol. 1536. FRANCGlI ISC. PANI-
CAROLA, Epiſcopus Aſtenſis, cujus in Threnos commentaria Italice

prodierunt Veronæ in 4. 1586. FABRIC. PAULUTIUS, Romæ in fol.
1625. CONST'ANTIUS PEREGRINUS, cujus Threni triplici ſenſu ex-
poſiti exc. Antwerp. 163t. HECTOR PINTUS, Theologus Conimbri-
cenſis, cujus in Eſaiam, Jeremiam & Threnos Commentarii exc. Salman-

Theologus Profeſſor Conim-

„

in Then

tieA. Ir
Cius nott &
4. A. Iys. X.
„nos exe. Lug
in Thenos
640TIUS,
e. Lugduni
ent. exc, Pa
4. 1555
lformar
BRLCOTHON
0s qu
ciones Tiguri
OHANN. C
n tye Lamenta
A. IoI9 PRaA)
LAVATERUS
ol. 5S1. PETR
PADIUS, Arge
MbI. AAI4)
ler iedg. VIC
PHANUS NT
Nl, cvjus in Th
MWen karal ati
Londini in 4,
Ment. in Threne
I4. 1077. TH

NWINCLUS

DE

Seler g rdo
ſig wret)
Vele . 6
leug iſteyti,

S jaty,

0 5§

*

ſe in Thre.
Ius in Thre-

MCHDAA, ſn

NNETRUS
in 4. Alb33.
nanie, na-
14. An. Inb.
H. TARNO.

feſtor Conim. 1.

tam, commmen-
MIAS 4001.
RA, cujus in
t in. A. ⸗
nos commmel⸗
SINO, bai-
Mechlinienſ,
ASTIANUSA

gloni beh

Ohes exc,LUg-
in g. A. vo
3, Luge; tol.
Uimuplex, Cuun
line Deipe,

I8, l ſerte. —

10 0. Lugdr.
Cordube I .
ta, Cujis i
CISC. AN-
gentärin ſtalice
„Rom- 9l.
pliciſenlner⸗
gu⸗ Covimbti.
tie⸗ Sllnmnn.
lice

VETER. TESTAM 191

ticæ A. 1581. in fol. Coloniæ 1616. in 4. JOII. OUINOLARBOREUS, be Thre.

cujus notæ & Latina verſio Chald. Paraphraſ. in Threnos. exc. Pariſis in nis Jere
4. A. 1556. MART. ANTONIUS del-RlIO, cujus gloſſa literalis in Thre- miæ. H

nos exc. Lugduni in 4. A. 1608. 1630. JOHANN. RHIUMELIUS, cujus
in Threnos paraphraſis Poëtica exc. Cadomi in 4. A. 1568. GASPAR.
SANCTIUS, cujus explicatio in Pſ. CXXNXVI. & paraphrafis in Threnos

exc. Lugduni in fol. A. 1618. NATHAN TAILLEPIED, cujus com-
ment. exc. Pariſiis in 8., A. 1582. GEORG. WICELIUS, Coloniæ in 8.
Reformatis, ACOB BRANDMüLLERUS, Baſileæ 1621. HIIGO Reformar
BRUGTEIONUS, cujus in Opp. fol Londini A. 1662. commentarium Tum.

in Threnos quære; HENRIC. BULLINGERUS, cujus in Threnos con-
ciones Tiguri exc. in fol. 1575. JOH. CALVINUS, Opv. T. Il. P. I
JOHANN. COCCEUS, Ozp. I. III. OHN HULL, cujus ebſition
on the Lamentations of Jeremie by Way of Lectures, exc. Londini in 4.

A. 1618 PRANCISC. UNIUS, Genevæ in S8. A. 1594. LUDOVICUS
LAVATERUS, cujus in jeremiam & Threnos homiliæ exc. Genevæ in
fol. 1581. PETPRUS MARTYR. Tiguri in 4. 1629. JOH. OECOLAM-

PADIUS, Argentorati, 1530. 1558. JOH. PISCATOR, Herbornæ in g.

A. 1614. AMANDUS-POLANUS, cujus exegeſis in Threnos exc. Baſi-
leæ 1603. VICTORINUS STRIGELIUS, Bremæ in g. A. 1564. S'I'E-

PHANUS SZEGEDINUS, Scaphufſii in fol. A. 1595. FRANCG. TAVLE-

RlI, cujus in Threnos Paraphraſis Chaldaica cum Commentariis Raſchii &
Aben Ezræ Latine verſis, exc. Londini in 4, 1651I. EDUARDUS TOPSEL,

Londini in 4. A. 1613. DAN. TOSSANUS, cujus Paraphraſis & Com-

ment. in Threnos exc. Francof. 8. 1551. JOH. UDALL, Angl. Londini

in 4. 1637. THOMAS WIILHELMUS Angl. in 8. 1667. HULDRICG.

ZWINGLIUS in Opp. Tiguri in f. 1544.

CaevrI Yv.
DE PROPIHIETIA EZECIHIELIS.

Sedes ac ordo libri; ejusdem inſeriptio. Nomen Ezechielis unde 2 & Summa-

quid notet? diverſas Ezechbiel Propheta , ab Exechielo, Judaico Tra- rium Ca-

gado §. J. Ezechielis genus, ortus & patria: ſtatus & vaticiniorum Pitis.

locus: ſaſcepti muneris tempus, ubi Ezech. I. v. 1. expenditur: dignitas &
*ααιοοαι£a*α aʃα briſti? miracula mors. ſepulchrum. Idem an Laratus,
Pythba-

De Fze-
chiele.

Sedes ac
ordo libri.

Inſeriptio.

192 INTRODUCGT. AD LIBROS BIBLIGOGGS

Pythagoræ praæceptor, vel ipſe quoque Pythagoræs? §. II. Libri ſeriptor,
ſeribendique occaſio & caug aà: an duos ediderit Propheta libros? an apo-
eryphus ejus olim extiterit 2² G. III. Argumentum, ſcopus, uſas lihri
§. 1V. Stylus ejusdem Probpheticlis obſcurus, unde junioribus apud
Judæzos, liber legi probibitus; characere medius; blus ceteris tamen
ad Syriq mum non inclinans 8. V. Auctoritas libri Chnonica aſſerta, GW
adverſus tres Sinoſæ oljectiones vindicata §. VI. Chronologia, & ſe-
ries temporum in tabulam redacta §. VII. PFartitio S§. VUIII. Tabula ſy⸗
noptica §. IX. Commentarii Patrum, Rablinorum, LEutheranorum,
Pontiſiciorum & Reformatorum §F. X. “

recte ſic jubente temporis ratione, quæ auſpicia muneris Prophetici,
ab Ezechiele ſuſcepti, ad captivi demum Jehojakimi tempora; a
Jeremia vero initi, ad annum a decimo tertium Joſiæ patris, refert. Vir
equidem Hebraice doctiſſimus, Joh. Frideric. Breithauptus in annotatione
præliminari ad verſum a ſe R. Salomonem Jarchium in Ezechielem, P. 510.

vetuſtiſwſimum, & optimæ notæ codicem memorat membranaceum
MSCtum, a ſe collatum, qui ordine inverſo, Ezechielem Jeremiæ vati-

cinis præmittat. Etſi vero Talmudici doctores in Cod. Bava Batra c. I.
Jeſaiam Ezechieli demum ſubjungunt, ut ſupra ſuo loco prolixe monitum

& diſcuſſum, Jeremiam tamen Ezechiele priorem ſemper faciunt, nec di-

verſum monet Maſora; ut mirari ſubeat, quæ turbati ordinis, in Ms Cto

illo codice, fuerit ratio. Abarbenel ſane in præfatione ad Prophetas po-

Neriores, ubi in iſto, de Prophetarum ordine, argumento copioſe ac de

induſtria verſatur, de codicibus in poſteriore hac captivitate exaratis, di-

ſerte teſtatur, quod Ieſaiam oræmittere conſueverint, / EN
EE ArN/NX5ÖâT TN) & poſt bunc Jeremiam, deinde Exe-
cbielem, poſtea νοdανοννιο το7. Inſcribitur autem liber pro more in

Prophetis recepto, a nomine ſcriptoris 7So) Enααπι., Exechiel, quod

interprete Abarbenele præfat. in Ezechiel. Fol. 3. narratorem & propbe-
tam roboris & fortitudinis Dei, futuro tempore exhibendæ, notat, atque
DWrobar Dei innuit, vel quia fortitudini, robori & potentiæ Dei
tempore futuro exercendæ teſtimonium præbuit; vel quia confortavit
& confirmavit Ifraelitarum animos vaticinüs ſuis. Paulo curatius autem
ſumme Reverend. D. Matth. Hillerus in Onomaſtico Sacr. Via V. p. 224.
& Via VII. P. 320. eX dr P Pravalebit Deus componit, & cum

PPPn

Eremiam, in codici bus modernis omnibus, Ezechiel excipit Propheta,

ce
Domimut)
tur ſoh. B
vocis noti
u domis
tiem MWam
fymatam
b eorun⸗
EZECi,.
tammen ind
ab erentu
ationem e
Fina ſtatim
tinuiſle, cn
Ia lepatur,
dem nom
niſterium!1
ſcriptor ſu
Hburg. h.
dara,
eucog
Nobiccunz
Altu, gui
bios üb. I

lius Drole⸗

Krum cont

lui gyonite
u. Nam
. C., bert
u feturan

nbei hen

num ſefui
novücu

Imajori W

Arguitoſ
Narianze

(ar,

05

iii ſeribty,,
og n Ar.
ſu lbri
orhus A
leteri tamen
ie ert, G
login, G ſe-
II. Tuhuleſ⸗
Lutheranorun

ipitrophet;
tislrophetici
ni tempord;
ttis,tekert Vir

in annotatilꝑe

bielem, P. 510.

vembranaceumm

leremie Vt.
Hove Batral, ,

olixe monitumn

iciund nec Ci⸗
linis n 1SCt
lropbetoy/.
copiol de
teexuratis, l.
! W
n, Giilct lu
er pro nolen
Exetith l
yem Opile-
gotat, ie

*)
D otenneei
nin cotlortavit

curnisauten
V. D.

nponit Glul
n

õ

.M

.

VETER TESTAMAM. „3

ITD confert, quod pariter ex 5 PI1 prævalehit. vel roboraßit Re Nre

Dominus, compoſttum ejusdem ſit notionis. Nec inconcinne hariola⸗
tur Joh. Bapt. Villalpandus præfat. commentar. in Ezechiel. p. A. ad hanc
vocis notionem reſpexiſſe Dominum c. III, 8. 9. ubi Prophetæ dicit; to-
ta domus Iſrael T obſirmati fronte, & duri corde ſunt. Ecce dedi fa-
tiem tuam sfrmatan contra facies illorum, & frontem kuam ob-
fermatam contra frontem illorum & c. ac ſi diceret: :ͤ nibhil tibi timendum

ab eorum fronte, obdurata videlicet ſeelere atque malitis. Tu enim es

FZECHIELE, nempe virtute roboratus & confortatus a Deo. Neque
tamen inde colligerem, id nominis in adulta demum ætate, Prophetam
ab eventu ſortitum fuiſſe, quod non improbabile videtur Sanctio, nominis
rationem conſideranti, prolegom. I. in Exech. n. 2. p. 2. ſed providentia di-
vina ſtatim ab utero, vel a circumciſione potius, a Parentibus inditum ob-
tinuiſſe, cum Abarbenele loc cit. credimus, cum aliud nullum in Scriptu-
ra legatur, quo ante ſuſceptum munus füerit appellatus. Ceterum, eo-
dem nomine & in Scripturis Levita quidam venit, cui ſors prodiit ad mi-
niſterium ſuum vigeſima 1. Chron. NXIV, (XXxV.) 16. & Tragodiarum
ſcriptor Judaicus Clementi Alexandri ino memoratur libro I. Sromat edit.
ibarg. b. 344. ubi ita habet: 7 e * Avτνρρ 78 Mœαρον υù„«=-
gerc, iv α E'GenXoσ, T I 80,παι αοραMdοα οaνατπ, sv Tr
ροααι ú νααενα αννατ E'ayν² u. 7. A. De Moſis autem educatione
nobiscun Tuoque conſentit Ezechielus, Judaicarum Iragæœdiarum Poëta, in
Adtu, qui inſeribitur: õ Ecgudio Gc. Eundem quoque Euſe-
bius lib. IX. Præparat. Evangel. cap. 25. 29. prolixe allegat. & EcCνπ⅛ο
dieit. Quem, cum eundem eum Propheta noſtro, perperam credat San-

Qius Prolegom. II. n. 4. Moſisque vitam tragico incluſiſſe carmine no-

ſtrum contendat eo confilio, ut Judæorum conſolaretur mœrentes animos,
gui graviter ferebant dominatum barbarum, & exilii Babylonici incommo-
da. Nam cum ſimilia paterentur patres in Ag)pto, & per Moſen excuſſo
jugo, libertatem eſſent conſecuti, accommodatum videbatur exemplum, 7u0d .

ad fäaturam jusdem gentis non diſſimilem adbiberetur, quodque idem omni-

no Dei benignitate, ioties explorata, expectare juberet3 ſplendide halluci-
natur Jeſuita, prophanum vatem cum ſanctiſſimo Dei ſervo, hominem
novum cum priſcæ gentis ornamento, temere confundens, quem, ut alia
majoris ponderis momenta taceam, “ nominis diverſa flexio haud levis
arguit oſcitantiæ, cum Propheta noſter Clementi ubique l'ecenmXà cit. loc.
b. 304. b. 329. b. & lib. II. Strom. p. zogo. c. æque ac Epiphanio, Gregorio
Nazianzeno, aliisque Patribus Græcis audiat, contra vero E Gn M, Tra-
Curtz, Pars Ill. B b goedus:

De Kze-

chiele,

Ezeehielis

1929 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

8 4
cap. XIX. Vol. I. p. 679. r.
Genus ſuum Propheta ex ſacerdotali ſanguine ducit, 7527

geœdus: de quo confer D. Joh. Albert. Fabricii Bibliotb. Grecæ Lib. II.

Lenus & ſilius Buzi Sacerdos c. I, 3. incertum tamen, quod aliqui contendunt, an

oxtus:

ex Pontificium familia ſit oriundus. Præcipuo autem loco cum apud po-
pulum Dei ſacerdotes haberentur, multum omnino autoritatis ac fidei ſa-
cerdotalis dignitas ac ortus conciliavit noſtro, ut facilius eum admitte-
rent, quem repudiaturi fuiſſent, ſi ex obſcura prodiiſſet plebe. Buzum
vero iſtum ſacra pagina non memorat amplius, nec de eo certi quicquam
conſtat. Judæi tamen ſatis præſidenter, hunc eundem cum ſeremia Pro-

pheta faciunt, teſte R. Dav. Kimchio, qui ad loc. cit. tradit: — 2

d„ n en N.n eeen n e. NXα H
MN PID DT in Thargum Hieroſolymituno Ezechiel Propbeta ſilius
Jeremiæ Prophetæ appellatur. Diecitur autem Jeremias Buzus, con-
temptus & abjectus, eo quod vilivenderent eum auditores. Regulæ quip-
pe ſuæ, quod patres Prophetarum in ſeribturis nominati, ipſi quoque binc
Propbetas egiſſe intelligantur, recutiti tenaces, cum in Prophetis nullum
reperiant Buzum, Jeremiam furrogarunt, ne vel Magiſtris ſidem derogare,
el ignorantiam fateri habeant neceſſum. Sed pari fide iſta, cum alia
ejus generis traditione, nititur, quam Gregorius Nazianz. Orat. XLEVII.

ſub ſin. To. I. Oup. p. 72 44. Promit: Aρτ, 'sνααιπ εεR*⁰% ε

æj zοτο 'e⁵αααι. εοcbρläel Jeremiæ ſervus prins extitiſſe fertur; cui,
æque ac fuperiori, nullus ex hiſtoria ſacra color conciliari poteſt. Pa-
triam Scriptura tacet, urbem haud dubie ſacerdotalem. Sareriten autem,
e vτ s Zοναροε,. a]Jgro Sarerano, cum Ezechielem dicunt Iſidorus lib. de
vita & obitu ſancor. c. 39. Epiphanius de vita & morte Prophet. 6. IX.

Chronicon Alexandrinum, ſive Siculum, & Dorotheus in Synopſi e. XI.

dubiæ fidei ſequuntur traditionem. Zuvœ απüMνHττο ſe ipſe perhibet,

S in captivis iis, qui cum jechonia rege ſuo Babylonem translati memo-

rantur 2. Reg XXIV, 15. ſqq. ad fluvium Chebar vel Chobar abductum,
quem Menochius, T'irinus, Maldonatus, Sanctius, Euphratem eſſe volunt;

Pradus autem, Villalpandus, Hector Pintus, Corn. a Lapide, Grotius, alii-

que rivum, opera Chobaris præfecti, ex Euphrate deductum, de quo Pli-
nius lib. VI. cap. 26. Junius demum & Tremellius, Piſcator, Polanus, eum
quidem fluvium, qui btolemæo lib. V. Geograpbh. c. iy;. & Straboni lib. V.
c. 16. cuρσ vel à *aαοoσ dictus, per Meſopotamiam in Euphratem
redundat. Confer omnino Franc. Junium Comment. ad Ezech. l, 5

i⸗ ſe.
4h. 1
& Judxi
rum can
rn
promiſſa
empe
ro eccl
chieli,
tur ſiter
llur,
Pe flume
mperio
ennimn exe
pore n0
Babplon
tionem .
celdere e
Mominun
trons. T
Jquam vi
legitur⸗
Circa hun
Hierong
MWIl .
vel Juod
Junius ⸗
ſaree, t
i cum!
e. Ree

(mmni

10 &.0
Sſr il
ma ſent
fundam
1e Chre

05

alitell.

ES
encmt, an
mapudho-
Sacfieik⸗
n admitte⸗
be, Burum
iqnioquamn
eremia Pro-
—
w
pbete flins
4, con.
egule gip⸗
Auole bine
etis nulumm
Cerogare,
3, cunm din
yat, XIVII.
henf.
ferur, cli,
bo telt, P.
riten autenn,
donshede
,ttt, e
opſie. I
ſe
nlati melno⸗
1 abduckucn,
eſſe Volont .
Grotius, Al Ni⸗
, Eeqol 1
tunge en

VETER. TESTAM. 4o5

& Judæi, & Hieronymus, diſpari tamen modo. IIli quidem Mag giſtro⸗

rum canonem prementes: Da)n O enee e eee d

DDA NN DiPY ) & VN S Dee en Vnn
—r e Sebechina non quieſcit ſuper Propbetis extra terram
Promiſſam ſin vero extra terram ad ipſos oganruy., non niſi in loco Puro,
nempe ad fluenta, iſtud contingit: ut eſt ap. Dav. Kimchium ad b. I. hic ve-
ro eccleſiæ Chriſtianæ diſciplinæ inhærens, Et Danieli, inquit, & Ezge-
chieli, qui in Babylone erant juxta Rumina, futur orlim ſacramenta bpandun-
Zur ſabper dghuds, imo in aquis puriſßſi, mis ul baptismat is botentia monſer 4-

retur. Comment. ad b. I. T. V. Obp. f. 177. A. Rectius autem dixeris, pro-

pe flumen oracula edidiſſe, & viſiones habuiſſe Ezechielem, eo quod ex

imperio victorum, cum captivo populo exulibidem hæreret. Gentem

enim exoſam & graviter olentem ſecum intra mœnia habitare, omni tem-

pore noluerunt victores; unde Pſ. CXXXVIII I. captivi Prope flumina
Babylonis conſediſie dicuntur, apud Chaldæos, ærumnoſam vitæ condi-

tionem lamentati; & paulo ante Aſſyrii ad ripas fluviorum Gozam con-
ced lere eos juſſerunt2. Reg. XVII, 6. diuque poſt, Romani ſordidum illud

hominum genus trans Tiberim ablegarunt, unde e Martialis lib. I. Epiſt. go.
trans- Tiberinan appellat Judæum. Hic itaque locorum, illuſtri per-
quam viſione & ſingulari ritu, ad munus Propheticum vOcatus Ezechiel ſuſcepti
legitur anno triceſe mo, menſe quarto, die menſis quinto. Mire diſcrepant muneri
Circa hunc c omputum Chronologi, annorum horum initium trahentes, eaνιι

alii a Jubilæo proximo, ut R. Joſephus & LDav. Kimchi, R. Salomo, &
Hieronymus; alii a reperto ſub Joſia legis libro per Chil kiam 2. Reg.
XXII, 10. ſag⸗ ut Chaldæus, Grotius, Piſcator, Polanus, e noſtris Oſi lander;

vel quod eodem recidit, a fœderis Publici ſacta per oſiam inſtauratione, ut
Iunius, & b. Calovius; alii ab imperio Chaldæorum & ab æra Nabopalaſ-

ſaræa, ut Scaliger, Calviſius, Behmius, e Pontificiis cumprimis Pradus;
alii cum Theodoreto, ab oraculo divino, de captivitate 70. annis duratu-

ra, 2. Reg. XXII, 17. denique alü a nativitate Prophetæ, cum Origene,

Gregorio M. Victorino, Lyrano, Hugone, Torniello, Sanchio, Maldona-
to &c. Confer. b. Calov. Chronici Bilzt. Sect. V. qu. 22. p. 1o2. & Bibl. Il-
luſtr. ad Ezech. I, 1. Verum, ut dicendorum compendium faciamus, pri-

ma ſententia inſolitam prorſus annos putandi rationem, citra ullum textus

fundamentum, obtrudit; ſecunda pariter a conſueta tritaque in Scriptu-

118 Chronologia diſce dir, maxime cum ſeremigs, totiĩes oracul ſua Præ-

ſe, ſin. n. Capitis II. & doctiſſin mum Cellarium Geo⸗ gratbis Antiqu. Lib. III. De Eze-
cap. VI. p. 744. Non citra myſterium ad aquas vaticinatum credunt chiele,

De Fze-
chiele.

dignitas

& ento

Mia:

196 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

notatis temporum articulis ſignans, nuſpiam tamen vel reperti ſub Joſia
voluminis legis, vel reſtaurati fœderis religioſi, ſed regnorum potius Jo-
ſiæ, Joachimi &c. mentionem faciat; tertia graviſſimis laborat incom-

modis Chronologicis, & a b. Calovio & Jeſuita Sanctio expoſitis; quarta
nulla prorſus, ne probabili, nititur ratione: ut ultima demum reſtet, in
qua, tanquam ſimpliciſſima omnium, acquieſcimus, egregie defenſa a

Wilh. Langio lib. II. de annis Chriſti c. XIII. P. 3i4. Triginta nimirum
annos natus erat Ezechiel, & ſacerdotali muneri, ex lege, par ac matu-
rus eſſet, & Prophetico clariſſimis auſpiciis, ſolennique perquam voca-
tione, admoveretur. Addit ex Origene ſenſum myſticum Maldonatus,
quod Ezechiel figuram geſſerit Chriſti, cui cum annos triginta haberet,
baptizato cœli ſunt aperti. Multum equidem ab hac ſententia recedunt
Judæi, qui dudum ante in terra ſancta jam vaticinatum credunt Ezechie-

jem, idque ut demonſtrent, in iterata voce exiſtendo extitit ver-

bum Domini ad Exechielem v. 3. tricantur, quaſi hoc ſibi velit: 0 fa⸗
Qum eſt verbum &c. quod jam ante ad ipfum factum fuerat dudum: quo
Jonathan in Thargum reſpicit, qui ita reddit: factum eſt verbum prophe-
tiæ a facie Domini ad Ezechielem, filium Buzi ſacerdotem, in terra Iſraelis.
PPe HPNN) O5)20) Iterum ſecundo locutus eſt cum eo, in provin-
cia terræ Chaldæorum juxta ſu vium Chobar, & reſedit ſuper eum ibi Spi-
ritus propbetiæ a facie Domini. Hinc R. Salomon Jarchi ad c. I, 2. illud

Prophetæ vaticinium: Fili hominis, propone ænigma c. XVII, 2. recitatum

ante exiſtimat quam Judæi in captivitatem abducerentur; urgensque Rab-
binorum ſcitum: Uν NN V Neee e ene .
VR Ppop Majeſtas divina Schechina, non requieſeit ſuper ali-
quo extra terram, niſi prius requierit ſuper illo in terra, Jonathanis verſio-
ni ſubſeribit. Pariter Abarbenel prafat. in Ezech. Ff. 153. ol. 3. ſꝗ. in ean-
dem non modo ſententiam pedibu;s incedit, verum ulterius quoque pro-
greſſus, hinc colligit, per triginta iſtos, quos inde ab invento legis libro
numerat Propheta, annos receſſiſſe ab eo ſpiritum prophetiæ, nunc de-
mum,, cum iſtam in Chaldæo viſionem perciperet, ad ipſum reverſum. Iſta
autem omnia, quam contorta, quam lubrieo ſuperſtructa fundamento,
quam ab omni ſpecie veri aliena, quis non videt? Nimisque perſpicua &
evidens iſta vatis noſtri vocatio eſt & inauguratio c. III. quam quæ obtu-
ſa ejusmodi ſophiſticatione poſſit eludi. Quamvis itaque extorris & exul,

difficillimis temporibus, & inter deſperatos fere auditores, & ſacerdotale,
& propheticum capeſſeret munus, Prophetarum tamen nemini, vel officii

dignitate, vel viſionum excellentia ſecundus, ſuo quodam jure meruit, ut
a Gre-

1repori⸗
Saruacin
robilis G
royris 1
num & ſe
ſtipturanu
intemperia
uam vidli
lem vero
Land 0100
dare ubi an
eliie debe
4 Ciſtinckis
Jeremmia com
Mon inſcite
rumn gravita
ni demum
haberi mere
ſiiritu prelen
up. Ejus
4. D. Wdn
laudat, M.
ſcripturz ce
s Chriſi
156, 6 ve
Chriſtum ret,
nis ſuü viliſſin
et, ex Hieron
lI. 1. ſKtud
TInquoque;,

Eum angera

Duktarum, bra
Olet igenzn⸗
et Meniun
ed nec iae
ſta
iis, bomtifci⸗

keinpkeion
umreſer, 0

VVETER. TESTAM. 197

tiſboma a Gregorio Nazianzeno Orat. XXIII. T. I. Opp. p. 12 . A. ⅛ ροDer& DeEze-
votins . Sanuguwuταααοο+ ααοα WMτναισHτàρο, Prophetarum omnium maxime admi chiele-:
tincon vaghilis & excelſus, rurſusque Orat. I. Apologet. p. 25“. B. 6Tοναααποαα
, aia zrerrs “] S&rνανα νHHhορονονne, eαονααανινιι magnerum myſterio:
n Nte, in um & ſpectaculorum conſpeltor & interpres, ab Hieronymo, Oceanus
e deieſa Aa Jeripturarum, myſieriorumque Dei labyrinthus, ſalutaretur. Neſcio quæ
ta fürrm ¹intemperiæ Rabbinos agunt, cum in diverbio ajunt. Jeſaiam in viſione,
r ce mm. yuam vidit in anno mortis regis Uſiæ c. VI. ſimilem urbano vel civili, Ezechie-
nam Orr lem vero in viſfione, quam vidit ad fluvium Chebar c. I, 1. ſimilem fuiſſe pa-
Naldonatus, gano. quod Abarbenel perhibet in præfat, ad Jeſaiam, ſupra ſuo loco lau-
ta haberet, Jgata, ubi argumento 2 a dignitate proſapiæ probat, primas in Prophetis
tin recedunt Jelaiæ deberi. Rectius multo Abarbenel in præfat. ad Ezech. f. 113. Col.
ntEzechie. 4. diſtinctis quatuor momentis, Ezechielem, primo cum Jeſaia, mox & cum
hextitit ver⸗ Jeremia contendit, pariaque ipſum cum Prophetarum principibus facere,
eh. non inſcite demonſtrat. Tanta ſane & viſionum ſublimitate, & oraculo-
udum: dro rum gravitate, & vitæ ad auſteriorem diſciplinam compoſiro, ſanctimo-
um mrlhlt. nia, demum inter ſuos auctoritate eminuit, ut ſummo in vatibus Dei loco
naliulli. haberi mereatur. Fuit & ipſe 76 Oeio vs ατuτ 7ονοα0οπ⁄ααπωοα½ν divino

in frwii. Wpiritupræoccupatus, ex Euſebii encomio lib. VI. demonſtr. Evang. e. XVIII.
aun ibi R· J. 25S. ejusque verba allegans Cyrillus Hieroſolymitanus Catecheſ. II. f.

1e ind 6. „. tanquam 78 7 e οονιςιια 7 cyrs Prophetæ a Spiritu S. aci
2 teeitnn laudat. Majori adhuc honori eſſet, ſi typum Chriſti Præbnuiſſe eum, ex
emdlehib. ſcriptura certo conſtaret. Ita quidem cenſet Iſidorus, cui Ezechiel in
e 2)6 Chriſti, Hilius hominis nuncupatur . de vita & obitu Sand. 6. 39. Cpb.
ab F. 36;. b. Verum hac compellatione Daniel quoque inſignitus c. VIII, 17.
4 4 eſe. Chriſtum referret. Potius hoc nomine admonitum Ezechielem conditio-

inean. nis ſuæ viliſſimæ, ne deinde ad propheticum munus aſſumptus inſoleſce-
361. ret, ex Hieronymo & Theodoreto, Hieron Pradus obſervat Comment. ad

guoqe c. II, 1. Iſtud vero Grotii iu proæmio ad Ezech. elogium, quod Heidegge-
1o legolibt rum quoque in Encbiridio adoptaſſe, ſuumque feciſſe miror, quo Homero
ir, nund i eum comparat, ob pulchras &vνvιαοον,,; comparationes illaſtres, magnam rerum
eerſum. III. Wiuttarum, praſertim Architecturæ, cognitionem, profanum autoris ſui re-
undamem, dolet ingenium, cui nihil pulchrum, niſi ex gentilium lacunis hauſtum.
eperſien Sed nec miraculorum expers fuiſſe creditur, quæ ex Pſeudo-Epiphanio iracula.
m que R Yevita & morte Prophetar. & Dorothei Synopſi, ſubleſtæ fidei monumen-
gomnsAeN ties, Pontificii do dores ſtudioſe conquiſita, pro veris obtrudunt, ſi qua for- *
erdot, te ſimplicioribus imponere queant. Utar Joh. Bapt. Villalpandi verbis,
i,dn DUU qui præfat. Comment. in Ezech. p. A. in hunc modum rhetoricatur: Fuit
urenini,d èDBU äl B b 3 idem

re⸗

De Eze-
chiele

mors.

Jepnk
chrum:

—

1929 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

idem patrator miraculorum eximius: qui non ſecus, ac Elias aut Eliſæus

Jordanis aquas, aut Moyſes maris undas, ſicco veſtigio Cobaris, fluminis va-
Niſſimi, trajiciendi auctor fuiſſe traditur Iſraelitis, quem plurimis ex Chaldæzo-

rum inſecutoribus in illo demerſis. Idem fertur uberrima piſeium multitu-

dine, a Deo precibus impetrata pobulam Iſraeliticum, fame pene enectunm, re-
creaſſe. Idem vindice juſtitia permotus, venenatorum ſorpentum morſibus
Deum ſuum a Danitarum, Gaditarumque ſceleribus vindicaſſe & . Neve

ampullarum quicquam deſiderari patiatur, mortuos quoque ſuſcitaſſe eum

addit, quod tamen in viſione ac in Spiritu ſaltem contigiſſe, Propheta di-
ſerte docet c. XXXVII, I. Paria Sanctius jactat prolegom. IV. n. &. p.
Nec paulo plus fidei merentur ea, quæ de morte ac ſepulchro ejus tradunt
jidem. &τπντVmwος αε οντ αρρενù 7† Aαι + &v r αανονu αοτ
3o Bæ0Xν, SXνoνριsοα α τI ετν τα⁰ο½οαρεαοτ occiſus eſt
Babylone a Duce pobuli, in ea ſtatione, cui Præerat cum ipſum Propheta
de idolorum cultu redargueret, inquit Epiphanius de vitis Prophet. c. IX.
T. II. Opp. 2z. Ex quo idem repetit & Dorotheus in Synopfi, & Iſidorus
Hiſpalenſis de vita & morte Sanct. c. 39. . 367. B. ITdemque forte Athana-
ſius innuit, cum lib. de incarnat. Verbi, T. I. Obp. f. 6 F. ira habet: l'⸗Cni-
3Snααιν ε„* £X τ⅜ r Xe.. αα„α αεςενσυ ατιπ ANα

ασιτνν. Ezhiel gquidem paſſus eſt, at aon pro populo, ſed quia eventura

populo prædicabat. Hinc in Martyrologium Romanum translata fabula
add. g. Idaum Aprilis his verbis legitur: Exechielis Prophetæ, qui a judice
populi Iſrael, quod eum de cultu idolorum argueret, apud Babyloniam in-
terfectus, in ſepulchro Sem & Arphaxad, Abrabæ progenitorem, ſebultus
eſt &. Neque tamen ſic perſuaderi potuit Sanctio, quin de illa dubius
hæreret Proleg. IV. S. g. maxime cum tantum autoritatis captivos duces

in aliena regione habuiſſe in cives ſuos, vero non fit ſimile. Addit ibidem

Jeſuita modum necis, ex Chryſoſtomo, qui ad illud Matth. XXIII. quæ
occidis Prophetas, homil. 46. ita commentetur: miſi ad te Jeſaiam, & ſer-
raſti eume miſi ad te Jeremiam, & lapidaſti eum: miſi Exechielem, G
erallum ſuper lapides excerebraſti eum. Quæ quidem verba, mihi tam

oculato eſſe non licuit, ut deprehenderim in Chryſoſtomo: nam nec

numerus homiliæ reſpondet, nec in hom. 75. quæ mihi eſt in hanc Mat-
thæi pericopam, quicquam tale legitur. Pergit ad ſepulchrum ejus, pari
fide prodendum Epiphanius cit. 1oc. 4 αναντοα ε τποανοανoτ.
. 2 — 1 „ A: . . —„ „» 2, 7
3. s* 76 rαεπ Xαα οαA'g εαροσ, ααταειοοιν A'Becαν... 1 6s,n 6
T&ειε bο ααπαεhο νfααινν . Tr. A. ſepultus eſt deinde in agro
Maur, in monumento Sem & Arphaxad, majorum Abrabami; & hodie

ſebull

ſitulen
Arab.
II. p⸗.
gneſtrt
0. ſi.
lini 1E
zbie f.
lius
Buxzi
pendet
ln
Euphra
ſaulti
chut ⸗
precana
nagnug
ſiges BB
Giſpon
ue mi
SFAU
P87
olfegt
Reyus
ilen
oy tun
lihnos ſ

conveni

(ogam

Alprerea
lt e⸗
Arabet
be 9 r. 4
inte,
lepeti
dico
Circum
Llum e

! iſeus
minit ⸗
Chaldo-
mmoltitu-
echin, re-
moribs
Ge. Neve
ltaſſeeum
Ophetadi-
,n. h. b'l.
iustradunt
e dor;
lljſar eſt
1 Drophete
et. E. I.
& lüdorus
te Athana-
et: etr.
2 1 M*&
ia eventur
lara fabulu
guid jdiee
Nlnon in.

1, ſehut u

Ula dubius
vos Cuces
Uditibilemm
(XIII. 40
n, Oſe-
AChielem, 6
. mihi tam
,natn nec
hune M..

mejus, Pn.

1i M⸗

ſopulehrum ejus viſitur ſpelunca duplici Gc. Coneinit Elmacini Hiſtoria De Eze-

quem nundinarum voce denotare ſolent. Iliproductum M AG N UM LI-
BRUM,l QVUEM EZECHIEL PROPHEA SUA SCRkI

conveniunt, pro ſe regionum iſtarum incolis, vota ad Ezeobhbielis Prophetæ ſyn-

daico quippe ingenio digna: iisque gemella tradit, nonnullisque adhuc

VETER. TESTA M. 1929

Arab. ex cujus MSCto codice locum dedit Hottinger. T beſ. Philol. Lib. Chiele.
II. cap. I. Sect. 2. H. 1†. Quæ autem hodie ſepulchri ejus facies ſit at-
que ſtructura, prolixe exponit R. Benjamin Tudelenſis in itinerario ſuo p.
76. ſq. ex quo hæc transferre non pigebit, ſecundum verſionem Conſtan-
tini l'Empereur: b. Exechielis Prophetæ Synagoga eſt in ripa Euphratis:
uhie regione Synagogæ bo. turres ſunt, & inter ſingulas eſe Gnuagoga. In
illius atrio librorum ſacrorum theca eſt; & poſt ſynagogam, Exechielis ſilii
Buzi ſacerdotis ſepulchrum cui magna pulcherrimique operis teſtudo im-
pendet, quam conſtruxit Jechonias Judaorum rex, cum triginta quingue
Jadzorum millibus, qui eum ſequebantur, cum ab Evil- Merodacho e careere
dimiſſus eſſet. Hie locus una ſui parte flumen Chobar reſpicit; altera vero
Euphratem. Ceterum Jechonias, omnesque qui eum comitati ſunt, in pariete
ſculpti viſuntur“ Jechonias primo loco, Ezechiel ultimo. Is locus ad bunc
usque diem quadantenus ſandtuarium eſt-. huc enim e locis remotiſſimis
precandi cauſa conftuunt, inde ab onni initio ad ſeſtum exbiationis usquez
magnagque gaudia agitant. Quin etiom exulum caput, & ynedriorum pra-
TEides Bugdado huc profedti, per agros ad XMI. utque milliaria tentoria
diſponunt“ & eodem mercatores Arabes veniunt, magnusque eſt confluxus,

PSIT MAN U, legunt expiationis die. Super Ezechielis ſepulebro die
nocteque ardet lampas, inde ab eo tempore, quo eam ipſe acecendit & ba-
Genus ellychnia identidem mutant, oleumque addant, qui oeum ſecuti ſunt.
Iidem ſancta quzdam magnaque domus libris plena, ubi etiam cum e Pri-
ma, tum e ſecunda Aedelibhri ſervantur: & quicunque liberis carent, illic
libros ſuos conſecrant. Judai etiam, qui eo ad preces e Perſia & Media

agogam deferunt. Quin etiam magnatum inter Mubammedanos lilis 60
ad precandum veniunt, ob ardentem b. Etechielis Prophbetz amorem: locum.
que vocant HABIIACULUM ELEGANIIAE, vel pulchrum, Eo omnes
Arabes ad preces congregantur. - — Belli autem tempore nemo in toto or-
be, præ reverentia b. Ezechielis, loca iſta ad lædendum tangere audet, tam
inter Muhammedanos, quam inter Judæos. Quæ bona fide ex Benjamine
repetit Abarbenel præfat. ad Ezech. f. /3. ſuoque calculo approbat, Ju-
circumſtantüs auget Autor &balſcheleth Hakkabbala p 20. a, cujus inte-
grum exhibet teſtimonium b. Præceptor noſter, ſummus Wa genſeilius in
l Sota

5 D .

200 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS
De Eze. Sota p.778. ſJ. Quam autem parum nugivendulo Benjamini tribuendum
chiele. ſit, ipſe diſſimulare non potuit ejus interpres l' Empereur prafat. ad iti-
uerar. & uberius docuerunt Spizelius de Iſraelitis Americanis p. 2027. ſq4.
Seldenus in præ fat. ad Marmora Arundelliana, Leusdenius Diſſert. XI.
Philol. Hebræi F. 14. P. 171. Tho. Crenius Theſaur. Philol. I. p. 41S. ſq.
Mitius tamen de hac Benjaminis narratione judicat Hebraicæ literaturæ
facile princeps, doctiſſimus Wagenſeilius, qui oc. cit. p. 217. ita cenſet:
ſupereſt in hunc usque diem, Nobiliſimo Petro de la Valle tom. I. lItiner.
ebiſt. 17. teſte, haud procul a ruderibus veteris Babylonia, ſepulchrum Exe-
chielis Prophetæ, quod Judaæi magna colunt cærimonia, & ubi preces fun-
dere, in ſolenni habent more poſitum. Proinde, ſi non omnia, ſaltem ali-

qua eorum quæ de hoc ſepulchro nobis refert Benjaminus in Itinerario, ve-

ra ſint oportet. Quod ſupereſt, priſeam tritamque ſua ætate traditionem
Clemens Alexandrinus refert, Pythagoram Samium Ezechiele uſum fuiſſe
præceptore. Ita ſane lib. I. Stromat. p. 30%. B. edit. Sylburg. perhibet:
Idem anZa- ANäk&εοαιαα 4 e* 70 7ρ IIαναααιν ναπιον Nacaαρατιισιπαπ
ratus: P5 Acονoι αα πονοοαοaι εεαιW r& Iαωροαα⁰: IegenX TrSTασ SYT
Pracc. Tive. 84 6S⁰* ε, εσε rειτοα XXNααοαα. Alexander autem, in libro de
ptor? ſymbolis Pythagoricis, refert Pythagoram fuiſſe diſcipulum Nazarati Aſy-
rii. Quidam eum ex'ſtimant Ezechielem, ſed non eſt, ut oflendetar poſtea.

Quod autem hic in dubium vocat Clemens, id a vero perquam alienum

non eſſe cenſet docfiſſimus Seldenus Synt. I. de DIs Syris cap. I . 2il. ubi
poſt laudatum Clementis locum ſubdit: certe accuratiſſima Chronologia

Ezechielem & Pythagoram inter L. & LII. Olympiades ſimul floruiſſe docet.

eo & Nazaratus ille, quin Eecbiel fuerit, non adverſatar temporis ra-
tio; - — & is ipſe eſt Zz Goæroe, qui Malcho, in Pythagoræ vita, appel-
latur ejus præcebptor. Eodem inclinat Hermann. Witſius in Aegyptiacis
addend. p. g6zs. nec abnuit omnino, ſed in medio relinquit Joh. Meyerus

annot. in Seder Olam p. 952. ſq. Aſt hanc cumprimis ornandam, & pro

virili tuendam ſibi ſumſit ſententiam Huetius demonſtr. Evang. P. I. Pro-
poſ. IV. p. SS§. §. 2, lectionem Clementis primo ſollicitans, & pro Næ gæ=-
τ legens Zaecdre, hinc Zaratum eundem perhibens cum Zoroaſtre,
Zoroaſtrem demum ipfiſſimum eſſe Ezechielem noſtrum, inſtituta inter

utrumque collatione, demonſtrare ſatagens; utut ſuperius jam, Zoroa-

ſtris nomine Moſen venire, tradidiſſet. Per tot itaque ſinuoſos anfractus
Ezechiel inſtitutioni præficitur Pythagoræ; ſi nimirum evictum prius fue-
rit, & Clementis locum in mendo cubare, & Zaratum non alium a Zoro-

aſtre eſſe, & eundem Zoroaſtrem, tum Moſen ethnicis deſignaſſe, tum Eze-
Cchielem,

tumm ilum6
Locum A
Pyolegom.
Guiin ea n
thagotas,

Hi
lum zcrc
eſis ad
runt parti
cum Jecho
lpidem, un
Plebi, nont
guiſub non
oi cum ſo⸗
Vülgus tem
cceperi
brlontiin
patulas N
Pprocditorib
nis humeri⸗
V porto t
tereg, uibn
konos
ſind permann
u turbule
heren, ti
.21. ſcg.
Lirta teg
Deu beecl
calcdld ſuo
ſeriptoe

eſt Hieror

enm tem,

Cor,

3
95 VETER. TESTAM. aoao
tribdendum chielem, tanto licet temporis Biatu invicem diſtantes. Ut taceam, Nazara- De Exe
eſat ad itii. tum illum Clementinum Aſſyrium ortu Gici, Ezechielem Hebræum fuiſie. chiele
11.2027. ll. Locum autem Clementis non inſpexifle integrum, necefſſe eſt Sanctium
8 Dſer. I. . Prolegom. I. in Exechiet. & Maldonatum Jeſuitas, procm. in Ekech. p. 332
I,. 0. A. 1. qui in ea nonnullos tradunt fuiſle ſententia, ac ſi Ezechiel ipſe fuerit Py-
cr liture tchagoras, quod tamen neque Clementi, neque iis, quos memorat, in men-
„ in ealet: ¶temm unquam venit, ut verba paulo ante allata, ad oculum demonſtrant.
nulebrunbu. Hic itaque tantus oraculorum divinorum præco, nonoeratione ſo- Libri ſeri.
bi Preres ,n. lfllum ac voce, ſed calamo etiam af ſeripto, captivum populum docere ag- Ptor. Eze-
il, ſalten al⸗ DW greſſus, ad ſcribendum quoque animumapplicuit. Cujus quidem con- chier.
ltiterorio, t. ilii cauſam & oegaſionem, partim Pſeudoprophetæ in Judæa ſubminiſtra-
tetraditionem runt, partim populus, cum in Judæa ſuperſtes, tum in priori invaſione.
eleuſum fuiſt cum Jechonia rege, Babylonem deportatus. IHli certe omnein movebant
urg Pertibe 2 lapidem, ut Jeremiæ vaticinlis ſidem derogarent, & relictæ Perſuaderent
irn r5 Pleb i, non folum non ab ducen. dos in captiyitatem eſſe udæorum reliquos,
1gro ſone, qui ſub nOVO regeZedekia Hieroſolymis adhuc degebant, ſed eos quoque,
m, ir Ad qui cum Joachin Babylone captivi tenebantur, brevi redituros; qualia in
Nararchdd. vulgus temere ſpargebat Hananias Jer. XXVIII. adeo ut poœnitere capti-
enttur ’l. VOS perit, quod morem Jeremiæ verbis geſſerint, ſeque Monarchæ Ba-
gum Renuam bylonici in Poteſtatem tradiderint. Populus autem, in Judæa reſiduus, .
1Nt di Patulas his nugis aures Præbens, eos qui a. Chaldæos tranſierant „ Pro
emage Proditoribus habebat, aut timidis & ignavis, ut qui jugum ſervitutis Pro-
niſelne nis humeris ſuſcipere, quam lHibertatem fortiter maluerint tueri. Capti-
ſtrui n va porro turba, paulo poſt ſe redituram ſperans, ægre ferebat Jeremiæ li-
4 taae teras, quibus autor ipſis ſuaſorque extabat, ut domus ædificent, plantent
e M 4 hortos, uxores ducant, filias elocent, cum ſeptuaginta annis in captivitate —
in 40 ſfſint permanſuri Jer. XXIX. Hinc in captivis erant, qui contra Jeremiam,
tot Neſen teru turbulentum ac ſeditioſum hominem, ad Hieroſolymitanos perſcri-
vundnmn, A D erent, ut in eum animadverterent, qualis Semaja Nehelamites, cit. cap.
Nange. 4 he . 24. ſqq. Ut ergo maleferiatorum hominum retunderentur calumniæ,
K hoſg & ſarta tecta ſervaretur oraculorum Jeremiæ autoritas ac fides, idcirco
cum Deus Ezechielem excitavit penes captivos in Judæa, qui & Jeremiæ dicta S=ð
,inſitn ne calculo ſuo firmaret, & majorem adhuc captivitatem reſiduæ turbæ, imo
us jann Loroe r excidium Judææ interminaretur; nec ſuis tantum hæc nunciaret, ſed
nuoſos nitids ſcripto quoque comprehenſa, in judæam transmitteret. Ut enim autor
ictum Prine. t Hieronymus, Comment. in Ezech. XI, 7. To V. Opp. f. i92. F. uno atque
6 iunile⸗ cocdem tempore geremias prophetabat in Jeruſalem, & Ezechielin Babylone,
nſe iaen Larpz. Pars I. Cc 61

202 INTRODUCT. AD LILROS BIBLICOoOOS r

De Fze- & illius propbetia inittebatur ad captivos, & hujus adeos, gui bolæabaut, Lem ſme je
chiele. in Jeruſalem; ut unius in diverſis regionibus Dei providentia probaretur, vaerſ. Apinn
Cintelligerent audientes guæcunque accidebant populo, nequaquam idolo.. u ununn
rum poteſtate, ſed domini jusſioné conſiſszere. Plures autem ipium confi- boſephus Ch
an daos gnaſſe libros, priſci nonn äalli tradunt ſcriptores. Duos diſerte comme- rnis 1ocu
viderit morat Joſephus Lib. X. Antiqu. ZJucd. abh. VI. ubi ita habet: 6 α Iege Cotelerius
libros: 7 Ro: 1 7 7 7„οτ ραοαν 7 „ορWα ſor Ee Ey Peakac: l ſtolic. T. I.
Tv v 60²* ⅜ Jevoααιπι õ 7 78 Balov? ai* Sραασ². 8 ö- 7 4 7 7
roy ε 3roα zgoe ioze 78 τρ Tτισ 52*ν½οα τιαα α 7 coiri l's- “” woloect
Eut⸗? 7Xos ορατ.ο ττερα 7απτοονà νο α°εια oαναα zaαι‿ ι. Jere- Nlleemer;
mias Propheta inſtantem urbi captivitatem Babylonicam, & noſtri etiam foölrechi
Jeculi clades pradictas mandavit literis. Wec ſolus ille hæc vaticinatus e/fes uln tuiſſe
multitudini, ſed & Propheta Ezechiel, qui primus duos libros hoc argumen Girp. 38.
zo ſeriptos reliquit. Cui concinit Joh. Zonaras T. I. Annalium p. 79. ubi enate Gſ
duos æque libros Ezechieli tribuit. Accedit. quod Tertullianus lib. de b, er Dan
carne Chriſti cap. 23. dictum de vacca pariente & non pariente; Clemens troditimne,
Roman. epiſt. I. ad Corinthios cap. VIII. & magis adhuc diſerte Clemens Latruld. E

Alexandrin. lIib. I. Padgg: 6. 10, aliud ex Ezechiele oraculum citet, quæ
tamen fruſtra i in noſtro Ezechielis libro reqh uiras. Sic iſtud: sy αR
ge, Sy ντ ουd de Ge&. &ετSâ Osαοο, in quo ſtatu te invenero, in ipſo

torum, Juc t
run, mmilta f

judicobo te, incquit Bominus, r8 E E. „X ov Ezechielis diltum dici- n da⸗
Waten
tur Johanni Climaco in ſcala Paradiſi, gradu VII. B. 159. & in vita B. Au.
tonii c. 15. Prophetæ idem tribuit Athanaſius junior qu. 36. ad Antio- 4,0
chum. Plura vide apud D. Jo. Albert. Fabricium cod. Pſeudepigr. Vet Ni RWZ
in apocry- Teſt. num. 221. P. 1117. ſq. Unde conjectura nonnullis enata, deprom- Wulin
Pho cui- Pta hæc & ſimilia fuiſſe ex ſecundo libro Ezechielis, apocrypho quidem e res kl
dam no- . Der Nebucae
men dede- llo, ſed qui temporum tractu, hominumque incuria perierit; quam ſen- Sir nate
rit 2 tentiam tuetur mox citandus D. Buddeus, & ante ipfſum Sanctius Prolegom. H s udlco⸗
II. & 3. E. 2. cum Sixto Senenſi, & Mal donatoproam. i in Ezech. P. 323. Sed i, Anr ge
cum nemo diligentius hanc quæſtionem diſcuſſerit Stephano le Moyne, e etian,
notis in Varia Sacra T. II ꝑ. 332. ſc4. Omnibus rite expenſis, calculum tan d bide
dem ita ponit, ut longiſſimum Ezechielis librum in duos olim diviſum O heumhe
. fuiſſe cenſeat, quorum prior usque ad cap. XL. poſterior inde ad finen ſerd in
usque pertigerit. Idemque probatur Huetio Demonſtr. Evang. P. I. FPro- D
poſ. IV. de prothetia Exech. G. g. P. g6. & e noſtris ſumme Rever. D. Bud- Onle Ere
deo Hiſt. Eccl. Vet. Iſt. Per. II. Sect. V. p. ree qui & grande illud Eze- ed velnmit

chielis volumen in duas partes diviſum, & aliud præterea ſub Ezechielis rünu
nomine confictum extitiſſe arbitratur, e quo Patrum allegata ſint petita. N hoc ad
Eam e peceat

. 7 .
be obalt,
liſrobaretn,

AAnn i, h..

ipun
PiuIm doN-
elte conme⸗
88 le
60 1e08,
8 as 18)
0)X dre 3
70HG“

oOfrps le-
el. eje⸗
ilßri etinn
oticinatus e

boc argumen:

lum,. 79. bbi
Ulianus 9. &
te; Clemens
ſette Cemens
umciten ge
ad. e o⸗
enero, in 6
6 ali di ei⸗
4e tih
ſeudehigr. ,.
niͤts, ie⸗

pho Iu lein

1, gonm ſen-
ius Prolgon-
Ab 7) el
nole Moyne,
cälenlumtm.
Olim Giriſum
indeal fnen
ng.P. l. r.
eret. hul-
meilud ie
ſub bluecleis

ti ſint e
Eam

tita.

3

W

VETER. TESTAAM. 23

Eam ſone Joſephi mentem fuiſſe, Stis ex eo apparet, quod dum ib. I. ad- De Eæs.
vorſ. Apionem p. 1036. libros ſacros viginti duos ſolum commemorat, non chiele,
niſi unum Ezechiclis librum in illo cenſu computavit. Usde alter ille
Joſephus Chriſtianus in y ore/Hird cap. 158. (ex cujus MSCtis mem-
branis, locum integrum de Scripturæ Sac. libris, excerptum ſuppeditat
Cotelerius not. ad ,N, Apoſtolic. Lib. VIII. ecdit. Clerici Patrum Apo-
ſtolic. T. I. b. 725. ſq.) ita habet l'oοσπττοορ 9 1S. α7 Nο 1ιXαν 7 95ρ
ιν 7 ταορ0ρρoατ l'egen,X Yev7†ροαρνρWοe. 2) A*αραο +â τινπαυινιιι
οοτι τιπm0 Joſepbus duos pProphetik libros Exochielem Prophetam Jeri-
vſiſſe narrat ; ſcimus autem unum duntaxat reperiri. Quod autem ad cita-
ta ſub Ezechielis nomine loca Patrum attinet, ea ex judæorum QN E
hauſta fuiſſe cenſet laudatus ſupra le Moyne. Verum guidem , in-
quit p. 338. quod reduces Judæi ex captivitate, multa jactabant Apophthe-
gmata & ſententias, & quaſi proverbia probata a Prophetis in captivitate =
ipſa, at Danielis: Jeremiæ, Ezethielis, Esdræ, Nebemiæ & aliorum, quæ
traditione, imo & ſoriptis Vervabo⸗ ntur, ſüb titulo Oρ*π ρ Capitula
patrum. Et facilis ſum, ut credam, ex iſtis cabitulis Darrum& Prophe-
tarum., quæ erant, veluti præclara dicta & flores, ad uſum omnium Judæo-
rum, multa fuißſe hauſta a primis Chriſtianis, quæ adbuc extant abud Ju-
Ninum Martyrem, Clementem Alexandrinum, Tertullianum, Laclantiuimn,
In dua ſeutentia, erudita ſane & vero proxima, merito acquieſcimus.
IV.
Argumentum operis, cum ad confirmationem tendat libri Jere- Argumen⸗
miæ, ad lius mentem & contenta quam proxime accedit. Agit quippe tum.,

de regis Zedekiæ. & populi Higolelni⸗ adhuc ſuperſtitis, captivitate

per) Nebucadnezarem futura, de totali urbis excidio, & gloria Dei, juſto
ejus judicioa templo, „quo temere nitebantur, auflerenda, deque graviſſi-
mis, qiæ genti, urbi, omnique Judææ imminebant, calamitatibus: pro-
lixe etiam, de poenarum harum cauſis, quod contaminati eſſent Judæi
multis Aper ſiconibus, quod inter ſe eſſent perfidi, avari, erudeles & ra-
pinarum plemi, luxuriæ quoque dediti, & projecti ad libidines. Præter
hæc vero ſuaviſſimas quoque idoneis interſerit locis promiſſiones, non
modo de captivorum in barrum reditu, & liberatione e ſervitute Baby-
lonica, de reſtauratione templi & urbis, novoque gentis decore & flore,
ſed vel maxime de Chriſto, per quem reſtituendi erant in regnum Dei &
patriam cœleſtem, de gratia Evangelii ac felicitate eccleſiæ Novi Teſtam.
ut hoc pacto & ad pœnitentiam populus excitetur, & de divina gratia, at-
que Peccatoruimn condonatione confirmetur, & in ſpem meliorum tem-
Cc 2 porum

De Eze-
chiele.

Scopus.

rem Iſraelitis ac Proſelytis eommunem. Quocirca Villalpandus Proæxm.

*

17

.

zomqg INTRODUCT. AD LIBROSBIBLILCoSs

porum erigatur. Vaticinatur etiam contra exteras gentes, ſicuti Jere-
mias, præſertim Ammonitis, Moabitis, Tyriis, Egypto, Edomo, ſua fata
canit. .
plum ſpirituale a Chriſto exſtruendum, & civitatem ſanctam, & hæredita-

in Exech. p. IN. cum Jeſaia Ezechielem contendit, eo quod uterque tam
præclara de Chriſto vaticinia ediderit. Hic etenim ſcopus eſt totius li-
bri, Chriſtus, ejusque regnum. Ideo ſub initium exhibetur Chriſtus, cur-

rum Evangelii & regni ſui per orbem provecturus, ejusdemque gloria in

progreſſu itidem ſiſtitur, C. X. XI, 23. & ſub finem capp. tribus integris, tem-

pli & urbis, ac civitatis ſpiritualis eſfigies adumbrata: ideo & in ipſo exi-

tio urbis Chriſtus introducitur, ſuos ſigno notans, ne ſimul pereant, c. lIX.

& promittitur liberatio'e captivitate, ac reductio populi propter regnum

Chriſti in judæa conſervandum, donec Chriſtus adventu ſuo, id per totum

orbem inde propaget. Ideo conjunctio Iſraelis & Judæ myſtica promiſſa

cap. XI. XX. XXIX. & XXXVII. & peccatorum remiſſio c. XVI. regni

Chriſti propagatio c. XVII. & gratioſa Dei voluntas, jurejurando firmata
c. XVIII. & XXXIII. ideo & Chriſtus paſtor ille bonus c. XXXIV. promit-
titur, ac converſio gentium ad eundem c. XXKNXVI. ut & reſuſcitatio fide-
lium ad æternam vitam c. NXXVII. hoſtiumque eceleſiæ deletio, c.

XXXVIII. & ſq. quo pacto ſcopus libri generalis & perpetuus, Evangeli⸗

cus eſt; ut dextre & accurate docet b. Calovius proæm. ad Ezech. T. Il.
Bibi. Illußr. p. 4o7. ſq. Sed & ante ipſum laudatus ſupra Villalpandus ꝑ.
XI. a. inquit“ Prophetæ conſilium eo ſpectare videtur, ut ad veri Dei cultum,
& Jeſu Chriſti Servatoris nyſtri obſequium alliciat non Hebræos tantum,
illum ſperantes, verum etiam gentes omnes, IWius cognitionis expertes: atqlé

ut illorum exemplo nos quoque excitemur, qui Cbriſtum adventaſſe, jamque in
eruce pendentem, mundo ſalutem ſine ulla dubitatione credimus attuliſſe. Spe-
cialis autem & temporarius ſcopus, hinc elencticus eſt, Pſeudo- propheta-

rum calumnias retundens, quibus & captivis illi inſultabant, & ſuperſtites in
patria, in ſecuritate ſua obfirmabant, & Jeremiæ vaticiniis derogabant fi-
dem; id quod ſtrenue egiſle legitur Achabus filius Cholajæ, & Zedekias filius
Maaſiæ Jer. XXIX, 20. 21. hinc v8 ernεαεο & didacticus, ut fidem conci-
liaret Jeremiæ oraculis, ſcirentque Judæi, Babyloniorum Regem eſſe fla-
gellum Dei, quod infidelitate aut contumacia ſua nemo efſugere, aut amo-

Hri poſſit, eaque propter ſuperſtites in judæa ſibi metuerent, in Babylonia

autem detenti intelligerent, ſe rebus ſuis recte confuluiſſe, quod prophe-

tiæ Jeremiæ paruiſſent, Cum enim, qui Hieroſolymæ erant Judæi, audi-
⸗ L rent

Porro bella eceleſi? cum Gogo prænunciat, tum novum tem-

jent gni Vatic
cinis fubſerib
rmarentur.
us Comment.
ué, alter er0
0 cuntoes,

ſlemti mel

Dei Hinc
Prophetamm
telligitar; A
ſuo Gammno, in
cii compenlet
ne eodenm cll
nora, clam lie
noſtre autorer
tur; & Pleudo
Qumn ipſorum
Deum ad mile
Conwertantur
Pehorem, qui!
fœders ddes,
GCemum futur
tum Chriflian
ſtmii, qunntaq
ſaluberrimis 2
Imeliorem reye
nibus prelenin
Geſpondeant &
D.1, de induſt

Qurqtie
geme pro⸗
exeinn vil
cOPia, Mi
terdum emm

nOX perfin

05

ſieuti jere-
0mO, IWuafata.
Noyum tem-
Nheredhita-
Andnbroe,
Guterhhetamm
1s eſttoimli-
Chriſtus,eur⸗
que glorin in
Zintegris ten.
Kin igſo exi⸗
eremnt, c. N,
opter tegnum
id per totum
ſicapromiſi
c. XVl.regni
rando ſrmata
EIV. promit-
owobe⸗
2 (deletio, C.
us, Lvangel⸗
Evich. I. Il.
lalpandus .
eri Deicluc
reos tantum,
erperten ult

Aſe umdue, n

auiſsr

do. prophet,⸗
Kloperfti itezin

lengihenf⸗
Zedekiss flin
t fidem conc⸗
egem elle ſla.
igereau mo⸗
nt, n brlon nil
uodpr tohte.

Ten

“ Uull⸗
n

VETER. TFESTAAM. 2205

rent quid vaticinatus eſſet Ezechiel aPud Clialdaos, eumque Jeremĩæ vati⸗ De Eze-
ciniis ſubſeribere viderent, fieri non potuit, quin egregie in fide ſua con- chiele.
firmarentur. Nequè enim naturaliter contigit, ut ex vero judicat Calvi- S
nius Comment. ad Ez eth. I. 2. o. IV. Opp. P. III. f. 1.’ b. ut unus Hieroſoly- HH
mæ, alter vero in Chaldæa ſic quaſi ex uno ore proferrent ſua vaticinia, oc Si
duo cauteres, alter ad alterius vocbimn ſe ſe gomponerent. Non potuit enim
deſi derari melior, nec concinnior melodia, quam apparet in Mis duobus ſeruiz
Dei. Hinc late patentem metiri licet libri uſum. Hinc etenim divina
Prophetarum ac Miniſtrorum verbi miſſio, functio, & in officio fides i it-
telligitur; & vindidam ſceleribus hominum debitam a ſecuris, magnoe.
ſuo Qatnno; infuper h naberi, qnippe quæ tarditatem ſuam gravitate ſuppli- è
eii compenſet; & in epidemicis pœnis Pios Deum ſignare ac præamunire,
ne eodem cum ſcelerata turba cenſu veniant; & nulla Deum latere faci-
nora, clam licet hominibus Patrata; ipum. eſſe converſionis ac ſalutis
nol ræ autorem ac priacipem, qui cor novum, ſpiritumque rectum gargia⸗
; & Pſeudodoctores ſeducere atque ſeduci, ac una ſecum eos, qui du-
humm ipſorum ſequuntur, in exitium præcipites dare; & pronum eſſe ðDðD
Deum ad miſerandum, nihilque cupere ac deſiderare avidius, quam ut
convertantur peccatores & vivant; & Chriſtum verum eſſe animarum
paſtorem, qui ſaluberrimam gregis ſui curam gerat; & inſigni nos, Novi
fœderis cives, felicitate gaudere; &geſurrectionem mortuorum certo-
demum futuram eſſe; & reliqua. Hinc ſiquidem univerſa fere dogma-
tum Chriſtianorum depromi poteſt catena, & falſis Doctoribus os ob-
ſtrui, quantaque ipfos maneat feductionis PGna, exponi; hine peccarores,
Ialuberrimis admonitionibus ac invitationibus a peccatis abfterriti, ad
meliorem revocantur frugem, & ſuaviſſimis denique ſolatiis, in commu-
nibus Præſertim Calamitatibus, pii ſuffulciuntur S eriguntur, ne animim
deſpondeant &c. quæ? ad fingula capita, in commentariis & homiliis i in.
h. I. de induſttin erui ſolent ac declarari.

Quæ quidem omnia tam fublimi, vario, ac myſteriorum pleno dicen- StylusPro-
di genere proponit, ut quamvis verborum ſtructura & ratio fatis fit plana Phctikus.
& expedita, viſionum tamen, parosmiarum ac parabolarum varietate &
copia, reliquos Prophetas omnes longo poſt ſe intervallo relinquat. In-
terdum enim per viſiones, ut cap. I. ſqq. VIII. IX. X. AI. X X K VII. XL. fqꝗ.
mox per ſiguras, ut c. IV. V. nunc per fimilitudines, ut c. N II. X V. XXXIII.
XRNIV. deinde per Enigmata, ut c. XKVII. hine per paromias, ut c. XII,
Cc 3 —21. . al. M

De Eze-

chiele.

obſeurus,

206

INTRODVUCT. AD LIBROS BIBLICOS

21. ſqq. XVIII. item per carmina, & fictiones poëticas, ut c. XIX. nec
non per allegorias, ut c. XKXKIII. XXIV. demum per manifeſtas prædictio-

nes, exprobrationes & minas, ut c. VI. VII. XI. XIV. XVI. XX. XXII.

agit, tantaque ubertate, & figurarum variatione floret, ut unus omnes Pro-

phetici ſermonis numeros ac modos expleviſſe, jure ſuo ſit dicendus. In-
de vero libri exſurgit obſcuritas, de qua omnes conqueruntur interpre-
tes, quotquot in ipſum paulo diligentius incubuerunt. Haud uno loco
illam inculcat Hieronymus, maxime præfat. in Ezechiel ad Euſtochium,

J. V. Obpp. f. Iyb. F. aggrediar Exechiel Prophetam, cujus dificultatem He-

bræorum probat traditio. Nam niſi quis apud eos ætatem ſacerdotalismi-
niſterii, id eſt, triceſimum annum expleverit, nec princibia Geneſoos, nec Can-
ticum Canticorum, nec hujus voluminii exordium & ſinem legere permitti-
tur: ut ud perfectam ſcientiam, & myjſticos intellectus plenam bnmanæ na-
turæ tempus accedat. Paria fere ad Paulinum, T. IV. Obb. f. 3. D. ſcribit:
Tertius (qui Ezechiel in Prophetis eſt) principia & finem tautis habet obſeu-
ritatibus involuta, ut apud Hebræos Iſtæ partes, cum exordio Geneſéos ante
annos triginta non legantur. Eandem Hebræorum traditionem Origenes
quoque confirmat in proæmio bomil. IV. in Contic. & ex domeſticis Ju-
dæorum monumentis comprobant Vorſtius ad fundament. Legis Majmon.
y. 24. 25. Schickard. in bechin. Hatveruſchim p. Sg. Cunæus de Repubtl.
Hebr. Lib. I. cop. XVII. Hottinger Theſaur. Philol. lib. I. cab. II. B. 3. &
1b. II cab. I. Sect. 2. p. 175. Grotius dd Ezech. l, g. b. Calovius I. I. -

Nemat. Theol. , 5oy. aliique bene multi. Has Biblici codicis partes, qua-

rum interdicta lectio adoleſcentibus, juvenibusque eſt, Pô vocant Ju-
dæi, ab'iconditas & occultas; ſigillatim autem primam Ezechielis viſio-
nem 22 dicunt, quaarigam, quod ex quatuor animalibus & quatuor
rotis conſtat, cujus poſtquam nominis rationem R. Dav. Kimchi præfat.
in Ezech. copioſe expoſuiſſet, monuiſſe tradit Rabbinos, ne quisquam in
eam commentaria ſcribat, aut explicare ſuſtineat res tam occultas ac ſubli-

mes, quibus ipſe morem ſe geſſiſſe Kimchius addit, & ab ejus explicatione
ſibi temperaſſe, ſola vocabulorum expoſitione contentum. Seorſum ta-

men in HM2)o., ut dicit, ſcripſit poſitionem in hanc quadrigam,
reconditam in thefauris ſuis literariis. Sed ut ad decantatam libri obſcu-

ritatem revertamur, in illis, quas attulimus, querimoniis non acquieſcens

Hieronymus, rurſus præfat. in IV. commentarior. in Ezechielem libr. v.

V. Otp. f. 29. G. impeditam & variis implicatam nexibus prophetiam,

Cretenſis labyrinthi ſcita perquam comparatione, Maroniano carmine ex-
Preſſit: è
Hic

Hie
Ve4
Pari
Me
Me
iea g iſte
ſelmuar, lah
G nubes indn
AAre non ldl
meis vinin
ambogelue re,
Conimat. c.
tyrum explien
Gents ſenfuun
likitate eorum
centior comm
ſimſongit, qu
cum Hieſpent⸗
in Dictionario
tur. Et habet

guyue ſigere do

Chie!, non ti-
Menti, modie

n000, Nl.

Perſpicuo,
Cbiel Io. IV. 0
uuet ingit ,
Gione judicinn
lrethieh, inqu
ſio vintitiy.
NAe rogue
Ai tempo⸗
tiebem pone

innuehe
(luebe Re

eſt, uim d i
ſummo mechi⸗
1. Ubi Moloe
11 60 Bhr,
4 Hriatan

605

II. XIX. nec
ſtas rdlichio⸗
Il. XX. XxII.
Omnesbo-
tdcendus. In.
tuntnrnterpre
Haud wo loco
ad Euſtolliunz,
lifeuliaten He-
6ſaterdotalitii-.
eneſels tet nn.
legere hernitti.
Fuin bufiaftd
,53. 0 ſeibit
itiu haler lſen-
,Geneſeos aite
onem Ongenees
lomelticis iu⸗
..Legis Mejmon.
neus e Aipult.
Aowius I. . ⸗
Gicis partes, qur⸗
n wemt ſ.

Pzechiels VIſ.

libus & guatuoor
.Einchireft.
ne guisquam
ecults eſi .
euns expplicttione
m. Feorfummte.
hanc quacligenn
um lbri ohe-
non acqvielcens
ethielen l.
us prophetilt,
immo camiee

Mi

tyrum explicationem hujus Prophetiæ, maxime vero templi Ezechielis, ob

cum Hieſpenſem præf, ad Commentar. Hect. Pinti in Ezech. Simonem .

tur. Et habet ſane nodos, qui ſubacta quoque ingenia exercere, erucem-
que figere doctiſſimis Scripturæ expoſitoribus poterunt, graviſſimos Eze-

modo. Stylo ſane utitur temperato, & gravi quidem illo, ſed terſo ſatis

dione judicium hauſiſſe videtur Leusdenius Philol. Hebr. Diſ. VI. G. 22.
FPzechiel, inquiens, ſey'o & elegantia ſermonis vincit ZJeremiam, Jod a Je-

Jed ex utroque temperatus & mixtus.

ti ad Syriacam dialectam declinare, vellem exemplis demonſtratum ivis-

4

VETER, TESTAM.

20
Hie labor, illa domus, & inextricabilis error; De Eze-
Ue quondam Creta fertur labyrinthbus in alta chiele.

Parietibus textum ccis iter, ancipitemque J
Mille viis habuiſſe dolum?“ qua fPigna ſequendi
Faleret indeprenſis & irremeabilis error:
ita & ego iſtarum ſeripturarum ingreſſus oceanum & myfteriorum Dei, ut
Se loquar, labyrinthum, de quo ſcriptum eſte poſuit tenebras latibulum ſunm,
& nubes in circuitu ejus: Perfectam quidem ſcientiam veritatis mihi vendi-
care non audeo, ſed noſſe cupientibus aliqua doctrinæ indicia præbuiſſe, non
meis viribus, ſed Cbriſti miſoricordia, qui errantibus nobis ipſè dolos tecti
ambagesque reſolvit, ewa regens Siritu Sanczo veſtigia Oc. Mox alibi
Comment. in c. AL. Ezech. v. y. fF. 245. B. C. cum cryptis & ſepulchris mar-

denſas ſenſuum tenebras confert, quæ quo minus hic apponam verba, pro-
lixitate eorum prohibeor. Tanti itaque interpretis autoritate freta re-
centior commentatorum turba, prolixas de difficultate libri querelas pas-
ſim ſpargit, quales apud Sanctium, Villalpandum, Maldonatum, Roderi-

in Dictionario Biblieo voc. Exechiel. p. 4a9 a. aliosque complures legun-

chiel, non tamen ex ſtyli enatos perplexitate, ſed ex ardui omnino argu-
menti, modique proponendi myſtici & Prophetiæ proprii, habitu ac

& perſpicuo, de quo laudatus ſupra Hieronymus præfat. in verſion. Eze- chara ere
chiel. Zo. IV. Obsp. Ff. M. C. Sermio ejus nec ſotis diſertut, nec admodum ruſti- Medius,
cus éſe, inquit, ſéd ex utroque medie temperatus. Unde ſuum de Pro phetæ di-

ſaia vincitur. Ulius enim ſtylus nec adeo diſertus, nec adeo ruſticus eſt,
. Neque aliud exigebat materia,
& triſtis temporum conditio, quæ lepores aut Veneres ſectari non pa-
tiebatur, ponderoſum autem & gravem ſermonis habitum Prophetis nec ad Sy-
induebat. Res ipſa tamen natura ſua difficilis & implexa, altior longe riaſinum
eſt, quam ut illam aſſequi queat aut ingenium vulgare, aut in ingenio declinans.
ſummo mediocris attentio. Quod autem Grotius not ad Deut. XIIII.
10. ubi Molochi cultum erudite explicat, obſervavit, bujns Propheta mul-

ſet,

chiele.

Auteritas
Canonica
aſterta

vindicata
adverſus
Spino-
–

—
7

208 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLIGCOS

ſet, cum ultra communem utriusque linguæ harmoniam nihil Syriaſmum

ſapiens, in Ezechiele deprehendere nobis licuerit. Utut enim in Chal-
Aæa ſcriberet noſter, Hebrææ tamen ceu vernaculæ linguæ puritatem, cui a

pnero inter Sacerdotes, linguæ ſuæ vel maxime ſtudioſos, operam dederat,
noendum depoſuerat, aut peregrini idiomatis miſtura corruperat, quin ean-
dem adhuc ſervaret, quam anté captivitatem tenuerat in templo, ilibatam.
Voces quoque illæ difficiliores c. I, 4. Hτ⅞ [ &c. X, 12. 33 Ebrææ
ſunt, non Chaldaicæ, a Chaldæo tamen retentæ, quod ſignificantius ſe illas
tedditurum deſperaret; de quibus conſule comme ntaria doctorum.
Divinam libri originem & autoritatem, auguſtiſſimus revelationis
mo dus adſtruit, tot illuſtres Dei viſiones, Prophetæ oblatæ, loquuntur, tot
fſublimes, hominumque intellectum longe ſupergreſiæ, evincunt patefa-
Giones, univerſa denique uusnoucοο illa libri compages & ſtructura
demonſtrat, ut vix inveniant, quem criminationibus ſuis prætexant, ad-
verſarii colorem. Majeſtaticam enim, Deoque dignam repræſentatio-
nem, accuratam futurerum prædictionem, cui fuus juſto ſignatoque tem-
pPore ex aſſe reſpondit eventus, inefſabilem illam Chriſti paſtoris pro gre-
ge ſuo curam ac fidem, perſpicuam eccleſiæ Novi Teſt. templique Domi-
ni delineationem, quis, niſi Deo plenus, & a Spiritu Dei actus, ſcripto
comprehendere, aut verbis & ue concinnis ac aptis declarare valeat?
Accedit ſummus ille, quem paulo ante laudavimus, noſtri in Chaldæa, eo-
dem tempere cum Jeremia in Judæa, vaticinantis conſenſus, unum utri-
usque vaticinii autorem Deum manifeſto arguens. Porro des ατα
illa apud Danielem c. IV. arboris proceræ repræſentatio, eandem noſtri

vatis delineationem c. XXXI. comprobat. IIIud quoque Zachariæx

c. XIII, 2. de idolorum deſtructione effatum, haud obſcure ex Ezech.
XXX, 13. depromptum comparet. Nec dubium, quin Chriſtus, bonum

ſeſeè paſtorem illum, cujus ſpem Prophetæ fecerant, profeſſus Joh. X, 11.
ſꝗqq. ad Ezechielis quoque oracula c. XXXIV. ejusque Apoſtoli, Petrus

2. Epiſt. III, 4. ad Ezech. XII, 22. ſqq. Paulus Rom. X, 5. & Gall. III, 12.
ad Ezech. XX, II. nec non Rom. II, 27. ad Ezech. XXXVI, 21. provocan-
tes, divinam & canonicam huic libro aſſeruerint fidem. Quæ cum ita ſe
habeant, mirari profecdo ſubit, qui fieri potuerit, ut, quod in Tr. Talmu-
dico de Sablathocap. I fol. g. col. 2. narratur, Rabbini quidam veteres de
rejiciendo Ezechielis libro, & expungendo e Canone cogitarint. Mirifi-

ce ſibi placet, & in hoc argumento tripudiat Spinoza Tract. Theol. Polit.

cap. II. P. 27. ſꝗ. ubi ita habet: Ezechielis ſententias adeo ſententiis Moſis

repu-

ehugrente
ruut, u e
ue uuden.
ipſim exh
iſe; mu⸗
riumn gui
li, (ut)
ſt cabit
nel cuma,
rumfies,
nitatur Vir
liffcit, 1
ſtrum ilud
nnicorum
AUtoritate,
ſum. Quc
iniguitoten
incbleato &
lis inſpiraii
Emerarius
CONNMNitit,
temporales
canmi, Cltki,
Prorſusinſa
lum ipſa ⸗
talſe, Kexi

ſolliitat, &

udaic ut
eümmque fing
licis Hebre
1 Ommibus
elius 24
toriici fuer
volunie 58
illan Cah
ue Mir

quin & lati

iit IW. 1,
Carp.

05§5

enmimin Chal-
uritatemeui
Num delent,
hert, quin enn-
nplollibatam.
Ihrer
ncamtiusk illas
Lockorum.

nus revelation’
loqunntun tot
incunt patett
ges & ſrucuran
prrteximb⸗ l.
nrepre ſentatio-
ſgnaroque tenf-
kers Pro gle⸗
erhler Domi·
ads, Krihto
eclatäre alen!
flin Childenel-
ſus, ununn urtl⸗
10 9roeτ⁰α
0, eanden! noſtri
vogie Zachariz
eute en rech.
(briktus, bonum
roleſis ſoh. Vll.

Aoſnl libenms.

6 . roten
en 11
vodiaTt. IAm
gidamveteneste
— Müit⸗
ud. Nelo
lſ⸗ amii, 8

olit.

.

VETER. TESTAM. 209
repugnantes invenerunt Rabbins, gui inobis Wor libros Pprophetarum relique- De Fre.
runt, ut fere deliberaverint, ezus librum inter Canonicos nonadmittere, at- chiele.
que eundem plane abſcondidiſſent, niſt gquidam Chananias in Je ſuſcepiſſet,
ipſum explicare, quoa tandem magno cunz labore α Kudio ajunt ipſum fe-
iſſe; qua ratione autem, non ſatis conſtat, nempe, an quod commenta-
rium, qui forte periit, ſe ripſorit, vel quod ſa Ezechielis verba, & oratio-
ges, (ut fuit auaacia) mutaverit, & ex ſuo ingenio ornaverit? quicquid
iit, capite ſaltem XVIII. non videtur convenire cum v. 7. cap. 34. Exodi,
nec cum v. S. ap. 32. Jerem. Aſt bene habet, quod Canonicorum Iibro-
rum fides, non unius vel alterius judæi ſtet cadatve arbitrio, ſed interrna
mnitatur virtute, & indubiis ſeſe characteribus prodat, Præter hæc vero
ſufficiat, quod totius eccleſiæ Judaicæ calculo, & repudiatum ſit ſini-
ſtrum illud maleferiatorum quorundam de hoc libro judieium, & in ca-

nonicorum numerum cenſumque relatum volumen, & pari cum ceteris

autoritate, inter r& A6ας Oeg, ad eccleſiam Chriſtianam transmis-
ſum. Quod autem citato loco Ezechielis Deus negat, filium portaturum
iniquitatem patris, id ex aſſe cum Moſaico efſato Deut. XXIV, 16. denuo
inculcato & repetito 2. Chron. N XV, 4. conſpirat, divinamque Ezechie-
lis inſpirationem confirmat potius, quam convellir. Eadem igitur opera
temerarius ille Criticus Moſen cum Moſe, qua cum ipſo vatem noſtrum
committit, quem conciliare utrumque poterat facile, ſi pœnas æternas &
temporales, filios morigeros & immorigeros., judicia Dei revelata & ar-
cana, diſtinguere noviſſet. Infrunitam denique malitiam, & iniquam
pr. orſusi in ſacras tabulas mentem, in apricum ponit, dum Chananiatn il-
lum, ipſa Ezechielis verba & orationes, pro ea, qua fuerit audacia, mu-
taſſe, & ex i ingenio ſuo ornaſſe ſupponens, textum Ezechielis mo dernum
ſollicitat, & in dubium vocat: quaſi vero latura fuiſſet univerſa ecoleſia
Judaica, ut unius hominis audacia violentas textui ſaero manus injiceret,
eumque fingeret pro lubitu & refingeret; aut quaſi mnia omnino Co-
dicis Hebræi exempla in unius Chananiæ poteſtate fuerint ac manu, ut in
iis omnibus verba Ezechielis ad eundem modum ex ingenio ſuo ornarent,
ne ullus ad hunc diem codexi inveniatur, qui aliter legat, quam Coneilia-
tori iſti fuerit viſum. Ne cui tamen illa, de vocato in dubium Ezechielis
volumine, & R. Chananiæ judicio de eodem, narratio fraudi fit, integram
illam dabimus, ut in Gemara Cod. de Sabbatho, in princip., tradita, inde-
quue a Maimonide & Bartenora in Commentarios Mifſnicos translata,
quin & latinis verbis a Viro Clariſſ. Guilielmo Surenhuſi opræfatione Par-
tis IV. Miſchnæ* * ad Q D repetita legitur. Contigit ali-
(atr. Pars II,. Dd quan-

De Fze-

chiele.

210

INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

quando, ut multi dubitaverint de auctoritate libri Ezechielis, ita ut de il-
lo ſeponendo cogitarint, quia in ipſo loca quædam legi Moſaicæ contra-

ria occurrere videbantur, v. g cum Ezech. XLV. 31. cadaver, vel diſcer-

ptum quid ex avibus vel pecoribus, ſacerdotibus interdicitur, quod
à Moſe tamen omnibus & ſingulis Ifraelitis vetitum legitur: item eum
cap. eod. v. 20. dicitur: & ira facies in ſoptimo menſie, cui tamen ſimile
quid in lege præceptum nullibi occurrit. Seceſſit itaque R. Chananias,
filius Chiskiæ, fil. Goronis, qui ſua ætate omnium Præclariffimus habeba-
tur, aliquamdiu in muſæum fſuum, atque illic commentarios in librum
Ezechielis compoſuit, quibus difficultates feliciter ſolvit. Utut ita-
que hi Chananiæ commentarii injuria temporum interciderint, falſo ta-
men Spinoſa Chananiam mutaſſe criminatur textum Ezechielis, qui hæc
allegata loca, quæ crucem adeo fixerunt Magiſtris, ad hunc diem inte-
merata exhibet, nec aliter legit, quam ad eum modum, qui dubius adeo,
Moſique adverfus, Rabbinis illis videbatur. Idem Spinoza, ſed alio lo-

co, tricari pergit, & ut fubleſtam libri fidem reddat, fragmentum majoris
operis eſſe contendit, cap. X. Tract. Iheol. Polit. p. 129 ubi ad hunc mo-

dum argutatur. Quod autem Ezechielis liber fragmentum etiam tantum ſit,
in primi ejus verſus clariſſime indicant; quis enim non videt, conjunctionem,

qua liber incipit, ad alia jam didta referri, & cum iis dicenda connedtere? at

non tantum conjunctio, ſed totus etiam orationis contextus alia ſeripta ſub-
ponit: annus enim trigefimus, a c bie liber incipit, oſtendit Pronbetam

in narranqo pergere, non autem incipere, quod etiam ſeriptor ipſe per Paren-

theſin v. 3. fie notat? fuerat ſæpe verbum Dei Ecechieli, ſilio Buzi, ſacerdo-
z; in terra Chaldæorum & . quaſi diceret; verba Exechielis, qua huc usquèé
deſeripſerat, ad alia referri, quæ ipſi ante hunc annum trigeſimum revelala
erant. Tria cumprimis momenta profert, quibus õ
majoris operis eſſe Ezechiels volumen evincat. Primo particulam ] ur-
ger, hunc librum cum præcedente alio connectentem, qui cum nullus ho-
die extet, perüſſe cenſendus ſit. Quod vel tyrones exſibilant, quibus exX

Grammaticis præceptis & uſu linguæ conſtat, eum frequentem particulæ

pleonaſmum in operum auſpiciis dari, qualem in limine librorum Joſuæ,

Ruth, I. Regum & Jonæ animadvertimus, tumn uſum ejus converſivum lo-

com hic habere, ut & futurum in præteritum convertat, & verba exte-
riora cum viſione interiore eonjungat. Quod poſtremum, dudum ante
Gregorius M. Pomtifex huic dubio oppofuit, cum Lib. I. in Ezechielem

Homil. I. To. I. Opp. F. 115. B. ita inquit: Qui igitur nihil dixerat, cur di-

cies Et factum eſt, cum non ſit ſermo, cui hoc, quod incipit, ſubiungat?

G

ð

vvf ᷑

rei
rtuolid 07
ntia vide

xrioribus i

jytus Leru
Air gui ili
Ilio lue ve
uutit. 6
o aler
1ud o!
compertio
Propriikg
tur 4 Clulda
cuit usque:
ſunt ſuo oll
ſupetius dlat
non ſone mu
ſupra llap
hypotheſin i
Om. Dent
Fuena ſeſe,
notare, q. d
le c ufu lin
b. Gralli bhr
demum loco
tamn bzechieli
Antin. cepe
on, ricenet,
tra eup ſcilie
üſtienrur di
ln aſi Edir
Purur, ſed 7
Ch . &E
denepihe,
Tent. (ome
/Nτα,
leinglus ſt:

05

itatt deil.
icæcNtra-
wel diſeer
nr, quol
r: um eum
tatnen ümnie
R.Channias,
imus haben.
Os in Hbmm
t. Utut ita-
riat, falſo tr.
ielis, qui hec
Ue diem inte-
dubius adeo,
n led aliolo⸗
itum majoi
Auncm=-
im tant tun ſt,
Alunclanen,
Gunhere

lie Nie i

Git Prup beth

7 her Ponl-
de ſuerde 4o⸗
u hi uc ushe 1
mnum reutli
Tulgan
Artrulam) ul.
N IS ho⸗
guibis en

ne,
le

. nah ain,

eNe.
gen

ieg r

, ſu iuſe

VETER. TESTAM. 2rr

Qua in re ,intuondum eſt, guia ſicut nos corporalia, ſ P., opbetæ ſenſe Ri
ritualia aſpiciunt, eisgue & illa Runt præſentiag, guæ noſtræ ignorantiz ab.
Jentia videntar. Unde Jit, ut in mente Proseturuan ita conjuncta Nint ex-

De Eze-
C chielc.

terioribus interiora, quatenus ſimul utragte videant, ſi⸗ mulgue in cis ſiat &

intus verbum, quod audiunt, & foras, quod dicunt. Patet igitur cauſa,

cur qui nihil dixerut, incboavit dicens: & factum eſt in triceſimo anno:
quia hoc verbum, quod föoris protulit, illi verbo, gquod int us dudierat, on-

junxit. Continuavit ergo verba quz brotulit, viſioni intimæ &. Pau-

lo aliter Calvinus Comment. in Exzech. I, 3. p. 2. a. hunc ſcrupulum evellit,
1illud pro D- etiam poſitum cenſens, ut ſubſit obliquas antitheſis, vel

comparatio inter prophetias, quæ diu viguerant Hier oſolymæ, ubi erat

propria & genuina illarum ſedes, & inter hanc prophetiam, quæ orieba-

tur a Chaldæa, quaſi diceret: poſtquam Deus fruſtra ſervos ſuos exer-
cuit usque ad fatigationem, cum Prophetæ multi Hieroſolymæ fundti

ſunt ſuo offieio, nunc quoque ipſum loqui in Chaldæa. Verum ſufficiat
ſuperius data reſponſi i0. Porro annum trigeſimum Propheta allegat,
non ſane muneris a ſe ſuſcepti, quon tendit Adverſarius, ſed ætatis ſuæ, ut
ſupra §. II. Rrclike declaravimus; quo pacto hæc ipſa temporis notatio
nbotheſi n illam evertit, ac ſi dudum ante verbum Dei ad ipfſum ſit fa-

dum. Denique illud 506 ͤ quod- inſcite perquam noſterreddidit:
fuerat ſaæpe;, non iterationem & repetitionem, ſed vifionis certitudinem

notare, q. d. ſſendo fuit, h. e. certo & absque dubio factum eſt, ex indo-

le ac uſn linguæ patet, & loco cit. §. II. jam eſt a nobis exploſum. Confer

b. Glaſſii Phnol. Sac, Lib. III. Trad. II. Canon. 3 37. pag, marg. 3y6. Ultimo

demum loco ne quid intentatum relinquat Spinoſa, contradictionis no-
tam Ezechielis volumini adſpergit, ita pergens: Deinde Zeſephus lib. 10
. 8 2 . * *

Antiqu. cap. 9. narrat Exzechielem prædixiſſe, gquod 1ſedechias Babyloniom
non videret, quod in noſtro, quem ejus habemus, libro non legitur, ſed con-
tra caß. Neieee⸗ 17. quod Bahyloniam captus duceretur. Ubi manifeſto ſo-

Phiſticatur diſputator. Neque enim Joſephus C. l. C. 10. P. 336. Ezechie-

lem alia & diverſa prædixiſle perhibet ab iis, quæ hodie in illius libro le-
guntur, ſed Zedekiam teſtatur duobus vatibus diverio loeo, Ezechieli in

Chaldæa, & Jeremiæ Hieroſolymis, prophetantibus, ob id maxime ſidem .

denegaſſe, quod in aliis convenientia, de ipſo rege difſonantia Profer-
rent. Conveniebant α 7 8 JοRι+ M„οε l Tegenlæs Auα X-
& οτο 5οasν uod & urbs vi capienaa, & & cakias ipſé captivits abäiu⸗
Lonahus Rt: differebant autem : e os 9 l's en Ro Sizν Sz

. Der,/ Baſgvnνα“ T0 Zederiay, 73 l'egναρ Oaναπ⁰οα oντι dedes-

D d 2 7 0 %

212 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS
De Eze. voy τοσo Bæ OXνvο αο' Ræg,AXeux. In boc diſerepare videbattr
chiele. Jezekiel, quod negaret Sedekiam viſurum Babylonem, cum Jeremias aſ-
ſeveraret, omnino futurum, ut captivum cum Babylonius rex ſecum abdu-
ceret. Jeremiæ verba cap. XXXII, 4. habes, Ezechielis c. XII, 13. Sed

fingebat Zedekias. Jeremias captivum ducendum Pprænunciat regem,
affirmat & Ezechiel: ille Babylonem traducendum dicit, in quo conſen-
tientem habet Ezechielem, qui præter hæc addit, regem non viſurum
eſſe Babylonem, eo quod execatus, poſtquam cum victore rege collo-

ſed oculorum lumine orbus, urbem non vidit. Idque fraudi fuiſie Ze-
dekiæ, verbis prophetarum non redte attendenti, ſcribit Joſephus. Cum
enim Jeremias prædixiſſet, fore ut captivus Babylonem deferretur, Eze-
chiel vero viſurum eum Babylonem negaret, ratum Zedekiam eſſe, pro-
Phetias illas adverſa fronte pugnare, adeoque i incertas eſſe & lubricas,
atque eas contemſiſſe, α o αντα αιωτ̈ ααατιας τπααςιο ραι αα,ατπ

Tom. II. P. 99 9. J7.

auſpicia & annum ætatis ſuæ trigeſimum referens. Quia enim inter ca-

ne epocham ſuam in libro ſuo deducit, eamque ſignate deportationem
ſuam Cc. XL, I. appellat, ut ex initio & ſine Prophetiarum ejus conſtet,
quam putandi rationem tenuerit. Hinc annum migrationis ſextum cap.
VIII, I. ſeptimum c. XX, I. nonum cap. XXIV, I. decimum c. XXIX, I.
undecimum c. XXXI, I. XXVI. 1. duodecimum c. XXXIII, 21. XXXII, I.
17. vigeſimum quintum c. XL, I. vigeſimum ſeptimum c. XXIX, 17. com-
memorat- unde viginti duo emergunt geſti muneris Prophetici anni, in

voc. Exzechiel, Tv. I. p. 4795. & e noſtris b. Calovius prolegom. in Ezech. To.
II. Bibl. IlIl. b. qgé. & ſumme Rev. D. Buddeus Hiſt. Eccl. V. I. Per. II. Sect.

ſqq. & propter annum 25 ibi notatum, viginti ſaltem geſti muneris ejus

1077.

nulla inter utrumque svovτοτο, niſi quam magno ſuo damno, ſecurus

. quutus eſſet, ante deductionem, captivus quidem in Chaldæam pervenit,

7 moe etiamſi eventus omnia illa (ab utroque prædicta) vera Fuiſſe com-
probaret. Confer Chriſt. Schotanum Bibliothecæ Hiſtoriæ Sac. Ver. .1l.

. VII.
Chronolo- Temporum articulos diſerte ſi ignat Propheta in vaticiniorum initiis,
gia. àad annum migrationis Jechoniæ quintum c. I, 2. & muneris Prophetici

ptivos cum Jechonia Babylonem deportatus eſt, idcirco ab hac migratio-

quem numerum accuratiores conſentiunt interpretes ac C hronologi, Sa-
lianus & Uſſerius in Annal. ſuo loco, Simonius Gallus in Dictionario Bibl.

V. To. II. z. 5y2. Sunt tamen, qui ultimam ejus Prophetiam cenſent c. XL,.

annos numerant, Bonfrerius Pralaguior. in Seript. S. cap. VII. otpend. y.

en. anckius
Lib. l. up. ²
ſtituto vero
lp. 22. ,. /.
cyclum ſobe
ſcilicet unde
Opinerur.
gens uiſe e⸗
hinhne ſü
ret reyeltion
& XM1 L. a.
tamen ſbi il
in coligendin
rum leriem n
Preterez ipſin
Vitatis ſue c,
ſuiſſe, is non
que deprehen
libris ſuis Pro
nexumn & afki
Patipur Prop
Perumiverſun

S curricin

cycli ſobelei
Ulln ejusreiy
chiel, memor
ipium haud i
rio coromatur
Pacto innos
Dateant, ſeqn
10,0. ahes
Aude
Wo
W eho⸗
N

5
340;

98

Gre ticebatte,
Jerenigg G.
ſecumdle
mmd ſecung
Inciat egem,
nquo collen-
Unon viſfunun.
rerege collo
rampewenit,
raudi fuileZe-
ephus, Cum
elerretur, bze-
kiam elle, pro⸗
ſe & lubnicas,
OrrencATN
n fuiſi um.
Ge. Vet. af.

niorum initis,
is Prophetie
enimm interca-
hacmirttio-
dmntationeh
nejus conlet,

sſexmmn cp.

amneNYIX, I.
1,. AIl.
IE, 17. cmn .
hetici annl,in
nronologi r⸗
iihororih bill
,. in Eeell. Il.
L berIl E,
cenlent c⸗
ti muneris eins

Ur aent /

VETER. TESTAM 213
eyy. Sanctius prolegom. III. n. 7. p. y. Heideggerus Euchir. Script. §. De Eze-
Libkb. I. cap. 22. G. 4. p. 172. nulla tamen addita computi ratione. Ex in- chiele.
ſtituto vero illam reddit b. «Ægid. Strauchius Breviar. Chronol. lib. W.
cap. 22. p. 7 55. qui Scaligerum ſecutus, per hunc 27. annum Ezechielis, ad-
cyclum Jobelæum reſpici, & annum excidii ſubſequentem, captivitatis
ſcilicet undecimum, viceſimum octavum in eodem cyclo Jobelæo fuiſſe,
opinatur. Chronotaxin Propheticam cumprimis urget, cujus adeo negli-
gens fuiſſe cenſendus Ezechiel non fſit, ut revelationis, anno decimo ca-
ptivitatis ſibi factas exponeret c. XXIX, I. mox eodem capite ſubjunge⸗
ret revelationes anni viceſimi ſeptimi; capite autem ſequenti XXX, 20.
& XXXI, I. ad revelationem anno undecimo, & contra eundem Regem
tamen ſibi factam, regrederetur &cl. Verum ſi advertamus, Prophetass
in colligendis, ac in unum librum compingendis vaticiniis ſuis, tempo-
rum ſeriem non adeo penſi habuiſſe, quod in Jeremia ſam notavimus;
præterea ipſum quoque Ezechielem, revelationem anni undecimi capti⸗
vitatis ſuæ c. XNVI, I. decimi anni homiliæ c. XXIX, I. diſerte antepo-
ſuiſſe, is non mirabitur, ejusmodi sεροιτιιoτε in capite XKXIX. quo- .
que deprehendi, cum non hiſtoriam texere, ſed vaticinia fua inculcare, in
libris ſuis Prophetæ aggrediantur, nec tam ad annorum, quam argumenti
nexum & affinitatem attendere conſueverint. Hinc perſuaderi nobis non .
patimur, Prophetam initii ſemel computi, a migratione Jechoniæ ducendi,
per univerſum librum tenacem, hoc uno loco, qui terminum ac finem to-
tius curriculi prophetici ejus fubminiſtrat, pertæſum fuiſſe, eumque cum
cycli Jobelæi computo, ſibi alias prorſus inconſueto permutaſſe, absque
ulla ejus rei vel cauſa, vel indicio. Quamdiu poſthæe in vivis fuerit Eze-
chiel, memoriæ proditum non eſt; vero tamen perquam ſimile videtur,
ipfum haud ita multo poſt memoratum vaticinium ultimum, ſive marty-
rio coronatumn, ſive naturali morte abreptum, diem ſuum obiiſſe: quo
Pacto annos circiter LII, vivendo expleverit. Quæ ſingula, ut dilucidius
pateant, ſequenti tabula in ordinem redacta, exhibemus.

A. O. C. A. Regis A. Capti- = Srnchronifſmus rerum
Judæ. vit. Babyl evxterarum.
3380 naſcitur Ezechiel
3398 Jeho- 1 initium captivitatis Baby-
jak. R lonicæ. Vid. fupra P. I.
4. XIV. C. V. b. 26. M
340 /5 1 8 Jechonias, anno regni Hoc anno Cyrus
SðWUMD primo, Nebucadnezari naſeitur. Cſier.
Hieroſolymas obſi- Annal. H. 124.

Dd 3 A. O. C.

Be Eze-
chiele.

A. O-C.

34 %9

3411

. Reg.
Judæ.

A. Capti
vit. Bab.

I2

13

14

migrationis Jechoniæ A.

24 INTROD UCT. AD LIBROS BIBLICOS

–

„

denti ſe tradit, capti-
vum abducendum Ba-
bylonem. Cum quo
una transportatus eſt
Ezechiel, annos na-
tus 25.

migrationis Jechoniæ &
regni Zedekiæ anno
quinto, Ezechiel ad mi-
niſterium ſuum ſingu-
lari ritu vocatur, an-

c. I, 1. Vide, præter ſu-
perius dicta §. II. Sa-
lianum Annal. To. IV.
ad A. M. 3II. P. 306. b.
Viſio quatuor rotarum &
animalium Ez. I.
In eundem annum vati-

VII. incidunt.

6. conciones a c. VIII.
usque ad c. XX. Eze-
chiel habuit, quibus
peccata populi arguit,
ad pœnitentiam horta-
tur, & excidium regni
ac regis prædicit.
migrationis Jechon. anno
7. conciones a. c. XX.
usque ad XXIII. ha-
buit.

no ætatis ſuæ trigeſimo

cinia cap. IV. V. VI. α

Synchronißinus rerune
earersiun,

Aſtyages Medo-
rum octavus im-
perat.

*

Solon, Draconis le-
gibus antiquitatis,
ſua jura conſtituit.

16

Tmigration. A. 9. UxOr

Prophetz moritur c.

Euſebius in Chron.
ap. Scaliger. 712
Iheſ. Temb. p. 1257.

4. 0. C.

14

Alb

u

3430

4. de
Jude

II

105

oniſnus rerin
werarin,

es Mecdo.

n Olavus im-

a,

n, Draconis k⸗
8s antiuitatis
jur conſtituit.
bins in C.
dellige⸗ 1

. Lunp. h. 1.

40.6.

4,0. C.

34 14

3415

3416

3416

3430

VETER. TESTAM.

A. Reg.
Judæ.

—

II

11

A. Capti-
vit. Bab.

17

33

XXIV. & vicinis po-
pulis pœnæ denunci-
antur c. XXV.
migration. 10. Ægypto

vaſtitatem minatur
Propheta c. XXIX
XXNX

wmigrat. 11. ſub anni ini-

tium Tyro excidium
denunciat c. XXVI.
XXVII. XXVIII. &
menſe tertio Pharaoni

Regigypti c. XXXI. †
menſe quarto urbs Jeru- †

ſalem capta, & Judæi
cumZedekia rege ſuo,
in exilium Babyloni-
cum abducti funt.

migrat. 12. Ezechiel in

Babylone nuncium
accipit de capta & va-
ſtata Urbe c. XXKXIII.
Huc quoque refer
capp. NXXII. XXXIV.
XXXVI. XXKXVII.
migrat. 27. viſio Eze-

chielis de templo &
urbe myſtica, inſtau †
rationem eccleſiæ per

Chriſtum, ejusque di-
gnitatem & amplitu-
dinem fignificans c.
XI. usque ad libri
finem—

215

Synehroniſmut veruhßi
exterarunt.

Pittacus Mitylenæ-
us, & Periander
Corinthius, e ſe-

ptem Græcik ſa-
bientts appellati
juxta Euſeb. in
Chron.
Servius, Rex ſextus
Romanorum.

ptem Græciæ ſa-
pientibus, clari.

De Ege-
chiele.

Hoc tempore ſe-

1

1

De Egze-
chiele.

Part itio.

216 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

A. 0.C. A. Capti⸗ 15Synchroniſmus rerun:
vit. Bab. Eeterarum.
1432 35 migration. zy. Aegyptum a Ne- †
bucadnezare captum iri præ-
dicitEzechiel cap. XXIX, 17.
Iſꝗꝗ. quæ ultimaProphetæ præ-
didtio eſt, earum certe quas in
literas redegit. Paulo poſt vi- -
1 vis exemtus creditrr.

Capita liber numerat KLVIII. verſiculos 1273. quorum medius eſt
c. XXVI, I. In partiendo autem illo non uno omnes modo procedunt.
Sunt, quibus ‿ιανρνοτοιοι placet, ita ut P. I. Ezechielis vocationem & con-

frmationem c.I. II. III. P. II. vaticinia Prophetæ complectatur, alia qui-

dem, de calamitatibus judæorum, & captivitate Babylonicac. IV. XXV.
glia de eorundem reſtitutione, cum corporali per Cyrum, tum ſpirituali,
olim eventura, per Chriſtum. Ita Henr. Altingius Theol. Hiſt. Loc. II.
p. g9g6́. eumque ſecutus Hottingerus T beſ. Phil. Lib. II. c. 1. Sect. 2. P. 46.
Tres libri partes conſtituit Dn. D. Aepinus in Tubb. Oeconom. Biblic. ſe-

cundum ejus I. initium e. I-VII. II. progreſſum c. VIII-XXNIX. & III.
ſinem, c. LX. fin. Quinque partes numerat b. D. Pappus Comment. in

Proph. f. 14 g. aliam deinceps diſtributionem, juxta temporum àc anno-

rum ſeriem, a Propheta notatam, prolixe ſubnectens. In ſex partes vo-

lumen ſeindit b. D. Waltherus Offic. Bibl. S. &Gy7. quarum I. Prophetæ
vocationem c. I. II. III. II. conciones viginti novem ad populum Judai-
cum c. IV. XXIV. III. vaticinia contra gentes c. XX V-XXXII. IV. pro-

miſſiones de reſtitutione politiæ Moſaicæ, miſſione Meſſiæ, & inſtaura-

tione novi fœderis c. AXXYIII XXXVII. V. perſecutionem eccleſiæ N. T.
per Gog & Magog, horumque interitum c. XXXVIII. XXXIX. VI.

novam & ſpiritualem Jeroſolymam, novumque templum fſiſtit cap. XL.

ſin. nobis omnium maxime quadripartita ſe probavit diviſio, quæ & totum
libri latifundlum exhaurit, & capitum contenta apte digerit; haud ob-
ſcure inſinuata a b. Calovio prolegom in Exech. Bibl. ill. P. 49 7. & ab Hei-

deggero exhibita in Enchiridio. Habes quippe I. Ezechielis ad munus
Propheticum vocationem: II. comminationes de excidio populi per
Chhaldæos: III. vaticinia de judiciis Dei adverſus gentes; IV. promiſſio- ⸗
nes ſolatifluas in fidelium ſolatium.

IX. Ex-

Phubet.
I. ſolennem
) i ve
) Ulerio
Il, commins
1. appar,
ℳ) bi

—

9 nehor
²) vitis
tir 31
eügt
9) ivi⸗
¹) threna
4, kexelztie
a) ſenio
6 Parat
)idie
c. N
) darab
5. reſatio
Dandboln
II prediäi
I. Cont

Corze, pi

c0s

Vraniſnig perun
Aterarii,.

htüm mecius ei
odo procedun.
eationem & con⸗
echatur, alis gi⸗
nicae. . W.
n, tum ſPirituali,
A. Hiſt. Lor 1.
20.4.
uom. Biblic le-
XXNL. &I.
bus Commelt, t
porum r innd:
ln ler partes .
um l. Pilete
populn ludai-
V . W. pro⸗
Ci, & inſtaura-
n ecclel eNT.
. N.
n ſit Ab.
ln rbtnn
gerit; Iu he ud ob⸗
14,Kiblle⸗

lc AA muGs
cido poplliper

SS

VETER. TESTAM.

Exhibet itaque Ezechielis wolumen

I. ſolennem Prophetæ vocationem, α inweſtituram, i 111 qa not.

ℳα) vocantis Chriſti myſtica rep rælentatio c. I.
2) ipſa vocatio c. II.
7) ulterior, per emblema deglutiti libri, conſir matio c., III.
II. comminationes adverſus populum Judaicum, ubi in
1. apparitione
oσ) urbis obſidio, ty po placente ex fimo Piſtæ e c. IV.
6⁶) Judæorum internecio & diſperſio, ænigmate pilorum & ne-
vaculæ c. V.
P)) idololatrarum & impœnitentium pœna, Prophetæ geſtu C. vr.
⁶) regni Judaici everſio, catenis c. VI. adumbrata.
2, apparitiche
*.) raptus Pr ophetæ, ad ſpectandas abominationes in templo c. VIII.
) pii in frontibus ſignati, reliqui cæſi c. IX.
2 gloria jehovæ templum deſerentis c. X.
3. viſione
) viri 25. Prophetarum contemptores c. XI.
) exilium fuga viri adumbratum c. XII.
„ Pſeudoprophetarum fraudes & excidium c. XIII.
reſponſum Dei ſubdole conſulentibus negatum c. XIV.
*) vitis infrugifera populi typus c. XV.
O☚ ingratitudo & fornicatio ſpiritualis, ſuſceptæ puellæ expoſiti-
tiæ allegoria repræſentata C. XKVI.
„) nigma Taquilarum & vitis plantatæ c. XVII.
9₰) divina, de inſonte filio non puniendo, proteſtatio c. XVIII.
2) threnodia typo leænæ, Vitis, ornata c. XIX.
4. fevelatione
&α) ſeniorum exprobrata malitia, & denunciatæ Ppoœnæ c. XX.
6) parabola gladii præacuti c. X KA1.
²) judicium Hieroſolymæ conflandæ, tanquarm ſcorir in catine
c. XXII.
) parabola Aholx & Aholibæ c. XXIII.
5. revelatione,
Parabola de olla, & ſi gnum uxoris Prophetæ morientis c. XXIV.
III. prædictiones adverſus gentes exteras; nimirum
I. contra Ammonitas, Moabitas, Idumæos, Philiſtæos, c. XXV.
Carpz. Fars UII E-e 2, coh-

*

217

De Eze-⸗
chiele.
Tabula

Synoptica.

De Eze-
chiele,

„

218 iNTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

2. Lontra Tyrum, cujus
&) prædicta everſio c. XXVI.
62) threnodia c. XXVII.
„) contra regem ſententia c. XXVIII.
3. contra Aegyptum, ejusque cumprimis
α Regem c. XXIX.
°“) regnum deſtruendum c. XXX, 1-19.
) confœderatos & brachium confringendum v. 20. fin.
regem Pharaonem c. XXXI.
*) threnodia, ob regni caſum c. XXXII.
IV. ſolatiffuas, pro poœnitentibus ac piis promiſſiones
1. de gratioſa Dei, ad condonandum peccata, voluntate c. XXXIII.
2. de bono paſtore Chriſto c. XXXIV.
3. de gaudio populi Dei, ob poœnam Snixaſgsrernlæs, Idumæis i in-
flickam c. XXXV.
4. de converfione gentium, & beneficiis Novi Teſt. c. XKXXVI.
5. de mortuorum reſuſcitatione, ceu pignore reſtaurationis gentis
& reipublicæ Hebræor. & de unione Iſraelitar. & Iudaorum
fub Chriſto c. XXXVII.
6. de interitu Gogi in montibus Iſraelis ec. X XXNVIII- XXINX.
7. de reſtauratione eccleſiæ, regni & populi per Chriſtum c. XL-
ſin. ubi viſio
*½) de novo templo,
quoad exteriora tria veſtibula cap. XL.
quoad templi interiora c. XLI.
quoad conclavia templo adhærentia, & portam Orientalem
c. XLlt.
) de novo cuitu in hoc templo, ubi
ejusdem leges, & gloria Dei domum implentis c. XLIII.
ordo & officia Sacerdotum c. XLlIV.
*) de nova terra, ubi
terræ diviſio generalis, & jura c. XLv.

leges eccleſiaſticeæ & ceremoniales, maxime circa cultum &

jura principum c. XLVI.
viſio fluminis, e templo redundantis, & finium terræ c. NLVII.

terræ diviſio ſpecialis,

XLVIII.

& obfſignatio Prophetiæ c.

l, inſer tus

X, Com-

Commen
e Putri

I. l. p. 1.

Daniel, comm
qui comment
I. 1. Oph. f.
Commentarion
Commentmort
in Ezech capit
get OUiienith..
huncprophete
DORETUS
tenis Crecis,

. WCIORS,

li explieztio 1

trum Grecamit

Verterit, & Latti
Iit, Willalpanch

orum incicen

e Rabbint

Merung R. 8

meonemn Had
enimn in Mhliot
ins
nn nun
inifiones ſeiti
nondum ſubje
e nolrit
Gas, v. D in-
X U *

l Capp.

Kaanis n
. PAN

1 V, W, im

ntatec, AaXAIII,
las, Idumeisin⸗

et. c. RVVI.
kuntioni gentis
I. & Judeorum

Chrictum e. NL.

tam Orientein

c. Flll.

ciren culum 8

terte c. A.
proynetir

1 n

WVI.

VETER. TESTAM.

219

X. D Dee Eze.

Commentaries in Ezechielis librum concinnarunt

e Patribus CREGORIIUS M. cujus bomiliarumlibri I. extant Opp. Commen-
J. I. p. 1177. HAYMO Halberſtadenſis, cujus in Ierem. Ezechielem & tarii

Daniel. commentaria exc. Coloniæ in 8. A. 1531. 1533. HIERONYMUS,
qui commentariorum in Ezechielem libros quatuordecim compoſuit,
fI. V. Opp. f. Iy6. ORIGENES, quem complures in Ezechielem tomos

commentariorum ſtruxifle, ex fragmemto colligitur, quod e XX. tomo

commentariorum ſtruxiſſe, ex fragmento colligitur, quod e XX. tomo
in Ezech. capite XI. Philocaliæ aſſervatum, Huetius repetiüit in Opp. Exe-
get. Origenis p. 200. Hieronymusvwero quatuord ecim ejusdem homilias in
hunc prophetam, Latine vertit, quas vide in Opp. edit. Lat. T II. THEO-

DORETUS, cujus Otp. I. II. f. Zoo. interpretatio in Ezechielem, ex Ca-

tenis Græcis, Jac. Sirmondi opera excerpta legitur: RICHARDUS de
S. VICIORE, cujus de viſione Ezechielis, tum & de templo Ezechie-

lis explicatio omo II. Opp. extat, Pariſiis fol. A. 1588. CATENA M Pa-

trrum Græcam in Vaticana Bibliotheca extare, quam in uſus quoque ſuos

in viſiones Jeſaiæ, Ezechielis & Zachariæ, MSCti ſolum extant, prælo

verterit, & Latine ab Hieronymo Brunello redditam ſuis locis inſerue-
rit, Villalpandus præſatione Commentar. ad Exech. teſtatur, ejusque Scri-

ptorum indicem ob oculos poſuit, Dn. D. Fabricius Bibliotb., Greceæz
ol. VII. o. Zc. KLM. l r
e Rabbinis, præter eos, qui in omnes Prophetas poſteriores ſcri- Rabbino.
Pſerunt, R. Salomonem, R. Dav. Kimchium, Abarbenelem, & R. Si. rum:

meonem Had darſchan in gJalkut, nullus, quod ſciam, typis excuſus. Quos
enim in Bibliothecis ſuis allegant Bartoloccius, & Plur. Rever. D. Wol-
fius / OR WR. JOSEPH. GECATILIA, vel Gicäliah, in
NDTTD Op, tum & π◻ ◻ OPα R. ISAACUM filium David

7

nondum ſubjecti. Conf. laudatum D. Wolfium n. Sa. p. 52 4¼.

e noſtris poſt magnum Lutberum, cujus in nonnullas ſolum Peri- Luthera.
copas, V. g. in viſionem de 4. animalibus 7. IV. Witteberg. in cap. I. & norum:

XL. XXXVII. & XXKXVIII. 7. IV. Jenenſi, interpretatio extat, MATTH.
HAFENREFFERUS, cujus templum Ezechielis, ſ. in novem poſtrema
Prophetæ Capp. Commentarius, cum templi architectonica &c. Tubin-

gr fol. A. 1613. PHILIPP. HEILBRUNNERUS, cujus Loci communes

& quæſtiones in Ezechielis vaticinia, Lavingæ prodierunt in 8. A. 1587.
JOHI. PAPPUS, cujus in omnes Prophetas Commentario, ſæpius lau-

Aato, inſertus quoque ſuo loco cernitur Ezechiel; quibus Joh. Mich.

FEFeée zZ Dilher-

De Eze-
Chiele,

Keformid⸗

220 INTRODUGCT. AD LIBROS EIBLICOS

Dilherrum adde in der Propheten⸗Schule, p. 569- 6 15. ubi vitam
Ezechielis & fata recenſet.
e Pontiſiciis, OLIVIER de CUILLY, cujus Gallica in cap. I.
Ezech. interpretatio moralis prodiit Parifiis in 8. A. 161I. OH. M Al-
DONATUS, cujus in Ezech. commentarius, Jeremiæ ſubjundus exc.
Lugduni in 4. An. 1I61I. & Parifiis in fol. An. 1643. FABRIC. PAU-
LUCIUS, cujus in libros Propheticos Comment. Romæ prodiit in fol.
An. 1625. HECTFOR PINTUS, cujus Cômm. in Ezechiel. Salman-
ticæ in fol. An. 1568. & Antwerp. in 4. An. 1615. excuſus eſt: CA-
SPAR SANCTIUS, cujus in Ezechiel. & Danielem Commentarii pro-
dierunt eum Paraphraſi, Lugduni, folI6:9. HIERONYMIUS SAVO-
NAROLA, cujus ſermones in Ezechielem Italici prod. Ferrariæ in 4.

An. I516. PELRUS SERRANUS, Complutenſis eceleſiæ Canonicus,
qui in Ezechielem Commentarium edidit Antwerpiæ in fol. An. 1572

1609. HIERONYM. PRADUS &- JOHANNES BAPTISTA VILLAL-

PANDUS, Socii Jeſ. qui ſplendid 0 opere, amplifſimos in Ezechielem

Commentarios condiderunt, ita ut Pradus priora Cap. XXV. reliqua
vero ad finem libri Villalpandus. vcali filo & communicatis conſiliis,
tribus tomis compoſita enarraret, Romæ fol An. 1596. 1605.
e Reformat/s, TACOBUS BRANDMüLLERUS, cmus in Ezechi iel.
Comment excuſus eſt Bafileæ in 4. A. 1621. JODH. CALVI NUS, cujus
prælechiones in Ezechielis capp. XX. priora, Genevæ in fol. exc. A 1583.
& To. Il. P. II. Opp. habentur: JOH. COCCEUS,m, cujus Oeb. 1I. III.
p. 177. Commentarius in Ezech. legitur: GUILIELMUS GREELN-

EHIEL, cujus in Ezechielem expoſitio, Anglico idiomateicri ta exe Lon-
T 2 8

dini, in 4. A. 1649. LUDOVIC. ELAVAIERUS, cujus in Ezechielem
homiliæ, Tiguri prodierunt in fol. A. 157. OH. OEGOLAMPADIUS.
cujus in Ezechiel. Commentar. prod. Bafleæ in fol. A. 1543. A M/ N-
DUS POLANIS, cujus in Ezechiel. commentaria, Logica analyſi &
Theologica é dρρο tradita, exc. Baſileæ in 4. 1601. in 8. A. 1608. VI-
CTORIN. STRIGELIIS, cujus in Ezech. argumenta & ſcholia prodie-
runt Lipfæ in 9. A. 1564. 1579. SFEPHANUS SZEGEDINUS, cujus
in Ezechielem, uti reliquos Prophetas majores, commentarius & analyſis
proſtat: QOοAANNES TOSSARIUS, cujus in quatuor Prophetas majores
& Threnos Commentarii, ed. Baſdleæ in fol. 1588. ſuo loco Ezechielem il-
luſtrant. Quibus ABRAFIAMI GIILICHII I analyſin librorum Prophetico-
rum Vet. & Nov. Teſt. adde p. 429. ubi orde rerum ex Ezechiele per ſingu-
la capita, cum ſuccincta explicatione, exhibetur. Caput

Sder ordo
ine exe
nielem
demedu
ls gil
Plp et
Aonitas
fuerit?
Craus ſen
ᷣ Poyf
tamen d,
II.
uthenticn
tius refel,
9. V. Aut
Gu Hyne
Mjus de
nonr S
redhpinner
tarii Ret,
torlim.

1XT.lel

Aud en

num ce⸗
Phetar
Vatoninoſti
tz encomio lib
phetarumotdin
les Precedenti
Nate propher

Ubi Pitam

lien in eah.l.
ubiundns exe.
WDRIC tAU.
Prodiit nfol,
chiet, Jalmnmn
culus et: CN
nimentarä pro-
S N.
Perrariæ in 4.
ſæ Canonicus,
hfol. An. I572.
GTA VIILLAL-
n Pzechelem
1XV. 1liqu
icaus COnſli,
10 bo⸗
n Erechiel.
INUS, cujus

Ol. exc-A 15%7

us Cll. I. II.
S GRLEN.
c aipin exe len
8in kehieletn
1 4 IPAD S
3. MMN-
an znalgt 1
A tos.
Pholin u.
NUS ei
tarinsianlis
pher Ma ſores
obreclielmi.
um nlſeien

. ſngn⸗
er hng
glideh Crpat

Sodes & ordolihids,

2

VETER. TE 87 AM.
CAPUT VI.

D E PROPHETIA D

Car Jenar Danielem e P,oheefror
dine excludant? An evidentia oraculorum de Meſſia
nielem odio habeant? J. I. Libri inſeriptio. Danielis nomen, ejaui-

demque cum nomine Belſaver commutatior ortus & natalis: captivi-

tas, & quo ætatis anno ſuerit abaucias? ingeniutn G& mores, una cum

Propheta encomiise honores & munia! tybiea Obriſti rebreſentatios

dignitas Prophetica: matrimonium an libatus, & nam exſectus
Juerit gtase mors & ſepulturas an cabite plexis ſuh Attico, guod
Gracg Ferunt Menga? G. II. Libri ſeriptor. impugnatus a Judzis,
& a Porphyrio, qui ze AFutantur; conttario valide aſſertus; idem
tamen additamentis, & onirocriticis, ſpuriisaue oteris denegatls
§S IIl. Argumentume ſiobuse utilitat libri S. I V. Sermo lihri
anthoéiout, & num totus Chaldaice primum ſit ptgs ubi Hue-
tius refellitur: fasaein obſouritas; abi confutatur Cornel. a Laßs
§. V. Autoritas Ganonica, aſſerta; zageagur mpakaare a Porphyrio,
& a Spinoſa, qui cobioſe & de induſtria profti
rurſaus Jenegata aädditamentis, quz ccleſia Romana ſri Dra inter Ca-

nonicos Seripturæ libros retulit &. VII. Cbronologia quæ in zabulanz

redigitur §. VI. Partitio G. IX. Labula Synoptica §. X. Cammen-
tarii Patrum, Rabbinorum, Eutheranorum, Pontifieigrum, Reſormas
Zorüm.
PXA. bebdomadam Danielis.

Aud eundem Danielis liber, in Chriſtianorum pariter ae Judæo-

rum codicibus, locum tenet. IIIi, citra controverſiam, in Pro-
phetarum cenfum eum referunt, moti cumprimis autoritate Sal-

vatoris noſtri, dui⸗ Matth. XXIV, 15. Danielis oraculum citans, Prophe-
tz encomio Rbriſ ſcriptorem ornat; unde factum eſt, ut in majorum Pro-
Pn tarumn ordine, ultimo & quarto eum loco ponant, cum voluminis mo-
le a præcedentibus tribus ſuperetur, quin & Poſtremus omnium in capti-

vitate Prophetari coeperit.

Hinc in Polyglottis Antwer tpieni bus juxta
Ee2 0

AN IELS.

raiz lihronaizn or- Summarli=

on vidti Da- um capy
tis.

Mantiſſæ loco ſubnedtuntur CGommentarii &. eboſiti es

De Da-
niele,

igatr §. VI. ERadnm

Sedes ac

ordo libri.

De Da-

niele.

222 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

ac Londinenſibus Bibliis, poſt Ezechielem, proxime ante Oſeam, Danie-
dJem videas Secus autem Judæi, qui non à per Proßhetiam, ſed
W DO à per Siritum S. conſignatum cenſentes hunc librum, ad

7 Hagiographorum claſſem referunt. Ita diſerte Maimonides
More Nevoch. P II.cap. 41. âh . . n een eden deeeen

BR21 22 & Daee unanimi conſenſu retulit gens noſtra
TRibrum Danielis inter libros Hagiogtabhos, non vero inter Prophetas. Rur-
ſus, cum Judæorum codices, alii quinque Megilloth Pentateucho, appen-
dicis ad inſtar, ſtatim ſubnectant, alii vero, ſuo loco in Hagiographis fe-

ſtuales illos recenſeant; in illis Da niel inter obum & Efram medius in-

cedit, ut in Bombergianis⸗ editionibus Venetis, in his autem inter Eſtheræ
& Esdræ libros interſefitur ut in Bibliis magnis Baſileenſibus videre licet.
Qua de cauſa, & quo conſilio judæi Danielem e Propheticorum librorum

ordine excludant, & ad tertium demum referant, ſcire ſe negat b. D. Hel-
vwicus cap. 2. dé baraophrafi ibus Chaldaiciss pariter & Petr. Cunæus de ropubt.

Hebr. lIlib. IlI. cap. 7. ratio, inquit, aut cauſa nunguai a Judzis expoſita eſt,
aut Reſt, logißſje me non memini. At enim vero cauſas allegant & Hebræo-

rum magiſtri, & Chriſtiani doctores. In illis Maimonides cit. loc, ideo

10 fachum contendit, quod Daniel æque ac Salomon nonniſi improprie &

per catachreſin Prophetæ dicantur, eo quod uterque viſiones ſuas ſomnia

confutat Comment. in Daniel. p. 16. col. g. ſqq. & Danielem interdiu quo-
quewigilantemque, viſiones excepiſſe, recte obſervat, unde nulli Prophe-

tarum fuerit ſecundus. Sed de pr ophetica ejus dignitate hic non præripie-
mus, quæ paulo poſt ex inſtituto, in hoc argumentum ſumus allaturi. Alii
ſequiorem Danieli locum ſedemque obtigiſſe exiſtimant, quod in capti-
vitate volumen ejus ſeriptum, extantioribus illis teſtimoniis divinis deſti-

tueretur, quibus ſcripti ante captivitatem canonici libri gaudebant. Ita
nimirum vir doctiſſimus Franc. lunius in prolegom. in Daniel. p. 2. Ce-

tubhim eos dici tradit αννοαας, qui Poſt illud tempus fuerunt exara-
ti, quo gens Judæa i in captivitatem eſt abrepta, nimirum, ut diſcerneren-

tur abiis Jibris, qui antea fuerant 8ια⁰οι, i. e. qui coram arca fœderis

fuerant aſſervati, confſirmatique a Domino, non ſolum interna Spiritus
teſtificatione, verum etiam externa ſignificatione & approbatione, cum
ſignorum reſponſorumque in eccleſia Dei per Ephod, Urim & Thumim,

tum eccleſiæ conſenſione, ſi igna Dei ſpeclantis, probantis & accipientis.
Nam qui libri a captivitate ſeripti ſunt, ii ſi ngularibus illis & aſpectabili-

bus ſignis caruerunt. Verum iſta, ut ſine autoritate, ac aſſenſu tum Ju-
daicæ, tum Chriſtianæ eccleii læ dicuntur, ita minus frmo nituntur tibicine.
Nam

Sʒ

— — ——

Nim & H

cclia &er

eaproptere
mus, Un.
ſcmulare no
& Kalomor
ciuntur, J
idioma can
P ſunt in
poſtos il
Pyophetas
uo quide
bin. T. I.
pheticorun
tur. Hinc
Chitatemor
ſo, nimis li
1rbitrantur.

iItt Daniel,

Pociderit,
Manhkera
veritatis vi
nant, e0 4
Autoritate,
tentiim co
e noſtris ve
rafat. in
ne leckione
Geo quoda
5.201, reker
nitio quice
keollalle, te
Cal eree

Nenmn promin

Dan. H.ſ
cohornug
uem gut
d rantei

05

ſem Danie.
hennnin, ſedl
librum, al
ſaimonides
NLEEI

bne noſtre

Npbetes, Rur-

cho, pen.

iograplüfe⸗
n medius in.
inter Eſthere
Videreicet,

umlibrorumn.

1t b. . Hel-
es de republ.
exrfoſtetſ,
& Hebreo-
t . ideo
imptopried

Sfuasſoinnia

nterdlin quo⸗
ulliprophe-

onprrlipie⸗

Alaturi. A
od in tl-

Ginimisdeſti-

debant, lt
1..2 Ce-
erunt exard-
lcerneren
1ca ſoeleri⸗
ena Spiritis
atione, Clln
ulnui,

ſnhl⸗
enln tun ,u⸗
Na

VETER. TESTAM. 2²3

Nam & Haggæi, Zacharix, & Malachiæ vaticinia poſt captivitatem De Da-
elbQdita, & jeremiæ ac Ezechielis volumina, captivitatis tempore compoſi ta; niele. 4
eapropter ex Propheticorum librorum eomplexu non exterminata vide-

mus. Unde doctifſimus Rivetus hanc in Franc. Junio ceſpitationem diſ-

ſimulare noluit Præfat. in Hoſeam, T II. Obp. p. 497. eo quod Jobus, Pſalmi

& Salomonæi libri in Hagiographorum ordinem a Judæis rejecti conſpi-
ciuntur, qui tamen omnes captivitatem anteceſferunt. -== Sunt, qui
idioma cauſantur, librosque illos, qui alia & diverſa ab Hebraica ſeri-
pti ſunt lingua, abiis, qui integri pureque Hebraice exarati legumtur, ſe-
poſitos fuiſſe; . indeque Danielem, magna ex parte Chaldaicum, inter
Prophetas Hebraice prophetantes, non connumeratum, eenſent. In.
quo quidem argumento ventilando multus eſt Bartoloccius Biblioth. Rab-
bin. T. II. f. 296. tandemque iſtud eo non valere deprehendit, ut e Pro-
pheticorum librorum ordine & gradu Danielis vaticinium jure derurbe-
tur. Hinc aliam ſubeſſe cauſam ſubodorati Chriſtiani doctores, perſpi-
cuitatem oraculorumde Meſſia, quibus de adventu ejus dudum prætergreſ-
ſo, nimis liquido convinci poſſunt Judæi, in hanc eos induxiſſe mentem
arbitrantur. Cum enim non modo Meſſiæ geſta & mortem prænuncia-

rit Daniel, verum etiam tempus curate ſignaverit, numerumque annorum

prodiderit, qui inde usque ad adventum Chriſti interceſſerunt, quin & ulti-
mam ac feralem Urbis ac totius reipublicæ eladem perſpicue delineaverit,
veritatis vi conſtricti, cum nihil habeant, quod valide his omnibus oppo-
nant, eo demum dementiæ progrediuntur, ut Prophetica ipfum exuant
autoritate, dictisque ejus pondus ſuum adimant & robur. In hanc ſen-

tentiam copioſe Theodoretus diſſerit in præfat. ad h. l. I. II. Ofpp. p. z3.

e noſtris vero b. Joh. Müllerus prolegom. Judaiſmi p. . Polanus certe
præfat. in Daniel. a Judæis nonnullis in Moravia ſe accepiſſe teſtatur, quod
ne lectione quidem dignum habeant Danielem. Et facit huc, quæ de Ju-

dæo quodam doctiſſimo b. Frantzius diſp. X. Scholz dacriſi. cior. Ih. z. ſj.

P. 251. refert eum a b. Troſtio in Frantzii ædes ad prandium adductum,
initio quidem invitatum humaniſſime, ad colloquium deſcendere, plane
recuſaſſe, regerendo, ſe non diſputationum cum Chriſtianis faciundarum
cauſa peregrinari: Perſuaſum tandem, ſententiarum placidam collatio-
nem promiſiſſe, cui eum Frantzius pro adventu Meſſiæ argumentum ex
Dan. IX. ſolvendum propoſuiſſet, illum ad Danielis mentionem totum
cohorruiſſe, ſignifieantem, ex Daniele non eſſe diſputandum, alioquin ali-
quem aut Pbreneticum, aut bæreticum futurum. Ubi adjecta ernοροααια
b. Frantzius obſervat: nimirum coii ientia convincuntur Judaihodierni,

fni

22 4 INTRODIGT. AD LIBROSBIBLICOS

Mehhu jamdadum peractam. Ne vero arcanum iſtud prodant, ſtudioſe
cavent, ordinique ſuo præpoſtero aliunde quærunt colorem. Hinc
Abarbenel „quantiscunque demum laudibus extuliſſet Danielem, ratio-
nem tandem, cur inter Hagiographos relatus ſit, redditurus cit. oc. fol.
17. Col. 3. factum id eſſe contendit ) Q2 150 92 ſécundum modum
ſeriptiouis eus, eo quod Prophetæ, Dei mandato & inſtinctu ſcripferint,
Daniel non item, quippe qui, ſuopte motu, ſcriptioni ſe accinxerit:
DO e Dn eee eeen PzEPPD ON 3è2
W Dn eeen eeen ee eeenen nen
10 & O n ee ee ren e ennn 19222
ñä N APNPDA W eee Denne e
:N1 Ecce Daniel ſeibſumexcitavit, ut ſeriberet per Spiritum S. nem-
pe biſtoriam Nebucadnezaris, ejusgue ſomnia, Belſazaris iten: & Darii &
miracula, ſibi & ſociis ſais Babylone Jacza. Atque iccirco liber bic eſt
numero Hagiographvorum, non Prophetarum, gui ſeripti ſunt & facti man-
dato Dei, ſecundunz peropheticz cognitionem. Quso ſane pacto ſcriptum
mere humanum evadet Daniel, non divinum. Ut neſeiam omnino, quo
jure Judæorum cauſam perorare potuerit Sixtinus Amama præfat. ad
Lect. in Eccleſiaſten Salom. To. alt. Critic. Sactor. b. Iy2b́”. ubi ad hunc mo-

fortiſimum iliud eſſe angeli orgumentum, ud probandum, exbibitionetn

dum hæc omnia eludit: Maxime in hoc ordine ( libhrorum Biblicorum lu-

daico) mirantur nonnulli, cur Daniel inter bagiegraphos ſit relatus. Sunt,
qui boc Juctum dicant ex odio & malevolentia Judæorum erga Danielem,
propter inſignia &jus de Chriſto teſtimonia. Seg bi digni non ſunt, guibus
reſpondeatur. Iniquum certe Judæorum in Danielem animum ea, quæ
in medium allata funt, luculentius produnt, quam ut vel emolliri ſatis,
vel plane iſtud negari poſſit. Confer huc etiam b. Friſchmuthi diſp. de
Seripturæ in legem, Prophetas, & Hagiograbba diſtinctione, Jenæ A. 1665.
habitam cap. II. §. 5. ſdd.
Inſcriptio. Inſcribitur pro more Propheticorum librorum, nomine autoris
DANIE fui )N oνααπ, Daniel, ut conſtanter in prophetia ejus legitur, ſed

LIS no0. Ezech. XIV. I4. 20. absque Jod dageſſato, N habetur. Id nominis

Me — . .
E; parum abeſſe cenſet magnus Geierus noſter prolegom. in Dan, p. 2. àa n0-

mine Dan, cujus interpretationem redditura Rahel mater OrON en

inquit, cauſam meam egit, vel pro me ſententiam tulit Deus Gen. XXX, 6.
Sic itaque Daniel idem fuerit, ac: Judicavit pbro me, vel, Judex, vindéX-

que meus eſt Deus. Traxit hoc nomen ſtatim a circumciſione noſter; per-

mutatum
ſammiliam à.
minatione
lſeunditu
compoſitu
feddit: 0
eſinat.
Genus e)
inexhauſe
cap. / al
Neqce tar
ethnice 0
jule collig
concllubet.

MXVI4.

ritu Druus

tuck 3. obſe
Meiſnertis
A. 1020. hL2
lbt ſi er
Bibliothere
it in vile
Mrum gatt,
ſent. (ke

.
Horum Der

VIII, 2. N
ditis Pju
ege ray

re duxit 9

2. Cle .
,. le

7 ren Gbaan
InCertum
UnduN No
lonio mem

ulener gu⸗

Ciroꝛ

eniitioenn
nt, diofe
em. Ninc
elem, rito-
atit, Lol. l.
dun rOA
ln ſüg inſe ſrint,
ſ ccinierit:
NN

PO .
dn 9

õ
itum S. rn-
Darüi6
iir iegler
fali Mal-
d ſcriptam
OmninO, 90

ma hrafat. al

bi ad huncmo⸗

Piblicorum Iu⸗
alutus. ,
jgu Denitlenz,
uu ſant, til
üimum ei ile
emolin i ſaris,
murki iſ.
leur A 6.

votnine zutotis
u
l nomiii
“ .2 1nd
97 )
i ,

DWW

mutatum poſtea, cum e captivitatis ſqualore in Babylonii regis aulam & De Da.
familiam accerſeretur, ab eunuchorum Præfecto, cum Chaldaica deno- niele.
minatione EEE Beltaſſar, quod ex nomine Belus, verbo SUU
abſeonditus eſt, adſervavit, & a recondidit, in theſaurum repoſuut,
compoſitum, arcanorum Beli ind'cem & cuſtodem, vel, ut Franc. Junius
reddit: condum promum, aut AsSv, ſeu ſacet dotem myſteriorum Beli

deſi ignat.

denus e Megaſthene, apud Euſebium prodidit, fuſiusque expoſuerunt,
inexhauſtæ lectionis duumviri, Gerh. Joh. Voſſius Lib. I. de Theol. Gent.
cap. 24. & Lib. VII. cap. 2. & Joh. Seldenus Synutagm. II. de DIs Dris abp.t.
Neque tamen iſta nominis mutatio, ſuperſtitioſæ cujusdam imitationis
ethnicæ documentum præbet, ut pueros iſtos Hebræos idolis dedicatos
inde colligamus; ſed civilem potius iſte ritus dignitatem denominatis
conciliabat, ut ex Joſephi Gen. XLI, 45. Eſtheræ c. II. 7. Eliakimi 2 Chron.
XXXVI, 4. exemplis conſtat, & copioſius ex iis intelligitur, quæ de hoc
ritu Druſius Lib. XII. Osſervation. cap. 3. Glaſſius Lib. IV. Pbilol. ſacr.
tract. 3. obſerv. I1 P. Sgo. (9855.) Geierus Comm. in Dan hg. p. 5o. Balth.
Meiſnerus Scholæ Bab'yglonicæ ſ. Diſputat. j in cap. I. Danielis, Wittebergeæ
A. 1620. habiteæ F. 49. & b. Parens im Gränenden Gebeinen T. I. B. ðè
IOö4 ſq. erudite monuerunt.
Bibliothecæ Hiſt. Sac. V. T. p. 1006. Daniel & ſocii gati potuerunt, inquit,
ut in oivilem uſum, ab hominibus exteris ita appellarentur; non erat il-
lorum pati, ut diis illis conſecrarentur a quibus nova ſortiti nomina es-
ſent. Ceterum Danielis nomen commune noſtro fuit, cum quodam fi-
Nornm Davidis I. Chron. III, I. nec non uno poſterorum Ithamaris Esdr.
Natales hujus Prophetæ ſatis Præfidenter Epiphanius - prodidit oreus:
de vitis Prophetar. c. A. Zv. II. Opb. b. 242. Srog A6) v 6X s 1 80α
yS: 8 T SSo.ν 7775 αονM dWια, -
Be OeSo6α* ri νοτdoα ,7)RXiραιαοα½ LeosgeAN.
unere duxit originem, quod in Palatinis officiis principem locum obtinebat.
Natus ſt in Bethabora ſuperiore, haud procul Hiero Nolymis: quin & libe
2. adverſ. bareſ. bar. PlV. cabp. 3. 1. I. Orb. p. 4706. Patris nomen addit:
οροννινανςπαν 1 8 AWνασ&α 10* 7ατHροα ααν 7 vα αοο½ι 84** Danielis Pa-
trem Sabaam (Hebræi Zibcham diçerent) fuiſſe quendam aucebimus: ſed SJÿMB
incertum, quo autore hæc aſſerat, & qua fide.
undum noſtrum facile crediderit, qui Dan. I, 3. mandatum a rege Baby-
lonio meminerit, ue de ſiliis Mael, & de ſomine regio, & de magnatibus,
juenes guidam Feligantun; ; quod prædictioni eſaiæ 2. Reg. XX, 18. &
Cerpz. Pars III. FPFf Jeſ.

VIII, 2.

VETER. TESTAM.. 22

Belum autem & Beltin, Numina Chaldæis culta fuiſie, Aby-

Hinc recte Chriſtian. Schotanus Y. II.

3 ysvvSO ev
Is de tribu Juda ex eo ge-

E tribu juda quidem ori-

dliele.

viſſimis implicaretur turbis. In aſperrima enim tempora Danielis inci-

.

226 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

Jeſ. XXXIX, 7. reſpondet, fore ut de Hiskiæ filiis ſumantur, qui ſint eu-

nuchi in palatio regis Babelis: unde Hieronymus Comment, in Dan. I.
27. Tb. V. Opp. f. 269. D. recte conchudit: nota, quod de ſiltis Juda ſit Da-
niel, non ſacerdos: Micut in ſine Belis fabula continet. Fidem itaque nul-
lam prorfus meretur Dionyfius Carthuſianus, cum Danielem, ex pater-
no genere de tribu Levi, ex materno de tribu Jjuda, ortum traxiſſe jactat.
Longe accuratius Judæi, e quibus R. Saadia Gaon citatum locum Dan.
I, 3. ita exponit: D. den een eeeeen ene nn,
ee e e e r ut introduceret de ſiliis Iſrael,

& non de filiis Levie de ſemine regio, de domo David, & non de regibus

Irael. Sed ut Apocryphi fragmenti ſidem liberent Pontiſicii Doctores,
Bellarminus cumprimis, duos olim Danieles ſomniarunt, unum de tribu
Juda, alterum de tribu Levi; refutati a Cornelio a Lap. in prafat. & ad
c. Il, zo. qui unum tantum alſlerit, ex ſtirpe regum Juda oriundum. Eun-
dem ex regio Davidis ſanguine prognatum, poſt Joſephum lib. X. Antiqd.
Jud. c. XI. (1) Sancius h. l. fF. 2. Anton. Fernandius viſ. V. T.
Bartoloecius Biblioth. Rabb. T. II. F. 295. b. & e noſtris b. Balth. Meiſne-
rus cit. loc. S. gé6. n. 2, cenſent; fide tamen incerta, cum cit. Danielis loco,
quo uno iſta ſententia nititur, diſerte adjiciatur: — PDe &
de magnatibus, quos cum Judæi Euphrataos reddant, colligit inde Barto-
loceius: potuit autem Daniel eſſe ſilius alicujus magni principis, oujus biin-
cipatus juxta Euphbratis Ruenta forſan extendebatur. Summo itaque lo-
co natum Danielem, facile largimur; an vero ex Hiskiæ familia, regio-

que genere, in medio relinquimus; nec vel cum Joſepho, Danielem cum

ſociis ſuis, 736 Ledene r8 Baνιπριας ασεςνο, Zedekice regis eognatos
dicere fuſtinemus, quos in ultionem rehellionis occiſos potius, hiſtoria
ſacra perhibet; vel Pzechiæ regis filios pueros iſtos Hebræos, & in his
Danielem, fuiſie cenſemus, quod ex perperam intelleclis Patrum, Hiero-
nymi, Gregorii Nazianzeni, & Origenis dictis, nonnulli collegerunt,

12 2. §. 35. . Eiusdem autoritatis & fi dei ſunt, quæ ſupra Epiphanius,

de patria prophetæ, Bethabora ſuperiore, & de patre Sabaa, referebat;

tum & quæ Autor biſtoric ſebolaſticæ in lib. g. Regum cub. XAAIX. adcdit,
reſtitutum eſſe in regnum Joachimum, datis tamen obſidibus de ſervando

fœdere adoleſcentibus de ſtirpe regia, in quibus fuerit Daniel, utut ab

hac fabula non admodum ſe alienum teſtetur Salianus c. l. ad A. M.3g*.
§. 12. Iſta tamen ortus nobilitas prohibere non potuit, quo minus gra-

J29.

ex temporum ratione recte confutati a Jac. Saliano Annu’. Eccleſ. ad A. M.

dit

.Y
21—
oarte, iu

inſa i
le, IPle qu
Ilperetut .

, 1
Um 1olum H

trractu, qu

adaleſce

(dedit, n
Qua lar
25. Ruth IV
Ut GenAXI
tis vinum de⸗
s audit, n
iorum patre
ſephus Gen.
ſerwus; equ⸗
V. 1I8. jamn vin
tandis Danien
Weronpmus.
Multam dece
40, Oh. .
Phanius hen
Portatus: S

Borouss nilmo⸗

Deſtangt, T
aerze duocd
Aiene forme
dulannr per
orcecim v
lun taceam,

Hiniptimum

1 AMnls exit
Terpretun
forteſihent
eg⸗ , ci
certis conje
in liſtoria!

VETER. TESTAM. 227

güfnt en⸗ H dit ætas, a deo ut⸗ anno ei ae⸗ imi Jud & regis, tertio ſinito, ſeu ineunte De Da.-
Dur Il. quarto, in prima illa Jjudæorum in captivitatem B Abylonicam deportatio:- niele.
uda ſtde ne, ipſe quoque cum ſociis Chanania, Miſaele & Azaria, Babylonem ab- cabptivitac.
Meque m. riperetur c. I, I. Non admodum adultæ ipfum ætatis fuille, cum patri-
m,Ad pate uunm ſolum migraret, tam ex inſigni annorum, quos in Chaldæa exegit,
rRackat. 1 tradlu, quam ex juſſu regio v. 4. intelligitur, quo R9) Lubros;
locunen. vel adoleſcentes, ad miniſteri la regia inſtruere Aſchpenaſo in mandatis
N dedit, in quibus Daniel erat v. 6. Iſtud aurem vocabulum cum per-
Eflirſooo t, quam late pateat, nec modo puerum, aut recens natum, ut I. Reg. III,
Nrdege 25. Ruth. IV, 16. Exod. II, 3, ſq. 2. Sam. XIl, I5. aut jamjatn ablactatum, .
ci Dodores, uIt Gen. XXI, 8. Efr. X, I. verum etiam adoleſcentem, imo & maturæ æta-
mum dettibu tis virum deſignet; veélut Benjamin Gen. XLIV, 20. uer par-
prefat, & 4d vus audit, non tam ſtatura & ætate, quam collatus cum fratribus ſuis, e
Indutn EBun. quibus natu erat minimus quenn tamen pau lo poſt, C. XLVI, 2I. decem fi-
.E. Antigg. Horum patrem jam legimms fuiſſe, cum in Ægyptum deſcenderet; & Jo-⸗
.V. T fu. ſephus Gen. XXXVII, 30. puer dicitur, cum fratrum perfidia vender etur
BelthMeine. fſfervus; Eque ac David I. Sam. XVI, II. POρ appellarur, qui tamen
Doniels ue, v. 18. jam vir bellator erat, & loguio botens-“ hinc tanta reſultavit in pu-
e tandis Danielis annis, cum captivus duceretur, ſententiarum diverſitas.
eind Hieronymus lib. I. adverſ. Jovinian. 1. MI. Ovp. f. . C. pro pueritia ejus
inniuthiin. multum decertat, quem ſequutus Iſidorus lib. de vita & morte Sauctor cap.
noingie ⸗ A44. Orb. B. 363. C. aamoc, anm Piter, inquit, in Bab'lonem tranilatus; Epf-
milnlegib⸗ PpPrhanius loco ſupra cit. Sr: iirics ν air, adbuc infans Babylonem trans-
B Elemn aun Vortatls: Sulpicius Severus lib. 2. Hiſt. Sacr. deducus Bab'yloniam, dicit,
it unn parvus admodum buer. Sigillatim vero & diſerte Ignatio in eit. ad Ma-

Riſtoria DWDWD gneſianos, To. II. Patr. Apoſtolic. Cotelerii, ex edit. Clerici g. F6. dade-
di, voνS duodecim fuiſſe annorum traditur, cum Babylone ſeniores illos,

1, in li; lienm .
l u. alienæ formæ appetentes, coargueret, cui Sulpicius Sever. ubi fabulam
lerun, Suſannæ pertexit, citra hæſitationem ſubſcribit. Rurſus vero alii qua-
col ... tuordecim, vel quindecim, Pererius decem ei annos tribuit; ut Torniel-
4 lum taceam, & Salianum cit. loc. ad A. M. 3426. §. 22. qui in annum Joja-
Phiphun “ kimi primum nativitatem Danielis conjicientes, tres circiter eum habuis-

, refetehit;
I. Adin
sGeſen mindo
Zniel, utut dh

ſe annos exiſtimane, cum ſolum verteret captivus. Potior denique in-
terpretum pars, cum Sanctio & Maldonato, implevifle Danielem, im
forte ſuperaſſe ꝗ quoque, cenſet annum vigeſimum, ut maturam miniſterſi
regio, cui admovendus exacto triennio erat tribuant ætatem. Sed in-
4M4l. certis conjecturis fluctuant, qui numerum definire audent, cujus nullum
donins e in hiſtoria ſacra veſtigium extat; modo intra illius ætatis limites ſubſiſta-

. 1 l⸗ 1.

6

De Da-
niele.
ingenin m
& viores,

228 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLI GO0S

tur, quæ, ut cerea, fingi reſingique ad heri nutum, tum quoque novis mo-
ribus facile adſueſcere, & addiſcenda feliciter imbibere ſolet. Præclaræ
certe indolis, & exporrecti ingenii adoleſcens erat, qui in præfedti ſui,
quin & paulo poſt, in regis gratiam, facile ſe inſinuabar. Nam & formæ
præſtantia, & morum, ad modeſtiam & honeſtatem compoſitorum, fua-
vitate, & inſigni cumprimis &αριοι ac late patente divinarum, huma-
narumque rerum ſcientia, adeo eminebat, ut vel Spiritu S. judice ac arbi-
tro, inter prudentiſſimos ſeculi ſui principatum teneret, Ezech. XXVIII.
3. Unde Hieronymo eviſt. ad Paulinum, To. V. Otb. f. 3. D. temporum
conſeius, & totius mundi pbiloſtoros, vel quod alii legunt in ſeboliis ad h. 1.
polyhiſtoros ſalutatur; & Judæorum magiſtri, utut noſtro non fatis ſem-
per æqui, in Cod. Zoma fatentur: 22 RRS 12 „„ P N
„— 0 Seee een eee ee eenne D D ſi eſſent
omnes ſabientes gentium in una lance libræ, & Daniel in altera, ſolus pra-
ponderaret omnibus. Vide Scip. Sgambat. Lib. II. Archivor. Vet. Teſt. Tit.
LV. p. q3yg. multumque paſſim in ejus laudes interpretes excurrunt, ex
quibus vide Sanctium prolegom. II. in Dan. p. g. Corn. a Lap. Prolegom.
quæſt. 2. p. 126. & e noſtris b. Balth. Meiſnerum Diſp. in cap. I. Daniel.
Part, III G. 77. ſqg. E veteribus unius fuſficiat Joſephi teſtimonium, qui
lib. NX. Antiqv. Jud. c. XIII. p. 353 ℳααντα inquit, ντα nρααddbιοασα
esvi ri rν εοον τανσνοντιανnρανn⅜., τινο αο râ in 4-
vov T1a rS, α dο, ααναοτιπ ςαασυο νοÜ τπ π, Tςο
Tαας απιν οατιαινοονοε. omnis eximia felicitas ut Prophetæ excel-
lentiſſimo ei contigit, & viventi tam apud reges, quam apud pepulum gra-
tioſo, & poſt obitum ſempiternam memoriam conſecuto. Singulari certe
encomio juſtitiam viri, morumque integritatem, Deus ipſe proſequitur
Ezech. XIV, 1I4. ſqq. ubi Noacho ac Joho junctus, inter ſanctifſimos ex
quavis ætate homines refertur, qui ſua apud Deum interceſſione plu-
rimum pollerent. Quanta porro noſtri, adhuc juvenis, ſobrie-
tas, & in aulica Perſici luxus affluentia verſantis, temperantia fuerit,
ex c. l. liquet; quantus in precando ardor, quanta contentio, ex c. VI, 10.
IX, 3. ſqq. NX, 12. quam ingenua oris libertas & vοαοαστιιαια prorſus Pro-
phetica, ex c. IV. 21. ſq. V, 12. quanta in viſionibus Propheticis perſpica-
cia, ex c. X, ſqq. quanta in profeſſione veritatis divinæ, & ſincero Nu-
minis cultu, ad martyrium usque, conſtantia, ex c. VI, 10 ſqq. quæ apud
Deum pariter, ac apud homines gratia, ex c. X, 19. & paſſim, unde dignus
habitus eſt, qui vel angelico teſtimonio, R W' vir deſialeriorum
c. X, II. 19. & absque addito, Q. deſiderabilis, deliciæ generis huma-
ni,

ðʒ

, ot, .

ni, audiret;
Rio Algial.
1.1. 5. V. ub
ſieere Oſte
Pubitus muni.
onzmo telte
eAIuIIs ſeree
(ono ac ſrel
remn talend

. eſ

ciis qur po
l, Lidd 4
Palliomibus,!
je ſiegit.
iia dubitatior
(xrunt ſudei
ROn niſ impr
bet, Enn tam
ogendue,
Haggens, 27
Mi krophete
His gemella!
Commn. , Denr
cum reßecki⸗
Juimunereyt
unfiugen.
luel falig;
Rllemn Propl
Wo ud
10 Cigniri e

„ 7
viſum fliſe
o Dei ſtet
quodin dec
faeiunt Danl

S
Ienovismo.
præfedli i,
o forme
Tumn, ula-
Aanhmc.
Udicenarbi⸗
ech. XNIIII.
D. tenpporin,
ſcheliig aghel,
1n ſatig ſemm⸗
P NRN
N ſen
era, ſolurhre⸗
et. Toſf.Iit.
excurrunt, ex
p. Prolegnin.
ub. 1. Daniel.
ämoniumdui
nuguhi loe⸗ 65
7 * liſ⸗ V.
62, 1 Thet.
HZ luel-
lur Allm g16-
Sngulani cente
e w ſegcitur
nctifins ex
iſin Olr.
emis, ſobrie
enmti fuelit,
e Xc. Vhlo.
., prorſul⸗
etiesspeſpier⸗
ſnedd
n mncee lenns
Cerio,uis

Huma-
“ ,
5 Pl,

VET ER. TESTAM. 229
ni, audiret; de quo encomio poſt b. Geierum dd Ioc. cit. vid. Mart. del De Da-
Rio Adagial. V. T. Adag. 9706. B. II. & Hoôttinger. Hiſt. Oriental. Eib. I. I. nicle.

c. 1. p. 13. ubi Arabicum DD Mahammed, jdeme prorſus cum hoc titu-

lo facere oſtendit. Hinc non mirum, ut ad miniſteria regia, & publica ad- henores &
hibitus munia, ſummo elſet in aula loco, & in Parte imperii verſatus, Hie- munta:
ronymo teſte, Prorex ali lquando conſtitueretur c. II, 48. VI, 2. Hie enim

unus feree Prophetis, civile aulicumque ſectatus vitæ inſtitutum, reipu-

blicæ adminiſtrationem cum rerum divinarum tractatione, & vaticinandi
dono ac facultate, mirabili & auſpicatiſſimo fœdere copulavit. Majo-
rem tamen dignitatem hoc ipfi conciliat &νααναu, quod typum & figu- typica Meſ-
ram Chriſti Servatoris noſtri geſſiſſe, haud obſcuris deprehenditur indi- ſiæ repræ-
ciis, quæ poſt Corn. a Lap. guaſt. 4. Prolegom. p. 12 7. & Salianum Annal. lentatio: .

T. 1. ad A. M. 3c;̈. G. l. T. V. p. yz,lIonge accuratius & operoſius expe-

divit e Reformatis joh. Biermannus in Moſe & Cbriſio Lib. I cap. XIII.

edit. Belgicæ p. 206. ſq. ubi Danielem nomine ſuo, dono Prophetico,
Paſſionibus, liheratione & exaltatione ſua, Meſſliam retuliſſie, demonſtra-

re ſategit. Prophetico autem axiomate gaviſum eundem fuiſie, cum ex- donum
tra dubitationis aleam poſitum eſſe videatur, in controverſiamitamen vo- Pr. aPheri.
carunt judæi. Maimonidis ſententiam, qua cum Salomone Danielem, a:
non niſi improprie & per catachreſin, Prophetæ encomio ornari perhi-
bet, data tamen opera ab Abarbenele confutatam, ſupra vidimus G. J.
Eodemque ſpectat Talmud. teſtimonium. Cod. Sanbedrin cap. XI. ubi
Haggæus, Zacharias & Malachias en M. dicuntur Danieli in eo, quocd
hi Prophetæ fuerint, S & ibſe autem Prophetam non egerit.
His gemella leguntur in Cod. Megilta de. J. Quod tamen R. Abarbenel
Lomm. in Daniel. p. I7. col. g. ſimpliciter & abfolute intelligendum negat,
cum reſpective potius & ad eum capiendum ſi ſit modum, quo li cenſentur,
qui munere prophetandi ordinarie functi, populum ad meliorem revoca-
runt frugem. Quo ſenfu Scholiaſtes quoque ad cit. loc. Megilla, in En-.
Irael foe. 172. col 3. Magiſtrorum verba declarat, & eam ob cauſam Da-
nielem Prophetam dicendum, negat, ARW Nod
Rn guod ad Iiaelem prophetandi cauſa non ſit miſſus; cum de cete-

r0 dignitati ejus Propheticæ nihil velit detradum. Hinc & Abarbenel

cit. loc. F. I. col. 2. Danielem ſupre no tantum non gradu brophetie ga-
viſum fuiſſe docet, utpote qui P 8& ν„ονâh R in ar-
cano Dei ſtetit, & verba ipſius audivit; laudatque eo nomine Magiſtros,
quod in Seder Olam, ubi Prophetas recenſent. in illorum ſerxie mentionem
faciunt t Danielis èððõ
F f. 3 RRP-

gerint.
di publico, a Daniele non adminiſtrato, ſunt allata; Prophetica tamen

—

2 3z0 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLIGCOS

Ne DNNr P e r n 2 nequeid improprie, & n! legati ali-

cujfus, veluti Raf cenſet, ſed accurate loquendo & vere. Joſephus certe
Antiqu. Jud. Lib. X. cab. ult. non ſolum appellat àvτ⅓—1ι ανανοIIρ²—
Oyr&, maximorum Prophetarum unum, ſed & aliis ipfum anteponit.
Jacchiades queque Commen?. in Dan. cap. 1I, 17. teſtatur Du 2 31*
N ſuwmum terminum prophetiæ aſſecutus eft. Ut jure merito Ray-
mundus Martini in pugione ſidei F. II. cab. III. O. 3. affirmet, Danielem a
Judæis lieet non dicatur Propheta, majorem tamen paſſim reputari, quam
Prophetarum plurimi; quod ibidem ulterius ipſe, & adhuc copioſius
Joſephus de Voiſin probat, in annotat, ad h. l. LH. 294 ſq. Iſtud autem
diſcrimen, inter prophetam publico docendi muneri præfectum, & eum,
qui vaticinandi ſaem dono polluit ac facultate, e Chriſtianis Doctoribus,
utut exploſerit Leusdenius Philol. Hebr. Diſſert. AlII. Re 29. h. gt. multi

tamen ſuo comprobarunt ſuſtragio; e quibus Joh. Druſius P. I. annotat.

in N. L. p. &. Peccaut, inquit, qui Danielem bonunt in ordine Probhetarum.
Nam & David Prophbeta fait, & tamen ab ipſo Chriſto excluditur ex hoc
Aliud eſt, eſſe Prophbetam, aliud eſſe in Prophetorum ordine. Pa-

ordiue.
4y. q. inter illos

riter b. Carpzovius Diſop. Academ. XXVII. J. 27. B.

diſtinguit, quibus Deus prophetandi munus certa vocatione impoſuit,

quod de Samuelé, Jeſaia, Jeremia, Amoſo, aliisque manifeſtum; & eos,
qui prophetandi quidem ofſicio publice non defuncti, ad ſcribendi tamen
miniſterium adhibebantur a Deo, eoque fine peculiarispiritus Sanci affla-
tu inſtruebantur, in quibus poſt Davidem & Salomonem, Danielem quo-
que numerat, Esdram, Nehemiam & Mardochæum.
Diſput. IX. b. 227. Colligit, Judæos Danieli Propheticam non denegare di-

gnitatem, quantumvis librum ejus in tertium ſaltem librorum Canonicorum

ordinem retulerint. His fimilia vide apud Campeg. Vitringam in tgbο
doctrinc Prophet. ap. IV. S. 2. ſq4: P. go. ſꝗ ubi cauſas relati Danielis libri
inter Pagiographa allegat, quod libri ejus pars magna hiſtoria ſit, & qui-
dem Chaldæa lingua conſcripta: & ipſe genere atque inſtituto vitæ, Pro-
phetam non ſit profeſſus, ſed potius in dignitate Politica ad finem Vitæ

verſatus; viſa autem ipfſi plane extra ordinem, & rarius per vitam obti-

Etſi vero recte habent, quæ de munere docendi ac prophetan-

is exuendus dignitate non eſt, nec poſtremo inter illos loco collocandus.
Nam & Chriſtus ipſe Prophetæ elogio eum ornat, Matth. XXIV, 15. &
nullo prorſus deſtitutus revelationis divinæ genere, Prophetarum reliquis
paria per omnia fecit. Siquidem tum ſomnia vidit dormiens c. II, 19.

Unde in proæm.

4 f f fhfhfufhfhfhf f

VII, 1. tun

angelorum
ſtaſin raptus,
rum prætert
pellinit e. I
17.ſg. Cun
t Melliam
1 43. in e
Preripuiſe⸗
Meſſiæ obnin
viſſimasgnoe
genntinum àm
e Oliſlitos ex
cepit, & llin
ad ſeram pol

,; que ſole e

Iare, &a Mait
D. Geietush⸗
contra udeht
1. I. K. S
R2 BG.
feii eriptot
Um. bolen
ti tenent; P
udxorum ve
Notliſſe teſte
küne hattes
iel Hierom,
tundemque 1
nonr. Epoe
Uumenn, 5. 1
ſeitentiam
erat, Weatur
Mümheranur)
exploſd⸗ oo⸗
licit, qui Dn
Iudeis Aben

6

r aet Otidtt.
Pphi Cette
EelSavlI.
m meponit.
35 enne
merito Ny-
DDanielem a
epurni, quan
huc coioſius
ud autem
Qum, & eum
Dodoribus,
. he Hl, ll ti
P. I. annotot.
Prlcpbetorun.
Muditurex hor
m ordiue. Pa-
ſ, inter ilvos
one impofuit,
eNam; & eos,
ibendi tamnen
us Sanchi afle
“ uo⸗
e in orben.
8 neyne Ii-
eCmmienmm
Hingatnn 11 tho
Darie lis lis libti
tlaſt 8 D
umſitr e⸗
10 finem Vite
er Vtann Ohti⸗
10 propber pheten-
Opheticat tamen

Penlenin

. YVIV. 1 &
rumlel gui⸗
Vll.

miens 6,

VETER. TESTAM. l 231

VII, I. tum vigilans oblatas excepit viſiones c. VIII, I. X, 4. F. tum & per
angelorum collo Oquia de rebus futuris edoctus c. N. tum denique in ec-
ſtann raptus, mentis paſſus eſt emotionem c. VII. 27. 28. X, 7. 8. Alio-
rum præterea ſomnia omni kumanæ ſagacitati ˙ Fepeneræ, prompte ex-
pedivit c. II, I7. divinamque dextre interpretatus eſt Scripturam c. V»
17. ſqq. Cumque Pr ophetarum V. T’. partes cumprimis in eo eſſent ſitæ,

ut Meſſiam Prænunciarent, & Parta ipſit lus merito beneſicia celebrarent, Act.

X, 43. in eo ceteris omnibus, unum forte ſi excipias Jefaiam, palmam
præripuiſſe noſter c. VII & IX, videtur, adeo ut quo Propius a diebus
Meſſiæ abfuit, eo illos conſpedius cognoverit ioſe & prædicarit. Gra-

viſſimas quoque regnorum & rerum publicarum viciſſitudines & Perlodos,

De Da-
niele.

gentium & maxime eccleſiæ fata, al iosque longe temporum intercapedi-

ne diſſitos eventus, variis ſub iymbolis ac emblematibus ſibi revelatos per-
cepit, & divino ſuggerente Spiritu, literarum monumentis conſignatos
ad fſeram poſteritatem transmiſit c. XI. XII. Hæc & alia rerum momen-
ta, quæ ſole clarius Prophetæ 2glwzce Danieli vendicant, copioſius decla-
rare, & a Maimonidis exceptione liberare, operam dederunt e noſtris b.
D. Geierus prolegom., in Dan. & 7. p. y. qa. e Reformatis Joh. Hornbeck
contra Judæos prolegom. p. 4 I. ſq. Herm. Witſius Lib. I. Miſoellan. Sacr.

c. XIX. F. 18. /4. P. 2 4. & Dav. Knibbe Hiſt. Prophet. Lib. II. eab. G.

JG. 2. p. 336., ſqq. Poſt hæc iſtud quoque Danielis in laude ponunt Pon ti⸗

ficii Scriptores, quod Eunuchus fuerit, aut certe cœlibem transegerit vi-

tam. Poſterius Corn, a La Ppide, Sanctius, Maldonatus, aliigue bene n ul⸗

ti tenent; prius, poſt Joſephum Lib. X. Aartgu. Jad. cap. XI. P. 34). &
Judæorum veteris quosdam, e quorum traditione iſtud ſibi hauſtum in-

ſtianæ patres, Origenem bomil. IV. in Etech. Metxaphraſten in vita Da-
niel. Hieronymaum libr. I adverſ. Zovinian. & Comme ent. in c. 3. ſäuic,

tandemque: in Vap. I. Daniel. e recentioribus tuetur P. D. Huetius De-

niat vintar
nilm?

notuiſſe teſtatur Hiero⸗ nymus, poſt antiquos quosdam eccleſiæ Chri-

monſtr. Evang. Prop. IV. de Prophetia Daniel. G. 2. Julius Bartoloccius

tamen, P. II. Biblioth. Rabbin. p. 29g. utut Primo inclinare videatur in

ſententiam affirmantem, quia Aſch penazus, cui cura Dan ielis commiſſa

erat, vocatur Magiſter, præpoſitus & rector Funuchorum, inter quos con-
numeratur Daniel, ſub finem certe hujus diſiquiſitionis p. J701. difcuſto ac

exploſo, quod ex Jeſ. X XXIX, 7. peti ſolet, dubio, calculum fuum iis ad-
jicit, qui Danielem, cum ſociis ſuis, caſtratum fuiſſe negant. Ita ſane ex

Judæis Abenfra comm. ad c. I. Dan. v. Z. E DN NEPN N
drdn 2 D PS Nen ep 2

De Da-
niele.

α

2 3 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

32) ſednon invenies in Daniele, quod ipſe fuerit caſtratus: quin potius de

eo, & ſociis ejus ſeriptum eſt (v. 4.) pueros, in quibus non lit macula ulla:
& verba excludunt omnem caſtrationem, &c. Unde Magiſtri in Cod.
Talm. Sanbedrin cap. II. p. 92. col. 2. circa med. verba iſta verſus guar-
ti ita exponunt: & N O Wnde ne gui-
dem macula, quanta eſt incifio ſcalpelli Chirurgict, in illis Fuit. T'am
autem atrocem corpori maculam inurere caſtrationem, ut illam paſſi a

ccœtu Judaicæ eccleſiæ arcerentur, ex lege divina Deut. XXIII, 1. conſtat.

Hinc veroſimile non eſt, illam v. 4. deſcriptionem in hominem quadrare
exſedum. Cum autem omne affirmantium præfidium in voce O*
Ef. XXNXXNXIX, 17. & Dan. I, 3. fit ſitum, dudum obſervarunt viri docdti eam
non ſpadonem ſemper denotare, aut exſectæ virilitatis, ſed primariæ po-
tius in aula dignitatis ac officii denominationem fuiſſe, qua cubicularii, &

qui regibus a ſecretis erant, deſignabantur, qualis Potiphar in .gypto, qui

Gen. XXXNVII, v. ult. O dicitur, quem tamen uxori, eique ſatis petu-
lanti junctum, hiſtoria Joſephi teſtatur. Vide omnino b. Geierum pro-
legom. in Dan. u. . p. 4 q. & Comm. in c. I. 7. B. 29. Ut taceam, quod
Dn. D. Buddeus Hiſt. Eccl. V. T. Per. II. Sect. V. G. I, P. 765. obſervavit,
Danielem ipſum cum ſociis, nuspiam vocari utut præfecto eunu-
chorum commiſſus perhibeatur, cui alii quoque concredi potuerunt, qui
non eſient eunuchi. Quin & magnus Geierus uxoratum Danielem, li-
berisque auctum fuiſſe valide colligit ex Ezech. XIV, 14. ubi invicem

conferuntur Noah, Daniel & Jobus, tum ratione devotæ pro aliis inter-

ceſſionis, tum ratione privatæ ſ. particularis, quoad ſolam orantium per-

ſonam, exauditionis, tum ratione ſobolis, malo communi involutæ ac
intereuntis. Quod ſi itaque Daniel liberis caruiſſet, ineongrue equidem
comparatus eſſet cum Noacho atque Jobo, quibus liberorum ex tam infe-
to loco liberatio denegata. Unde S. Ignatius Epiſt. ad Philadelbhenos 6.
IV. PP. Apoſtol. Cotelerii T. II. edit. Cleriei ÿ. G. citra exceptionem Da-
niel's ullam. Jeſaiam & reliquos Prophetas omnes uxoratos cenſet. Ita
quidem cum ſumma autôritate, quamvis per varias vices, in republica
verſatus, magnam ætatis partem exegit; incertum tamen, quoto vitæ
ſuæ anno, mortem cum vita commutarit.
tum fluctuatio, & ſententiarum enata eſt diverſitas, quam poſt Sanctium
Prolegom. III. G. 12. ſtudioſe perſequitur b. Gelerus proleg. K. 9 p. §.
nec ad rem facit, incerta iſta & diſiona huc transferre. Hoc ſaris liquet,
totos Danielem ſeptuaginta annos captivitatis, Babyloniæ expleviſſe, primo
ſtatim captivitatis anno abducétum, indeque quinque potentiſſimis regi-

bus

Hine magna rurſus interpre-

M

bos cherum:
1. Beluni
1. cuiperou⸗
ſeliie de ſe
ſolvetet,o
conuumeren
bit; K illor,
(ultam, 400
eſnstiali, ſ
numerum, ab⸗
triamcum ex
jnitiain Daäl
ræi tradunt,
Pscdras enim
in patriam ren
füiſſet; neque
kegibus fuerat
cOmentum
Pewiel, a doc
Syvelim. in Bib.
celit, gnod
Mebrlone, an
ſententia ſud
nins ejt. . /
calculum kert
ran
durs zag Ti
remum ſanchi

tlndige ſehul

mnnibun ihie,

cumn ili evit
ſeriü cenſean
Mhunergo⸗
UIm exſnwiſe
- 1
Agla
Ruum, tanto
egra, nec ull

Crpe

005

luin potius
Ntmocula ula:
agihäin Cod,
erſu guar-
NNn ui.
lis fut. Tin
ut ilm paſſi 4
ElII, conttat.
ninem quadrre
in voce N
ntviri dodi eam
primarie po-
ua cubiculatii,&

rin Agypto, u.

eique ſutispetu⸗
b. Geierump
t uceam, Juod
fo. oblerſanih
Preei eunu⸗
lipotuerunt, gui
mn Danielem, i⸗
11. ubi innicem
2 Pro Ais inter⸗
n Orantium/rl-
uin iuvollte ac
olgE euie
MeX tn n iſfe
philageln .
ceptiofem
os enlet.
s in tepnblea
jen, quot Vite
auſpinel erpre⸗
m pott Canckium
oleg. 5. 4 ..
lleſnil iguet,
exp! leviſlepr Driind⸗

6 1 egi-

„

renlindn 5
0 bus

bus charum: Nebucadnezari Dan. II, 46. E vilmerodachoe

Babylone, aun Ecbatanis Mediæ, an Suſane ad Tigridem.

“ VETER. TESTAM. 233
Reg. XXV.
27. Belſazari Dan. V, 29. Dario Medo c. V, 31. VI, I. & Cyro Perſæ c. X,
I. cui percguam familiarem vixiſie noſtrum, autoremque! fuiſſe, ut vaticinia
Jeſaiæ de ie dudum ante edita, legeret, iisque permotus, Captivitatem
ſolveret, Joſephi fide, prolixe perhibet Salianus Annal. V. I. ad A. M.
5y17. §. F. /(d. 1. V. p. 2. His fi per ea, quæ paulo ante diſputata ſunt, viginti
connumeremus annos, quos, cum captivus patrium verteret ſolum, habe-
bat; & illos præterea addamus incertos, quos poſt libertate m Judæis i in-
daltam, ad obitum usque exegit, ad ſeculum & amplius annorum vitæ
ejus tractus, facili negotio aſcendet. Quis autem certum definire auſit
numerum, absque tabulis & teſtibus? Neque tamen crediderim, in Pa-
triam cum exulibus reli iquis reverſum, quin & Synagogæ magnæ, cujus
initia in Darii Longimanni imperium referri ſolent, præfuifle, quod Ae-
bræi tradunt, Elias Levita bræſat. 3. in Maſoreth Hammaſoreth, cum aliis-
Esdras enim & Nehemias, qui prolixum texuerunt catalogum eorum, qui
in patriam remigrarunt, Da anielem non tacuiſſe cenſendi ſunt, ſi in iis
fuiſſet; neque, quod Sanctius addit, gravis provincia, quæ illi a Perſarum
regibus fuerat commiſſa, liberum reliquiſſet reditum ad ſuos. Unde
commentum iſtud, quod in ρ WN princibibus caprtivitatis fuerit
Daniel, a doctiſſimis Gallis, Huetio c.I. H. g.. & Lud. Elia du Pin diſſert.
pralim. in Biblia L. I. cab. 3. b. 117. exploditur. Vero itaque propius ac-

De D⸗
niele.

cedit, quod patriæ extorris diem ſuum clauſerit, ſed incertum rurſus, an

Quævis harum

moyr, E&y

ſententia ſuos habet autores, quorum traditione nititur & fide. Epipha- ſepulzara?

nius eit. log. p. 243. quorum Dorotheus ex aſle conſpirat, prO Babylone
calculum fert: Su& y SoiNi ο Aεανναν+α BaSvNRαυ, y eigiſvm,
0 aron 2 76 νσα 760 Gacidtnαι+ deba 2 7 & o

νντι ι ag 7s Wπο ραααενα 7ragt &ττι 8Bo . Xα+. Ad ex-

tremum ſanctus Daniel Babylone pacifice mortuus eſt, & in regia ſpelunca

ſplendide ſe, ſe pultus, atque ad hunc usque diem ſe, pulchrum illius notiſſimum
omnibus, ibidem conſpicitur. Nec diſſentit ab eo laudatus du-Pin. Sed

Malunt ergo alii Joſephi ſtare traditione „qui? apud Echatana Mediæ, t tur-

rim exſtruxiſſe Danielem tradit, svrgezéαι τανατι ραατιαοπριοναα, 10

Dovαααορτι Texor⸗us ev, opus Pulcherrimum, & ſiugulari admiratione di-
gnum, tanto artificio, tantaque operis firmitate, ut ad ſuam ætatem in-

tegra, nec ulla omnino parte labefacta, aut vetuſtate deformata ſpecta-

Cagt. Fars I. M Gg retur?

cum illi de vitis Prophetarum libri, ſuppoſip ititii ſane, ſuisque temere ad-
ſeripti cenſeantur autoribus, hinc Perexigua gaudent autoritate ac fide.

De Da-
. niele.

234 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

retur: quibus cum addat Joſephus: Q7nτ1π6 &*r Hege, rös& re Mn-
νον aαυας, α IIe6ν 0.α IIρ ο⁵α α0 α7 ⁸ 9edoo. 400 1 dτ—
gis sPvesvo, I'33oαο &α ege, α rSr.ο Rer . sXρ Ti ααοια
uοος mos autem durat usque in præſens tempus, ut in ea turri ſeve-
liantur Medorum reges, & Perſarum, atque Parthorum;, ejusque cuſtodia
ſacerdoti Judaici generis hodieque eonereditur: colligunt inde nonnulli,

cineres Danielis eodem aſſervari & concludi monumento. Hæc ipſa duam
ex Joſepho repetit Hieronymus Comm. in Daniel. VUIII, 2. To. V. Olbv.

Ff. 227. A. hoc uno in diverſum diſcedit ab autore ſuo, quod quæ Echba-
tinis oſephus, Suſis ipſe locat. Nec dubium eſt, quin Suſis ad Tigridem,
quæ Plinio teſte, lib. VI. cap. 27. vetus regia Ferſarum erat, commoratus
aliquantum fuerit Daniel, anno Cyri tertio, juxta Dan. X, 14. cum decre-
pitæ jam ipſe eſſet ætatis: inde vero Babylonem regreſſus, cum nemini
veterum memoretur, a doctiſſimo Huetio cit. loc. &, qui Huetium hic
ſequitur, Herm. Witſio, Lib. I. Miſcell. Sacr. cap. XIX. §. 26. p. 2)2. ibi
diem ſuum obiiſſe creditur, ubi ſenectutem egit. Favet huic ſententiæ
Benjamin Tudelenſis Itinerarii p. S6. ſqq. qui Danielis ſepulchrum Suſane
ad Tigridem locat, & pro more ſuo fabulis pingit. Tigridem quippe,
civitatem mediam ſecare in duas partes, quas pons interjacet. Eam autem
partem, quæ Danielis oſſa condita ſervat, opibus, commerciis, hortis quo-
que & pomnceriis florere; adverſam, extremam pati pauperiem. Hinc
natam inter accolas invidiam, ortasque lites, donec tandem inter defes-
ſos hac conditione transactum fuit, ut Danielis loculus alternatim locum
mutaret, & hoc anno ab hac fluminis parte, altero ab altera eſſet. Poſt
autem, cum eo veniſſer Senigar Saas, magnus Perſarum imperator, qui in-

dignum ratus loculum Prophetæ ita de loco in locum volutari, lege cau-

tum eſſe, ut ſpatio utrinque æqualiter dimenſo, Danielis loculus vitreo

conditorio incluſus, catenis ferreis e medio ponte ſuſpenderetur; tum

etiam eodem loco ingens exſtrueretur Synagoga, quæ quibusvis e toto
orbe accedentibus, ſive Judæis, ſive peregrinis, ad preces fundendas pa-

teret. Ad hunc usque diem ait, Danielis loculus e ponte dependet. Inter-

dixit etiam rex, ne quis ullibi in flumine piſeationem intra milliare, ſive
ſaperiori ſive inferiori ſpacio, exerceret, idque in Danielis honorem. Pau-
lo aliter penſilem hanc Danielis urnam R. Pecachias in Itinerarii capb. 9. de-
lineat, non tamen multum adeo a Benjaminis fabula alienũs, cujus com-
mentum vide apud Schickardum in notis ad Diſſertationem de feſto Purim,
& ex Schickardo ap. Witſium c. 7. & b. Geierum proleg. in Dan. p. 9. ſqj.

Quamcunque ex his ſententiam fueris amplexus, ſaniorem tenebis illa,
quam

ſaxrd eenal

Guam Corn
Cam in .
Phyrogenit
tribus ſoci
b Attalo,
Vel loco.
ritate in ee
ſCto, ju
modo men
dinandor
ſi.ad W.
Azatix, &
jicemque
Haud Gabie
em, hane
paucisque:
10 augent h
udu .
M Eucſun
poſt P erell
tinacfthera
Korliſit, rer
pott Reinet
cuſſit & ex
menti dc 9,
catalogum
Nihil de ill
itum elle .
Ourid cui 4

Reet
(ſoris eonen
Gicatum d
um Magig

605

riene .
ranm 8.
i iehen
it lri ſine.
A uſodt
Nde nonulli,
la ANNm
2 In L. 0
od gurkeba⸗
840 Tigeitem,
t commoretus
1l cum gecte⸗
Scumn nelnini
Huetium hie
26,5, 272 ihi
Huic ententie
lchrum Suline
Nilem gwippe,
et. Eam alltenn
is horts quo-
dei jem. “
m inter detes⸗
ernatim locum
1a el ſeet. l
erator, 4i in⸗
ter, le ge C⸗
Poculus Vitreo
deretut, tülht
dibunis e 1010
fancdendase⸗
gendet. Iuttt-
u niliorl, ve
honofe. eiur.
erurüilii. ge⸗
is, cujus conn⸗
Ge ft, fifel. Purinn
, Don. , .

enebi l⸗
gvam

VETER TES FAM. 235

quam Cotnelinsa Lap. in fronte Commentarii ſui, iconi Danielis ſubje- De Da-
Gam, & in prolegom. n. S. P. 1256. repetitam, ex Vetuſto Codice Baſilii Por- niete.,

phyrogeniti Imper. nec ſi ſibi perſuadere potuit, nec aliis, quod Daniel eum
tribus ſociis capite tandem ſint plexi ab Attico, vel ut in prolegom. ait,
ab Attalo, adeoque martyres occubuerint, incertum autem quo tempore
vel loco. Sua quidem hoc commentum non omnino deſtituitur auto-
ritate in eccleſia Græca, hauſtum Cornelio ex Menologio Græcorum
MSCto, juſſu Baſilii Imperatoris, Seculo X. concinnato, quod ſex tantum-
modo menſes Græce complexum, & a Petro Archudio latine verſum, Fer-
dinandus Ughellus Jv. VI. Italiæ Sacræ p. Iocg. inſeruit; cujus p. 1162.
N. ad XVI. Calendar. Januarii memoria ſanctôrum puerorum, Ananiæ,
Azariæ, & Miſael, j juxta cum ſancti Danielis Prophetæ celebritate refertur,
iidemque omnes ab Attico rege, capite damnati & cæſi memorantur.

Tiaud dubie ex eodem Menologio, Menæa Græca verhis tantum non iis-

paucisque achectis verſi bus temere confirmant, quin etiam novO ſigmen-

to augent ls verbis: σα„½6 4 1vhis ρα° õ væ Ye Aτ 6*
7 60 Ser Ye aα. s* & Te syre“ OW⁰ρ Er a rn rs*†⁹nαοα, *n.! 15
ααασ ℳ.α r ⁸ Kogis jον* l'oS& XoS, r νναοιανν. 40 7α.

ARv ke νανντοοο.,. . Ml Angelus autem Domini ſubtlata eorum corpora (quibus
poſt perpeſſam cædem, amputata capita divino miraculo juncta & agglu-
tinataſfuerant) detulit in montem Gebal, ubi per quadringentos annos ſab
Jfaxo recondita, in reſurrectione Domini noſtri Jeſu Chriſti, & ipſa reſurre-
xerunt, rurſumque obdormierant. Sed enim portentum iſtud fabulæ,

poſt Reineſium Lib. II. Var. Lect. cap 13. P. 232. b. Geierus quoque diſ-

cuſſit & exploſit. Sane etiam Bailletus in vitis Sandtorum Vet. Teſta-
menti ad d. XXI. Julii, ad quem in Martyrologio Romano Danielis, in

catalogum Sanctorum relati, memoria in eccleſta Romana celebratur,
nihil. de illa fabula habet, ac forte plane ignoravit, tale quidpiam tra-
ditum eſſe; neque in hiſtoriam regum Perſa⸗ arum & Aſiaticorum ullus oc-

currit, cui Attico fuerit nomen.
III.

Hrc tanta igitur Scriptoris purpurati dignitas, haud parum ſplen- Libri ſeri
doris conciliat vaticiniorum ejus volumini, in Codice Hebraico ſuper- Ptor.

ſtiti; cujus tamen Præcipua hæc laus eſt, quod a Spiritu S. in calamum

dictatum, divinæ eſt originis. Utrumque quo minus admittant Judæo- mwipugna
rum n Magiltri, commune ipſorum prohibit ſcitum, quod extra terram zus,

HD Gg 2 ⸗ ſanctam

236 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS
me potius

ſanctam nulli Prophetarum comtingat Qeorvevslæ, quæ quippe in præro-
AIgument

gativis terræ Ifraelis haud infimum tenet locum. Inde eſt, ut in Cod.
Bava Bathra cap. I. fol. S. col. J. pronuncient: n 8Oee Wn ſ ſtato term
NN I viri Synagogaæ magnæ ſcripſerunt Danielem; cujus eflati eau- leſains ep
ſam reddit R. Salomon: 3a 2, enn een e een enmis del
VR quia permiſſum non eſt. Probbetiam extra terram ſanctam literis äone, hle
(9=νατνονwvK„w)G confignari. Relinquitur igitur ſeribenda ab aliis, qui ingresſe (Kuntun, I
Innt terram (reduees ex captivitate, quales viri Synagogæ magnæ) nam foNFNUS:
Daniel manfit in captivitate. Sed quam id frivolum ſit ac nauci, jam alias un ſider 1
docuimus, & copioſe demonſtratur aàa Bartolocecio Biblioth. Rabbin. 1. SLvviſe, ſilu
II. F. 3202. ſʒ. & a doctiſſimo l'Empereur ad Jachiad p. 6. Sane enim & Aliquis toti
Moſes extra terram promiſſam Pentateuchum conſignavit, & Ezechielin- Phetumton
ter captivées ad fluvium Chebar, ſcribere a Deo juſſus legitur c. XXIVyONYY, eHehrzon
2. XXXVII, 16. nec Jeremiam Spiritus Domini deſtituit quantumvis in iigu. euh. /
Aegyptum translatum c. XLIV, I. Domino enim univerſa terra eſt, & W. M. mon
plenitudo ejus, omnisque terra plena eſt gloria ejus Pſ. XXIV, I. XXNII, udolſie n
5. nec influxus Propheticus terræ ſanctæ ullibi ita legitur adſtrictus, ut ex- Chifpiphani
tra illam viris ſanctis eſſet denegatus. Sunt hæc deliria ingenii Judaici, ler Phipptt
gloriæx gentis ſuæ nimium quantum dediti, & nihil non fingentis in gra- e, Nt T
tiam ſuorum. Easdem fere tibias cum Judæis inflat Porphyrius, qui e Tun eſus vol
quindecim, quos contra religionem Chriſtianam ſtruxerat, libris integro tumns, di
duodecimo in oppugnando Danielis codice operam perdidit, nolens 25. M, 2 X.
eum ab ipſo, cujus inſeriptus eſt nomine, eſſe compoſitum, ſed a quodam, hophet lo
qui temporibus Antiochi Epibhbanis, fuerit in Judæa: & non tam Da- A(cudere E
nielem ventura dixiſſe, quam illum narraßſe praæterita. Denique quicquid iglüte iuben
uszque ad Antiochum dixerit, veram biſtoriam continere, ſi quid autem ultrs (cce Dianielt
opinatus ſit, quia futura neſcierit, eſſe mentitum. Cui ſolertisſime reſpo- erts 1
derunt Euſebius Cæſorienfis Epiſeobus, tribus voluminibus, id eſt, oltavode- i drue;
zimo, nonodecimo, & viceſimo: Apollinarius quoque ano grandi libro hod l .⸗
eſt, vicefimo ſexto: α ante bo⸗ xbParté Methodius; teſte Hieronymo pro- lnne cAlll
&mio in Commentar. lib. I. in Daniel. T. V. Otp. f. 207. Temporum qui- Axe Cene
dem diuturnitas monimenta iſta dudum conſumſit, ut quæ empæctæ fue- Dri ſein
rint ftrophæ, quæ ſanctiſſimi operis criminationes, dicere non habeamus, nn *
d

niſ quantum ex Hieronymi commentariis colligere licet; iſtud tamen Drro u
cumprimis offendiſſe hominem conſtat, quod eventu comprobata Da tius r
. 8 . . . . * . . .
nielis vaticinia cerneret, adeo ut non tam in prænunciandis futuris, quam Pjihljoth z

in geſtarum rerum enarratione verſari viderentur. Quod tantum abeſt, rritatem
ut fuam prophetiæ cuidam authentiam deroget aut fidem, quam maxi. dſis i
me

Ppeinprero-
b ut in Cod.
beflati eN .
ſauchan lteri⸗
lin duiingrecſ⸗
2 magne) unn
nauci, ſam aliss
th. Rablhin. 1.
Cane ennin
,& Ezechielin-
gitur c. MAl,
Juantumvis in
ſa tem et,

CV,1. ANNII,

Arias tex⸗
inpenii udaici,
ngendis in gra⸗
Apyri, gene
libtis integro
eridit, Mi
,ſal s uolanß
G ron tan Di-
Denige uihtis
itmtn ultrs
migſnereſat.
igeſt Alnite.
runc,Ao: e
Hienymo /19.
Temporumqut.
e empecdhe ſue⸗
enon kubeiinds,

cet; iſtuc tamen

coimprobitd Da.
gclsfutntisunn

voch ontum obelt,
len, quum n

l⸗
e

⸗=

R

fer Philippi Caroli in Curtii Ruſi libh. animadverſ. V. p. 77. Danielis ita-

Biblioth. Rabb. P.II. p. 3og. Sed vix aliud, præter eccleſiæ Romanæ au-

. .-
„— 2„

7

VETER. TESTAM.

me potius illam ſtabiliat atque confirmet. Neque enim alio quoquam pe Da-
argumento Prophetæ dictis ſuis fidem coneiliare poſſunt efficacius, quam niele.

Z . . 1 . . „⸗ .. .
ſi ſtato tempore eventus prædictioni ex aſfe reſpondeat; indeque, quæ

Jeſaias de partn Meſſiæ virgineo, paſſione, morte ac exaltatione, quæ Je-
» S S * . .* * 5 . . . 4 1 3
remias de LXNX. captivitatis Babylonicæ annis, ejusque inſecutura ſolu-

tione, quæ alii alia ediderunt oracula, divinis edita fuiſſe auſpiciis cogno-

ſcuntur, quia veritatem ſuam eventu comprobarunt. Unde recte Hie-
ronymus: cujus impugnatio teſtimonium veritatis eſt. Tanta enim dido-
rum ſidés Ffuit, ut Propheta incredulis bominibus non videatur futura di-

rxice, ſed narraſſe praterita. Fadu denique qui eſſet poſſibile, ut ſcriptor

aliquis toti judæorum genti imponeret, & mentiretur feſe Danielem Pro-
phetam, totis tribus & ultra ſeculis anteriorem, ac perfeco dudum Cano-

ne Hebræorum? Quin imo ſi fidem meretur, quod Joſephus Lib. XI. An-

tiqu. Cab. XVIII. perhibet, Danielis prophetias a jaddo Pontifice Alexan-
dro M. monſtrataz fuiſſe, & lætatum hoc nomine Macedonem, Judæis
indulſiſſe varia privilegia, ultra ſpem & votum, dudum illas ante Antio-
Chi Epiphanis ætatem in manibus hominum verfſatas fuiſſe oportet. Con-
e — . 7 „ . — ⸗
que, ο τνupv+ lo αανα Osονιιπ Opera & ſtudio exaratum vaticinio- Rertus.
rum ejus volumen, quoad iſtud in Codice Hebræo patet, eo minus dubi-
tamus, quo clariora ejus rei veſtigia liber ipſe prodit, c. VII, 2. 15. VIII, I.
26. IX, 2. X, 2 ſqq. XI. XII. ubi in prima perſona loquens, eundem cum

Propheta libri ſcriptorem indicat; maxime vero c. XII, 4. ubi librum hunc

⸗ . ar 8 DJ . . .
claudere & obſignare, hoc eſt, manu ſua ſubſcribere, nomineque fuo in- aita:
1 AI AiLtde

ſignire jubetur. Quæ quidem intelligenda de iis in Cc.
gnire j Qux q genda de iis ſaltem ſunt, quæ in Co- neentis ge-

dice Danielis Hebræo habentur: minime vero trahenda ad lacinias iſtas negatus.
. . ——6‚Ʒ— 2: . . , . SES
& gerras, quæ in Vulgata Bibliorum verſione ſubnectuntur, vel operi

ipfi, præter jus fasque, inſerta leguntur. Sunt illæ: 1) oratio Azariæ c.

III. 24. 50. 2) canticum trium puerorum, c. III, 51-90. 3) hiſtoria Su-

ſannæ c. XIII. 4) Belis & Daaconis fabula c. XIV. quas, in gratiam Vul-
gatæ, & ex reverentia erga Concilium Tridentinum, Pontificii Doctores a

Daniele ſcriptas, a Theodotione in Græcum ſermonem translatas, & hinc

in Vulgata aſſer vatas tradunt, cum ab Hebræis neglectim habitæ, in He-
bræo aut Chaldaico codice, temporum injuria, interciderint. Ita Hue-
tius in Demonſtratione ſua, Lud. El. du Pin, & ex inſtituto Bartoloccius
toritatem, argumentum ipſis ſuppetit, merisque cum nitantur conjecturis,
ne ſuis quidem omnibus has nænias perſuadent. Et de canonica quidem
= Csg 3 earum

4

237

X

De L)a-
niele.

238 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

15

earum autoritate paulo poſt diſpieiemus; nunc de ſcriptore monuiſſe ſuf-

ſiciat, Græculum quendam haud dubie easdem procudiſſe, quod in Suſan-
næ hiſtoria, nota illa verborum v, èð

v7o&α& ducta paronomaſia, in Hebræum vel Chaldaicum idioma plane

ut & oni-
eriticis.

Argumen-
tum.

non quadrans, ad oculum demonſtrat. Quod dum diluere Huetius ſa-
tagit, tam frigide ac jejune cauſam perorat, ut à doctiſſimo Witſio tan-
tum non cum ſibllo explodatur Miſeell. Sacr. Lib. I. cap. 19. §. g0. ſdj4.
Quæ demum Onirocritica Danielis, vel Conjedtorius Danielis, aliaque ad
ſomniorum interpretationem ſpectantia, ſub ejus nomine feruntur, com-
muni doctorum hominum ſuffragio, apud Huetium cit. loc. G. X. Scipion.
Sgambat. cit. Ioc. àH 375. & D. Fabricium Cod. Pſeudepigr. Vet. T. num.
224. p. 1130. g4. repudiantur, nec vel minimo gaudent, quo fidem ſibi
concilient, documento. Ita quoque de altero vaticiniorum Danielis libro
tenendum, quem inter Apocryphos refert Synopſis Athanaſii I. II. Obt.
p. 137. atque 7 Aαοι Vevden 7ααιοι vocaat, ex quo credi poteſt, forte
nonnulla ex iis, quæ Danieli tribuit, vaticinia deſumſiſſe Pſeudo- Epipha-
nius, qui in prophetæ noſtri vita, varia ejus oracula refert, quæ in ejus
volumine fruſtra requiras. Oͦ́”ò”MV
Argumentum libri partim res geſtas exponit, cum ad vitam, fata, &
utramque Prophetæ ac ſociorum ejus fortunam ſpectantes, c. I. III. VI.
tum ad imperii Babylonici & Perſici vices ac mutationes, regumque hino
flagitia, hinc coêrcitionem & ponas, pertinentes c. II. IV. V. partim & po-
tiſſimum quidem, in graviſſimis & arduis perquam vaticiniis verſatur, quæ
quatuor viſionibus prorſus admirandis comprehenduntur. Quarum pri-
ma de quatuor beſtüs, totidem adumbrantibus regna c. VII. ſecunda de
hirco & ariete, quibus fata regni Per ſici, Græci & Seleuéidarum delinean-
tur c. VIII. tertia de myſterio LNN. ſeptimanarum, atque de Meſſiæ ad-
ventu, ſorte, & politiæ Judaicæ excidio c. IX ultima de fatis regni Perſi-

ci, Græci, Seleucidarum, tum quoque eccleſiæ N T. & de Anti-Chriſto

c, X. ſqq agit. De priori parte, quam hiſtoricam diximus, prudenter ob-
ſervat Witſius Miſcell. Sacr. Lib. I. cap. XIX. & 365. P. 277. non eo ſolum

eam pertinere, ut narret mirabilia Dei opera, ber maximos reges, vel cir-

ca eos patrata, quorum cognitio & meditatio eccleſiæ omnis ævi utilis-
ſima eſt; ſed præcipue eo eſie deſtinatam, ut prophetiis Danielis fidem

adſiruat. Nihil enim hic fere contigit, ubi non Daniel aut ſocii ipſius

interſint, ſemper uti exempla virtutum & intemeratæ pietatis. Imo vix

uidquam eſt, ubi non vis Prophetica Danielis, & familiaritas ipſius cum
Autd 5
G eo;,

Deo, ſiupen
nencdla, ſye
concilinda
elt, ampliſi,
morurn tuntt
lum, oboc
cE icillirud
ulti ex ho
Daraturi, n
gumentoca,
& excifone,
taminibus ac
rum tamn afe⸗
Mru, ud
ſit, uet, 6
5 Pralun
vi res N
NNS Ta 8.²
2is a
Sey Norm
hatorir
lm ea, gne 4
nifconit, nn
u inte . ſ 7
iſum hurtci
Theodoreto
Pellar frile
umnis, &
Mdi e ihl
Lerertur meli
1 leemn
cenan n,
ſ iu
A

. hoſtre explet

&K Conditione

60s

e monuiſſe ſaf.
quodinduſin-
1 oA 18
nidioma phane
Hetekluetiusſa⸗
mO W tſio tall⸗
in der .
ieli, dindte ad
feruntur, cum⸗
N.K . Sipion.
r. Vet. I. Mun.
quo ſiem übi
, Denielis itH
anaſi 7.11. Ci.
rediporelt,torte
Pſendo- Epiphi-
fer, gur inejus

10 Vitum tirn, &
1es e.l. Il. Nl.
regumque ine
.V. Tortin &o:
isverſarub air
r. narmn gri-
.Vl ſaund, da de
rum Gelinemm-
ge de Mell Be al-
ſaris leyl IPerk-
& Cedn eAnti. Chriſto
whulene ob⸗
. non eoſolumn
s teges, clar⸗
Onhnis l zutilis
is iDnieſs d ien
l aut ſocii! ſus
“ lmon
liatitis pas e

Deo,

VETER. TESTAM.

2˖9

Deo, ſtupendis ſe Prodant indiciis; ſive inſomnia memoranda & expo- De Da-
nenda, five arcana revelanda ſint; ſive denique prodigiis ſine exemplo, Diele.
concilianda Prophetæ auctoritas. Poſlerior autem, quæ Prophetica Pars
eſt, ampliſlimum velut orbis theatrum pandit, & luculentum, non proxi-
morum tantummodo temporum, ſed omnium fere ſeculorum ſpectacu-
lum, ob oculos ponit, atque utriusque tam facræ quam profanæ reipubli-
cæ viciſſitudines ordine & perſpicue exponit, adeo ut haud immerito,.
multi ex hoc libro incomparabilem rerum futurarum cogniticnem com-
Paraturi, memorentur c. XII, 4. Præcipuum tamen in univerfſo libri ar-
gumento caput de Chriſto eſt, Redemtore orbis, ejusque tum redemtione
& exciſione, tum glorioſa exaltatione, tum regno ejusque progreſiu, cer-
taminibus ac anguſtiis; ut jure ei tribuat Hieronymus, nullam probhbeta-
rum tasm abherte ixiſſe e Chriſto. Non enim STolum ſorihit, eum eſſe ven-
turum, quod eſt commune cum ceteris; ſod etiam, quo tempore venturus
ſit, docet, & reges per ordinem digerit, & annos enumerat, as manifeſtiſſima
Nig ena Pranunciat, proc»m., Comment. ad Daniel. T. V. Oop. F. 267. D. &v
cN cnαν‿ τοd ù- S νρονdb* rijv 78 evαι Oe Loorjos
ν l'no Xe/sS 7 ορNα α 7αρνaαανν (6 QAαν⅞α⅞, ) 85 ν ℳι oi-
g &ι οοoα%— oας, &εια T x„ρα 7 αραα 7 v ρρρι+ 7 75
.ι τ 7 c8⁸⁹ραα TSv Sr*τν*οαNρoρ ⁰ο7 αττπατα α ο ααπι
7ια 7 73 78⁰ (78 I'gdæ gs ). g +†8 εαετι * „Wοπααν &ατο.
ryæ AWn ςũh. Multo abertius, quam alii (Prophetæ) omnes, magni Dei
2 Sawatoris noſtri Jeſu Chriſti pradixit (Daniel) adventum, neque ſo-
lum ea, quæ lBalturus eſſet, ante commemoravit, Jid étiam tempus præſi-
guißcavit, numerutmnque adſeripſit t annorum, gqut usque ad illins adven-
tum int erceſſerunt aberte pereenſitis omnil'us calamiratihus, quæ poſt ad-
miſſum perſidid ſcelus in éos (Judæos) eſſent invaſuræ, teſte graviſſimo, Scopus:

Theodoreto præfat. Comm. in Daniel. To. II. Opp. B. Sayz. Quæ eo
ſpectare facile intelliguntur, ut non Jud æorum modo animi, exilii

ærumnis, & victricis tyrannidis jugo oppreſſi & proſtrati, in fide de
Meſſia, ex ipſorum gente oriundo, confirmarentur atque in ſpem eri-
gerentur meliorem; qui ſcopus libri ſpecialis eſt, iis præcipue, qui-
bus in lucem edebatur, temporibus, & genti Judaicæ accommodatus.
verum etiam, ut omnium ſeculorum eccleſiam certiorem redderent,
de ſtato, definitoque temporis articulo, quo humani generis Soſpita-
tor carne amidus, inter mortales verſaturus, omnesque redemtionis
noſtræ expleturus ſit partes, porro etiam de regni ejus myfſtici facie
ac conditione, ſede quoque & commorandi in orbe loco, adverſa-
riis

niele.

Vtilitas.

„

2 40 INTRODUCT. AD LIBROSBIBLICOS

riis denique & hoſtibus, cumprimis Anti-Chriſto. Velut enim Mes-

ſiæ matrem virginem, paſſiones & gloriam Jeſaias; gratioſum novum-
que fœdus Jeremias, natale ſolum Michæas, ſic tempora & momenta

accurate prædefinivit Daniel, ne vel errori priſcis fidelibus, in agno-
ſcenda Chriſti perſona, vel dubitationi nobis, de Jeſu Nazareno, ve-

ro illo, dudumque prædicto Meſſia, locus relinquatur; unde b. Lu-
therus, circa finem doctiſſime & copioſæ, in Danielem germanice
verſum, præfationis, Petrum Apoſtolum 1I. Ep. I, II. Prophetarum in
tempora Meſſiæ inquirentium induſtriam atque ſcrutinium celebran-
tem, haud inani conjectura Danielem præ ceteris deſignaſie cenſet, qui
tantaà perſpicuitate, tanta accuratione, quanta ante ipſum nemo, hanc
quæſtionem expedivit. Is tam inſigni Spiritu præditus ſuit, ut non ſo-

um viderit venturum regnum Chriſti, & manſurum pberpetuo, atgue alia

regna deſiruckturum, ſod etiam numeravit hebdomadas annorum, quibus
Chriſtus venturus eſſet. Nam in boc totus incumbit, ut Chriſti giorioſum
& aternum regnum magnifice efferat de prædicet, & præ illo omnis regna
mundi vana & caduca oſtendat, ut nervoſe, & ex vero ſeopum libri pro-
dit b. Petrus Palladius in Iſag. ad Libb. Prophet. & Apoſtol. h. l. Salu-
berrima kinc documenta in omne ccœleſtis doctrinz genus redundant,
quibus tunz ardua iſta, de S. Trinitate, de incarnatione, paſſione &
morte, tum etiam exaltatione & gloria Jeſu Chriſti, de regno ejus-
dem, tot inter rerum fatorumque viciſſitudines & converſiones ineon-
cuſſo, de provida Dei pro ſuis cura, de angelorum miniſteric, & offi-
ciis, de conſummatione ſeculi & judicio extremo, capita lueulenter
firmari, tum præcipuorum orbis imperiorum fata & ſueceſſiones, in
prophetiæ velut ſpeculo repræſentate dignoſci, & ex accurata prædi-
Gionis cum eventu harmonia, ſupremi Numinis in verbis operibus-
que veritas celebrari, zum hominum mentes ad fidem, pietatem, tem-
perantiam, fortitudinem, immotam divinæ veritatis profeſſionem, pre-
eum arderem, curam pro communi eccleſiæ ſalute, &c. accendi & ex-
timulari, tum denique piorum levari curæ, adverſus malorum, quæ
hodienum eceleſiæ incumbit, Iliadem, ac diras iſtas ultimorum tempo-
rum tempeſtates, obfirmari corda, ſtabilique & ſolido erigi ſolatio
queant. Cernere hie eſt commißſam ſapientiam bijus mundi cum ſapien-
ia Dei, potentiam ſummam hujus ſeculi cum infirmitate Dei, Daniele &
ſociis paucis confelſſionem veri Dei, quem poputus captivus ado Abat, Monar-
cbis maximis virtute Dei extorquente; religionem veram cum ſaperſtitione,
ut ſcite obſervat Heidegger. Enchir. Bibl. L. I. cap. 23. J. F. . 107.

/

*

—

n

Nranr-
gui
hane
7
n ſ⸗
As
ihs

ſAm

ola
pro⸗
Salu-
dant,
ne &
ejns.
neon-
1okh.
lenter
, in
trdi⸗
uibus⸗
tern⸗
nbre-
Se
que
empo⸗
ſoltio
ſtien-
ele 9
Monc-
Mune,

V.

QAd v. 20. capitis VI. & c. VII, II=28. Septuaginta enim annorum mo-

vaſtata) librarii cum ad recomponedum obus avcederent, quæ in Ebraico

fFatus exortus eſt. Orationi vero Asaria, hymno trium puerorum, Suſäannæ,

VET ER. TESTA M. 441
1ð . V. D De Da-
Idioma ſandum, ſcripturis V. T. dicatum, Deique ore, cντισa. niele.
7οονιστιω Ooracula edente conſecratum, ad hunc quoque librum con- Sermo au-
ſignandum Daniel adhibuit, ita tamen, ut a cap. II, 4. usque ad capitis theuticus.
VII. finem, pura utatur Chaldaicæ linguæ dialecto, atque adeo dimi-
dia fui parte Chaldaicum, dimidia Hebræum hoc varicinium in fon-
tibus legatur. Paria fere in libro Esdræ deprehendes, a c. IV, 8. usque

ra, in captivitate adſueti Chaldæorum linguæ Judæi, pari illam cum 2⸗
Hebrææ, promptitudine loquebantur & callebant, utraque fere ut ipſis
vernacula videri poſſet; unde conſultum divinæ viſum eſt ſapientiæ, ut
ſex Chaldaicis capitibus exponerentur ea, quæ regibus Chaldæerum eve-
niſſent, atque ad res, cum populo caprivo in Chaldæa geſtas, ſpectarent,
viſiones autem Prophetæ, & quæ proxime ad Eccleſiam attinebant, He-
braicis literis conſignarentur. Nervoſe Frider. Spanhemius fil. Hiſt. S
Eccl. Vet. Ieſt. T.l. Opp. f. 1oz1. uſus Daniel lingua Chaldaica, quia de rebus
Chaldzorum, ut teſtes eſſent veritatis, ac de rebus ſuis Con vincerentur. Sin-
galaris tamen hic eſſe, & a communi ſententia diſcedere voluit Huerius,.
qui Dem. Evang. Prop. IV. de Prophetia Daniel. F. 7. P. 772. librum totum
Chaldaice primum in Chaldæa fuiſſe exaratum conjectat: deinde He-
braice verſum a judæis reducibus, in gratiam & utilitatem ſuæ gentis, ic-.
que publica auctoritate: demum etiam Græce, ab Auctore priſcæ inter-
Pretationibus, ab Aquila, Theodotione, Symmacho;, aliis. Inde contigit,
inquit, ut male multatis & detruncatis exemplaribus (gabod labentibus annis
uſa veniſſe nimis ver um eſt, in ea præſertim gente, tot exiliis, ruinis incendiis

exemplari deerant, ex Chaldaico ſupplere cogerentur; unde ambiguus ille

ac Beli ac Draconis hiſtoriis, quod lelctu jucundæ, & ad vulgi captun, eſſent
accommodatæ, contigiſſe puto, ut valde celebrarentur inter Helleniſtas &
Alexandrinos præſertim, reliquosque Aeg)htios, quorum ingenium hijus⸗
modi deliciis & auditionibus miriſice capiebatur. Inde ergo prodeunte ma-
rxima Græcorum exemplarium copia primigenia ipfa archetyba, ut ſieri as-
ſJolet, neglecia jacuerunt, ac. ſenſim denique interciderunt; veiut acutecon-
Jicit Origenes, a Judæis ipſis dedita opera ſuppreſſa ſunt, eum majerum ſuo-
rum infamiam, ſeelerumque veſtigia alio ſeelere abolere Nuderent. Quo
quidem commento Huetius, eadem Opera & Hebraico Danielis textui
antiquitatem fuam ac authentiam derogat, & additamentis illis ſpuriis di-
Carpz, Pars III. Ih vinam,

24; INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOs
De Da. vinam, f Däs placet, originem aſſerit, & omnem denique libri autorita
niele. tem elevat ac fidem. Nullas autem prorſus tabulas, nullam veri ſpeciem,
. mulla proferre poteſt documenta, unde fabulæ vix ſatis ingenioſe excogi-
tatæ colorem inducat. Unde enim probaverit, totum opus Chaldaice,
& non Hebraice potius, ab homine Hebræo, lingua in Judæorum ſacris
recepta, conſignatum fuiſſe? Et, ſi ex Chaldæo authentico exemplari ſup-
Plendus erat mutilus & detruncatus codex Hebræus, cur non potius libra-
rii, quos fingit, & a quorum dexteritate totius codicis ſuſpendit fidem, to-
tum authenticum volumen, utut Chaldæo ſermone conſcriptum, canoni
Vet. Teſt. inſeruerunt, ne ambiguus ille, hinc ex verſione, hinc ex authen-
tico codice, enaſceretur fœtus? Iſta porro additamenta, cum non minus
Hebræis, quam Helleniſtis arridere potuerint, cur non *ι que Hebraice
verſa, lecta & aſſervata, ſed Græce? quin imo, cum majorum ſuorum in-
famiam, ſcelerumque veſtigia abolere ſtuderent Judæi, cur Patriarcharum
opprobria, Davidis & Salomonis, ceterorumque regum flagitia, totiusque
gentis crimina, intacta & illibata transmiſerunt ad poſteros? Tam male
profecto hæc Critice Huetio ceſſit, ut vix abjectius vel ſanctam hujus volu-
minis proſtituere fidem, vel ſummi ingenii ſui deterere famam potuiſſet;
nec mirari ſatis poſſum, qui factum ſit, ut magnæ induſtriæ, nec obtuſi
omnino acuminis vir, Joh. Henric. Heideggerus, titubante quidem pe-
de, in eandem fere incederet ſententiam, dum Exercit. Biblic. Diſſert. XI.
§S. 97. b. 357. förte etiam liber totus, inquit, primo Chaldaice ſoriptus eſt,
autore ipſo Daniele, & capita nonnulla potiora, in vaticiniis conſiſtentia,
Hebraice a Judæis in patriam reducibus, converſa ſunt: de quo tamen
nit temere affirmandum. Sed nec authenticus textus, ſive Hebraicus, ſive
Chaldæus, temere in diſcrimen adducendus erat ejusmodi conjecturis,
quas multo rectius exploſit ac ejecit Herm. Witſius Miſcellan. Sacror. Lib.
obſeuritas. I. cap. XIX. G. 77. . 256. Utut vero hiſtorico, ſatisque plano dicendi ge-
nere in utraque lingua Daniel utatur, nec pro more Prophetarum, tropo-
rum, ſchematum aut figurarum involucris implicet ſenſum, ſunt tamen
in eo non pauca, quæ perſpicacem & attentum requirunt interpretem,
quæque fua non cearent difficultate. Argumentum enim tale exequitur,
quod ex hiſtoria Perſarum, Medorum, Judæorum ac Romanorum, colla-
tisque ſummorum imperiorum annalibus lucem foœneratur. In prænun-
ciandis quippe præcipuorum Orbis regnorum vicibus & fatis verſatur;
tum quoque eccleſiæ & Anti-Chriſti delineat habitum, diverſis tempori-
bus diverſum: quorum oraculorum veritas, magnam ſui partem eventu
jam comprobata, non aliunde demonſtrari poteſt evidentius, quam ex
omnium

prei
rem/

Aug
Tun
Fra.
Uteri
gu
Pptor,
hamn
Jhe
ſim d
IWe
Prop
Uie N
frene
tum 4
Phaſin
Cultas
ta tot
Lap. 6
om D.
nonet⸗
tut

Nde

intche
cit
forme
inter
Dredi
Cemuu

rita.
em,
aice⸗
geri
up⸗
Hra-
nt⸗
Anoni
then.
minus
raice
m in-
aruN
gue
male
O⸗
iſet;
Obtal
pe
rt. AI.
tis ,
Lentie,
omen
1, e
ekunis,
I, ib.
i ge⸗

ropo.

tamen
retem,
gbitor,

,Col.
rEnu-

elitur .
evenill

Uu eX

mniui

SS

—
7

omnium temporum, quæ deſignavit noſter, memoria & monimentis. De Da-
Unde erudite Hieronymus præfat, in Daniel. T. V. Obpb. f. 2 60 E. Obſervat: niele.
Ad intelligendas extremas Partes Danielie, multiplex Græcorum hiſtoria ne-
ceſſaria . Sudorii videlicet Callinici, Diodori Hieronymi, Polybii, Poſ-
Raonii, Claudii, Theoni, & Andronici cognomento Alipii gu0s & Porphy-
rius eſſe ſecutam ſe dicit. Joſephi quoque, & eorum, quos bBonit Joſephus HS
Pracipuegue noßri Livii, & Pompeji Trogi atque Juſtini; gqui omnem ex-
tremæ viſionis narrant biſtoriam“ & poſt Alexandrum usgue ad Caſaren
Auguſtum, Syriæ & Aegybti, id eſt, Seleuci & Antiochi, & Ptolemæorum
bella deſeribunt. Hinc porro colligit, ſi quæ poſthæc ſeoularium litera-
rum teſtimonia ſit prolaturus, non noſtræ eſt voluntatis, ſed ut ita dicam,
gravihimæ neceſſttatis, ut probemus ea, gqucæ a ſankfis Prophetis ante ſecula
malta prædicta ſünt, tam Græcorum, quam Latinorum, & aliarum Lentium
Uiteris contineri. Præterea Turcarum & Muhammedis tangit imperium,
&& quanßtam orbi Chriſtiano illaturum iſtud ſit cladem, unde Arabs Scri-
ptor, Ahmed Ibn-Idris, multa ex eo citaſſe teſtimonia, pro aſlerenda Mu-
hammedis prophetia, perhibetur ab Hottingero Lib. ſ. Hiſtor. Orient c.
J3.P. 92. qi0 tamen opere ipſe, ex eodem Daniele longe accuratius pas
ſim demonſtrat, Muhammedem eſſe Anti-Chriſtum Orientalem: cum-
que in finem in Tbeſaur. Philol. Lib. II. cap. I. p. ob6. ad complementum
Prophetiæ Danielis demonſtrandum. Turcicæ quoque & Arabicæ hiſto-
riæ haud proletariam requirit cognitionem. Accedit præterea nova, ex
frequenti ssεoo οXονν, ex noſtri cum Hiſtoricis prophanis diſſonantia,
tum quoque ex vocum inuſitatarum „quarum ex collatis locis aliis. em-
pPrfhaſin & genuinum ſignificatum haurire non datur, uſurpatione difſi-
cultas haud exigua, non niſi ſingulari &,ρanhρανι. magna ſolertia & atten- MV
ta totius contextus collatione, ſuperanda. Quod autem Cornelius a
Lap. prolegom. in Dan. f. 1257. a. addit, quod Deus ſtudio voluerit ſcriptDta
ram Danielis eſſe obſeuram, cum c. 12, 4. dicat: tu autem Daniel claude ſoer-
mones, & ſigna librum: in eo ſolenne Pontificiis Scripturæ convicium fa-
cit, ut traditionibus & interpretationi eccleſiæ Romanæ feneſtram a periat.
Neque enim vel Deus ſtudio voluit Scripturam eſſe obſcuram, quam, ur 2
intelligeretur ab hominibus, conſignari curavit; vel citatum iſtud evin-
Cit teſtimonium, quo diſerte adſtruitur fore, ut ſalutaris multorum in⸗
formatio, ex obſignato hoc libro, ſuo tempore redundet, quantumvis
inter hæec ex imbecillitate ingenii humani eveniat, ut iſtæ futurorum
pPrædictiones, quantumcunque perſpicuæ & claræ, non niſi ex eventu
demum intelligantur optime & explicentur. IIla ſane capita doctrinæ,
H “ Hhz2z2z quæ

De Da.
hiele.

Autoritas

QLanonica,

Herta 5.

AD LIBROS BIBLICOS

244 INTRODUCT.

quæ ad fidei noſtræ confirmationem pertinent, v. g. de regno Chriſti
æternum duraturo c. II, 44. ſqq. de gloria & majeſtate, Filio Hominis
communicata C. VII, 13. I4. de Meſſiæ facrificio, redemtione ac morte
c. IX, 24. fqq. de fine ſeculi c. VII, 22. de eccleſiæ circa finem mundi
perſecutionibus c. XII, 10. de reſurrectione mortuorum & felicitate
beatorum cœlitum c. XII, 2. 3. adeo elare & perſpicue leguntur Propo-

ſita, ut Oedipo opus non ſt ad illa explicanda.

VI. 5
Auctoritatem bri Canonicam & divinam caute diſtinguendam
cenſemus a dignitate Danielis Prophetica, eamque cum paulo ante §. II.
ex inſtituto demonſiratam dederimus, ſup ereſt, ut illam quoque extra con-
troverſiam ac dubium ponamus. Locupletiſſimus autem ejus, & ommi
exceptione major, teſtis Chriſtus eſt, cum de excidio Urbis gentisque Ro-
mano, vaticinatum Danielem citans, non zρoροbrε modo encomio ma-
ctat, verum etiam legendum ejus volumen, ſummaque animi attentione
penſitandium commendat, 6AνααWιαοονιονον οατÜl Matth. XXIV, 15. 16.

Marec. XIII, 14. æque uti alias graviſſimum de reſurrectione mortuorum

articulum, Danielis cumprimis verbis, e cap. XII, 2. evincit, eaque ſua fa-
cit Joh. V, 28. 29. ut inter Chriſtianos nullus dubitancdli locus ſuperſit. Ju-
dæi tamen, quia fidem ac autoritatem Jeſu Nazareni defugiunt, quanquam
e cenſu canonicorum librorum noſtrum nullo modo excludant, ad ea re-
mittenda ſunt argumenta divinitatis, quæ ex ipfis libri viſceribus deprom-
pta, divinam ejus originem manifeſto ſpirant. Univerſum ſane vati leinio⸗
rum horum argumentum ita comparatum eſt, ut non ſagacitate aut indu-
ſtria humana comparari, non ab alterius hauriri initirutione, non ab in-
genio mortalium Proficitci ſed a ſolo Deo fuggerente & inſtillante, co-

Enoſci⸗ potuerit. Bene hactenus Chaldæorum ſapientes regi dixerunt, non
oſſo in Dnjus, guam mortaliunm Jacultate ſitum, ut bæc talia indicet, a ſolis 6

Diis cognoſei, quorum babitatio in carne non eſt, Dan. II, 10. II. quod &
ipſe confeſſus eſt Nebucadnezar v. 47. e vero, inquiens, Deus veſter It
Deus Devrum, & Deminus Regum, & revelans arcana, ocum potueris revela-

re arcanum hoc. Adeo profecto vel gentihium oculos mentesque divina

Danielis Po Perſtringe bat, ut locutilli concedere, victasque dare ma-
nus, vel inviti cogerentur. Poſtmodum vero, cum incredibili exaditu-

dine eventus comprobaret prædicta, manifeſta illa oraculorum veritas,
novO rurſus documento divinitatem oper is hujus adeo evicit, ut ſolem in

meridie potius, quam libri hujus originem, in dubium vocare poſſis. Ca-
nonem autem ac normam credendorum iſtum complecti, eoque conſilio

. àaàa Dee

De.

All,
ſigne
ud
dum
tes
Chri
ſioni
tor
ſon⸗
poſ
hi⸗
guibe
Pref
u N
With
Gint,
dican
. H.
ipfus
Cut,

ſei,

tantun
at noj
intoſi
.
lunua
S.
,
nielit
ſe
gi
tanden
Napyar
14 ſe⸗
Mſr.
uinm⸗
J 1cl

1Con-

OIIII

leho⸗
0 MI-
Nione
1. 1.
1orümn
Dale-
t. lu-
nquam
leare-
leinio⸗
tindu⸗

air.

te (o⸗
1t, non

gvo
4
lert⸗
rewlle.
e Givind
jare mi-⸗
Aitu⸗

ſolemin
ſe Ca.

onſlio

1 De

VETER. TESTAM. l 24 495

a Deo eccleſiæ traditam & conceſſium fuiſſe, ſatis inde apparet, quod cap. De Da-
XII, 4. Daniel in librum redigere, divinoque & authentico confirmare niele.
ſignaculo jubetur vatieinia ſnd) in omnes eccleſiæ ætates perennaturum,
unde labentibus feculis divina ac ſalutaris hauriretur fcientia, ad eum mo-
dum, quem Chrifkus & Abololt, dogmata cœleſtia ex hoc libro eruen-
tes & demon ſtrantes, exetipl 0 ſuo Præiverunt. QuO fine Patilina Anti⸗
Chriſti delineatio 2. Thed. II. totaque fere Apocal Iypfſis cum Danielis v
ſionibus conferatur; nec non, quæ de gloria beatorum cœlitum, Salwa⸗
tor optimus Matth. XII, 43. ejisque Apoſtolus I. Cor. XV, 40. ſag. con-
ſona exacte iis tradit, „Jcræ& Da anielis c. XII, 3. leguntaur. Quibus in aprico
bolri adverſariortim cavilla facili negotio eliduntur. Et de Porphyrio „ Porlby-.
quidem non attinet repetere, quæ ſupraiam dicta ſunt §. I. & diſeufla; rio:
quibus addi poſſunt, quæ Hieronymus, Ppreter citatum ibidem locum,
præfat. in Daniel verſt tonem ſauam, T. I. CObp. f. iz. A. & in Apolog. adver-
ſus Rchtnen. 1I. III. Olbp. f. 1og. A. e vecentioribes vero, poſt Huetium,
Witſium, alios, Petr. Allix habet reſtexions ſur les livres de l Ecriture
Sainte To. Il. P. I. cape 7. P. 241. Noſtra ætate Spinozahaud una de cauſa.“ Sinoza:
dicam ei ſcripſit. Ita vero adverſus Danielem Tract. Theol. Polit. cap. X.

Pp. 130. ſq. inſurgit: Iranſeoud Danielis librum, hie ſine dubio ex Cab. G.

1pſius Danielis ſeripta continet. Undenam autem priora ſeptem capita de-

Jcripta fuerint, neſcio. Poßſumus ſuſpicari, quandoquidem prater primum

Chaldaice ſeripta ſünt, ex Chbaldzorum Chronologiis. Quod ſi care conſta-
ret Uuculentiſſimum eſſet teſtimonium, unde evinceretur, r, Seripturam ratenus

rtantum eſſe ſacram, quatenus per ipſam intelligimusres in eadem Ss ni, ſisatas,

at non quatenus verba, ſive linguam & orationes, quibis res ſigniſicontur,
intelligimus ⸗ & praterea ibros gui res optimas docent & enarrant, qua-
cunque demum lingun, & a quacunque narione ſeripti fuerint, zqae ſacros
eſſe. Hoc tamen notare ſaltem poſſumus, bet capita Chaldaice ſrige⸗ s-
ſe, & nihilominus ægue ſacra eſſe, ac reliqua Bibliorum Huic natom Da-
nielis libro primus Hevræz ita annectitur, ut facile dignoſeatur, eundem
ſoriptorem eſſe, qui res Judaæorum a prima captivitate ſucceſſive narrare per-

git; atque buic non dubito annecti librum Eſter; - - Quare non dubi-

tandum eſt, quin hic liber ab eodem Hiſtorico, qui res Danielis & Hevræ
narravit, etiam ſeriptus fuerit; & inſuperetiam liber Nebemiæ, quia Hez-
r& ſecundus dicitiure Luatuor ig tur hos libros nempe Daniolis, Hezra,
E Roris &WSNebemiæg, ab uno codemque Hiſtorico ſeriptos eſſe affrmamus:
quisnam autem is fuerit nec ſeſicari uidem poßſſumus. &c. Demum p.
13 2. concludit- quare non dubito, quin hi libri dudam poſtquam Judas Mac-
Hh 3 chabalus

impignata

De Da-

niele.

2 46 INTROD UCT. AD LIEROS BILIGCOS

chabaus templi cultum reſtauravit, ſeripti fueriut, idzue quia tum tempo-
ris falſt Danielie, Hezræ & Eſteris libri edebantur a malevolis quibusdam,

ZYui ſine dubio ſoctæ Saducæorum erant: nam Pharizæi nunquamillos libros,

guoôd ſeium, receperunt. - - Vel forte ea de cauſa tum temporis deſeri-
Zti atque editi ſunt, ut populo oſtenderent, Danielis prophetias adimpletas
ſſe, atgue eéum hac ratione in religione confirmareut, zé de melioribus & Ju-
tura ſalute in tantis calamitatibus deſperaret. In his diſcutiendis, ut or-
dine procedamus, æ) bene habet, quod evidencia libri convictus, nil ha-
beat, quod in poſtremis quinque capitibus criminetur, eaque a Daniele
Profecta, divinæque eſle auctoritatis admittat; utut longe ſerius in lucem
e ſcriniis ſuis eruta, & in vulgus propalata, ſine ratione cenſeat: quo præ-
miſſo, omnis controverſia ſaltem ad priora ſeptem capita redit: β) iſta
igitur, ex Chronologicis Chaldæorum monimentis & annalibus, compi-
lata eſſe ſuſpicatur. Undenam autem Chaldaicorum annalium & Chro-
nologicorum monimenrorum copia ſuppeteret Judæis, demum poſt ju-
dæ Maccabæi ætatemw? num reduces ex captivitate, a victoribus dome-
ſtica ipſorum imperarunt documenta, ſecumque in patriam retulerunt?
ſique retulerunt, quinam horum librorum, per tantum temporis hiatum,
a reditu ad Judam Maccabæum usque, cuſtodes, qui vindices fuerunt?
ea cumpripis tempeſtate, qua rerum peregrinarum prorſus incuriofi, ſuis
quisque commodis, ſuis reſtaurandis laribus, ibus, rebus unice incum-

beret, adeo quidem, ut vel ſacra fua, demque Dei, & cultum publicum
neglectim haberent, Hagg. I, 2 ſqq? adeo profecto temere finguntur

omnia, ut frontem omnem poſuiſie homo videatur. Sed forte „) ideo

non à Daniele, ſed ex libris Chronologicis Chaldæorum deprompta ſunt
iſta capita, quia non Hebraico idiomate, ſed Chaldæo ſunt conſeripta?
Quid autem fiet de cap. I. toto, & tribus prioribus capitis Il commatibus,
quæ æque Hebraice ſunt coneepta: numne iſta, pariter ac ultima capita
Hebræa, a Danielis manu credit profecta? & ſi hæc, cur non reliqua, quæ
arctiſſimo cum præcedentibus nexu cohærent? maxime cum Chaldaici
fermonis cçallentiſſimus eſſet Daniel. Quid porro de Jeremiæ v. II. capi-
tis X. ſiet, qui Chaldæo idiomate conſcriptus medio in contextu Hebræo,

pari argumento non a jeremia conſignatus, ſed ex Chaldæorum moni-

mentis erit inſertus? ε) Attamen liber Danielis libro Hezræ & Eſteris co-
heæret per particulam Vaz, eandemque narrationis ſeriem, eundem cum

illis arguit ſcriptorem. Iſtud quidem sααXιπααν α υας. Nec enim

vel tempore, vel rerum geſtarum ſerie, vel ſermonis denique ſtructura,
Daniel iſtis cohæret. Nontempore; cum Danielis liber deſinat in anno
V J J tertio

„

tert
rern
jniti
cula
tur,
1. E
fuit.
volu
us
tius
Citat
Oan.
cn
pori
dam,
fuiſſe
ſo &
commn
bant
,&
iyſite
II IV.
hon
poter
comple
Mum e
inlucen
Inte ey
Rpopt
(ens c
libris
un ind
indetef
Pturam
Juacun
ſecri ſn
ſemnon

fo.
lom,
is,
er.
ltas
n.
niele
Ucenm
iſt
Ulnpi⸗
Cho-
Rlu⸗
lome.
erunt?
tum,
1, luis
GcuI-
Nlicum
guntüt
ideo
ta funt
pta!
Nribus,
tcahiti
liiy e
aldaici
I. cihi⸗
lebreo,
ori⸗
erisc0-
n Cun
eninn
uckurd,
anno
tertio

poris falſi ſub tantis nominibus obtri
dam, haud dubie Sadducæis. Ita Profecto egr

ſis & fictis, aut recens ſaltem ex Chaldæorum Chronol

II. IV. V. & IX. digitum intendens, tunc temporis

poterat, Danielis Prophetias adimpletas efle, multo licet tem

ſacri ſint ac Danielis liber, ex Chronol

initium, reditum ex Babylone exponat: non ſermonis nexu; cum Parti-
cula Van, ex indole linguæ ſanclæ, orationem vel librum ſæpius auſpice-
tur, citra ullum copulandi officium, velut Joſ. I, I. Jud. I, I. I Sam. I,

I. Ezech. I, I. Ruth. I, I. videre licet, & jam alia5 a nobis ſupra obſervatum

fuit. Quod autem in ordine codicis Hebræi tertio Danielis liber Esdræ
volumen proxime antecedit, id ex arbitrio e
jus fasque, cum in Prophetarum numerumm ac ordinem redigendum po-
tius Danielis vaticinium ſit, ut ſupra copioſe docuimus, G Chriſtus ipſe,
citato ſæpius, elogio ſuo conſirmat. ⁶E) Nihilominus tamen veri per-
quam ſimile eſt, quod poſt reſtauratum a Juda Maccabæo templi cultum
conſeripti ſint Danielis, Esdræ, Nehemiæ & Eſtheris libri, quia tum tem-
. idebantur libri, a malevolis quibus-
regium illi malo paratum
fuiſſet remedium, ut fraus fraude, libri falſi Danielis, Esdræ &c
ogiis, compilatis
commentariis retunderentur, quorum tamen autor ab eo, cujus præfere-
bant nomen, longe eſlet diverſiſſimus. Sed de iſtis Parte l. jam, ſuis l10-
cis, egimus abunde. De Daniele hoc addo, dudum ante Maccabæum,
jam ab Ezechiele, & ſapientiæ, & ardentiflimæ interceſſionis perhibitum
ipfſi teſtimonium fuiſie, quod utrumque ad Danielis librum, ejusque cap.
jam illum exaratum,
O●Ü Denique conſtare pPopule

Pore ante
complementum illarum eſſent conſignate. Nec enim veritas piædiclio-

num ex eventu pateſcit, cum poſt eventum illæ demum primo eduntur
in lucem; ſic enim vatem agere, cuivis in proclivi eſſet: ſed cum longe
ante eventum prolatæ, temporum denique lapſu comprobantur. Hine,
ut populus in religione confirmaretur, nec animum deſ Ponderet, non re-
cens compilatis, & ſub venerando antiquitatis nomine obtrufis eccleſfiæ
libris, verum authenticis opus erat monimentis, de quorum ætate ac fide
jam inde ab antiquo conſtaret, rerumque prædictarum eventus novum ſub-
inde teſtimonium perhiberet. 7) Reſtat elumbis admodum illa in Scri-
Pturam calumnia, quod omnes libri, qui res optimas docent & harrant,
quacunque demum lingua, & a quacunque n

& hominum manibus tritum ſupponit.

atione ſcripti fuerint, E*ue
ogicis Chaldæorum monimentis,

ſfſermone Chaldaico conſareinatus, Uti enim falſum eſt, quod empæcta
“ temere

.

tertio Cyri, Esdræ, a primo ejusdem anno initium ducat: non hiſtoriæ, De Da-
rerumque geſtarum ferie: cum Danielis finis mundi noviſſima, Esdræ niele.

ſt Magiſtrorum, & præter

que fal-

De Da-
niele.

denegata

acddita-
mentis.

238 INTRODUCT AD LIBROS BIBLICOS

temere ſupponit, ex Chaldæorum ſchedis hune compilatum codicem fuis-

ſe; ſic non lingua Hebræa, verum Oeozvεbs , librum aliquem reddit
divinum. Poſtquam ergo divinæ vifum ſit ſapientiæ, hujus æque ac
Esdræ libri partem, Chaldaico idiomate inſpirare, eo nimirum tempo-

re, quo eceleſia vel in Chaldæa latebat oppreſſa, vel ex captivitatis mi-

ſeris emerſa quidem, idiomati tamen iſti perquam erat adſueta; nihil

vel librorum horum autoritati eapropter decedit, vel aliis, humano ſal-

tem ingenio ac ſtudio exaratis, accedit; cum omnis lingua celebrandis
Dei myſteriis ſit apta, eoque conſilio, ſub auſpicium N. T. AGor. II. omnes
linguæ divinis oraculis, & cœleſtis ſapientiæ præconio dedicatæ ſint.
Longe autem diſpar eſt ratio additamentorum iſtorum, orationis
Azariæ, hymni trium puerorum, hiſtoriæ Suſannæ, hiſtoriæ Belis & Dra-
conis, quæ ſupra §. III. a Danielis manu profecta, Prophetamque agno-
ſceere autorem negavimus, nunc quoque de prætenſa Canonicæ autorita-
tis dignitate dejiciendos cenſemus. Omnem iſtam contra Pontificios

cauſam pridem perorarunt, ex Reformatis, Polanus in Comment. in Dan.

p. 7. ſq. & Spanhemius P. P. I. Guragm. B. 135. ſ44. ex noſtris b. Ger-
hardus Exegeſ. Loci J. J. 224. 44. & Conſeſſ. Cathol. To II. p. 42. ſ4.
b. Geierus Comm. in h. I. b. 10. d. & magna cum cura b. Kortholtus
de Canone cap. IX. p. 103. ubi in profligandis Bellarmini & Gretferi argu-

mentis palmam tulit, & quem his fabulis prætendunt, antiquitatis con-

ſenfum atque ſuffragium expendit & diſcuſſit; nobis nunc ut eo brevio-
. — . . . . 7 — —
tibus eſſe liceat. &α) Judæis omuino credita α N α † 9es eorum-
R . 5 D . 1 4 PE I 14 .
ue 1cασ ιεαο⅝ Oαιααος οα rαας ταονσ „ννς Cfuifle, idoneus eſt teſtis Pau-
lus Rom. III, 2. & c. IX, 4. adeo ut qui a Judaica ad Chriſtianam eccle-
ſiam transmiſſi libri non funt, ii luculento teftimonio, extra Canonem ha-
biti ab antiquo fuifle, inde cognoſcantur. Fragmenta autem iſta Judai-
cam repudiaſſe ſemper eccleſiam Hieronymus liquido perhibet, cum
in Apolog. adv. Ruffin. I. III. Oeb. f-tog A. Luod autenm reſero, inquit,
quid adverſum Suſanna hiſteriam, & bymnum trium puero: um, & Belis

dracanis fabulas, gquæ in volumine Hebraico non habentur, Hebrai ſole§ant

dicere, qui me criminatur Nultum, ſe ſycophantam probat. Idemque Ju-
daicæ eccçleſiæ judicium ſecutus, pariter ea rejicit in prafat. verſionis
Dan. T. IV. Obp. f. 1I. D. Daniel, inquiens, abud Hebraæos nec Suſanna hba-
bet hbiſtoriam, nec hymnum trium puerorum, nec Belis draconis fabulas,
quas nos, qutia in toto orbe diſperſa ſunt, veru ant epoſito easque jugulaute,
ſub;jecimus, ne videremur abua imperitos magnam bpartein voluiniais detrun-

⸗
ex
eyl.

uum,
pugi
quar
Tit h
cum
Iu 1 4
con
Nußen
lem.
Dame
Eus e
verun
lkem fi
W,
e V
MAIy,
ubG
be, qi
10, ſee
1at, ſecl
1io ma
Gores,
bulas

1

ciis no
funcki
s, n
VINNN 3
Danß,
1Ckns,
conſpe

C

1kuis⸗
kedit
lue ae
empo-
mi-
miluil
nd ſal⸗
brundis
Ommnes
nt,

ratiotis
X Dra-
e agno⸗
utoritr-
tifcios
in Don.
b, ber-
4 ſl
Itholtus
eriaigu⸗
Itis con
brevio.
ecce⸗
Oaem hi-
1 ‚udai.

0, iucult,
„6 Pelis
J

1 fallo
juuuite .
lrut-

bpulas copioſe leguntur

ei ſoleant

WVETER. TESTAM 249
caſſea. Urget quidem Sancius prolegom., in Daniel. VI. G. 2z. p. 1g. non De Da
ex Græco Græce transtuliſſe Septuaginta Interpp. & Theodotionem, ſed niele.
ex Hebraico Chaldæove idiomate; & ex libro Juchaſin p. 136, teſtimoni-
um, pro hiſtoriæ Suſannæ fide, producit Joſ. de Voiſin ob ſervat, in proagm.
Pugionis ſidei p. 10g½ unde conſtet, Hebræos illam non latuiſſe. Verum
quamvis Hebræis innotuerit, forte etiam Hebraice lecta aliquando fue-
rit hiſtoria Suſannæ, fruſtra tamen inde colligas, in Canone illam fuiſſe,
cum R. Dav. Gans in Zemach. David Part. II. p. 10. diſerte Perhibeat:
Suſannæ hiſtoria recepta apud Chriſtianos, non abud nos. Sed & verſiones
Græcæ non ad fragmenta illa, quæ Græco ſermone haud dubie Pprimum

concepta fuerunt, ſed ad Canonicum Hebræo-Chaldaicum Danielis vo-

Iumen pertinent, de quo uno Hieronymo ſermo eſt, cum citi loc. adverſ.
Ruſſin. ait: In promptu Junt quatuor eitiones, Aquilæ, Tymmachi, Se-
btuaginta, & Theodotionis. Eccleſiæ juxta Theodotionem legunt Danie-
lem. Accedit præterea 12) evidens, nec una contradicho, quæ genuinunt

Danielis librum cum his laciniis committit. Verus ille Daniel conje-

us eſt in lacum leonum, propterea, quod apertis acœnaculi ſui feneſtris
verum Deum Ifraelis invocaverat c. VI, II. ſed ficlitius ille Propter Be-

lem ſublatum, & occiſum draconem in lacum leonum detruſus legitur c.

XIV, 30. Verus Daniel una ſolum nocdte in lacu leonum commoratus eſt
c. VI, 19. fictitius ille per integros ſex dies detentus ibidem, traditur c.
XIV, 30. Verus ſub rege Dario ſupplieium iſtud ſubiit c. VI, 1. fictitius
ſub Cyro cap. XIII, 65. ſed & ſictitius ille, cρ ααιοö* ve&ονq ſub Aſtya-
ge, quem Cyrus in regno excepit, vocatur Cc. XIII, 65. at verus Daniel Cy-
roO, ſceptra & regnum capeſſente, non nuper demum ex ephebis exceſſe-

rat, ſed totos ſeptuaginta annosjam in captivitate exegerat, & octogena-

rio major erat. In quibus conciliandis fruſtra deiudant Pontificii do-
cores. Cetera mitto, quæ apud allegatos ſupra autores, contra has fa-
Temporum ratio implicata adeo non eſt, quam ſatis liquidis indi- Chronolo-
ciis notavit in vaticinio Daniel; modo ab ipfius, ſive abducti, ſive de gia.
functi, definienda ætate, in quam utramque ſapra &. II. jam inquiſivi-
mus, manum abſtrahamus. Abductio Prophetæ in ipſa congruit capti-
vitatis auſpicia, quæ ſub initium quarti Jojlakimi anni collocanda ſunt
Dan. I, I. 2. Exacto hinc triennio, quo inſtitutione aulica probe ſub-
actus, & ad voluntatem Monarchæ formatus Daniel cum ſociis fuerat, in
conſpectum regis pro ducitur, & miniſteriis aulicis adhibetur c, I, 18. ſqq.
LCarpz. Pars Il. IliI Haud

.

2/6 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

De Da- Haud ita multo poſt, anno ſecundo Monarchiæ Babylonicæ, a Nebucad-
niele. nezare poſt mortem patris Nabopolaſſari inceptæ, Daniel regi ſomnium
interpretatur, ampliſſimis eo nomine muneribus auctus c. II, I. ſqq.
Poſthæc celebre adeptus nomen Daniel, ab ipſo Numine Ezech. XIV,
ob pietatem & juſtitiam commendatur, & cum Noa ac Jobo comparatur.
Sequitur jam ſtatua Nebucadnezaris aurea, quæ quando erecta fuerit, in-
certum eſt, veriſimile tamen, poſt captam Hieroſolymam id demum eve-
niſſe. Socii ergo Danielis cultum idolo deferre renuentes, in fornacem
ignis ardentis conjiciuntur; ſed inter medias flammas ſervati divinitus
illæſi, in admirationem rapiunt regem c. III. Demum Nebucadnezar;,
finitis expeditionibus bellicis, domum reverſus, dum, quietus & florens
ageret domi ſuæ, ſomnium illud de arbore mirabili excindenda habuit, cu-

tam, exactis XNII. menſibus eventus comprobavit, ut mente alienatus, & a
fuis depulſus, per ſeptennium ferinam cum beſtiis ageret vitam c. W.
Poſt integrum ſeptennium Nebucadnezar, agnita Dei potentia, ſanitati &
regno reſtitutus, ſed paulo poſt diem ſuum claudens, filium ſucceſſorem
relinquit Evilmerodachum, qui jechoniam ſive Jehojachimum regem Ju-
deæ, trigeſimo ſeptimo a deportatione anno e carcere & ſqualore eruit, &
in amicorum ſuorum principumque numerum ſenſumque refert Jer. LII,
31. 2 Reg. NXV, 27. ſqq. Ipſe vero Evilmerodachus, Propter iniquitates
& libidines a marito ſororis ſuæ Nerigloſſoro, per inſidias oppreſſus &
interemptus eſt, cum paulo plus, quam duobus regnaſſet annis; Neri-
gloſſoro autem, poſt quatuor imperii annos, filius ejus Nebucadnezaris
ex filia nepos, Laboroſcarchodus ad 9 menſes ſuccedit; quem ab amicis
interemptum, Nebucadnezaris ex filio Evilmerodacho nepos excepit, Be-

tio ejusdem imperii anno, viſio de ariete & hirco Danieli facta, cladis
imperio perſico ab Alexandro, & populo Dei ab Antiocho inferendæ
prænuncia, memoratur c. VIII. Demum vero, quatuordecim ab hinc an-
nis, Belſazer ebrius profanat vaſa templi, & in pariete deſcriptum contra
ſe videt judicium Domini, cujus verba ſolus explicare Daniel poterat;
eademque nocte Belſazare interfecto, & Babylone capta, imperium ad Me-

xares Aſtyagis filius Chaldæorum imperium, a victore Cyro Perſa fibi
traditum accepit c. V, 31. IX, I. primo ſtatim imperii anno ab angelo
. con-

jus interpretationem, a Chaldæis fruſtra quæſitam, a Daniele autem reddi-

roſo Nabonidus, Danieli Belſazer dictus, cujus anno primo Danieli ſo-
munium, de quatuor beſtiis, totidem regna ſignificantibus, & Deo impe-
rium omne Filio hominis tradente, oblatum legitur c. VII. Porro, ter-

dos & Perſas transfertur, cap. V. Hinc Darius Medus Aflueri, ſive Cya-

gr⸗
Un
ſun
de
(tt

40

339

cad
nwm

ſH

UIV,
tur.
ill⸗
e⸗
cenn
nniu
lezar
Dens
hcu⸗
ecd⸗
5 a
,W.
tatidk
Oten
-
ir, &
.ll.
itates
ſus &
Neri⸗
eraris
micis
. Be⸗
N ſo⸗
impe⸗
,tel⸗
cadis

tendr.

nc an-

rerat;
ſbi

1
0
agel
col⸗

confirmatus c. XI, I. Hic ſuper ſatrapas ſuos, tres conſtituen

& in his ſummo loco ponens Danielem, tantam ei
flavit invidiam, ut per calumniam ac fraud
foveam leonum conjiceretur, e qua tamen,
columis emerfſit c. VI. Sub finem primi anni,
everſa ſcilicet Babylonica Monarchia deduci,

mus ſervitutis Babylonicæ, quo Daniel, divina excitatus promiſſione Jer.

XXIX, 10. Peccatorum veniam, & Promiſſam captivitatis ſol

dentiſſimis a Deo precibus flagitat, lætiſlim
lum fert reſponſum cap. IX. Anno d
in Media, & Cambyſe patre in Perſi

de Danieli trium ſeptimanarum ludtus obortus,
eſt; quo finito, die 24. mentis I, illa de regum
M. & ſucceſſorum ejus, imperiis viſio Prophetæ,

grim conſiſtenti exhibita eſt, quæ tribus ultimis pr

tinetur; quam & omnium poſtremam illum habu

ſuum, ex ejusdem epilogo haud obſcure colligitur.
dentius in oculos incurrant, ſequenti tabulæ incluſa, & 4ynchroniſmo ſa-

cro atque profano illuſtrata, exhibemus.

A. O. C. A. Cap- A. Reg.

Synchroniſmus rerunmt
tiv. Bab. Babyl. exterarum-
& Perſ. S
33 98 1 I Daniel cum ſociis capti- Tarquinius Pri-
vus Babylonem abduci- ſcus regnum
tur, c. I, 2. Romanum te-
3401 4 4 Daniel cum ſociis ad mi- net.
niſteria regis adhiberi
4— Cœpit c. I, 18. ſqq.
2 anno Nebucadnezaris ſe-
2 cundo, poſtquam a pa- .
tris exceſſu, Monarchi-
OWUMU ſolus præeſſe cœperat,
1ſomnium regis & Da-

Ii 2

VETER. THSTAM.

es adverſariorum ſuorum in
divino beneficio, ſalvus & in-

uinque per Gabrielem ange-
emum Cyri tertio, poſtquam Dario
a, vita functis, novam Orientis Mo-
narchiam occ&ερiſſet, Samaritani per Cyri aulicos, largitione ſibi conci-
liatos, cœptam a Judæis templi ſtructuram impediunt Esdr. IV, 5. Un-
& celebratum jejunium

2 51

L §5Eparchos, De Da.
ova hac dignitate con- niele.

imperii Darii Medi, ab
iniit annus ſeptuageſi-

utionem, ar-

Perſicorum, Alexandri
ad Chiddekel ſive Ti-
ophetiæ capitibus con-
iſſe, paulo ante obitum
Quæ omnia aut evi-

A. 0, C,

9.

252
De Da: A. O. C. A. Cap-
niele,. tiv. Bab.
3405 8
34½0 13
3416 19
3433 36

A. Reg.
Babyl.
& Perſ.

13

19

36

nielis interpretatio c. II,

ptus, necatusque & ab-
jectus inſepultus, ſuc-
ceſſorem habuit Jeho-

niam; qui poſt trium
menſium imperium, a
Nebucadnezare Baby-
lonem abductus, in
ejusque locum ſuffectus
eſt Zedekias. Vide fu-
pra Part, I. cap. XIV.
§. F. p. 204.

circa hoc tempus Daniel

ſalute aliorum fuſis
commendatut Ezechiel.
XIV, 14. 20.
Excidium Hieroſolymo-
rum Chaldaicum.
Statua Nebucadnezaris
aurea, & Danielis ſocii
in clibano ardente illæſi
cap. III. tempore in-
certo,

1. ſqqd. .
Jojakim a Chaldæis ca-

jachimum, ſive Jecho-

a pietate & precibus pro

INTRODUCT,. AD LIBROS BIBLICOS

Gncbroniſmus verum

exterarum.

Cyaxares Medus
ſubvertit Ninum.
Sappho & Alcæus
PoEtæ& clari ha-
bentur.

2
/

Aſtyages Me dis
imperat.
Solon, Draconis

tis, ſua jura con-
ſtituit.

Septem Græciæ ſa-
pientes.
Nebucadnezar Ae-
gypto potitus,
tum Aegyptio-

inter illos habi-
tantium, alios
gladio cædit, alios

captivos ducit.

A. O. C.

legibus antiqua-

rum tum judæor.

34

344

——
—
———

.
VETER. TESTAM. 2533
O 340.C. A. Cap-. A. Reg. M Guchroniſmus rerum De Da=
tiv. Bab. Babyl. eywvferarunt. niele,
Perſ. ””ñäͤü
us 3434 37 37 Nebucadnezaris ſomni-
um. uunm, a Daniele explica-
. ä tum, Dan. IV.
a⸗
Nebucadnezar Babylo- W
nem magniſice inſtau-
rat, extra urbem vete- Rex Romanorum
rem, novam aliam con Servius,
ſtruens, triplicique ma-
ro latericio utramque
muniens, & celebratis-
ſimo horto pPenfili or-
èèUõ hans; quo verba ejus
aaa referenda c. IV, 27.
343 3 38 38 exactis, a viſo ſomnio,
di . 1 menſibus 12. Nebucad-
nezar mente alienatus, †
& ſfuis depulſus, feri-
n. nam cum beſtiis vitam
“” agit.
3442 l 4 ½½ Nebucadnezar ad ſe re-
dit, & ſanitati ac regno
reſtitutus , Poſtquam
Dei beneficium, apud
4 Ooynmnes gentes, edito di-
afH èòðð Promulgaſſet
Dan. IV. brevi poſt
obit; cum annis 43. ſo-
rhe⸗ lus, Sr ad viceſimum
und M cireiter menſem fimu!
nnn . R eum patre regnaſſet.
. Evilmerodach patri de- Creeſus in Lydia
nir MD functo ſuccedit. regnare incipit.
alios 3444 47 2 Ervilmerodachus Perem- ſopus Phryx, no-
i OU H ptus à Nerigloſloro, qui ! minatiſſimus ille
eit UUMW 11 ½ A. O. C.
0.0,

INTRODUGT. AD LIBROS BIBLI CO

254
De Da- A O C A Capti-
niele. rit. Babyl.
3445 48
3448 5I
3449 52
3451 54
3466 69

A. Regum
Babyl.

I.

& Perſ.

Nerigloſſoro in imperio

poſt occiſum Laboroſo

PDarius Medus Chaldæo-

Daniel in foveam leo-

ei ſuecedit ad quatuor
annos.
initium principatus Cyri

rum.

Babylonico filius ejus
Laboroſoarchodus ſuc-
cedens, menſibus 9. re-
gnavit.

archodum, regno poti-
tur Nabonidus, vel Na-
bonnedus, qui Danieli
Belſazer audit.
Danielis ſomnium de IV.
beſiis cap. VII.
viſio Danielis de ariete &
hirco c. VII.
Babylon obſeſſla a Cyro
Jer. Ll, 27. ſqq.
Belſazer vidert manum
Dei; eademque nocte
interfectus Dan. V. im-
perium Babylonicum

Perſici, XXKX. anno-

ced ferarnm.

fabniarum condi-
tor, Sardibus Del-
phos profectus,

natus, rupePhoœ-
driade Præcipita-
tur.

dem in Siculos
exercet.
Simonides clarus ha-
betur.

Anaximandri ſcho-
lam continuat

leſius.

ac Perſas ac Medos
transmittit.

rum imperium a victo-
re Cyro ſibi traditum
accepit. Dan. V. 31. IK I.

Xenophanes Colo-

phonius clarus

habetur.

A. O. C.

Synebroniſiunit reria

& injuſte ibi dam- .

Phalaris tyranni-

Anaximenes M-

4

29

V.
ſtitui
prim.
rum,
tum,
ehit
Mbe
Tum
tum
ſaue
nl
li br
los
Drop!
IIne

ferag’

ondi.
Del-
us,
damn -
Ahoe-
ciſtr

Prann-
Dienlo

tus he⸗

Ao⸗
Nuat
MWa⸗

Colo⸗
clauus

VETHR. TESTAM.. 2;5

4.0. C. A. Capti A. Regum Grchron ſe 7sS verum
vit. Babyl. Babyl. erxterarnm.
( Perſ. .

num immiſſus, ſervatur/
ð & prodit incolumis.
3467 70 1 ſfuhb fin. primi anni Darii
Medii, fupplicatio Da- Tarquinius Super-
. miielis, & prophetia de bus Rex Roma-
LXX. hebdomad. facta nor. ſeptimus.
45 c. IXMX. MV
34698 70 Cyrus Orientis Monar- Theognis Poêëta
cchia potitus, captivita- clarus.
tem Babylonicam ſol-
vit, poſt LXX. annos a
ͦYMZVMW! Prophetis præfinitos
M Vid. P. I. p. 329.
3470 L (anno imperii Cyri 3. ul.
tima Danielis vaticinia
c. X. XI. XII. poſt quæ
paulo poſt mortalium
rebus exemptus eſt.
IX.

Capitibus liber conſtat XII. verſiculis 7357. quorum medius eſt c.

De Da-
niele.

Partitio.

V. 30. nec ejus partitio ulla laboratidifficultate. Tres quidem ejus con-

ſtituit partes Dav. Knibbe Hiſt. Prbphet. L. II. cap. VI. S. 2. C. quarum

prima hiſtoriam rerum, cum Daniele & ſociis in aula Babylonica geſta⸗

rum, ſecundo deſeriptionem ſomniorum & viſorum, regibus oblato⸗
rum, una cum eorum explicatione, tertia viſtones Danielis Propheticas
exhibeat; tres pariter, ſed Hlonge diſpari modo, libri partes facit h. D. Grü-
nenbergius in Tabb. Oeconomicis, ita ut Daniel exponat rerumpublica-

rum mutationes usque ad Chriſtianiſmum, & quidem (I.) præſentis ſta-

tum florentem c. I -IV. (II) ſtatum vertentem, c. V. VI. (III) ſtatum
ſequentem c. VI. ſq. ad libri ſinem. Longe tamen his præſtat commu-
nis illa, in quam interpretes tantum non omnes conſentiunt, ,or*ονα

librum diſpeſcens in partem I. Hiſtoricam, rerum circa Damelem & fo-

cios contingentium, ſub tribus Chaldæorum regibus c. I- VI. & in II.

Propheticam, viſionum Danieli oblatarum c. VI. usque ad fin, Quam

X.

nunc dilucidius delineat Tabula Synoptica.

266

niele. .* 1 12 AQο.* .
Damielis liber complectitur partem
I. Hiſtoricam, Danielis & ſociorum fata exponentem,

7

INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

Commen-
tarii
Patrun:

oα) ſub Nabuchodonoſore, ſ. Nebucadnezare, ubi
1. abductio eorum, inſtitutio, & officium c. I.
2. ſomnii regii, facta a Daniele, evolutio c. II.
3. ignita ſociorum Danielis probatio c. III.
ſomnii ſecundi regii, & explicatio, & impletie e. IV.
P) ſub Belſazare, ubi portentum regi viſum, & a Daniele declaratum

c. V.

) ſub Dario Medo, Damielis in leonum foveam conjecti prodigioſa
conſervatio, c. VI.
II. Propheticam, viſionum Danielis
&ι) ſub Belſazare, cujus anno
1. primo, viſio quatuor beſtiarum, totidemque regnorum c. VII.
2. tertio, viſio arietis & hirci, ſ. fata regii Perſici, Græci, & Se-
leucidarum c. VIII.
ρ°) ſub Dario Medo, ubi revelatio
1. Danielis precibus impetrata, C. IX, 1-19.
2, pPer Gabrielem exhibita;, v. 20. =ſtn.
„ ſub Cyro, anno regni tertio, circa quam unam viſionem nota
1. Prophetæ præparationem & confortationem c. X.
2. ipſam regnorum mundanorum & Anti-Chriſti prædickionem
Cc. XI. GG
3. prophetiæ concluſionem c. XII.
Reſtat interpretum recenſo, quorum in hunc librum lucubratio-
nes proſtant. Sunt autem ððUMU =J
ex Patribus, Græcis quidem THEODOREIUS, cujus Comment.
in Danielem Iom. II. Olb. bp. 721. legitur; ex Latinis HIERONYMUS,
ui juſto Commentario eum illuſtravit, To. V. Olb. fF. 207. quibus ex Sec.
IN. HAYMONEM Epiſcop. Halberſtadenſem addas, cujus in Daniel.
Commentarius, reliquis Prophetis majoribus jundius, exc. Coloniæ in 8.
A. 1531. 1533. Qui huc citantur reliqui, v. g. Ambroſius, Auguſtinus,

S. Ephræm Syrus, exiguas ſaltem pericopas Danielis, ſermone uno vel

altero explicarunt, nec integra dederunt commentaria.

Ezx Rabbinis, Don ISAAC ABARBENEL, cujus Commentar. in
Daniel. ν n ſontes Jalutis ex Jel. XII, 3. inſcriptus, & in Chri-

ſtianos

4

D

igioſ

ne. Fl.
,àde⸗

em nott

tonen

ubrawio⸗

olmthent⸗
e dee
.Z Deniel,
netinu⸗ .
e mo 7

mentar. in.

Kin Cuu-
ſtianos

RHUMELIUS, cujus in Daniel
A. 1616. JOHANN. SCHRADERUS, cujus homiliæ

VE TE R. TESTAM. 2 57

ſtianos inprimis injurius, A. C. 1I551. in 4. ſine mentione l

in Danielem Comment. De roſa Saronis, ex Cant. II. I. in-
ſcriptus prodiit Venetiis An. 1592. & 1598. R. OSEPH IACCHIADES
1. fil. Jjachijæ, cujus paraphraſin in Danielem, cum verſione & annotatio-
nibus, quibus tum Jachiades ſæœpe caſtigatur, tum Prophetia ipſa exponitur,
edidit Conſtantinus L' Empereur, Amſtelodami in 4. An 1633. R. 10-
SEPH TEITZAK, cujus Commentarius in Danielem & V. Megilloth.
ſub titulo HDO panis abſconſionum, ex Prov. IX, 17. Venetiis
Prodiit in 4. An. 1608. R. SAMUEL ben R. Juda VALERIO, cujus eſt
17O T viſio temporis ſtatuti, ex Habac. II, 3. commentarius in Da-
nielem, excuſus Venetiis in 4. A. C. I586. R. RN AO SAADIAH
GAON, cujus in Daniel commentarius Bibliis Majoribus Rabbinicis,

tum VWenetis, tum Baſileenſibus, inſertus legitur: R. SAMUEIL. MAT-

TANOTH TAMACHI bar Niſſim, cujus expoſitio in libb. Chronico-
rum, Regum, Danielis & Esdræ, typis nondum expreſſa, ſub titulo 1
MSCGta latet in 4. in Biblioth. Vaticana, teſte Bartoloccio.

Ex noſzris OH. ASSUM, cu jus Daniel Aulicus, LXIII. homiliis Luthenq-

Germanicis, tria priora Daniel. capp. exponit, Hal
entarius prodiit Mar-
Purgi An. 1544. SALOM. GESNERUS, cujus ſunt XII. d'ſputationes
in Danielem cum præfatione Chronologica, Wittebergæ in 8. An. 1606.
161I. PHILIPP. HEILBRCUNNERUS, cujus Loci Communes & quæ-
ſtiones in Danielem exc. Lavingæ in 8. A. 1587. MART. GEIERUS, cu-
jus prælectiones Academicæ in Danjiel. uberrimum commentarium de-
derunt Lipſiæ in 4. An. 1667, £ GID. HUNNIUS, qui homiliis XLIII.

Danielem explicavit, Francofurti in 4. A. 1600. 161I. JOSUA LOHNE-

RUS, cujus LVI. conciones in Danielem exc. Jenæ in 4. An. 1591. PHII-

LIPPUSMELANCHTHON, cujus Commentarius A. 1543. ſeorſim edi-

tus, I. II. Otp. inſertus eſt p. q16. ſqq. GEORGIUS NIGRINUS, cujus
ſunt L. homiliæ in Danielem, Francofurti in 4. A. 1594. I645. JOH. PAP-

PUS, cujus in Prophetas omnes commentarius, ſuo loco Danielem quo-
que exhibet /. 205. ſqq. Francofurti ad Mœnum, fol. A. 1593. BALTHA-
SAR RHAUEN, cujus roſa fidelium inter ſpinas tribulationum, C. con-
ciones exhibet in Danielem, Stralſund. 4, A. 1647. JOANN. CONRAD.
em paraphraſis prodiit Norimbergæ in 8.
in Daniel. excud.
Francof. in 4. 1673. NICOL. SELNECCERUS, cujus germanica in Da-

Lorpz. Fars II. Kk nielem

—

=

1

oc Prodüt, re- De Da
Cuſus Amſtelodami A. C. 1647. in 4. R. MOSES ALSCHEICHI, cujus Biele,

SS is Svev. in 4. An. 1641. norum,
JOH. DRACONITES, cujus in Danielem Comm

258

INTRODUGT. AD LIBROS BIBLICOS

De Da- nielem & Apocalypfin explicatio prodiit Lipfæ in 8. A. 1568. 1608 J0II.
niele. SLANINGIVUS, cujus in Danielem explicatio extat Tô. II. Opp. Hafniæ
in fol. 1654. AUG. VARENIUS, cujus Collegium Canonieum in Da-
nielem, Haggæum, Zachariam & Malachiam exc. Roſtochii, in 4. An-

1667. MICHAEPL WALTHERUS, qui Danielem CXIII. homiliis ver-

Pontifftcio-
rum:

KReforma-
erum;

naculis interpretatus eſt, Guelferbyti in 4. A. 1625.

1655. JOH. WIGANLUS, cujus explicatio in Danielem prodiit Jen-

in 8. An. 1571. & Erferdiæ, 8. An. 1571.

Ulmæ, in 4. 1645.

E Pontificiis, LODOVICUS ab ALCASAR, Hiſpalenfis S.J. cu-

jus huc facit commentarius in eas V. T. Partes, quas reſpicit Apocalypſis,
nempe Cantic. Canticor. Pſalmos, & multa Danielis, Lugduni, fol. A.
1631. THOMAS de AQUINO, cujus Comment. in Danielem exc. Pa-
riſüs fol. An. 1640. BENEDICTUS ARlAS, Montanus, cujus extat in
Danielem Commentarius, Antwerp. in 8. A. 1562. DIDACUS de CE-
LADA, Hiſpanus, cujus in Daniel. Commentarius Lugdum prodiit, fol.
An. 1556. JACOB. FABER, Stapulenſ. Commentar. in Eccleſiaſten &
Danielem, Pariſiis An. 1531. JO ACHIMUS, Abbas Florenfis. Italus, Se-
culo XII. exeunte clarus, cujus in Danielem commentarii prodierunt Ve-
netiis, An. I519. JOH. MALDONATUS, cujus commentarii in Jeremiam,

Ezechielem & Danielem, jundtim excufi funt in 4.

in fol. Pariſis An. 1643. CORNEL. a LAPIDE, cujus in Daniel. Com.

Lugduni An. 1611.

mentarium quære in tomo Prophetar. majorum: EVANGELISTA MAR-
CELLINUS, Minorita Italus, eujus in Danielem expoſitio prodiit Vene-
tiis, An. 1588. FABRI TIUS PAULUTIUS cujus inter Commentarios in
Prophetas, eſt etiam in Danielein interpretatio, Romæ. fol. A. 1625. BE-
NEDICTUS PERERIUS S. J. cujus in Danielem Commentarius excud.
in 4. Lugduni An. 1588. & Romæ in fol. 1587. HECTOR PINTUS, cu-
jus in Danielem, Lamentationes Jeremiæ, & Nahum Commentar. Ant-
werpiæ exc. in 8. 1595. Colon. 1582. GASPAR SANCTIUS, cujus in Da-
nielem Commentarius lucem vidit Lugduni in f. A. 1619. A COB. VEL-
DIUS, Theologus Lovanienſis Auguſtinianus, cujus in Danielem com-
mentaria, cum Chronologia, ad intelligenda Jeremiæ, Ezechielis &
Danielis vaticinia, & volumine de ſeculis, prodieruut Antwerpiæ in 8.

An. 1602.

E Reformatis denique JOH. HENRIC. ALSTEDIUS, cujus tri-

folium Propheticum in Canticum, Danielis prophetiam, & Apocalypſin
Joh. prodiit Herbornæ in 4. A. 1640. DANIEL ANGELOCRATOR,

eujus Germanica in Daniel. expoſitio, Caſſellis exc.

AAS

tell
Lo
jem

.

jun
in
bor
lec

Niel
Ae
ibo
III.
Dan
& in
STER
JOH
Pplans
D
Dan
niele
CNjus
Cry
gui
rice
NAH

Veræ

ſielen

RA
iit
Oblen
1 e.
Proch
CUS.
lem

Lipde

10I.
n R.
4. AN
is ver⸗

t eene

.. cu-
Alypls,
ſol. A.

Xtat in

e Cl⸗

ſten &
lus, Je⸗
urye⸗
emiam,
in. 1611,
1. Com.
MAR⸗
t Vene-
10 n
25, ⸗
cuc.
08, ⸗
r. Ant-

em colh-⸗
hiels &

jns ter

cal Nn

tem Danielis Commentarius editus eſt in 8, Bafileæ, 1514. & Anglice, niele.

Boreelum verſus, Baſilex in 4, An. 1599. JOH. CALVINUS, cujus præ-
lectiones in Danielem, Tom IV. Opp. partem IV. componunt, Genevæf.
III. extat: RAPHAEL EGLINUS, cujus extat Prophetia halieutica, ad

SERUS, cujus in Danielem commentarius excud. Tiguri in 4. A. I614.

planatio extat, Baſileæ 8. A. 1587. ABRAHAMUS GULICHIUS, in cu-

8ebryffinyre Leyden, 4. An. 1687. JUSTUS HENRIC. WUNGMANN;
qui Prophetam Danielem, modo novo atque hactenus inaudito, Hiſto-

nielem & librum Jobi exc. Baſileæ in 4. 1543. fol. 1578. & c. IHOMAS

diit Londini in 4. A. 1646. GUIL. PEMBELIUS, cujus explicationem

Lipfiæ in 8. A. 1565. JOANN., TOSSARIUS, cujus in IV. Prophetas ma-

VETER. TEST AM. 214
MAS BRIGHIITMANNUS Anglus „cujus in Canticum Canticor. & par- De Da-

Londini in 4. A. 1644. HUGO BROUGTHONUS, qui ſuO in Danie-
lem Commentario fragmenta Græcorum Patrum ex Catena quadam ſub-
junxit, Polychronii quippe, & Apollinaris, Eudoxii, Ammonii & Hip-—
Polyti. Prodiit Commentarius iſte Anglice Londini An. I597. & 1607. .
in 4. & inter Opp. Londini, fol. 1662. atque ex Anglico Latine per Jo-

A. 1617. HENRICUS BULLINGERUS, cujus Homiliæ LXVI. in Da-
niel Prophetam, cum appendice hiſtorica temporum & rerum 2b O. C.
ad excidium usque ultimum urbis Hieroſolymorum, exc. Tiguri IOI. A.
1568. 1576. JOH. COCCEUS, cujus in Daniel. commentar. Opp. T.

Danielis & Apocalypleos calculum Chronographicum, Tiguri in 4. 1597.
& in Germanicum idioma translata ibid. in 8. 1599. CONRAD. GRA-

JOH. JAC. GRYN EUS, cujus ſaltem V. Priorum Danielis capitum ex-

jus librorum Propheticorum compendio, analyſis quoque ac ordo rerum
Danielis legitur p. o“. FRANCISC. JNUNIUS, cujus prælectiones in Da-
nielem excuſæ ſunt Heidelbergæ in 4. A. 1593. ADRIANUS UNIUS.
cujus Belgica Danielis explicatio extat’ in ejusd. Vortrooſtingen der.

rice ac Theologice reſeratum, edidit Cafſlellis, 4. A. 1681. IODOCUS
NAHUM, qui XLV. homiliis Germanice Danielem explicavit, Hanno-
veræ in 4. A. 1607. JOH. OECOLAMPADIUS, cujus exegemata in Da-

PARRKERUS, cujus expoſitio viſionum ac Prophetiarum Danielis, pro-

obſcurorum locorum Efræ, Nehemiæ & Danielis, jam Parte I. citavimus
P. 334. 36. A MANDUS POLANUS, cujus commentarius in Danielem
Prodiit Baſileæ in 4. A. 1599. & in 8. ibid. 7608. ROBERTIUS ROLLO-
CUS, Miniſter Edinburgenſis in Scotia, cujus commentarius in Danie-
lem excud. Edinburgi in 8. A. 1591. & Genevæ A. 1598. VICTORIN.
STRIGELIUS, cujus & in Danielem ſcholia „& de Daniele oratio, ed.

kk 2 2 jores

X

X*

260 IN TRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

De Da- jores Commentsrius, Danielem ſuo loco illuſtrat, ed. Baſileæ fol A. 1558.
niele. ANDREAS WILLEIUS Anglus, cujus Hexapla in Danielem prodie-
runt Cantuatiæ, fol. A. 1610. HERMANNUS WINGENDORPIUS,
qui paraphraſin hiſtoricam in Danielem edidit Leidæ, in 12. A. 1674. 1680.
Commen- Mantiſſæ loco catalogum hic texere liceat eorum, qui ex inſtituto ac
tntores data opera, in celebratiſſimum Danielis deLXX. hebdomadibus oraculum
de 1XX. inquiſiverunt, ita tamen, ut filentio prætermittamus eos, quin in integris ad
hebdom. Danielem commentariis, ſuo loco hunc textum excuſterunt. Sunt autem
Danielis. e Patribus, IUDAS quidam, Scriptor Ecclefiaſticus, quem Hiero-
e Patribus: nymus in Catalogo Seript. To. I. Ob. p. 129. dé ſoptuaginta apud, Danie-
lom hebdomadibus pleniſſime diſputaſſe, & chronograbpbiam ſuperiorum tem-
porum usque ad decimum Severi perdaxiſſe annum, memorat; cujus tamen
cum dudum intereiderit injuria temporum labor, alius non fuccurrit præ-
ter H'ERONXYMUM, qui fuo in Danielem Commentario, 1. V. Otp. b,
275. ſhc. copioſe de hoc loco verba fecit.
ZXabbinis: e Rabbinis R. ABRAHAM Levita Senior, cujus ρ
Jowens nodos, ex Dan. V, 12. commentarium de LXX. hebdomadibus
Danielis complectitur, ed. Conſtamtinopoli, ut eſt ap. Bartolocc. & Clar.
Wolfium Beblioth. Kabb. n. 04. b. 61.
e Lurbera- ex noſeratibus, ANDREAS BORRICHIUS Danus, de Perſico im-
Ris: perio, & redta numerandarum RXXA. Danielis hebdomaddum ratione, Haf-
niæ in S8. A. 1588. GEORG. CALIXTUS, cujus expoſitio oraculi de LXA.
ſeptimanis, & ſeorſim prodiit Hanov. in 4. A. 1656. & faſcieulo lucubra
zionum ejus, ad quorundam V. T. librorum intelligentiam facientium, à
PFilio, Frid. Ulric. Calixto, Helmſtadii in 4. A. 1665. edito, n. 6. inferta

2

eſt: ABRAH. CALOVIUS, in Cbroniei Biblici Sect. VIII. tota, 1. I. Bibl.

Illuaſtr. p. 119. Fag. JOH. GEORG. DORSCHEUS, in diſſert. poſthuma,

de LXX. hebdomadibus, Dan. IX, 24. Argentorati An. 1701. JOEH.
TPRISCHMUIH, difiertatione in h l. habita Jenæ, An. 1661. CIIRI-
STOPH. HELVICUS Elenchor. ZJudaicorum appendice II. 10. IV. Gieſ-
Jens. Diſp. XIII. . 326. ſqq. ut & in Epidromo adverſus putridum Angelo-
cratoris pedune, de LNXX ſeptimanis Propbelicit, Gieſſe, in 4. An. 1607.
MARTIN. HELVICUS, in diatriba de hebäaomad. LXX. Danielis, ſeor-
ſim edita Gieſſæ in S. A. 1624. poſtmodum a Belgis 7. VI. Biblior. Crit.

Anglic. edit. Francofurt. ,. 4*6. inſerta: BARTHIOL. MEVYERUS, in dif-

fertat. im k. l. Lipfiæ in 8. A. 1628. JACOB. SCHOPPERUS, cujus ver-
nacula prodiit expoſitio LXX, ſeptimanarum, N orimbergæ, 4. A. 1615.
. GID. STRAUCHIUS, in pec. diſpurt. de combuto Jacro LAX. hebaoma-
ð

W

*

dum
29,9
Vuei
Joh.
WAK
. 215
4A. 16
lnar

4N

1II.
Augul
m. Ma
nielis
Month
NRN I
IUS
, d
in Chr⸗
uſrat.
nal. V.
10RN
e
00, Cal
Judeyr.
NICUS

cOI
Chroyol
4. n
lir, Ca
lenpor,

Wie.
MS,
16 0,
tO c
CNuZI
grind
Auten
Hiero-
Denie-
mtenn-
tamen
fitpre⸗

eh

NWV
nalibus
Car,

iuin
e, Elak.
e LXI.

eNNr

in,
. inlentt
PLHibh.
ſchwm,
(Ml⸗
I, G
Algel
an. 1007.

lit ſeol .

Mort.

C int 1.
Us in D

aes vet⸗
. 1),
eldolu.
O

p. 21=- 25O. MICH. WENDELER, diſputatione hab. Wittebergæ in 8.

mæ edidit in 8. An. 1713. GUIHLAELM. BON)OUR, Ord. Eremitar. S.
Auguſtini, in brevi exereitalione in monumenta Copticg J. Aegz/tiaca Bii-

nem LXX. hebdomad. Danielis, Gallico idiomate fubtexuit: EUSE-

y, de LEXX. hebd. Danielis: JOANNES HARDUINUS S. J. Presbyter,
nal. V. L. To. IV. circa ſin. ad A. M. C. yyib. nu. GoS. qg. AUGUSTIN.

co, Caſiellis in 4. A. 1604. JAC. BASNAGIUS in hiſtoria & religione 1:
Duiſtem. Theologiæ Propheticz cap. XXII. Art. 31 p. g10. ſqg. JOH. HULD-
JOH. MARSHAMUS in Canmone Cbronico, Londini ed. A. 1672. & re-
Chronolog. a creatione mundi urque ad Chriſti notiv. editis Oxomi, in fol.

Vs, Cantabrigiæ in 4. An. 1634. WILHELM. MOMMA, in Oeconom. S
TLemporum Lib. II. cap. XVIII. §. 121. d4. B. Og. ſag. HCIMPHRELDIS

7

VETER. TESTA M. 2561

dum Danielis, Wittebergæ habita An. 1660. & recuſa in Th. Crenii FEr- De Da-
Neic I. Opuſeulor. p. 3s3. ſqg, tum & in breviarii Chyronologici Lib IL. cap. niele,
29. P. G&2 g. JOH. CHRISTOPH. WAGENSEILIUS, in mantiſla YZelis
igneis Satana ſubnexa, qua de LXX. hebdomadibus Danielis adverſus =WðDMB
Joh. Marshamum, Anglum, copioſe & erudite agit: MATTHIIAS
WASMUTHUS, in Vindiciis &. Hebraæ Scripturæ, P. II. cap.I. Lac. dlil.

A. 1648. GUSTAV. GEORG. ZELTNER in diſp. Cbronotaxi Mil-
lenarii ab O. C. quarti, habita Altorfii, An. 1709. Sect, IV. Z. OI MICH.
ZINSDOERFPFERUS, diſp. habita Regiomonti, An. 1681.
e Pontificiis, NICOLAUS ABRAMUS S. J. in Pharo Vet. Teſt. e Pontif-
Lib. XIV. n. VI. p. goo. ſoq. JACOB MARIA AYROLUS, qui librum ciis:
LXX. bebdomagqum reſignatum ſ. in Cap. INX. Damiel, diſſertationem, Roꝛâ- C

. „
bliothecæ Vaticanæ, ed. Romæ A. I699. & recenſita in Act. Erud. A. 10699.

m. Majo B. 233. ubi facta digreſſione illam de LXX. hebdomadibus Da=
nielis epocham ad novos calculos revocat: J. CHARRON, qui de-
monſtrationi EFvangelicæ ſ. de perpetuitate veræ religionis, explicatio-

BIUS PRANGO ROMANUS in refutatoria Oratione ad R. P. Bern, La:—

in Chronologia V. I. ad Vulgatam verſionem exacza, & nummis anti’zuis il-
Uuſtrata, ed. Pariſiis in 4 A. 1699. ſuo loco: JAC. SALIANUS in An-

TORNIELLUS Aunal. V. TI. ad A. M. 30 09. P. 224. M
e hReformatis, DAN. ANGELOCRATOR, pec. tracd. Germani- Reforma-
Judæor. Lib. IV. cap. 22. toto, To. III. P. 31. ſqd. NICOL. GiiRT LERUS,
RICUS, diſſert. in Dauielem de LI. bebdomadibus, Tiguri in 4.A. 1649.

cuſo Lipſiæ in 4. An. 16765. BENJAMIN MARSHALLUS, in tabulis

A. 1713. JOSEPHUS MEDUS in cogizationibus ſuper hebdomadas Danie-

KkKk 3 FFRl⸗

5

.
262 INLRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS
De Da. PRIDEAUX, in Vet. & N. Teſt. connexo in Hiſtoria Judæorum, vicina- AAermo
niele. rum nationum, edit. Anglice, Londini in fol. An. I1717. P. I. Lib. V. cujus s b
excerpta dederunt Act. Erud. A. 1715. m. Mart. P. 101. ſ. PRDERIC. oN
SPANHEMIUS Hiſt. Eccleſ. V. T. To. I. Obb. f. 316. ſijg. ALEXAND.B Dyvy q
SOSTMANNUS, cujus 2 RIIE ſ. Commentarius Chronologico- ſedn
Philologicus & Exegeticus Oracul. Dan. IX, 24. 27. editi de LXX. hebdo- AAkum
mad. prodit Lugd. Bat. 1710. JO H. VORSTIUS in Exereitat. AcademYi Lecel
car. Assατo0. Exerc. ult. in Th. Crenii Faſcical. II. Obuſcul, bp. 590. nn
CAPUT VII. ain;
Summari- Prophetæ Minores unde didti? uno comprebenduntur volumine, diverſo ta ze
um Capitis. men ordine collocati S. 1. Libri inſeriptio HOhkAl nomen: §. 2. Munice
Genus & ortus: patria: offeium propheticum, ſumma ſide admini- oobon
Rratum: miracular tyvica Chriſti adumbhratio, in nomine admitti- “ diein
tur, in rebus geſtis negatur. matrimonium mentio num ſiat Apoc. Unde b.
V, 2z ber angelum fortem? ætas admodum provecta: mors & ſe- de
pultura §. 3. Idem libri ſeriptor; cujus Ny)lus conciſus; nee Jeſaia- “ “
no ſimilis; indeque reſultans obſeuritas G. 4g. Audit ores orgumen- Cecinh
tum: ſoopus: utilitas H. F. Autoritas libri Canonica aſſeritun, & eaniz
vindicatur a calumniis gentilium Philoſephorum: Manichaorum. “M
Pontiſiciorum, atque ab inſidiis Seinoſæ d. 6. Chronologia & tabula ““ ſonad
Chronologica S. 7. Partitio §. §. Tabula Ginobtica G. 9. Commen o det
tarii tum in omnes Probbetas Minores junctim, Patrum, Rabbinorum,
rutheranorum, Pontiſiciorum, Réformatorum; tum ſeorſim in Hoſe- “
m, Rabbinorum, Lutheranorum, Pontiſiciorum, Reformatorum. “ Enan
De Hoſea. 1ſIttimus demumin libris Biblicis, ſuccedit ordo Prophetarum, qui “RZU ejus ei
Prophe Minores dicuntur. Quod enim ſupra jam obſervavimus cap. euuure
nunorte⸗ I. & XXV. num. ) recepta Judæis æque eſt ac Chriſtianis diſtin-
Gtio, in Prophetas Majores & Minores, allegata ibidem denominatio-
nis ratione ex Hieronymo & Auguſtino. Non ſane qualitatem aut 6
merita perfonarum iſta reſpicit diviſio, ſed molem & quantitatem li- 1
brorum. Falluntur certe, qui ideò minores dictos fuiſſe cenſent, quia
illis non in tanta latitudine & copia ſententiarum affuit ſpiritus, ſed quia
S ſer-

icine.
cujus
XNWD.
dlogier.
hebdo-
eadenmi⸗

.S.

.

verſite
:9. 21
dynint-
,nitti-
ſat Apoe,
G ſe-
iel eſain⸗
orguMl⸗
Nrituy, 6
ebaoru:
76 obula
Commek-
AMmnrun,
n in iſe.
toru.

etarum, gon
vimnus h.

zanis Giſtin.

mohinti--
liutenn iu
nrinten li
eulent,
tus, ſed gtl
ſel⸗

VNeriores inſeribunt, Jeſaiamn ſcilicet, Jeremiam, Ezechielem & unum duo-

duodeeim Apoſtoli ſimpliciter & αεα Matth. XXVI, 14. 20. 47. Marc.

qutd .

VFTER. TESTAM. 263 W

ſermones eofum, quos quidem habemus, comparati cum præcedenti- De Hoſea.

bius breviores ſunt; non quod plura alia non dixerint, quæ ſi ſcripſiſlent,

non unum tantum, ſed plura volumina implere potuiſſent, quod de Ho-
ſea, qui multam ætatem qoncionatoris munere funétus eſt, par eſt credere,
ſed quod ſapientiæ divinæ pauca illa, quæ in lieras redacta ad &tatem no-
ſtram pertigerunt, fufficere funt viſa ad Canonis facri complementum, &
eccleſiæ omnium ſeculorum inſtitutionem. Sed & iſtud cit. Loc, num. ðð
*) annotavimus, a Judæis æque ac a primitivæ eccleſiæ Patribus, poſtremi in uno
hujus ordinis Prophetarum libellos in unum redactos fuiſſe Paulo gran- compre-
dius volumen, ne ſi quisque ſeorſim ſervaretur, cum eſſent, qui juſtum henfi volu-
volumen non efficerent, v. g. Obadja, aliqui eorum negligentius habe- nas
rentur, tandemque amitterentur. Talmudicorum teſtimonio ibidem al.
legato, R. Dav. Kimchi ſuffragatur præf- in Hoſeam ſtatim a principio.
Hinc elt, IE Syracides c. XLAX, 12. duodecim hos Prophetas, uno & com-
muni commendet encomio; porro, ut Joſephus lih. I. contra Appion. & ex

illo Euſebius ib. III. H. E. cap. 10. ceterique ex eceleſiæ priſcæ Dodoribus,

qui canonem recenſuere, ſub uno volumine Xll. Prophetas eomplexi ſint 3
unde Prophetas poſteriores, quos judæi dicunt, omnes quaternario nu-
mero includunt, & —0PN R N de guartuor Prophetas po-

decim Prophetarum volumen, numerantes, ut in Bibliis Venetis Bomber-
gianis legitur; denique, ut communi omnes nomine comprehendanr, &

Judeaæi quidem, ig D'o/ & frequentius Chaldaice O demum
contracte ' e) duodecim, (plane ad eundem modum, quo in N. T

VI, 7. X., 32. Act. VI, 2. & . ſalutantur) Græci vero dvdege zrobννον i-
cant. Quin & Hoôttingerus ex Eliæ Levitæ Talb fraczis tab. I. Orat. 1o.
demonſtrat, Maſorethas, collecta duodecim Prophetarum vaticinia, uſi-
tatiſſime N librum, volumen appellare F Græcis locupletiſſimis
ejus rei teſtis eſt Gregor. Nazianz. Carm. 32. de veris & germanis dri
rura libris, T. I. Opp. p. gS. ubi ita habet:
Mie Eév eioe * Per i 6 QAαQα
Laons n ς,, 1e, Mixlag d rorors
Ene 9 Io„, &† vX, ASς. H
Naosp 78, A 8Scpn õl
— NS * 27 . .
A Vrias Erα LrXαοροαας, Moh ναας.
Mlœ ué s te.
Bieni vates Tant Sundit. Nomina quorum;
MM HHoſeas,

5 —

7/

264 INTRODUCTI. AD LIEROS BIBLICOS

De Hoſea.

giverſo or-
dine col-
locantur.

ſeam, T. II. Olb. s. . ſg.

Lidbri In⸗

Hoſeas, Anmios, Michæus tertius, inle
Joul ac Zonas, Abdias ſextus, at banc bpoſt
Nahbumque Habacucque oltavus, um Sobbonads,
Aggæus, Poſt Zacharias, atqué ultimus horum
Malachias; liber bos unus compleclitur omnes.

Ceterum hoc ipſum affatim docet teſtimonium, alia longe & diverſa fſerie,
hos libellos in Hebræorum collocari, quam quæ in Græcorum

Audsννιοοοτα apud Patres, & in LA X virali Codice incedunt. Au-

tor enim Synoplſeos Script. quæ inter Athanaſii ſcripta extat, LXX. Inter-
pretes ſecutus, poſt Hoſeam, proxime ponit Amoſum, tertium Micheæam,
uartum Joëlem, quintum Obadiam, ſextum Jonam, ſeptimum Nahum,

VIII. Habacucum, IX. Zephaniam, X. Haggæum, XI. Zachariam, AII.

Malachiam. Contra vero in Codice Hebræo, poſt Hoſeam ſtatim le-
gitur Joel, tertius Amos, quartus Obadja, quintus Jonas, VI. Micha, VII.
Nahum, VIII. & reliqui eodem, quo apud Græcos, ordine, Alii rurſus,
temporis ratione habita, alium inſtituunt ordinem, & cum Henr. Altin-
gio, Theol. Hiſtor. Loc. Il. Period. Il. art. 2, b. S9. I- Jonam, II. Amoſum,
III. Moſeam, IV. Joelem, V. Michæam, VI. Nahumum, VII. Sophoniam,
VIII. Habacucum, IX. Obadjam, X. Haggæum, XI. Zachariam, XII. Ma-
lachiam, collocant: ſed vero Spanhemius Hiſt. Eeccleſ V. I. I. I. CObb.
p. 390. poſt I. Jonam, ponit II. Joelem, III. Amoſum, IV Oſeam, V Mi-
cham, VI. Nahumum, VII. Habacucum, VilI. Zephaniam, IN. Obadiam
X. Haggeæum, XI. Zachariam, XII. Malachiam. Rurſus Camp. Vitringa in
zybpo doctr. Probph. 6. I. V. §. 6. p. 29.Poſt onam, II. recenſet Joelem, IH. Amo-
ſum, IV. Oſeam, V. Micham, VI. Obadjam, VII. Nahumum, VIII. Haba-
cucum, IX. Zephaniam, X. Haggæum, Xl. Zachariam, XII. Malachiam.
Denue aliter Dav. Knibbe Hifor. Proph. Lib. II. cab. V. J. XIX. ſeqg. b.
3o7. Cum enim horum aliqui eodem tempore vaticinarentur, difficile
ſane fuerit, inter ναςννς dicere, quis priori, quis poſteriori veniat
locoe. Nos ordinem codicis Hebræi tenentes, tempora quæ illuſtra-
runt ſinguli, ſuis locis notabimus. Quod fſupereſt, de Prophetis mi-

noribus, poſt Hottingerum Theſ. Philol. Lib. II. cab. I. Sect. 2. f. 474.

& quos ipſe ibidem allegavit auctores confer Rivetum, præfat, in Ho-

I

Inſcribitur hic liber nomine notarii & amanuenſis facri, cujus ma-
mu DEUS illum exarari & eccleſiæ exhiberi curavit N/ vel plenius
— . 2. — 3 2

1

ſlen
mum
Huaye
hane
bice
˙
proſt⸗
Pera
arriſt
incui
nonmnin
Mehr.
ien:
monte/
endo
Vum,
Impera
Pretatd
Nun, 4,
Greci
ineliei
Giern,
an guhe
Uatoren,
entorat
Uuteni
W int
Canen 2
ſun e⸗
Salyo
notione

Gelltau.

ſa lkeie,
EcOruin
Au-
Inter⸗
cheæam,
Nahum,
m, AlI.
tim le⸗
irurtis,
. Altin-
molum,
honiatn,
m,V Mi-
Obadiam
iingein
1 N.
. Aaba-
Dachum.
1Al ,.
Cfele
ori yenlat
pheti n,
.2. . .
n. in.

jas
l henig

6.

„7

VETER. TESTAM.

265 5

PN Hoſca, quod a verbo Uin Hiphil, W ſalvavit, ſervavit, Be Hoſes.

flalati, vel auxilio fuit, derivatum Sor*τ☛ρον, Servatorem notat. Lingua-

rum orientalium ignorantiam haud uno prodidit documento Joh, de lIla

Haye, cum in utrisque, & magnis, & maximis Bibliis, proœmio in Hoſoam

hanc nominis vim & etymologiam ediſſerit: OSEE, id eſt, ſalva: Ara-
bice jaſca v id eſt, ſalvavit. Optat enim ubique, oratque Dominum
Ppro ſolute populis matrem a filia, Hebræum vocabulum, cujus Hebræi
proſtant natales, ex Arabiſmo derivans, & nominis ſigniſicationem in Im-
perativum commutans. Quod poſtremum miror, Hebraice doctiſſimo
arriſiſſe Coccejo, qui Comm. in Hoſ. I, 1. G. 4. de Hoſeæ nomine: Jonat,
inquit, quofi dicas, ſerva, idem guod Hofianna. Paulo copioſius hanc
nominis ſignifieationem α0ρα νρν DS Corn. a Lap. Nota, Oſee proprie
Hebr. ſigniſicare, ſalva. Appoſite. Oſee enim optat oratgaet Dominum,
aicense ſalva nos Domine ab Aßyriis, Chaldzis, & braſertim a peccato &
morte per Meſſiam, quem miſſurus es. Huic optioni reſpondit Deus, mit-
tendo Jeſum, i. e. Salvatorem poſtulatum. Imperativus enim in Hiphil
* habet, Jer. XXXI, 7. Pſ. LXXXVI, 2. & quanquam forte etiam
YWU& I Sam. XXV, 26. 33. Imperativum dieas (ubi tamen alii Infſiniti-

vum, pro Præterito poſitum, malunt) ſignificatio tamen alia verbi eſt in

Imperativo, alia Perſonæ, hoc nomine Proprio inſignitz. Rectius inter-
Pretatur Hieronymus infronte Comment, in b. I. T. VI. COtp. f. 3. A. Oſee
in lingua noſtra Salvatorem Jonat: quod nomen habuit etiam Joſue, filius
Nun, anteguam ei a Deo vocabulum mutaretur. Nonenim (ut mate in
Græcis codicibus legitur, & Latinis) Auſe didtus eſt; quod nihil omnino
intelligitur: ſed Oſee, id eſt, Salvator. Quod autem idem paulo ante
dixerat, appellatum hoc nomine Auiſſe noſtrum, ut Filius Dei Prophe-
tam quoque Deum faceret, ipſeque Salvator Prophetam ſuum faciat Sal-

vatorem, in eo æXννορνοaριςι recte arguitur Hieronymus accurato Ar-

gentoratenſium Theologo, b. Joh. Schmidio, Comm. in COſ. h, 1. p. 0.

Utut enim Salvatores, My Obadj. v. 21. Miniſtri verbi audiant, ſe-
que ipſos ο ſervare, & auditôres ſuos, legantur 1 Tim. IV, 16. non
tamen æque commode, Dei & Salvatores facti, dicuntur, qui ſaltem
ſunt αανααο 78 avois I. Cor. III, 5. & ρ&¹L¹v, X8, 0. iααονιο
uvsSol T Jes, c. IV, I. Certe, ſi velimus &αραιονυυυNρρ aliud eſt,
Salvatorem certo ſaltem reſpectu, & in ſecundaria ac impropria vocis
notione, appellari; quod Hoſeæ, aliisque verbi præconibus largimur:
aliud factum Deum, & factum Salvatorem eſſe, quod ipfis denegamus.
Geſſit autem Salvatoris nomen Hoſeas, tum quia ſalutis conſequendæ vi-
Caryz. Pars IIIlI. LI am

De Heſes.

feas, quam citra illam eflerunt Oſée, cum Vulgata; cum non Græca no-

genus &
ortus:

266 IN TRODUCT, AD LIBROS BIBLICOS
am & modum eccleſiæ Dei tradidit, tum quia præçonem Salvatoris mun-
di egir, & præclare ac dilucide de ee veticinatus eſt, tum denique, quia
certa ratione Chriſtum Servatorem adumbravit. Tres quippe infignes
viros, hoc nomine inclutos, in Seriptura deprehendimus; Joſuam, fi-
lium Nun, qui fortitudine & magnanimitate ſua, Chriſtum regem & vi-
Gorem repræſentavit; Joſuam, Pontificem maximum, Zach. III, I.
qui Chriſtum ſacerdotem, velut in figura retulit,; & noſtrum demum
Hoſeam, qui eundem, fecundum Propheticum officium, Ppræfiguravit.
Ubi tamen diſſimulandum non eſt, Hoſeam quoque ultimum Ifraeli-
tarum regem, a Salmanaſſare in Aſſyriacam captivitatem abreptum, &
perduellionis poznam exilio luentem 2 Reg. XVII, 4. dictum fuiſie, in
quo bene ominatum nomen ſpem de ipſo conceptam fefellit. Salutare
nomen etiam ab eo, qui ſalutis particeps non eſt, geri poteſt, inquit ad hœæc
Coccejus Comm. in Hoſ. L. t. §. 4. Unde Arabs hauferit, quod Prophetæ
quoque Uziæ nomen fuerit, me fugit. Ita vero ille, in inſcriptione li-
bri: Prophetia Hoſeax, gui eſt Uzia, ſilius Beeri. Et Iin verſione v. I. Ver-

bum Domini, quodfactum eſt ad Uziam, ſilium Beeri: in diebas This &.
Graæcis r LNX. CMone, & perperam Eceleſiaſticis ſcriptoribus nonnul-

Iis Avoa', dicitur: Latini autem rectius cum aſpiratione, Hoſea, vel Ho-

—

Dis, ſed authentica, & Hebræa vocis pronunciatio, quantum quidem lin-
guæ genius patitur, fſit tenenda. Videri tamen poteſt Druſius in Con-

jedctaneis ad edition. Gracam Prophetæ Hoſeæ, ab initio, ubi contra Hie-

ronymi cenſuram, paulo ante allatam, lectionem nominis AUSE tue-
tur, & Hauſe idem cum Hoſe, ſive Hoſea, eſſe pertendit.
Natus dicitur c. I, I. patre Beeri: quem ut fruſtra quærunt alii,
nullo ſcripturæ teſtimonio clarius definitum & memoratum, ſic. Judæi
nonnulli, apud Vatablum h. l. temere confundunt cum principe tribus
Rubenitarum, Beera, t. Chron. V, 5. recenſito, qui captivus in Afſſy-
riam abductus legitur per Tiglathphulaſſarem. Sed enim vero, nec no-
minis conſentit terminatio, nec temporis id admittit ſeries, nec ulla pro-

babilis ſuadet cauſa. Mque incertum, quod Nicol. de Lyra in h. . de

ipſo perhibet: Et fait iſte Beëri Probheta, ſicut, & ſilius, licet ejus pi ophetia
non habeatur, ſicut nec de multis aliis, gui tamen in Seriptura Prophbetæ
nominantur. Habent enim Hebræi pro regula, quod cum in principio ali-
cujus Prophetæ patris nomen exprimitur, Prophetam fuiſſe intelligitur.

Aſt quam inepta, quam a vero aliena hæc Judæorum ſit regula, alibi

1

docui-

oer
uo⸗

Hio!
Phet
miti⸗
ui⸗
Ps)e,
aſe
BexN
de
Rel
ei
forte
Urbes
Druft
Guatm
it, a
rlus,
licis
gdicg
Grwi
upie
Elern
lum ar
Wwocar
public⸗
Um reg
nuImc
Occupe
um, la
liei⸗
n
Prin
ea De
Domi,
lo, te

mun-
quia
innes
III, .
lenum
ultitt

Tſradlr⸗

ophet?
ione li-
I. Ver-
HOnnNl.
el H-

ECa 0O-.
dem lIin-
in C-
tin He-
E te-

Unt dn,
.zabei
penibis
in Aſy-
, necho-
ull pro⸗
7 1l le
, Uehetin
Pylphete
eihin .
telim.
ul, Abi
(ocui:

.

VETLLR. ILESIAM. WD 267
docuimus; nec firmiori nititur tibicine hæc de patria Hoſeæ traditio,
quod Hieroſolymis ſit oriundus, eo quod natale ſolum ipfius in varici-
nio ſilentio involvatur; ex quo ſemper liqueat indicio, ejusmodi Pro-
phetam Hieroſolymis natum eſſe. Aliud Chriſtiana tenuit eccleſia pri-
mitiva, quæ ad tribum Iſaſchar retulit Hoſeam. Ita Epiphanius, vel quis-
quis autor, de vitis Proßhetar. c. XI. L, II. Olb. f. 274. To&S⅞hnn er
BsAeασ, se âs M„πο I oa& οανο. hie natus ſt in Belemoth, de tribu
Iaſehar. Conſentit Dorotheus Tyrius de Prophetis cap. I. niſi quod
BeANezο“à legit: & Iſidorus Hiſpal, de vita & obitu ſanctor. c. XLI. Oſeas
AHo kribli Haſehar, Ortus in Belemoth,. Unde citra hæſitationem Hadrian.
Relandus Falæſtinz Lib. III. p. 622. urbem aliquam comminifeitur in tri-
bu Jiſſaſchar ſitam, Belemoth, patriam Hoſex Prophetæ, quam eandem
forte cum Balamo, Judith VIII, 3. ſuſpicatur; quam tamen, cum inter
urbes tribus illius Joſ. XIX, 22. enumeratas, non legant viri docti joh.
Druſius & Andr. Rivetus in c. I, 1I. Hoſ. confundi cenſent cum Bethſemes,

quam tribus Iſaſchar urbem, Glofſſa Ordin. quoque patriam noſtri tra-

De Hofſea.

patria?

dit, autore cumprimis Hieronymo, qui: Oſee, inquit', de tribu Haſibar

ortus, in Bethſemes. Sic quoque Genevenſes hariolantur, in Bibliis Gal-

licis Præfat. in Hoſ. & Huetius Dem. Evangel. Prop. Il. p. 3gz. Sed in his,
quicquid demum afſſeratur, autoritas Prophetæ ac fides non Periclitatur.
Gravioris momenti quæſtio eſt, de officio ejus Prophetico, quod divinis
auſpiciis, juſſuque Nutninis ſuſceptum, ſumma obiit dexteritate ac fide;
& ſermonibus graviſſimis, & actionibus ſymbolicis, Iraeliticum popu-

lum ab idololatria, & reliquis inde pullulantibus fœdiſſimis ſceleribus
avocare, ac ad pœnitentiam flectere, pro virili anniſus. Poſtquam enim
publica autoritate, ac ſolenni ritu, inveda in IHraeliticum deeem tribu-

um regnum, idololatria I. Reg. XII, 28. longe lateque vagaretur, homi-
numque animos, in errorem ex ſuopte ingenio faciles ac Pronos, adeo
Occuparet, ut omnem fere ſupremi Numinis & metum exploderet & cul-
tum, largiſſima omnis generis flagitiorum ſeges inde prognata, ſevera Dei

judicia, maxime vero vaſtationis ponam, & Aſſyriacam demum captivi-

tatem provocavit Tanto itaque malo ut medieina pararetur, varii ad
raelitas mittebantur a Deo Prophetæ, in quibus g τττ en Dentn
principium ſermonis, ſermo primus Jehovæ fuit per Hoſeam v. 2., quem
ea Deus inſtruxit Qeoopcz & illuminatione, ut non ſua, ſed ſupremi Nu-
ninis verba proferret, totumque ejus vaticinium 3e vorbunm

Domini inſcribi meretur. Hoc itaque munere ſuo, tanta pietate, tanto

7elo, tanta fundlus eſt zagoαuαoe ut hinc pathetice peccata arguendo, &
UM L I 2 bbb

officium
Propketi-
cum:

De Heolea.

2669 INTRODUGCT. AD LIBROS BIBLICOS

ob oculos ponendo, v. g. c. IV, I. ſqq. hinc poœznas atroces denunciando,

hinc vehementer increpando, hinc torpentes excitando atque ad pœni-

tentiam alliciendo, hinc ſolatifluis promiſſionibus, & proſtratos erigen-
do, & feroces demulcendo, nihil reliquum faceret, quo animas Do-
mino lucrari, & imminenti ſubducere poſſet exitio, ſi mens non læva il-
lis fuiſſet. Immerenti ergo Prophetæ convitium faciunt Judæi, cum odii
& malæ erga populum Ifraeliticum fidei eum inſimulant, eoque nomine
acriter ac ſcite a Deo reprehenſum, tanquam cτ—+wν rcinαρντιο tradunt.
In Talmudis enim Cod. Peſachim cap. VIII. p. &. circa ſin. Hoſeam nu-
gantur Deo autorem fuiſſe, ut populum Hebræum miſſum faceret, &
diſpergeret inter gentes: ipſi namque, totius hujus univerſi Domino, in
proclivi eſſe, aliam quamcunque gentem, e nationibus mundi, in popu-
lum peculii ſibi adſeiſcere. At vero ſanctiſmſimum Numen, populi ſui mi-
fertum, juſſiſſe prophetam, ut uxorem duceret fornicariam, & poſt ſu⸗
ſceptam ex illa prolem, dato repudii libello, eandem rurſus dimitteret.
Prophetam autem, ubi ſemel duxerit fornicariam, permoveri nunquam
potuiſſe, ut eam denuo repudiaret. Hinc Deum, ejus in populum ſuum
malevolentiam redarguentem, regeſſiſle: ſicut ergo tu uxorem, quæ me-
retrix fuit & fornicaria, ſic ut filios, quos ex ea ſuſcepiſti adulterinos, ne-
ſcias tuos eſſe, an alterius, repudiare tamen non potes: ſic multo minus
ego Iſraelem, qui ſunt filii mei, filii dilecti mei, filii Abraham, Iſaac &
Jacob, qui eſt unus e quatuor poſſeſſionibus, quas poſſideo in hoc mun-
do &c. Agnito ergo peccato, Hoſeam deprecatum eſſe Dominum pro
ſe; quem denug redarguens Deus, quod ſibi ſaltem miſericordiam expo-
ſceret, pro univerſo populo Iſraelitico preces fundere juſſit, cui quippe
tria decreta gratioſa deſtinarit &c. Piget adſcribere reliqua, nec opus eſſe
arbitror operoſa commenti confutatione, quam ſatis copiofam dedit

miracula., Jul. Bartoloccius Biblioth. Rabb. P. II. p. 7369. ſag. Miraculis quoque

.

inclutum Hoſeam contendit Pſeudo-Epiphanius, loco ante cit. & ex illo
Iſidorus Hiſpal. ex quo forte idem hauſit Gloſſa Ordin. gros νον T
gæ, i&e r ο Kooto“ ss& Soaôε esr ra i, 7 ro T& ‿αναιο ταρ
αονανis αον τ. ταανα , 7 sv TXοαν s α¾ ℳτι aaνννιπ,ς &ε .
A6ορ 1 Yeαιοιατανvͤ hνοααοαàQνο τταο α S7Sνn⅝ο. Hic ut ven-
zurum cœlitus in terram Dominum affirmaret, ejusmodi fore portentum
edixits tum ſeilicet, cum illa quereus, quæ erat in Silo, ſponte ſua duodecim
in partes divideretur, indeque totidem quercus exiſterent. Quod ita, ut Pra-
diktum eſt, contigit. Quæ tamen traditio, autoritate divina deſtituta,
& ex Apocrypho quodam iſtius ætatis documento, ab autore vitarum,
Prophet.

Propl
mout
ſtrum
femni⸗
cet,
im ol
ventui
miſſur
eunde
colle
Uitur⸗
expli
minor
regmi!
gnum
ſcortat
prer
tionen
Joods
Pplicatt
ilhec⸗
Gham,
Baltha
coſſtrar
iC,
ti conar
Vium E
li
Cazar, .
inttem,
tancon
bis e
ſo, D
lus qu
cum br
Kient

ndo,
Eeni.
gen⸗
Do⸗
Zvl.
modi
Omine
AWunt,
and-
eret, &
Uno, in
popr-
ſuimi.
oſt ſu⸗
literet.
nquamm
n Knum
neme
105, e
0 minus
lſaae &
Ocmu-
um pro
nespo⸗
quͤppe
s ele
n dedit
Jwocde
ex ilo
ey Ii-
160 ii⸗
ut vel-
rtentun
uudelinj
,/.
Geltituta,
Ilatumm,

Ptophet.

VETER. TESTAM. 269

Prophet. hauſta, rectius exploditur, quam admittitur. Neque porro de- De Hoſez.
monſtrari ſatis poterit, quod alii contendunt, typum Chriſti exhibuiſſe no- typira
ſtrum. Ita Gloſſa ordinaria ade. L, . Gerit autem ſaguram Chriſti, qui ex HH
Jornicationegentium accερωut in corpore ſuo eceleſiam., Admittamus enim li- ti o:
cet, quod S. præc. declaravimus, idem cum Salvatore noſtro nomen Hoſe- H
am obtinuiſie, ut ex Prophetis quoque eſſet, qui nomine ipfum referret,
venturumque deſignaretProphetam illum inſignem, Deut. XVIII, 18. pro-
miſſum, Jeſu nomine inclutum; in matrimonio tamen cum meretrice in-
eundo, Hoſeam repræſentaſſe Dominum, qui e gentibus eccleſiam ſibi
collegit & deſponſavit, cum citra Scripturæ autoritatem ac ductum afſſe-
ritur, tum vix ſatis commode, iis quidem, quæ attulimus, Gloſſæ verbis,
explicatur. Non tam ad futura, quam ad præſentia ſpectabat tempora ma-
trimonium cum muliere fornicaria Hoſeæ, ad adumbrandam ſpiritualem
regni Iſraelitici fornicationem. Hoſeas igitur Deum; uxor fornicaria re-
gnum Ifraelis Deo deſponſatum, diis vero gentium proſtitutum; & nati
ſcortationem, tam reges, quam ſubditos idololatricos, diverſo ſexu diver-
ia prætendentes tempora, prophetice repræſentant, ſtatumque & condi- matrimo-
tionem iſtius, qua hæc omnia gerebantur, ætatis eccleſiæ, velut in tabula & nium:
figura ſiſtunt delineatum. Plura de Prophetæ matrimonio non addimus,
quod & in textu luculenter deſcriptum, & in commenrariis copioſius eſt ex-
Plicatum, quorum expilare ſcrinia non lubet; certum tamen, non in v' fione
iſthæc geſta, ſed revera conjugem fornicariam ab Hoſea, juſſu Nnminis du-
ctam, & liberos ex illa ſuſceptos fuiſſe, quod præ ceteris ſolide evicit b.
Balthaſar Meiſner. Comm. in Hoſ. I, gP. 7y ſqg. diſcuſſis & profigatis, quœ in
contrarium Polanus urget, rationibus; quocum confer D. Steuberi Diſp.
in I. Cap. Hoſeæ, I. V. Marpurg. Diſp. XIX. p. 25/. utut me non fugiat ingen-
ti conatu oppoſitam noſtræ ſententiam adſtruere allaboraſle b. Joh. Tarno-
vium Exerc. Biblic. Lib. II. Claſſ. I. Loc. VUIII. p. G 9. ſqq.. qui videatur. Sin-
gulari prorſus argumento dignitatem Hoſeæ aſſerere nititut Ludov. de Al- num ſiat
cazar, Hiſpalenſis, qui Commentario in Apocalypfſin Joh. ad c. V. angelum mentio
fortem, qui Ap. V, 2. loquens inducitur, ad literam eſſe Hoſeam Prophe- Ap. V.
tam contendit. Verba namque angeli cit. loco, examufſſim reſpondere ver-
bis Hoſeæ, c. XIV, 10. Verum, ut Hoſeas nihil prorfus habet de libro clau-
ſo, & aperiendo, de quo angelus ille Apocalypticus verba facit; ita ange-
lus quoque ille &εaus, quisquis demum fuerit, nihil plane commercii
cum Propheta noſtro habet, ut mirari ſubeat, qua aſſentatione, quam
affirmare non poterat, explicationem emollire ſaltem & commendare fi-

ſtineat Corn. a Lap. Proæm. in eam b. 50. Hat bbolete, inquiens, dicun-

3 =ðJMMU eaoar,

De Hoſea.
K.tas:

270 INTRODI UX. AD LIBROS BIBLIGOS

—

zar, Vérague ſune in ſonſu, non literali, ſed myſtico. tatem ſatis proli-
Xam tra xiſe Holeam, ex teimmporibus regum, quos c. I, I. ſibi qνοο
memorat, facili negotio æſtimatur, cum v zaticinatum ſe perhibeat ſub ſia,
Jotham, Achaz D Ezechia. Quorum tamen Primus atque noviſſimus
cum inſigne temporis ſpatium regnand expleverint, nec definitum le-
gatur, quo Uſiæ anno munus Proph neticum fuſceperit, quo rurſus Hiskiæ
artic ilo, una cum vita illud boſierit, hinc tot ſententiarum nata ſunr di di-
Vvortia ‚ut Hebræi, eosque ſecutus Hieronym us, hujusdue motus autorita
Corn. a Lap. Hoſeam integris XC. annis Prophetam egiſie; Oecolamn-
Padius „Sanctius, & Lightfootus anhis LXX. Cocceju⸗ & Heideggerus

annis ad minimum LX. . quod idem quoque Vir Celeberr. Jo. Franc. Bud-

deus Hiſt. Eccleſ. V. I. Per. II. Soct. W. E. Io4. tenet) alii apud Druſium
ad Of. loc. cit. LVII. alii demum XLIII. annis, muneri præfuiſſe tradant.
Verum LX. annorum tractum longe exceſſiſſe noſtrum, manifeſta pro-
dunt veſtigia, ex quibus ætatem ejus paulo curatius dignoſcere licet.
Nam & Je eroboamum memorat ex regibus Ifraelis ne prophetiæ ejus au-
ſpicia in ultima conjicias Uſiæ tempora; & floremtiſſimum paſſim re-

gnum Ifraelis deſcribit, unde non omnino ultimam, ſed eam colligas Je-

FolCan ni ætatem, qua Proſt pere agebat ipſe, ſummaque regnum ejus gau-
debat felicitate. Vtut iraque non ſtatim ad initia regis Uæ, & A. M.
3194. auſpicia referas prophetiæ Hoſeæ, cum Summe Rev. Buddeo in
Indice Chronol. h. a. (unde ad initia Ezechiæ & A. M. 3277. anni fluxe-
runt LNXXIII. ut Viri ſummi male ſibi conſtet calculus, modo allegatus)
incidiſle tamen illa credimus in Annum Uſiæ quartum, Jeroboami ſolita-
rie regnantis undevigeſimum, Mundi 3197. Hinc ſi perrexiſie noſtrum
credas a ad finem regni l raelitici, qui ad A. M. 3283. referendus eſt, quod
Hieronymo? autore contendunt interpretes, a adeo ut futuram prænuntia-
verit cladem, & luxerit ingruenten, & ſPrater itam ad emendandum Ju-
dam commemoraverit, quæ Hieronymi verba ſunt. Comm. in Oſ. I. emer-

gent anni LXXXVI. quos in munere ſuo exegit Propl neta. Quod ſi ni-
mium videatur, nec neceſſe ſit, ut ad everfum usque Iir⸗ aelis regnum vi-
tam produxerit, cum regnum Hiskiæ vivendo ſaltem attigiſſe ſufficiat, &

Prime vel ſecundo ejus anneo decedere potuerit, anni tainen muneris zo.
vel 8. brochibunt, duibusi triginta, vel ſaltem 24. juventutis annos ad
jeceris, poſito nimirum, quod b .Joh. Schmis ins Prolege. n. in Ioſ. p. 77. cen-
ſet, Hoſeam adhuc juvenem Frophetico muneri adhibitum fuiſſe; cen-
tenario tamen majorem neceſie eſt deceſſiſſe, Paulo aliter computum
inſti-

Kam ut

inſtitu

cum
nn.
ſpee tal
menon

1 tur

Ph nam

J
1oO⸗

Ue na,
longum
reiſtt gre
Wi gute
venit a
Derioren
, G
Dbete A
Una de
Geretur
ſs in H
ne verſo
Amenin,
k, ihin
1 , e Ntit⸗
Unbur ,
1 1 ſori
i Wori
Tefennn

—

I
D

I

tumk.
Hisleie

ſunt Ol-

Uhritate
ecohakI-
Anc Dud.
Dwfſum
tradant.
eſn pro⸗
eie licet.
ejusau⸗
läm re⸗
eus gau-
&A. M.
nni fuxe-
leoas)
noſtrum
el, oc
Aunttia⸗
dum Ju-
11. emef⸗
o ſini⸗
egnum vi-
uneris 90.
AnuOs 40⸗
cer⸗
lle; cel
onnputumn

ioſti-

Phetæ Hoſoa, & ſepelierunt illum cum honore,

ne verſo fubjunxit, cap. VI. b. 1yo. his verb

ſeam uti vaticiniorum, hoc libro comprehe:

VETER. TESTA M. 271

inſtituit Vir Clariſſ Hermannus von der Hardt in Præmiſſa Hoſeæ Iluſtr. De Hoſea.
Chronologia, ita ut anno Jeroboami 16. Hoſeam natum, anno ejusd. 36.
cum ipſe annum ætatis ageret 21. & matrimonium & munus ſuum iniifle,
anno demum nono Hofeæ regis, urbis & regni ſinem, triſtéque exilium,
ſpectaſſe tradat, ſic ut ultima vaticinia ſua, lacrymis & commiſeratione
Plena nonagenarius ederet, ſeptuageſimo fere offcii anno. Quibus ta-
men omnibus ſubſeribere merito dubitamus. Ita demum ſanctus ſenex, mmors & ſe-
fatur dierum, mundique pertæſus, Placida deceſſit morte, ſi Pſeudo-Epi- Pultura.
Phanio loz. ſupra cit. fides habenda, qui ταρασ inquit, 6s οπα „α :,
5τα e 7 † i Aννρο in paee deceſſit, & in patria ſepfultus eſtz quibus
Dorotheus Tyrius adſtipulatur. Aſt Hehræorum traditio longe aliter
habet. Ita namque in 0 doW ſol. 19. legitur“ eſt traditio in-
ter ſeniores babitantes 1Tbeſſalonicæ, ab antiquis generationihus us ut ad
bac noſtra tempora propagata, guod Propheta Hoſons obierit Babylone; &
a n * ρα noreretur, preceperit, ut ſepelirent oum in terra Iraclis, & quia
longam erat iter, juſſerit, ut ponerent eum in greg Natim poſt mortem, liga-
Tent arcam, ſuper camelum, & Jimitterent ilnm, , quocungque vellet ire 3
ubi autem quieſoeret camelus, iltie ſepelirent ilzam, Et ſic fecerunt. Per-
venit suten amelus, ſine ulla læſtone aut damno, usque ad Galilzam ſu-
Periorem, s as ad urbem DO 1 zabbhbeth, ad locum ſöhulehrorum Iſraelita-
rum, & ex ſcriptura Poſita ſuper arcam cognoverunt Judai, eam eſſe Pro-

.

Quod commentum haud
,ſi refutatione opus habere vi⸗
aditio, quam Abraham Ecchellen-
Wéito, quod Chronico Orientali a ſe Lati-
verbis exponit: Oppidum nomine
Almenia, ad unum aut alterum lapiqem qh urbe noſtra Tripolitanz diſſitum
ſz, ubi marmoreum quodam monumentum Iriginta palmorum longitudi-
nis, latitudinis vero ſox in Jauadam ſpelanca viſitur, in quo Oſee Prophetä
orpuas vonditum Mahometani berhibent, & diverſæ marmores tabulk aby il-
lis in ſeriptæ teſtantur Tque incertum eſt temmpus mortis, quod Mar-
tyrologia Romanum, Bedæ, Adonis & Uſuardi, ad quartum nonas Julii
referunt, quo die memoriam Oſeæ renovari Poſtulant; at Græci in Me-
nologio ad decimum ſextum Calendar, tobris.

una de cauſa falfitatis argui de facili poſſet
deretur. Aliter ſane habet Arabum tr
ſis in Hiſtoriæ Orientalis ſupple

IV.

Iſtud omnino extra controverſiæ aleam Poſitum exiſtimamus, Ho- Idem libri

nſorum, præconem, ſie & ſeriptor.
uubri

4*

1
4

272 iNTRODVUGCT. APD LIBROS BIBLIGOGS

De Hoſea. libri ipſius fuiſſe ſcriptorem. De reliquis enim Prophetis ubi evictum ha-

ctenus dederimus, voluminum ſuorum ipſos fuiſſe conditores, quorum

præſixa nomina leéguntur, idem quo minus hic quoque aſſeramus, nulla

praægnans apparet cauſa; maxime cum in fronte libri, hic ipſe, qui toto

volumine traditur, ſermo Dei ad Hoſeam reſtringitur c. I, I. & vaticinii
hujus ſcriptorem haud obſcure ſe prodit, cum c. ill, I. ſeqq. aτστσ%ραο⅓
gas de ſe diſſerens: & dixit Jebova ad me: inquit: denuo abi, amæ
mulierem amatam ſocio & adulterantem v. 2. & comparavi eam mihi per
guindecim ſiclos argenti &. & dixi ad illame dies multos ſodebis mihi,
von ſoortaberis, & non eris viro alteri; & ſic ego quoque erga te. Ne-
que quenquam memini hanc ipſi laudem dubiam feciſſe adverſarium;
quin & Spinoſam/ipſum, utut maculam libro adſpergere non neglexerit,
Hoſfeam tamen eum exaraſſe, video largiri. Stylo uritur conciſo, adagiis
& ſententiis referto, pluribusque inſtructo z d⅞ι nec adeo per omnia
perſpicuo & plano; ut mirari ſubeat, quo argumento motus Joh. Henr.
cujus ſty- Heideggerus Enchir. Bibl. Lib. I. cab. 24. G. 5. aſſerere non dubitarit, Ho-

lus, ſeæ ſtylum ad Eſaiæ dictionem florentiſſimam accedere; rurſusque J. 6.

Hoſeam Eſaiæ, quoad dicendi genus, eſſe imitatorem. Dudum longe
Adiverſum amimad vertit Hieronymus, qui præfat. in XIII. Prophetas, I.
IV. Opp. Ff. 12. B. Oſee commaticus eſt, inquit, & quaſi per ſententias lo-
quens. Hinc videas quoque, recentiores adagiorum Biblicorum expla-
natores, b. Zehnerum, Druſium, del-Rio, in ſententiis Hoſeæ declaran-
dis multum poſuiſſe operæ, ut lucem illis fœnerarentur; & Druſius cum-
indeque primis in prafat. ad notas Juas in Hoſ haud abs re obſervat, dictionem

reſultans goſeæ obſcuriſſimam eſſe, nec vanum aut abſurdum ſe deprehendiſſe

obſcuritas. . . . . . . . J .
judicium præceptoris ſui, Antonii Rodolphi Cevallerii, qui Hoſeam di-

X

ad Pummachium, T. VI. f. 2. A. ita ſtatim infit: Si in explanationibus

omnium Probbetarum Sanci Spiritus indigemus adventu, ut cujus inſtin-

tu ſeripti ſunt, illius revelatione pandantur - - quanto magis in ex-
planatione Oſee Propbetæ orandus eſt Dominus, & cum Petro dicendum:

ſine teſtetur ibpſé qui ſoripſit: quis ſapiens & intelliget iſta, intelligens, &
cognoſcet ea. Pariter Auguſtinus Lib. X VIII. de Civ. Dei cap. 25. TI. V.
Oop. f 1076. Oſee igitur, inquit, Propheta, quanto profundius quidem lo-

—

R

xerit omnium Prophetarum difficillimum. De eo omnes fere conque-
ſtos legimus interpretes. Hieronymus proœmio Commentarior. in Hoſ.

edißſere nobtii parabolam iſtam: præſertim cum obſeuritateni voluminis in

quitur, tanto operoſius penetratur. Quod in convitium tamen libri, ut
Pontificiis hoc ſolenne eſt, verti nolim, eo quod manifeſta ſatis oraeula
paàflim

Pl
dun

Omn
N
Chri
9
elt,
reyn
eec
tarur
ro⸗
tillin
tium
lem,
gnum
elle, d
Proleg
R. a
Hulm
Tipre,
Non a
gui tu
Gne⸗
Aue i
kelieit⸗
criter
10 i
Tune
Averl
dege
Poii
tuür, e
Precit
demf
ſpiſee
iulicie
6

kumha-

IuOrum

, nulle
ni toto
ticinii
Nù-
di, ie
nihi
Pig ihi⸗
e. Ne-
ſuriun;
glexerit,
, alhigis
er omnia
h. Henr.
arn, Ho⸗
gue 6,
m longe
hhetet; 1.
ontias lo⸗
I explr.
Geclaran
us cumn⸗
ichionerm.
epenciſe
voleun-
conque-
. in Hioj.
zotionibus
4 inſin⸗
li in =
Nicendun:
umiti in
gen, O0
25 l..
ilem h.
en

töonell
Pallun

VvrTER. TESTAAM. 273

Paſſim inſpergat, ea cumprimis, quæ Evangelicas promiſſtones comple- Be Hoſes.
ctuntur, ut ſunt c. II, 19. 20. VI, 4. XI, 8. 9. AlII, 14. X IV, I. ſqq. .
Regno Iraelis miſſus Hoſeas concionabatur, ita tamen, ut non Audorez
omnino regnum Judæ neglexerit. Unde ex Judæis Kimchi Ne
3ES ad Hraelem bariter ac Judam, increpationem ejus refert; ex
Chriſtianis Lightfootus in Chron. tempor. & ordine I. ext. V. T. T. I. Obp.
F. 92. prophetia illius, inquit, ad Iſraelem ſimul & Zudam pertinet. Hinc
eſt, ut utriusque regum temporibus quoque ſignetur. Utrumque ſane
regnum ſororio velut nexu jundum, communibusque ſæpe obſtridum
pPeccatis, vix ſeparari commode ſemper potuit in concionibus Prophe-
tarum; quorum ii quoque, qui Samariæ partes ſuas obibant νuροονος
Prophetis in regno Judæ, frequenter amice concinebant. Attamen Ppo-
tiſſimum ad regnum Iſraelis reſpectum habuiſſe Hoſeam, cui etiam exi-
tium toties prædixit, nullus negaverim. Eapropter Ephraimum, Ifrae-
lem, Samariam, Bethelem ſæpius diſerte compellat, & utrumque re-
ghum invicem contendens, graviora longe Ifraelis peccata, quam Judæ
eſſe, docet. Quo b. Joh. Schmidii quoque obſervatio pertinet, quando
brolegom in Hoſ p. e. ait: Eſt hæc conſuetudo Prophetarum, ut illis popu-
lis ad quos non ſunt miſſi, videantur parcere, adverſus illum veno, ad
quem miſſ ſunt, acriter invehantur. Ita Eſaias & Michzas ocerrime
v o7râbhendunt populum Zuda, quod non ita faciunt contra Iſraelem, quia
non ad bunc, ſed ad illum miſſi fuerant, contra Hoſeas noſter, & Amor,
Yui tamen eodem tempore prophetaßſe creduntur, ſevere arguunt Iſraelem,
& regno Judæ blandiri videntur, quia rurſus non ad hos, ſed ad illum uter-
gue miſſus fuit. Inter Ifraelitas ergo, opibus, potentia, & omnis generis
felicitate florentes, verſabatur noſter, fœdiſſimæque immerſos idololatriæ
acriter increpabat, ita quidem, ut ſtatum pariter ac fata regni Judæ omni-
noO ipſos latere nollet. Hinc argumentum libri obſcurum eſſe non poteſt. Argumen-
Tum enim in ſeveriſſima verſatur reprehenſione ac increpatione ſcelerum tum.
adverſus utramque legis tabulam variorum, maxime vero idololatriæ,
quæ gentili ac diſpari ritu, & fœdiſſima animorum corruptione, tunc tem- .
poris in Ifraelitico regno rerum potiebatur, cui ni mature nuncius mitta
tur, atrocem Numinis animadverſionem, regnique Ifraelitici excidium,
Præciſe denunciat; tum in graviſſima ad pœnitentiam, ſeriosque ejus-
dem frucdtus, cumprimis ad ſincerum Dei cultum exhortatione, ubi & re-
ſipiſcentiæ modum præit, & indolem declarat, & eventum ſaluberrimum,
judiciorum divinorum averſionem, pollicetur; zum in ſuaviſlimis de Mes-
Carpz, Pars II. M Mm fſfſfia

VUtilitas.

7

274 INTRODUCT. AD LIBROS BIRLICOS.

De Hoſea. ſia promiſſiomibus, quibus Chriſti Servatoris oſficium, beneficia, regnum
Iuculenter deſcribuntur, gentium converſio & ſpiritualis illa Novi Teſt.

felicitas ob oculos ponitur, piorumque animi, tot proſtrati comminatio-
nibus, de gratia per Chriſtum obtinenda, de certa per fidem in ipſum falu-
te, de juſtificatione & peccatorum venia, de victoria a morte & inferno,
quin & de temporali fidelium ereptione & conſervatione, in communi

pereuntium impiorum clade, certiores redduntur. Hæc ſumma fere
ſunt capita, ad quæ, quicquid in toto volumine traditur, revocari com-

mode poterit. Eo autem tendunt omnia, ut & populum Iſraeliticum,

adeo acerbe correptum, quin & ſuaviſſimis ſubinde promiſſionibus ille-
dum, denique ad æmulationem florentis in regno Judæ ſinceri cultusin-

ſtigatum, ad ſeriam de amiſſis peccatis ponitentiam flecteret, ut agnito
crimine ad Dominum redirent, & impetrata per Chriſtum venia, genui-
num Deo cultum, & pietatem &ανρνοατιο probarent; & fidem in Mes-
ſiam, cujus egregium egit præconem, inculcaret, ac ſalutarem ραοαο-

oιαν fidelibus traderet; & poœnitentiæ juxta ac doctrinæ Evangelicæ
normam, omnium ætatum eceleſiæ præſcriberet, de corruptelis doctrinæ,

cultus ac morum ſalubriter eam moneret, & aberrantes in regiam ſalutis

viam revocaret. Utilitatem porro fuam hoc vaticinium per univerſam

fere I heologiam profert. Locos quippe doctrinarum præcipuos, ut
ſunt: de Trinitate c. I, 7. N VII, 2. de Deo ejusque attributis, paſſim; de per⸗
ſona Chriſti c. III, 5. I, 7. de paſſione & triumpho ejus c Xl. & XIII. de
lapſu Adami c. VI, 6. de peceato, ejusque tum variis ſpeciebus, tum con-

ſequentibus pœnis, paſſim; de eccleſiæ deſponſatione c. II, 19. ejusque ad-

ulterio ſpirituali c. I. & II. de pœnitentia c. III, 5. XIV. de juſtificatione
hominis peccatoris gratuita c. II, 19. VI, I. N, 5§. & alios quamplures, hoc
libro tradi, poſt b. Meiſnerum proleg. III. . 12. copioſe declaravit b. Joh.
Tarnovius prolegom. in Hoſ. n. 6. p. § Tq. Sed & ad 5%ααροoem con-
ducere, egregio Salvator ipſe exemplo docuit, ex Hoſ. VI, 6. Pharifæos

ceiror αασαςedarguens, Matth. IX, 13. XII, 7. In correptione publico-

rum ſcandalorum, & exprohratione ingratitudinis adverſus Deum, plane
ſingularem præſtat uſum, & Miniſtros verbi edocet, qua &ρlaο in car-
pendis auditorum vitiis debeant uti. Præterea benignitatem & ucsρο.
Oupiæ Dei illuſtri documento commendat, qua tanto temporis ſpatio
apoſtatas & rebelles non modo tulit Ifraelitas, verum etiam hinc benedi-

Gione varia & beneficiis innumeris, kinc Prophetarum ac ſervorum ſuo-⸗

rum miniſterio ad pœnitentiam invitavit, atque tot annis præter alios,
= Ho-

Hofe⸗
pece
irmare
Gegent
ſerias,
ejusden
lurrech
tentiun
Cotwhi

1
mn Di
ſimopi
im, I.
wodun
quam
Aut quo
mnel, 8
steci
Neum
um ten
tancquan-
Cenda:
noſter h
traditiorn
troverſi⸗
Kii vare

(metig

de Meſl
1. Gemor
Wlatur
Abug.
iam,
hoc ſi
6 quoe

H Oſean

VETER. TESTA M.. 29 5

Inian HIofeam illis indulſit, qui populum ingratum, voce & ſeriptis erudiret, & De Hoſez.
leſt. à hpeccatis dehortaretur, pios rurſus erigeret, & inſpe venturi Meſtiæ ron.
atio- rmaret. Habent hinc quoque fideles, in media Peccatorum colluvie
nblu- degentes & ſuſplrantes, efficaciſſimum ſolatium, quo ærumnas ſuas ac mi-
enc. ſerias, per Chriſti Servatoris deſponſationem & unionem myſticam per
mund “?́YMD ejusdem exorcoac morte liberationem, pPer ſpem futuræ per Chriſtum re-
ſee ſurrectionis levent, nec dubitent de divina piorum, in communi imponi-
con. tentium clade ac ruina ereptione. Plura hic addere ſuperſedemus, in
tieun, Ccommentariis interpretum larga manu ſuppeditata.
Ursin. . Divinam- & Canonicam libro autoritatem, Deus ipſe ſtatim in Autoritas
ggnito fronte ejus aſleruit, dum nomine ſuo inſcribi, eumque vor. Canenica,
genu baum Domint ſalutari foluit. Jam i hominum zeſtimonium accipimus, te- MWerta:
Mles- ðDBD Nimonium LDei majus eſt: qui vero Deo nen crediderit, menqacem Fecit il-
r. lum, I. Joh. V, 9. 10. Pontificiis autem, hoc argumentum Profano ad-
õ modum cavillo eludentibus, quaſi pluris hæc inſcriprio facienda non ſit,
Ge, = quam quod Autor Alcorani jactat, ſe e cœlo accepiſſe impietatis volumen,
ſiluts ðͦUðẽ aut quod Pſeudevangeliis nonnullis, Apoſtolorum Thomæ, Bartholo- .
Netunn inci, & aliorum ementita nomina fuerunt ab impoſtoribus attributa,
os, dt ſatisfecit Andr. Rivetus Comment. in Hoſ. I,; 1. Loc. 1. 1. I. Opp. JF. 5o. a.
leen Ne tamen habeant advwerſarii, quod tricentur, Chriſti ſane & Apoſtolo-
l 1 rum teſtificationem de Holſeæ autoritate perpendant, qui ad ejus dicta,
ir. tianquam ad ſupremam fidei morumque regulam provocant, &π ad evin-
w ai cenda ac confirmanda religioni; noſtræ dogmata, illa adhibent. Salvator
le noſter hypocriſin Phariſæorum, & erroneam de externo ſacriſiciorum ritu
ara traditionem arguere aggreſſus, ad Hoſeam c. VI, 6. remittit, totius con.
kel troverſiæ arbitrum, Mtth. IX, 13. & c. XII, 7. tum quoque vaticinia ſua no-
belch⸗ ſtri vatis eloqui verbis non dubitawit Lac. XXIII. 30. ex Hoſ. X, 8. quo
m c cum etiam confer. Apoc. VI, 16. Matthæus Porro irrefragabilem hiſtoriæ
rig de Meſlſia, in jeſu Nazareno exhibito, fidem, Hoſeæ teſtimonio ex c. XI;
ublico⸗ I1. demonſtrat C. II. 15. Sic Paulus Deum non modo per Hoſeam loeutum
mpane teſtatur Rom. IX, 25. ſq. verum ejusdem quoque autoritate ex Hoſ. II, 23.
in . & I, 19. myſterium de vocatione gentium perſpicue declarat. Idem et-
patge⸗ iam, cum fidelium de morte & inferno victoriam celebrat, graviſſimum
ſpini⸗ hoc fidei Chriſtianæ caput cumprimis ex Hoſ. XIII. 14. evincit; præter-
beneli⸗ ea quoque in requifitis ſpiritualibus labiorum ſacrificiis Hebr. XIII, 15.
un ſub. Hoſeana phraſi ex c. XIV, 2. quam ſua, maluit uti. N oſtram apud Deum
er l &9d Petrus Apoſtolus 1. Epiſt II; 10. ex Holſ, II, 33, confirmat. Ut

Ho- R

Mm 2 taceam

276 INTRODUCT. AD LIBROS BILICO S

De Hoſea. taceam amicum Prophetarum poſteriorum, qui ſua ex Hoſea ſepe mutua-
ti videntur, cum noſtro conſenſum, qui ex Hofſ. II, 2r. coll. eum Jer. VII,
34. XVI, 9. XXV, 10. & Ezech. KXVI, 13, ex Hof. II, 8. coll. cum Ezech.
XVI, 16. ſqq. ex c. III, 5. coll. cum Jer. XXX, 8. 9. & Ezech. XXXIV, 23.
ex Hof. XIII, 5. coll. cum Ezech. XIX, 12. manifeſto elucet. His adjici
poſſet vaticiniorum ejus veritas, eventu prædictis ex affe reſpondente
comprobata; maxime cum lamentabile regni Ifraelitici excidium, in flo-
rentiſſimo reipubl. ſtatu prænunciatum, ad eum modum, quo præſignifi-
caverat Hoſeas, ſuo tempore ingruerit, haud vano indicio, Prophetam,
cujus adeo ſibi dicta conſtant, divinitus miſſum & inſtructuin, ac eapro-
pter &kúνaεOÿν eſie, juxta Deut, XVIII. 21. ſq. Sed ſufficere arbitror, quæ
ſunt in medium allata, ad comprobandam libri hujus autoritatem, quam
nec adverfarii quidem aperta fronte convellere & impugnare ſunt auſi.

Fuerunt equidem, maxime su roi sεν, qui ex perverſa capitis I. interpre-

vin Sica a tatione oflendiculum capientes, viro fancto & Numinis internuncio in-
. calu dignum, quin & in Deum ipſum cenſuerunt injurium, quod Propheta, di-
mniis. vino juſſu, cum ſcorto rem habuiſſe, & liberos ſcortationum generaſſe di-
gentilium catur. Gentilium enim Philoſophorum nonnullos hoc factum crimina-
Philoſoph, tos fuiſſe, ex Hieronymo intelligimus, cujus locum, utut paulo prolixio-

rem, integrum tamen dabimus, ut de re ipſa plenius conſtet. Ita autem

ille, Comment. in Hoſ. I. 2. T. VI. Olp f. 3. D. ſi quis autem, inquit, conten-
zioſus, & maximegentilium, noluerit figuraliter didum recipere, &rriſerit
Prophetam fornicariæ copulatum, opponamus ei illud, quod ſolet landare
Gracia, & Philoſophorum ſeholæ coneinunt. Qua ratione prædicent virum

eruditiſſinum Xenotratem, qui Polemonem, luxurioſitſimum juvenem, SS

inter Pſaltrias atque tibicines, & impudicas mulieres ebrium, & bedera o-
ronatum fecit obedire ſatientiæ; & adoleſeentem turpiſſimam mutavit in
Jupientiſſimum Philoſophorum. Car Socratem ad cœlum levent, qui Phæ-
donem, ex cujus nomine Platonis liber eſt, de lupanari ob erudelitatem & ava-

ritiam domini, multorum libidini ſervientem, in Academiam transtulerit.
Et quicquid illi de Philoſophiæ magiſtris reſponderint, nos ad Prophetæ defen-

Kfionem referimus. Haæc adverſum ethnicos, & eos, qui ethnicorum ſunt ſi-
& Mai- miles, dixerimus. Præterea Manichæos quoque hoc loco abuſos fuiſſe,
ebæ orum, ad repudiandum Vet. Teſt. teſtis eſt Auguſtinus lib. AAII, contra FPauſtum
Manich. cab. So. I. VI. Oip. F. g37. Verum, quicquid harum eſt crimina-
tjonum, non tam ad hujus vaticinii ſigillatim, quam ad totius codicis fa-

eri evertendam autoritatem ſpectat, quam ut peſſumdarent, vel ſuſpectam

ſaltem redderent infideles, conquiſitis undique argumentis, tandem & hoc

allegato

leg
Tite,
Dem
2. 4
Partel
eyitat
omne
eande
Spine
tarun
gue/
Inr ſ
ltiam
UIdP
oſtrin
goſin
nentur.
Ptorit)
deblat
NWl
jorisle
tor 4
futilis
Des ſug
ſeript
kumm ec
inter in
transm
Velute
ſeito⸗
0 Prer

N ripte

XI. 2
Kompat
ri de⸗
que
D Eels e
imee

utina.
VII,
dech,
dente
inflo-
Anifi⸗
deum,
epre.
ot, ue
t, quam
Unt duſt,
nerpre.
ncio in⸗
herzdl-
raſſe di⸗
firnina-
droliwio⸗

1 duten.

. onten⸗
.

iriſeri
Mudrt
t virumn
nem, 9
elk-
avit in
au ppe.

1.:

mitulerit.
elifen
niſuntſ⸗

ſos fuiſe, .

Kalſtun
ctimmina-
olicur.
ſchec
en Ehoc
Alegato

eætiam omnes contineri ſeal eas tantum

comparatum eſt,
rio dicata, alia vero, eaque numero pauciſſim

vrTR. TESTAAM. 77

allegato loco, convicium facere ſcripturæ ſategerunt; quam autem impe- De Hoſea.
rite, ex dextra & genuina hujus capitis interpretatione, manifeſto liquet, u ᷣ S
Demum vero, quod mireris, Pontificii quoque, præeunte Bellarmiao ib. 4 e Kee.
2. de Verbo Dei cap. i. hoc ipſum Prophetæ factum, in pejorem rapiunt
Partem, & eoο detorquent, ut invidiam ſcripturæ concilient, & ad ſcandali
evitationem Laicos ab ejus lectione arcendos eſle demonſtrent. Hi
omnes, aliud agentes, autoritatem libri obiter convellunt. Sed propius
eandem attingit, quamquam ſaltem per cuniculos ſubvertere molitus,
Spinoſa. Poſtquam enim Tract. Theol. Polit. 6ap. X. p. 125. de Prophe & ab inſi-
tarum libris in genere præmiſiſſet: rum ad hos attendo, vides prophetiar, dAiis Vino-
guæ in iis continentur, ex aliis Vibris collelktas fu, Ge, neque in hiſce eodem or- I⸗
dine ſomper deſcribi, quo ab' ibſis Prophotis Jicta vel ſeriptæ fuerunt, nequé
guas Vinc illinc invenire potuerunt:
Juare hi libri non niſi ſragmenta Propbelarum ſunt: deinde a reliquis ad
noſtrum ſigillatim progreflus, pag. ſeq de Hoſea, inquit, non terte dicere
poſſumus, quod plura ſeripſerit, Zuam quaæ in libro, qui ejus dicitur, conti-
nentur. Attamen miror, nos ejus plura non babere „Jui ex teſtimonio ſori-
ptoris plus quam ocoginta quatuor annos prophetavit. (Quo conſilio talia
deblateret 40d ⁸½⁵2⁵ , facili conjectura aſſequi datur, ut Hoſeæ liber
mutilus hinc & mancus colligatur, & 6ονιια τοαοπαuHJglXrτιον Cma-
joris longe ac ampliſſimi operis cenſeatur, quod plus quam octoginta qua-
tuor annorum viſiones atque ſermones fuerit complexum.
futilis iſthæc ſit ratiocinatio, affatim ex eo patet, quod Prophetæ concio.
nes ſuas non omnes literis mandarint, ſed eas ſaltem canoni inſeruerint
ſcripturæ, quas Deus O. M. pro immenſa ſapientia ſua, omnium tempo.
rum eccleſiæ deſtinabat uſihus, eaque propter non ad perorandum folum
inter ſuos, ſed & ad referendum in commentaria atque ad poſteritatem
transmittendum, ſingulari Spiritus ſui inſtinctu, ſuggerebat & inſpirabat.
Velut enim de Chriſti Servatoris dictis & factis,

ea ſaltem ab Evangeliſtis
ſcripto ſunt comprehenſa, quæ e re eccleſiæ ommi tempore futura non mo-

do prævidit, verum etiam Perpetuis fidelium uſibus dicavit Deus, cum ſ

Sed quam

fſeripta ejus oſſent ſengula, mundus vix caperet, qui emerſuri eſſent, libros, on.

XXI, 25. coll. cap. XX, 30. 31. ita pariter cum vaticiniis Prophetarum
quorum alia orali præconio, & præſenti tantum audito-
a, in perpetuum fidei morum-
que canonem relata fuerunt. Neque enim voluit immenſa librorum copia
Deus eceleſiam obruere ac onerare, ſed Paucis complecti, quæ ad falutem
animæ obtinendam, tum quoque ad fidelium ſuorum informarionem, ne-

Mm 3 ceſlaria

De Hoſea.

Chronolo:. Chronologiam magna jam ex parte confecimus ſupra F. III. ubi de

2

1 D

279 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

ceſſaria judicavit. Hinc multi Prophetarum nihil omnino ſeripſerunt.
Sicut nec Apoſtoli omnes ſcripferunt, & Petrus diu Evangeliumprædi-
cans, pauca ſcripſit. Alios enim Spiritus S. ad ſolum eloquium, alios ad
eloquium & ſcriptionem libere agitavit. Potuit itaque Hoſeas per lon-
gum tempus prophetare, & ſcripto tamen prophetias paucas, quas Deus
canoni conſecraverat, conſignare, ita ut exiguæ molis libellum ejus, frag-
mentum ſaltem amplioris voluminis eſſe, hine non conſequatur.

ætate egimus Prophetæ. Nunc vaticiniorum quoque Chronotaxin
ſtruere, e re eſſet, ut in quæ tempora fingulæ quadrent pericopæ, quæ re-
gni ac eccleſiæ facies circa ſingulas fuerat, inde conſtaret, ſi quid certi in re
tam obſcura ſtatuere daretur. Generali quidem temporis notatione æta-
tem ſuam ſignavit ſtatim in fronte libri Hoſeas, ipſa vero vaticinia diverſa
ſignatis temporum intervallis non diſtinxit, ut vix conjecdturæ idoneus ubi-
vis detur locus. Pro ſingulari tamen, qua pollet, ingenii ſagacitate Vir
ſupra laudatus doctiſſimus, Herm. von der Hardt, & diſcrimen vaticinio-
rum hujus libri, & ſingulorum, qua edita credat, ætatem in Chronolog. &
Diſſertatt. ſuis ad Hoſeamindagare & explicare molitus eſt; cujus utut
non per omnia probemus conjecturas, in ſequenti tamen tabula Chrono-
logica, ad calculum noſtrum revoeatas, & charactere diſtinctas adjicie-
mus, ſi cui forte fuerint nonnullæ ad palatum. S

2–

A. Orbis. RG. ZUDAE. A.Reg.] A. Reg. REG. Ig RAEL. Synchroniſ.- re-

OD Judæ. iſrael. rum oxterar.
3197 USIE annus 4 30 IEROBOAMI
regni in conſortium
Pregni adſciti,

ſed ſolitarie re-
guantis, anno
19.H0O SEASLycurgus
munus ſuum Lacedæmo-
auſpicatur c. I,niis circa
I. & conjugi hæc tempo-
um Dei juſſu ra jura com-

. init, anno æta- ponit; juxta
. tis ſuæ ſive 24. Euſeb. lib.
1I aut 30. ſive ſe- 2. Chron.

40

3105

3202

32²⁰

runt,
tedi-
elion-

DeIS

frag.

Ubi de
otagin
guere.
tti inte
ne ta-
Aiverl
wbi-
gte Vir
lcinio⸗
us Utut
hrono⸗
hicie⸗

Mnide⸗
Xterar.

ure
edemo⸗
circ

tenpo⸗
UracofI-
it;juoti
eh i.

A. Or bis,

3199

23200

3202

3220

REG. 7UDAE

S

Joël ad bæc!
tempora re-
ferendus, ut
ut anno in
certo.

A. Reg
Judæ.

27

1

fTIilia Hoſeæ na-
ta. Vaticinium

A. ‚Reg.
IIrael.

31

VETER. TESTAM.

EEO. ISRAEI.

.

tium 21. Huc
brimust! jus Ii-
bollus te,
. I, I. in ſe &
.R tol am gentem,
circa nubtias
compoſitus 5
Dichert. VII. in
Hoſ. p. 6s.

HFHloſfſeæ natus,

PFilius Hoſeæ ſe-
cundus naſei E
Vaticini
um gquart um, &.
1I, F. 11. lit. Lor.
Jerobeam mo-
ritur,
αννρXν ,

tur.

c. 1 7. 4 I. vid.

torlium C. I, 6.
7. V. H //f. b. 73.

hinc

non admiſ-
ſo in thronum
Zacharia filio
ejus. Hoſeas
uxori ſaxea.
men amarz in

dixit dquk, &

regnolſraecliti

cundumflard

Filius primus

Vazicinium
eius ſecundum,

279

Gurbhronif re- De Holſer.
rum eazerar.

AmosbProphe-

ta cirea hæc
tempora in
regno Ifrael
clarus.

280

De Hoſea. 4Oehe

INTRODUGC 2†. AD LIBROS AIBLIGOS
RECG. 1SRAEL. ⸗ ve-

A. Reg.
Iſrael.

KEG, ZUDAE. s 4. kes. 5

1ticinio quintoc.
II, 1-23. Diſert

co exitium, va-

Prima rebudi-
andæ uxoris k

regni extermi-
unandi decre-

Diſ. p. 90.

divortio, & par

ewxilium regno

denunciavit,
vatic ſeptimo

diſſ. cit. bP. 9!.

regnat.
SALLUM
menſe uno re-
gnat.

Sallumo occi-
ſo, regno po-

pra P. I. b. 2)9.
Hoſeas in hor

cilia vatic.
edidit octavum,
c. IV, 1. 2. 2. V.

tum divinum
vaticinio ſex-
to, e. III, i. cit.

Dimiſit uxorem

c. III, 23.4. V.

ZACHARIAS
1 ſex menſibus

4

TuENACHEM,

raih éXzer’n r.

titur. Vide ſu-

renda illa regi-

8

Jententia &π☛

4

IDi. IX.p. oo.

A. Orbis

4,0 r

(e.

roniee.
exlerar.

H

Jadæ. IIfrael.

VETER. TESTAM.
REG JUD. A.Reg. A. Reg.

REG. IsRAEL.

In adverſarium
Juum, Amazi-
am, ſummum
Bethelis ſacer.
dotem, vatic.

renteit eakey.,

. num c. IVU, g-

evalgavit no-

10. Diſſ. eit. p.
102.
Ad Amaziæz &

tarum contu-
melias in Hoſe-
am, reſpondit
vatic., decimo c

Iololatriam pu.

Wje nacbhemi,

WIWſraelitico re-

104%.

blicam acriter
bperſtringit va-
tic. undecimo,
c. IV, 19.
Diſſ. cit. p. oy.
In kyrannidem

Iraelitas a ſa-
ciris Hlieroſo-
Iymitanis ab-
Nrabendi, va
tic. duodeci
mum, c. V, 1. 2.
cit. loc. Diſſ.

guo, ex idolola-
tria & publicis

Curpz. Pars Itl. NNANn)

4

Pſeudoprophe-

IWW., n =Iz. bP.

cum Juda diſ-

281

A. Orbis.

8

.

De Hofea. A. Orbis,

3245

3243

REG. Z UDRE. . Reg.
Judæ.

zeſa ias vati-

cinatur,

52

A. Reg.
Iſrael.

10

2. I.

ſidiis, auguratus

REG. ISRAEL.

exilium vatic.
decimo tertio, c.
V. 3. 7. v. Diſ.
cit. p. 106.
Infauſta utrius-
que regni conſi-
lia, Aſſvrior. re-
gis opem implo
randi, damna-

eimo quarto c.
V, g ſin. VI, 1
2. 3. Diß ÿ 107.
Menachemo
defuncto ſuc-
cedit PEKA-
IAH filins.
Hoſeas idolo-
rum cultum &
regni oonvul.
ſtones notavit
vatiec. decimo
quinto c. VI,
4-7. v. Di.X.
p. 119.

vit vatic. de-

INTRODUGT. APD LIBROS BIBLICOS

Synebroniſ.

rerunt exters

PEKAEHI, inter-

annis 20.
R Hoſeas in no-
vam regicidi-

Diſſ. p. 121.

empto Pekajah
regnum tenuit

um gravi inve-
dAus vatic. XVI,
e. I, S. 9. cit.

4, Orbis.

3W

26

—

ni,

23246

ret.
Ohbadias Pro-
pheta ſub

ACHAS pa-

tri othamo
ſuccedit.

Wahum ſub
Achaſo flo-

rus, incer-
tum quo
anno.

THAM fuc-

Achaſo cla-

enc⸗ A. Orbis. REC. gUD.

efuncto Uſiæ
filius J0-

Sub Jothamo
Micha Pro-
Ppheta clarus

34

A. Reg. A. Reg. REGC. SNAFI.

Judæ. IIrael.
1 2
16 „
I 17
4 1

daici inAſlyri-

VETER. TESTAM.

rex Afſtyrius,
magnam Dar-
tem populi ju-

am transtulit.

ablſiaelein Ju-

ruit Hoſoas va-

IHOSEA filius

per acerbo per-

ingraentes uo.
vos beotli molas

aam, quando
Pekahb & Rezin!
Hieroſolymam
obſeſſieri ebor-

tic. XiII. cap.

Deſinente, vel
te Pekæ.
Elæ, Pekacho

rege in convi-
vio regio per

inſidias con-
foſſo, regnum
invadir.
Hoſeas Prophe-

ta, novum illun
parricidium,
regno fatale,

Nrinxit vatic.
XIIII. c. VII,
7 - 7. Vid. Diſp. .

AI. V. 674*0.

Sub hoc rege,
Tiglathbileſier

VI, 10. II. cit.

1I8A. inchoan-

4

6

283

Synehronijf.
verutz eater.
Heſiodus,
ſecundum
quosdam

De Hoſez.

clarus ha-

betur, ap.
Euſeb. in
Scalig. beſ.

Temp. I, .

175. Roma
condli coe-

Pta.

A, Orbis,

2

2846 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS
De Holes. AOtbis REG, 7UDG. [A Reg. A.Reg. REG ISRAEL.] Guchroni 40.

Judæ. fraal. rerum exter.
3277 HISKIAS (16. I. 133
rex Judæz, a
patre in regni
conſortium ad-
ſcitus,

32,99 „5ͤæ 15 Rex Eaſeoteam
frege Acgybti
“ sabecone egit
er Legatos, ut
ÿMU! ilius auxilio
Jugum exlute-
ret Aſſyrii. M 3290
Quod exitiale
fLadus, exilium
Aſſyriacum
praſagiens diſ-
1 Jſuaſit Hoſeas
Propheta vaea-—
ecc. XX. .
VII. S- W6. cit.
Pi. b. 3q.
Novum impen-
Leons Aſſvyriorum
bbeoezlum nuncia- ðèð zu
vit vatic. XX.
c PIII. 1-I. ”M
IX. 1-6. cit. Dig.
p. 140.
Apologiam ſuo-
rum libror. te-
uit , contra
adverſarios ca-
lumniantes, vat.

XXI. c. IX, 7.

A. Orbis.

ronik 4A, Orbis.
Xter.
3280
3281
bi⸗

EEC. 30OX.

Judæ.

A. Reg.

lſtaci.

dit.
Hoſeas indubi

VET ER. TESTAM.

REG. ISRAEL.

p. 1y.

idolomaniom
repetiit vatiec.

72 cit. oc.
Regno exitium
2
ex orräupta do-

quum indixit,
vatib. XXIII.
6. IA., 3 -17. cit.
Dic. p. Iaé.

Invectivam in

XXII. c. IX, 10-

drina propin

mariam obfje-

tarum adSalma-
naſſare impen-
Adens eitiim,

Ffinem monſtra-
vit vat. X II,
c. X, 16. v. Diſſ.
XIL. v. .
in obſidione con-
tinuata, publi-
cam jactantiam
de rogno invi-
10ο & ver Aſſy-
rium non va-
Nando, refuta-
vit vatic. XXV.
cap. X, 7. F.
cit. l p. 155.

Salmanaſſar Sa-

& mololatri

Huc refertur
n 3

N 2

Buebroniß. e- De Hoſes., “

285

runt, EXEerAS**.

A. Orbis.

De Hoſea, . Orbis.

REG. 70DAE

A. Reg.
Judæ.

A. Reg.
Ifrael.

PFinen

2

quoque vatic.
XXVI, e. Al. 1-
II. Cit. Log. pào.

XXVII. c. Al.

12. AII, 1:14,
cit. loc. p. 166.

prædixit vatic.

1XkXVIII. cab. à.,
XIII . XIV,

1. cit. lep. 171

ſum
Ifraelis.

In quem arbis

& regni finem,

ultimum lacry-

num, cap. XIV.,
21o. poſito ni-

mis & commi-
ſoratione ple:

2 86 INTRODUGT. AD LIBROS BIELICOS
AEO. 8RAEI.

Nec non vatic. I

rogni
proximum, cum †
line idololatriæ

expugnata Sa-†
pug „
maria, & exci-
regnum

triſteque exili-
um, Hoſeas va-
tic., dedit xK IX.

mirum, quod
ad urbis regni-
que excidium
vitam produ-
Xerit.

vitam finiit, in-
certum tamen,

* que anno.

Paulo poſt
1

—

yuehrottiſ. ve-
runs akerar.

7

vVII.

Ceor⸗
noni

1an
Mick
jent,
ſerv
c. V
ſolu
tnn !
Audr
tur,
le tr. 4
/X.
cOnſo
Schumn
repkel
ſteree
N
Cenle
nem
. Xll
broce
texti,
ticinio
tum an
lidello
Croza
Kiorin
MNde
Ane
Poſtd
Wen
Aliia
Atera
eX n0
aſe.

Nniſ be.
Xterar.

FII.

Illuſtr., Phil. Henr, Friedlibius in Obſerv, Bibl, e Reformatis Henr. Altin-

VETER. TESTAMAMAMAM. 28/
VII.

Cum duodecim iſthæc vatieinia in unum redegerint volumen Ju- De Hoſea.
dæorum Magiſtri, factum hinc eſt, ut in Maſora ſingulorum diſtinctam Partitio,

non inierint recenſonem, verſusque computarint, ſed totius ſaltem νsε
rv&Wν°οα rS numerarint capita LXVIII, verſus 1050. in quibus medius ſit

Mich. III, 12. Nos vero, ut hi libelli pari cum præcedentibus paſſu ambu-

lent, ſingulorum numerum inire non gravabimur. Conſtat autem Ho-
ſeæ vatieinium capitibus XIV. verſic. I 97. in quibus medium tenet locum
Cc. VII, 15. Partitionem diverſimode inſtituunt interpretes; alii generatim

ſolum indicantes, qualia do crinarum genera toto libro mixtim tradan-

Andr. Rivetus, ex quorum fententia totus liber duabus partibus abſolvi=
tur, I. inſcriptione ſ. titulo, 2. Prophetia ipſa, quæ (1) Ifraelitarum idolo-
latriam ſevere reprehendit, (2) graviſſimas ob illam comminatur Pnas,
(3) ad reſipiſcentiam ſerio hortatur, (4) pios prædictionibus dulciſſimis
conſolatur; quo enoſtris fere collimant b. Balth. Meiſnerus, & b. Joh.
Schmidius, qui ſolidam libri partitionem dari vix poſſe contendunt, quia
reprehenſiones, minæ, & promiſſiones, in ſingulis fere capitibus permi-
ſtæ recurrunt; alii paulo curatius vaticinium in diſtinckas ſecantes partes.
Quos inter b. Geſnerus, librum Hoſeæ continuo pergere orationis filo
cenſens in quatuor partes diviſit; in propoſitionem, c. I. in explicatio-

tur, in quibus eſt Amandus Polanus, & qui nerXν ααd enm ſequitur,

nem c. II-XI. in objectionum refutationem c XII. XIII. in eoncluſionem

c. XIV. Verum cum diſtincta, variisque temporibus edita oracula, hoc li-
bro comprehendi in propatulo ſit, vix ea ad unius, continua oratione con-
texti, operis ſeriem & leges revocari ſe commode patiuntur. Hinc pro va-
ticiniorum numero partes libri conſtituunt alii, quas tamen nitnium quan-

tum auget ſæpe laudatus nobis Herm. von der Hardt, c. XIX numerat

libellos, tempore & prop onendi occaſione diſtinctos, ut ex præced. &. Tab.
Chronolog. intelligi poterit. Sed quod pace viri doctiſſimi dixerim, ar-

QRior inter plurimos ab ipſo divulſos textus apparet nexus, quàm ut com-

mode ſejungi finguli queant; ut firmiori omnino fundamento niti vide-
antur, qui ad ſeptem diſtincas totum volumen redigerant pericopas. lta
poſt Dav. Pareum, numerat Coccejus Fartem I. cap. 1. 2. II. 6. 3. III. C. 4.
TV. c. 5. 6. V. c.7. F. 9. lo. VI. c. . WI. c. i1. 13. 17. Has ipſas rurſus
alii ad duas revocarunt claſſes, ita ut una conciones exhibeat typo veſtitas,
altera nudas & ſine typo propoſitas; in quam Ppartitionem conſentiunt
ex noſtris b. Joh. Pappus Mich. Waltherus in Ofic. Abr. Calovius in Bibl.

gius

8

286 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

De Hoſea. gius in Theolog. Hiſtor. Joh. Henr. Hottingerus in Theſ. Philol. oh. Henr.
TIeideggerus in Enchir. Bibl. alüque complures. Nos eidem inhærentes
ita inſtituimus, ut P. I. conciones typicas Comprehendat c. f. II. III.
P. II. conciones apertas ac ſimplices, easque rurſus uel Legales, morbum
in apricum ponentes c. IV. X. vel Evangelias, remedium proponentes
XI-XIV. quæ utraquæ tamen, Synecdochice ſaltem, a præcipua ſui

C.
Parte, tales cenſentur.
Tabula Sy- èDðU ,;—„ .
17 Complectitur itaque Hoſeæ liber conciones

nopftica. . . 1
J. typicas & figuratas, quartum exhibet

æ&) typum matrimonii cum ſcorto ineundi, ejusque evolutionem c. I.

— .* 7 . 4

6) typum reſtaurati cum adultera matrimoni, ejusque explicatio-
nem c. III. “MV
II. apertas & ſimplices, quæ rurſus vel ſunt
) legales, morbum exponentes, quarum
v. increpatoria populi, ob graviſſima ſcelera, maxime idolo-
latriam c. II. .
2., tum comminatoria ejectionis ac devaſtationis c. V. =ð
tum invitatoria ad poœenitentiam c. VI.
dentiæ in fœderibus alienis, c. VII.
3. apologetica, per continuam tractata contêntionem
inter Dei judicia & populi malefacta c. VIII. .
inter hominum nequitiam & Dei juſtitiam c. lIlI5.
inter Iſraelitarum crimina Deique conſilia c. X.
°) Evangelicæ, remedium exhibentes, quarum
I1. teſtificatio amoris divini erga Ifraelem c. XI.

2. promiſſio, beneficiorum veterum continuandorum c. XII.
ſalutis per Meſſiæ redemtionem recuperandæ c. XIII.
— grratiæ & benedictionis, pœnitentiam inſecuturæ
“ = C. XIV. =ð .
X.
Comt Haud exigua ſuppetit manus interpretum, qui toti νενανπιοσι =-
tami in 7 inſudarunt, jundtimque omnes, quos minores dicimus Prophetas;
commentariis illuſtratos, orbi erudito expoſuerunt. Horum itaque no-

Prophetas
Minores, mina, ne in ſingulis capitibus repetenda nobis veniant, communi catalogo
. 4 2 7 3 20

tum deploratoria hypocriticæ eorum converſionis, & confi-

un
103
cij
ex!
He
Cr
me
c
Aet
A.
1ia
Epil
relie
Epite
Pprod
ill fo
Urins
cor.
cap. J
Repi⸗
PHrI
Phetä
ſeriptt
ling
Ane t
retat
N.

910r.
chio,

M

fum ſ

.Henr.
erentes
II. IIl.
örbum
nentes
na fui

lemc, l.

pliczti.

1c M.

ſecuture

AvOf⸗
tophetag
iqieno.
catalogo⸗
40

ntniunm ſcripſiſſe tradit, ſed absque mentione loci vel anni, Bartolocc. Bibl,

VETER. TESTAM. 95

ac eenſu hie exhibebimus, ad quem recurrant, quibus poſthæc ad Prophe-
tas ſingulos citati non ſuffecerint commentatores. Sunt autem
e bPatribus Græcis CYRILLUS Alexandrinus, cujus Sdnnας τια. Batrum:
A ντιiαπ in Prophetas minores Operunz Iomum III. explet, Pariſiis, A.
1638. HESYCHIUS, ſive I8VCHIUS, Hieroſolymitanus Patriarcha,
cujus S̈ÿραοο ſive s απ„οαοαοαιν in XII. Prophetas minores, & in Eſaiam,
ex Iembranis Bibliothecæ Auguſtanæ primus eruit, & Græce edidit LDa HZ
Hœſchelius, Auguſtæ Vindelic. in 4. A. 1602. Hinc repetita leguntur in
CLriticis Anglic. Tradatuum Biblicor, Vol. I. opuſeulum, quod inter Com- “
mentarios locum non tuetur, ſed indicem potius & ſumma contentorum
capita complectitur: THEODORETUS, Cyri Epiſcop. cujus in XII. Pro-
Phetas Min. commentarii To. II. b. 7cz. Gi1. leguntur, edit. Opp. Pariſinz
A. I642.: e Latinis HIERONYMIS, cujus in XII. Prophetas commenta-
ria Opp. ejus 7v. VUI. extant, edit. Baſil. 1526: HAVMO Halberſtadenſis
Epiſcopus, qui in Prophetas Minores, uno excepto Hoſea, commentarium
reliquit, excuſum Coloniæ in 8. An. 1529. REMIGIUS Antiſiodorenſis,
Epiſcop. Rhemenſis, cujus in XII. Proph. commentarius & Antwerpiæz
Prodiit in fol. An. 1545. & in Auctario Biblioth. Patrum legitur, Pariſiis
in fol. A. 1610. RUPERUS Tuitienſis, cujus in Opp. quoque Commen-
tarius extat in Prophetas Minores. His adde CATENAMJ Patrum Græ-
cor. in Prophetas Minores, memoratam Montfaucono, Palæographiæ
Grecæ b. 316. & ex illa renetitam Clariſſ. Fabricio Bibliotb. Grægz Lib. V.
cap. X II. b. 76 . ſqj. ſed quæ &ρ0ροσσ ιπ/n membranis latet Bibliothecæ
RegiæbPariſinæ. Spem facit ibidem doctiſſimus Fabricius, fore, ut THEO-
PHYLACTI, Bulgarorum Archi- Epiſcopi, commentarios in XII. Pro-=
phetas Min. ex Græco codice Bibliothecæ Publicæ Argentoratenſis de-
ſcriptos, Græce & Latine in lucem edat V. C. Joh. Henric. Lederlinus,
Linguar. Orient. Profeſſor Argentoratenſis. Hactenus enim non niſi la-
tine typos ſubierunt Theophylacti Commentar. in Habacucum, Jonam,
Naum, & in Hoſeam, ſed capite primo & parte ſecundi mutila, ex inter-
pretatione Joannis Loniceri, Pariſüs in 8. A. 1542, 1549. & Baſileæ in fol.
An. 1554. 1I570. == SJM
Rabbinis R. ABRAHAM ben R. JEHUDA CHASSAN, cujus Rabbine.
n compoſitiones ollectaneæ, in Prophetas, V. Megilloth & Ha- DNn
giographa, ex aliis interpretibus, Raſchio cumprimis, Aben-Efra, Kim-
chio, Ralbag. compilatæ, prod. Lublini in fol. An. 1612. R. SALOMO
KlMCHIHLevita, quem in Prophetas priores & poſteriores commenta-

De Hoſea.

Carpz. Pars I. 00 H Rabb.

299 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

De Nolſea. Rabb. T. W. n. z9. P. 367. Quem porro idem in Mamiga P. IV. n. 2575.
memorat R. ELIAM ben ELKANA, & explanationem dictionum diffi-
ciliorum, in Prophetis & Hagiographis obviarum ſcripſiſſe teſtatur, huc
non ſpectare cenſeo, cum & in MSCt. Bibliothecæ Vaticanæ lateat, & di-
dionarium potius exhibeat, quam juſtum commentarium. Ceterum hic
redeunt, quos ſupra P. I. Cap. IN. §. 9. p. F. 744. in totum V. T. com-
mentatos fuiſſe retulimus.
Lat Hera- e Lutheranis, poſt b. Lutherum, PLIII. HIEILBRUNNERUS, cu-
mery jus Loci Communes in Prophetas Minor. Lavingæ exc. in 8. A. 1588. NI-
COL. HEMMINGIUS, in Prophetas Minor. Lipſiæ An. 1568. J0OHI.
Hl MMELIUS, cujus trigæ Propheticæ i in XII. Prophetas Min. 4. diſtin-

Ctis partibus prod. Lipfiæ in 4. A. 1631. 1676: EGID. HUNNIUS, cujus
in Danielem, Obadjam, Jonam, Micham,, Haggæum, Malachiam, con-

ciones vernaculæ junclim prod. Francof. ad Mon. in 4. A. I595. A N DR.

KUNADUS, cujus Commentar. Exegetico-Practicus in XII. Prophetas

Min. prod. Dresdæ in 4. A. 1677. FRANCISC. LAMBERTUS, cujus in
XII. Prophetas Min. commentarius recuſus eſt Francof. in 8. An. 1605:

OII. PAPPUS, cujus in omnes Prophetas, tam majores quam minores,
4

ſcholæ breves & methodicæ, uno volumine prodierunt junctæ, Franco-
furti ad Mon. in fol. A. 1593: JOH. SCHMIDIUS, cujus Commentar.
in Prophetas Min. cum b. D. Frid. Balduini in tres poſteriores Prophetas
commentario, ex MSC. recenfſuit b. Balthaſ. Frider. Salzmannus, Lipſiæ in
4. A. 1687: 10. TARNOVIUS, cujus in Prophetas Minor. commen-
tarios, ſeorfim olim editos Roſtochii ab A. 1623. ſqq. in unum volumen
Collectos edidit b. Carpzoyius, Lipfſiæ in 4. A. 1688. 1706. HENNING.
TEGETMEIERUS, cujus analyſis Pſalmorum Davidis & Prophetarum
Min. edita eſt ab Ezech. Vogelio, Lipſiæ in f. 1626: OH. WIGANDUS,
cujus explicatienes in KII. Prophetas Min. Prod. Pr- ancof. in 8. A. 1566.
JOH. WINCKELMANNUS, cujus commentaria in XII. Proph. Min.
excud. Francof. in 8. A. 1607. 1620: OH. WOLDERUS, cujus diſpo-
ftiones analyticæ in XII. Prophetas Min. cum paraphraſibus, brevibus-
que explicationibus, ed. Wittebergæ in 4. A. 1617.

Pontiftig- e Pontiſiciis ALBERT/US Magnus, Epiſcopus Ratisponenſis 1s, Lho-

iszt, mæ Aquinatis Magiſter, cujus in XII. Prophetas Min. commentarii ed.
Colon. in fol. 1536. & in Opp. Lugduni in fol. 1651: BENED. ARlAS
MONTANIIS, cujus Comm. in Prophetas Min. prodiit Antwerpiæ in fol.
A. 1571. & in 4. A. IS92: PAULUS ALTAVANTIUS Ordin. Servit. b.

Maria, cujus in Prophetas Min, lucubrationes exc, A, 1583. 1588. CHRI-
STOPH.

Ech.
ne

Ec⸗
hie

m-

A.⸗
N
o.

iſtin⸗

Cjns.
ON.

DR.
hetas
jnsin
1605:
ores,
med⸗
entar.
hhetas
ſein
men⸗
omen
MW.
tu
5055

Min.
lio⸗
Vibus⸗

Il.
RIAS

ſ
intol

vit. b.
Hbl-
rl.

8STOPH, a CASTRO S. J. cujus commentariorum in XII. Propheras De H10

—

7

Min. libri KII. cum paraphraf, ſæpius recuſi funt Lugduni & Antwe in f.
1645. Moguntiæ in fol. A. 1I616. &c. PE'I'RUS aF IGUEIRO, Lufſitanus,

cujus in XII. Proph. Minor. commentarium Opera exhibent, in fol. Ant-

werp. 1I615: FRANCISCG. FORERIIUIS Ord. Prædic., in XII. Proph. Min.

Venetiis in 8. A. 1563: PETR. MAUCORSS. J. paraphr. in Baruch &

XII. Prophet. Min. Parifis in 12. A. 1I647: FRANCISCG. a MESSANA,
cujus in Prophetas Minores paraphraſis conciſior, in Zachariam uberior;

Prod. Antw. in 4. A. 1597: MICHAEL de PALATIO, Granatenfis, cu-

jus in Prophet. Min. enarrationes literales & myſticæ prod. Salmanticæ in
fol. A. 1593: PAULUS de PALACIO, Theologus Conimbricenſis, cujus
in Prophetas Min. Commentarius ed. Coloniæ in g. An. 1583. 1588: FA-=

BkRfCIUS PAULUTIUS, cujus in Prophetas Commentar. Prod. Romæ

in fol. An. 1625; THOMAS PANORMITANUS, Capuccinus, cujus
Comm. in Prophetas prod, Panor. A. 1646: JO11. PHELIPPUS, S. J.
cujus in XKII. Prophecas Min. commentarii, IV. tomis Prod. Pariſtis An.

15633: FRANCISCG. RIBERA. S.J. cujus commentarii in libros X II. Pro-

Phetarum, ſenſum hiſtoricum & moralem, perſepe etiam allegoricum
complectentes, ſæpius recuſi ſunt, Romæ in 4. 1559. 1591. Antwerp. &

Lutetiæ in f. A. 1611. && CGASPAR S8ANCTWUS, cujus in XII. Prophetas
Min, Commentar. prod. Lugduni f. A. 1616. I621: JACOB. TIRINUS,

cujus in XII. Prophetas Commentar. extat in II. Tom. Lugduni in fol.

An. 1678. V
e Reſormaris poſt Joh. CALVINLIM, cnjus prælectiones in XII. Pro. Rgforma

phetas, Genevæ in fol. 1610. Prodierunt, JOH. COCCEIUS, cujus in NXII. zorum-
Proph. Min. T. III. Oev. p. 35. ſqj. comparent commentarii: JOII.

CROCIUS, cujus hypotypofes concionum in Prophetas Min. per filium

Joh. Georg. Crocium editæ ſunt Caſſellis, in fol. A. 1673: LA MBERTUS

DANDUS, eujus commentar. in Proph. min. To. II. Genevæ prodief.

in 8. A. 1586; RUDOLPHUS GUALTIHERUS, cujus homiliæ in XII.
Prophet min exc. Tiguri in tol. 1563. 1583. & Heidelbergæ in fol. A. 1609:
GEORG. HUCHESONUS, Scotus, Miniſter Edinburgenſis, cujus in XII.

Min. Prophetas expoſitio, Anglice extat Londini, in fol. 1657; EDUAR-

DUS LIVELEIUS, cujus annotationes Latinæ in quinque Prophetas Mi-
nores pr. exc. Londini in8. A. I687. inſertæ poſtmodum Bibliis Criticis:

JOH, OECOLAMPADIUS, cujus in Prophetas Min. commemarii jun-

dtim prod. Geneveæ, in fol. A. 1558: CONRAD. PELLICANUS, cujus

Comment. in Prophetas majores & minores, exc, Tiguri in fol. A. 1582:
l O 2 VICTO-

VETER. TESTAM. 294

ſez.

292 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

De Holca. VICTORIN. STRIGELIUS, cujus in XII. Prophetas minor. argumenta

& ſcholia exc. Lipfiæ, in 8. A. I561. I571: CAROL. MARIA VEIL, cujus
expoſitio literalis XII. Prophetar. minor. ex ipfſis ſcripturarum fontibus,
Hebræorum ritibus & idiomatis; veterum & recentiorum monumentis
eruta, exc. Londini in 8. An. 1680. 3
Commen- Hos itaque ſemel nominaſſe ſufficiat, ut in ſequentibus capitibus
tarii inlo- Huc remittentes, dicendorum facere compendium queamus. Nunc, qui

eam ſeor- . . . .H
ſea ſeorſim & data opera, Hoſeæ illuſtrando incubuerunt, recenſendi ve-

niunt. Sunt autem . J
Rabbiuo- e HRabbinis R. IS8AAC ABARBENEL, cujus denuo hic mentionem
rans, ſacere, (cum in omnes Prophetas commentatum fuiſſe, jam alias dixeri-
mus) nova commentarii ejus in Hoſeam editio jubet, cum præmiſſo ejus-
Qgeum in XII. Prophetas proœmio, quam verſione & notis auctam, curavit
Franc. ab Huſen, Groningæ in 4. A. 1676: R. SALOM. IIZCHAK, R.
ABRAHAM ABEN ESRA, & R. DAVID KIMCHI, quorum in Hoſeam
Commentarios, una cum Chaldaica Jonathanis paraphraſi, ſeorſim edi-
dit, tum quoque præmiſſa Tab. Chronologica & Diſſertationibus XII. ad
Raſchii Commentarium cumprimis ſpedlantibus, illuſtravit Hermannus
von der Hardt, Helmſtadii in 4. A. 1703. & 1712: Idem cum annotatio-
nibus Guil Coddæi, dudum prodierant Lugduni Batav. in 4. A. 1623:
nec non per Ludov. de Dieu ibid. 4. 15631. .
Luthera e Lutheranis IOH. BRENTIUS, cujus in Hoſeam commentar.
norum. prod. Hagenoæ, in 4. A. 1560. Tubingæ in fol. 1580: WOLFGANGUS
PABRITIUS CAPITO, cujus in Hoſeam Comm. prod. Argentorati, in 8.
A. 1528: SALOM. GESNERUS, qui Hoſeam duplici latina verſione, una
Hieronymi ex Hebræo, altera Ben. Ar. Montani e Chaldaica paraphraſi
Jonathanis, & Hieronymi Commentario illuſtratum edidit, ipſe præter præ-
fationem & notas marginales, nihil de ſuo adjiciens, Wittebergæ in 8. A.

160 1: JOH. HUS8US, quem integro quidem ſeculo Luthero priorem, ob

veritatis tamen profeſſionem, noſtris accenſere liceat Doctoribus, in Opp.
Norimbergæ in f. A. 1558: BARTKOLDUS KRAHEWIZ, cujus in Ho-

ſeam Comment. Francof. in 4. An. 1619: BALTHAS. MEISNERUS.

ecujus Commentarius in Hoſeam, textus analyſin, ejusdem Exegeſin, du-
biorum reſolutionem, & locor. communium annotationem complexus,

prodiit Wittebergæ in 8. A. 1520: SEBAST. SCHMIDIUS, cujus in Pro-

phetam Hoſeam Commentarius, verſionem literalem, analyſin Logicam,

annotationes locupletiſſimas, & locos commun. complexus, Prancof. pr.

in 4. A. 1687; NICOL. SELNECCERUS, cujus germanicæ in Hoſeam
. Joelem

1

enti
jus
bi
ntis

bus
ui
lv.

Onem
keri
ejns⸗
uravit
, l,

ſeam

dedl⸗
U.A
AnrSs
tatio⸗
,1023:

jenter.
008
hind,
Neulid
phrali
1 . 4.

aOph.
in Ho-
ERC.
in, u.
Plexni,
inro-⸗
icun,
cof. pr.
Joleam
Ppden

prodiüt in 4. Heide lber g& A. I609: & in Oe. I.I. P. 3 6,. legitur: EDUAR-

DDE PROPIIELTIA OEIIS.

VETER. TESTAMli!ůnñꝑ 293
Joelem, & Micham lucubrationes junctim excud. Lipfiæ in 4. An. 1578: De Hoſea.
JOI. HIENRIC. URSINUS, cujus Hofſeas commentario literali enuclea
tus prod. Norimbergæ in 8. A. 1677. panrife i
⸗e Pontifiis, M. LEO de CASTRO, cujus Comment. in Hoſeam Parerig-
prod. Salamanticæ in fol. I570. 1586. HIERONVYMUS Guadal upenſis, 1.
de Guadalupe, cujus in Hoſeam Commentarius prodiit Cæſar. Aug. in f.
An. 1581. Lugduni in 8. A. 1587.1590. & cum Gyraldi additionibus, Vene-
tliis in 4. 1604. HIERONYMUS OSORIUS, Senior, Algarbienſis Epi-
ſcop. cujus in Hoſeam Commentar. extat in Opp. quæ prod. IV. Tomis,
Romæ in fol. An. 1592: JOH. WINQUARBOREUS, cujus Targum in
Hoſeam, Joel, & Amos Hrine verſum, & annotationibus non Bmifendlis
inſtructum, exc. Pariſiis in 4. An. 1556. ?ÿUMWw
e Reformatis, GEORGIVUS DOUNIIAMUS, cujus in Hoſeæ cap. Refotma.
IV. priora expoſitio proſtat, Anglice, Londini in 4. An 1608: STEPHA- K
NUS-FABRICIUS, Miniſter Bernenſis, cujus in Hoſeam conciones prod. HZ
Bernæ in 4. A. 1623: JOH. MARIUS, cujus in Hoſeam Commentarius .
prod. Amſtelodami in 4. A. 1696: ACO. MATTHIAS, cujus in Ho- ðUMUdvÿ
ſeam prælectiones prod. Baſileæ in 8. A. 1590: IOH. MERCERUS, cu-
jus in Hoſeam Commentar. una cum commentariis Kimchii, Aben Ezræ
& Jarchii Latine verſis, prodiit Genevæ A. 1574. 1598: FlENRIC. MOIIDI “—
LERUS, cujus in Hoſeam commentatio prod. Wittebergæ in 8. A. 156:
DAVID PARAEUS, cujus Hoſeas commentario illuſtratus, & ſeorſinm

DUS POCOCKIUS cujus doctifſimi in Hoſeam Gomthentarii, Anglice
glice conſcripti, & editi Oxonii in fol. An. 1685. recenſionem dederunt
Adta Erud. A. 16 5b6. m. Dec. P.6- ſa. A MANLDUS P0LANUS,cujus analy⸗=
ſis libri Hoſeæ exc. Baſileæ in 8. A. 1r601: ANDR. RIVETUS, cujus copio-
ſus in Hoſeam commentarius, Ot. To. II. extat p. 492: HIERON. ZAN-
CHIUS, cujus in Hoſeam Commentar. To. V. Opp. extat. Quihus adde
ABRAH. GULICHII analyſin Hoſeæ, in libror. Trcbetie. . „ N. 1. con-
pendio . Joo. M

CAPUT VIII. ”MB

Joelis nomen, purens, patria, §. 1. Libri ſeriptor: Auditores: gagßos 70 §. 2, smnnur⸗
Argumentam ſeopus: ukilitas, H. 3. Autoritas canonica G. 1. Chbronolo- u apiels.
gia, eirca quam quinque ſententiarum laſſibiis conſirutir, noſtra de-
mam ſahnectitur S § F. Partitio. Tuabhula Waobtica 5 G.7. C. Commentarii
Patrum, Lutheranorum ,Pontiſiciorum, Reſor matarun,. §. KMKZũ 2

00 3 F. .

omehne

St⸗

De jJoele.
Inſeriptio

J0El.I

parens:

INTRODUCT. A D LIROS BIBLICOS
. §. I.
Ro more, in vaticiniis acri is recepto, hæc prophetia nomine au-
toris ſui inſcribitur 1 IonX, Jocl. Unde autem hoc nomen
dicatur, variant interpretes, Hieronymus Commentarior. in
Joel, Procgim. ad Pammartäum, Ore. 7. WI. f. 24. E. H. exponit: Joel,
αοαανια, id T,1 ineibiens: cujus interpretationis ratio me fugit, quia
5171 Hebræis eſt ineipere, autem volendi notione gaudet. Phi-
loni libr. de nominib. Hebræis hoc nomen eſt quaſi ſz Hous,; ſed
nimis Wialenta eſt iſta 78 U in 1 mutatio, quam ut analogia Grammatica
ferat. Secundum b. Dav. Chytræum compoſitum fuerit ex duobus Dei
nomimbus 1& R, ut ſit; Jehova, Dominus eſt Deus: quocum re-
centiſſime faceit Summe Rev. D. Hillerus in Onomaſtico ſacr. Via 1. V. B.

Fé̈. b. Joh. T'arnow ius procme, in Joecl coaluiſſe cenſet ex nomine r roαν.=

yααναττυοι,. ſed contracto, & verbo 59⁸ ma ledixit, quia maledictionem
Dei & pœnam, gaa is terrau aixi t, valde exa erat; quæ alluſio potius
eſt, quam genuina vocis originatio. Demum vero omnium maxime ap-
poſite dixeris, eſſe hoc nomen ad rad. inuſitata “ quæ in Hiph.
voluit, acguievit, & in 3 Fut. Hiphil diſerte 2 legit. Ita ex Hebræis,
Abarbenel præfat. I. in Ezech. fol. 177. col. g. 8, & & 1 5 —
. D ) ideo vocatus eſt gZoect, guod VELII & con-

ituerit gratioſe Dominus, noſtrum iterum miſèreri: ex Chriſtianis poſt

alios, b. Joh Schitridius oro/, legom. in Foel. b. 766: qui Hebraicum nomen
Joct Latinorum Deſiderio, & Græcorum sαωοοαανr ſpondere, ſcite per-

duan obſervat. Plures autem hoc nomine incluti in ſcripturis leguntur:

Joel filius Aſariæ I. Chron. VI. (Germ. VII.) 36. Joel primogenitus Sa-
muelis Prophetæ I. Sam. VIII. 2. Joel frater Nathanis I. Chron. Xl.
(Germ. XII.) 38. A quibus noſter, nomine patris Pethuel adjecto, facile di-
ſcernitur. Sic etenim fert gentis confuetudo, ut nominis proprii, quo
deſtituuntur, vicem patris addito nomine ſuppleant. Satis quidem in-
epte J krn Malidlut vatem noſtrum cum Joele fil. Samuelis confunden-
tes „ ri idem prorſus cum nomine P eſſe, atque adeo Pethue-
lem Samuelemque pro uno eodemque habendum tradidere. Sic Magi-
ſtrorum ſententiæ inhærens R. Salomo Jarchi ad c. I, 1. ad Joelem, ſilium
Pethuelis, notat, ρεο5α Hee n ſilium ſei-
lic. Samuelis Prophetæ, Jui pellexit & induxit Deum brecibus ſuis: unde
nomen N âä cenſet ortum. Iſta vero appellationis ratio, cum non
minus in Abrahamum, Moſen & quemcçcunque virum ſanctum quadret,
quam in Samuclem, recte duidem ab hac ſententia in diverſum abit Abar-
benel

bene
e d
b ſ
iſper
ſoele
quoe
lauce

ab
Teas

uO
i
Peth
ot.⸗
otha
Pethu
perie
Tam
Parurm
Gition
Lpiph
Te,d
Bede⸗
Proph⸗
bace n
COhlen
ltitamn
hancke
be p
atalib
Dechab
e; le
Tum
Abarl
771
guo kle,
Droſtan

ne n.
othen
r. in
Noel,
quia
ted
matci

Ns Del

1 N. h.
Terg⸗
Gionen
Potius
ime a⸗
NN
nispolt
nofmenn
te per-
guotun.
lins A⸗
on. Al.
che di-
i gud
jem In⸗
unden⸗
Pethue⸗

c Mig.

,fi M
iun ſei⸗
: unde
umm N
Gaclet,
tAba-

VETER. TESTAM. 205

benel Comment. in Joel I, z fol. 229. col g. cum quia Pethuel lon e alius De ele.

ac diverſus eſt a Samuele, tum quia Samuelis filii male audiunt in ſcriptura
ob fordes & avaritiam 1. Sam. VIII, 3. quæ ſanctiſſimo tamen vati noſtro
aſpergenda macula non eſt. Adde Præterea & temporum rationem, quæ
Joelem dudum poſt Samuelis ætatem collocare jubet, & vitæ inſtitutum,
quod Joel Samuelis judicem ageret, vatem noſter. Commode autem-
laudatus Abatbenel ſubjicir, patris mentionem ideo fieri in fronte Hibri,
220 N PWͤ, quod inelutus ea tempeſtate & celebris vir eſſet, tum
quoque, ut Cyrillus Alexandr. Comment in Joel Ii t. Obſervat, α αι
Xαανων Aiſtinktionis cauſa, quod plures iſta ætas Joêles ferret, verum non
Pethuele ſatos. Sane enim in Sedor Olam Sauta b. 10s. & in Meyeri an-
not. p. 626. Joëlem quendam legimus Pontificem maximum ſub Uſia &

. / . . „ .
Jothamo, Prophetæ noſtro νρσοο aut certe Proximum. Iſtum porro

Pethuelem, vi nominis, ſive cum Hieronymo datitudinem Dei, itemque
aperientem Deum, ſive cum Chytreo Dei Eimplicem, qui in ſimplicitate co-
ram Deo ambulat, ſive cum b. Tarnovio Peltectam a Deo interpreteris,
Parum inde lucis hiſtoriæ Vatis noſtri aflulgebit. Quicquid ecclefia tra-
Epiphanius de vit. Prophet. cap. WV. 7. II. Obp. P. 24). IoA τρο-
7%, is BeSX. &r S 6 A„ρQ¹⅞E Byoνν, 6“ 1 ie Pal. Ev
7 . „ ⸗ . 5 èMD „„ . V
Be dopov 4 õõ Eonv⸗ erAdν S 17 Aur 3α⁵σ, Joel
Propheta ſilius Bathuel, ex agro Bethoris in Eribu Ruben, In bethoron in

ditionis de Prophetæ patria, vita & obitu ſervavit, paucis complexus eſt Patria:

Pace mortuus, & in patria ſua magniſice ſèbultus eſt. Paria Dorotheus

Vnopſi c. IV. prodidit, nifi quod ég &‿ou˙ Be 9 oα⁰ενισ% loco Be αlegit:
conſentit his quoque Iſidorus Hiſpalenfis de vita & obitu Sand. eap. EILII.

Ita tamen nominum urbis lectio diſpar amſam ſubminiſtravit Huetio, tur-

bandi ommia, & miſcendi quadrata rotundis Bethoron, ait, locus eſt in tri-
bu Kuphraimitica. Ick ſi ſequamur, Rubenita oriundo Juerit, Bethoronenſis
natalibus. Quid ſil gamus, Betharan? guo nomine diltus fuit locus tribus
Gaditicæ, Rubenitiez propior- vel Bethnemra, Gaditicæ item tribus: vel
Bethabara, vet Beelmeon quæ trans Jordanem in Raubenitica tribu ſita fue-
7e; Leltoris arbitrium eſto. Dem. Evang. Prop. IV. gde Joele Q. 1. Ho-

rum autem omnium cum non ſatis tuta ſit fides, potiorem meretur laudem

Abarbenelis candor, qui cit. loc. ingenue fatetur: N) Y N eP
77177 ee een De 3DP /Nâ "] de qua tribu IJusrit, aut
guo tempore vixerit Joel Prapheta, compertum nobis non eſt. Plura vix
Proſtant amtiquitatis de ipſo documenta, Præterquam quod Cornel. a
Lapide

1

De Joele.

Libri ſeri-
Ptor.

Auditores.

l

„

2956 INTRODVUCT. AD LIBROS BIBLICOS
Lapide proæm. in Zoel. p. 270. ſubnedtit, relatum quoque inter Sanctos, ac
Martyrologio Romano die 13. Julii inſcriptum, legi Joelem.
Idem nunc, quin vaticinio huic noſtro obtigerit ſcriptor, juſta du-

bitandi nulla ſuppetit cauſa. Eodem quippe jure, quod reliquis Prophe-

tis ſui tribuuntur libelli, hunc non modo ſibi vindicat noſter, ſed & locu-
pletem ejus rei teſtem nactus eſt Petrum Apoſtolum Actor. II, 16. In cu-
jus ingenium ac ο τααddeαας quam inquirit b. Lutherus in præfat.
Germ. Joel. placidi obſervat ac moderati fuiſſe Spiritus, qui non tam
acerbis ejusmodi, ac cæteri Prophetæ, increpationibus & invectivis, quam

querelis potius & precibus cauſam agat, & ſuaviſſimis promiſſionibus

blandisque verbis auditores ſuos ad penitentiam vitæque integritatem
invitare fuerit anniſus. Quæ ut de potiori libri parte, ex vero aſſeruntur,
ſic Seoτvvsοαoν non evertunt, ſed ſupponunt. Schematico præterea &
figurato delectatur dicendi genere, unde iſta de eruca, locuſtis, brucho &

rubigine allegoria c. I. graphica diei Domini delineatio c. II. judicium in

valle Joſaphat c. III. & id genus alia manarunt, quæ attentum poſcuntin-
terpretem, rô* ειαταπ E r αα ι οιααι ναονρανανααναααιοντH,. Quos
autem habuerit Auditores, cui regno aut genti, Ifraelisne an Judæ, miſſus

& deſtinatus fuerit præco, anceps & vexata quæſtio eſt. Sunt enim, qui

ad totam Judæorum gentem, & utrumque ejus regnum ſpectare vatici-
nium contendunt, cui utrique interitus, alteri per Aſſyrios, per Babylonios
alteri prædicetur; in quam ſententiam Hieronymus inclinaſſe videtur,
cum Epiſt. OLIII. ad Paulinum, T. IV. fol. 3. B. Joel, inquit, ſilius Phatuel,
deſeribit terram duodecim tribuum, eruca, brucho, locitſta, rubigine vaſtan-
te conſumtam. Quodetiam Theodoreto viſum eſt, in præfat. Joel. Hay-
moni, Remigio, Lyræ, Burgenſi, & cumprimis b. Luthero, qui prafat.
Comment. Lat. in Joel. . UI. Zenenſ. f. 1S. caput I. Joêlis ad Aſſyriacam
Ifraelis, caput II. ad Babylonicam Judææ cladem refert. Pro ſolo Iſraêle

calculum fert Cyrillus Alexandr. præfat. in Joel. uoααοραD , σε⅓
αι Oerzvειτο, T S& Ioρααα α ττιειανοοπι οροντιd 7oεε οταπιν

u. T. A. Conqueritur, ut mea eſt opinio, ſuper Iſraelitis, eosque gravisſime

inſectatur & c. Et paulo poſt deuo: Some rcαουιιππ, ασNτ —M οατdωαρ

õä o/ σ * rv
snzXeob. Videtur ergo Joel Iſiaelitas, tanquam qui complauribus aſfecti

vulneribus, admonitioni locum nez dum reliquerint, ſapienter objungare.

Demum vero pro Juda pronunciat potior interpretum pars, maxime re-
centiorum. lpſe Hieronymus, ubi ad accuratam Prophetæ explicatio-

nem

en
en
ſub⸗
ril,
al
i9
dp
Conn
do,
cor
ine,

hea

Sch
guun
tibn
lispe
I, 21,
conti
turar
imm
Prio
llußi
inere
6.7.4
(ivin
num
Cribe
bun
none
dem,
Malr
Nl r

ſi tat⸗
60, te
Arorr

dos, de

ſta du.
Llocu⸗
on tum
,quanm
konibus

kititem —

eruntur,
teren &
tucho &
ciumin
cuntin⸗
(uos
, Miſlus
imn, gui
e Vatici-

bylonios

Videtur,
Phutue,
Uutlun-
. Hay-
prefu .
Gracan
boltraele
1o,
rabett
miſnt
TMeSA
d n
gfed

Siart:

imele⸗
Plicano⸗
nenm

nem venit, mutata priore ſententia, in hanc poſtremam concedit, & Com-

fJub nosmine Ephbraim, ag decen: Erihus cos ortur vativinin

quanmwis Iſraelis nomen quoque c. II.

Rooſtium invaſio & imminentia- belli mala æſtimari &

turorum malorum metum e

VBETER. TESTAM. 29,

De Jocle;
ment. in gZool. I, 1. T. VI. Olp. J. zj. B. Quomodoin Oſee Propheta, inquit;,
m, gquæ vel Sama-

.

riqa, vel Iſrael ſæpe memorantur Ridin Joet oinne, quod dicitur, ageribugz

Judæ & ad Hieritſalem pertinere credendam eſt, & nullai omnino WMraolis

ic eſt, decem tribuum in hoc fieri mentionez., Nec immerito. Quæ enim

ad pœnitentiam ſacerdotum adhortatio c. I, I 2. II,
domus Dei & montis Zion, quæ Judæ & Jeroſoly
tio, diſerte ad regnum Jude ſpecdant, & un

15. 1ſqg. legitur, quæ
mæ frequentiſſima fit men-
iverſus id loquitur Prophetæ

Ccontextus. Quin & hinc, Hieroſolymis ipſum vVaticinatum fuiſſe, haud

inepte collegeris. Undee Pontificiis Corn. a Lap. & Gaſp. Sanctius, e
Reformatis Calvinus, & Franc. Burmanaus, e noſtris b. Calovius, Joh.
Schmidius, Joh. Tarnovius, aliique bene multi, in eo conſentiunt. Et
HI. occurrat, non tamen decem
tribus, & diverſum a Juda regnum, ſed Quoscunque intelligit fideles Iirae-
lis poſteros, trita alias Juoque vocis ſignificatione I. Reg. XII, 17. I. Marc.
I, 21. 22. In hac itaque antiqua, cum veræ religionis, tum aviti regni, ſede
conſtitutus noſter, nihil Prius habuit vel antiquius, quam ut ad ſeriam ma-
turamque populum revocaret pœnitentiam. Occaſionem ei præbebant Oceaſio
immiſſa quatuor ſpecierum inſecta, germina, flores, fructusque depaſcen- Propketiæ.
tia diræque adeo fatmis, & graviſſimæ Numinis iræ brænuncia. In pro-
Prio enim ſenſu illa accipienda, prolixe docuit & evicit b. Calovius Bibl.

luſtr. ad Zoel. I, A-6. quibus tamen cladem ab hoſtibus truculentiſſimis

inferendam ſignificari, & hoc velut Pœharum præludio indicari, ex c. D,,

6.7. & cap. II. manifeſto liquet. Nulla enim calamitas ſola; & judicia

divina, ubi graſſari ſemel cœperunt, nec per interveni

entem caſtigato-

rum pœnitentiam avertuntur, gradatim pergunt, & atrociora ſubinde Ppri-
Hribus poſt ſe trahunt mala. Pr

abſumptæ per noxia iſta inſecta, tum etiam

æſentem itaque calamitatem corruptæ &
per accedentem ſiccitatem, an-
nonæ, ita in rem ſuam vertit Propheta, ut hanc animdlculorum incurſio-
nem, datumque per illa damnum, typum velut conſtituat & ſiguram, unde
cognoſci debeant,
ni precibus & lacrymis iratum flectatur Numen, K UMV
Totus itaque in eo Joel eſt, ut & præſentem terræ naſcentium va- Argumen
ſtitatem, & imminentem belli calamitatem, luculenter ob oculos ponen- tum?
do, torpentem hactenus Populum ad ſenſum prementium pariter, ac fu-
Xcitet, atque hinc ad publicam ſolennem-

Larpz, Pers III., P p gque

„D

De Joel:.

Seopus:
1

.

3

Vtilitas.

Autoritas
Canonica,

Probata.
J.⸗

1298 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

que poenitentiam compellat. Inde mox graphicæ vaſtationis utriusque
delineationes, mox ponderoſæ & graviſſimæ ad reſipiſcentiam adhorta-
tiones, mox ſuaviſſimæ cum temporalium, tum ſpiritualium beneficio .R
rum, promiſſiones fluxerunt, quæ utramque in hoc libello paginam fa-
ciunt. Univerſum ergo vaticinii argumentum in triplici verſatur mo-
mento, ut poenas exaggeret, pœnitemtiam pofſcat, & reſipiſcentibus varia

polhceatur bona. Ex quibus de Prophetæ ſcopo judicare licet. Ju-

dæos quippe, tunc temporis viventes, gravioribus eripere ærumnis, &
excitare nititur, ut miſeriæ ſuæ ſenſu tacti, per ſeriam tandem, eamque
publicam, pœnitentiam ad iratum converſi Deum, miſericordiam ejus
ardentiſſimis votis implorent, & mature conſequantur. Ad hæc quo-

que fidem ipſorum in Meſſiam firmare, ſpemque iis facere allaborat

uberrimæ olim ſpiritualium donorum meſſis, qua fua levare damna,
& adventum regni Chriſti avide præſtolari diſcant; quo luculentiſſima

illa, de effuſione Spiritus Sancti in Novo Jeſt. c. H, 28. 32. & de feli-
citate ac ubertate eceleſiæ per Chriſtum reſtauratæ c. III, 16-fin. teſti-

monia ſpectant. Demum etiam omnium temporum fidelibus, accura-
tam regni Chrifſti delineationem ſubminiſtrare, modumque præire

voluit, tam effugiendæ præteritorum vindidæ, quam conſequendæ per

ſolum Chriſtum peccatorum veniæ, & æternæ ſalutis; teſtibus Apoſto⸗
Hs, Petro A. II, 16. ſqq. & Paulo Rom. X, 13. Uſus porro libri am-

plifſimus, quomodo per præcipuos dodrinæ Chriſtianæ locos ſeſe dif-

fundat, b. Tarnovius ad oculum demonſtravit proleg. in Joel. p. 403. ſz.
Hinc nimirum dif
horrenda ſint juſti ſcelerum vindicis judicia, quam immenſa rurſus ejus-
dem placati bonitas, quanta in tuendis, ornandisque fidelibus fides, quæ

veræ pœnitentiæ ſit indoles, quis Deum iratum placandi modus, quæ

fervandæ animæ ratio ac via, quæ piorum Deique reverentium felicitas?
& ſexcenta id genus alia, locis practicis a Commentatoribus, maxime
a laudato Tarnovio & Schmidio, ſuppeditata.
Canonica libri autoritas & fides adeo firmis nititur fundamentis, ut
adverſariorum, quem ſciam, nemo ſigillatim illam ſubruere fuerit auſus.
Et quidem certe dogmata cœleſtis ſapientiæ tradit Joel, quæ cum reliquis
Prophetarum oraculis ex aſſe conſpirant,
loquentem, ſcribentemque liquido arguunt. Quæ enim ipſe de vero

Dei cultu, de operibus Deo placentibus, de trocitate peccati, de ira Dei
de vera pœnitentia,

adverſus peccata, de ponis temporalibus & æternis,
L item

cas, quanta fit Dei ira. peccatoribus incumbens, quam

& Spiritum S, per hunc vatem

S””s

ſeen

1.
die,
Gam
hum
ſang
ſoel
Paul
in
,
tun
Gubi
Iler.
nein
cunt⸗
Titati

ten,

qut
tes ſe
guine
lurcla
hem,
Gi,in⸗
sque
fere
VII,
dlom
nln⸗
gua
X P
latun
ſticis
Marke
Perten

le
1orta⸗
Acio.
n fa.
mo-⸗
Varia
ni &
nge
mn eje.
quO.
Pborat
lamna;
tiſſima
e feli.
teſti.
ccunt-
Preite
e per
poſto⸗
hi an⸗
ſe di-
6.ſ
Ou
Feſus⸗
5, G
8) que
licins!
naxime

ntis,
4 Aulus⸗
teligus
e vatenn
ge vero

ein Dei

itemn

VETER. TESTAM. 29

tem de adwentu Chriſti in carnem, de effuſi ione Spiritus S§. in eccleſi & N. De ag.

T. primitias, de collectione eccleſis iæ ex omnibus gentibus, de noviſſimo
dlie, judicio extremo, & æterna cum piorum beatitudine, tum impiorum

damnatione, tam curate adhibito verborum delectu ac Pondere Proponit,

humanæ omnis ſapientiæ ambitum longiſſime excedunt, nec a carne &
ſanguine profecta, ſed a Deo revelata, facile cognofcuntur. Præterea
Joelis vaticinla exacte comprobavit eventus, ut juxta Jeſaiæ c. XLI, 23. &
Pauli ſcitum 1. Cor. II, II. non niſi divino agitante Numine, e ea prodidiſſe
& in literas redegiſſe, recte hinc concludatur. Siquidem quæ ille prædi-
Xit, tum de calamitate gentis judaicæ, & devaſtatione regni ac teinpli,
tum de exhibitione Meſſiæ, & viſibili Spiritus S. effuſione, ita prorfus
evenerunt, ſicut multis ſeculis ante fuerant prænunciata. Tandem, ne

dubitationi ullus relinquatur locus, Spiritus S. largitionem Petrus Act.

II, 17. ex Zoel. II, 255. & gentium ad eccleſiam vocationem & aggregatio-
nein Paulus Rom. X, 13. ex Zoel. Il, 22. tam ſolide graviterque evin-
cunt, ut hoc ipſo idoneum, omnique exceptione majorem cœleſtis ve-
ritatis teſtem, ac normalem totius omnnium Femporu eccleſi iæ docto-
rem, abunde doceant Joelem.

Haud obfſcurior alia, magisque vexata circa Joelem diſceptatur Cronolo-
quæſtio, quam quæ de viri eſt ætate ac tempore, circa quam adeo in par- gia, juxta
tes ſcinduntur inrerpretes, ut quem tute ſequaris, VIX ſatis liqueat. Ad ſententiain.

quinque tamen velut familias & claſſes revocari poſſunt ſententiæ, ſi ab-

ſurdam illam prius, quam paulo ante profligavimus, repudiaveris opinio-

nem, qua Samuelis filius noſter, adeoque contemporaneus Sauli & Davi-
di, inepte cenſebatur. Psima ergo eorum eſt, qui ad tempora Jorami utri-
usque, poſt Joſaphatum proxime & Achabum, referunt Joelem, & Eliſæ

fere &αρρoo faciunt, propter repertam illic ſeptennii famem 2. Reg.

VIII, I. Recenſent hanc ſententiam, eandemque in medio relinqunt, R.
Salomo Jarchi, & R. Dav. Kimchi ad c. I, z. turmatim autem contra eam

inſurgunt Chriſtiani doctores, ex noſtris b. Tarnovius urgens, famem de

qua ſoel agit, non ſeptem, ſed quatuor tantum annorum, ex c. I, 4. videri;
ex Pontificiis Huetius, famem illam, quæ mortales Jorami ætate aſfhlixit,

naturæ vitio exortam eſſe, quam vero penuriam anmnonæ prædixitoel, ho-
ſticis incurſionibus contractam fuiſſe pronuncians; ex Reformatis Joh.
Markius, geminam hanc famem diſtincliſſimis obtinuiſie temporibus

bertendens. Secunda eſt, quæ Joelis tempora Hoſeæ, Amoſi, atque Jeſaiæz
Pp: 2 LCitiati

–

3.

300 INTRODVUCT. AD LIBROS EIBLICOS

De Joele. ætati reſpondere tradit. Verum cum ampliſſimo ambitu Hoſeæ tempora

ra pateant, non uno omnes modo Pelis pericopam definiunt. Latiſſime
illam extendit Hieronymus Comment. in Joel. I,1. T. VI. Otpp. F. 25. B. in-

quiens Z empora, in ouibus Prophetavit, eadem ilbemas accipere, quæ & in

Qee loegimus: in diebus Oziæ, Jotham, & Achaz, & Exechiæ, regum Judæ,
& in diehus Ierobeam, ſilii Loas, regis Irael. Rationem computi reddit
in Prologo XII. Propbetar. I. IV. Oto. f. 12. B. hanc Paulæ & Euſtochio

regulam generalem præſcribens: in quibus Prophetarum ſcriptis tempus
non præſertur in titulo, ſub illis eos regibus prophetaſſe, ſub' quibus & hi,

qui ante eoshabent titilos, gProphetaverunt 3 quam etiam Ruffinus inculcat.
Paulo arctius Joelis ſpacium contrahit, & ad ſolius Uſiæ regnum reſtringit,
cum Codomanno, quem hic ſequitur, Jac. Uſſerius Annal. Ver. 1T ſt. f. 7y..
d A. M. 3 . Joelem ante Amoſum docuiſſe colligens, ex eo, quod in fi=
ne primi capitis prædicat ſiccitatem, quam in IV. capite Amos. fruſtra eve-
niſſe conqueritur. Amoſus autem, qui in judæa inter pecuarios Thekoanos
fuit, ad Propheticum munus in regno fraelitico obeundum miſſus eſt,
biennio ante terræ motum, qui horum ipſorum regum, Uſiæ & Jeroboa-

mi, diebus contigit, Amos l, 1. Zach. XI, 5. Utſia rurfus poſteriorem,

quantumvis Hofeæ coætaneum, facit b. Geſnerus Comment. in loel. Pro-
leg. p. G=ſq. aàd Ezechiæ regnum Joelem referens, poſtqꝗuam Salmanaſſar
decem tribus regni Ifraelitici Babylonem abduxiſiet, anno Ezechiæ ſexto
2. Reg. X VIII, 10. Idque magni Lutheri broba argumento, quia omne,
quod dicit, ad tribum Juda & jeruſalem pertinent, & nulla omnino fraelis,
id eſt, decem tribuum fir mentio. Ad enim veri fmile non videri, loc-
lem peccata regni Ifraelitici prorſus ſilentio tranſiturum fuiſſe, niſi regnum
illud Ephraimiticum, ipfius ætate jamdudum in exilium adactum fuiſſet.
Rurſus medium inter duos hos reges ſtatuit Auguſtinus Lib. XVIII. de Civ.

Dei c. 2. Iohel ponens, cum jam regnaret Toatban, qut Inereſſit Ozig. In-

definite Theodor etus ex Joelis Prædictionibus colligit 6aοαοα ν αροατον
n' dy davpectορ Cons 1 r&ν&αοααν τασσ ραονραναν εντο illud
tempus, irca quod divinus Hoſeas ſunm futurorum nactus eſt præviſtonem,

T. II. Obp. p. 749. Et Cyrillus Alexandrinus braf. Comment. 1. III. Oßb.

J. M97. 9αεν.α én Deo rορ lo⸗z² Xραοsοα oire, 8 8

2/
voιüττο ci 700 Aτ õ 7 6ν Tons 2 DPnc, 0 s* 70.

e Anoss. Divinum loelem eadem tempeſtate vaticinatum apparet,
asr s; ante ipfum collorati, Ofeas inquam, & Amos, prophetaſſe intelligi

poſſant. Eam vero opinionem ad hunc modum interpolat doctiſſimus
Huetius, Demonſt. Pane. Prop. IV, de Prophetia Joclis H. 2. . 45. KA.
Ut

t
Hebe
Gelt
narra
Cuit
Tiſ.

müſſu

magn
cap.
ſtarl
Udrun
Teni
Adei
N
v!
ſun.
rugt.
—
regna
zen,
Regun
parite
Niel/
fuille
. ,2.
len ale
elita,.
alit,
ciniumn
Hohee
olatn
Dedor
ſüb he

Miſſion

Calo.
Videtn

magna

npota

iſime
B. ie.
n
Nade,
ell dit
chio
lenßus
46 li,
Nculen.
kringt,
K.z.
odinſi⸗
ſtraere-⸗
koznS
ſſus elt,
eiobol⸗
orem,
el. pro⸗
manallar
ir lexto
4 omne,
ſaels⸗,
i, hoe⸗
reymmu
G Civ.
ig. I.

ro 1Mid

niſonenm
Ul. .

„,719

N e
taet,
1 iuteli
ockiliimns

6 N. 1
M

4

VETER. TBSTAMR. zor

ut Joëlem quidem coætaneum fui ſſe credat Hoſeæ „atque idcirco apud De Joele

Hebræos proxime ei jungi, ſed prophetiam ejus poſteriorem, quia altum
de Iſraelitico regno heic eſt ſilentium, e jusque vaſtatio tanquam præterita,
narratur Jel. III, 2. 3. atque hinc, poſt Amos & Micham, a Græcis poni.

Cui tamen commode reponit Summe Rever. D. Buddeus Hiſt. Eccloſ. Vet.

1 ſt. Per. II. Sedt. IV. To. II. p. 795. ſe non videre, cur Propheta ad Judæos

miſſus, neceſſario etiam regni Iſraelitici mentionem facere debuerit., Non

magni itaque momenti hanc eſſe rationem; quemadmodum nec ex 900

cap. III, 2. 3. quicquam præſidii capiat, cum ipfemet fateatur, in more po-=-

ſitum Prophetis eſie, rem futuram ſubinde, ut Præteritam enuneiare. Quod

utrumque ante ipſum, etiam monuerat Marckius Comment. in Joel. li I. p. 5.
Tercia porro, Manaſſis regno ſupparem facit aut æqualem Joelem, quod
Judæi opinantur in Seder Olam Rahbha P. Ef. ita tradentes: Qi. N
N n ee en dee en dn * R DLPTI
W RNR Joel, Nathum, & Chabakhuk tempore Manaſſis vatieinati
Jſunt. Cum autem improbus eſet Manaſſes, de ezus nomine ſe non appella-
runt. His gemella legis in Seder Olam Suta p. Wj. Ppoſt Ezechiam: Hwe
— ) PDn Den enn en e rene e,
regnavit Manaſſes LV. annis. EPuitqué Jacerdos magnus Hoſeja: Zoel aur
Pom, & Nahum, & Chabacuc, prophetæ. Abarbenel Joelem in Caralogs
Regum. qui in Mayeri annot. ad Seder Olam cap. MLV. p. 627. ſqg. legitur,
pariter ad tempora Manaſſis refert, ſed in praſfat. ad AII. Prophetas, & ad
JNoel. I. E eum in vatieiniis Hoſeæ contemporaneum, Amoſo priorem
fuilſe ſtatuit, cum ab eadem bPeriodo auſpicatus ſir Amos Prophetiam,
c. I, 2. quam Joel ſuam coneluſerat: Dominus e Zione rugiet, & ex Jeruſa-
lem edet uocem ſuam & Amos ab iis vaticiniis abſtini erit, quæ a Joele jam
edita. In longius tamen tempus Joelem Prophetiam ſuam continuaſle,
addit, cum & ſub Manaſſis regne, Pro Phetico munere fandus ſit, & vati⸗
cinium, quod in oraculorum ſuorum extremo annotavit c. II, 28. & erit

voſi hæc, ehungam Wiritam meunz ſuper omnem carnem, tempore Manaſſis
prolatum eſſe cenſet. Sequuntur hunc computum multie Chriſtianis
Dodoribus, tum ob negl

ectam decem tribuum mentionem omnem, quæ
ſub Ezechia deportatæ, tum ob memoratam hoc tempore Prophetarum
miſſionem, 2. Reg. XXI, 10. Confer Joh. Funccii Chronologiam, & b.
Calov. Bibl. IMluſtr. TF. I. p. 46. Quarto b. Farnovio maxime probabile
videtur, vaticinatum fuiſte oelem ſub Joſia rege Judæ, cum ſub eo fames

magna terram occuparet, quæ Jer. XIV, I. 2. fere eodem modo deſcribi-
iur, coll. 2. Reg. XXIII, 26. In quo Lambert, Danæum ſequitur Tarno-

PH 3 vius,

2.

De Joele.
4.

Fe

—

noſtram.

3o;: INTRODUCT. AD IIBROS BWLIGOS

yius. Ultima denique eorum eſt, qui in hac opinionum diverſitate igno-
rantiam fateri, & Snρρραι malunt, quam incerta pro certis obtrudere:

quos inter Aben Efra ſtatim ſub init. Commentarii in Joel. inquit: &ι

D 10 nulla nobis ratio ſuppetit, unde ztatem ejus certo

cognoſcamus: & R. David Ganz, tempus Prophetæ Joel ignorari profitetur;
nec adeo multum hinc abſcedit Auguſtinus, cum loco ſupra cit. de Jona &
Joele ſubnectit: ſed iſtorum Fropbetarum duorun tempora in Chronicis,
non in eorum libris, potuimus invenire, quoniam de ſuis diebus tacent. Quo
haud dubie collimat Joh. Quinquarboreus, cum in ſeholiis ad Targum Joelis
p. y7. Judæorum cirea hana quæſtionem ſententias ordine recenſet, ſuam
autem non interponit. Et manifeſto Dav. Paræus proæm. in loel. Opp. I.I.
F. y6S. fatetur: meræ ſunt conjecturæ: proinde praſtiterit, meo judicio, in me-

dio rem relinquere. Satis eſt, de eo nobis conſtare, Prophetam hunc divinitus

fuiſſe miſſum, etiamſi tempus ignoremus. Quanquam vero inter tot, &
tam diverſa ſentientes viros doctiſſimos arbitrari perquam ſit difficile, cer-

ta tamen nobis definienda ætas eſt, ſi non omnihbus exceptionibus potior,.
»

ad veritatem tamen proxime accedens. Redit autem in memoriam,
quod ſupra ſeripſimus in tabula Chronolog. Prophetarum generali cap.1.

p yg. qua calculum noſtrum memoratæ ex iſtis ſententiæ ſecundæ adjeci-
P . 4 JecI-

mus, & Amoſo ac Hoſeæ contemporaneum tradidimus. Non ſane re-
gula illa moti, panlo ante ex Hieronymo allata, in qua parum eſſe robo-
ris, vel unius Jonæ exemplum demonſtrat; ſed rationibus convicti, quas
Vir Celeberr. Campeg. Vitringa in typo doctrinæ Prophet. cap. V. H. 12.
p. 3. magno cum judicio pro hac ſententia in aciem produxit, æ) quod
inter hoſtes judæorum .gyptii & Idumæi tantum occurrant c. III, 19.
Affyriorum autem aut Babyloniorum nulla in hac prophetia hactenus
memoria. Locus enim c. II, 20. æque ac ſuperiore ad plagam locuſta-
rum pertinet: G) quod eadem plane improperet crimina Tyriis, Sido-
niis, Ildumæis, qui captivos ex Judæa omnis ſexus & ætatis multos abdu-

xXerant, inclementer habuerant, & vendiderant exteris, & agros illorum

invaſerant, atque occupaverant, quæ Amoſus, & ſimile iis denuncier ju-
dicium c. III, 2 - 7. coll. cum Amoſ. I, 9. 10. II. *) quo tempore ille
concionatus eſt, ſacra adhuc apud Judæos ſuo ſtabant ordine c. II. 13. ſqq.
) ltiora tempora etiam in Judæa, cum omnium rerum ubertate pol-
licetur c. II, 18. ſq. «) quam ipſe Judæis prædixit inſtantem calamita-
tem famis & ſterilitatis, Amos demonſtrat Ifraelitas modo preſſiſſe, &
adhuc dum premere c. IV, 6. 7. 6) Amos incipit ſuam prophetiam ea

ſententia c. I, 2. qua ſuam fere claudit Joel, c. III, 16. Jeſaiam autem

vidifſ-

Vilile
Nec ol

extare

eadem
Zich.)
Uſie,
endam
clir. bi
Iecent

6
Pamse
cio cei
18. .
unciati
c.lll, 6.
.a.
Celcribit
Porales,
Hnen c.
nés, Vr
dlio ſud
Viſio,
tentiam,
19. fn.

ve⸗
legali
I. Dran
4)
6)

Int

nores on
Vnu nc

teigno.
tnudere:
nit: R

EeH

Aitetun,
kfona &
Penieis,
t. oo
un li
hlet fumm
. TI.
0, in M.
Avinitus
er tot,
lelle, cer
potiot,
emoriatn,
tali apil.
2 Gect⸗
n ſane re⸗
eſlerobo⸗
ricti, quas
N. J. 1.
.'M v.
Madtenus
locar-
., Sido⸗

tos bn.

95 orum
unciet l⸗

lrz,ſgg⸗
ertate pol.
hcilanniti-

relile, &

phetinne
Vid

II. Evangelica, ubi promiſſiones

VETER. TESTA M. 303¾

vidiſſe hanc prophetiam, ex collatione utriusque prudentibus liquebit. De Jels.
Nec obſtat, plagæ a Joele denunciatæ, in hiſtoria illius temporis nullam
extare memoriam, magis quam quod ingens terræ motus ſub Unia in
eadem ſit prætermiſſus, cujus tamen liquidiſſima mentio Amos. I, I.
Zach. XIV, 5. Hinc itaque conſtabit, Joelis prophetiam in tempora
Uſiæ, ab Hoſea & Amoſo illuſtrata, & ad A. M. 3200. circiter conjici-
endam eſſle. In qua ſententia ex Reformatis Franciſc. Burmannus En-
tlir. Prophet. Diſp. II. H. 39. P. I. Exercitat. Academic, p, Bt. & e noſtris
recentiſſime D., Buddeus, loc. cit. acquieſcunt,
Capita liber complectitur III. verſus 73. quorum medius eſt c. II, 17. Partitio.
Partes ejus quatuor conſtituit Coccejus, I. de ficcitate & fame, ut præmin-
cio diei Domini, II. promiſſionem benedictionum temporalium, a c. II.
18. III. promiſſionem benediétionis ſpiritualis in. N. T. c. II, 23. IV. De-
nunciationem judicii in gentes, ad reſtitutionem eccleſiæ in integrum
c. III, 6. ad fin. Tres autem facit Heidegger. Enchir. Bibl, B. I. cap. 28
J. Z. P. 202., quarum I. famem & ſiccitatem, ut prænuntiam diei Domini
deſcribit, & ad pœnitentiam hortatur c. I. II, I- 18. II. promiſſiones cor-

porales & ſpirituales proſequitur c. II, 19 — fin. III. jundieium gentium de-

lineat c. III. Cum vero duæ animadvertantur in hac Prophetia concio-
nes, hinc in ,Xοντ*οtoασ longe potior interpretum pars conſpirat, lice?
alio ſubinde ſchemate ac habitu veſtita. Nobis illa ſe probat di-
viſio, qua in partem I. Legalem diſpeſcitur, quæ hortatoria eſt ad pœni-
tentiam, c. I. II, .17. II. Evangelicam, quæ promiſſiones exhibet c. II,
oelis ergo prophetia, poſt nρνwνͤdbO generalem, conſtat parte Tabula
Synoptica.

I. Legali, ad pœnitentiam excitatoria c. I. II, I1 -I7.

a) exauditionis c. II, 18.
6) ) collationis bonorum t. temporalium v. 19— fin.
OYGGMGl t. ſpiritualium c. III, 1-5. L
) depulſionis hoſtium eccleſiæ, inſtituto contra eos judicio
c. III, 6- fin.
Interpretum lihri, præter illos, quos cap. præced. in Prophetas mi- Commen-

nores omnes, citavimus, haud adeo magna ſuppetit turba. E Patribus tarii.
unu nOMihare liceat RUFFINUM Aquilejenſem, cujus in Hoſeam, uarrum:

Joel,

—

304 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

De Joele. Joel, Amoſum, commentar. inter Opera extat To. II. in fol. Lugd. den
1570. & Pariſiis, 1580. . chian
Luthera- E Lutheranis, BENJAMIN BONERUS, cujus in Joelem paraphra- cuju
norum. ſis, belli Turcici importunitatem, poli gravitatem, ſoli pravitatem propo- DEN
nens, exc. Francof. ad Oderam, 4. A, 1597: MELCHIOR CRAMERUS, ac
homiliis XIX. vernaculis explicavit, Lubecæ, in 4. A. 1639: 1O H. DRA 90
CONITES, cujus comment. in Joelem exc. Wittebergæ fol. 1565. SA- Cnn
LOM. GESNERUS, cujus comment. in Joel. ec. Witteb. 8. A. 1614: iin
ESAIAS HEIDENREICH, cujus in Joelem ſunt XXVI. homiliæ ver- “
naculæ, Lipſiæ 8. An. 1590. 1610: MATTEH. HOE, cujus vernacula gi
prophetæ explicatio prodiit Lipſiæ in 4. An. 1605. MART. MUT-
TPREICH, cujus vernacula Joelis expoſitio, una cum Hoſea, prodiit
CLuſtrini in 4. A. 1663: MOSES PELACHERUS in Joelem & Jonam, 1
Tubingæ 4. An. 1604; GEORG. PHILIPP. RIST, cujus Joel rediv-· “
Vus, vivificus, prod. Norimbergæ in 4. An. 1665: CASP. S AUTERUS,

cujus prôſtant in Joelem hemiliæ XVIII. Francof. 4. A. 1593: Lipſiæ
4. An. 1603: ELlIAS SCHADEÆUS, cujus ſynopſis Joelis, præcipuo- Mentar
rum locorum & rerum, ex ipſius ſcholiis Theologicis excerpta, & ad“
diſputandum propoſita, Argentorati 4. An. 1588: CHRIST. SCHNEI-
DERIIS, cujus in Joelem XKXIX. homiliæ exc. Lipſiæ 4. An. 1624
NICOL. SELNECCERUS, in Joelem, Hoſeam & Michæam, Lipſiæ4. .
A. 1578: JOH. HRERNRIC. URsINUS, commentar. in Joelem, Fran- ð
cof. 8. A. 1641: J0 H. WOLDERUS, cujus &tεαοα½ Prophetaram H
Toelis & Jonæ, excud. Witteherg. in 4. A. 1605.

Pontiſcio- E Rontiſiciis GILBERTUS GENEBRARDUS, qui Jjoelem cum an- ijn
rum. notationibus, & verſione trium Rabbinorum expoſuit, Pariſis, in 4. An. 4 he
1563: MAURITIUS HYLARETUS, cujus in Joelem commentar, extat pbeia
in ſacris Enneadibus Adventualibus, Pariſüs, in 8. A. 1589. Lugduni, 8. 46
A. 1592: MATHURINUS QUADRATUS, Minorita Franciſcanus, cu- u:
ius in Joelem, Amos, & Malachiam homiliæ prod. Pariſiis in 8. A. 1576⸗- Kln⸗
1587: JOH. QUINQUARBOREUS, cujus Targum in Hoſeam, Joel & Parti
Ames, latine verſum, & annotationibus non poœnitendis inſtructum exc. erey⸗

Pariſiis in 4. A. 1687: SIMON SIMONIDES, in Joelem, Cracoviæ, 4.
An. 1598: SEBASTIAN. TOSCANUS, Eremita Auguſtiniam, cujus inr

(oel commentar. exc. Coloniæ A. 1556.
Reforma- E Reformatis, EDMUNDUS BUNNV, Anglus, in Joelem, Londi-
zorum: ni in 8. A. 1588: LAMBERVUS DAN.EUS, cujus in oelem, Amos, Mi-
”MB JVd cChæam,

do 10

4,

MU VETER. TESTAM. oo f
ugd chæam, Nahum, Habacuc, Sophoniam, Haggæum, Zachariam, Mala- De Joele.
chiam Commentarii exc. Genevæ 8. 1594: STEPHAN. FABRICIUS,
Araphrr cujus in joelem conciones ſacræ prod. Baſileæ in 4.1648: JOH LEUSW8
Iprobo. DENIUS, cujus Joel & Obadias explicati prod. Urajecti in 8. A. 1657:
ERU, JAC. MATTHIAS, cujus in Joelem prælectiones exc. Baſileæ in 8. An.
NDRA. U 1590. JOH. MARKIUS, cujus in Joel. Amoſum, Hobadjam & Jonam
SA commentar. prodiit Amſtelædami 4. A. 1698: JOH. MERCERUS, cu-
A. DMtA: jius in quinque Prophetas Minores Priores Comment. exc. Genevæ fol.
wilir Eer⸗ ſ 1565: JOH. MULLERUS, cujus Zuba Joelie, LXXVIII. homiliis Ger-
Nemachnh nanice expoſita prod. Tiguri in z. A. 1667: DAV. PARTLLS, cujus in
I. MWI. Joelem notæ breviores extant Opp RI p. yéy. Genevæ fol. 1628: EDU-
4, ockit ARD. POCOCKIIUS, eujus in prophetiam Joelis commentarius, ex Angli-
& ſonam, Co in Latinum ſermonem verſus, prodiit Lipſiæ in 4. A. 1695: JOH. JA-
del edivi⸗ OCOB. SCHIURMAN, cujus in Joelem Commentarius, Belgico idio-
UTENNAD¶ 1 mate prod. Veſaliæ, in 4. An. 1703. EDWARD TOPSEL., cujus com-
: Lipſir mentar. in Joelem prod. Londini in 4. An. 1556.
Prechpug. G
I DE PROPHETIA AMOSI.
Ppatte Hujus in libris Bibl cis ſodes ac ordo. Amoſi nomen: bater: pbatria: vi- Summart-
cumar. iiiiires genus vaſtoritiume manus Propheticum, & quo ſenſu ipſe ſe Pro- um Capitis.
en An, . phetam néget: martyrium & obitus S. I. Ipſe libri ſeriptor: DMjus ey-
ierm llus dicendi genus, non adoo agreſte G. II. Auditores: vaticinii occa-
eones. Lo: argumentum . ſcopus = itilitas d. 1M. Autoritas anonica aßſerta
– 8. 1 V. Chronologia, &D qguanto temporis Nacio ſit vatieinatus? §. V.
84. 5F6. Partitio §. VI. Tabula Vmobßtica G. UII. Commentarii Patrum, Lu-
8 ſoela theranorum, Pontiſiciorum, Ko formatorum §. VUIII.
.
n, i a. P ordine libri in Prophetis minoribus, in quibus apud Græcos ſe- Sedeg ae
. cundum, apud Hebræos & Latinos tertium tenet locum nunc ordo libri.
len, Londi. non attinet dicere, Poſt ea quæ ſupra jam in hanc ſententiam mo-:
rAmos N⸗ “J nuimus cap. VII. §. I. p. 271. Inſerihitur OPE Apoς, Amos; A MOSI
eng. . . quod nomen cum temere confundant nonnulli cum &ν vatemque naen:

Carpz. Pars IlIl. QAq noſtrum

306 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS
De Amolſo. noſtrum eundem faciant cum Jeſaiæ patre, copioſe in hunc errorem in- clait
quiſivimus, eumque diſcuſſimus paulo ante cap. II. §. 2 P. 97. q. De origi-
ne autem & fignificatione nominis non una interpretum ſententia eſt. imol
Satis inepte Corn. a Lap. Comment. ad c. L. 1. P. 254. D. Amos, inquit, idem lſtael
eſt, quod populus uvulſas; ut guoties Iſraelitæ eum nominarent, meminiſſent Propl
ſe eſjz Amos, id eſt, pobulum a Deo & , Davidis domo avulſum. Sic in eo- Lom.
rum concedit opinionem qui compoſitum cenſent vocabulum ex — ſenn
populus, & verbo Wιh 1 , quod neutraliter acceptum notst: receſit;, Atque
& adive, amovit, avulſit, quod quam ſit coa dum, nemo non videt. Pro- eX
nior vocis derivatio eſt ab Oey oneravit, onus impoſuit; ubi tamen in vNV
exphicatione & ſenſu rurſus variant doctores. Hieronymus active reddit, prunn
66as a Cor; alii paſſive onuſtus, quia vehemens eſt Propheta, qui commi- nen
nationibus ac reprehenſionibus onuſtus incedit, acerbisque increpationi- ren.
bus oneri erat populo, ex b. Lutheri in præf. German. hujus Proph. ob- nie,
ſervatione. Hebræis ſecus videtur, ac ſi dictus ſir Amos FPe Ynn
. Hr O) 3 quia balbus fuit & gravis lahiis, interprete Abarbenele latatur.
præfat. in Exechiel fol. 13. col. Z. Sic in Vajikra Rabba Sect. 12. ex ſen. uandh,)
tentia R. Phineæ legitur; quare vocatur odien jus Amos? ideo, quia erat uuitlcyne
5Wn D gravis lingua ſua, ſ. impediti ſermonis; unde & 0 Thekua
. blæſus vocatus. Aliud præterea ex Deraſeh teſtimonium adducit Druſius ſee
in notis ad Amos, I, I. Vide omnino Buxtorfl. Lexic. Talmud. p. 1770. coll. guoc
v. 16 20. Nec multum abnuit Heideggerus, cum in Enchir. P. I. cap. 20. G. X. Olivari
. p. 203. ſcribit“ ſive nomen Amos notat eD eRe, blæſum, un- Wunckan
de Prophetam bunc impeditioris linguæ fuiſſe Jqudæi fabulantur; ſive vuero- Notninn
um. Idemque citra dubitationem amplectitur & aſſerit Leusdenius Philol. quum ſ⸗
Hebr. Diſſert. VI. S. 25. B. G. Sed ſimplicior verique ſimilior eſt explica- ietgn
tio, per: oneratus, quam Hillerus quoque ſuffragio ſuo approbat Ouo- eo
nmnmnaſt. Sucr. P. II. bP. 747. nec iſtud, quo laboraſſe traditur, linguæ vitium N
ullo probari poteſt colore. Cur vero patris nomen ſuo non jungat Amo- duriim
zater: ſus, ſunt qui paulo curioſius rimantur. More ſiquidem receptum erat Eenu
— 1 apud Hebræos, ut locum cognominum, quibus carebant, nomine quis- 1n2,
que patris ſui ſupplerent, iſtoque non modo indicio docerent, quod recta Ndeng
linea ex Abrahami lumbis oriundi ad ſemen ſandum pertineant, id quod XV
pro ſelytis aſſerere integrum non erat, quamobrem & hi parentum nomine guin
abſtinebant, verum etiam ut patris nomine ac meritis, lucem ſuo nomini . ertan.
W ac ſplendorem affunderent. Verum quorum tenuis admodum origo, & .hus, g
ignobilis erat genitorum memoria, patris nomen ſilentio bpremebant. nd 4
Amos itaque paſtoritæ de ſtirpe prognatus, tanta non gaudebat natalium tidu u
Clari- ne

7

. VETER. TESTAM. 307

Cemn in⸗ “ claritate, eadem ut ab aliis, qui eodem cluebant nomine, ipfum diſcernere, De Amoſo.
Deoigi. H aut celebritatem ei quandam conciliare potuerit. Unde cum ſilentio ejus
ntia ec. involvitur pater, id non tam inde eſt, quod nullus eo tempore Amoſus in
liraele alius eſſet, aut ſi quis alius, ita tamen lateret in tenebris, ut ejus à
PFPropheta noſtro ſeparatione non eſſet opus, quod Sanctius cenſet bprole: .

guu. I. §. 3. P. ö&. ſed quod uſu receptum non eſſet in populo Dei, ab ob-
ſcuris parentibus genus trahentes, ut ab iisdem cognomen ſortirentur.

mreſt, H Atque hinc eſt, ut gemus origo Prophetæ nos lateat, nec certo conſtet,
ice, pro. ex qua oriundus fuerit tribu. Niſi hanc ex patria colligas „quam ſibi batria:
Tamen i PDD Tekoam obtigiſſe c. I, I. prodidit Propheta. Hanc Hieronymus
eteldt, vroam. in Amoſ. I. VI. Obp. f. 32. Aobtidum fuiſſe dicit, uod, JRex milibus
D commi ad meridianam bplagam abeſt a ſankta Bethlehem, dua mandi genuit Salva
eepetii. torem- & altra nullus ſt vieulus, ne agreſtes quidem Aſæ G Furnoram ſi-
ent oh. miles, guas Afri appellant mappalia. Tunta eſt eremi vaſtitas, giuæ usue
o daäd marg rubram, Perſarumgue S Aethiopaum, 1 gue Inaorum erminos Ai-
berbeheſe latatur. Et quia bumi arido at gue arenoſo nihil omnino FKrugum Signilur,
anie cunca Jaunt blena Paſtoribas, ut Kerilitatem terræ compenſent pecorum mul- R
gnec . adine. 1 dem Paulo aliter Comment. in Jer. Ul, t. 1. V. Oep. f. 12 9. b. = —
6r 77 becuam „inquit, viculam ſſe in monte ſetum, &mGuodecim milibus ab Hie-
at roſolymis ſéparatum quotidie oculis cernimus. Fabulam autem redolet,
han⸗ quod ex Rabbinis C. a Lap. proœm. p. 23. tradit, terram Thecue, utpote
igt olivarum fertilem, progenuiſie viros ſapientes; regiones quippe oleis HZ
lf. Nl⸗

abundantes gignere viros ſapientes, ideoque Amoſum locum originis
Mn, nominare Thecue, ut inde liqueat ejus ſapientia. Dubium tamen, ad
,we quam ſpecétaverit Tecoa tribum. Epiphanius quidem certe de vitis Pro-

i hie lbetar. L. I. Obb. p. zyy. Zabulonitam tradit Amoſum, natum &* Oese,
ſtexDC. ey yi Zælg33 wv, in Thekoa, in terra Zabulon Rurſus R. Dav. Kimchi ad h. I.
dan . UN ¹ Rb 55 . N Pv ) 1 ehkou urbs eſt magna, in
Lur ium Portzione tribus Aſſer. Sed rectius arecentioribus, Frider-. Spanhemio in
ngtt Amo- Geograph. Sacra, 1. I. Obp. H. 29. & Hadr. Relando Palæſtine Lib. III.
epromm elt pP. I2p. ad urbes Judeæ refertur, ob 2. Chron. XI, 6. unde vicina ſolitudo
bmine gub⸗ YM nomen accepit, 2. Chron. XX, 20. I. Macc. IX ,33. Inter urbes Judæ Joſ.
,uodtech XV, 60. non memoratur in codicibus Hebræis, bene autem in Grzcis,
nt id o qui v. 60. Oexz memorant, cum Bethlehem & aliis, quæ in Hebræo noH
tumnonnniat. extant; loco haud duhie ex 2. Chron. XI, 6, mutuato. Conſentit joſe-
ſononin phus, qui urbem Judæ eſſe dicit VIII. Antiqq. cap. 3ʒ. Inde ergo ſi ori-
umm origo, undus quoque fuerit noſter, quod a vero non adeo alienum videtur, de
nan tribu Juda ortum fuiſſe, recte concluditur. Perperam vero, ſœminam
Pat uetäluu

308 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS
De Amoſo. illam Thecoitidem, de qua 2. Sam. XIV. quæ in parentis gratiam Abſo e
lomum reduxit, aviam fuiſſe Prophetæ exiſtimatur, quod ex aliorum ſen-. o e
. tentia Hieronymus refert, in lib. de locis Hebraicis, in lib. 2. Regum, cum ex guſta
vitæ gen, oci communione non admodum ſtringens ducatur argumentum. Vitx ð Auns
genus & inſtitutum ipſe tradit Propheta, cum ſtatim ab initio ſe H'pn l
inter petuarios, egiſſe proſitetur, rurſusque c. VII, 14. ait: 22 & n mininnnquit
DppP O) ſed armentarius ego ſum, velliecans ſycomoros. Verum quia capiti
duo genera ſunt paſtorum, unum eorum, qui pecora ipſi paſcunt, quos e) re
αααρνς vocant, qualem Jacob in ædibus Labanis, & David egit in do- 6 79
mo paterna; alterum eorum, qui non paſcunt ipſi quidem, utuntur vero =ð 7.
opera ſervorum, & exercent rem pecuariam, quos Græci cοαινοτοα+ puiten
vel z moroo νρ dicunt, qualis Nabal fuit, vir præpotens & dives, & Abra- ” 1o
ham aut reliqui patriarchæ, aut quo ſenſu Cicero Deiotarum regem paſto- uuunnnec,
rem vocat & agricolam, quia re pecuaria & ruſtica dives erat, ut non ſſo. hriſe
lum tetrarches nobilis, ſeal diligentiſſinus agricola & pecuarius baberetur! iyſtitu
hinc eſt, ut nonnulli Amoſum in poſteriorum ponant numero, virumque notaſſe
potentem fuiſſe tradant, nec tam cuſtodem, quam dominum numeroſi S chus &
gregis, Ita Joh. Quinquarboreus in verſione Paraphraſ. Chaldaicæ in Amos. Gge le⸗
& in ſeholiis p. 72. 7. Favet huic ſententiæ I. appellatio †/ quæ po- mendo
Kteriori ſenſu uſurpata legitur 2. Reg. III, 4. de Meſa rege Moab, pecua- age.
riam exercente, magnumque inde quæfſtum trahente, 2. Pargum Jona- Plerng
thanis, qui eum 1 Magiſtrum pecorum ſalutat, quem R. Dav. Hehne
Kimchi 7PP PO;Dν eum, gui pecuariam exercet, interpretatur, Diegei⸗
& R. Salom. Jarchi calculo ſuo probat ad Am. I, t. & repetit ad eap. VII. Ia. D
3. ipfa phraſis, quæ non ſimplicitet ρoſed velut per modum excellen- (Cconkt
tiæ, Do eum fuiſie perhibet, H.e „ guia magnas rind ſi
erat inter pecuarios Theccæ, eodem Kimchio interprete. Verum tanti loien
hæc omnia non ſunt, ut in re affluente ac lauta vixiſſe noſtrum evincant. Kitution
Nam & 1) vocem o)) paria facere cum , quæ paſtorem notat, ſive is un 3
gregis dominus fuerit, ſfive ui Qor, ipfe laudatus ſæpe Kimchius largitur, Mn 4 .
& erudite atque copioſe demonſtrat doctiſſimus Bochartus in Hieroz. Lib. Diaten
II. cap. q3a. To. I. p. 442. ſqq. & 2) Jonathanis autoritas Amoſi ipfius præ- l
ferenda teſtimonio non eſt c. VII, 14 & 3) ſtruétura vocis HPe non grn⸗
tam eminentem præ cæteris ac præſtantem, quam inter reliquos agen- 1ui 4
tem, ejusdem cum cæteris paſteribus ſortis hominem notat. Si ergo ex- Tin 8
plicationem c. I, I. ex cap. VII, I4. I5. petamus, liquido inde conſtahit, Pt⸗ 1
bubulcum ſive armentarinm egiſſe noſtrum, gregisque cuſtodem, ſive “ .
fGuum paverit, five ſuam alieno paſcendo operam locarit. Pauperem quo- on i
. que

n Abſo⸗
rumſen-
cumex
ite
W
12
rumcGia
nt, os
diin .
igtur verd
9 lbs;
Abra⸗
em paſto⸗
t on /
oberetir!
Viruchqe
numerof
,in Annos,
Po⸗
b,pecur⸗
gum ſonr.
m R. Dav.
erpretatn,
Ip MWl.
excellen⸗
4 MaHN
exvm ton i
neritcantt.
orr ie
uslargitut,
lieroz.lil⸗
iplis De-
ignos gen.

ergo e

e conſtihit/
todem, ſre
perendud-
que

2

115 21 ILtU 5 .

VETERB. TESTAM. zo

T * . . T . . 1 „.. . . . 2
os vellicaſſe ſe perhibet, qui cibus illorum eſt, quorum 'eſt ruſtica & an-

guſta conditio. 1 jam j et;
Sulta .„In quo etlam interprettbu 0 lurimi
A'0αις S Y&σαν eirr. S 5 . etthus KOuye mit quamplurimis.
J . G. XiR O e y, 1ε rXö̈ — /ͥρ 2 0ρτ 00, voειαοσι Ey S-
imuir D Amos Jait opiliot paſtoritiis moribus & inſtitutis ucatus,
iquit Cyrillus ub init. præfat. in Amos 1. III. Orb. . 246. Et ad cit. loc
4PitIis VII. p. 329. ita introducit noſtrum: &XW½ sραν&αντοα ο
„° 10 . eα . ,10 . . „„ atαι,
5, „ 0 &‿αααααανοαα Otoα*ανοννà οαν, Xαπdo ατειις ταπ
s 79oρα αρρνν à Troi s& ℳισαHÜ AρνNα e 9 ande roe, r„ H
1 &αναι ε νναναιοα O eegerk E K06 n Zi.τνο KTee&,
hren 6 , cEHic. dDed erat quidem caprarius, vitam ruſtiecam, ſim-
e⸗ 7 mnis maleſtcii expertem dogens, victi auten pertenui ſe ſuſten-
, 2 . . 6*
vero , entus tis, gquæ ruri naſeuntur, quaæ nec venderet quisquam. Ec
ſeni, 2, Scomori. Ita e recentioribus Livelejus ad/ cit. loc. . VII. Eo
6. „ . 7. . . „. . —
Ssiai ait, ſor. Ricun, & agreſtem hominem conditione fuiſſe, Prophetich
notaſſe D 6Xρaoρο. & rudem omnis literaturz. Ceterum hie obiter an-
1 I . „ . .
chus & V ech eren 000), quam Aquila ev οαναιντσοσ ι οι Symma- 2
„edit. é“ 7†uρ 7νοαααuνcommode, Theodoti ſe 6vν
nienclofe ner t, Græco; LXX. cum vitioſe legiſſent hD/ cum
e . eeniicenres. nomen loci inde con flaſſe, atque ſeripſiſſe è&v vozsα=
. 6 * . —„ * . . — 1
Plerague ea e duohus 1 poſterius eliſum eſt, ut moderna exemplaria .
TIebræoc e d e Annage-u. Ita quoque Cyrillus legit, idque ab
*ε Codice abeſſe obſervat; ſed Theodoretus multo ali 2, S
roelu, & C e 5 heodoretus multo aliter, é* Kαρν⅓⅝=⁰
vici⸗ , “ utenſes, é“ Avæorl. Mendoſe, ut dixi, omnes, ex
vitio per on; . ( §, e
con e 8 l Ceterum abjectam hanc vitæ ſuæ conditionem
Vinæ ſapie i Amos adjeciſſe, ut ſeipſum deprimeret, & gloriam di-
& lapientiæ, bonitatis, potentiæ, & libertatis, exemplo ſuo prædicar
Exemplo ſuo prædicaret.

que fuiſſe, qui tenui victu famem ſolaretur, ex
aretur, ex eo conſtat, quod ſycomo- De Amoſo.

ſtitutionis egiſſet vi
D i eiſer vitam, dono tamen prophetico abunde a Deo inſtru-
4 α 1 7 . . . 7
tum, & inngni ornatum vocatione, cum ſemetipſum perhibet c. VII, I munus Ero-
tum infenſiſſimus ejus hoſtis, Amazi 1 nerlbiutn c. VII, I5. peticum::
bitatem viri! in enn⸗ mazia Pontifex, agnoſcebat v. 12. Ob pro-
H. S ITI hanc in Ipium . Tr. — . e K⸗ .
gen-ds jy 95 collatam fuiſſe dignitatem Cyrillus exiſtimat:
Onreias s õä
. 8 ◻ . „ — „ „ . . 4
karis gegag, * eber S * §7H†Hvué, quoniam erat vir bonus, & omnis qui-
rim De S tαν biritn inde cumulatus éſt. Sed vero potius dixe
Pte nobiiteg denilialigin & quæ vilia ſunt in mundo atque contem-
1 ce re volmiiſe o e Cor. I, 26. ſqq. Amoſi quoque exemplo teſtatum
non Rummand dugli Senr ſplendore aut dignitate, non literarum peritia
lon humano confilio vel induſtria ce . S ia,
duſtria comparari, ſed divino munere ac gratia,

“”YMM 3 prophe-

. 4 4

SJ g3ro INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

*
De Amoſo. prophetiæ donum pariter ac officium obtingere, quo tam rudes ac ſimpli: ſed
Ces inſtruere, quam nobiles ac doctos, pro lubitu ſuo Spiritus S. ſoleat. liatis
Hinc non Jeſaiam modo, illuſtri proſapia ortum, non Jeremiam tantum. ſumn
e ſacerdotali prognatum ſtemmate, & bonis literis a teneris unguiculis phett
imbutum, ſed etiam ignobilem rudemque Amoſum prophetico colluſtrar Perhi
vit axiomate; æque ac in N. T. illi teratos piſcatores & idiotas tam ad mi- com
niſterium ſuum adhibuit, quam dodtum bonisque artibus probe imbu- ſpirt
tum Paulum. Ilud vero ſcrupulum movet, quo ſenſu Prophetam eſie ſe ſuumn
neget, c. VII, 14. non ſum Propheta, noc ſilius Prophetæ, Jed armentarius &, D
Verum ipſe ſatis edocet contextus, ex hypotheſi & certa ſaltem ratione, 7N
non omnimodo, ſe negare Prophetam. Seditionis ac impietatis ipſum 17 2½
inſimulaverat Amazias, quin & in conſpirationis ſuſpicionem adduxerat yu.
apud regem, eoque nomine autor ei ſuaſorque extiterat, ut fuga ſaluti ſuæx
conſuleret. Cauſam itaque ſuam perorans Amazias, negat ſe propheticom aj,
munus ſuopte Marte aut ingenio ambüſſe, ſed divinis auſpiciis ac juſſu ſliuzi
ſortitum eſie, cum alia omnia ipſe ageret & eogitaret. Hinc in præterito ehrun⸗
negationem iſtam capiendam eſſe, ex v. I5. manifeſto liquet, hoc ſenſu: triam
non Propheta ego, qualem nunc divino beneficio ago, olim eram a primis Dda,
annis, neque ſilius Propbetæ, in Prophetarum ſcholis & conſuetudine for- i.
matus, & magiſtroſum præceptis ac inſtitutione ad hoc munus præparatus AA
aut compoſitus, ſed miſer eram bubulcus, victus aut quæſtus cauſa vatici- relini
nandi dono non intentus, velut tu exiſtimas, quippe qui vitam didici ſy- iin Ra
comoris, fructibusque paſſim obviis, ac cibis agreſtibus tolerare, Nyco- ſinth
mora perquirere & diſtinguene adſuetus. Poſt hæc vero tulie me Deus d lurcjn
grege, æque ac Davidem de caulis in miniſterium fbi adfcivit 2 Sam. endn
VII. 8. Pfſ. LYXVIII, 70. ſq. aut velut Hliſam de bobus 1 Reg. XIX, 19. teren
coœleſtique & immediata me inſtruxit vocatione, dicens: vade & vatieina- “ “l
re populo meo Iſrael. Confer ad h. I. Interpretes, & in his e noſtris b. Tarno- t i
vium & Joh. Schmidium, e Reformatis Joh. Markium. Rectius omnino Linte⸗
Thæc & ſimplicius aſferuntur, quam ſi de præſenti Amoſi conditione & –
ſtatu verba exponens, vel cum Gregorio M. Vib. II. Moral. cap. 41. eo tra- 1 .
Xeris, ac ſi vere negaſſet, ſe jam Prophetam eſſe, quia cadem hora, qua re. ę
quiſitus eſt, Prophetiæ ſibi ſoiritum deeſſe ſenſerit; vel cum R. Salomone, ſre
& qui eodem collimat, Sanctio prolegom. II. §. 6. b. 520. negationem de .
prophetis mendacibus intellexeris, qui ex Prophetico miniſterio lucrum SPpertn
captabant, quæſtusque cauſa ealoquebantur quæ vulgo accepta erant; 4?
vel, ut eſt ap. eundem Sandtium, de negato Prophetico habitu explicave- WM
10,

ris, eo quod non Prophetico indutus veſtitu, vatem ipſo habitu præferret, R her
H ſed

ſimpli.
. eat,
tantunn,
tuiculi
enhu⸗
grins e,
Iratiom,
ts ihfum
Gdunerat
ſalutifur
heticum
1c julur
Pretertto
e ſenli .
4 Ptimis.
Ane ſor⸗
eperatis
Uta Vvattel-
Gidiciſf⸗
ne, o⸗
Deus &α

vatietna⸗
b. Larno-
asompin
Gitione 8

41, eo tq.

h, u fe-
Salomone,
tionenn de
io ucrum
Ptl etaut;
explicene⸗

.
Neire

–—

VETER. TESEAM. 3rI
M ðDð
ſed agreſti uteretur & ruſtico amictu, qualis eſſet Thecuano paſtori fami- De Amoſo.
liaris; quod poſtremum neſcio unde queat prohari. Munere ergo ſuo
ſumma dexteritate ac fide, zeloque vere divino perfungens, demum Pro-
Phetarum quoque mercedem a mundo retuliſſe, & martyrio vitam finiiſſe

obitus:

perhibetur. Nihil quidem de Propheræ obitu ex ſacris literis habemus

compertum; communis tamen doctorum eceleſie conſenſio in eo con-
ſpirat, vecte per tempora transfixum, ex vulnere & dolore in patria diem
ſuum claufiſſe. Ita Pſeudo-Epiphanius cit. loco teſtatur: A'aαοαπα
αehe Be) GννEN Aνντιπ õ 6vsS τZ+Ü éXοαςd0 8. e

„ 1 — „ „ . „ .
76XàOπ ιοο ανιν οα A Eagic, Sy oτιπÿ rXααιισ ατσοαννt

.

. — . */ „2 . S=ð X „ — S . “? „
78 „ονν Ds, ori RXeρ&ε a ντιοσ T& 71 79 36hoα 7 ν ⁰ ναιι T *

„ 2 3 2* 5 „ 2 — „ . . 2
XρDhοουNm. Er, Hτιο 7½ιαταανv &ντâ⁷., ααWε νισ, αατ d
» —„ 3 — . . . .⸗
ee &τ r ντ 6*αντ Amaſias Bethelis ſacerdos fuſzuario ſæbius
am eum aßiciens, ac per inſidias ei conviciatus eſt. Ac tandem Amaſia

Jilius inſticta in tempora clava ipſum interfecit; qvodillaum de amborum au-

reorin, vitulorum fraude rebrebendiſſet. Amos vero ſpirans adhuc in pa-
triam delatus, ibidemque mortuus, atque in majorum ſuorum ſepulchro coon-—
ditus éſt. Conſentit exacte Dorotheus Tyrius in Synopſi cap. 2 & Iſidorus
lib. de vita & obizu Sandtor. cap. 43. qui in eo ſaltem a Græcis abit, ut
Amaſiam illum regem dicat, ſane per errorem, quem Sacerdotem Bethelis
reliqui omnes perhibent, & ſcriptura haud obſcure innuit. Martyrologi-
um Romanum pridie Calend. Aprilis ita habet: Theche in Palcſtina mors
ſanci Amos Prophetæ, quem Amaſias ſacerdos frequentur blagis affixit & ſi-
lius ejas Ozis vecte per tempora transfixit, Qui poſtea ſemivivus in patri-
am devectut, ibidem expiravit, ſepultusque eſt cum patribus ſuis. Addit præ-
terea Cyrillus in groæxmio Ameſi, quod Amaſias SSραααιταπιτασο O»bûâατντͤHς⅝
6αρ Propbetæ dentes centriverit, qui licet edentulus, non tamen fue-
rit elinguis, neque minus in loquendo liber, quam ſi os habuiſiet illæſum
& integrum. Ex his fontibus, non ſatis utique limpidis, Pontificii ſeri-
Ptores hauſerunt, quicquid de Amoſi tradunt martyrio, Sanctius & C. a
Lap. in procxm Torniellus in Annal. A. M. 3206%6 Salianus Annal, Eccleſ.
V. T. ad A. M 32)1. nu. 7. ſqg. V
Hoc igitur vaticiniorum, quod præ manibus habemus, volumen ex Libri ſeri⸗
Spiritus S. ſuggeſtione compoſuiſſe ac edidiſſe, & univerſa omnium æta- Ptor.
tum tenuit eccleſia, & ſatis evidentibus ipſe prodidit indiciis. Quæ enim
ſibi viſa, toto cap. VII. item c. VIII. I. 2. c. IX, I. ediſſerit, ita de ſe in pri-
ma perionha & auronναοονινος deſcribit, ut eundem & vatieiniorum mi-
niſtrum

De Amolſo.

ſtylus &
dicendi ge
auss

3r;: INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

niſtrum atque præconem, & libri hujus ſcriptorem manifeſto doceat. Nec
ſuppetit omnino, quod in contrarium aflerri & urgeri queat. Ut neſei-
am, qui in mentem venerit Hobheſio, Jquando in Leviatibane cab. 33. rem
manifeſtam in dubium vocare Hſus, ſatis habet ſcripfiſſe: Liber Amoi,
prophetia ipſius eſt. An tamen ab eo ſeriptas ſit, non apharet. Utique li-
quido apparet, quando idem vates, qui genus ac ætatem ſuam c. I, I. divi-
namque ad officium ſacrum vocationem & inſtructionem c. VII, 14 15.
exponit, hæc ipſa quæ c. VII, 1. ſqq. vidit, ſemetipſum literis conſignaſſe
indicat, interceſſionis ſuæ verba refert v. 2. 5J. & nomine compellatus a Deo,
ne diverſum ab Amoſo, aut alium credas, quid mente perceperit, quid re-
ſponſi dederit, quam viſorum explicationem edodus fuerit, v. 7. 8. con-
Gignavit. Idem judicium de allegatis c. VIII, I. 2. & c. IX, 1. eſto. Sunt
etiam, qui ex ſtylo & ſermonis habitu Amoſum ipſum arguere nituntur
libri ſceripterem, eo quod inter Thecuanos paſtores ruſticam agens vitam,

nec habens, unde politioris ſermonis facultatem fibi compararet, dictione

utatur agreſti, & tenui moduletur avena. Ita Hieronymus proæm. in
Commentr. Amoſ. ſubra cit. Ex boc numero paſtorum, inquit, & Amos
Propheta fuit; imperitus ſermone, ſod non ſeientia. Ildem enim, qui ger
omnes Prophetas, in & Spiritus & loguebatur. Idque ſub initium Commen:
tar. inc. I, 2. copioſius declarat, cujus verba utut pluſcula, hic tamen le-
genda cenſeo: naturale ſz, ut vmnes artifices ſuæ art is loquantur exemplis,
& unusuisque in quo ſtudio trivit ætatem, illius ſimilitudinem proferat. Ver-
bi gratia, qui natura oſt & gabernator, triſtitiam ſuam comparat tempeſtati,
damnuin naufragium vocat, inimicos ſuos ventos contrarios abbhellat: rur-
ſum proſperitatem & ætitiam, auran placidicſimam & ſecundos nominat
wentos, ranquilla maria & quora, campi ſimillima. E regione miles gquic-
quid dixerit, ſoutum, gladium, loricam, galeam, lanceam, arcum, ſagittam,
mortem, vulnus & vidoriam ſoat. In ore Phü oſophorum ſomper socrates
G&' Plato, Nenophon & Theophbraſtus, Zeno & Ariſtoteles, Stoici verſantur
& peripatetici. Oratores Lyſiam & Hyteridem, Perictem & Demoſthenem,
Gracchos, Catones, Lullios & Hortenſios, in cœlam laudibus forunt. FPoetæ,
Ii Epici ſunt, Homerum atque Virgilium, Lyrici, Pindarum & Flaccum,
crebro ſermone concelebrant. Cur bec dida ſunt? at ſeilicet ℳ'endamus,
egtiam Amos Prophetam, gui Paſtor de paſtoribus fuit, & paſtor non in locis

caltis, & arboribus ac vineis conſitis, aut certe inter oylvas & prata virentia

ſed in lata eremi vaſtitate, in qua verſatur leonum feritas & interfediope-
corum, artis ſuæ uſum eſſe ſermonibus, ut vovene Domini terribilem atgque

wmetuendam, rugitum leonum & fremitum nominaret; everſionem Iſraeli-
. ticarum

—

tuurun,
(ue ſ.
Verti
ſt gent
talito 4
compot
Omues
ehim il
Deocqu
homim
Gionen
Cilſe, P
ieram
conſuetul
tamente
ſacetepe
nemc, V
en licipe
onis iſti
in,.
c cuign
,
iri. H
Aom a
Mi Mn
ntenta in
Duo nimi
Verti, cum
lteraturag
Olls coN
Pneiucr
kIdl Wttalt
Mmiumr
uſus ſtd
20 ſernor
igiotes
facunch
Ce,

dt. Nec

It helei-

V. rein
Amndi,
ique l.
l. iyi -
l, I I5.
nſignile
tus ale,
did
7.6. CO.
ſto. Sunt
e nituntur
ens vitinmn
t,Gictione
Prboem. in
. & Ms
i, Ali her
Commen
ctamenle-
yerinplit
ſerer. u.
anheſtati,
elMlat: M.
oj uumint
Mile gii⸗
ſagittan,
per Elrit⸗
jverſantur
lſtbetenn
unt. Pleti,
Hacrunß,
AVeudauli,

.

, uN oels

gta direiih
aterſehioßt.
,hilem otii
men Muel.-
carimn

EK. TESTAM. 3 13

zicarum urbium, baſtorum ſollicitadini & ariditati montium comparanc. De Amolſo.

Quæx ſcite obſervarta, nolim tamen in Prophetici ſermonis contumeliam
verti, aut eo trahi, ac ſi ruſtico minusque compto ac urbano Amos uſus
ſit genere dicendi. Eam utique labem ab ipſo, tanto verborum ambitu,
tanto argumentorum apparatu, tam evidenti, & ad Rhetorum præcepta
compoſita demonſtratione abſterſit Auguſtinus, ut ex ejus ſententia
omnes eloquentiæ numeros exoleviſie Amos dicendus ſit. Poſtquanm
enim ille lib. IV. de doctrina Chriſt. cab. VI. T. III. Obbp. p. 6.. ſgc. ſobriam

Decoque autore dignam ſaeris literis eloquentiam, contra maleferiatorum
hominum calumnias aſſeruiſiet, pergit cap. VII. ad exemplorum indu-
Gtionem, cumque Paulinam oratoriamn, exemplis in medium allatis evi-
ciſſet, Prophetici eloquii vindicias adornans, vel ea de cauſa Amoſum ſi-

bi examinandum elegit, quod is nec literis tinctus, nec educatione, aut
conſuetudine, ad ſublimius & elegantius dicendi genus formatus, nihil

tamen reliquum fecerit eorum, quæ ad conſummatam eloquentiæ laudem

facere poſſe cenſemur. Quod ut demonſtret, PatheticampProphetæ oratio-

neim c. VI, I. ſqꝗq. ſub cenſuram vocat, & ad rhetorum exigit leges, nihilque

ea dici potuiſſe gravius, nihil magnificentius, deprehendit. Verba Augu-
ſtini apponere, eorum prolixitate prohibemur, concluſio tamen tracta-
tionis iſtius, quæ hic legatur, meretur. Quam ſit pulcher Amoſus, in-
quit p. 73. & quemadmodum affciat legentes atque intelligentes, non opus
eſt cuiquam dici, ſi ipſe non ſentie. Et plura quidem, quæ pertinent ad præ-
copta eloquentiæ, in hoc ipſo loco, quem proexemplo poſuimus poſſant repe-
riri. Sed bonum auditorem non tam, ſi diligenter diſeutiutur, inſernit,
guam ſi ardenter pronuncietur, accendit. Neque enim hac humana inda-

Miria compoſita, ſed divina mente ſunt fuſa & ſapienter, & loquenter, non

intenta in eloquentiam ſapientia, ſed a ſopientia non recedente loquentia,
Duo nimirum ſunt, quæ contra ſermonis in Amoſo elegantiam ſolent ob-
verti, cum vitæ inſtitutum ac ratio, qua ab omni humanitate ac politiori
literatura remotus „non habuit, unde verborum delectum & ad artis re-
gulas compoſitam ſtructuram hauriret; tum ſimilitudines ac figuræ, in lIi-
bro ejus creberrime ex agro ſylvaque petitæ. Sed neutrum horum impe-
riti aut ruſtici ſermonis arguit Prophetam. Non prius, cum non ex ho-
minum præceptis ac inſtitutione loquendi artem acceperit, ſed Spiritu S.
uſus ſit magiſtro 2. Petr. I, 21. Qui enim os aperit mutorum, & elingues
ad ſermonem informat, qui linguas infantum facit diſertas, qui Apoſtolos
& idiotas ea dicendi facultate ad miraculum usque inſtruxit, ut luculenta
& facunda oratione, magnalia Dei ediſſereret Act. II, 6, ſqq. idem Amoſo
Carpz, Pars UI. Ikr H quoque

*

—

Audito-
res,

34q INTRODUCT. AD HIBROS BIBLICOS

S * . / . „. 3
De Amofſo. quoque sαα α οHαν largitus eſt, ut n ey res o AρνNνD,s οα

7

Olæg Xαναρ.ααρ π eydνορναρι ρ oracula ſua funderet. Commode Gre-
georius Nazianzenus Orat. XM. 7. I. Oph. p. 437. ubi illos reprehendit,
qui hominum ingenium aut dotes, ex vitæ inſtituto aut natali Tolo pen-
ſanda putant cum Deus plurimos ex humili tam ſorte, quam loco & inſti-
tuto ad ampliſſimum ordinem, humanoque majorem extulerit, poſt Sa-
muelis, Saulis & Davidis exempla, ad Amoſum cumprimis provocat, qui
εοαε S . GuvcHααα,, Trod†ταοτιαν ιρ̈I öρ, caprarius
cun, eſſet & moros vellicaret, Probhetico tamen dono ac munere ornatus a

Deo eſt. Neque poſterius id evincit, cujus gratia afferebatur. Non enim

ex figurarum aut comparatorum fontibus, ſtyli pendet vel dignitas &
majeſtas vel puritas & nitor, ſed ex univerſa ſermonis conformatione
venit æſtimanda. Velut ergo Jeſaiæ dictionem, cujus elegantiam & ma-
jeſtatem mirantur omnes & concelebrant, verba ex rure & caulis petita
c. XL, 6. ſqq. II. ruſticitatis non arguunt, nec ruſticus cenſetur Salomon,
cum in Cantico Canticor. paſtorum inducit nuptias, & ex ſylvis ac hortis
ſimilitudinem ducit; velut in ſcriptoribus profanis, nec Theocritus agre-
ſtis cenſetur, cujus Muſa inter pecora & ſylvas plurimum verſatur, nec
Maro in Eclogis, ac Georgicis: ita nec fraudi eſſe poterit Amoſi ſtyl
comparationem ſæpius inſtituiſſe cum iis rebus, quæ a gregibus & ſylvis aut
eremis petitæ, fublimiora longe myſteria colluſtrant. Confer omnino
Sanctium prolegom VI. in Amos P. 72 1. ſqg. Ut itaque dicamus quod res
eſt, ad Jeſaianæ quidem diclionis faſtigium ac decus Amoſus non aflur-
git, ſed quod jam ſupra P. III. pP. G. obſervavimus, humili & pedeſtri uti-
tur ſermone, terſo tamen, plano, puro, variisque & creberrimis figurarum
picturis ornato, acri præterea & aflectuum pleno, ut nec ſermone impe-
ritus ab Hieronymo dici mereatur, nec ex ſuopte ingenio, ſed ex ſupremi
loquendi Magiſtri, divini Spiritus inſtitutione ſua depromſifſe, facile in-
telligatur.
III.

Cui autem regno divinitus miſſus operam ſuam locaverit Propheta,

& inter quos vatis officio ſit perfunctus, diſerte indicat, cum in vaticinii

Srrvααν , Cc. I, I. verba Amoſi, quæ vidit ſuper Hraele, tum repetita
goαοαοιοσαισοα C. III, I. audite verbum hoc, quod locutis eſt gehova ſuper

vos, o ſilii Iſrael, & adhuc ſignificantius c. IV, I. audite verbum hoc, 0
vaceæ Baſanis, quæ in monte Samariæ eſtis, & c. V, I. 2. audite verbum bos:
duo egρ extollo ſuper vos plandtum, o domus Iſrael. Cecidit, nec ampliuis
teſurget virgo Iſraclis &c. Sed & cumprimis evidenter id patet ex dela-
. . tio ne

tione
rum6
1.V.
coptin
(lius
4d n
e0 pr
Iſre
,14
guſtur⸗
ne c,l.

glidem.
Paucis
r Jut
cju ini⸗

(ommen

ipiümv.
7
Suro/
e füge⸗
Nelpen
Kn
ma poo
Ktume
Arripui

ſumma

hendit,
0 pen-
E inſti⸗

Nt da⸗

ent gui
prarius
hrugtie
on enin.
gnitis
rmatione
n .
lis petitl
alomon,
ac horti’
riuusagre⸗
tun, nec
no lo
AGlrisaut
r OtmIRO

qod tes⸗

non alilt-
leltri R⸗
figuratu
one inpe.
erihtemm
Kicle in⸗

thophet,

inratcini

m kepetit

tons iie
rbum kol, 5
gerlun le
er ouiplißß
geter elt⸗

tio n e

ſtrum ediſſeruiſie. Inde nimirum, Deo ſic moderante,
arripuiſle videtur, quod ea tempeſtate, ſub Jer .
Z rebus maxime ſecundis uteretur regnum Ifraelis,
ſumma tranquillitate & alta pace gauderet, ſed

VETER. TESTAMAM.. ir
tione Amaziæ ad Jerobeamum regem Iſraelis, qua Amoſum conjuraſſe cri- De Amoſy.
minabatur contra regem in ziedio domus Iſraelis c. VII, I0. ſqq Hinc in de- orde
cem tribuum reguo Ifraelis, Prophetæ partes obiitn oſter; imo ex Hebræoe-
rum ſententia, perhibente Hieronymo lib. III. Commentar. in Yeſ- c. Vr
1. V. Opp. f. J. G. primus omnium contra Iſraelem prophetavit: Iſrael
captivus ducetur de terra ſua c. VII, I7. Probe tamen hic obſervat San-

Ctius prolegom. V. b. †zy. velut Prophetæ alii, licet contra unam aliquam
4

nationem vaticinium intorqueant, interdum tamen, quaſi ex tranſcurſu
. ₰ * 7 1 ½. , . 1 5 . e S * . .Y . 3 . 4
ad nationes alias digrediuntur; ſic pariter Amoſo uſu veniſſe, qui cum

eo præſertim minas intenderit, ut admoneat concutiatque decem tribus
Iir el, aliquando tamen & regnum Juda c. II, 4. tangic, & nationes alias
c. l. 3. 5. 9 I1I. 13. e. Il. 1. minaci vaticinio compungit. Quæ tamen
omnia Iraelitarum cauſa affert, ut inde ſibi imminentis vindichæ divinæ
guſtum capiant, velut ex eodem prorſus exordio, verſo ad Iſraelem ſermo-
ne Cc. II, 0. liquido apparet. Ceterum, quod obiter notamus dudum
Hieronymus Comment. in- Am l, 1 I. VI. Obb. f. 32. B. Græcam ν
verſionem caſtigavit, quod verba, v. I. „. n e, Perperam reddide-
TIt enr tens α„ο pro Hieruſalem, qua inducti & Græci interpretes,

Theodoretus atque Cyrillus, & Latinus translator vetus, idem tenuerunt.

Soptuaginta, inquit, neſeio quid volentes, interpretati ſunt ſermones

Amos & c. quol vidit pro Hieruſalem. Sciendumque, hune Prophetam non

pro Hieriſalem, quo in Hebræo Lenitus non habetur, ſed ſuper Iſrael, i. e.
detem kribus, quæ abpellantur Itrael, & erant in Samaria, prophetaſſe. Luod

guidem G. Aquila, α Dyimmachus, & 1heoädotig ſimiliter transtulerunt Et
Paucis interjectis: Amos neqguacguam ad Hieruſalem, qua regebatur a tri-

bu Juda, ſed ad Iſiael, & in Samaria praæadica-s Quod & de toto volumind
ejus probari peteſt &c. Unde vero hauſerit Cyrillus. quod & in proœmig

Commentar. in Amos Opb. T. III. , 246. & in Cap. I, 1. . 2 ½. tradit, ſĩiua

. K. „ „ „ 1* . 2
IDIum vatieint T 1 2r , — „ ☚
. ginnn edidiſſe ey rν*τε⅓ s1Xαιιιπιαν, n, u νιυι 7τατο⅓=
S aιο. 910 paſtorem agebat ktempore, & in ipſis ovium ſlabulis,
me fugit. Aliud ſane textus ſacer c. VII, 13. perhibet,

e fugit. Aliud ſi . & ſupra memoratæz
T o“ρρMouιντεαο ρας, maxitne C. VI, I. ſqq. edocent, tum Bet

hele, tum Samariæ

& in à 11 1 . ,.⸗„„ . . . * * . 1.
ampliffimis regni civitatibus, quin & nonnunquam in ſplendidiſſi-

ina procerum corona, non vero in paſtorum cœtu, Dei verbum vatem no-

anſam vaticinii oceaſio.
obeami ſecundi imperio,
cum non populus modo
rex quoque recuperatis
Rr 2 W aliquot

1 .
316 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS
De Amofo. aliquot urbibus, olim a regno avulſis, imperii fines latius proferret. Sed ſumm
ut fieri conſuevit, ſatietas illa, rerumque omnium affluentia feroces recd ir
debat animos, ut proſperitate iſta inflati, & miſeros ac afflictos alto ſuper- f(Wini
cilio deſpicerent ac opprimerent, & luxu fœdisque voluptatibus fere dif- rim;
fluerent, & in ſua ſibi placerent ac plauderent impietate, omnesque divi- s ae
næ vindictæ inſuper haberent minas. Hæc ita ſe habuiſſe, ex c. Il, 6. ſqq. commd
c. III, I0. V, 10. ſqq. 2t. ſq. VI, I. ſqq. VIII, 4. ſqq. ad oculum patet. cum. conttit
. primis idololatriæ adeo immerſi erant & mancipati, ut omnis ipforunrn epoe
cultus abominationi eſſet Domino, juxta c. IV, 4. 5. V, 5. 21. ſqq. lan oppte
tam itaque ſecuritatem ipfis ut excuteret, & ad ſeriam maturatamque pœ- I. eci
nitentiam ſtimulos adderet Deus longanimis, graviſſimas iſtas per Amo- bberr
ſum denunciat pœnas, ut torpore digecto, vel paucas, ex pereunte turba, ““”
Argumen. ſervaret reliquias. Totus itaque in eo verſatur Amoſus, ut hinc proffi- 5
tum: gatam Iraelitarum incuſet & exprobret ſecuritatem, idololatriam, inhu- uo cl⸗
manitatem & luxuriam; binc graviſſima Dei denunciet judicia, compa- iit no
ratis etiam in vicinas gentes ſententiis, ex Domini juſto ſupplicio, & ho- in tanto
. minum peccato compactis, maxime vero regni utriusque everſionem, & 22 dot
verbi divini ſubtractionem interminatus; binc denique ad pœnitentiam Peobert
& meliorem eos revocans frugem, ſuaviſſimas de Meſſiæ beneficiis, & Ges port
Nuhoovi Teſt. felicitate promiſſiones ſubnectat, proſtratosque & perculſos ierdien
Scopus. minis animos, jucunda regni Chriſti delineatione ſoletur, Eo ſane conſilio, D Khem
ut ſin minus omnes, certe aliquos, ex imminente exitio, velut ex igne ti- iiifehie
tionem, eripiat, & a priſtinis deterritos ac evocatos ſceleribus, ad ample- “” Ginrzn
Gendam Dei gratiam in Chriſto invitet ac perducat, (c. V, 4. 6. 14. 15.) tum Amuime
quoque, ut luculentum Chriſto Servatori teſtimonium perhibeat, ad quem uike,
non illius modo temporis poœnitentes confugiant, ſed omnium quoque 30 en
ætatum ſeſe recipiant fideles ac ex ejus ubertate & benedictione ſolatin fa- (onli·iß
lutemque petant, c. INX,; II. ſqq. Unde de vario, quem liber præſtat, uſu con-. 4 Kebaunr
VUtilitas, ſtare poterit. Multum rurſus, in eo delineando, operæ poſuit b. Tarnovius, . tarun r
prolegom. . in Am. p. 7Z. ſJ. & ſigillatim oſtendit, quo pacto loci doctri- in ſindn
nales de Deo, ejusque attributis, de creatione, de providentia, de ſcri- WWDõlR
ptura Sacra, & traditionum humanarum ſubleſta fide, de libero arbitrio, Tdleri
de peccato, de prædeſtinatione, de Chriſto, de fide &c. erui & confirmari, 4 ez
porro quoque confutari errores, demum ſolatiis erigi ex hoc libro queant ee E
contriti. Sane quam curate Deus, juſtiſſimus ſcelerum vindex, ad male- ſeann
feriatorum hominum flagitia attendat, quam ferio illa deteſtetur, quam Hiroh
aſperas gravesque illis conſtituerit pœnas, ex hoc velut limpidiſſimo ſpe- c. IXY
culo elucet. Ob oculos hic ponitur, Miniſtris verbi & perſecutionum ze on

flfuarum,

VETER. TESTA M. MU 317

t. dell ſuarum, & immotæ , nullis ue mundi odiis vel minis perterritæ, conſtan- de Amolo.
se. tiæ ac ασρααα exemplum; ; auditoribus, contemptus ac nauſeæ verbi
ſuper. Giyvini eventus; nyboer ritis, cultus ſui, feriarum ac precum repudiatio di-
rei. vina; luxui ac gulæ deditis, tum & opibus ſuis ac potentlæ confſiſis, flebi-
e giyi⸗ lies ac certa felicitatis priſtinæ cataſtrophe; ſecuris & contemptoribus,
,ſddld. 14 Ccomminationum divinarum, per immiiſſas Poenas; comprobata Veritas;
„Cm.. contritis rurſus, refugium in Dei gratia, & ſpes veniæ; ſenſu mileriæ
igorumm ac poœnarum taclis, judiciorum mitigatio, & eecleſiæ, utcunque afflictæ
en. oppreſlæ, ad finem mundi perennans conſervatio; univerſæ demum N
gue go. 4TT. eccleſiæ, benedictionis, qua per Chriſtum fruitur ſpiritualis copia
er Amo- DM ubertas: ut reliqua taceamus, quæ copioſiu ius expedita dabunti niterpietee
teturbe, O IV.
e Proffi⸗ H Eo minus en, ut de Canonica libri & divina dubites autoritate, Autoritas
n, in. quo clariora ejus indicia & documenta ipfſe Præbet. Argumentum! pero- divina.
con. frat, non niſi Deo, ejusque Spiritui pervium, cum ea prædicit futura, quæ
,‚Alo. 1 in tanto utriusque regni flore, humano non poterant perſpici ſenſu, imo .
Onem ” quæ poterant videri prorſus abſurda. Eo quidem tempore, quo rebus S
tettiimm Prroſperis elati, eam ſibi perpetuam: augurabantur felicitatem Iſraelitæ, cla-
Gcis, S des portendere cruentas, vaſtationem ac ruinam utr iusque regni adeo
herculſos Perſpicue Præſagire, & captivitatem tam Iraeli quam Judæ interminari;
conkki, K hominis intrepidi erat, non auram captantis popularem, non ſuæ litan-
Ninek. A tis felicitati, & ejus omnino, qui non ex humano, led ex Deopcgie: imme-
Van dte diataque S Piritus S. ſuggeſtione, iſta Pr. oloqueretur & in literas redigeret.
3)iun Maxime ſi i cogites, & literarum omnino rudem illum antea ac inexpertum
1 den fuiſſe, armentarium ac de infima plebis fece; & prænunciata ejus omnia,
ne ad eum, quem prædixerat, modum eveni! ſe, ſuamque præſagiis exacte
“ conſtitiſſe veritatem. Hine non modo inter ſuos à Deo miſſus agno-
S ſcebatur Propheta ‚ejusque divina cenſebantur oracula, reliquis Prophe-
wlncen tarum voluminibus, publica autoritate ac cura, jungenda, Prælegenda W
nnolcͤ, in ſanctuario aſſervanda; verum idem quoque Spiritus, quo agitante ipſe
icoctt. incaluerat, indubia vaticiniis ejus reddidit divinita tis teſtimonia in Novi
1 leſci⸗ fœderis monumentis, quando Amoſum, communi nomine .Xg& 6α*
Darbin, . ορτο compr ehenlinm, Stephanus protomartyr Act. VII, 42. ſq. citat,
Onfirimat “ ejusque ex c. V, 25.26. vVerbis, Judæos inveteratæ rebellionis & a Deo de-
ronenat fectionis, ſolide convincit; rurſusque, cum Act. X V, 16. ſch i in Concilio
1 nik⸗ Hieroſolymitano Jacobus Apoſtolus Petri ſuſſiagium: autoritate Amoſi ex ðU
tun, In c. IX, 11. ſq. munit ‚ejusque teſtimonium encomio rριH9ανρο1 rν T νnr.
ſino e 4 76» ornat, quos Petrus 2, Ep. I, 21. negat humano arbitrio fuiſſe allatos,
ution 1

Rr. 3 = cum

eruln,

—

Srs INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

De Amoſo. cum νρ οννα οι&α Cegαανv ſancti Dei homines ſint locuti.

Chronolo-
gia.

Unde, dubitatum de Amoſi autoritate unquam fuiſſe, non ſuccurrit.
Tempora ſua ſatis diſtincte ſignat Amoſus, & regum ſynchroni-

ſmo, & illuſtri ac omnibus perſpecto atque cognito eventu, cum c. I, I.

prophetiam ſuam ſe vidiſſe tradit in diebus Uſiæ regis Judæ, & in diebus Je-
robzam, ſilii Joas, regis in Grael, duobis annis ante terræ motum. Uſias er-

go, qui & Azaria, patri defuncto A. M. 3194. ſuccedens, regnare cœpit an-
no 27. Jero beami II. qui A. M. 3220. moôrtalium rebus exemptus, 26. &

amplius annis ερ%°σαι Ufi, hic in Juda, ille in Ifrael vel Samaria, te-

nuit regnum. Confer tabulam regum Judæ & fraelis Chronologicam

P. I. p. 25. Intra hunc 26. annorum tractum coarctanda eſt Amoſi pro-

phetia, de qua tamen ne ſic quidem ſatis conſtat, in quem præciſe annum

ſit conjicienda. Proximis quidem ab Amoſo temporibus ſatis id con-

ſtabat ex terræ motu, cujus annus omnibus patebat. Neque enim Coc-

cejo hic, & qui eum ſequitur, Heideggero Euchir. lib. I. cabß. 26. §. 3. ſub⸗

ſcribo, qui terræ motu hic memorato, non tam temporis circumſtantiam

volunt notari, quam ſignum potius evidens, quod Deus ſermonibus Amoſi
addere voluerit, quo ad attentionem Ifraelitæ excitarentur. Multo mmus
eorum probanda eſt explicatio, qui apud Marckium Comm. in h. l. p.2.
concuſſionem hanc de motibus bellicis, civilibus & externis, mortem Je-
robeami proxime ſecutis in Ifraele 2 Reg. AV, 8. 13. 14. 19. 20. accipiunt,
inſolita prorſus vocis terræ motus ſignificatione. Nam & terræ concus-

ſionem illam, in chronotaxi regni Ifrael, notabilem temporis characte-

rem exhibuiſſe, dubium non eſt; & propria potius, ac uſitata tenenda vo-

cis notio, quæ clare patet ex Zach. XIV, 5. ubi poſt montem olivarum in

partes duas ſciſſum, & loco ſuo motum, fugituri dicuntur Judæi, ſicut fu-

gerant a facie V concuſſtonis, in diebus Uſiæ regis Jude. Hebræorum

circa ætatem Amoſi ſententiam exponit Hieronymus Comm. in c. VII.

Jeſaiæ T. V. Obb. Ff. I. G. Amoſus, inquiens, propbetare cœpit in diebus

Uhix, regis Juda, ante duos annos terræ motus: quem volunt Hebræi eo em-

pore accidiſſe, quo ingreſſus Uſias in templum Dei, ſibi ſacerdotium vendicabat,
& terra percuſſa eſt, & cineres altaris effuſi ſunt. & ipſè rex percuſſus eſt le-

pra. Volunt autem annum fuiſſe vigeſinum quintum Uſiæ, quandohac ac-

cigerunt; cujus reliqui anni ſunt viginti ſeptem. His gemella tradit ad

cit. loc. Zachariæ & Comm. in locum noſtrum. Nec temere hæc de

Judæis ipſum prodidiſſe, teſtis eſt Joſephus, qui hanc ſententiam propu-

gnat Lib. IX. Antiqu. Jud. cap. XI. ſuoque illam calculo comprobat San-

Aius hn
tlus He⸗
Probe.
uluf. 1
I. Atoltea
Vel. Leſ⸗
tentiam
regnare
jamm me
benten
fuiſſel⸗
2ene
Deus ce
Gum po
ſub Uſia
lut lgit

in Vivis

nare non
hanc rett
ſeli cen
fundns,
Pprorſus
Ius puta
Tat aute,
ſtimat:
tam, u
NN
Sanckius.
fuit Lude
metathefſi

y

u.

funt tey
lus ile 4
tem tras
ceo voe

locuti.
Urrit.

chroni-
nc.l, I.
ehus Je-
Ghas er-
Cehitan.
8, 2,
marin,te⸗
Clogicam
moſpro.
le annum
s id con-
nim Coc-⸗
6 3.ſub.
ſtantiem
O Wis
ortein Je⸗
ceiplund⸗
Collels-
charade-
nendi w-
Iivarun in

1, . Aut ſu.

breorunm

in . VI.

in Giebul

Nreieot.

enlicohit,
ſiu Gl
l lel l⸗·
tradit 40
je Hec le

lam Propl.

tobn diln
(ius

Qius prongon. IW. in Am. p. 723. & Vero perquam ſi ſimilem judicat Hue-
tius Demonſir Evang. Propoſ, IV. de probhbetia dimaſi G. 1. b. 4S. Sed
Probe obſervarunt alii, e Pontificiis Bonfrerius append. ad c. IX. prælo-
quior. in &ript. F. Sod. 1I 1077. & Natalis Alexan ler Hiſt. Eccleſ. V.
. ætate mundi V. diſſert. A. artic. II. P. 199. e Reformatis Uſlerius Annal.
et. Teſt. ad A. M. 3221. E. &l. & Heideggerus cit. loc. parum hanc ſen-
tentiam congruere cum ratione temporum. Ufſias quippe cum annos 52.

regnaret, & lepra percuſſus, filium haberet otham, regno adminiſtrando

2–

jam maturum, adeoque adultum, & vel viginti ad minimum annos ha-
bentem, qui in defuncti parentis locum A. . 3246. ſuccedens ‚annorum

fuiſſe legitur XXV. 2. Reg. XV, 32. 33. 2. Chron. XKXVI, 23. XXVII, I. 8.

aperte hinc colligitur, ifium terræ motum, quo ſacrilegum Uſiæ facinus

Deus compeſcuit, haud ita multis ante Uſiæ obitum annis, adeoque du-
dum poſt Jerobeami fata accidiſſe Ut ergo plures ejusmodi concuſliones

VETER. TESTAM W 319

De Amols.

ſub Uſia contigiſſe, extra dubium eſt poſituin, ſic illam, quam exerto ve-

lut digito deſignat Amofus, necefſle eſt ut ad eam referamus ætatem, qua
in vivis adhuc erat Jerobeam. Qua moti cauſa, annum quidem determi-

nare non auſi, ad initia tamen tertii in tertio orbis conditi millenario Keeul

hanc retulimus ſubpra p. 76. prophetiam, ι ο noſter ut Hoſeæ

Joeli cenſeatur. Quanto demum temporis ſpacio Prophetæ ofſicĩo ſi de

functus, aut iſtas ſaltem recitationes, quæ hoc libro continentur, habuerit,

prorſus obſcurum eſt. Biennium tantum vaticinatum eſſe Arias Monta-

nus putat, & ex eo nititur probare, quia verba prophetiæ ſe vidiſſe memo-
rat ante duos annos terræ motus quorum verborum hunc eſſe ſenſum exi-

ſtimat: qui vidit ſuper Wraeli in diebus Ozia hiennium, idque aute terra mo-

tam uo etiam Tonathan Chale læus inclinat, vertens: 2 N
„ 9 4

Ny'd OD, duobus annis, antequam veniret motus. Idem tuetur

Sanctius. Sed vereor, ne fraudi fuerit utrique verſio Vulgata, quæ tanti

fuit Ludov. Cappello, ut Crit. Sacr. Lib. V. cap. X. §. 4. p. 365. vocum

metatheſin pPaſſum cenſeat textum Hebræum, in quo legerit Vulgatus:

.Wy NA DDe 09 æque ac LXX. qui reddiderunt; οα ν &τον 7 8
Geανοραν. Verum quam abſurde agant, qui e Verſionibus fontes corrigere
præſumunt, alias oſtenditur; & hanc adſperſam Amofi textui maculam

abſterſit dudum Buxtorffius Anti- Criticæ Fart. Il. cap. Al. P. 795. Clara

funt textus verba; 5% D. duobis annis, antequam terrk m-

tus ille ſie eret; quæ terminum prophetiæ ſignant, quando cœperit, non au-

tem tractum ejusdem, quoad duraverit. Sed & Abarbenelem in hb. lI. vi-
deo vocem Or accepiſſe, ut durationem prophetizwille la determinet

286

3 2 0 INTRODUCT. AD LIBROS BIBPICOS
De Amoſs. ac deſignet Niᷣ/ν OP Nn n 8 dret D
= „22 quod per duos iſtos annos prophetaverit Amoſus ante terræ, mo. B
tum, nec ultra, omnibus diebus vitæ ſug; quod verba tamen textus non 1es
evincunt. Quin ulterius longe, & ad Achazi usque regnum, propheti- “”
cam Amoſi functionem extendit Eduard. Livelejus Comm. in Amos. IlX, 7. Miiſe⸗
cujus tamen ſententia, cum lubricis nitatur conjecuris, repudiata rem Lug.
omnem in medio telinquere Ppræſtat, quam incertis inſudando operam N
Perdere. yI. ?YUMG. 99oo
Partitio. Capita liber complectitur IX, verſus 145. quorurn nedii ſunt c. V, e
14. 15. In partiendo libro alii ad materiam & objectum vaticinii perſona- B
le, alii ad proponendi reſpexerunt modum. Illi vel cum b. Larnovio &ͦͤꝭ “
Joh. Schmidio, boſt generalem libri inſcriptionem, prophetiam diſpeſcaant li
I. in comminationes legales, II. in promiſſiones Evangelicas, a c. IA, II.
fin. vel cum Heideggero in Enchirid. h. l. in tres Partes, quarum I. judicia ert
Dei adverſus gentes, c, I. II. 3. II. excidium populi taclitici C. II, 4-I X. 10. UA
III. evangelicas promiſſiones de Chriſto tradit c. IX, II. fin. ve cum Henr. Lenkor
Altingio, & Hottingero Theſ. Phil. Lib. II. cap. I. Sect. 2. p. 375. partem “” Abdie
I. faciunt concionem graviſſimam adverſus gentes vicinas populi Iſraeli- N.
tici, & ejus hoſtes c. I. II, 37. II. denunciationem variarum pœnarum, milis
propter varia peccata, tum regno Iraelitico, tum Judæ infligendarum
4 Cc. II, 4 C. VI. Ii. denunciationis hujus confirmationem per viſiones ciſean
divinas c. VII. ſqq. Hi cum b. Calovio, & Dn. D. 5Æpino in Tab. OCOeco-:. ſiio,
nomic. Bibi. totum partiuntur vaticinium in conciones I. nudas, quarum WUN
Prima communis, reliquæ Iſraelitarum propriæ ſunt, capp. I-VI. II. ty- in Am
pis vel viſionibus veſtitas c. VII. ſqq. quam ceu æquabilem & ſi mpliciff lL, 0
Mmam diſtributionem, nos quoque duptanans. lei, ex
Tabula ſy- Combplectitur prophetia Amoſi ĩ conciones
Boptica, j, ſi mplices ſeu puras, easque invectivas vel II. r
«) in eccleſiæ hoſtes, gentesque vicinas c. I. I, 3. M Einiin
8) in eccleſiæ cives, Judam v. 4. 5 & Iraelem, adverſus quem oratiti WVS!
1) cap. II, 6-”fin. 2) cap. III. 3) cap. IV. 4 cap. V. & VI. uiuss
II. ſiguratas, easque denuo vel “R zme
2) comminatorias, quarum “
1) c. VII. 2) cap. VIII, 3) cap. IN, 1-10, CKl
6) conſolatoriam v. II. fin. O ee .

VETER. resraA. 321

5 VIII. =WS De Amoſo,
D ðDMD In Amoſum commentati ſunt Præter eos, qui Prophetas Mino- Commen-
onſen⸗ tes omnes illuſtrarunt, tarii.
Noke ek Patribus RUFINUS Toranus, Presbyter Aquilejenſis, is, cujus in Patrum.
Hoſeam, Joel & Amoſum commentarii leguntur in Opp. T. II. fol.
. n Lugd. 1570. & Pariſis 1580.
letaa e Lutheranis JOH. BRENTIUS, cujus in Prophetiam Amoes Turbera-
expoſitio, præmiſſa b. Lutheri præfatione, recudebatur Francofurti in fol. noram.
1551, JOH. GERHARDUS, cujus in Amos & Jonam annotationes
ſunt c5, H Prodierunt Jenæ in 4. An. 1663. ESAIAS HEIDENREICHI, cujus
iperſon⸗ XXIII. homiliæ in Amoſum vernaculæ excud. Lipſiæ in 4. An. 1584.
Umoch PAULUS LAURENTIUS, cujus vernacula Amoſi explanatio exc.
Eheſon Lipfiæ, in 4. An. 1604. PETRUS LOSSIUS, cujus tuba Prophetica
ac. Hr. ex Thekoa, LXXIV. homiliis expoſi ta, Lipſiæ prodiit i in 4. An. 1675.
l iuliin ELIAS SCHADEUS, cujus in Amos & Jonam ſynopfis prod. Ar-
gentorati in 4. An. 1588. NICOL. SELNECCERUS, cujus Amoſi,
umn Hent.

. Ahruvbbqdiæ & Sophoniæ explicatio Lipſiæ exc. in 4. A. 1567. JOH. HEN-
e. RBRBICUS URSINUS, cujus tuba comminatoria ex Thekoa, XLIII. ho-
Wilſtuel⸗ miliis vernaculis cxhofi ta exc. Francofurti in 4. An. 1644.

SS ex Pontifciis, MATHURINUS QUADRATUS, Minorita Fran- Ponzifeis
genamum ciſcanus „Theolog. Pariſ. cujus in Joelem, Amos, & Malachiam expo- um.,
er iſone⸗ ſitio, homiliis comprehenſa, Parifiis prod. in 8. A. 1587. JOHANNES
Iul u. QUINQQARBOREUS, eujus Latina Targumi interpretatio cum notis ð
5 quaruch in Amoſum exc. Pariſüs in 4. An. 1556. HIERONYM. SAVONAROD.
Vl.lleth⸗ LA, Ordin. Prædic. Dominicanus, cujus in Amoſum ſermones Ita-
imhleil⸗ lici, ex Schotto citantur a Crowæo, qui num typis exſeripti lucem pu-
blicam viderint, non conſtat.
ex Refamarit, SEBAST. BENRFIEILD, Theol. Angl. cujus in Reforma.
III. priora Amoſi capita conciones Anglico idiomate prodierunt Lon- Sorag:
dini in 4. An. 1629. & verſeæ Oppenheimii in g. An. 1615. LAMBER-
ß”M TUS DANE.US, in Joelem, Amos, Michæam &c. Genevæ in 8.
Eem orini An. 1586. PDUARD LIVELEIUS, cujus in quinque Prophetas Mi-
2VI. . nor. priores, annotationes, & ſeorſim excudebantur Londini in 8. An.
ꝗ”M 1587. & in Criticis ſacris, ſuo loco leguntur inſertæ: JOII. MAR-
CklUS, cujus in oelem, Hamoſum, Hobhadjam, & Jonam commenta-
rius ſ. Analyſis Exegetica Amſtelædami prod. in 4. An. 1698. JOH. MER-
CERUS, cujus in Amoſum commentar. exc. Genevæ fol. An. 1505,
l Jol. OECOLAMPADIUS, cujus in Hoſeam, Joel, Amos, Abdiam,
4

cemx. Pars IIlI. 85 „Jonam,

7 —

32ᷓ2 INTRODUCT. AD LIBROS BLIGOSs

Dr Amoſo. Jonam, & c. II. Michæ annotationes exc. Baſileæ f. 1535. DavID PA-

R“US, cujus notæ breviores in Capp. 4. priora prophetiæ Amoſi le-
guntur 7. I. Obp. f. ygy. THEODORUS van TOLL, cujus Belgica ex-
poſitio Amoſi prod. Trajecli ad Rhenum An. 1705. in 4. Quibus adde
FRANCISCI BURMANNI Enchiridion Propheticum, quod Exerci-

tationum Academic. T. I. p. 1370. ſq. luculentam Amoſi ſecundum ſin-

gula Capp. analyſin exhibert, & ABRAH. GULICHII bror. Rrophetic.
Vet. & M. 7. compend. & analyſ. bag. 66. ſeg4.

CraAPUT X, SS
DE PROPHETIA OBADIAE.

Summari. Libri Inſeriptio. O B; ADIAE nomen: perſona & ortuse mors & ſepuhu-

wm Capiti. „g. denique ab Abdia Babylonico aiſerimen, §. I. Libri ſeriptor: Au-

ditores, vel potius objectaum: cauſa & occaſio: brevitas, vitio prophe- .
tiæ non vertenda §. II. Argumentum ſcopus: utilitas §. III. Auto-
ritas vaticinii divina Aſſa erta, & ab objedtione vindicata. §. IV. Cbrono-

logia, ſex ſontentiis invicem giſerepans §. V. Partitio, & Tabula Syn-
optica S. VI. Commentarii Judæorum, Lutheranorum, Pontificiorum,
Reformatorum, §. VII.
. §. J.
Inſeriptio. H vaticinium, quod'i in ordine Prophetarum minorum apud He-

bræos quartum, apud Græcos autem, ob interpoſitum Micham,

locum tenet quintum, intra contextum n αοι
0608, viſio Obadjia, inſcribitur; extra textum vero ſimpliciter

nomine vatis tantum, ρ , pro more in reliquis Prophetarum libris

recepto, ſignatur. Græcis LXX. Interpp. in Romana, & quæ hanc ſequun-

tur, editiombus O&α α, in Synopſi, quæ Athanaſii fertur, apud Cyrillum
Alexandrin. Patresque alios AEdιααας; in Bibliis Antwerpienſibus Plan-
tini A Sια ειαανι; apud Dorotheum in Gneopfi 7& alios nonnullos A93, vel

O'S0ls, Latinis, cum Hieronymo & Vulgata Abdias, vulgo Obadjah, vel
Obadias, Johanni Marckio in Commentar. ſemper Habhadjah audit; quia
etiam Drufius Comm in Obad. I, t. aliquam in diverſa vocis pronunciatio-

ne ſigni ficatus diſcrepantiam obſervat, ita ut Obadja, ex vi Participii, ma-

gis notet cultorem Domini, contra vero Abdia ſervum Domini deſignet;
quod ex Hieronymo hauſiſſe puto, qui nomen Abdia conſtanter exponit
Servum Homini, ſed Obedia i in libro Regum ſervientem Pomiuo. Ita qui-
dem

1äͤ1ͤßH +W

em i
Prophe.
Rurlus
Aofeͦ
tut eſ⸗
& non
Ut exp
Parte
comp
mode
en.
uiss
hatliſ⸗
Hebræ.
Muahe
Cluiſti,
Hormen
ſteriorY
hecnon
draleg
ſeryi in
Picx re
tunt an
dctam V
Nampl
flinm 5
Neh. X
1. Chron
Obadian
Gemum
Wun Pi
.
4
Perſon
Tos 7
5901
dorg 7
erze,

D PA-
noſi le.
ie ex⸗
38 ade
Exeri-
Un ſin..
lhlezit,

E.

ſehuhe.

tor: Au-⸗

rese

II. Auto=
Cron-

Ala r

Hiniom,

ud He⸗
Micham,
gms

7„7

nplciter

ſegoun⸗
CYllum

bus Plan-
s,vel

ljch, vel
it; gunn
unclatio⸗
ipii⸗ md⸗

Geſgnet;

erenponnt
6, ln car.
dem

VVrxTER TESTAM. 3:3

2

dem ille Comment. in Epiſt. ad Tit. l, I. Tom. Y. Oute fol. ng. R. Abdia: I
Propheta, qui interpretatur ſervus Domini, ex famulatu Dei nomen accepit. d

Rurſusque Comment, in Abd. I,; ti. Tom. VI. Obb. f. yo. E. Sicut in Adlis

Aepoßolorum, inquit, Sepbanus martyrio coronatus, ita hbic ſervus afpella-

tus eſt Domini. Coaluit hoc nomen ex Participio conſtrudo ☚

& nomine divino ſerviens Domino, colens Jebovam, ε*οανν ανυοαa

ut exponit Dorotheus Tyrius; nec eſt, quod de poſteriori compoſitionis

parte dubitet Druſius, quia puncto Mappik, quo en ordinarie ſignatur, in

compoſitione orbari, citra vocis vel ſignificationis immutationem, eom-

mode potuit. Conſentit Abarbenel, qui Præfat. in Ezech. Jol. 15;. col. 4.

7 ee en e Deen n e ree de
Zuia erat proſelytus Idumæus, & venit ad colendum Dominum, hine nuncu-
patus ſervus, aut cultor Domini. Eodem ſenſu hoc nomen obtinuiſſe apud
Hebræos tradit Hillerus in Onomaſt. Sacr. p. S8S36. quo Arabes ſe vocant

Abaalla: Æthiopes Abesſini Zaſtaße, Servum Trinitatis, Zachriſzos,

Chriſti, Zavvalda Mariam ‚filii Mariæ famulum &c. b. Pfeifferus 1 beſ.

De Oba

ia.
OBADI.
nomen:

Hermeneve. p. 5o7. æquipollere cenſet noſtro Gottſchalck, cujus pars po-

ſterior componens, antehac Germanis ſervum notavit. Neque tamen ex
hac nominis notatione conſequitur, quod Hieronymum ſecutusC. a Lapide

proleg. qui in Abd. p. 371t. colligit, eum typum geſſiſſe Chriſti, qui formnam

ſervi induit, Deique ſervus vocatur apud Jeſaiam. Sed ſi deſint alia ty-

picæ repræſentationis momenta aut indicia, quæ ſane ex Seriptura ſuppe-

tunt nulla, fruſtra id ex nomine coneludas. Ita nimirum tot haberemus

ac tam varios Chriſti typos, quot ita appellati leguntur ante Chriſtum.

Nam plurimos hoc nomine uſos fuiſſe, ſacræ literæ teſtantur, quæ Obadiam
filium Semajæ, Levitam I. Chron. INX, 16. qui idem etiam Abda dicitur
Neh. XI, 17. Obadiam filium Arnan, ex Davidis proſapia oriundum,
1. Chron. III, 21. Obadiam principem ſub Joſaphato 2. Chron. XVII, 7.
Obadiam Levitam, ex familia Merari 2. Chron. NXXIV, 12. & Obadiam

triam Prophetæ, incerta fide, prodidit Pſeudo Epiphanius de vitis Fro-

pPbert. cap. XV. Opp. Epiph. Tom. Il. pag. 247. 6Br G v en 1s Ds, S

α⅜3 By Xαααοααις, ortus hic Sichemo eſt, ex agro Bethachamar. Porro
perſonam, vitæ genus, & mortem deſignaturus, addit: &= S slvy τ1σ.

demum, aulæ Achabi regiæ præfectum I. Reg. N VIII, 3. memorant. Pa- Derion; ℳM

rtus:

1.

To 7εαντονοο, & &%⁵ιιοντο HAXiX« Oeors“ e r.*&NÜες, .

3A e. 0ρ rν GοαοσιW⅛..Z Meræ rα υdàâ Aοντισα½ν τ α⁵Mαα
A†ε *ιο, oοoρνοW οοa Iοd . HNAA, αναοοö αντε α.
Ourhs, οαπα τστοαορινονι ειν0rττι αοιασοιτο. Se ονυ sαα*
88ͦZͦ8ͦÜ8 2 ery

227 1

dia.

De Oba-

324 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOGG

Zv Hσι s Bi ανααναοααιματ—ο rαν τεου εανd Ile ipſe quinquagena-
rius tertius eſt, cui parcens Thesbites Elias, deſcendit & ad regem pervenit.
(2. Reg. 1, 13.) Poſt hæc Palatinæ militiæ renuncians, ad Prop bet. Eliam adhæ-

lit, ejusque ſe diſcipulum fecit. VUbi multa perbeſſus, ejus benevolentia ſervatus

eſt. Qui cum obiiſſet, in agro Bethachomaris, apud majores ſuos ſepultus
eſt. Concinunt per omnia Dorotheus in Syn. de vita & morte Proph.c. V. &
Iſidorus Hiſpalenſis de vita & morte Sanct. cap. 314. Tom. Otp. fF-363. E.
niſi quod ille, pro Bethachamar legit B/ ℳ αοννιν Bithacharam, hic Be-
thaccaron; mendoſe autem omnes, ex Huetii judicio, qui Dem. Evang.
Prop. IV. de prophetia Abdiæ G. I. Bethacad vult legi, qui vicus fuit Sama-

riæ, ut ab Euſebio & Hieronymo notatum eſt. Nec multum fabulæ huic
derogans Druſius ad h. I. poteſt ia eſſe. inquit, de veritate tamen traditio-

nis ipſe poſtea dubitans; quam nihilo ſecius ratam habuit Sanctius proleg.
V. p. 749. & C. a Lap. h. I. Porro judæorum traditio noſtrum, proſely-
tum perhibet ldumæum, ut R. Salomo Jarchi ud cap. I, 1. teſtatur:
PR 3 groſelytus Idumæus fuit; dixiſſe quippe Deum Sanctum

Bened. ” A N — e illis (Idumæis) & in illis

abducam adverſus eos: veniat Obadias, qui inter duos improbos, Achabum
ſeil. & geſabelem egit, nibil tamen ex eorum factis didicit, & ultionem ſumat
de Eſavo improbo, qui inter duos jaſtos, Iſaacum ſcil. & Rebeccam habitavit,

nec tamen quicquam de eorum operibus didicit. Confer huc omnino Breit-

hauptum ad R. Salom. h. l. not. 3. p. &z. ubi plura in hanc ſe ententiam ada-
gia, in noſtrum detorta videas a Magiſtris. Ceterum adſtipulatur iisdem
Sgambatus Lib. II. Archivor. Vet. Teſt. Lit. XLI. P. 324. o eredibilius eſt,
inquiens, eum genere Idumæum fuiſſe, quia ſi quis genere Iſraelita contra
WUWumæos vaticinaretur, ſirſpicione æmulationis atque odii non careret, aoc bo-
tius ex pravo affectu, quam inſtinttu Numinis loqui videretur. Indigenam ergo
illis vatem Deus ſubmiſit. Addunt adhuc alii, eundem fuiſſe, cujus I. Reg.

XvlIII, 3. fada mentio eſt : 2 &N ν e ne eee en denn
inquit R. D. Kimchi: Sententia Rabbinorum p. m. eſt, hunc ipſum eſſe Oba-

diam, qui in aula Achabi verſatus eſt. Fuſius eam percenſet ſub init. Com-
mentarii in h. I. Hieronymus: bunc ajunt eſſe Hebræi, gqui ſüb rege Samariæ
Achab, & impiiſſima Jeſabel pavit centum Prophetas in ſpecubus, qui non

curvaverunt genu Baal, & de ſeptem millibus erant, quos Helias arguitur

ignoraſſe: ſepulchrumque ejus asgue bodie, cum Mauſoleo Heliſæi Prophe-

tæ, & baptiſtæ Zobannis, in Sebaſte venerationi babetur, gqug olim Samaria

dicebatur. - - Hic igitur, quia centum Prophetas aluerat, accebit gratiam

prophetalem, & de duce exercitus ſit dux eccleſiæ, Tunc in Samarie parvum

Gegen
comim
bi don
je cum
ſet a
benel,
dumin
guippe
Phüinan
ſus, nl
comer
er po
memon
opiniot
Phetarn
crecitot
Getunde
ueod ſer
Obadian
guoc he⸗
unded
Hebræ
cipem i
Xl.
hunc eſd
bus Gom
no, Cuj
Predixitl
certotan
Velut an
Duum
uanlit

ſona
II ex ſi
Ouade 60
her Nlg
un exn.

gena.
erwenit.
Modh-
ervois
ſhaltt
H. V. &
ſh. E.
ebe⸗
. Euongr
nit Samnk⸗
ule huie
traditio⸗
us proleg.
prolel⸗
teltatur:
Ganctum
I
Aehabucm
en ſumat
hobitovit,
no Dreit⸗
tiam alh⸗
turisdem
ziliut eſt,
litu one
t d-
Min erg
us1. Rep.
nehe le.
Hiuit. C.
le na 1
1,, i n
4 Irglit
ſeibiigil.
in heman
iun
uzmun
9rl⸗

commentum perſuaderi ſibi non patitur R. Aben Efra, eo quod ille Acha-
bi domus diſpenſator, ſaltem timeny Zehovam celebratur, cum tamen ſi il-
le cum noſtro ſit idem, prophetæ potias encomio cohoneſtandus fuis-
ſet, quia prophetia longe præſtantior dignitas eſt. Sed regerit ad hocAbar-

benel, tunc temporis, cum in aula ageret Achabi, prophetiæ dono non-

dum inſtructum, Prophetæ quoque titulum & nomen tueri non potuiſſe,

quippe quod poſtea demum ſit conſecutus, poſtquam in Eliæ ſe diſci-

Plinam & clientelam dediſſet. Ipſe vero Abarbenel, ingenue primo faſ-

ſus, nihil certi de prophetæ perſona ſcripturam prodidiſſe, ad majorum ſe

convertit traditiones, & ex Tunchuma affert, non ldumæum modo, ſed &
ex poſteris Eliphazi Obadiam fuiſſe, qui inter amicos & collocutores Jobi
memoratur; quod in dubio relinquens, propius ad eam videtur accedere

opinionem, quæ Prophetam noſtrum conjugem facit viduæ illius filii Pro-
pPhetarum, quam 2. Reg. IV, I. Eliſa Propheta, olei ſtillantis miraculo, e

creditorum tyrannide ac poteſtate liberaſſe legitur, idque propter elogium

defundo 3 b uxore datum „& tu noſti N r2

guod ſervus tuus valde timuerit Dominum, quod apprime quadrare dicit in

Obadiam noſtrum, P DN DLrD — e eeen eee

quod perſpecta omnibus & incluta ejut eſſet ſancétimonia, timorque Numinis,
unde Scriptura tribus eum vicibus hoc encomio ornet. Sunt Præterea ex
Hebræis pariter ac Chriſtianis doctoribus, qui Prophetam noſtrum prin-

cipem illum ſtatuunt, cui Joſaphat munus docendi populum, 2. Chron.

XVII, 7. commiſiſſe perhibetur. Demum etiam nonnulli conjiciunt,
hunc eſſe Obadiam, qui 2. Chren. XXXIV, I12. commemoratur, opifici-

bus domum Dei inſtaurantibus præpoſitus, decimo octavo regis Joſiæ an-

no, cujus tempore Jeremias quoque vaticinatus eſt, quocum fere eadem

Prædixiſſe noſter deprehenditur. Quo inclinat Livelejus in Comm. c. Lt.

certo tamen iſtud vel affirmare, vel prudentioribus obtrudere, non auſus.
Velut autem ex nuda nominis ſimilitudine, qua nihil infirmias, eadem per-

peram arguitur perſona, cum, quod ante occupavimus, id nominis per-

quam olim familiare in gente Hebræa, pluribusque fuerit commune; ita

4

vel ipſum docet ſententiarum divortium, explorati nihil de Prophetæ per-
ſona proferri poſſe, ac temere incertis agitari conjecturis, qui uni vel alte-
ri ex ſuperioribus animum ſerio adjiciunt. Omnium rectiſſime Druſius:

Vnde colligimus, inquit, aut patria obſeurum, generegue ignobilem Ffaiſſe, aut

bac ſtudio pratermißſa, ut illi , ad quos iſta prophetia ſpectabat, non ab homi-

num externo ſilendore penderent, ſed ab ſolo Deo, qui ipſius eſt autor verita-

85 3 . tis;

VETER. TESTAM 25

gregem paverat, nünc in toto orbe Chriſti paſcit eccleſias &. Quod tamen De Obadia.

4

4.

5⸗

7.

32r6 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

He Obadia. tis, autoritaten & eventus certitudinem peterent. Pari obſcuritate involu-
mors & ſe- talatent, quæ ad reliqua vatis noſtri vel geſta pertinent vel fata, nec de ejus
pulehrum. obitu proditum quicquam amplius legimus præter ea, quæ modo ex Epi-
phanio & Hieronymo attulimus. In catalogum Sanctorum, & Menæa Græ-
corum, & eceleſia Romana referunt Abdiam die XIX. Novembr. quem ei
emortualem contigiſſe perhibet traditio. De ſepulchro ejus paulo ante
Hieronymum audivimus, qui præter illa, in eitabbio Paulæ adl fliam Euſto-
chium virginem ſuo adhuc tempore, multis illud inclutum fuiſſe miraculis,
teſtatur. Paulam enim loca ſacra luſtrantem, atque Sebaſten, id eſt, Sama-
Mam delatam, jundta Heliſei, & Abdiæ Prophetæ, & Johannis baptiſtæ mo-
numenta oculis uſurpaſſe memorans, ſtatim addit: ubi multis intremuit con-
ſternata nürabilibus. Namque cernebat variis dæmones rugire cruciatibus,
SGaute ſepulchra ſanctorum ululare bomines more luporum, vocibus latrare ca-
num, fromere leonuin, ſibilare ſerpentum, mugire taurorum. Alios rotarè ca-
put, & poſt tergum terram verticetangere.: ſuſpenſisque pede fœminis, veſtes
defluere in faciem. Miſerebatur omnium, & per ſingulos eſfuſis lacrymis,
Chriſti clementiam deprecabatur. Et ſicut erat invalida, aſcendit pedibus mon-
tem, in cujus duabus ſbeluncis, perſecutionis & famis tempore, Abdias Prophe-
ab Abdia ta cemum prophetas aluit pane & aqua. T.I. COpp. f Sz.a. Alius præterea, Ab-
Babyloni- qias, Babylonius Epiſcopus, in Hiſtoria N. T. Eccleſiaſtica memoratur, vir
dd icei⸗ Apoſtolicus, circa medium Seculi I. inclutus, & LucæEvangeliſtæ (ſi modo
ſidei ejus ſit ſtandum) coævus, quem ortu Judæum, & e LXX. diſcipulis
unum, Dominum noſtrum in carne vidiſte, multis Apoſtolorum geſtis &
paſſionibus interfuiſſe, ac Simonem & judam inperſidem abeuntes comita-
tum, ibique ab iis primum Babyloniæ Epiſcopum conſtitutum, traduntseri-
ptores. Cujus tamen libros A. de biſioria certaminis Apoſtolici, Hebraice
primum conſcriptos, ab Eutropio diſcipulo Græce converſos, demum a
Julio Africano in Latinum ſermonem translatos primus Wolfg. Lazius edi-
dit Baſileæ, in fol. A. 1551. hinc Papebrochius Tom. II. Actorum SS. Junii p.
4575. inſeruit, tandemque Clariſſ. Dn. D. Fabricius, cum teſtimoniis & cen-
furis aliorum, ſuisque annotationibus recudi curavit in codice Apocrybbo
Nov. Teſt. pag. 35S&. rejecit denique ac exploſit Guilielm. Cave Hiſtor. lite-
rar. ſeript. Eccleſ. Sec. l. aTd ann. 'g. & e noſtris b. D. Ittigius Hiſtoria Eccieſ.
Select. capit. Seculi I. ap. I. S. 20 . 44. quod obiter notaſſle ſufficiat.

Libri ſeri⸗ Hujus itaque Prophetæ opera, in conſignando literis vaticinio no-
ptor. ſtro, uſum fuiſſe Numen ſupremum, convenit inter omnes, nec dubitare
ſinit libri inſcriptio, a i viſio Obadiæ, quam non modo Prophe-

tam,

rP he N
4

katn,9
liqno
Aucit
Idum
qguem
inſult
Aque
0Ra
quoe
In na
tesn
lei
licum
lichio,
in ſud.
ſimiles
nint;
Alos h
Cne
,
1 g.h
),idex
4. eur
tionem
Prolege
Alac,
EDdomit
cleſtel
deſie)
Pens,
rni,
Hebre
ſteros
ſibiaf
runt,
baudin
ſyverun
CXxx
lnknin

invol.
Eeejus
exli.
ea Gle⸗
emei
lo ante
nliſo⸗
inallis,
t, Saomm⸗
tiſta mo⸗
mmuit ot⸗
Niotilt,
ltrare A-
otarell⸗
i,, deſts
lerymit,
bur mor⸗
Nhrußhe
eten,Ab-
hratur, vir
(ſimodo
Glleipuli
1 gelis &
5 coMd⸗
untsen-
Hehrice
lemmum 4
Mins edh-
8. unüß .
nisacel⸗
Hoer)tn
likor ie.
niu lalh.
t.

ticinio to⸗
Qubirute
ohoyhe

tamm, .

VETER. TESTAM. 227

tam, cui obtigit viſio, verum etiam libelli ſcriptorem arguere, ex ſimili re- DeObacha.
9 8

laucrum broh hererumm inſcrip tione palam eſt. Qui quidem, ſi minus Auditeres,
Idumæos . SS . actus eſt objectum, de quo vaticinaretur, vel potius
Idumæos, gentem ab Eiavo oriundam, ad meridiem Iſtaeli vicinam, eidem- obledum
que maxime inimicam, & in calamitatibus publicis, magno cum tripudio,
inſultantem. Unde v. 1. hæc Dominum dicere tradit —Nen uod
e de vel ſuper vel contra Edomum reddere poſſis, ac cutn IHieromo
0, '. 4 .
In nativo nt in ſuo per pro popœiam, in ſecunda perſona compell at.
te & proxima viventihus intel nſu vocabulum de Idumæis, ea tempeſta-
Judæi quidem jnterp egel ligendum cenſemus, quod figurate alii, &
ticum transferunt. F bretes 2 Chriſtianos, regnumque Romanum Edomi-
lichio Joh Piem. Reformati nonnulli cum Mercero, Coccejo, Abrah. Gu-
in fudoos! en. eicleggero Enchir. Bibl. lib. I. cap. 27. G. 2. pag. 209.
ſimiles, Wl eretorduenpduilchumeis non modo permixti, verum etiam
Fiat; rectius tamen oro ingstiumn tyrannide atque crudelitate expreſſe-
alios b. Pfeifſerus R Pri N sque tropo hic accipiendum cenſent, poſt
Comment. in h.! w. Araite liir b. 64. & e Reformatis Joh. Markius
adagia, quib J. Q. 60. Atque huc ſpectant illa Judæorum in Obadiam
gia, quibus Idumæum ipſum in ITdumæos graviter invect
v. g. &oαw ipſa eſt, & in ipſam ſy. e ſoc, Erariter inectum eaagttan,
ipſamſylvam redit ſecuris, Buxtorfl. Lex. Chaldaic. f.

. idem: eochleari gNX
3 D eundl Sn, 1 E exſculpſit artifex, eodem aduret ipſe (os ſuum) ſinabi,
nem H *“D 522. & Breithaupt loco ſupra cit. Utut accommoda-
nen nomnino improbemus, quam e noſtris b. Joh. Schmidius

rolegom. 1. SS
1 , Ge b. G9ů. & e Reformatis Franc. Burmannus Exercit.
Edomitis . 15 . ſuppeditant, ut ſenſus hiſtoricus vaticinii, de
cleſiæ Ecdcengen 1 Giclis capiatur, ita tamen, ut ſub hoc typo hoſtes ec-
-Edomo gemelli adumbrari, & applicationes variæ ad quoscunque ec-

cleſiæ N. T. r. . . . .
perſecutores inſtitui poſſe cenſeantur. Inter Judæos itaque cauſa & oe-

agens, & concionem .
cchgi, in gentis Heb un citaus noſſer, ad Idumzos tamen candem caſio Pro-
Hiebræa tontatio Mi0 atium. Gravis enim hæc ae dura erat gentis Phetiæ.
Reros Eiaui diitrimn ilii Jicob eſſent electus populus, videre tamen po-
105 Fldlit, Aui ivinitus rejecti e . 2 SL
ſibi afflictis inſultare. N cti erant, opibus & potentia florere, quin &
runt, quin imo e- III em ſane unquam iis opem contra hoſtes tule-
„ . —
gaudium illulſe EX ieroſolymorum deſtructione fingulare hauſerunt
runt miſeris captivis, & qui ſibi fuga ſalutem quæ

ſiverunt, eos perfide interceperunt, ut ex v. II. ſqq. & coll. Pſalm

XXVII, 7. patet. Quum ergo filii Ifrael miſeri eſſent præ ſuis con-

Iſraeli-

14

328 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS
1 4
DeObadia. Iſraelitæ præſerrent ſortem aliorum ſu, atque ĩta invidia & prava æmula- cmgt
tio inficeret eorum animos; unde metuendum erat, ne vel deficerent cehe⸗
prorſus a fide, vel ſaltem debilitarentur. Quamobrem Propheta hic oſten- eh
dit, etiamſi Idumæi nunc agant feliciter, tamen brevi perituros, quia Deo ncne.
ejusdem ſint inviſi; idque in gratiam futuram populi electi. Atque id omne con- lroter
brevitas. cCiſe ſatis, & una ſaltem pericopa complectitur Obadia, quæ tamen non aſn
verborum prolixitate & numero, ſed momento ac pondere libranda ve- caclu
mit. Scite Hieronymus Comment. in Obad. I, 1. T. VI., Oev. f. o. F. Parvus ſacie, b
Propheta, inquit, verſuum ſuphutatione, non ſenſuum; alioquin, ut in tri etd .
bus voluminibus Salomonis, canticum canticorum quanto brevius eſt, taute Hinc,
diffcilius - = ita bic quoque Propbeta ea videt, en sudit, quæ prophetali di- opihy
gna ſunt ſervitute. Rurſusque proæœm. in Epiſt. ad Philemon. I. IX. Otp. Mour
Jf. 722. B. Si brevitas babetur contembtui, ait, contemnantur Abdias, Na- ſanger
hbum, Sophonias, & ali duodecim PBrophetæ, in quibus tam mira & tan Pu bibr
grandia ſunt, guck feruntur, ut neſcias, utrum brevitatem ſermonumi in illis Leckeſet
2 demirari debeas, an magnitudinem Jſenſuum. Sic Iſi dorus libro proæmior. Inmah
V. T. Obp. f. 2z6. H. Abdias, i., é. ſervus Domini, inter omnes Prophetas uetan
brevior numero verborum, ſed gratia myſteriorum zqualis. Quibus cum Ticeo!
confer, quas contra objectam libro brevitatem vindicias adornavit. Com.
a Lab. broæm. Abdiz p. 3yl. Col, 2. . Fi⸗
= III. lucmni
en⸗ Jam ex his, quæ modo de oecaſione & cauſa prophetiæ diximus, lar in
liquido cognoſcitur, quodnam ea peroret argumentum. Geminum do- . Numini
Grinæ caput exequitur, legale alterum ac elencicum, quo Idumæos, Ju- Lait d.
dæorum rebus ſecundis ſemper invidentes, adverſis autem virulenter in- unc ſe
ſultantes, ſeveris compeſcit minis, iisque excidium, tanquam juſtam odii 1e )
adverſus populum Dei Poœnam, denunciat; alterum Evangelicum atque Mrrg
cCconſolatorium, quo gratiam in Zionem & populum electum, cum reſtitu- Arit
. tione hæreditatis priſtinæ, & amplificatione reipublicæ, præcipue vero re- mmninu⸗
gni Chriſti inter Jjudæos inſtaurationem, & inter omnes orbis gentes Pro- cum alin
Scopus pagationem, promittit. Quæ quo tendant ſingula, obſcurum eiſle nequit. ndere
ScopSö. Afflictos proſtratosque ſui temporis fideles confirmat Propheta, & ne ani (open
mum, hinc hoſtium tyrannide illatisque cladibus, hinc Idumæorum Tenimn
r as νοννοι,,. & inſultatione perculſum, deſpondeant plane, lætam ſpe legint
rare rerum cataſtrophen, maxime vero Meſſiam, e gente ſua certo ali Ummvini
quando oriturum, intueri jubet, non pignus modo ac arrhabonem, ſed uumen
etiam ſtatorem ac vindicem, ſervationis ipſorum temporalis pariter ac mnunultO
æternæ. Quorum exemplo omnium temporum eccleſia, rebus licet con- uepo

clamatis (LC.

temula.
Gehcerent
hicclten-
Auia Deo
mne con-
Amen nOn
runda ve-
F. Deyus
,ut in tfie.

1e, tumtn

Pheteli di.
,II. Cep.

Bdies N.

re & taf
num in ilir
proenilr.
Propheta
nibus cun
Ilt, Com,

e dirimus,
ninum do-⸗
DmmEOS,VU¹⸗
Ulenrer in-
itam odi
utn etque
u reſtitu⸗

e ver 1e

entes hro.
elſe pequit,
, Eneani-
dumeofun
,letim pe.
n cetto Al.
obonenn, ſ
3 etire 40
nslcet con-
claunatis

—

verſorum, ſapientia liquet; rurſus, Deum bella immittere & componere,

4

VETER,. TEG TA M. 29

4

clamatis, & hoſtibus undique cinda, ſpem tamen omnem in Chriſto, ejus-DeObadia,
que præſidio, collocare difcat, regni ejus amplitudinem, conſervationem
& victoriam, mediis in turbis ac afflictionibus, certo ſibi polliceatur, fir-
maque fide promiſſis inhæreat divinis. Longe demumvamplius ejusdem Utilitas.
proferri poſſunt uſus. Hinc mirabiles cognoſcere datur providentiæ di.“
vinæ vias, quæ, cum impii ex rebus, quibus fruuntur, ſecundis ferociores
evadunt, pii vero in adverſis tantum non ſuccumbunt, verſa mox rerum
facie, benignior ac lætior erga pœnitentes, gravior autem & aſperior eſt
erga ſecuros, quos poœnis urget ac perſequitur temporalibus & æternis.
Hinc, quæ ſtupenda ſit ſuperborum cœcitas, quæ ſuis nitentium viribus,

opibus, conſiliis, protervia & audacia, quam inſana hominum, Deo ad-

–

frangere ſuperbos & tueri humiles, manu ſua calicem tenere, ex quo cum
Pii bibunt, tum impii, ſed modo ac menſura diverſa, elucet; demum,
eccleſiam hæredes cœli & cohæredes Chriſti complecti ac in ſinu fovere,
in maximam excreviſſe amplitudinem & per univerſum patere orbem, ne-
que tamen ex externa amplitudine ac felicitate æſtimandam elſle conſtat.
Taceo plura, interpretum ſtudio ac ſagacitati relinquenda.
Fidem haud vanam ipſe ſibi coneiliat & aſſerit Propheta cum nihil Autoritas
humani ſe afferre præfatur, ſed †viſionem exponit, divinitus ſibi obla- divina.
tam, in cujus enarratione ne quis hominis ſuſpicetur ſomnia, ſed quilibet
Numinis veneretur oracula, graviter addit: e en
ſc ait Dominus Deus: quæ verba commode zρο %5αιι heodoretus in
hanc ſententiam: gn αNbN%νNWvν“Xαο44“âει Aνυσυυναùνιστρ οονNDdö
786 Aé†, ℳα* Oeos TανMaεν ο αοι fT, “ ri S; srα
PXTIlw‚ ,, 1r/ Iop õäl uſus on-
duris bos eloquor ſermones, ſeèd Deus lingua meg, velut inſtrumento, per

ommnia uſus, Idumaza futura denunciat. Quæ ne temere jadlaſle eenſeatur,
cum alias quoque, Pſeudoprophetas Dei nomen & autoritatem ſuis prœ-

tendere næniis conſueviſie, conſtet, manifeſta prohibent divinitatis veſti-
gia, operi ipſi impreſſa. Univerſa enim fere prophetia Obadiæ apud Je-
remiam cap. XLIX. Ezechielem c. XX V. & N N X V. & Jeſaiam c. N XXIV.
legitur, eundemque Dei Spiritum, quo agitante incaluerunt laudati tri-
umviri noſtrum quoque inſtruxiſſe & repleviſſe arguit vatem. Neque
tamen rhapſodum egiſle Obadiam, & aliorum ſaltem verba compilaſſe,
multo minus aliorum oracula ſufſuratum eſſe, ex Jer. XXI II, 30. colligi
inde poteſt, cum & aliis ſcriptoribus Biblicis fraudi non ſit, paria cum cæte-

Loarpz. Pars IIlI. 11 r 2 xis

330 INTRODIUCGT. AD LIBROS BIBLICOS

DeObadia. ris tradidiſſe. Multa leguntur in libris Chronicorum, tum & in ea Jeſaiæ
parte, quæ hiſtoriam Hiskiæ regis perſequitur, quæ in libris Regum ſunt

expoſita, & complures easdem Evangeliſtæ deſcribunt hiſtorias, verbis
hinc iisdem, hinc mutatis & aliis, non quod unus alterum exſcriberet, ſed
ut fidem unius teſtimonio alterius confirmaret Spiritus S. & vel ipſa har-

monia atque conſenſu librorum, eandem eos agnoſcere originem, doce-

ret. Ut adeo, quod ioρπο in convicium librorum ſacrorum vertere
mallent, divinitatis potius eorum evidentiſſimum Ppræbeat documentum.
Ut taceam, ſua ſibi habere Obadiam peculiaria, quæ in parallelis Prophe-
tarum locis fruſtra requiras, quæque diverſum liquido arguunt ab iis Scri-
ptorem, juxta regulam a Magiſtris in Maſſechet Sanbedrin F. 5g9. ol. I. tradi-
tam HeSHnn de en eeenn en ee re ee

: TIN 123 Od argumentum unum obvenit pluribus Prophetis, neque tamen
duo Prophetæz ßProphbetant tenore uno. Locus denique ex Jeremia citatus,

de ſuffurantibus verba aliorum, Pſeudoprophetarum ſaltem detegit & re-
prehendit fraudes, in quorum numero cum habitus Obadias nunquam

ſit, eandem quoque cum illis cenſuram incurrere nequit. Gravius autem

vi detur contra libri autoritatem argumentum inde depromi, quod nullum
ejus teſtimonium ad corroboranda fidei dogmata in Nov. Teſt. ſcriptis
adhibetur, quo tamen ſuffragio reliqui veteris canonis libri non deſtituun-

tur. Hoc ipſum vero dubium, quod contra Eſtheræ libri autoritatem urgeri

pariter meminimus, jam ſupra removimus B. I. cap. XX. S. VI. pag. 36. 9, 7.
Velut enim citatio libri alicujus in ſcriptis ſacris, ex profano mereque hu-

mano ſcripto, divinum non facit, ita nec ex adverſo, a Canone Scripturæ

excludendus eſt, qui documentis reliquis canonicum ſe probat, ſola au-

tem Novi Fœderis deſtituitur allegatione. Suffſicit rem ipſain, de regni
Chriſti amplificatione, & de ſalute in illo conſequenda, ab Obadia prædi-
Gtam v. 17. fqq. in N. T., aflatim celebrari impletam, ſuamque adeo dictis
Prophetæ conſtitiſſe fidem. Accedit præterea, quod ſupra evicimus
P. III. cap. UII. G. I. p. 2zo. dwdznτρ ν pro uno volumine in ec-
Qeſia Judaica jam ab antiquo habitum fuiſſe, eaque de cauſa communi
BiXεωιτ+☛ 7τα⁵ορονHtι tο& encomio, in Nov. Teſt. mactari Act. VII, 42.
Unde allegato uno vel altero e Prophetis minoribus, univerſum approbari
cenſetur volumen. Et quid multis? Fert utique & Obadias ſuum in
Nov. Teſt. ſuffragium, quando Paulus 1 Cor. I, 19. in genere ad Scriptu-
ram Propheticam provocans, non ad Jeſaiæ modo cap. NXXIX, 14, ſed vel
maxime ad Obadiæ v. 8. digitum intendit; uti tempeſtive monuit Petr. a
Figneiro, Luſitanus, Comment. ad Obad. v. S. & e noſtris b. Pfeiflerus

Tbeſ. Hermen, p. 56. ſsddi. V. Vix

7

r

E

fium r
ilcip
tiorib
l.¹
Chriſto
Sanckin
guod
negotin
nominie
aliano
10. ab
KN
ſo, eſa
Hier
ſicuimn
no.
tem trib.

(Wp. lſ.

daa inn
tins eit.
Cmonis
Imatisde
NY
dire,
Dlmnn
ſentene
tici var
Iüdonn
de Ob⸗

Kebinmn

en eſaiir

umn funt
„ Netbis
ret ſed
Pfa hat-
n oce.
nyertere
menuum.
Erophe.
biis Seti.
1,1. tradt⸗
N
lus tannen
n citatus,
git re⸗
nunquam
us Autemm
Ouurllum
Kicis
Geſtituun-
emurgeni

oſß

requeh-
ripture⸗
ſola d.
le kani
lupreci⸗
eo diclis
ewiCiNIS
me in er⸗
Commmuni
4. VII2.
tcbni
Sfuum In
Geriptu.
“ ſec vel
niben.
Pleifenus
F. Vi

VETER. TESTA M.
Yv..

Vinn implicatior alia, magisque obſeura circa Obadiam quæſtio ven- DeObadia.
tilatur, quam quæ de ejus eſt ætate, ſententiarum diverſitate & copia non Chrono-

Iminus, quam rei incertitudine & lubricitate laborans. In qua, ut paucis
multa complectamur, ad certas prius claſſes interpretum revo cabimus cal-

culum, hinc vero noſtram ſubjiciemus conjecturam. Sunt autem 1) qui
Ad Joſaphati in regno Judæ, & Achabi in regno Ifrael, coincidens impe-

. - : ,
rium referunt noſtrum, & Eliæ prophetæ non οο modo, ſed &

diſcipulum faciunt Judæi ſupra memorati G. I. n. 3. & 6. quibus ex recen-
tioribus adſtipulantur Georg. Ederus Oeconomiæ Biblior. cop. de Abaia,
Genebrardus in Chronico, ad A. M. 3272. Sixtus Senenſis Biblioth. Sanct.

lib. I. in Abdia p. 1. Arias Montanus in bpræfat ad librum XII. Prophetar.

Chriſtoph à Caſtro Comment, in Abdiam initio & libro 2. de Prophetisc. 3.

Sanétius prolegom. in Abdiam II. qui inde cumprimis argumentum ducit,
quod a Chron. XVII, 7. Joſaphat rex Jjuda docendi populum munus, quod
negotium Prophetarum erat, Abdiæ commiſie legitur. Verum hi omnes
nominis ſimilitudine decipi ſe paſſi ſunt, qua nihil eſt infirmius; refutati à

Saliano Annal. Eccleſiaſt. Vet. Teſt. Tom. IV. p. Iyy. ad A. M. 2 7. num.

)

10. & ab Huetio Demonſtr. Evang. Prop. IV. de Abaia 8. 1. pag 49o. Rur-

ſus 2) ſub Uſia ſeu Azaria, rege Judæ, tempora noſtri vatis cum oele, Amo-
ſo, Jeſaia & Micha conjungunte Patribus Cyrillus Alexandr. Theodoretus,

& Hieronymus, qui Comment. in Hoſ. I, 1. T. VI. Opp. F. 3. B. Ex quo per-

ſpicuum eſt, inquit, prophetante Oſee, Eſaia& Joel, & Amos, & Abdia, & Jo-

na. & Micha, qui GνσσσXνανο.οονw 7. e, contemporanei ejus fuerunt, regnum de-
cem tribuum eſſe ſinitum: e Pontificiis, Toſtatus Abulenſis in lib. g. Regum

cap. 1. queſt. 37. Ribera præludio. in EII. Prophetas, Salianus cit. loc, Eman.
Saa in notis ad Abd. Torniellus ætatis quintæ anno 216. & cum primis Hue-

tius cit. loc. G. I1. ubi ex inſtituto hanc ſententiam confirmat, & autoritati
Canonis, qui hunc locandi ordinem ſervat, id dandum exiſtimat: e Refor-

matis demum, Burmannus in Enchir. Prophet. &. 177. Exercitat. Acädem.

PF. I. P. 160. & alii. Verum, quod ex ſerie Prophetarum in οατο²

Oüre, argumentum petitur, maniteſto fallit, cum Prophetarum tempora
Plane non ſervet libellorum ordo; nec prægnans ulla ſuadet ratio, ut huic
ſententiæ ſubſeribamus. Hinc alii porro 3) poſt excidium regni Ifraeli-

tici vatem noſtrum rejiciunt, verum non adeo multos nacti ſectatores
Iſidorus certe Hiſpalenſis libro proœmior. T. CObp. p. 25o. H. prophetavit,
de Obadia inquit, ſub Joſia rege Juda, guando Michaas. Huc etiam Eu-

ſebium in Canone Chronico trahunt, qui Michææ Abdiam ad latus jungit,

Mv ſed

gra.

4

332 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLIGcOS

DeOôbadia. ſed de il llo dudum nota avit Auguſtinus ib XVIII. de .D. cap 31. in Chro-

5.

nicis Euſebii & Hieronymi non inveniri, quando Abdias Prophetaverit.
Abdiam poſtum quidemteſſe ab eis cun: Michæa, ſed non eo loco, ubi no-
tantur tempora, quando Michæam prophetaſſe ex ejus literis conſtat,
quod errore negligenter deſcribentium labores alienos exiſtimat conti-
giſſe. Demum 4) plurima interpretum pars vixiſſe eum & prophetaſſe
tradit circa Babylonicam captivitatem, & deſolationem regni judæ, æqua-
lem Jeremiæ & Ezechieli Prophetis. Suadet hunc calculum vel ipfum
Obadiæ argumentum, qui v. I0. ſqq. Idumæis exprobrat injurias, inſi-
dias & Sααιρρεννιαν in deportatione Judæorum Babylonica, & illa
omnia deſenibit, ceu ſuo tempore jam geſta, idque verbis propemodum
lisdem cum Jeremia cap. XLIX. & Erzechiele, qui omnes uno quaſi ore
amice conipiraſſei in eandem ſententiam videntur. Ita e noſtris b. Wal-
therus Offe. Biblie. S. 100. b. Lucas Oſiander, qui in præfatione Paraphra-
ſi ſuæ in Abdiam Præmiſſa, Judæis nuper in Babylonem abductis concio-
natum Obadiam opinatur, b. Calovius Bibl. illuſtr. in initio Obad. b. Tar-
novius, & b. Joh. Schmidius in Commentar. in Obad. prolegomenis h.
Pfeifferus 1 beſ. Hermen. pag. 762. e Reformatis Druſius præfat. ad Obad.

Henr. Altingius, qui Thevl. Hiſtor. Loco II. pag. 92. qui poſt deportatio-
nem Jehjachini, atque etiam poſt ipſam captivitatem Babylonicam, no-
ſtrum rejicit; & qui per omnia hunc ſequitur Hottinger. in Tleſ. Philol.

aliique complures. Sed enim vero, ne illa quidem ſatis ſtringit ratio,
ut computum hunc pro certo omnique exceptione majore amplectamur.
Nec enim in Babylonica demum captivitate Idumæi inimicos ſe gerere

cœperunt Judæis, verum data quavis occaſione, dudum ante, ipſis inful-

tarunt; nec infrequens Prophetis eſt, olim eventura ad eum deſcribere
modum, ac ſi jam geſta eſſent; nec improbabile, Jeremiam potius ex Oba-
diæ vaticinio ſuam corroboraſſe pericopam, quamvis dudum Poſt illum
vaticinaretur. Cum itaque dubia hanc diſquiſitionem ubique circum-

ſtent, multi 5) ingenue ſunt faſſi, nihil certi hac in cauſa & explo-

rati, determinari poſſe. Ita R. Dav. Kimchi Nub init. Obad. Node
NN DN . dn bune Prophetam ignoramus, Zua ætate lit
vaticinatus., Pariter Aben Efra: — 10 &n iguoramus ejus ältatem.

E Chriſtianis Sanctius, quamvis ad primam, ſi quæ definienda ſit, ſenten-

tiam inclinet, potius tamen cenſet, nihil poſſe certum neque divinando

definiri; in quam éοο ναν Luiſium Legionenſem quoque, Hiſpanum

Cumment, in Obad. laudat. Quos recte ſenſiſſe nullus abnuerim, cum

nalla detur, quæ omni careat dubio, conjedura, Interim ſi ad Chrono-
logiæ

f . .

logie e
maxithe
Proplet
10, cunm
Gelump
Zin, Iy
regn,
m ſo
hoſtäbr
amerid
qvoc i
UPINHO.
lupra ol
umn, led

Capite
tione en
in Eychij
us wes

Müumv.

Populun
iorun

Judeos
I. Lec
*
tr⸗
Il. br
) te
6) a

„

Ahen E
09, & int
4 1001,

in Chro.
etyerit,
Ubino.⸗
conſtat,
contl⸗

Phetaſſe

equa-
el m
lias, .
c1, E il
emodum
uaſi ore
b. Wal⸗
paraphre-
8 concio⸗
..b. Tar⸗
omenis h,
0 Obad.
eportatio.
lcam, no⸗
. 5 iol
ngit ratio,
Nectamur.
ſe gerere
s int.
Geleribere
exObe-

ſe circumm⸗
& explo⸗
Nr NR
1 ktal
S Ataten.
ſt ſenten ⸗
Eiimnch
Hiſpanum
erim, cum
1d Chrono-
gie

logiæ complemet ntum quicquam hic affirmandum ſit, ea 6) ſe mihi ratio De Obadia.

maxime probavit, quam Vir Doctiſf. Campeg. Vitringa in typo doltrine 6.
Pruphet. cap. Il. §. V bag 57. iniit, qui vixifie illum opinatur ſub Acha-
7zo, cum argumentum prophetiæ ejus ex hiſtoria 2. Chron. XXVIII, 6-17.
deſumptum eſſe, haud obſcuris pateat indiciis. Quo enim tempore Re-
zin, Syriæ, & Peka, Ephraimi, reges conſilium iniverant de exſcindendo
regno, & partienda inter ſe terra Judææ, Jeſ. VII, 6 Projecta in Hierofoly-
mam ſorte, Obad. v. II. & fuſus erat Achazi exercitus;, junxerant Idumæi
hoſtibus Jjudæorum, eandemque quoque ipſ i captarant occaſionem Judææ
a meridionali parte invadendæ, ſpoliandæ, &urbiumm ejus occupandarum,
quod ſane in ultima Chaldæorum invaſione facinus non deiis gnarunt, hinc
divino impulſum Spiritu Obadiam, adverſus Ildumæos graviter detonuiſe,
ſupra obſervavimus /. 77. ſqj. Quo pacto non judaici modo duarum tribu-
um, ſed etiam Iſraelitici regni excidium, dudum ille e antevertit.
VI.
Capite uno, verſibus 2I. totum abſolvitur vaticinium nec in parti- Pantitio.
tione ejus multum diſconvenit inter interpretes. Heideggerus quidem
in Enchir. Bibl. in I. prœfationem diſpeſcit V. I. & II. prophetiam, quæ rur-
ſus tres complectatur pericopas, i in quarum &) judicia Dei adverſus Edo-

mum v. 2-14. G₰) adverſus omnes gentes v. 15. 16. ) gratiam Dei erga

populum ſuum v. 17-fin- conſpicias. Sed multis no Beu ‚pervulgara
aliorum complurium ιρρτ—οανα,. præſtat, partem prophetlæ I. conſtitu-
ens legalem, ad Idumæos directam v. 1-16. II. Evangelicam, directam ad Tabula

Judæos v. I7-fin. Conſtat ergo vaticinium Obadiæ Parte SSSynoptica.

I. Legali, ad Idumæos directa, cujus
α) exordium v. I.
&) tractatio bimem bris, hinc exprobratoria, hinc comminator. v. 2 16.
II. Evangelica, de regno Meſſiæ
.) reſtauranclo: inter Judæos v. 17-18.
E) ampliando per addudtionem gentium v. 19. 20.
)) ſtabiliendo miniſterio Servatorum v. 21.
VII.
Cotnmentarios in Obadiæ vaticinium condiderunt

e Rabbinis ſeorſim, quod ſciam, nullus; Salomonis Jarchii autem, Comment,

Aben Efræ, & Dav. Kimchii, in Obadiam labores, cum paraphraſi Chaldai-
ca, & interpretatione Latina, jumtim edidit Gabriel Bedvellus, Londini,
. A., 1601, idemdue inſtitutum tenuit Ludov. Mich. Crocius i in ſpecimine
Sð W Tt 3 1brols

DeObadia.

Luehera-
orinn.

Pontifcio-

7 an

334 INTRODUGCT. AD LIBBOS BIBLICGOS

Tbeologico in Proph Obacja, Hebr. Chald. 8yr. & Arab. cum Commentar.
Rabbinorum quorundam, Francof. in 4. A. 1674. demumque b. Matth.

Waſmuthus in Propheta Obadia Rabbinico, Jenæ in 12. An. 1678.

ex Lutheranis, GODFRIDUS CUNDISIUS, cujus homiliæ Ger-
manicæ in Obad. prod Lipſiæ in 4. An. 1640. 1667. JOH. DRACO-
NITES, cujus in Obadiam commentar. exc. Roſtochii, in 8. An. 1548.
JOH. ElDENER, cujus Prophetia Obadiæ contra Edom, IV. homi liis
expoſita, prodiit Lipſiæ in 4. An. 1628. SALOM. GESNERUS, cujus
in Obad. commentarius, Wittebergæ prælectus, per Paulum Gefnerum
editus eſt Hamburgi, 8. A. 1618. ONAS HEUELERUS, cujus Idaumæa,

XVI. in Obadiam homilias complectitur, Lipſiæ in 4. A. 1615. ESAIAS

HEIDENREICH, cujus X. ſunt: in Abdiam homiliæ, Lipſiæ in 8. An.
1584. £ GID. HUNNIUS, cujus in Danielem, Obadiam, &c. ho-
miliæ, Wittebergæ exc. in 4. A. 16 1I. GEORG. KOENIGIUS, vel ſub

ejus pr Fæſidio Reſpondens M. Sebaſt Schnell, qui diſſertationibus Theo-

logicis ſat copioſis ea, quæ Iſaac Abarbenel ad Obadiæ prophetiam,
contra fidem Chriſtianam ſcripfit, accurate expendit, Altorffi An. 1647.
in 4. MICHAEL LEIGH, Redtor Scholæ Stavangrienfis in Norwegia,
cujus Comm. ad Obadiam prodiit Hafn. in 4. An. 1697. HENRIC.

LEUCHIIUS, cujus explicatio Obadiæ Germanica exc. Darmſtadii in

4. An. 1606. AUG PFEIFFERUS, cujus Traclatus Anti-Rabbinicus,
in Abarbenelis verſfionem & examen ad Obadliam, cum collatione in-
terpretum fere Ommnium, prodiit Witteherg. in 4. A. 1666. & recogni-
tus A. 1670. URB ANUS REGIUS, cujus in Abdiam, Habacuc, So-

Phoniam &c. explicatio prodiit Cellæ A. 1537. ANDR. RICHIFER,

eujus V. in Obadiam homiliæ deploratum Germaniæ ſtatum exponunt,
Wittenb. in 4. An. 1623. NICOL. SELNECCERUS, cujus explicatio

Abdiæ, Amos, Sophoniæ exc. Lipf. A. 1567. JOH. HENRIC. URSIL.

NUS, cujus in prophetam Obadiam commentar. exc. Francof. in 8.
An- 1580. GEORG. ZVRLINUS, cujus ſuccincta Obadiæ expoſitio,
Germanice prod. Rotenburgi in 4. An. 1620. “M
e Pontificiis, MARTIN. del CASTILLO, cajus in Abdiam
Prophet. commentarius exc. in 4. An. 1556. LUDOVIC. de LEON,

cujus in Abdiam & Epiſt. ad Galatas comment. prodiit Salamanticæ in 4.

An. 1589. HUGO VICTORINUS, fſ. de S. Victore, cujus in Thre-
nos, Joel & Obadiam annotationes, inter Opp. extant, quæ prodierunt
III. tomis in fol. Pariſis 1526. Venetiis a388. &c.

el!
Obadiam
cujus e0
1584. Ph
ſtico & .
libri Oba
LEUD.
An. 1657
Phetas e
qvoque⸗
BURI, e
A. M.
4. JA
explicatio
Abldiam c
RIN. RE
quorundan
Francof
ni in Euc
U./,
8 bb d
expl icatio⸗

DI

ue omen
oeltus
Wy,
mg
Chriſi ,
reſuneg
b faig
Ckleh
1. ieinie
Nrigt „,.
ur in

5

b, Match,
DMCO.-
An. s.
. homus
U8, cujus
Gelnerum
us Mumaa,
5 FAlAs
L in 8. An.
,Ke. ho-
o, vel ſub
bus Theo.
tophetiumn.
An. I047,
Norwegimn
WNIC.
rnſtidiin
abbiniclg,
llatione in.
eogii.
bacuc, J0-
ICII.
exponunt,
explicitio
1C. URl.
acok. m 8.
enpoſtio .

in Abdiam
le 150 N.
antict n 4.
R in Ilre-
prolletult

ticinia?2 §. II. Auditores Winivitæ,

„

VETER. TESTAAMAMAM. z5

e Reformatie, JOII. ELLISIUS Anglus, cujus commentar. in De Obadia.

Obadiam prod. Londini, in 8. A. 164 . JOH. JAC. GRYNEUS,
cujus commentar. in Oba
1584. PETRUS HAMER, cujus Korken Wereldsſtaet, ſtatui eccleſia-

diam, & in Pſal. LXXIII. Baſil, prod. in 4. An.

ſtico & Politico, ex Jeſ. XXI, II. 12. declarato, ſubjuncta legitur brevis
libri Obadiæ Paraphrafis Belgica, Lugduni Batav. in 8. An. 1707. JOH.
LEUSDEN, cujus explicati Joel & Obadias, prodierunt Ultrajecti in 8.

KAeforma

Zorim,

V

An. 1657. EDUARD. LIVELETUS „ Cujus annotationes in V. Pro-

Phetas e minoribus priores, Londini ſeorſim exc. in 8. An. 1587. hinc
quoque ſuo loco inter Criticos Sacros leguntur: EDUARD. MAR-

BURY, cujus in Obadiam Commentar. exc. Londini in 4. An. 1639.
JOH. MERCERUS, cujus expoſitio in Obadiam exc. Genevæ An.

1574. JAMES PILKINTON, qui Anglicam dedit Haggæi & Abdiæ

explicationem, Londini 8. An. 1562. JOH. RAYNOLDUS, cujus in
Abdiam commentarius Anglice exc. in 4. Londini, An. 1613. (WI-

RlIN. REVTERUS, cujus in Abdiam commentar. una cum illuſtrium
dquorundam de Meſliæ perſona & officio vaticiniorum explicatione exc.

Francof. in 4. An. 1617, quibus adde FRANCISC. BURMANNUM,
qui in Enchiridio Prophetico G. 142. ſeqq. Exercitation. Academic. E. I.

pag. 1 9. qqg.. & ABRAH. GULICHIUM, qui in Compendio & Ana-
W Libh, Propheticor. p. SSg. ſqq. curatam libri analyſin, ſuccinctam

explicationem & ad eventum vaticinii applicationem ſubminiſtrant.

CALOU T XI. K*V
DE PROPHETIA JONAE.

Jonaæ nomen: genus & ortur, & an viquz Sareptanæ, e morte in vitam re- Summari-

vocatus ab Eliſa, ſit ſilius? an vero idem cum ilto, cujus mentio 2. Reg. unCapitis.

MV, 3).. injicitur? offcium Propheticum: ad NWNinevitas ablegatio, an

ſecundum literam intelligenda, an vero Sombolice & ſigurate?“ typica
Chbriſti repræſentatio: veſcigia in Mythologia gentilium: ſopulehrum:
reſurrectio, tempore re urgentis Chriſti: apparitio moribundo Mona-
cho facta §. I. Idem vaticinii ſeriptor, fruſtra in dubium vocotus a Viro
Cæleb. Num & alia conſignarit monimenta? aut apocrybbu ediderit va
duorum, quiptbe gentiliam, cur
SNribturzg inſerta Auverſio? G. III. Argamentum, iaque biſtoricum,
cur in libros Propheticos relatum? Scopus: utilitas §. IV. Autoritas
= H CLuno-

De Jona.

70NAE

nomen:

genus &&

336 INTRODUCT. AD HIBROS BIBLICO G

Canonica aſſerta & vindicata S. V. Chronelogia; ubi Saliger notatur,
S. VI. Parritio & Tabula Synobtica . VII. Commentarii Patrum, Ju-
duorum, Luthberanorum, Pontificiorum, & Reformatorum.

”
à Urſus, ex autoris nomine, inſcribitur libellus an quod voca-
bulum a Da opprelſit. damnum dedit, deſcendens, vel active
am notabit, quæ opbrimit, quo ſenſu u civitas obbri-
mens Zeph. III, I. & H2 1 gladius opbrimens Jer. A LVI,
16. memoratur, vel paſſive, columbam, oppreſſioni & prædæ expoſitam,
quo ſenſu vox Lev. XII, 8. Hoſ. VII, II. Pſal LVI, 1. &c. legitur. Quam
poſteriorem vocis notionem Hieronymus appro bat proœm. in Comment.
Jonæ, Iom. VI. Obb. fol. 73. E. & diligentiſſimus Marckius Comment. in
Jon. I, 1I. Pag. G6a. ita declarat, ut columbæ appellationem in vatem no-
ſtrum quadrare cenſeat, non utique reſpectu fatuitatis in ea damnabilis, de
ua Hoſ. VII, 10. quæ tamen in noſtro non deprehenditur, ſed potins reſpe-
Qu pulchritudinis, innocentiæ, manſuetudinis, fidelitatis, quin & decentis
metus, quæ in columba laudantur; aut etiam reſpectu oppreſſionis co-
lumbinæ, quam ipſe ſubierit, & nunciaverit. Pariter Coccejus proœm. in
Jon. parentes filio hoc nomen impoſuiſſe cenſet, utraque de cauſa, & ut v
&αανα. borτ—. rα †τ⅓* 7eροε*ροονος, Matth. X, 16. Cant. VI, 18. ſinceramque pie-
tatem filio commendarent, & ut moleſtiam ac oppreſſionem Ifraelis, hoc

memoriali deplorarent, ac tanquam incentivum pœnitentiæ proponerent.

Aliam præterea etymologiam addit ſumme Rever. Hillerus Onomaſt. Sa-
cro p. 329. qua ab 08 pulcher fuit, emergit 7 )/ in Fœtin. H N. / &
ſolita "S & poſt Chateph quieſcens eliſione, 5 7 quod pulehram, de-
coram, ſignificat. Quæ omnija rectius dicuntur, quam cum H. Grotius
annot. ad cap. I. I. poſſe nomen Jonas ſignificationem babere tradit, bominis

& Græcia orti, cum etiam avud Græcos fuerint vates Amithaonidæ. Reſpe-
Xit vir doctus ad nomen quod Græciam, notat, unde 2 Graci;

ſed nec Grammaticæ leges etymologiæ ſatis reſpondent, nec cum diſerta
Jonæ profeſſione eadem conſpirat, qui e. I, 9. hominem Hebræum ſe dicit,
nec eruditorum meruit calculum, in quibus Coccejus proæœm. in Jon. S. I.
Quid hac, inquit, niſi deliria? quomulta legiſſe & obſervaſſe, ſi, ut in ſomniii,
apud animum noſtrum omnia confunduntur? Porro Jonas ſiliumn Amit-

interpretum conjecturis locum reliquerit. Ludit in vocibus Abarbenel,
cum filium Amitthai dictum fuiſſe opinatur, α TRe 59

TrN

thai ſe dicens, ortum quidem ac natales prodidit, ſed ita, ut diverſiſſimis

f fhfhf f f f ” õ . 4 . .
. . 11 GJ mü m
.rrrr . . — ⸗

1

15er

wen mat
ne Matti
Inaele
Fefutat.
ſa, ex M
fabolam
hunc eſt
matre
in orna
Athi e⸗
loeutun e
gvam me
Senium,
emblema
tilemmce
gripre
lo prolixi

M, ſl

Urbem e
Achabre
terram,
kſariensin
ſi Jur o
quocd apre
ipiioleum
cumciſsm

Hliimexci

ihtemn
us Deomn
2lornn
icavit P
orlian
Non fem 4
ſeten D
mortubs

piphanit

C

er Mtatl,
atrunn, 1.

gvocd voer
vel active
itor pri
jer. MI,
expoſttan,
itur. Quatn
in Commuent⸗
Cumment, in
in vatemno-
mmabilis, de
potins eſpe.
in Cecentis
relionis c⸗
srrenh in
llin & trf
cetamquepie-
raelis, hoc
proponerent.
Otomgl. &.
nin W
hulehronn 6
um H. rorins
tradit, pomninit

nide. Reſpe.

8 5 Gruii
le iln
eliet
n n ,

i in ſymnii

un Amit⸗
ſuei,
ugatenl
,

V

, ex Maſſ. Meed. vab. j. laudatus Abarbenel docet.

nitatem, reſtituit.

mortuus eſt, in ſpecu Cenezæi judicis ſepultus &c.

7 0

V—ETER. TESTAM.. 331

men matris ejus Mathai fuiſſe credunt, neque ullum Prophetam ex nomi-

ne Matris celebrari, niſi IHonam & Chriſtum; quam ipſorum ſententiam ex

IImaele Ebn-Aly P. I. cap. de Jona, prolixe recenſet Ludov. Maraccius
utat. in Suram A Alcorani pag. 2. Rurſus matrem prophetæ viduam

Ilam fuiſſe, quæ fuſtentavit Eliam, cujusque filium de morte ſuſcitavit Eli-
Plenius eandem
fabulam repetit Hieronymus in Proæm. in Jon. Tradunt Hebrai, inquiens,

punc eſſe ſilium vidua Sareptanæ, gubm Helius Propbeta mortuum ſaſeitavit,
matre boſtea dicente adeum: nunc cog novi, quia vir Dei es tin & verbum Dei
Et ob hanc cauſam etiam ipſum puerum ſic vocatum.
Amathi enim in noſtra! lingua veritatem ſonat; & ex eo, Zuoa verum Helias
locutus eſt, ille qui ſuſcitatus eſt, filius eſſe dicitur veritatis.
quam male cohæreant, ad oculum patet; ac futile Magiſtrorum ſapit in-
genium, poſt nomen proprium Prophetæ, ſymbolicum ejusmodi ac mere

in ore tuo ſt veritas.

Quæ omnia

emblematicum, i in patris locum, ſubſtituinomen. Paulo aliter hanc can-

tilenam canit Epiphanius de vitis Prophetar. c. XVI. Tom. Il. Oeb. bp. 246.

& qui preſſe eidem inhæret, Dorotheus in Synopſi cap. VI. cujus, cum pau-
lo prolixior ſit, verſionem ſaltem apponemus, quæ ita habet: Jonas Pro-

pheta, fil lius Amathi, e regione Cariathamaum, prope Azotum, Græcam
urbem maritimam, ortum habuit.
Achab regem Samariæ reprehendi ſſet, & ingentem famem devocaſſet in
terram, a corvis alebatur, & aquam ex torrente potabat.
eſuriens in Sareptam, Sidoniorum urbem, ad viduam pauperculam acces-

Per id tempus Elias Propheta, cum
Quo ſi ſiccato,

ſit, quæ Jonæ mater fuit. Hujus iraqque domum ingreſſus eſt, & cum illa,
quod a Propheta juſſa erat feciſſet, comedit ille, ac benedicens frumentum

ipſi, oleumque praſtitit, atque apud eam remanſit. Neque enim cum incir-
cumciſis manere poterat.

Ejusdem Porro viduæ filium, Jonam, Deus per
Eliam excitavit a mortuis, ac vivum matri, propter ejus in hofpites huma-

ſus, Deum effugere conatus eſt; & cum in Tharſis proficiſci vellet, a ceto
abſorptus eſt. Unde poſiea digreſſus, divinum mandatum Ninive præ-
dicavit, quo factum eſt, ut Ninivitæ ad Deum converſi, ejus in ſe miſeri-
cordiam provocarint. Quod ægre ferens Jonas, ac reverſus, in Patria
non remanſie. Sed/matre ſecum abducta, in Sur alienigenarum regione,
fedem conſtituir. - - Itaque in agro Saar, ubi domicilium elegerat,
Hadenus Pſeudo-
Epiphanius cujus transſcribere verba grave non fuit, ut quam αα=
CLoarzz. Pars III. OLOu *

4

Poſt, ubi adultus eſt jonas, Nioivem ad Aſſyrios mis-

P e guod raitiozer jusveritii ſemper ſBongenent. Arabes vero no- De Jona.

.

De Jona.

33 8 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS
Ja: 16 ed ſit, exemplo conſtet. Firmiori ſane talo nituntur, qui vati-
cinio noſtro lucem foœnerantur ex 2. Reg. XIV, 25. i idemque laudatum
ſervum Jebovæ Jonam, ſilium Amitthai Proſhetam qui de Gath Chepher, eun-
dem cum noſtro fuiſſe contendunt. Sunt qui id negant, apud Scipion.
Sgambatum, in Archivis V. I. Lib. I. Tit. 30. b. 322. quandoquidem hie
Jonas, qui miſſus eſt Ninivem, nihit tale ſeriſſit, quale illic citatur. Sed
dudum iſti dubio ſatisfecit R. Dav. Kimchi, qui eundem quidem eſſe ait,
verum illud vaticinium ore fuiſſe prolatum, non in literas redacdum: ut
Henochi prophertiæ, in Ep. judæ citatæ, aliisque contigit oraculis Prophe-
tarum, qui longe plura ediſſerue runt, quam literis mandarunt. Idem pror-

ſus cum patris tum filii nomen, tum quoque prop hetæ c ſervi Dei elogium, .

adeo exacte in vatem noſtrum conſpirant, ut quid ſatis valide queat obver-
ti, non videam. Ex hoc itaque loco, & de tempore, quod vatcinando illu-
ſtravit. & de patria Prophetæ judicare licet. Hanc fane perperam Judæo-
rum aliqui, ap. laudatum Abarbenelem in tribuAſſer locant, alii vero redlius
cum R. Joachanan, in tribu Zabulon, quod Abarbenel ex Joſ. XIX. 13. pro-
bat, ubi de tractu tribus Zabulon diterte afleritur: 5D 03 —
R. Levi conciliationem utriusque ſententiæ molitus, ex vetbis R Jochanan
conſtare inquit, matrem ejus fuiſſe ex tribuAſſer & patrem ex Zabulon, ſed
futili argumentandi ratione ex Gen. XLIX, 13. ufus, quas ejus nugas repe-
tere tædet. Reclius de patria noſtrr Hieronymus loc. cit. Porro Geth,

inquit, in ſecundo Sephorim miliario, quæ bodie appellatur Dioceſaria: eun-

tibus Lyberiadem baud grandis eſt vieulus, ubi & ſopulebrum ejus Aℳendi-
tur. Quanquam alii juxta Dioſpolim id'eſt, Eyaädam, eum &C natum, &

gçonditum velint; non intelligentes boc, quod additur, Obber, ad diſtinclio-

nem aliarum Geth urbium pertinere, guxg juxta Eleutheropolim, ſive Dio-

ſpolim, bodie quoque monſtrantur. Pariter Cyrillus Alexandr. proxm.
Comment. in Jonam, ſub init. Ié9 9 dicit oνπ νιοντπι IS0αοινν
Jijs, jroi ρααα *ρα r.νρν 1ον &αο⁊ Xννν obuρdzlaum Juda ſou vicum,
ut fertur, & credibile eſt. Plura de hac urbe qui cupit, Druſium adeat ad Jon.

FL I. & Hadrian. Relandum Palæſt. lib. III. P. 7bρ. ſegj. Cum autem Gath-
Hachepher in tribu Zabulon, ex I. c. Joſuæ, tribus porro Zabulon in Gali-
læa, & quidem inferiori, ſita fuerit, recte inde erroris convincuntur Phari-
ſæi, Joh. VII, 72. perperam dicentes: õl zoοdws en
7s P'æXiXααιςαι ν 8εαοοαο Cujus dicterii vanitatem peculiari ſche-
diaſmate, A. 1719. d. 15. Jul. publice propoſito, Vir Celeb. Herman. von der
Hardt exagitans, Eliam, Eliſam, Jonam, Amoſum, Hoſeam, Nahumum Ga-
lilæos fuiſſe, ſigillatim & de induſtria evincit, de Ionæ patria, p. I I. ſeq.

S agens.

igens U
diurius
Potior le
Ie lollcn
XIV. 2
N
ELate et
ſel Mign
Ur eX hre
IUin regt,
quorum
i)
raj ger.
T ey
rip uent
8) S T
, 7
gerichir 5
ſepteutninn
cum. k
inſeratri
ur lem⸗
Qin imo
Peregiſle
a lap. Xy
llne Abart
4 1 .
mem, nee
ſio ſe

recenſita

blegatng

divati⸗
audnaum
pben,eun-
lKipion,
hgilenn hie
tur. Jed

en de it,

Giqum. U
lisrophe
Idem pror-

eielogim .
vent obvel.

naodoilu⸗
tuin udeo-
vero regins
X 13,0r0.
0
R ochunan
1 Ponſed
Sngaslepe-
pume Cetß,
Neſario:eul-
lju Nenl.
G utun, G
AAaiſti lintlio-
lin, ſr. Nir

gor. rem.
1 elun

ee ſet iumn

aeat Nn. “

4 unten Gath⸗

pulon
cumur un lui⸗

1rge
700 1s

eeliani le ſche⸗

rmAnV0N

Vahumum1.
tnel

I. ſelh.

nCAl.

VETER. TESTAM. M r5

agens Unde quoque ſuperior illa, de Sareptanabrophetæ matre, fabula va-
lide PrO fligatur ‚cum Sarepta in confinio Tyri ac Sidonis ſita, g7ρντατα⁰σ
Zideoes Luc. VI, 26 dicatur, & ad tribum Afſſer propius ſpeclarit. Verum
diutius forte his immorati fumus, quam pro argumeoti dignitate & uſu;

potior de officio ac autoritate Prophetiæ, quæſtio eſt, quam nemote teme-

re ſollicieaverit, qui diving Jonæ noſtri elogia perpenderit, quando 2. Reg

S*
XIV, 2 . NO en r ſervu! Domini, Propheta, per quem

De Juna. .

officium
propheti
cum:

N ee eee te quium Domini, Dei Iſraelis, illa quidem

ætate edehatur: „ &a Chriſto Matth. XVI, 4. Luc. XI, 29. Iovεαα 7 οd -
g, ſalutotur. Neque unis tantum Ninevitis pœsitentiæ præco miſſus,
ſed migna cum celebritate, inter populares ſuos, Dei legatione funcus eſt,
ut ex libro Regum patet, ubrvicoriam & proſperos Jeroboamo, Ifraelita-

quo Joſephus ita perhibet Lib IX. Amniig. Judaic. cabh. XI. 78 r (70 lege-

rum regi, ſucceſlus auguratus, auctor forte ſuaſorque fuit recuperandorum,
dquorum jacturam priores reges fecerant, priſtinorum ſinium regni. De

SGoske rοοd evae T1 Iœoαι, α 36 7oN*αααα‿ꝛꝰͦͤ Toι+ Egot X nb⸗

70 4grαστα S ανιαωα dorakeus, 7Xαντ dvo, ri; ι— τ OGασÜ„ρααν

7 e&αειiαα 600ρ 7 doæ)rir:dS
7ijs XMαHDι1àH)ααρ Srei, α ν oοτπντιε Ino& reiορ§, Sατεοαααρ
Sy sn] 89 T0oSα⁹ eοHααρι ντ⅓τů*αε+οονρντd — αανοαινι 1iv Xαι²
ον, α 7 c Direρα vαν. Jeroboamo Propheta Jonas braædixit, 71 a
devidis Syris, ditionem ſuam eſſet ampliaturus, prolatis ejus terminis ad
ſeptentriones u gue Amathen urbem, ad meridiem vero usque Aſopbaltitem
lacum. His enim olim terminis Chananza terra ſiniebatur, juxta Zoſuæ
imperatoris deſinitionem; quo oraculo excitatus Jerobvamus, totos éos tra-
ctus, ademptos Syris, ad ſiium regnum addidit, nibil fallente Jonæ vaticinio.

. Quin i imo Judæi esm Jonæ largiuntur autoritatem, ut regis jehu eum
peregiſle unctionem, ex 2 Reg. INX 1 1. ſqq. colligant, in Seder Olam Rab-
ba cap. XVIII. bag. 607. Sic & R. Salomo Jarchi, R. David Kimchi, & Don

Iſaac Abarbenel in cit. loc. 2. Reg. & R. Dav. Gans in Zemach David ad

A. M. 30;. Quæ tamen mera ipforum conjectura, nullo nititur funda-
mento, nec ſatis commede chronologiæ reſpondet, cum Jehu regis un-

ctio 70. fere annis JerobeamilII. antevertat re num, ſi Jonæ ætatem in

iſtud eongruere cenſeamus. Vix alia quæcunque ejus expeditio copioſius
recenſita & ad poſteros transmiſſa legitur, quam qua ad Ninevitas a Deo

ablegatus, obſequium, quod recuſaverat prius, Periculo ſuo adaclus, praſti-
tiſie memoratur. Non jam immorabimur næniis, quibus hanc ejus hi⸗
UDu 2?2 ſtoriam,

Toi Asv ZαDτ 15 däοντ%οο Aéροροροααιν α α 7εα Ttα 7 c&ατα
ρA. 7⁰ õ cer

ad Ninevi⸗

tas ablega-
tio.

*

De Jona.
1

SZ
7

34 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

ſtoriam, totumque Jonæ libellum, Arabes conſpurcant, quas ex ipforum
monumentis erutas, Hottingerus ſubminiſtrat Hiſftoriaz Orientalis Lib. R.

eap. III. pag. I14. ſq. & Ludovic. Maraccius laudato ſupra loco, & not.
ad Suram XNXNVII. Alcorani p-sgo. b. Neque Judæorum allegabinus ex-
cuſationes, quibus inobedientiæ ipfius cauſam perorant, commune iſtud
diderium ingeminantes: 2 81 P )/ 17 v 52
Zona quæſivit gloriam ſilii, non quæſivit gloriam patris, quod in hanc ſen-

tentiam Kimchi interpretitur, ideo auffugiſſe extra terram ſanctam, extfa

quam propheticus inflaxus locum non habebat, ut Iiraelis famæ conſuleret,
in cujus opprobrium juxta ac pœnam, Ninevitas ad ejus præconium pœni-

tentiam acturos prævidebat. Deum quippe Ninevitis parcere conſtituiſſe,
ut eſſent inſtrumentum iræ divipæ, quo caſtigarentur Ifraelitæ, ideoque

*

fugam apud animum ſuum propoſauiſſe Jonam, ne ad urbem Nineven pro-

an vere ge- ficiſei cogeretur. Iſtud tamen ſilentio involvere non licet, virum Celeb.
E 33 lieg⸗ Hermann. von der Hardt. An. 1718. menſe Novembri, gemino Schedia-
mbolicas fmate querum alterum Jonam in Curcharia, akerum Jonam ſub' ſillieyprie

ſiſtit, quicquid eſt hiſtoriæ de fuga Jonæ, projectique in mare, & à ceto
abſorpti, poſt triduum reſtitutione, & reliqua, in merss transformaſſe pa-

rabolas ac allegorias; eoque nomine à Viro Plur. Rever. Sigismundo Beer-

manno, bPaſtore ad SS. Trinit. ædem Wolffenbütt. edita ad Amicum ebi-
Rola, Wolfſenbütt. in 8. An. 1719. confutatum, mox programmate ſatis
prolixo, d. I 5. Aptil. A. 17 19. de Jona, quo integritas hiſtoriæ Jonæ, necé
non miraculi rohur, contru cujusdam ſerupulos ſolide defenduntur, vind icias

7

adornaſſe, atque hinc alio ſchediaſmate d. S§. Jul. 1719. æniogmata Jong

denuo recenfuiſſe. Ita veéro inſtituit Vir doctiſſ. ut, cum vetitum eſſet a

rege Jeroboamo, ſeribere in regnum nec adeo integrum eſſet Jonæ aper-
ta fronte Hraelitis cladem ominari, ab Aſſyriis imminentem, fub ſymbolo-

rum involucris id egiſſe Prophetatn fingat, ita quidem, ut Samariam ſub

Nineves ſchemate ſiſtervet. Hinc quæ de fuga, Tarſum parata memora-
tur, idem velle ac, Prophetam ſeribendi officium declinantem, ad Sardes,

1. 8 . . .
h. e. non ad urbem Sardium, ſed ad injuncdtum filentium (alludendo ad

voc. T AsStπ.Hentinm) ſe recepiſſe, officioque divinitus ſibi de-

mandato ſubducere voluiſſe, pro regis interdictis. Fugere, ait, eſt in civi-
libus negotiis, ſe ſubducere, ſe ſubtrabere operi, agre. ſauſzipere, detrectare aut

declinare. Hinc onam, dum fugam meditâtus fertura Deo, ſilere maluiffe,
& ab officio divinitus injundto, dicendi & ſcribendi in Samariam & re-
gnum lfraeliticum, deſiſtere, quam Dei nomine dicere, corrigere, & emen-

dationem urgere. Navem, quam conſcendit Jonas, rempubli camsamari-

tanam

lanzmelle
tem bella
otibus in
Giti regni,
int ocatlitls
uvild xp
em, Ja
pe dena
huit, ſom
in regnoa⸗
Jonam, cun
Veraytopen
rennt zgne
integno eſſe
jacerenturt
rei damnumm
Prophetam,
togatus euj
Gdenunciat
Oan erob
Ge, imndrer⸗
porro dum
ſeregnima
publicx non
tibus dedi be
ſorbetur
Mariuum fun
bolo hinc ho-
Preces ad De
Ninerefger
Eennkoturam
PememlIrae
jecintegni
Que videret
Urgeri, in
citur hane
dien & ng

l irtiter,

r iſorium “ tanam eſſa ait, que ma ri lvchatul, ſ utlihus eNpofitn m. Per maris tempelta. De onr.
lr Liek ternm bella acerba & turbas, regno Iſraelitico à Sardanapalo, & inteſtinis =
, & o=tt. motibus i impen dentes, inte ligit, Nautæ, regni Iiraelitici membra, ſub-
tbinds x dhiti regni, cives quicunque Gne diſcrimine. Hos HWraelitas Jſua Numina
mmuniil inooataros, in iſtis tempeſtat, bus dicit, i. e. idolis ſuis immolaturos, Pro
Anoaour lio exbetendo, & ſic tacite Iſigelitis idololatriam exprobraſſe Prophe-
in haoc ken- ram. Se üpellex e navi projecta in mare, ingentia trihuta notat, hoſtibus
Rckam, eka „2 pe den a victoribus & dominis. Jonas ad ima navis deſcendens, decu-
conſaſerc hbuitt, ſomno obrutus, malens quieſcere in illa tempeſtate, & velut dormire
niumpen. . in regno orruptiſſimo, velut in angulo latitans. Acceſſit nauclerus ad
conſtiruile “ Jonam, cum regni Ifraelitici antiſtites, ubi fruſtra ab idolis ſuis expecta-
ite, igeoqne verant opem, tandem ad prophetas conſultum venerunt, quos antea ſpre-
ineren Po. 1 verant, agio[Centes non vi, ledcußlioagendume ſle, ſanæ docrinæ vim
firum Ceeb. 7. in regno eſſe inexplicab ilem, 2a qua populi & regni pendeat ſal us. Jam cum
o Kheeff.. — ncerentur ſortes, deprehenſum fuiſſe, Prophetarum filentium ede publicæz
letrte rei damnum W malorum impendentium cutim, iucecue coactum fuiſſe DZ
e, n cxo Prophetam, rumpere ſilentium stque ics ſortem cecidiſſe in onam. Qui
Crmele pe⸗ rogatus, cujas eſſet? edita confeſſione ſua, Symbolice fraelitis lectoribus
Nundobeet⸗ denunciat regulam ſidei & doctrinæ, qualem profiterentur Prophetæ, &
miun eti. quam Jeroboamus idololatriæ præ eferre deberet; inſimulque ſuadet obli-
Ammmatelits que, mittere idola, & colere verum ſummum Numen a quòô'omnis. Ilpſe
u Ime, li⸗ Porro dum capitis ſententiam in ſe dicit, ſubindicat, neminem mederi bol⸗
ur ziniieis ſe regni malis, niſi primum Prophetæ, qui nimium ſi uerant, corruptioni
ſynte Tte Pubſicx non medentes, dent p Ghas, quæ funt, fluctibus Obiici, tempeſta-
ee tibus dedi bellicis, & periculis vitæ exponi. Ita ejedus in mare Jonas, ab-
tem d ſorbetur a piſce magno. Hanc Carcharum ſ. Carchariam, i. e. canem
le h⸗ marinum fuiſſe putat, in mari mediterraneo frequentem, ſub cujus Sym-
bgan bolo hinc hoſpitium Jonæ intelligit, i in quo abditus Propheta, per triduum
mnriun l preces ad Deum pro Ifraele fuderit; hinc Carkathiokertam, quæ vetus
unen Nineve fuerit, Aſſyriacam adumbrans regionem, ceu exilii Ifraelirici ſe-
n, Ade⸗ dem futuram. Jonas in ventre piſcis tribus diebus & nodibus heærens,
Alutenee 1 gentem Ifraeliticam adumbrat exulem, ita quidem, ut liberationem illi ac
nins hilee⸗ redintegrationem polliceatur, ubi in exXilio pœnitentiam egerint. Cum-
it Nin i⸗ “ que videret vir doctiſſ. ſe cumprimis vVerbis Chriſti Matth. XII, 40. 41.
lunchru r urgeri, in quibus ad Jonzæz hiſtoriam, tanquam revera geſtam, provo-
eremiliſi, caatur hanc ad ea paravit reſponſionem: § cut Jonas in ventre ceti tres

inte Aies & tres noltes extitit, ita & Chriſtum tres dies & nodtes, tresve an-
“ 9249 44 circi ter, abll Judaæos commor. ur,.. LDe tr. iduo Jua mortis & ſe
́YUDẽ èMD uture

*

2*

De Jona.

34 INTRODUCT. APD LIBROS BIBLICs

pulturæ Chriſtum poc loco immediate & proxime non agere, ipſa fatorum
comparatio. quoad omnes partes indicat. Neque enim Jonas triduo illo
mortuus, ut Chriſtus, ſed vivus oravit pro populo Iraclitico. Cbriſtus igi-
tur triduum ſuæ funcdtionis, ſive trium annorum ambitum, vix multe lon-.
giorem fore denunciavit Judæis, qui Cbriſtum diutius non eſſent toleraturi,
ſed maturrime e medio ſublaturi. Neque Chriſtus triduo integro, tribus-
ve diebus & noctibus integris in ſebpulehbro fuit, ſed in tertium ſolum diem, nec
niſi duabus, iisque non integris noctibus. Tribus vero annis integris &G
paulo altra, tribus cum dimidio, vitam docendo abua Judaos tranſegit.
Signum igitur Jonæ, Judæis a Chriſto datum, eſt par propinqui exilii denun
ciatio, ob parem utriusqué Populi improbitatem &. Mitto cetera, ne ni-
mis ſim prolixus. Admonitus vero Vir Celeb. ut inauditæ hujus inter-
pretationis ediſſereret fundamenta, non aliud habuit, ad quod provocaret,
quam vetuſtiſſimum gentis Hebrææ ſtylum, non fimplicem & planum,
qualis nobis eſt in uſu, ſed continuo parabolarum uſu pictum, ita ut rerum
geſtarum hiſtorias non tam eloquendo exponeret quam effigiando deli-
nearet, & per Symbola commemoraret. Quod cum in laudatis ſupra vin-
diciis, ex Abimelechi apologo Jud. INX. ex viſione Abrahami Gen. XV. ex
Jacobi ſcala cœli Gen. XVIII, nec non ex Propheticis Amoſi c. VII.
& Jeſaiæ cap. VI. viſionibus demonſtrare ſategiſſet, ulterius pergit,
ac omnia illa in apparitionibus, viſionibus & ſomniis fadta, comme:
morari poſtmodum tradit, laudari atque allegari a Scriptoribus ſacris,
tanquam externa facta, ſine mentione modi, quo primitus contigerant,
viſionis aut ſomni medio; quod variis pariter exemplis evincere alla-
borat. Hac ad Jonam transferens, ex norma dictionis Propheticæ, a Mo-

ſe N um. XII. dilucide definita, per viſiones aut ſomnia divina; ex conſtan-

ti Prophetarum uſu; ex paritate ſymbolorum Prophbeticorum, parabolarum,
& ænigmatum concludit, Jonæ libellos (quos duos conſtituit ) viſionibus
conſtare divinis, ſymbola vehere, parabolas continere, & ænigmata ſiſtere.
Quanquam paulo poſt ingenue fatestur, ſe conatum ſaltem pertentare

profunda Jonæ ænigmata & abſtruſiſſima ſymbola, neque ſe plane ſplene.

que aſſecutum eſſe. Quem viri doctifſ. candorem laudantes, lubenter
ipfi largimur, ſi ſerio hunc libri Jonæ ſenſum eſſe credat, mentem Pro-
phere prorſus eum aſſecutum non fuiſſe. Eodem ſane argumento con-
ſiceres, hiſtorica illa, quæ apud Jeſaiam c. XXXVI. XXXVII. XXXHX de
Hiskiæ rebus, & apud Jeremiam, de clsde regni jJudaici cap. XXXVII.
XXXIIX. NXXXIX. LII. de rebus in Judæa poſt urbis deſolationem geſtis
cap. XL. XLi. ſq. de Prophetæ afflidionibus c. X K VI. XXXII. XXXIII.
V . ejus-

.
4
äs
.

—
. gB

ejusſen
non ſee
elle ſec
cuiomot
expolti
tarum 1
ſehemat
leckores
& paral
Allepari
iug n0
lom pat
V. I5-2
tum
mnium 1
ne ſibi ot
ſtrucurz.
libello, nt
eneris v
non
Mltur, elt
nibus libn
ſeguntur,
Jomm no
dres des
is GUa
Tie
luns) um
iconge
TumChrig
opozeſ
ehlicztio
em ul
td eoen
Venta ge⸗
Medium

fatorun
duo i.
Wusigi⸗
lllto n.
lletaturi,
10 lribus
ndien, uec
inmegii G
tranſgit,
ilii denug-
tera, heni-
Ujus inter-
roocaret-
E planum,
1 Dt terum
lando deli
ſopnn vin⸗
en. M. ex
no 0 VII.
ius pergid
t, comme-:
ibus ſacris,
ntigeraat,

jocere I4.

Pettc AMe.
/ Conſtan.
rabolarun,
viſouibii ibus
uti, ert.
, hert enturt

plane Mnd.
es⸗ ſobenet

Dment cor⸗
a de
. XANI.
uer en

i⸗

VETER. TESTAM. 343

ejusdemque ex vinculis per hoſtes liberatione cap. NL. geſta memorantur,

non ſecundum literam, ur exponuntur, reapfe even ſſe aut ihte lligenda

eſſe, ſed viſtonibus con, tare di vinis, OSymbola vehe re, Parabolas continere, ℛ
ænigiata ſiſtere, nee quicquam demum hiſtoricum verbisque propriis
expofitum, niſi in allegoricum & ænigmaticum rapiatur ſenſum, Prophe-
tarum ulli-eſſe relinquendum. Ubi viſiones, ænigmata; parabolcæ &
ſehemata exponuntur, Spiritus S. de figurato didionis genere ut plurimum
lecdtor es admonuit, vel per diſertam denominationem, vel per nναοισιν
parabolæ applicationemn, vel per totius contextus ſt ucduram, vel per
allegationem alibi factam, vel denique per alias e textu elucentes αανρ

ews notas; ut ex ipfis, quæ Vir Celeb. in cauſæ ſubſidium ciravit, ad ocu-

lum patet exemplis. Abimelechi apologus Jud. IX. applicatione facta
v. 16-20. ſchema manifeſto prodit; ad Abrahamum, Dei verbum perla-

tum àâà in viſione Gen. XV, I. diſerte declgratur; Jacobi feala ad ſo-

mnium refertur Gen. XXVIII, 12. quæ Amoſus cap. VI. exponit, in viſio-
ne ſibi oblata v. I. teſtatur, & Jeſaiana cap. VI. Oeνℳwυοα totι— contextu,

ſtrudura & indole ſua viſionem Propheticam ſpirat. At nihil tale in Jonæ

libello, nullum viſionis out parabolæ indicium, nullum fymbolici dicendi

genetis veſtigium comparet aut vola, ſed plana omnia & aperta, hiſtoriam

nen tam produnt quam evincunt ita ſecundum literam geſtam, uti expo-
nitur, citra Symbolorum aut ænigmatum involucra. Hinc & in allegario-

nibus libri, non in umbras ae Sym bols ea transformantur, quæ enarrara ibi

leguntur, ſed ut vere geſta ſecundum literam, intelliguntur & repetuntur.
Jonam non in muſæo S8 Samaritano abditum, ſed é 77 αραπα⅝ τ—Tꝓ unr 8,
tres dies & tres noctes delituiſſe tam vere absque ſgurarum pigmen-
tis, quam vere Pilius Hominis tribus diebus & noclibus éy 757 2 0α

7 & Ine ſit condendus; & Ninevitas (non vero Samariæ incolas, Iſrae-

litas) tam vere kornitentiam egiſſe ad Præconium ] Jonæ, quam vere hi
ipſi condemnaturi olim ſint in judicio extremo imp Gnirentem audito-
rum Chriſti turbam, Salvator Optimus diſerte, verbis propriis, & absque

tropo ac ſchemate teſtatur Matth. XII, 40. 41. Gojus literalem hiſtoriæ Jonæ

explicationem qui deſerit, camque in ſchemata & ænigmata transformat,
eum nullus dubiraverim ιαν—rdrααο oN τÜ⁵ ουσ proferre, a Pe-

tro proſcriptam & exploſam 2. Ep. I, 20. Ut ασιεαιτταα multa, in allego-

rica iſta Jonæ i interpretatione, alia coacta, & invita Minerva, non tam in-
venta quam contorta, & ſigmenta demum taceam hiſtorica, de rege regno-
que fraelitico, citra ullam tabularum ſidem aue Scripturæ ſuragium, imn

medium Prolata, quibus iſtud allegorie commentum invicen commis-

344 INTRODUCT. ADLIBROS BIBLICOS
De Jona, ſum ægre perquam cohæret. Piforibus atque Poetis, Quilibet audendi
ſeomyer fuit æqua voteſtas, quam tamen in interprete Scripturæ ferendam,
aut admittendam, nemo temere dixerit. Sed cum inſtituti & loci hujus .
non ſit, cum Viro Celeb. in arenam deſcendere, & ſingula ex inſtituto
perſequi, vela contrahimus, & ad ea Lectores remittimus eruditorum ho-
mioaum ſcripta, quæ hanc ejus ſententiam data opera ſub examen voca-
typiea runt. Nos ad cam properamus Jonæ dignitatem., qua vita geſtisque
Chriſti re- Chriſtum repræſentavit, ſuumque inter eos locum obtinuit, qui Salvato-
rrſenia ris noſtri geſſerunt typum. Hane ipfi prærogativam doctores eccleſiz
tio: ex Matth. XII, 39 -42. coll. Luc. XI, 32. paſſim aſſeruerunt, ex Græcis
Cyrillus Alexandrin. proxm. Comment. in Jonam Tom. III. Obp. fol. 36.
& Theophylactus in præfat. Comment., in Jonam, exlLatinis Hieronymus
in praſat. & Comment. in Jon. Auguſtinus lib. Il. de Symbolo ad Catechu-
menos, cap. 6. Petrus Chryſologus bom. 37. de Jonæ prophetæ ſigno, & alii;
fuſius autem, & per partes declararunt, ex noſtris Feſſelus in Cbriſto my-
Nico p. Rg. ſegg. & b. Pfeifferus Magnal. Cbriſti Lib. I. F. II. p. 297. 4572.
e Reformatis Pranciſc. junius Parallel. Sacror. Lib. I. Loc. 24. P. 79. Franciſc.
Gomarus Tom. I. Opp. fol. ga. ſj7. & cumprimis Joh. Biermannus Mo-
ſos en Cbriſtus Lib. I. cop. AXII pag. 276. ſeq4. Ubi tamen haud abs re, co-
piioſe perquam & ſollicite monuerunt laudati patres, Cyrillus, Theophy-
lactus, & Hieronymus, typum Chriſti Jonam præbuiſſe, verum non in
omaibus vitæ & officii ſui momentis ac factis, ſed in quibusdam tantum, ad
queæ Scriptura digitum intendit, & quæ pronam ac facilem admittunt ap-
plicationem. Uti enim ſimile, ita & typum, ultra compararionis tertium.
extendere non licet, niſi adverſariorum ludibrio ſanctiſſima religionis my-
ſteris exponere velimus; recteque ac ex vero Auguſtinus lib. XVI. de Civ.
Dei cap. 2. Non omnia, inquit, quæ geſta narrantur, aliquid ſigniſicare Pu-
tanda ſunt; bropter illa, quæ aliquid ſigniſicant, etium ea, quæ nibil ſignifi-
cant, attexuntur. Solo enim vomere terra proſeinditur, ſed ut hoc ſieri
. voßit, etiam cetera aratri membra ſunt neceſaria. Unde Cyrillus: τρ
dewροαι ννοναοααντäνι ‿νοοιι αονο, Fορ„οναερααιαι õ
οαραα 9αε &α οτι τιυνουD ρρ, dos ααιι αιαινπροντπαον ρα⅞⁰.

êõä de o νιαοτινι 7ος 0α νααναα, α OeNXαα
öri u is εααονροντιαι τπ νοονονιοιι. F UQwando aa ſpiritualem conſi-
derationem ſermo informatur, Chriſti perſona qua repræſentetur pr opoſita S
aahumpta, prudentem ac peritum neceſſe Et circum ſpicere, quænam conſequen-
eeer tanquain ag ſcopum propoſitum inutilia, & quæ rurſus utilia, & resſte

5

— A2 . . . e » „π „ — =
év veς & Sns SnHραοιαι T Ga“ αοοNαρQabâ ο ιααυνowν νvæebs , 70 o-⸗

–

G mij
olim fo
login f⸗
Heſion
Vilcerit
lorum
ris eme
bus Ge
Saw.k
us/
tia nu
nder
Aleme⸗
ſi & aDS
eſſe, eſn
ſi Du.7
ellito,
Cundit,
in dor.
Wa bel
In qün
menten
hibente
cenſum,
ſepulche

delenſs,
igarian
montec
Namnu
quod N
trallt
Cum eo
Matth
Araba,
Nam, 15
(

8

Uet Aden

ferendom,
locinujus
ex inſtinnto
itorum h-.
nmen voca.
ta geſtigue
qul Salyno⸗

tes ecclel?·

hes Graci

K1 ,.

Hierooymnmis
ol Cltetll⸗
ſent ali
1Crilong-
1,467, 4ℳ2,

„ylnneſc. .

maunus M-
c abs re, eo⸗
9 Theoph)
erum non in
mtantun, ¹
Gmittunt ap⸗
onis teitiomn.
ligionis m)-
NL&ſ
niil H-
in ir fin
o 1de⸗

Dejr0 10e
eNAN
6 1ee
tuelenn 40
rrofte
mon ſellie

nuceſor
,hu 8

8. Ars
4

7

VVyVyrTER. TEST AM. 345

SM majorem in modum conducibilia ſint. Tanta præterea hiſtoriæ Jonæ jam De J ona.
olim fuit celebritas, ut ad gentiles quoque emanaret, va riisque in Mytho in Mytho-
logia fabulis anſam præberet. Herculem certe, quem ad liberandam logia gen-

Hleſionem, in os & alvum canis Carchariæ infilüſſe, triduumque in ejus

viſceribus latuiſſe, nec quicquam inde detrimenti percepille, quam capil- gin
lorum aliquot defluvium, Lycophron memorat, ex prophetica Jonæ hiſto-.
ria emerſiſſe, poſt Cyrillum & Theophylsctum, pertendunt ex recentiori-
bus Ger. Jo. Voſſius de Orig. & Progr. Idoiolatriæ Lib.II cap. XV. p. 194.
Sam. Bochartus Hierezoici Part. II. Lib. V. cap. 12. föl.. Prid, Spannhe-
mius fil. Otb. L.I. p. 37. Pet. Dan. Huer. Dem. Evang. Propoſ.IV. de prophe-
tia Jonæ §.g. P. 3gé. caſtigat eo nomine & refutati a laudato ſæpius Herm.
von der Hardt, prolixo ſchediaſmate, menſe Julio A. I 719. edito, quod Her-
culem ex Carcharia inſcripſit Arionis porro hiſtoriam a nautis in mare mis-
ſi, & a Delphine excepti atque Corinthum delati, ex Jonæ hiſtoria derortam
eſſe, ejusdem Huetii conjectura eſt quam pariter proffligandatmn ſihi ſum-
ſit Dn. von der Hardt peculiari ſchediaſmate, menſe Odobri An. 1719.
edito, & Arion citharædus, pro rebus ZJonæ luculentius illuſtrandis & vindi.
candis, inſcripto. Addit Sanchez eumque ſecutus Corn. a Lap. Comment.
in Jon. I. 3. p. 333. ſeg. fabulam Andromedæ, quæ in Joppe alligata ſaxo,
ut a bellua marina voraretur; a Perſeo fingitur liberata, belluam occidente.
In quibus ita detorquendis & depravandis, patris mendacii eo tendere
mentem, ut hiſtoriam Jonæ, inſignem myſteriorum Chriſti figuram ex-
hibentem, fidei redderet ſubleſtæ, ac in neniarum numerum referret ac
cenſum, Theologi alias monent, & a vero non eſt alienum. De morte ac ſepul-
ſepulchro Prophetæ, cum ex Scriptura certi non reddamur, pauca ferun- chrum.
tur & incerta, ex ſupra citatis Epiphanii & Hieronymi verbis repetenda;
& ad Hieronymum, de Jonæ ſepulchro, proxime accedit R. Benjamin Tu-
delenſis, qui Itinerarii p. 2. (edit. l Empereur) ad DE N e eee
Sipariam, quæ olim Wipori dicebatur, Jonæ filii Amitthai, Prophetæ, in
monte collocat buſtum. Idem quoque paulo poſt pag. 62. Aſſchure tres
etiamnum Synagogas conſpici memorat, Obadiæ, Jonæ filii Amitthai, &
Nahumi Elkoſchæi. Iſto autem cum ſepulturæ loco minus bene congruit,
quod bPinedam ſuum ſecutus Corn. a La p. Comm. ad Jon. II, II. p. 3. C. reſurrectio
tradit, Jonam fuiſſe unum e ſanctis, qui reſurrexerunt cum Chriſto, ac nenpor &
cum eo, tam in corpore quam in anima glorioſi, aſcenderunt in cœlum reſurre-
Match. XXVII, 52. Quod ita demonſtrare ſatagit: i enim Adam, Noe, Gionis
Abrabam, Iſaae, Jacob, Moſes, Daviq, Job reſurrexerunt. ergo & Jonas. Chriſti.
Nam ipſe præ ceteris ſolus reſurredtionem Chriſti tertio die futuram prophe-

Carſz, Pars Il, H Xx tavit,

346 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS
De Jona., tavit, & reibfa repraſentavit, dum tertio die e ventre ceti, quaſi e ſepukchri “?ð le
redivivus, ſurrexit. Ipſe ergo abptilſimus erat teſtis reſurrectionis Cbri. nher in
Ali, G&. Verum nominatos illos ex ſepulehris prodiiſſie Patriarchas, ta- eiti ei
cente Scriptura, quis certo affirmaverit? redtius omnino Anton. Bynæus e u
de morte Jeſu Chriſti Lib. III. cap. g. & 27. pag. 267. Quinam fuerint bi Tuadens
ſanci, inquit, nemo mortalium novit, in ſilentio Matthæi. Quin, ſi con- leti not
jedcuræ hic ſit locus, in b. Henr. Mülleri Jeſa batientis e. LXXXAII. p. 21. B
potius incederem ſententiam, ex qua ſanéli illii refurgentes, non antiqui inns .
Patres, Abraham, lſaac, lacob, David &c. ſed recentiores longe fuerint, kec e⸗
nimirum illi, qui e numero diſcipulorum Chriſti, vel piorum etiam Ju- Ma
dæorum, ſpem Ifraelis expectantium, non ita dudum mortui ac ſepulti g ſen
erant. Certe, niſi fuiſſent ſatis recenter mortui, non fuiſſent agniti ab il. kenübert
Uis, quibus apparuerunt, nec cognitum fuiſſet, eos a morte redlivivos. ntsC
Hinc porro crediderim, ea ſanctorum ſepulchra fuiſſe operta, ſuosque red- 1 ſblimi
digdiſſe conditos, quæ Hieroſolymis erant vicina, nec ita procul ab Urbe, mecnhen
qquin & a monte calvariæ, diſtabant, unde in urbe ſancta apparuiſſe dicun- ne hbe⸗
tur reſuſcitati, in qua cumprimis hoc percrebeſcere miraculum debebat. reckctete⸗
Art vero Tüpori, quæ poſtea Diocæſarea dicta, in Galileæ meditullio fita, Aeinclutos
longius ab Hieroſolymis erat remota, quam ut huc trahi commode queat. len Iu re
VUt adeo non incertum modo, ſed a veri quoque ſimilitudine videatur alie- Pelbeklt
apparitio num, quod de reſurrectione Jonæ tradidit Jeſuits. Nec multo certius, ilennn
MorPure⸗ quod de Jonæ apparitione, moribundo religioſo facta, Gregorius M. AYAopo obnd
W Elb Papa memorat Dialogor. lib. IV. cap. 37. Opp. Tom. II. fol. 276. facdtum 14. 1 5J
eſſe, ut vir quidsm religioſus, vitæ admodum laudabilis, ev 117 cραντſ heicdemen
õä αρα0αι IeG&να 10 õ niſ exiſent
Gæτι, αS1 αασ νννυυοbαννvοι ααια o&οτ— 7 S⁵ρ 9e Ecum omnia
Tv r uid AWονυN“ν.; τοατI Fανροαααου υeee, or, Sroτ†ςken in Mee
e Sνππαεασ1 T τα ο αι r ρS, Gτε⁰ αεν , en 1 Unde pore
ανοναεdειορο. in hora exitus ſui Jonam Prophetam., Ezechielem quoque. 0, tbhoc
& Danielem aſpiceret, eosque dominos ſuos N nomine elamaret. Qucs . Riterit, na
dJum ad ſe venißſe diceret, & depreſſis luminibus, eis reverentia obſequium Bun adſe
praæberet, ex carne educdtus ſt. Sed quam ſubleſta Gregorii, in reen“ itndop
ſendis ejusmodi miraculis & viſionibus, maxime in Dialogis, fides ſit, DSan. 1 Ult
ipſe diſſimulare noluit Pontificius ſcriptor, Melchior Canus lib. XI. Lo- bie ſdn

cor. Theol. cap. VI. p. 740. Denique apud Pontificios Jonas catalog (conqhkten
. tem libri
Reditionen

/

eſopuhre
tini, Chi.
jarchas, tl-
On. Byneus
n ſerint i
bin, deon⸗
IIN.nr.
Von antigui
nge fueiin,
n etiam N-
Ni 1e ſepylti
tagnitiabi
te tellivivos,
ſuosve /el.
eul ab Urbe,
fuige Gicun:
Um Cebebat.
Girullio ra
nmode gueat,
Videitur ale⸗

zulto certil,
egorins MI.

2 7 ficun
T ſhan⸗

Mihit.

Rras e

, Nrone

47 ;
bie in uuft .
Naret. Qus
ie ehuit
tii in kecen.
ogis, ſoes in
1 46. M. l.

* carlObO

Penbi⸗

I. Be

rvertI TESTAM.

II. ?VMc Jons.

Hie ergo vaticinii „quod præ mmanibus habemus, autor creditus Idem vati-

ſemper fuit, nec eſt, cur duhitemus. In toto equidem libello de Jona in einii ſeri-

teitia perſona, tanquam de alio & a ſe diverſo, ſcriptorem loqui deprehen- btor⸗
des, niſi quando in oratione ſua cap. II, 3. ſeqq. gνττοσασιττο preces
fundens inducitur. Sed quam familiare iſtud ac ſolenne ſit Scriptoribus
ſacris, notum i in vulgus, clariusque eſt, quam ut prolixa opus habeat aſſer-

tione. Cum enim non principes eſlent operum ſuorum autores, ſed Spi-

ritus Sancti ſolum amanuenſes, manum & operam ſuam Deo mutuati, hinc
res ad ſe ſpectantes quoque, non ex ſuopte i ingenio conſi ignarunt aut arbi-
trio, verum ad eum duntaxat modum, quo Dei Spiritus ſuggerebat. Quiin
tertia perſona de ipſis verba faciens, hoc ipſo ſermonis moderamine admo.
nitos voluit lectores, ne hominibus tribuerent, quæ ad auguſtiorem longe
ac ſublimiorem referenda ſint autorem. Nec adverſariorum quenquam
memini, ex hoc quidem capite Jonæ vaticinio dicam ſcr ipſiſſe. Quod tamen
ne absque cenſura dimitteret Vir Celeb. H. von der Hardt, in ſchediaſma-

te de zætate'Jonæ A. 1 719. E Helmſtadii publicato, vel duos fingit, Jonæ nomi-

ne inclutos, Prophetas, vel ad alium, ac a Jona diverſum, refert iſtud auto-

rem. Ita vero c. VI. p. 25. inſtituit: brevi ante Nachumi vaticinia præiviſſe

Jonæ libellum, quando decem annis, ante Ninum per Cyaxarem deletam,
idem Cyaxares, poſt Phraortem occumbentem, Ninum obſederat. Hanc

ergo obſidionem Cyaxaris primam, a Phraorte inchoatam, circa annum
14. I5 Joſiæ, mox ſolutam, excepiſſe videri Jonæ librum, minas compre-

hendentem, de Nino per Cyaxarem, obſidentem aut obſeſſurum ‚delendo.
niſi i egiſſent Ponitentiam, & pœnitentia acta ſolutionem. Haci itaque
cum omnino ſolveretur obſidio, Nino non deleta, cum Seythe adventa-

rent in Mediam „ſcriptum fuiſie libellum hiſtoricum poſt ſolutionem.
Unde porro conjicit, diverſum eſle Jonam illum antiquum ſub Jeroboa-

mo, ab hoc altero Jona ſub Joſia. Quin imo, ſi unus ſolum ille antiquus
extiterit, non alienum eſſe a praxi, apud omnes gentes, nomen quoddam
avitum adſciſcere, & illo charactere, ob multas rationes, librum edere; quz
ſit proſopopoœæia ſolennis omnibus gentibus, elegans ac penetrans. Hine
bpag. 26. ulterius Progreſſus, illum Prophetam, qui tempore Manaſſis aut
Joſiæ librum concinnaverit, ſuum diſſimulaſle perhibet nomen „propter
conquerentium, ut apparet, ſuſurros, vaticinia Prophetarum de Nini inte-

ritu non impleri. Quem tamen ut in lucem protrahat Vir doctiſſ. auto-
rem libri videri poſſe ait Nachum, qui ante aut circa primam Cyaxaris ex-
Heditionein in Ninum ſeripferit ſuum, quod illius nomine tenemus, vati-

Xx 2 HZ cinium.

—

348 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS
De Jone. cioium. Quod autem effectus oraculorum Nachumi, in prima Nini per
Cyaxarem obſidione ſoluta, non videretur ſecutus, apologia quadam im-
patientiam Jjudæorum mitigandam viſum, libro hoc Jonæ nomine exara-
t0. Quo pacto Nachumi liber præiverit, ſcriptus ſub Joſia ‚antequam
Cyaxares Ninum obſideret prima vice: poſt obſidionem Niani ſolutam,
. . ſucceſſerit libellus onæ, inſtar apologetici. Quæ bene haberent, ſi tam
11 graviter probarentur, quam argute excogitata, jucunde leguntur. Cete-
⸗ H rum ſcriptorem vaticinii Spinoſa intactum reliquit, ea ſolum criminatione
rit n. contentus, mutilum eſſe libellum, majorisque operis fragmentum. Nam
menta? Jonæ non niſi prophetiæ de Ninivitis deſcribuntur, inquit, Tract. Theol.
polit. cap. X. pag. 1o. cum tamen etiam Iſraelitis prophetaverit, 2. Reg.
MV, 25. Ubi bene habet, quod Jonam Ninevitarum præconem eundem
cenſet, cum Iſraelitico Propheta, leroboamo II. νναιαιWιν: inſignem au-
tem mentis prodit sSRπHοτταα, dum periiſſe calumniatur, quæ literis pro-
dita, & ſcripto comprehenſa unquam fuiſſe, demonſtrare nequit. Quid
enim prohibet, quo minus in re inſtanti ac imminenti prædictionem illam
a Jona editam fuiſſe dicamus, iisque denuo inhæreamus, quæ ſupra . Pra-
ced. in hanc ſententiam diximus? Sic opus non erat, in libros referre præ-
dida, quorum recens recordatio futura tum erat, cum eventu ipſo com-
plebantur. Unde literarum monuments- conſignatam, iſtam de
Jeroboamo prophetiam, negat cum aliis Abarbenel. Et ad eundem mo-
dum, iſtum ſolvit nodum Cyrillus, præfat. in Jonam, haud longe ab initio
Tom. III. Opp.. pag. 367. Xεος ε οασι IS0 .†v OiiAo uoαο
&α duτερυαν ααααουανιατà, ατ. εανσορα ταααιπα õ
Govr& A6νε, αTrα αενν ααια ν 0οονανπιπατu α⁰ S
2v 3y ro& a αντ οοοατ—ιταςααασ *ιρορ 8 αοα ττrο
òð
ve ρεσσ εναναορτοναιιν eοννοοπναανο.. Et ſcire licet, pluri-
ma ſane oracula eum eaidiſſe Iudæorum tribubus, cœleſtesque ac Dei voces
ſapius apportaſſe, & futura ſane præanunciaſſe, quanquam ſeriptus ejus Pro-
phetiæ ſermo, prater bunc, nullus extat. Perrexiſſe avtem populis Iudæis
aliquando eventura prædicere, divina ſoriptura teſtatur. Hinc provocat
ad allegatum ſæpius ex 2. Reg. XIV. locum, & interjedis nonnullis con-

—

, “ 7α IToy, εανοναN⁴huρνονυνTοο ειTαα 7*ο αντιrn Yoiνhασ ναιοα°„νι.
Quamobrem quodam tempore & alios lonæ propheticos fuiſſe ſermones
conſtat. Quæ autem illi contigerunt, commode &nW Kprovida ratione conſcripta
Jſunt. Solidis itaque rationum momentis evincendum prius eſſet, longe

cludit: aSv evoιει αματοοο το dοοαςασσοα το 2cejoα

plura

Pluna ſon-
nemn fuiſſe
eripture
Gile plori
hona ſe
10 CiveriuB
commeme
So
Guere
reſohmi⸗
dam fuul
Ave;
re o,
re r,3
lem de lota
fuit oppret
guod tune
ges dubia,
iius prorſu
Ging, cum
pericopin
Out luhe
ens. We,

Lieet
Phets, ad
ANemploſu⸗

ignitionemn
l. hartit

enderejube
en, pud
Oticalios
bylonen 13
Pendt inol
denigde n
quidem term
Fune Diodea
U ern

.

a Nini pet
Uademim-
ine exire.
Mequam
iſglatam,
rendſtam
tur. (ee⸗
riminatone
tum. Nen
Tract, Teol
rit, 2. .

etn eunden—

inigneman⸗
r literispfo-
vit, uil
onemilam
luprah e-
fekerre pre⸗
d con⸗
1, iſtam de

eundern mmO⸗

n geeb! bi jnitio
zr o 71
durcgutr
ror Ki,
,uent Ngo⸗
liet. dM.
at Hei V
vns eill /
hul le luhtis
Hinc groreer
wnnulis con ñ-
ara 1 4ei

een .

60 gete 1

longe
nselet⸗

ro diverſum & aliud Jonæ vaticinium, præter ſacrarum literarum fidem, cryphz “
commemorat Epiphanius loco ſupra cit. 7gce*†ρορρ 4, τ†—— ediderit

400 νορ⅜ 16ρα τ JIeggo) , 10 X riv Phv. 6τ 1αοο ε 0ρ2R

Rnis appropinquet. Et quando ab omnibus gentibus Hieruſalem calcetur,
guod tunc civitas illa abolenda eſſet. Cujus quidem traditionis velut fi-

Qius, cum prolegom. III. in lonam pag. 75g. illam de lapide ejulante
pericopam ad hunc modum exponit: hic lapis exiſtimatur eſſe Cbriſtus, L
gqui tunc clamavit flebili voce, cum videns eivitatem, NRevit ſuper illarn di- —
ens. guia ſt ognoviſſes & tu? Luc. XIX. .

agnitionem veritatis Pervenire I. Tim. II, 4. Huc ea confer, quæ ſupra

H Aeic, apud s Strabonem Nov οπα, apud Ammianum Marcellinum, & exx
prphylonem a Nimrodo Gen. X, 9. ſqg extructa, loci amplitudine fere ſtaua

denique omnibus, quibus præclare ornari & commendari urbes folent, ea

XVI. ex recentioribus Sam, Bochartus in PEbaleg, Lib. IW. cap. . zoto,

4

VETER. TESTAM,. „„=

plura Jonæ vaticinia, literis fuiſſe condita, probandum porro, eum in fi- De Jona.
nem fuiſſe ſcripta, ut in perpetuum, normantemque eccleſiæ uſum, canoni
Scripturæ jungerentur, & ad poſteritatem eransmitterentur; quam exci-
diſſe plurima ex amplioribus jonæ commentariis, & quæ hodie tenemus,
Soeir veluti longe auguſtioris eſſe codicis, inde concludas Adhuc ve- aut apo-

dοοσα⁵ ey Iesogπ õä 3% A vatieinia ?

O„αεταàι, hos autem Propheta iſte Prædixit, tum cum gentes plurimas Hie-
reſolymis conſpexiſſent, ab occiduis nationibus funditus urbem eſſe delen —
dam. Paulo aliter hanc prædictionem recenſet Dorotheus in Synofſie. 6.

Rocr o n, vCe⸗ õ οσι IesαRαα 7aνια.
7 Oyn 757* bXια νιNιsτνο s Dedit prodigium ſuper Hieruſa-
lem at totam terram. Lapidem videlicet miſerabiliter clamantem, quod

des dubia, ſic ad docendam prophetici hujus libelli mutilationem, auto-
ritas prorſus eſt nulla. Nec aſſequi datur, quon nitatur fundamento San-

III.
Licet Vero Jonas Iſraeli cumprimis dicatus. deſtinatusque eſſet pro- Auitores

pheta, ad gentiles tamen, eosque Aſſyrios, notabili legatione miſlus8d,
exemplo ſuo ac reipſa teſtatus eſt, velle Deum omnes homines ſalvari, & ad

c. 1. bpartis III. G. XII. . 30. ſq. in hanc rem diximus. Eo fine ad urbem con-
tendere jubebatur, quæ in Scriptura Nineve, apud Jofephum Nivs So .

oticos alios, Ninus paſſim appellatur. Regia Aſſyriorum fedes erat, poſt Ba-
penda, incolarum copia, commerciorum flore, opum abundantia, rebus

quidem tempeſtate, nobiliſſima; cujus deſcriptionem ex veteribus dede-
runt Diodorus Siculus lib. II. Bibliotheeæ Hiſtor. & Strabo Geograph. lib.

R Xx 3 6

De Jona.

quorum
conver ſio
cur Seri-
Pturæ Sac.
inſerta?

2

S50 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLIC0oüD8 =

& Nicol. Fullerus Miſtellan. Sacr. Lib. I. cab. VI. Eaque Ammiani Mar-
cellini ævo integra adhuc, ex ruinis quippe prioribus extructa ſtabat, ho-

die vero, teſte R. Benjamin in Itiner. pag. G. D exciſa beenitus eſt, niſi

quod pagi & caſtella quædam ſint intra antiqui ambitus ſpacium, & pons

quidam inter hanc urbem interſit, & eam, quæ nunc Almutſal, quondam

Afſfur, audit. Concinit, dudum ante Benjaminem, Lucianus in Dialogo,
cui titulus: éiaaναwεd——, NerS— ev &‿WταρoXhανüπο zon, 40 802 7.*
Er, Neoτ& &νατ 8 &αν&τα, ene οτ v, Ninus ita nunc periit, ut
nullum illius ſuperſit veſtigium, nec ejus locus poſſit indicari. De loco Nine-
ves contra Fullerum erudite diſpurat Bochartus, & aabuc ſub judice lis eſt.

Ad Hiddekel tamen, ſive ripam Tigridis locat potior interpretum pars,

cum Benjamine, & Plinio, qui Vib. VI. Hiſt. Nat. gap. . Tigri impoſitam
refert, ad ſolis occaſum ſpectantem; contra quam Diodorus Sic. tradit, eam
3 ro S τ τινττρααον conditam fuiſſe ad fluvium Euphratem. Mit-
to reliqua urbis memorabilia, ex laudatis Scriptoribus petenda; hoc

unum allegaſſe contentus, haud longe a miraculo abeſie, ut quanta fuiſſet
hactenus, in idololatrica & gentili urbe, libidinum, ſcelerumque colluvies,

tanta rurſus verbi divini, nunquam antehac cogniti vel auditi, religio &
reverentia, tamque ſeria omnium, ad unum Jonæ præconium, ſequere-
tur ad frugem converſio. Quo enim jure Joh. Lightfootus in Hor.

Hebr. in Matth. XIl. Tom. II. Obp. fol. 3iG. hanc Ninevitarum pœni-

tentiam ſalutarem fuiſſe neget, conſervativam ſaltem aſſerens, quæ ci-

vitatem ab impendente ira & flagello liberaverit, me plane fugit, cum

& verba Chriſti in cit. loco, & pœnitentiæ in hoc libello deſcriptio, vel
maxime ſeriam illam, adeoque citra dubium ſalutarem quoque evin-
cant. Qua ſane in ruborem dabant Iſraelem, ſanctifſima veræ religionis
diſciplina a multis inde ſeculis formatum, nunc autem refractarium,

pertinacem, in ſceleribus adeo obfirmatum, ut tot Numinis internun-
cu, omnibus licet adhibitis concionibus, miraculis, ac mediis, eo per-
movere non poſſent, ut idolis ac flagitiis ſuis nuncium mitteret, & ma-
ture ad Deum rediret. Unde parem poſterorum pervicaciam, hoc ipſo

Ninevitarum exemplo, Salvator redarguit Matth. XII, 4r. Nec omnino

iſtud judæorum fugit magiſtros, in quibus R. Dav. Kimchi ad lon. I, i.
ad quæſtionem a ſe motam: quid cauſæ ſit, quod hæc prophetia reli-

quæ ſacræ Scripturæ inſeratur, quæ tamen, citra ullam populi Dei men-
tionem, tota eſt de Nineve, cujus cives Aſſyrii de gentibus ſeculi erant,
quale quid in Prophetarum reliquis apud neminem deprehendes? non

imepte reſpondet: Hy i en ee eenn eeen

9

0NN
Wo
2
B
u0c ſailie⸗
lul eſet a

Duitentia a

one & in
deinde &
tentibi et
vis nuiti.
qurli cmn

Argun
conium con-
Vitarum cor⸗
maturandam
litumaverten
Uugere tentan
ſho in mare
&ochbwin
Wierr. d, rI
nio per pir⸗
leyerſis, cun
corclium Dei
Domino rel
nitentes miſen
ur, gen⸗
Muone decur
e Cztign
eis balen
Tenche iuſli⸗
Neylrarumn pee

indignnri be

ſeque hie ſar

mmiani Mar-

a ſtabet, ho.

nitur eſt, niſi
inmn, & pons
li oncim
in ialggo,
S e
ue herlt, ut

e loco Nae.

judite li .
threrumhetd
inſoſetent
ic. tradt, Eaſh
braten. Mit⸗
eiend, hoc
rgbantt fuillet
qvecolbries⸗
iti teligio
om, ſegaete⸗
Ootus in Hr.
jinrum pern.

erens, gur cl.

me fogid cum
leſeiiptio del
cnoc eyin⸗
ere lelpionis
retraclatium,

inis Meernul.

necdiis ed per⸗
gitteret, & int.
. umn hoer plo

. 4 Iun. h. .

nrophetin lel⸗
hpuli Dei men⸗
s ſecli erad

** non.

. 7

æquali cum Kimchio candore.

Ponitentes, inſtructio.

äl VETER. TESTAM. 22ððð
ZN Dpd 5in 2 — D: de —9 De Jons,

RX doere eee N N —e
= DN —e ne e re

B—Uhanc brophetiam Reriptam eſſe ad redargutionem Iſr aelis,

quod ſcilicet populus eres tue Zui non eſt ex Iſraele oriundus, baud pro-
cul eſſet a reſipiſcentia, & prima vice Propheta reprehenſus, perfelta bæ-

nitentia a malitia ſua ſe converteret, Iſrael autem ſape licet a Prophetis

mane & veſpera reprehenſus, ad Deum non converſus ſit a malitia ſua;
deinde & hanc ſubnectit cauſam, ut inde conſtet, Deum parcere pœni⸗-
tentibus, e quocunque tandem ſint populo, ipfſisque parcere, quantum-
vis multis. Eandem quoque quæſtionem Abarbenel iſeuſhie, ſed non

Argumentutm libri fere hiſtoricum eſt, Ninevitarum ad Jons præ- Argumen-

conium converſionem, luculenter exponens. Cum enim civium Nine-
vitarum coram Domino aſcenderet malitia, mittitur ad eos Jonas, qui ad
maturandam pœnitentiam invitaret, qua una imminentem proxime inte-

ritum avertere poſſent. At iſte vocationem muneris contumaciter ſubter-

fugere tentans, jactis ſortibus reus in navi deprehenditur, & ſuopte con-
ſilio in mare projectus abſorbetur a ceto, in quo poſtquam tribus diebus

& nocibus, inter ardentiſſi mas delituiſſet preces, tertia die vivus evomitur
in terram, rurſumque juſſus a Domino, ad Nineven pergit, ſuoque præco-

nio, per Spiritus S. gratiam, pœnitentiam impetrar. Quibus ad frugem

reverſis, cum parceret placatum precibus Numen, ipfe iudignis miſeri-
cordiam Dei indultam ratus, inique perquam tulit, eoque noniine

a Domino reprehenſus, ac de iniquitate ſtudii ſui pariter, ac Dei erga pœ-

nitentes miſericordia, hinc apertis verbis, hinc externo hederæ, ſabito &

natæ, & denatæ ſymbolo- informatur. Ubi, quæ in plena hiſtoriæ nar-

ratione occurrere ſolent momenta, ordine recenſentur: antecedentia, Jo-
næ vocatio, vocationem eludentis fuga, deprehenſi per ſortem, & in mare
ejecti a balæna abſorptio, precibus ſervati ac ejecti iterata vocatio, mo-

remque juſſui divino gerentis Prædieatio; factum, publica & ſolennis Ni-
nevitarum pœnitentia; & conſequentig, peenz a Ninevitis averſio, jonz
indignatio obortumque murmur, & paterna Dei, de ſun indulgentia erga

5

Quæ cum ita ſe hahbeant, dubium nonnullis vi- cur. „ iſtori.
fſum fuit, eur in Prophetarum ordinem relatus ſit liber, qui argumento ta- eum, in li-
mDaen, ſtylo & ſtrucdura, ſuum potius in Hiſtoricis tueri potuiſſet locum? r Pre

Neque hie ſatisfacit Ediuard. Livelejus Anglus, qui annot. e: ec Ton. I. 1. hanc PTeriehs

retatm?

De Jona-

17

3 22 INTRODUCT. AD LIBROS BIEBLICOS

urget rationem, quia Propheta erat, & hic ejus in Niniven propbheratio ſten-
ditur. Quæ ſi valeret cauſa, ex eadem librorum Samuelis prior, qui Pro-
phetæ ortum, officium, vaticinia & geſta, ac mortem denique ex inſtituto
exponit, in Prophetarum quoque ordinem cogendus eſſet; idemque fere

de utroque Regum libro judiciam foret, in quo inſignium Prophetarum,

Eliæ ac Eliſæ, oracula, facta, hiſtoriæ copioſe referuntur. Hlnc potior
illa mihi videtur ratio, quia in ipſa hiſtoria præcipui vaticinii myſterium

latet, & fatis ſuis Jonas non minus, quam effaris, verum ſe Numinis Pro-

Seopus.

vtilitas.

phetam comprobavit. Ex more enim omnium Prophetarum, utut non

diſerto præconio, facdis tamen, teſtimonium Chriſto perhibuit, ejusque

mortem ac reſurrectionem hoc volumine delineavit; qui haud poſtremus

hbri ſezpus eſt. Hunc etenim geminum dixeris, biſtoricum alterum, alte-
rum typicum; utrumque & primarium, a Deo intentum, & à Chriſto
Matth. XII, 40. ſeq. monſtratum. Ille eſt, oραααα Judæos, ut cum
gentes, ad primam vatis concionem, miſſa ſtatim facerent priſtina ſce-

lera, & ad pœnitentiam, tanquam ad ſacram anchoram, ſeſe recipientes,
iram Dei & ττο πbροιν effugerent, ipſi potius filii regni, Aſſyriorum

excitati exemplo, matura & ſeria converſione, imminentem ſibi, eamque

feralem, averterent cladem, quin & æterno ſe ſubducerent exitio, quem

libri finem Chriſtus indicat & urget v. 41. Hic vero ad Chriſtum referendus

eſt, qui ad tertium diem eνr ρ⁵ T& v"s conditus, inde que glorio-

ſa reſurrectione prodiens ſalvus, a Jona zy Tij cας 1τ A τ †οοαο⅝αα
eτοι—ws vsταα deliteſcente, indeque velut ex præſentiſſima morte in
vitam edito, præfiguratus fuit v. 40. De quo poſteriori Coccejus in argu-

moento cap. I. Ion. pag. 727. Scopus præcipuus eſt, inquit, typum explicare

mortis & reſurredtionis Cbriſti Domini, pradicaturi & daturi gentibus pœni-
zentiam-. & proponere argumentum ac pignus liberationis ſiliorum Dei ex
morte propter Chriſtum, & clementiæ exercendæ in gentibus. Et in cap. Io-

næ II. & 19. ita declarat: evomitio hæc typus & pignus eſt reſurreclionis Cbri-

ſti. Nam quum Deut. XXX, 12. deſiniatur ſidei eſſe, non dicere, quis nobis

ihit alera mare, & afferet nobis hoc praceptum? atque ita credere Chriſti

reſarrectiounem e mortuis; accedente boc miraculo, tum per analogiam pro⸗

miſſio fuit declarata, tum per Opus potentiæ Dei confirmata. Longe late-

que aurem libri patet utilitas. Nam & naturam Dei docet, quam potens
ille, inventi excitatione cap. I, 4. & miraculoſa Jonæ in ventre piſcis con-
ſervatione cap. II, I. III, I. quam immenſe bonus, cujus manifeſta proſtant
documenta in nautas cap. I, I 5. 16, Jonam, cap. II, 10. IV, 6. & Ninevitas
c, III, 4. 5. quam juſtus & redti tenax, & aà Jona & a Ninevitis juſtas dedo⸗
G cens

ſcens peen
III. 5.6,7.
2d comm
& guam t
vam cupi⸗
Gejullifen
decharetio⸗
ſovos fier
dis homit
emplo ce
Culh /rius
tie, ut u
Nt, Ga.
ſum puhlic

Ded
et, Juo gr
Chriſtus, ſ
udris, ſg
Paſcentibis
Türuc deg
veliptz Me
rellrgue
Meſſie on
bet, u0
AAtmnittit ſie
Droinde op-
cris ex Toh
nnſaccurti

1 Peolam

eins ſe e
us Dgciliar

8 n,
epanter
enpiat derde

Daulo e

05

Pkerariylean.

Prior, quibto⸗
ne ex inſtituto
icemqbekere
Prophetarun,
Hine potiot
inii myſteriumn
e Numinis Fro-
arum, vtutnon
ibuit, ejusqne
haud poſtremus
, alterum, alte-
n, & Chriſto
Jodeos, ut cum
ent priſtinn ſee⸗
ſele recipientes,
Eni Alyniorun.
n ſbi, eannque
N eNWd, Joenn
Kum reletendus
inceqvegloro⸗

irgg reis ie

gtillima mottein
oecejas inn⸗
t)pun xpliut
ni gemiten-
flmum Deiés
1s. Etin Ah. Ij.
ſarrilhmi⸗ hri.
Gicere, luit nli
za nellt Cißi
r aralgiun /
nato. Longelne.
cet, quum poten
enttehile
mutnieſts bo
V,. Ninenitis

„Agie depo-
s uſtesdeß
jeyiris ſcens

VETER. TESTAM., 3353

III. 5. 6. 7, & de vocatione miniſtrorum verbi cap. I, I. III, 2 de gentium
àad communionem eccleſiæ vocatione c. I, 2. III, 2. de lapſibus ſanctorum,

ſcens pœnas: & efficaciam verbi divini luculento exemplo illuſtrat cap. De Jena.

S&& quam tumida caro etiam in ſanctis hominibus exiſtimationem ſuam ſal-

vam cupist, cet id cum multorum detrimento ſit conjunctum, c. IV. 2. 8.
de juſtificatione cap. III, 4. 10. de pœnitentia, ejusque publica & ſolenni

declaratione cap. III, 5. 6.7. de gratioſa Dei voluntate, qua omnes vult

ſalvos fieri cap. IV, II. informat. Quin & quam ſalutarem in converten-

dis hominibus uſum præſtet hic liber, vel ex illuſtri Cypriani martyris ex-
emplo cognoſcitur, de quo Hieronymus Comment. in Jon. III, 6 teſtatur,

cum prius idololatriæ aſſertor eſſet, & in tantam glorianz veniſſet eloquen-

tiæg, ut oratorian quoque doceret Cartagine, audiſſe zandem ſermonem
Jonæ, & ad pœnitentiam converſum, in zantam veniſſe virtutem, ut Chri-

ſtum publice pradicaret, & pro illo cervicem gladio flelcteret.

De divina & duronIso libri autoritate laborandum nobis eo minus Autoritas
eſt, quo gravius & omni exceptione majus ipfi teſtimonium perhibuit Canonica
Chriſtus, ſupremus verbi divini aſſertor, Matth. XII, 40. & XVI, 4. ubi agerta.
Judæis, ſignum aàa Meſſia, quo de veritate ejus certiores redderentur, ex-

pPoſcentibus ſe aliud, quam quod jam ante a Jona præfiguratum erat, alla-
turum negat, täntam hoc ipſo Jonæ largitus autoritatem, qua auguſtiorem
vel ipfa Meſhiæ& prodigia & oracula non habeant. Idem porro Salvator,

ad redarguendam Judæorum ſui temporis pervicaciam & &ααεαν, qua

Meſſiæ monitis aurem præbere recuſabant, Jonæ rurſus vaticinium adhi-
bet, quo graviflimi olim judicii metum ipfis incutiat cap. XII, 41.

Quin denique ſemet ipſum adeo cum Jona confert Luc. XI, 30. 2% 0α0

6vνι Iν⅜vwouúwαhàανQ‿⅜hρ‿οà âτοâ NvepIras, Sr sce, 6 sss wy-
Oguinτα vevec raν†ν, ut qui Novi Foœderis & oraculorum Chriſti
admittit fidem, de Jonæ autoritate in ſuſpenſo hærere nequeat; nec
Proinde opus illa habeat, ut ficulneis Apocryphorum teſtimoniorum ful-
cris, ex Tob. XIV, 5. 6. & lib 3. Maccab. ſuperſtruatur. Unde quoque
non ſuccurrir qui fidem ejus ſollicitare, aut in dubium vocare ſit auſus, ni-
ſi Spinoſam audias, cujus ſtrophas, quibus integritatem potius libri, quam

ejus ſuggillare ſuſtinuit divinitatem, ſupra diſcuſſimus G. II. Necui tamen vindicata,

fraudi ſit, quod aliis fuit viſum, prophetiam jonæ avulſam grandioris hi-
ſtoriæ particulam ex eo deprehendi, quod a particula connexiva ]) initium
capiat, revocanda huc ſunt, quæ de ſimili librorum ſacrorum primordio,
paulo aute Ezechielem diximus pag. 216. Llanc quippe particulam in
Curz, Pars III. 1Y fronte

De Jona.

Chronolo-
logia.
5

354 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

fronte librorum requnchare, vel ornatus quoque ac elegantiæ cauſa poni,

Grammatici docent, Argute præteres Calvinus, non tam ad ſcripta Prophetæ

vaticinia alia, quam ad ore prolata inter populares ſuos oracula, hanc copu-
lam refert, qua inſinuetur, non modo in populo ſuo munus ſacrum Jonam
obiiſſe, ſed præterea quoque Nineven ablegatum, factumque eſſe verbum

Domini ad Jonam, dicendo: ſurge, vade Niniven &c. Perinde enim loqui-
tur, ae ſi contexeret hanc hiſtoriam cum ordinaria ſus funclione, ac indi-

earet, ſermonem Dei non tum demum cœpifſle fieri ad Jonam, quum Ni⸗-
neven mitteretur, ſed cum eſſet ordinarius Propheta Ifraelis, voluiſſe etiam

Deum transferre ejus operam ad alias gentes, quo fine a conſueto munere

nunc revocatus, & injunda ipſi fuerit nova prophetia. Vide Joh. Calvini ar=
gumentum in Prophet. Jonam, & ad c. I. I. Obt. Iom., III. Part. II. P316.
Tempora Jonæ adeo diverſe putantur, ut quam in tanta ſententia-
rum varietate ceteris præferas, aut tuto ſequaris, vix ſatis liqueat. Tace-

mus nunc eos, qui cum Judæis, Sareptanæ filium cenſentes noſtrum, ad

tempora Euſe referunt, natumque ſub Achabo Ifraelitarum rege, ſub

Achaſia & Joramo adultum, porro mortuum & ab Eliſa ſuſcitatum, hine

ab eodem miflum ad regem Jehu ungendum, poſtmodum Prophetam
egiſſe, & autoritate floruiſſe ſub Joachaſo, Joaſo, Jeroboamo II. & Za-
charia, ætatemque longe ultra ſeculum br otraxiſie tradunt. Hi enim in-
certa nituntur traditione, qua ſuperius & I. ſubruta, totum corruit, quod
ſuperſtructum erat, commentum. Niud⸗ generaliter ætatem Jonæ defi-
nit Abarbenel Comment. in Jon. IB, 1 extitiſſe antequam Sanherib Sama-
riam devaſtavit, & Poſtquam Al yri tribum Ruben, Gad, & dimidiam tri-
bum Manaſie devaſtarunt t. hron. V, 26. item ex quo deportarunt? ebu-
lIon & Naphthali 2. Reg. XV, 20. Zunc, inqui:: ſine dubio oennes reliqua tri-
bus ſibi metuehbant a tege Aſſyriæ, ne veniret ad urbem Sameriam, eamque
devaſtaret, ſicut friatres ipſorum depertaverat; & quia hie metus animos

. Jabientum ex Iſrazle invaſit, inde eſt, Zu0d in hac biſtoria Jona deéclä-

ratur, nimirum Deum Jonæz in mandatis dediſſeé, ut proſici Keretsr. alt
magnam urbem Ninive, quia illie ſedebant throni regum Aſſyriæ, & Nini-
we erat caput regni Aſſyriaci. Quæ ipſa libel li Jong occaſio ſit & cauſa.
In quibus cum corrigere Abarbenelem ſatagit Coccejus proæmii in Jon.
G. 2. eo quod non Afſtyrii, ſed Syri cum Chaſaele, quum in Itrael reguaret
Jehu, eripuerunt terras ultra Jordanem ſitas 2. Reg. X. 32. 33, has autein
terras recuperavit Jeroheam, ſecundus nepos Jehu; idque ſecundum ver-

bum Dei per Tonan 2, Reg. XIV, 25. Poſtca- ſub ckacho Tiglath Pileſe-

TIenmn

ipleincuttit
genells men
merhir appl
Coclorum ſu
vit, ſub Ufe
ltn bulebius
tum ettam
roce mio l
nis Augvlin
Hoſme nomit
ſententis
Oandkius /ro/
lum, I. ſun/
Reformatis
uamplures,
Prophetarum
ANun cenle
Atein ainte
Cecharari,
Amem nor.
Dehmek
tll gubern
31 ienlee
cenlemus
ceſftgire Aan
eummentumn
in ae eegn
iiar ce contra h
Pibos Priore
int iſe eyine
itl Uder y.
Annotari 4
ſiom, oge , O
Ali,

105

2 cauſ poni,
abrophete
1,unc copi-
Ktum ſonam
ele verhum
eenim loq i.
One, 11 indli⸗
VOloiſle eiam
lneto munete
Oh. Calvini al⸗
1.II. K.

Uta ſententig-
goent. Tece-
nolirum, 44
m tege, ſub
itntuim Hiuc
N Ropdetand

mo II. Cd-

Ei eiim in-
Corrbit uodl
en ſom bef⸗
nherib Jama-
Cimidiarm ii⸗
onkultleli⸗
ernliguett!.
niomn, eunniie
uetus nins

19 J

,:ſrvpf. 4

) e⸗ — 4
*, NIr
. 4,

5,

aroft
guaret

é

*

M VETER. TESTAM. 3355

rem Aſſyrium abduxiſſe Sebulon & Naphthali 2 Reg, NV. 29: cenſuram De Jenz.

ipſe incurrit oh. Meyeri annozat. in Seder Olam Cap. 20. p 1012. qui Abar-
benelis mentem aliter explicat & contra Coccejum tuetur. botiorem
meruit applauſum caleulus, qui magno Patrum conſenſu, & recentiorum
doctorum fuffragiis munitus, autoritatem velut quandam ſibi concilia-
vit, ſub Uſia rege, una cum Amoſo, Jeſaia & Hoſea, Jonam prophetaſſe.
Ita Euſebius tum in Cbronicor. Lib. I. ad An. 1ar3. edit. S-aliger. bag. 1I12.
tum etiam, in Præporat Evang. Iib. X. Cap. 1q. Cyrillus Alexandrinus in
fproæmio Jonc, & contra Julian. Lib. I pag. 12. A. Theodoretus, & ex Lati-
nis Auguſtinus b. Xl III. de Civ. Dei cap. 27. & Hieronymus, in principio

Hoſeæ nominans COſe, Mſaiatn & Joel, & Amos, & Abädia, & Jona, & Mi⸗
— „5„ . . . .
haam, qui oσσαροwο . e domemporanei ejus fuerunt, idemque fere, ex

ſententia Hebræorum, repetens in proœæmio Jong. Sic & e recentioribus
Sanéctius prolegom. in Jon. II. pag. 75. Bonfrerius abvendice ad eap. VII.
Praloquior. Seripturæ, Sect. XI. p. 707g˙g Jac. Salianus Annatinm Vet. Teſt.

Tom. IV. fol. 1iS. ad A. M. 3272. e noſtris b. ). Pappus in prine. Jonæ, e
Reformatis Jac. Uſſerius Annal. Vet. Teſt. ad A. M. 32g7. Päag. 77. aliique

quamplures. Nec ſuo hæc ſententia deſtituitur fundamento; ſed cum
Prophetarum iſtorum ambitus prolixe nimis patest, paulo curatius defini-

endum cenſeo, quam praciſe temporis periodum illuſtraverit Jonas.

Atqui ea intelligi ex iis poteſt, quæ ſupra G. I. p. 347. ex2 Reg. XIV. 2 5.
declaravi. Ea enim ſi redle ſe habeant, uti habere certo ſum perſuaſus,
ætatem noſtri in jeroboami II. initia, & patris ejus Joaſi extrema incidere
Palam eſt. Jam cum Jerobeam a patre in regni conſortium adſcitus ſitA. M.
3168. & αροαpoſthae Uſiæ vixerit, in univerſum annis L.ll. impe-
rii gubernacula moderatus, biennio ante ibitis Jonæ conjecimus in A. M.
3 166. vel certe oraculum iſtud 2. Reg NXIV, 2 5. citca illa tempora editum
cenſemus; qui num, ultra Jeroboami regnum, æztatem produxerit certo
definire non auſim, cum de grandævi adeo ſenecta ejus nullum proſtet do-
cumentum. Hinc utique liquet, eum in regno Iſraelis Hoſea & Amoſo,
in Judæ regno Joele & forte Jeſaia *“αXνρÜνον%ος, antiquiorem fuiſſe. Ni-
titur contra hanc ſententiam Joſeph. Scaliger, Jonam longe ratus his tem-
poribus priorem, ut Jonæ ætatem in Sardanapali regnum, & initia Arbacis,
incidifſe evincat. Hinc ad locum Chronici Euſebiani, ſupra citatum, qui
ita habet: prophetabant apud Hebraæos Oſee, Amos, Iſaias, Jonas e hæc
annotavit: de Jona poſfumus dubitare. Legimus 2. Reg. XIV, 25. Ama-
Riam regem Judæ ſines regni ſui adoram usque maritimam protulißſe, quem-
sdmoltam, anten Predixerat Jonus, flius Amathi, Iude colligant, Jonamr

3 ½

De Juna:

4

N

INTRODUGT. AD LIBROS BIBLIGOS

356

tempore evenerit id, quod ipſe prædixerit: imo prophetiz hæc ſumma gloria
eſt, multis annis, ut aliquot ſeculis, rem prædicere anute eventum rei. Ego

. . . „ . 7 ;]— R—⸗ TZ
non dubito, eum vixiſſe ſub rege Joas, cujus anno XIII. capbit regnare infa-
mis vitæ maculis Sardanapalus, quo in obſeænum moduam ſoluto, quis du-

bitet & omnem Aſſyrian, & MWinivem, Aſſyriæ metropolin, nunquamn
majore infamia turbitudinum Kagraſſe, üt Deus propterea probpbetam ſu-
um, Jonam, éo deſtinaverit, qui illos imminentis ruinæ admoneret, niſi re-
ſipiſcerent ?à Atqui, inquies, pwœnitentiæ præclarum ediderunt zeſtimonium,
jejunio publice indikto. Hoc verum eſt. Ideo Deus Ninivem non abolevit,

ſed Ninivitis dominum mutavit, imperio ad Achacem translato. Omnino

zempora conveniunt. At tempus, quod bic alſienatur ab Euſebio, congruis

decimo anno Oziæ; qui eſt vigeſimus ſecundus ejusdem regis, juxta ara-
logiſmum Euſebii. Omnino Jonas vixit ſub Sardanapalo, & circiter int-

zium Arbacis. Animadverſion. in Euſeb. bag. 6. A. Heæc vir ſummus,
quorum tamen non pauca laborant. Nec enim (a) in cit. loco Regum,
Amaſia, rex Judæ, verum Jeroheam, rex Iſraelis, priſtinos recuperaſſe legi-
tur fines, juxta verbum Domini de Jerobeamo, minime vero de Amaſia,

prolato: neque (G) tempora Jonæ, Prophetæ Ifraelis, ad regnum Ama-

fiæ, regis Judæ; ſed ad Jerobeami componi debent imperium, cujus ta-
men utriusque regnum XXVI. circiter congruit annis: neque () de
propheriæ vel gloria deteritur quicquam, vel veritate, quamvis illa even-
tum ſuum haud adeo longe antecedat; & potuit utique ſub Joaſo Iſraeli-
tico, antequam filium in imperii conſortium adſciſceret, hæc prædixiſſe
Jonas, annis triginta, quadraginta & amplius, donec prædictis reſponde-
ret eventus: ut taceam () v. 26. 27. loci iſtius, haud obſcuris Prodere
indiciis, vel ipſis jerobeami temporibus, quin forte coram ipſo, proditam

illam fuiſſe prophetiam, qua excitatus rex, ad recuperandos fines bellum-

que inferendum injuſtis oppreſſoribus, animum applicuit. (2£) Infirmo
autem perquam tibicine nititur Scaligeri calculus, eo ſaltem tendens, Jo-
nas ut αναεσαS evadat Sardanapalo. Quod tamen a vero videtur
alienum. Nam & ſervata urbs memoratur Jon. III, 10. IV, 5. ſqq. quam
tamen ab Arbace expugnatam, haud parum detrimenti cepiſſe conſtat; &
Rex ipſe in cinere ac cilicio poœnitentiam egiſſe, autorque univerſæ urbi

publicarum ſupplicationum fuiſſe legitur cap. Iil, p. 6. 7. q. quale quid a

Sardanapalo fruſtra expectaveris, qui potius in mollitie & diſtolutis mo-
ribus ad rogum usque perrexit, cui vivum ſe tradidit exurendum. Sed-

& (O) qui paulo curatius computum inierunt, cum doctiſſimo Uſſerio

Arma-

ſub Amaſia prophetaſſe. Atqui non ſequitur, eum vixiſſe ſuly eo rege, enjaus

... . .

Armachano,
roboamo po
mum imperi
fobeam U
provocarit
XV, 19. I. 0
ſebius Oera?
Kidas 4.
Hic etenim,
pora imeiſſſe
regi helis
Conſrmavih-
lbello jone!
Ctltt olt
1719. ellit,
id unum egit⸗

Potheſin tuean

Capit
eell, 9,9. l
Mamn Plopheta
ſin Cuas bel
Hhabes itz ue
Partes libri

. vCcitio ſont

1 divi⸗
2. Jone

l. Vocati lon
I. lſterat
2. Jonæ
1 efech
) fe

,In

Inter
e0
1

Kamen ex 1

08

, 4. 2, 4
coreke, cjis
ſumma glerin
itun ei. Hoo
t erore iyſe

luthx uis A.

lin, Alnguan
propbeten /⸗
noneret, iiiine⸗
t teſtimoiun,
u non oMlevit,
loto, Omnino
ſlin nruit
in ju S
GGlireiter ini.
Ec wir lummus,
t. loco Regum,
emhenleltf⸗
ero Ce Amnaſin-
egnum Am-
tium, Cujus 1a.
negle )e
ammvis illn eren.
ub ſolelluel⸗
bue rrclſſe le
6s telpone.

bleuis locete
iolo, procen

8 ſues belun.

1, (e) luüme

(ens, N.

tein teh
1 Vel0 ik

VETER. TESTAM.

357
Armachano, Annalium Vet. Teſe, Tom. I. hag. 5? ſeg. a4 4. . 3232. Je De lom.
roboamo poſteriorem inveniunt Sardanapal um, quem A. M. 3237, de-
mum imperium obtinuifle credunt, cum jam An. 3 220. fatis conceſſerit je-
robeam Unde liquet, regem illum, cujus Pœnitentiam præconio ſuo
provocavit Jonas, Sardanapali parentem fuiſſe, quem ſacræ literæ 2. Reg.
XV, 19. I. Chron. V, 26. Pulem, Julius Africanus Acracarnem, Eu-
ſebius Ocrazabem, Stephanus Byzantinus Cyndaraxen, Strabo, Arrianus
& Suidas Anazyndaraxen, alii apud Athenæum Anabaxarem dappell ant.
Hic etenim 41. annos ante Sardanapalum regnans, in erobeami II. tem-
pora incidiſſe putatur; qui idem tamen, dudum poſt illa, Menachemo
regi Iſraelis bellum jaterens, mille pendentem talenta argenti, in regno
confirmavit, Quæ paulo copiofus diſcuſſiſſe juvat, cum hiſtoriæ ac
libello Jonæ haud parum affundant lucis. Ceterum, cum eandem de
zgtate Jonæ quæſtionem, peculiari ſchediaſmate, menſe Octobri An.
1I719. edito, côpioſe explanavit vir Celeberr. Hermannus von der Hardt,
id unum egit, ut novam ſuam de ſymbolico & ſigurato Jonæ ſtylo, hy-
potheſin tueatur, & veritatem hiſtoria evertat, ut prolixe fupra dictum.
Ilk.
Capitibus IV. abſolvitur liber, verſiculis 48. in quibus medii ſunt bartitio.
cap. II, 9, 9. In partiendo eo inter omnes fere convenit interpretes, gemi-
nam Prophetæ vocationem, quarum. alteri obluciatus, alteri morem ges-
ſit, duas libelli conſtituere Partes (] cap. I. & II. (11) cah. III. IV.
Habes itaque
bartes libri duas, pro duplici Prophetæ vocatione; ita ut exponatur Tabula
I. vocatio Jonæ prior, ejusque ſucceſſus infelix; ubi Synopties.
I. divinum juſſum cap. I. I. 2.
2. Jonæ inobedientia, demonſtrata per fugam v. 3.
punita per cetum v. 4. fin.
retractata per pœnitentiam cap. II.

II. vocatio Jonæ poſterior, ejusque ſucceſſus diſpar: ubi rurſus

I. iterata Dei juſſio cap. III, I. 2.
2. Jonæ habita concio v. 3. 4.
3, effectus diſpar
) felix, reſpedu Ninevitarum v. 5- fin.
65) infelix, reſpeciu murmurantis & correpti Jonæ cap. IV.
— VYIII.
Inter eos, qui ni commentationibus ſuis jonam, ſi minus integrum, Commen-
attamen ex barte illuſtrarunt, eminent ex tarii.
Xy 3 Patri-

358 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

Pĩe!! O—☚

De Jon. pratrihus AMBROSIUS, cujus in unum ſaltem Jonæ textum, de ntics ioeen

Wattun, jejuniis Ninivitarum ſermo unicus, ordine XL. Tom. III. Oiv. pag. 267. cuiulinl
legirur: S. EPHIREM Syrus, cujus in ps. Lat. extat in onam oratio, Ehlehrh.
Romæ fol. 1589. 1593. Antwerp. ex ed t. Ger. Jo. Voſſii 1619. MAXNIL- rentlesin
MUS, Taurinenſis Epifcop. cujus in Iir amnji, ac Ninivitarum Jejuniis le- MATTI.
gitur homilia Opp. bPag. 227. ex edit. Lheoph. Raynaudi, Lugduni in fol. MTG
An. 15 52. THEOPHYLACTIIS, cujus in Jonam commentatio ſeor- 139,
ſim excuſa eſt Francofurti in 8. An. 1549. “ Lipl. 4. A
Judæruüum ZJudeis ſeorſim, quem ſciam, nemo, præter ſupra memora atos in Pro: iicavit, h
phetas omnes: uno tamen comp lex tu Jonæ Hebraico & Chaldaico, Maſo- WIll. honii,
ram utramque, larchium, Aben Efram, D. Kimchium & Abarbenelem FPEIEFEN.
junxit, & edidit Lipſie in g. An. 1683. Prider. Alberr. Chriſtiani, Bhnhaſſtontt
Luthberano- Noſtris PETRUS ANGERMA NNNUIS, cujus in Jonam homi- rocen a
rum: liæz Wittebergæ prod. in 8. An. 1626. PETRUS ARTOPAEUS, cu- funt: Ejus
jus in Jonam commentarius exc. Stettini, 8. 1545. THOM. BAN- eberge in 4
GIUS, eujus fontium Iſraelis trias, Jona, Michaza, Ruth, prod. Hafniæ 8. onum hotnil
1631. IACOB. B RCHEROI IUS, Theologus Hafnienſis, cujus li- Cujs Germain
ber Fone Propheticus, expoſitione iroral, & eogetiea ilußratus, prod. Cebatar Lipſi
Hafniæ in 4. An. 1686. JOH. BRENTIUS, cujus Commentarius in A. in ſonamn h
Jonam exc. Francof. in 8. 1566. JOH. BUGENHAGEN, cujus Com. eißsgaugſe
mentar. in Jonam prodiit Wittebergæ in 8. An. 155 C. JOH. CAESAR, oicis Cſe
cujus homiliæ XXII. German. in Jonam prodierunt Witteb. in 8. An. 1889. Bal
1600. DAV. CHYTRAEUS, cujus comment. in Jonam Lipſiæ prod. S- Hiſerie
in 8. An. 1 599. MICH. DILHERRUS, qui in ochola Prophetica bag. THEO DO
277 –—27§. Jonam illuſtravit: GEORG. EDELMANN, cujus XXKXYNA. — M Kebeſt 0
in Jonsm homiliæ exc. Wittebergæ 8. An. 1583. 1597. NICOL. Ncc 5RUS.
ElISELNIUS, cujus tuba monito††Zö. Jona G& Miche Germanice prod. . mn4. An 1
Argentorati in 4. An. 102 . I1640. PHIL. GALLUS, cujus XXX. in ę lie Prod H
Jonam homiliæ exc. Magdeburgi in 8. An. 1606. JOH. GERHAN Eui CxyII. T
Ds, cujus annotationes in Jonam, Pſalmis prioribus junctæ leguntur, I. HEN
Jenz in 4. An. 1663. PDii. ANDR. GLEICH, cujus homiliz XVI, II. WA 8
in Jonam Dresdæ prodierunt in 4. SAI 0,0 GESNERUS, „ 1do. i

cujus XII. Proſt ut in Jonam homiliæx: NICOL. GREYFEN, cu- Reeiarum de Re

jus XX. ſunt in hunc Prophetam homiliæ, Roſtoch. S. 15 88. JeSAIAS 4 (8 W h
HEIDENREICH, cujus XXI. in Jonam homiliæ prodierunt Lipf. krt Atumne
in 8. An. 1583. AEGID. HUNNIUS, cujus INX. in Jonam homili liex, eln,
reliquis in Dani elem & Obadiam junctæ exc. Witteberge i in 4. A. 1611. Dðð ſis cunin
BARLHOL. KRACKEWIZ, cujus luculentus in Jonam commen. bugnai tl

tarius

005

nntextum,
Mh⸗ G. 27.
lonam eratio,
un ſjanijt le.
Lugcdnni in fol.
mmentato ſeor-

moratosindto-
haldnico, Mio-
Abar hentlen
Chriſtiani,
1 Pomem hommi-
TOPAEUS, cu-
THONM. 5AN.
rod, Hifie 9.
enſis, Cujus .
Mrati, Prod,
OWRendaris in
EN, cujus Com-

o CAESA.

itteb, inl 9. An.
zm Lipſe prod,
ulei Hay.
k cuſn XIV.
ammice Pot.
cbjs XS. in

. CEEHA.

fnce leguntr,
ns homilie AVl,
GENERUS,
6REEEEN, cu.
188. JKAl
ociann li Uy.

One homil pllie,

ei nhu.

ſonn conntnen.
(mgis

T ngduni fol. 1641. JOHI, CATARDUS, cujus in Jonam expotiti

VETELR. TESTAAM. 2339

tnarius lucem adſpcxit Hamburgi, 8. An. 1610. JOSTA 10 aErd De Jona.

cujus L. in onam homiliæ, excudeb. Schmalcaldiæ in 8. An. 15 %2. JOFI.
FRIEDLER. MAYERUS, cujus Hambhurgiſches Ninive homilias poni-
tentiales in priora HI. Capp. Jonæ exhibet, Hamburgi 3. A. 1693. 011.
MATT H. MEVYFARTUS, in Jonam, Erffurti in 4. HECTOR
MITEHIOBIUS, cujus CNXXII. homiliæ in Jon. exc. Halberſtadii in 4.
1639. & Lipf. 16/4. GEORG. MOEBIUS, cujus Jonas Typicus exc.
Lipf. 4. An. 1678. NICOL. MORINGIUS, qui typice jonam ex-
plicavit, Brunfvigæ in 8. An. I607. CASP. PAMLERUS, cujus
VIII. homiliæ in Jon. prod. Lipſ. in 4. An. 1600. A U GUST US
PFEIFFERUS, cujus Magnalia Cbriſti FP. I. pag. 294. 42 item Specu-
lum pahſionis & 7 eaſurrenton, Chriſii pag. 177 - 209. Jonæ cum explica-
tionem paraphraſticam, tum applicstionem typieam, in lingua vernacula,
ſiſtunt: E jusdem quoque proſtant grælectiones in Prophetam Jonam, Wit-
tebergæ in 4. A. 1671. MOSES PFLACHERUS, cujus IN. ſunt in
Jonam homiliæ Germanicæ, Tubingæ, 4. A. 1604. JO. PO MARILUS,

cujus Germanica Jonæ explicatio edita Magdeburgi in 4. An. 579. recu-

debatur Lipſiæ in 4. 1599. & Stetini 1664. GEORG RHOSTIUS, cujus
XI. in onam homiliæ exc Roſtoch. in 4. A. 162 4 ELIAS SCHADAEUS,
cujus Suvpſis praçipuorum losorum Prophetzæ ZJonæ, ex ipſius ſcholis Theo-

logicis conſcripta & ad diſputandum propoſita ſunt Argentorati, in 8.
15898. BALTHAS. SCHEIDIUS, cujus Jonas Propheta, Philolo-

gieo- Hiſtorico -Commentario evpoſitus, prod. Argentorati in 4. An. 1659.
THEOLDOR. SCHNEPFFIUS, cujus Commentarius in Jonam a

M. Sebaſt. Cygnæo editus eſt Rektorhir! in g. A. 1699, NICOL. SEL.-

NECCERUS, cujus vernacula Jonæ Nahumi &c. e Xpoſitio exc. Lipfſ.
in 4. An. 1567. D NIEL. PaLCHIAVERUS, cujus XXI. homi-
liæz prod. Roſtochii in 4. A. 1643. GREGOR. STRIGENITIUS.

qui CXXII. homiliis vernaculis Jonam ill Iuſtravit, Lipf. fol. 1595. 16 19

JOH. HENRIC. URsINUS in Jonam, Francof. 8. 1641. PHI-
LIPP. WAGNER, cujus extant XXNXV. hemiliæ in Jonam Budiſlæ
An. 15 80. Lipf in 8. I15 I. JOH. WOLLERUS, cujus 9/&α0 α pro-
phetiarum Jonæ & Joelis prodiit Witteberge i in 4. An. 160 5. JODO-
CUS WILLICHIUS, cujus in A Ahchin am, Jonam, Habacuc & Hag-

gzum commentarii ed. Bafil. 1 5

e Pontiſeciis, G A. BRIEL A ACOSTA, Theologus Conimbri- Pontiffri

cenſis, cujus in Jonam, Malgchiam & alios libb. commentaria prodierunt rum.

EXG

BDe Jona.

Refarma-

10r– τι.a

hnenlſis, cujus in Jonam prælecliones prod. Anglice Oxonii in 4. 1599. &
Londini 1600. JOH. LEUSDENIUS, cujus Jonas illuſtratus prod. UI.
trajecti in 8 An. 1650. EDUARD. LIVELEIUS, cujus in Jonam an-

360 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

₰

exc. Pariſ. An. 160 1. JOH. FERUS, cujus in opuſculis varüis Germani-
Cis Lugduni in 8. A. 1967. impreſſis, in Jonam expoſitio legitur p. 169-
341. FRANCGISC. FEVARDENTIUS, cujus in Jonam & epi⸗
ſtolam Judæ commentarius exc. Coloniæ in 8. 159 5. ROCHUS MA-
MEROLLIUS, cujus X X. in onam conciones ed. Verduni-in 8. 1575.

1579. GEORG. MAVYR, S. j. Gallus, cujus exercitatio Grammati-

ca in Prophetam Zonam, inſtitutionibus linguæ Hebrææ adjecla, prodiit

Lugduni in 8. 1649. ANGELUS PACIUCHELLUS, cujus Leckiones
Morales in Prophetam Jonam, 2. Volum. prod. Monachii fol. 16727 &

Antwerp. fol. 1680. FRANCISC. de SALINAS, cujus in Jonam
commentarii, II. tomis prod. Lugduni in fol. 16 52. 16 5 5. JOH. TRE-
MINIUS, cujus in jlonam commentarius prod. Oriolæ in 4. 1624. 8E-
BAST. TUSCANUS, Eremita Auguſtin. cujus in Jonam commenta-

rius prod. Venetiis in 8. 1573. JOH BAPTIST. UWENUS, Antwer-

pienſis, S. J. cujus in Jonam commentarius literalis & moralis ed. Ant-

werpiæ fol. 1640.
e Reformatis, GEORG. ABBOTIUS, Archi- Epiſc. Can-

tuar. cujus in Jonam prælectiones Anglice proſtant, Oxonii 4A. An. 1609.

PETRUS BARO, Theologus Cantabrigienfis, cujus in Jonam præle-
Qiones prod. fol. Londini, 1579. JOH. CROCIUS, cujus in Jonam
Commentarius prod. Caſſellis in 8. An. 1656. JOH. JAC. GRYNÆιS,
cujus explicatio Prophetæ Jonæ prod. Baſil. in 8. 1581. RUDOLPHI.
GUALTHERUS, cujus in Jonam expoſitio exc. Liguri in fol. 1593.

JOH. HOOPERUS, Epiſcop. Gloceſtrienſis, qui in Jonam Anglice

ſcripſit, Londini in 8. An. 1550. JOANNES KlING, Epiſc. Londi-

notationhes inter Criticos Sacros relatæ leguntur: JOHI. MERCERUS,
qui Chaldaicam Amoſi, Abdiæ & Jonæ interpretationem notis illu-
ſtravit, Pariſ. in 4. An. 1557. JOH. PIIL. MILEUS, cujus Ger-
manica prophetiæ lonæ explicatio prodiir Heidelbergæ in 4. A. 16 14.

JOH. MONGENAT, cujus Jonas fluduans exc. Franecqueræ in 4.

1662. AMANDUS POLANUS, in cujus exegeſi analytica vaticiniorum
V. Teſt. edita Baſil. in g. A. 161 5. in Jonam quoque commentarius legitur:

quibus adde FRANCISC. BURMANNUIM, Exercitat. Academiar. F. I.

p. 165. Enchiridii Prophet. F. 15. ſq. & AbRAH. GULICHIUM,
cujus in Analyfi libror. Propbeticor. Vet. & Nov. Teſt. p. g6., ſuo ordine
Jonas incedit.

7

CAP.

D

Ghirac orch
Nule
ſeript⸗
litar g
Poxrti⸗
1M

Vod
cis
dif
.. un
Vaticigii ag.
auſpicatur:
Godetin Pyg
tam eritnten
Aiue ni ſe
mmner ſrimt
in Eiire Ap.
tem zgit Hier
1us zullie: er⸗
vere in) erig,

Hdo ah

tionis expoßit
RS vel
Noſter
Politun ex
ſu
Um, N Mome
au Que non
r Deng ſeer
) ve
Eirp

lericnn,

a

1005

Ariüis Germani.
ſegitut P.169.
onam &epi⸗
ROEHUS MA.
ni⸗in. 157 .
tio Gjommati-
ACjecla, roliit
cljus Lellones
hii fol. 1672 8

hjus in JonAm

fS.o. hb.
n 4. 1044. l
nam cotnmmenta:
5NUS, Antwer-
noralis ed, Ant-

bi.⸗ Eyile Cin-
ii4. An. 1600,
a pomm prele-
cbjus in ſopam
C. GRMNz06,
I. RODOYK.
ei in fol. 1693.
onamn Anglie
, Ppile. Londi⸗
nin in4. 1599,8
Eraus prol! U⸗
8s in ſonam an-
nlcends
onemn notis ilu.
5, cjis Ger⸗
2 10 4. 4., 1614.
necquele n 4.
tic vricinicfun
mematiuslegtut⸗

Nualemidr,:
CCiChIN.

,(Iuo Oribe
n dc,

QCaror XII.
DE PROPHETIA MICHAE.

Sdes ac ordo libri MICHA nomen: genas &C ortus“ difßtinktio a Micha ſtlio Samma-
Jemlæ I. Reg. XXII. mors & ſepultura reperta X cι αασα G. J. Lihri rium Ca-
YJriptor, ejasgue ſeglus. Auditores §. II. Argumentum: ſcopus: uti- Pitis.

litas G. III. Autoritas libri Canonica aßerta 8. IV. Cbronologia G. V.

Partitio G. M. Tabala Synoptica G. WI. Commentarii Luütherans-

rum, Pontificiorum, Reformatorum G. VIII.
Uod jam ſupra obſervavimus,

mus eam, ceu uſu tritam, annotaverit, cum prologum hujus
vaticinii ad Paulam & Euſtochium, Tom. VUI. Ovb. f. 5â9. E. ad hunc modum
auſpicatur: Micheas, in guem nunc commentarios dictare cupio in ordine
duodetim Fropbhetär. ſecund. LYX. Interpb. tertius eſt“ ſecund. Hebrai-
cam veritatem, ſextas, & ſoequitur Jonam prophetam, gui ſuccedit Abdiæ.-

atque ita ſit, ut tertius ſit Amos, & Joel ſecundus, boſt Oſee, gui apud

umnes Püimus eſt. Eundemque cum Græcis Codd. ordinem reperies
in Eſdræ Apocrypho, 4. Eidr, l, 39. Ludit autem potius, quam ſerie
rem agit Hieronymus, cum in ordine ac loco libri myſterium vena-
tus, addit: engo quaſi in corde volaminis Poſieus, debet profunda conti-
neryé ayſteria. Inſcribitur autem liber ab autoris ſecundarii nomine

Sunt, qui contractum putant ex
—n vel W de maxime oh ſcriptionem Jer. XXVI, 18. ubi

noſter n een dicitur, & quod, qui 2. Chron. NVIII. 14.
vocatur, idem 2. Reg XXII, 8. 12. 7 audit; idque com-
politum ex e vel ex 21 , in eundem exponunt ſen-
ſum, ac nomen 82 Michael, quis ſicut Jebova, quis ſicut Domi-

nus? quæ nominis notatio Mich VII, 18. ita redditur: 12 2N
duis Deus, ſicut ITu: Ita Abarbenel præfat. in Ezech. Fol. 123. col. g.
—2 exponit. Hinc Coccejus ad Mich. I, 7, §. 2. nomen guaſi
Prophbeticum, & Syumbolum Prophetæ eile arbitratur. Alii rurſus ex

Cers., Pars IlD1.. 22 &

VVETER. FESTAM. 361

non eandem in Græcis & Hebrai- Sedes ac
cis codicibus ſedem tener Micha Propheta, eaque collationis ordo libri.
differentia tantam fert ætatem, ut ſuo jam tempore Hierony-

De Micha,

W

D apud LXX. & Hieronymum Mqylag, vel Mewloαo Latinis MHC HE
Micha, vel Michea; cujus apud Hebræos & diſpar origo, & nota- o
tionis expoſitio traditur diverſa.

362 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

De Micha. & fſuſſiæo ] conſtitutum ajunt, quod ſi pronominalter accipias, ſenſum
relddet: quis ſicut Iu? quis Tibi par? ſin adverbialirer: quis ita? quis
talis? quod oh excellentiam dictum putant. Demum vero alii a verbo
derivant, bumiliatus, depreſſas, tenuis ſuit, ob fortunæ tenuitatem quæ
plerumque pietatis comes, vel ob humilitatem, ut Hieronymus cir. loc.
declarat : Michea interpretatur bhumilitas. = Piulohbre igitur hbumilitas,
quæ inter virtutes velpræcipua eſt, ſpe hæreditatistominica naſcitur. Humi-
litas autem non illa, quæ venit de conſtientia peccatorum, ſed quæ inter virtu-
tes ponitur, juxta quam dicizurs bumiliam'ni ſab potenti manu Dei, ut vos
exaltet in tempore viſitationis. Et, qui ſe humiliat, exaltabitur. Et, ante
contritionem elevatur cor viri, & ante gloriam humiliatur. Unde & Domi-
nus, diſcite, inquit, a me, quia mitis ſum, & bumilis eorde. Quomodo
ergo apud nos votiva, & quaſi ob virtutis auſcicium ponuntur vocabula, v. g.
Vidoris, caſti, pii, probi, & apud Græcos αιHιυ vocatur, & evgs, *
appellativa nomina vertuntur in propria; ſic apud Hebraos, & Micheas &
Zacharias, ceteraque hbis ſimilia, ex virtutum vocabulo, Iiberis a parentibus
imponuntur. Eandemque derivationem Schindlerus probat in Lexico,
FTarnovius in Comment. h.lI. Hillerus in Onomaſtico Sacro, aliique bene mul-
ti: quorum tamen poſtremus contritionem Domini exponit, vel tenuem fa-
cit, aut de pauperavit eum Dominus, via I. p. I2. via XII. P. z6b. via AIII ,.

492 & via MIV. b. 5at. ubi ultimo loco ita habet. Hi e. T'Ne

attenuatio vel depauperatio ejus, qui futurus eſt, PDät. Attennuationis vo-
cabulum accibiendum in adliva ſignificatione. I. Reg. XXII. G. 9. 2. Paral.
XVIII, 7. G. 2)3. vel et NNn attenuationi, vel depanperationi erit.
Synonymon 2 Mica, Attenuatio, depauperatio; ſilium Jimle 2z.
Ebron. XVIII, 4. Non igitur vertendum: quis eſft, ut Dominus? quo-

niam iſtorum verborum ſenſas diſerepat a ſententia Synonymi. Aliter

comparatum eſt cum dictione 7d&'D Michaeh, quo nomine qui adpellantur,
non babent Michæ vel Mahachæ Syonqmon. Itaque exponi omnino debet:
gquis eſt ſicut Deus? Quæ ideo adſcripfi, quod priori in his ſententia confu-

tatur. Sed parum iſta, de nominis notatione, ad rem ipſam faciunt. Eo-

dem nomine veniunt 1) filius jemlæ, de quo mox dictum: 2) Ephratæus

ile Jud. XVII, F. qui idem dictus Micajehu, v. 1. 4. 3) b'ater Habdon,
vel Hachor, 2. Chron. XXXIV, 20. qui & Micaja, 2. Reg. XXII, 12. atque
tandem noſter. Quid vero Dorotheus Tyricus ſibi velit, cum de vitis

genne & Probpbet cap. 3. vocab. Milιοπιας Per sατανρ eXpoäit, latere me fateor.

ortus. Porro r Moraſtbites dum audit noſter, tres de hac voce ſenten-
tias repetio. Quarum, quæ minime omnium meretur aſſenſum, ea eſt,

Ie potron
Morsſthi.

Glammatier
Hius in Anh
e gelte, qu
tior eorum
celto haben
I,Chron,ll
de loc. Mar.
lapige luth
Mordhi a
Huid grandie
interpretes.

Montanus, 9

ſecuti parapl
tius Demon’
Relandus Lil
ere omnes,
lonmam e-
pote Ocihnc⸗
nam in his or
leſam & Mo⸗
Aphio paule.
Giinguit, &
10, Moreſche
Co.bEpipbani
Maorge;
Juocumlüdo

le reent 5

Rce, 9. H
Vverſam faiſſe
Dl

megilen
Epiphunide
Unt ſane
ommmorandh
lungere tur⸗;

15

Pias fepſamn
, 1u! guft
dalii 4 verbo
uimem que

muscit. At.

Ir unilitas,
ſeiur. Mui.
1 Mer vrtl.
Dei, ut
ur. Ltzante
nde & omi.
de, Qando
orabula, d.
e0,, G
GKlicheot
ea forentihis
bat in Lexjt,
gebenemul-
Neiremen fr.
G. is IIl /.
Anuatiulij V0.
5. g.2. burbl
eretinni git.
lum Jule 2.
Mmuitus: gl.
ymi. AWter
i aapelantuf,
omunind ebet:

ntentia conid .

mnbeciunt. 0.

2 Ephratels

ier Hxnon
XIl, 12. ugbe
it, cumm de iii
ere me htet.
e voce lenen.

am. es ell⸗
Hlum, e⸗
ſann en

1

VETER. TEST AM.. 363

quæ patronymicum vocsbulum hoc cenſens, Micham patre ſatum tradit De Micha.

Moraſthi. Recenſet eam Cyrillus Alexandr. in Czmment. b. I. 78 7-
Cir8 vXατ Mαα cui tamen ipſe calculum ſuum non addit, nec
Grammaticæ patiuntur leges; ut mirari ſubeat, qua de canſa Toh. Mar-
PA 7es; el.
kius in analyſi bxeget. Michæ cab. I1. Pag. g. ſcriba t: nihilominns atigue
de genté, quam de patre vatis, in nomine Moraſthitz eogitare liceret. Po-

tior eorum opinio eſt, qui gentile nomen Moraſchti, patriam notare, pro

certo habent. Gemina autem cum detur urbs Judææ, Mareſs Joſ. XV, 44.
I. Chron. II, 44. IV, 2 I. 2 Chron. XI, 8. XIV, 9. 10. Iocus, juxta Euſebium
de loc. Hebr. in tribu Judæ, cujas nuhe tantummodo ſunt ruinæ, in ſe cundo

lahide Eleutheropoleos; & Moreſcheth, quam Hieronymus cit. ſupra loco
Moraſthi appellat, qui usque hodie, juxta eleutheropolim urbem Palæſtinæ,
baud grandis eſt viculus pro alterutra decertantes, in partes ſcinduntur

interpretes. Mareſam patriam Michæ faciunt Müaſterus, Vatablus, Arias

Montanus, Andr. Maſius Comment. in Joſ. Xl, 1a aliique Chalde-um
ſecuti paraphraſten; contra quos, pro Moreſcheth calculum ferunt Hue-

tius Demonſtr. Evang. Prep. W. §. 1. de Prophetia Michaæ pag. on. ſeg.

Relandus Lib. III. Palæſtinæ pag 90z. e noſtris Tarnovius, & recentiores

fere omnes, Euſebii & Hieronymi autoritate nixi, quorum in locorum
ſancdorum explorando ſitu, rationem potiſſimum habendam credunt, ur-
Pote oculatorum teſtium, qui ad præclaramsScripturæ S. peritiam, diutur-

nam in his oris moram traxerunt. Fruſtra autem omnino ſunt, qui Ma-

reſam & Moreſcheth easdem eſſe urbes tradunt, quas Hieronymus in Epi-
taphio Paulæ cap. 6. Tom I. Obp. Fol. §&y. A. & in lib. de locis Hebraicis diſerte

diſtinguit, & alterius, Mareſæ, ſaltem rudera ſuo tempore viſa, alteram ve-

ro, Moreſcheth, integram adhuc extitiſſe, teſtatur. Fruſtra porro Pſeu-
do-Epiphanius eſt, qui Micham Ephraimitam perhibet: Sr G 2„⁵αοναραυο8ρ
ev Mœoο N 6 νσσ⁰ Eoalz, natus erat in Morathi, de tribu Epbraim,
quocum Iſidorus & Dorotheus temere conſentiunt, quia ipſe ad tribum ju-
da ſe refert, & cives Hieroſolymitanos populum ſuum diſerte appellatMi-
Cha c. I, 9. Hinc liquido patere exiſtimo, vatem noſtrum alium atque di-
verſum fuiſie a Micha filio Jemlæ, cujus hiſtoria I. Reg. XXII. texitur.

in Synohß’fi, Euſebius in Chronico, & Chronicon Alexandrinum, Pſeudo-
Epiphanius quoque & Dorothens, & qui hos duces ſequuntur. Diſfle-
runt ſane nomine & cognomine, de quo utroque, pauto ante didum;

cCcopmmorandi loco, quod hicin Judeæ, filius Jemlæ in Iſraelis regno officio

fungeretur; tempore, quod noſter in diebus Jothan, Achas, & Ezechiæ,

.

a Micha,
S . — rßilig Jem-
Plane quidem utrumque confundunt, & pro eodem habent Athanaſius le 1. Reg.

Pultura.

2 mors &/

De Micha.

ſe-

36 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICO0GG

Regum Judæ, alter ille Achabi & Joſaphati ætate vaticinatus ſit, noſtrum-
que integro ſesquiſeculo anteverterit. Reliqua, quæ deipfo tradiditan-

tiquitas, legas anud Epiphanium de vitis Prophet. cap. XII. Tom. I. Olbb.

pag. 244. in hanc ſententiam: ο„αν ονασεα r A ααεεα, Gæ-
G„α I, Onτσ TeoAα r &νε ττπ αναι——- õ
Vev ν1νꝶ Trατι Aασ πινι αντιω αταπ rατεοινραυ, v &Wα⁰
76. *sSra7αn Mνααυϑea ðèð onαταατ cHeeh⸗
J rS Mποαε ε Eα. 20 0α ααα νττπεονπα
7 οοαοd Üρνς. Hie aaverſus Achab Regem Juda multa geſſit, at po-
Ieremo ab Zoram ejus filio, Præcibitio necatus eſt: quod ipfum ob ſuam ma-
Jorumque ſuorunz impietatem ac ſcelero redargueret. Poſt obitum vero Mo-
rathi in patria ſua feorſim, prope monimentum Knacim., notiſſimo ad hodier-
num usque diem ſepulahro, eonditus eſt. Quibus per omnia conſonat Do⸗
roôtheus: tam inepte uterque ac mendoſe, ut ineptias has non ſeutica, ſed
fagello animadvertendas cenſeat Huetius. Nam neque rex Juda Achab
fuit, aut joram ipfſius filius, ſed Iſrael, nec jorami ævo vixit Michæas Mo-
raſthites, ſed poſt ejus ætatem longe ultra ſeculam. Neque quæ de præ-

cipitio Prophetæ feruntur, ullo veritatis veſtigio ſe commendant; quin ex

adverſo, morte eum non punitum, potius diſcas ex Jer. XXVI, 18. Marty-

rem quidem eundem oceubuiſſe perhiber Martyrologium, quod ad diem

I5. Januar. Sancorum catslogo Micham adſcripfit, ejusque æque ac Ha-
bacuci corpus, ſub Theodofio Seniore, ex divina patefactione repertum
teſtatur. Fide Sozomeni haud dubie, qui db. VDII. Hiſt. E leſ. C. XXIA.
ſub Theodoſio M. id contigiſſe refert: ½ιÜτ T qνααατ, ς
Sénv, ατα αανρα² õ CSene 7& τι n=.

— . / „ 1 * 5 e
gαοS†d s τα „εϑMνοNτναυRs⸗ Ss ee.NXοριiανð h n Svcα ν—

„ e 7. . 7 Q c 2 2² —
o sv geα, ρr“ eXM5ανο οςααιπ τααο α v & an e

3o . α no ασα⅜ι νςιιι &ια αα αäα τ rαπε euνασ
7e 2 rSrc uαναςι ταο* v, Avα 7αο „ρσνονRον , 7,
A αα ιτναπννου αια, 1ρααναιερνναι 7α 7αατσο &α αι
GCovrves. Amboraum (Habacuci & Michæ, de quibus dicere exorſus erat)

sorpora ßer divinam in ſomnis viſionem, ſicut accehßi, oſzonſa ſunt Eelenn,

qui tunc Eleutheropolitanæ eceleſiæ Pontiſicatume gerebat. Locus porroin

quo repertus eſt Abaeut, vocabatur Cela; olim vero Ceila civitas dicebatut.

Berathſatia verolocus ſt, decem circiter ſtadiis diſtans ab urbe: juxta quén
locum erat ſepulehrum Michæz: quod quidem ineolc; ignorantes quid dice-

rent, monumentum ſidelium appellabunt, Nephſamecemana patrio ſormone

goininantes, Paria apud Caſſiodorum leges in Hiſt. Wripart. lib. I. c. 549.
H 3 Hnpeo.

Theophaven
.Il. . 4b.
le cit, pd
guoc ſuoten,
Cit. nofhen
ruc, &mue
timn vix vlle
abenda ſit
tis deſcenſi
vaſtationes,
ſeculis tradlt
dem habebi
ludunt⸗

De ſer
inliciis ipſe
TIt aWtoritas
Miche Mort
le, peenag
Praren kyio
Proxinezceee
Pretio habund
iun t ex cay.
t, copjunqin
kiliehttegorn
eig imd pror
es, polait Der
Cnſenlampro
WMinter eds
um repetere
Innpt haben
1un id proß

05

ſit noſtrum.
lo traliditan.
Tom. I1. Mep.
ab, a.
sgin er.

T 8, ,0 Svif⸗

n ney⸗
e 1u
logt 3 6, ⸗
n ob ſonmn, M.
bitun vert Mo-
ſimbod bodief-
conlomat Do⸗
hor aleutica ſech
ex ude Achub

t Michæzs 4o⸗

e gor Ge hre⸗
dant, Ouln
NN. Ma-
, quod ad 6diem
lne egneieh.

du fepetum
Elli ili An. n.

ſe troii⸗ et
1 ele ilh

zvitos nitne .
re: ltsl en

gures hlil 4 Ae-

ulen

el at,

VETER. TESTAM. 6z;

Theophanem in Chronico ad annum arz Chrißione; 357%. ieenhor um De Micha

1. XII. 18. Contra vero Hieronymus in Epitäphio Paulæ loco paulo an-
te cit. apud Moraſthim ſepulchrum quondam Michææ prophetæ locat,

quod ſuo tempore in templum erat verſum. Unde conjicit Huetius oc.

cit. nomen Moraſthis corruptum videri apud Sozomenum & Nicepho-
rum, & mutatum in Berathſatia, tanta ſane literarum permutatione, quan-
tam vix ulla admittit co njedlura? additque, hinc apparere, ecqua fides
habenda ſit iis, qui loca Terra ſanctæ deſcripſerunt, dum in Oliveti mon-

tis deſcenſu ſepulchrum Michaææ collocant. Sane qui & crebriores judææ

vaſtationes, & ſubleſtam apparitionum, in primis quatuor & amplius
ſeculis traditionem paulo curatius penſitaverit, exiguam his omnibus fi-
dem habebit, in quibus conciliandis Pontificii Scriptores operam

Iludunt.

II.

De ſcriptore li bri eo minus dubitare licet, quo clarioribus ſemet TLibri ſerr-
indiciis ipſe prodit cap. I, 8. II, 1I1I. III, 8. cujus quanta ſuo tempore fue- Ptor.

rit autoritas & fides inter ſuos, ex Jeremiæ teſtimonio liquet, quo ad
Michæ Moraſthitz increpationem, univerſum populum poenirenriam

egiſſe, ponasque ſummiſſe deprecatum eſſe, perhibet c. XXVI, I 8. Alto ejusque
pPræterea ſtylo inſurgit hic Dronheta, & ad Jeſaianæ diclionis elegantiam ſtylus.
pPproxime aceedit, Jeiais quippe æ qualis, licet paulo junior, cujus adeo in
pretio habuit oracula, ut tantum non ſua ſæpe ex Jeſaianis mutuatus videa-

tur, ut ex eeh. 1, 3. coll. cum jeſ. XXVI, 21. item cap IV, I. 2. 3. coll. eum

Jeſ. XI, 2. 4. patet. Bene hactenus Calvinus, prafat. in Micham obſer.

vat, ejusclum fuiſte eſaiæ noſtrum, ut dodrinam ejus adjuvaret: quia

fſcilicet negotium erat ſancto viro cum impiis hominibus, & duræ cervi-

cis, imo prorſus deſperatæ malitiæ. Quo igitur certior eſſet doctrinæ fi-
des, voluit Deus Jelaiam & Micham loqui ſmul, quaſi uno Ore, & talem
conſenſum profiteri quo poſſent convinci omnes rebelles. Neque enim
ulla inter eos æmulatio locum habuit, ut alter exprobraret alteri furtum,
quum repeteret, quæ dicia erant: nihil potuit accidere gratius utrique,
quam ut haberet teſtimonium a collega ſuo, & quod divinitus manda-
tum erat, profiterentur non tantum una mente, & uno ſenſu, ſed etiam
iisdem verbis, & duan eodem ore. Tangit autem Michæ noſtri vatici-

nium Samariam & Hieroſolymas, quam uttiusdueregaimetropolin ſedem- Auditores,

que in IIraele & Juda regia m, ad literan n quidem, cum incolis fuis intelli-
git, ſed ita, ut regna integra ſubjecta complectatur, ſecundum tritam in

hiſtoria Regum Synecdochen. Auditores itaque habuit utriusque regni

7

2 3 pro-

366 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

De Micha. proceres cum ſubditis, quos hromiſene ſubinde compell at, ſæpe etiam di-
ſerte conjungit, ur c. l, F. Itl, 1. 8. 9. Utut enim regno jude,cumpritnis geſti⸗
natus & miſſus ellet, in quo & ipſe agebar, totius timen gentis ſuæ cura
tangebatur, cumque IHraelis peccata atrociora fere peccatis Judæ, propius
accerſſvit Gent judicia Dei, noluir omittere, quin utrumque regnum 3d PGαι.
nitentiam provocaret, & utriusque avertere moliretur cladem. Quin ime
in fronte libri Samariam Jeroſolymis præmittit, non quod major illius vel

pietas ſit, vel dignatio, ſed quod & in transgreſſione & in pœna prior fu-

tura erat Samaria, recte obſervante ad h. I. Hieronymo: quantum ad Hiſto-
riam pertinet, ſecundum ordinem captivitatis, quia primum eſt capta Sama-
ria, metrobpolis Iſrael poſtea Hieruſalem, urlis Judæ, Brophetiæ titulus poni-
tur primum de Samaria, ſecundo de Hieruſalem. Hinc eſt etiam, ut Iraelitas,
in idololatria aliisque peccatis prorl ſus induratos longe increpet acerbius,
quam Judæos, non tam defſperate perverſos nec perditioni adeo vicinos;
illis maximam partem minas tantum, his vero etiam conſolationes propo-
nens⸗ Quod ut evidentius pateat, juvat paucis delineare, quæ his tempo-
ribus, duorum horum regnorum facies fuerit & conditio, ex 2 Reg. XV.
XVI. XVII. XIIX. 2. Chron. XXVI .-XXXI. Joſ. XXXVI. XXXVII, &
XXXVIII. repetenda. In Ifraelis regno rerum potiebatur Pekah, qui ex-
emplo mejorum ſuorum, per ſanguinem ac cædem anteceſſoris ſui, ſo-
lium invaſerat, ipſemer pariter ab Hoſea ſucceſſore ſuo boſtmodum in-
teremptus. In regno Judæ Jotham, pietatis quidem veræque religionis
laude in Scriptura inclytus, excelſa tamen, Deo adeo exoſa, non abolevit
2. Reg. XV,31I. Hujus porro ſilius Ahas, idololatriæ omnisque generis ſce-
leribus adeo immerſus, erat ut vel regni Ifraelis abominatioges ſuperaret
Juda 2. Chron. XXIIX. Fliskias rurſus ſincero quidem ſtudio Dominum
colebat, & pietati operam dabat, ſubditos tamen flectere Oomnino non va-
jebat, ut nuncio idololatriæ miſſo, veri Numinis cultum ſerio amplecte-
rentur. Vere, iſta quidem tempeſtate, corrumpere & cotruinpi ſeculum vo-
cahatur. In tanta igitur temporum juxta ac Auditorum diverlſitate, ni-
hil quidem reliquum fecit Micha, quo graſſantia publice ſcelera ſeveriſſi-
me increparet, & imminentia denunciaret judicia divina, ſimal tamen
ſusviſſimis de Meſſiæ adventu, regno, & beneficiis, promiſſionibus
proſtratos piorum animos erigeret & demulceret.

IUII,
Argumen-

tum
. perquam & pathetice inſectatut r aelis & Judæ fl'gitia, præcipue idolo-

latriam, cultus ſuper ſtitioſos, iniquitatem, crudelitatem & atrociam, rapi-

7

— nas,

Ex his, argumentum libri, obſenrum amplius eſſe nequit. Acerbe

us, inſiins
tneque inte
gor bellt
ls1egno inl
Prommiſſone⸗
Pprums adver
Polre habe
Ceſignat, dt
pubhicis
fusviterzgu
m ſines tri
Ures K fide
Vim. IV. en,
rum Propbeta
untur dedaj
alius novunm
aſ penitentia
in den calan
l reeno Chri
rimniſanir hen
Su Vll 4, un
ſpatreſ.
lertus oſſet /
feſto e
1
Eetatis judeos

h, ſerio dol

küln tertig, irg
term aver nere,
Weneeee ien,
eigniorn in
ih Juihusr
, uſeſune
ur inilihle
eleſig. Aln
“ onmi
nc omnin

05

ſepeetiam di.
nprimis Gelti.
tis ſun cura
ue, proyius
egmnm 3d o.
m. Qin ims
mjor Uas vel
Cenn prin fu.
itunad H/.
upta Gainl.
is titili honi.
m, ut ltaelits,
epet acetdids,
Weo vicins,
ltionespropo-
ur his tempo.
ex Reg. X.
, MVAE
Pekch, quier-
reſſoris ii, ſo⸗

poſtmodlunn irr.
eque tel gioni⸗

6, won sbolerit
gegeneröſee⸗
iones ſuperilet
udioominuan
mnnino nOn a⸗
ſeiio eMmplete⸗
mpiſecnlam 0.
iverſitnte, i.

ſceleri ſeretill

VEIER. TESTAM.
nas, inſidias & hypocriſin, populi, principum, ac ſacerdotum, promeri-
tasque interminatur Poenas, vaſtationem & excidium regnorum ac urbium
& quæ bellum comitari ſolent, calamitates, ab Aſſyriis propediem Iirae-

367
De Miche,

lis regno inferendas. Hie, pro more Prophetarum ſuaviſſimas Evangelii

promiſſiones interferit, de Hieroſolymæ reſtauratione, & Chrifti cum-

primis adventu, regno, bonis; & quidem, quod præ ceteris Prophetis ſin-

gulare habet noſter, primus locum nativitatis Chriſti, Bethlehem, expreſſe

deſignat, ut pii, fanctomque illud, quod ſibi Deus fervaverat, ſemen in

Pprublicis calamitatibus ſolatium haberent, & in Meſſia certo adventuro,

ſuaviter acquieſcerent. Hoc pacto legem & Evangelium, minae & pro-
miſſiones, triſtia & Iæta miſcet, ut & contitionem hinc concipiant audi-
rores, & fidem. Scite b. Lutherus, præſakione Commentarii in Micham,
Tom. IV. Jen. Lat. fol. Pzy. h. de Hoſea, Eſaia, & Micha loquutus: Ho-
rum Prophetarum, inquit, plane eadem ratio in docendo eſt. Nam concio-
nantur de vaſtando populo, & abolendo regno corporali, propter peccata, ut
aliud novum & ſpirituale per Chriſtum inſtituatur. Prior pars dodrink

ad pænitentiam p'rtinet, poſgerior pertinet ad conſolationem piorum qui cum

in eadem calamitate eſſent conſtituti, opus habebant illa ſpirituali conſo atione

de regno Chriſti, ber quod in gratia ſe futuros credebant. Eſt enim regnun

remiſſionis peccatorum, juſticiæ, & vitæ aternæ. Atque bujus ſpiritualit ve-
gi cauſa, cum ambo regna, Juda & Iyrael vaſtata, & popiulus inter gentés
diſſipatus ſſet, reliquia ſervataæ ſunt, ut Promiſſio de Chriſto maneret certa, &

tortus eſſet populus, ex quo nuſeeretur Chriſtus. Quæ ſcopum libri mani-

feſto declarant. Duplex is eſt: Specialis alter & temporarius, ad illius
ætatis Judæos ſpectans, pars horum ut ſequior, & de peccatis ſuis convi-

Qa, ſerio dolere, maturam agere Gnitentiam & comminatione P&œia-

rum tertia, iram Numinis deprecari, & ardentiſſimis precibus imminen-

tem avertere, vel mitigare certe, difceret cladem; pars autem præſtantior,

Deoque ſacra, animos non deſponderet, fed ingruentis captivitatis immu-
tationem & finem ex promiſſo Meſſiæ adventu, certo ſbi polliceretur, &
benigniora impoſterum fata ſperaret, maxime vero in externis calamita:
tibus quibusvis, omnem animæ quietem & falutem in uno quæreret (hri-
ſto, cui ſe ſuaque committeret omnia. A
ut infallibile Chriſti Pvνο αα, ex (definito nativitatis loco haberet ec-
cleſia, quod nec Evangelii hoſtes in dubium vocare aut inficiari poſient;

ducia, omnibus afflictis in uno Salvatore collocanda, quicquam qubitarer.
Hunc omnium temporum finem Coccejus innuit, quando proæm., in Mich.

Scopus.

Alter communis eſt & perpetuus,

porro etiam, ut formam modumque regni Chriſti inde hauriret, nec de fi-

*

368 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

De Micha,. G. 1. Tvm. III. Obb. pag. Söb. inquit; Sropus prophetiæ eſt; ponere ob oculos
bominibus corruptionem naturæ, & gratiam Dei in Chriſto. IUllius exem-
vplum eſt Ifrael, præ omnitus populis familiari inſtitutione ad pœnitentiam
FVFruſcra (ſi plurimos illorum ſpeces) invitatus; ideoque graviſſimis plagis
Utilitas. affectus. Gratiam in Cbriko promiſſiones dulciſſimæ commendant. Lon-
ge autem amplius ejusdem patet uſus. Didacticus per om nes fere fidei
arti culos ſe diffundit, ita ut hinc dogma de Scripturæ S. autore, majeſtate
& perfectione cap. I, I. V, 8. VI, 1. 2. 8. de Deo, omniſcio cap. VI, 9.
jaſto, cap. II, 2. Vverace cap. VIII, 20. miſericordiſſimo c. VII, I 8. 19. de Chri-
ſti incarnatione & nativitate cap. V, 2. ejusque officio regio & paſtorali
cap. IV, 9. 10. V, 4. VII, I4. de peccato cap. VII, I. ſqq. ejusque reat
& poœnis cap. II, I. I, 5. 6. VI, 13. de peccatorum expiatione & re-
miſſione cap. VI, 6. 7. VII, 19. de fide cap. VII, 8. 9. de Evangelio;:
c. iV, 2. VII, 16. 17. de vere bonis operibus c. VI, 8. de triplici hie-
rarchia, ſigillatim de Miniſtrorum verbi offieio c. III, 5. ſiqq. VII, 14.
de Magiſtratu c. VII, 3. III, I. ſqq. de conjugum perfidia & vitiis c.
II, 9. VII, §F. 6. vVel haurire liceat, vel illuſtrare, Elencticus contra
Enthuſiaſtarum ſomnia, Pontificiorum õ & idololatricum
cultum, Socinianorum impugnationes tum 88. Trin. tum ſatisfactionis
pro peccatis noſtris, tela ſubminiſtrat. Epanorthoticus modum præit,
acerbiſſimis in ſcelera procerum, & peccata populi, invectivis detonan-
di, hinc doctorum verbi ſcandala, hinc Magiſtratus ac tyrannorum vio⸗
lentiam, rapacitatem & injuſtitiam, hinc conjugum & ſervitiorum næ-
vos, ſub cenſuram vocans. Pædeuticus ad poœnitentiam cumprimis,
ſcelerumque fugam, ad pietatis & cultus divini ſinceritatem, ad jus &
æquum, ſaluberrima præbet monita, quin & ſingula hominum genera
de officiis ſuis inſtruit. Conſolatorius contritis peccatoribus certam
ſpem veniæ, afflictis & oppreſſis ereptionem & auxilium, omnibus de-
nique fidelibus Chriſtum pollicetur regem & Paſtorem.
Autoritas De auctoritate libri Canonica vix dubio relinquitur locus. Hane
. Canonica. tenim & ipſe aſſerit ſcriptor ſacer, cum verbum Jehovæ factum ſibi teſta-
tur cap. I, I. & vendicat fibi uberius, cum cap. III, 8. comminationi a ſe
edendæ hoc præmittit exordium: ſed ego plenus ſum virtute, cum Spiritu
Dei, & judicio ac fortitudine ad indicandum Jacobo defectionem ſuam, &
Ifraeli peccatum ſuum. Ubi quæ Prophetæ tribuuntur ιαααατα, pbHHh⅝ee
ejus denegari non poſſe, palam eſt. Maxime vero ex cap. I, 2. validiſſime
pro libri autoritate argumentatur Cyrillus, cujus in cit, loc. Tom, III. Olb.
pag.

592, 74
640. Na A
,
lta vero g!
A
7 R „ „
,3 ,N
JaAg. Mâ

O

4016 Oegi
ſur Mlioru
ſui mente i
rni artiſt
mohiumille
lmetſt ut hea
teſtifratur,
Vaticinio nof
Oraculum in
UFur Knlin
ndhriſtian⸗
CivinsRn
ue hene ri
ne. Maerl
Ppitareintint
Prineipio &
42. fmuolgu⸗
Cohoneſterur

um transmu
bitum fui
Mmenta, er
kemiſlert
3 7. Mcum

Tende
1 herhiben

re )deuve
Iliur exin.
enientiann
mmir glagis
dont, L-
es lere fidii
e, majeſtite
9 ca,. VI,9.
19, eChri.
0& paliorali
ejusque rent
Ntione & re⸗
e Evangelio,
triplci hie-
g. Vll 14.
1 & Witiis c.
Gieus contta
Gololatricumm
ſitisficlionis
odum preit
vis Getonan⸗
nnorum vio-

Vitiorum neOe

m 30 fls &.
IN, 10 Ul
inuin geneld
jbus celtamn
orhnibus e⸗⸗

els. Hne
um übi telt⸗
ination 2 NK
,Auſ, l. 1
en ſuuin,
uart,
2 all ine
n,MR.

ee

2

VEYTER. TESTAN 55
bag. 992. J. licet paulo copioſiora fint verba, merentur tamen adſcribi. De Micha,
Ita vero gloſſatur: &onHααι ατ ε„ρειε ο. ννο, X α Koν%ονꝶο
zτnNα παςmτιεςdrörlo*νW⁶*ανh§t eατ⁹ ας d Beso)⁵NXo-vle jv vνnααι
o 8n Hαuo h,, . DeA 1er oννRα.νοndY Di Y,*, eNα
7αρ οαντ 7* rονMοννοσοτ επεπ7ο Oe⅝ Xnραορρd+ν ‿HRιοοαπd ☛ ονααο
bS ev OAa1 * A &*ρτνον ροο αρ αοαααονNHαι7ναο ααυυa d&
76S Mi αοιτε Xο εααν & He†§bbοοναι ταποα αN—
Oeοο,, &‿ ντα+ να0 T*v ?AXàοαον doααοιοιαισσετ Oeosg, &α deοτ.
uoι OeιHσι ιεlſα0οαονσπ ανα bοαν. Hortatur, uti ſo ad prom-
pte obediendum ombarent, kaltsm non auroulas ad d, vinorim oracutorum,
ſeu eloquiorum virtutem ſubtiliter peréipiendam inelinent. Non auteme
ſJua mente, ſeu volantate aliqua humana, ſedab' omnipotente Deo bæc memo-
rari, certiſſimo conſirmat, aldjiciens: quia erit Dominus in vobis in teſti-
monium, ille ipſe. Propemodum ac ſi diceret“ tametſi ego Micbaas loquor,
tametſi ut homo forte gquidam intercedam, at ipſe unzverſorum Deus vobis
teſtiſicatur, & dominicis oraculis vocem meam aaν‿οaον Hanc porro
vaticinio noſtro largitur vetus eccleſia Judaica, Michæ noſtri æ8bοειαι &
oraculum, in patrocinium cauſæ pro Jeremia, allegans Jer. XXVI, 18. Lar-
gitur & ultimæ ætatis Synagoga, lacri codicis depoſitum, paulo poſt eccle-
ſiæ Chriſtianæ bona fide redditura, cum natale ſolum Meſſie, ex oraculis
divinis & canonicis, Herodi demonſtratura, ad Mich. V, 2. provocat, ſuæ-
que hanc rationem ſententiæ reddit: & ασ Yνν⅜wονονWια dαν rρ 700=-
POirS. Matth. II, 5. 6. Cumque multo poſt, de Meſſiæ patria, controverſia
sgitaretur inter Judæos, ex eodem Michæ oraculo, tanquam genuino fidei
principio & controverſiarum judice, ſententia interponitur Joh. VII,
42. ſimulque hoc vaticinium r7 ροι Seriptutæ canonicæ encomio
cohoneſtarur. Ex diélis vero liquido apparet, Michæ librum inde ab in-
cunabulis ſuis usque ad auſpicium Novi Teſt. divinam ſuprem amque adeo,
in eccleſia Iudaica, obtinuiſſe autoritatem, nec aliter ad eccleſiam Chriſtia-
nam transmiſſum, quin & à Spiritu S. ad demonſtranda fidei dogmata ad-
hibitum fuiſſe & uſurpatum. Ut taceam nunc, quæ minoris ponderis
momenta, ex phraſeos ſimilitudine apud alios Prophertas, petita hanc in
rem affert Huetius, ut ſi cum Michæ III, 10. I I. conferatur Ezech. XXII,
27. 28. cum Mich. IV, 2. conf. Zephan. III, 19. & in Novo Teſt., cum
Matth. K, 35. 3 6. conf. Mich. VII, 6. cum Eph. II, 14. Mich. V, 4. &c.
Temporis rationem ſatis ipſe expedivit Micha, vaticinatum ſec. I, Chronolo-
I. perhibens in diebus Jotham, Achaſi, & Exechiæ, regum Iudæ, qui & Zia.
A à a EPPPPpf

379 INTRODUGT. AD LIBROS BlIBLICOS

De Micha, ipſi tempora Hoſeæ ſignant, c. I, 1. & leſaiæ cap. I, 1. quibus noſterhaud

Fartitio.

dubie, forte etiam loeli &An1ο, ανοα vixit, utut paulo ſerius iſtis,

poſt Uſiæ demum imperium, muneri ſacro admotus. Quantumi itaque con-

jicere licuit, initia noſtri, in tabula Chronologica P rophetarum generali,

Juprap. 76. 2dA. O. C. 3248. retulimus. Porro cumregum horum diutur⸗
na ſstis regna eſſent, & inter lothami initia A. O. C. 3246. & Ezechia fata

3306 ſexaginta intercederent anni, fatis inde liquet, longo aonorum tiactu

ch io ſuo functum fuiſſe Micham, quamvis adeo exacte deſiniri nequeat,

quoto Ezechiæ anno fatis conceſierit. Sane cum circaA. O. 3292. Vaticihi-

um ſuum quod cap. III, 1 2. legitur, tanto quidem cum ſueceſſu & fructu
ediderit, ut pœnitentia ductus rex cum univerſo luda, humillimis ſupplica-
tionibus imminentem anteverterer cladem, teſte leremia, cap. NXVI, 18.
ſeq. manifeſto inde conſtat, 44, annis & amplius in officio Micham exegiſſe.
Ex quo amplius colligitur, tum falſos eſſe quiAchabi Micham temere cum

noſtro confundunt, quos temporum ratio erroris arguit; tum, non una,

vel continua oratione, lihrum noſtrum abſolvi, ſed complurium annerum
conciones complecti, quod vel ex nexu quoque oraculorum patet; tum
denique præter loelem, Amoſum, Hoſeam & leſaiam ſupra laudatos, cow-
vos ſibi, & in opere Domini adjutores, vel ſuffraganeos habuiſſe Nahu-
mum & Obadiam Prophetas, ut jure merito Theodoretus in aorgumento
Michæ divinam deprædicet benignitatem, quæ refractario duræque cervi-

cis populo, tot ſimul miſerit Prophetas, qui ad poœnitentiam eum invira-

7 . X* R „ . 8
rent: ον α 20 ot Xιρℳαι , 7 oHτο.n£ nροααμαι

S XAνονα 1 cts XαWα⁰ρστ 78 IG αα☚ 2τος &‿αρα] SAας+νν o tan-
Zosque vires, prophetico inſtructos dono, diſf cillimis Ijſraelis ulceeribus

Medicos dedit Deus. Sed & Iraelitici regni, quod prædixit excidium,
Oculis ſuis noſter vidit, eidem adhuc ultra novem annos ſuperſtes, mis-
ſionisque ac oraculorum fuorum divinitatermn, ſatis hoc ipſo compro-
bavit.
VI.

Capita liber numerat VII. verſiculos 105. quorum medius c. IV, I12.

legitur. In diſpeſcendo autem vaticinio, non ad eundem modum ister-

pretes Pprocccdlanc, aliis, cum b. Tarnovio prolegom in Mich. p. Sg. & Dpy.

D. Epino in Tabb. Oeconom. Bitl ex repetito concionum gravi per-
quam exordio cap. I, 2. & eap. VI, 2. duas univerſi vaticitii colligenti-
bus pericopas, gugreml. a. C. I-V. ioel & legales minas c. 1. 2. 3. & pro-
misſiones Evangelicas com plectitur, C. 4. §. II. iterum legis comminatio⸗

nemn c. 6, & Evangelii promiſſßonem extiber c, 7. aliis cum Heidegeero
Enchir.

—
—

Pchir.

tepetitn

quurum

nu pop-l
Hierolo
Eidelt
uoc re
enimpl
Ktar arg
tur, ſh
rocrell
geckar
COnci
ſt e

Alingie

fſlva ali
Pis, dir

Poribus
ſyſtemat
rian &
ſperent
dosimm,
regno
Cileente
Poeniten
bi gel
Mrlieqo

l, Obj

+☛ n — .

—
— —

. £

—

Enechir. 1. cap. 29. bag. 2:6. argumentum vaticinii quater in hac prophetia De Miche
l repetitum advertentibus, indeque quatuor lihri conſtituentibus Partes,
“ gquarum I. de judiciis Dei adverſ⸗ us tribus Iudæ & lfraelis c. 1. 2. II. de PG
lutlie na populi & erectione melioris regni c. 3. 4. v. 7. III. de judicio adverſus
e Hieroſolymam c. 4. v. 8. & c. 5. IV. de Dei cum populo diſceptatione agit,
dclnu tatn & fidelium conſolatione c. 6. 7. Sed ſi, pace doctorum virorum, dicendum
nthachr quod res eſt, neutra libri diſtributio ſatis firmo nititur talo. Longe
egleit, enim plures duabus hic contineri conciones, ex §. præced. & ex nexu con-
tgheig ſtat, argumentum vero, cum legale, tum Evangelicum, adeo mire miſce-
Ghech tur, ſtylumque acrem ac mordacem mitigat & temperat, ut unum ab alte-
lupplet. ro divellere vix liceat, niſi univerſum libri ordinem ac feriem luxare ag-
Whig. grediaris. b. Calovius Bibl. IMluſer. præloqu. in Micham tres conſtituit
eregile conciones, quarum I. legalis c. I. 2. II. p. legalis cap. 3. p. evangelica
neleellin ſit c. 4. §. III. pœnitentialis c. 6. 7. Eandem fere diſtributionem, ex
nooung, Altingio ſuo, profert Hottingerus Theſ. Philol. Lib. 2. c.1. . 45o. Nobis.
Norulct falva aliorum autoritate ac exiſtimatione, complures Prophetæ perico-
tet, tu pas, diverſiſſimis recitatas, & uberiori verborum ambitu, declaratas tem-
106, C0l. poribus, in memoriæ ſubſidium, ita contrahere liceat, ut prophetici hujus
le Whu. fyſtematis atque compagis quinque ſtatuamus ſectiones;: I objurgato-
rgumento riam & invectivam, ſubjuncta tamen, ne meliora olim fata prorſus de-
ge celyi⸗ ſperent, Evangelica promiſſione c. I. 2. II. exprobratoriam ſcelerum, qui-
niaritt bus immerſi proceres erant & Sacerdotes c. 3. III Evangelicam, cum de
emtats regno ſpirituali Meſſiæ c. 4. tum de Rege, ejus ortu & beneficiis, c. 5. IV.
ſot t. diſceptatoriam Dei cum ingrato & hypocritico populo, de veræ & feriæ
heribus pPpPpooenitentiæ neceflitate, indole, & defeclu c. 6. V. conſolatoriam piorum,
Lcidium, qui deſperatam populi corruptionem, cum Propheta ſerio dolebant,
les mni variisque eriguntur ſolatiis c. .
comt.o. „ꝗVylII.
Diſpeſcitur prophetia Michæ in ſecdtionem H
Ir, . I, Objurgatoriam & invecivam, quæ conſtar D zbula
igker. 2) graviſſima comminatione cap. I. =ððð Synopties.
ocn E,) ſcelerum accuſatione cap. II, 1-TI.
) fubjuncta conſolatione v. 12. 13.
methe⸗ II. Exprobratoriam ſcelerum, quæ inquinabant
gener *½) proceres cap III, 1-4. H
el. 8SD) prophetas & Clerum, v. 5-8. .
mie

gget

Eucli.

) Judices, v. 9: fin. cap. DMR
Aaa 2 III.

372 INTRODUCGT. AD LIBROS BLITGCOS

De Micha. III. Evangelicam & promilſſoriam.

Commen-
tarii.

Luthera-
sorunn.

Jontifcio-

rum,

2) de regno Meſſiæ, ſpirituali cap. IVv.
32) de rege Meſſig, ejusque beneficiis cap. V.
IV. Diſceptatoriam Dei cum hypocritico populo, in qua eſt
) beneficiorum exprobratio cap. VI, I-5.
8) ſinceræ Pœnitentiæ, rejecta hypocritica, poſtulatio? V. 6. 7. 8.
Y) judiciorum divinorum, & injuſtitia, & idololatria provocato-
rum, denunciatio v. 9. ſqq.
V. Conſolatoriam piorum, quorum
&) afflidio & querela cap. VII, 1-6. G
6 ſolatium medela v. 7. ſin.

Intenpferes Michæ, ſi eos exceperis, qui communi Prophetarum
Minorum complexu ſuo loco noſtrum explicarunt, paucos admodum
deprehendes, qui ſeorſim illuſtrando ejus vaticinio, operam dederunt.
Sunt autem eoruin præcipui
ecxX. noſtris eceleſiæ dodoribus TIHIOM. BANGIUS, cnjzus ſomti⸗
am WMiaelis zrias Jonam, Michedm & Ruth complectitur, Hafniæ in 8.
A. 1631. THEOD. GERLACI Billicanus, Eccleſiaſtes Nordlingenſ.
cujus Scholia in Micheam excud. Auguſt. Vind, in 8. A 1524. JOH.

BRENTI IUS, cujus in Micheam Commentar. T. IV. Opp. extat, Lubing.

f. 1 580. JOII. CARSAR cujus X XXIX. in Michæ vaticinia homiliæ exc. Wit-
tebergei in S. An. I 608. DAVID CHYTREUS, eujus Commentarius pro-

diit Roſtochii in 8. An. 156 5, NICOL. EISENIIUIS, cujus tuba Pro-

Phetica Jonæ & Michæ, lucem adipexit Argentor, in 4. 162 5. 1640.
ALBERT. GR AUERUS, cujus Prop chetæ Micheæ explicatio plana &
perſpicua prod. Jenæ in 4, 1619. 1663. E SAIAS HEIDENREICII,
Cujus in Micham XNXXIX. homiliæ Germanicæ exc. Lipf. in 4. An.
1586. Æ GILD. HUNND, cujus homiliæ vernaculæ in Danielem,
Obadiam & Micham, junctim prodierunt Wittebergæ in, 4. 161 I⸗

PAULUS CONSTANI. PHRVYGIO, cujus in Micheam

Commentar. prodiit Argentor. An. 159§. NICOL. SELNECCE-
RUS, cujus vernacula Hoſex, Joelis ac Michæ explicatio Prod, Lio-
ſiæ in 4. Anno I568. 1578

e Pontificiis CASLAR GRAYERUS, Theol. Licent. .
Profeſſor Salmaticenſis, cujus in Micheam Prophetam Commenta-

rius Salmanticæ brodiit in 8. An. 1570. 15 80. HIERON. SAVO-

4

NARO.

NAROl
homilie 9
e!
jem. Ame
ANTO
dini in 8.

theſtbus

Kolr Gor⸗
polu
Jbli
66 1
Nr
ſertu,
menta

Unde
hrai
Cundu
0rat Argume
27. G. u
nem receſe
l. 6 Ubi i⸗
llinn, oſ

torocato⸗

pheturum
Admodum
Gederunt,

jus Futi.
ſoie n 8.
lingenl.
14.)01I.
exc. Wit⸗
arius pro⸗
tuba Mo⸗
1. 1640.
0 Pland 6
NEICH,
4. An.
Danjelen,
4. I6 1l.
ſicheanm
1od, Lip-

lcent. 4
Gunmen⸗
(AVO-

24. E. C. uhi Mino⸗ um Prophetarum omnium, ſecundum Græcos ordi-

NA KO⸗

VETER. TESTA M. 23273

NAROLA, Ord. Prædic, Dominicanus, cujus in Ruth & Micheam De Nahu-
homiliz excud. Salmanticæ An. 1576. mo.
e Reformatis LAMBER 108 DAN Us, cujus in Joe- Reforma-
lein, Amdos, Micheam Commentarii prod. Genevæ in 8. An. 1578. o e.
ANTONIVS. GILBY, cujus in Micham Commentar. exc. Lon-
dini in 8. Au. I 551. A BRAH. GULICHIIUS iu libror. Propheti-
cor. analyſi B. Gez. ſc. THEODORUS van TOLL, V. D. M.
Woudenbergenſis, qui Commentario Belgico, ſed Chiliaſticis hypo..
theſibus infedo, Micham explicavit, Trajecti ad Rhen. in 4. An. 1709.

H “ CAPVUT XIII.
DE PROPIIETIA NAHCUM.

Sdes & orage libri. Nabumi nomen! ar ia, & an a baren tihus, an a ba- Summa-
tria, Elkoſchita Jala! etur temere adſer iptan, miraculume mors, ſé- TIum.
pulluna & memoria §. I. Libri ſeriptor, jusque Ngtas elegans G
Jublimis: ocaſto: ot/ jectum, Ninevitæ: complementum, ubt de Nini-
ves exeidio, G. II. Argumentum, ubt, gug Dis Zit & ſigniſicatio voc.
NP Scoραd utilitas &. III. Autoritas canonica aſſerta 9§. IV. CGbro.
nologid, juXta guam aliis ad Joaſam & Jehu, alii ad Jothamam, aliis
ad HisXiam, altis ad Manaſſen, allis ad Joſtam, nobis ad Achaſi re-
Jortur mperium §. V. Bantitio S. VI. Tabula Synoptica §. VII. Con.
mentarti Patrum, Eutheranorum, Pontiſicior Am, Reformatorum.
§. 1UI. Z

§. I.
Undem quidem locum, ſed diſpari in vicinia, in Græcis & He- Sedes &
bræis Ccodicibus tenet Nahuti vaticin um, ſeptima collocatum ordo.
ſede in utrisque, ita tamen, ut ſecundum Hebræos Micham, ſe-
cundum Græcos proxime excipiat Jonam, quorum idem fere per-
orat argumentum, adverſus Niniven Aflyrioram. Utrumque notavit
Hieronymus; prius proœm. in. Zobtenn, ad Pammachium, I. VI. Obp. fol.

nem recenſet, poſterius proxm’i Nabuag de ZPaulam & Euſtachium.f. 77.
F. G ubi ita infit: Zuxta LXXA. interpreters, in ordine Probhbetaraum duo-
s caim, boſt Jonaim Nahbam ponitur, guia uiadentur de eadem urbe probhetare.

A a a 3 Ueergus

3

374 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

De Nahu- Teerque de Ninive, Aſyriorum metroboli, gquæ nunc vocatur Ninus, texunt

InO.

vaticinium. Nomen Prophetæ eſt Tio apud LXX. Nagg, apud

.
NAHUMI Hieronymum & Latinos NWabuim, cuius interpret ationem ſubnectens in

RiAa:

patria!

laudato in Nah. procœmio Hieron. addit: qui interpretatur conſolator.
Jam enim decem tribus ab yriis deductæ fuerunt in captivitatem, ſuh

Etechia rege Juda: ſub 740 etiam nunc in conſolationem populi transmi-

grati, adverſium Winiven viſio cernitur. Nec erat parva conſolatio, tam hbis,
qui jam Aſyri iis ſerviebant, quam reliquis, qui ſub Exechia de tribu Judæ .
Benj amin ab iisdem hoſtibus oblidebantur, ut audirent, Aſſyrios quoque a
Chaldzis éſſe capiendos, ſicut in conſequentibus bijus libri demonſtrabitar.
Aeque uti Abarbenel, præfat. in Kzecchiel, fol. 5. col. 1. Nahumum ita ap-
pellatum tradit, quia de Sanheribi interitu vaticinatus cap I, 25 ſq. Ifrae-
lem in ſua anguſtia o conſolatus eſt. Hinc nomen illud conferri con-
ſuevit cum D Noachi nomine, cujus rationem reddens Lamech pater
DPTEN inquit, Mſe ſolabitur nos Gen. V, 29. idque perApocopen ſic fa-
Rum ſcribit Corn. a Lapide. Sed ſi dicendum, quod res eſt, ſignificatio-
nem præteriti paſſivi potius ſuſtiner hoc nomen, eumque notat, qui ſola-
tio afectus vel adjutus fuit. Utramque vel mediam notationem ei tribuit
Santes Pagninus, quin & pœnitendi ſignificatum in partes vocans, Na-
bum ait, idem eſt quod conſolator, aut pœnitens, aut conſolationem
veél bœnitentiam enneer aut conſolatio, vel pœnitentia; quæ omnia in
vatem ejusque libellum quadrare, ſatis quidem evidens eſt. Ma-
jori laborat obſcuritate, quod diſtinctionis cauſa additur, nomen
BPN T S“8ε ε, vel AXnetsς, ut LXX. habent, PElkoſchita vel
juxta V ulgat. Elceſat; quod ab gramen ſorotinunn, pluvia ſe-
rotina, formatum, tam ad genus & ortum quam ad patriam & natsle re-
ferri poteſt ſolum. Pro patria, citra hæſitationem, ſententiam dicit in
proæm. Hieronymus: Quidam putant, Helkeſéum patrem eſſe Nahum, &

ſecundum Hebrzam traditionem etiane ipſum Prophetam fuiſſe; z cum Hel-
Leſei 145476 hodie in Galilea viculus ſit, barvus guidem. & vix ruinis veté-
um zdiſiciorum indicans veſtigia, ſed tamen notlts Judais, G mihi Juogue

a circuamducente monſtratus, Hadem quoque alii tradiderunt Patres.
Ita Cyrillus Alexandr. ad Nab. 1, 1. Tom IIl. Obb. p. a76. B. αα
No z, 1 8 cαα 7 & EAaeαα 1c 92 Sντσ g.ντ⁰αα 8 r⸗ I20*v; XN.½
bees: 62½ ) maε dα o, 8 * S rτνν, „ 5 ey 76ν8ρ Ea& Noy
78 EN αοα T7 340 SccS* 66 õ 40vτ ππ *νσα 7v cοροο⁵=-
os. Viſio Nabumi, ab Elceſé. Elceſa ſine dubio Judaæ vicus Juit. Nam
ilad ner, ſaæi Potius aà loco, ſive Patt io, guam a kaite. geductam nomen in-

M kelli-

lelgenut.
obealnuf.
un Il. 0
D 10
Begabur (
trans Jordi
Dwertum
or ita he
Heſychuus
Peug Abi r
ui 7t0ar
larchi:
trs verded,
ne Paleſtine
Accuratiterrte
lro, Chnſt
nathani ergo
B din
peſian tradtit
ambarns .
fone achve⸗
than, famlie
6ppellatione
ſuſdenſo tenn
ferencs ill
erte inquit:
wen hoelocih

le deriguti⸗

Alezoriamm d Gel
Git Noce

ſen nergo

de

n

1

Niug tevunt
Nale, pud
Uhnedens in
Ir Mͤgtor.
iitotem,
pulltegnsni⸗
llatig tniz hin,
ibe le
Nrds uoglt
enonſrabitir.
humumitaap⸗
2) l. Uae-
lconferri con⸗
Lamech pater
pocopen ſefi⸗
ſt ſgniffcatio⸗
notat, l
mem ei tribit
VOeiNs, M-
.onſolariunen
que omnis in
ens elt. M.
ditur, nomnen
Eo lhite yel
um, ,ltix ſ.
nmautdle re⸗
Antiam Gicit 11
eſſe Nohun, 6
ſiſtzcun He.
ix tlinis ett-
Gnilii ioly
liderunt bintes
qy’. 1 69uG
Tſ⸗ llife X.
, roNe N
res T1 744.
iusfii. M

chon nonen,
e

=—
*

= =

⸗ .

„

VETER, TESTAM. 375

telligemus. Et hoc dicimus, quod eam ex iis, qui legerunt, traditionem De Nahu-
habeamus. Ita pariter Pſeudo-Epiphanius de vitis Prophetar, cap. XVII. mo.

Tum. II. COlp. ſol. 247â. r v A&τα+ EA,eορο, ραν r Tood=& e
Bm'ya Aο, en GνWυσâ. Loſseο oriundus bic Elceſi, trans Jordanem verſits
Begabar (vel ut ex Dorotheo conjicit Huetius, verſus Bethaberem, ubi
trans Jordanem Johannes baptizaſſe legitur Joh. I, 28.) ex tribu Simeonis.,
Diwverſum tamen tenere alios Codices MSCcos, lectio marginalis docer,
quæ ita habet: io EAeρα, ο Ies Sei ſilius Elceſæi, a Jesbi. Ita
Heſychius Presbyter, de vitis Prophetarum, editus ab Hœſchelio, ex co-
dice uguſtano, /v ℳτσ E)enen, zéοαν r rmεοναιν é OXσ v-
4e ubi rurſus ad marginem ex Theophylacéo hæc ſubſtituuntur, Exge-

. „„ Q„ „ . D = „ . * .
a: rsoa* rS Iessns e Beye el. Conſentit ex Hebræis R. Salomo

Jarchi: * — e ee ELoſeh nomen patriæ ejus eſt. Con-
tra vero ea, qui ſecus ſentiunt, Elkofam ſive Elceſam urbem, in recenſio-
ne Palæſtinæ apud Joſuam, fruſtra quæri urgent, unde Viri celeberrimi, &
accurati terræ ſanctæ inveſtigatores, Frider Spanhemius in Geograth. Sa-
cra, & Chriſtoph. Cellarius in notitia Orbis antigqii illam ignorant. Jo-
nathani ergo, Paraphraſtæ Chaldæo, calculum adjiciunt, qui —2
Wi Di Wahumum de familia Koſebi oriundum, Elkoſchitam ap-
pellari tradit a patre vel majorum aliquo, Koſchi dicto; quibus Scipio
Sgambatus Lib. II. Archivor. Vet. Teſt. Tit. 3g. p. 346. conjecturam addit,

forte adhuc aliquam ſuperfuiſſe Hierofolymis, dum hæc ſcriberet Jona-

than, familiam Koſchiorum; nam & Coſli olim Romeæ fuerunt fimili
appellatione Sane Aben-Efram & Kimchium Elkoſchitæ appellatio in
fuſpenſo tenuit, ut an ad patriam, an vero ad familiam aut parentem re-
ferenda illa ſit, dubii hærerent, nihil definire auſi; Abarbenel autem di-
ſerte inquit: ex Scriptura nullum nobis teſtimonium ſuppetit, quod no-

men hoc loci fit, nec etiam de familia aut patria Pronhetæ, quicquam cer⸗

ti e Scripturis, vel majorum noſtrorum monumentis habemus. Hinc ad
allegoriam delapfus, denominationis hujus ſenfum arceſſendum efſie tra-
dit ex voce , quæ tardare notat, unde o Ppluvia ſerotina. Elko-

ſchæum ergo, id eſt, cundtator m appellatum fuiſſe vatem contendit, eo

quod Nahum in prophetia hac proferenda poſterior eſſet, cum Jonas an-
teceſſiffſet. Verum ut has Abarbenelis nugas cum ſibilo explodimus, ita
Jonathanis explicationem nec forma vocis WPN/ nec regulæ Gram-
maticæ ferunt, inanique innititur ills conjecturæ. FPheronymi vero,

teſtis oculati, cur elevare fidem, & viculum Ikofa in Palæſtina, quicquid
. 4.

ſit de tribu, cur negare temere velimus, caulam nullam video. Silenutio

licet

De Nahu-

mO.

miracl⸗-
lum.

376 INTRODUCT. ADLIBROS BIBLIGOS

licet præterierit hoc oppidum Joſua, nec ejus alias meninerit Scriptura,

multas tamen dubium non eſt Palæſtinam continuiſſe urbes, ignobiliores

maxime & tenuiores, quas nullibi memorat Scriptura: nec iſtud Joſaæ
inſtitutum fuic, omnium ut totius terræ ſandæ oppidorum & vicorum ini-
reêt cenſum, ſed delinearet ſaltem ſingularum tribuum ſedes, terminos,
urbesque celebriores. Ut taee eam, Kieri potuiſie, ut dudum poſt Joſus
ætatem hoc oppidulum, invaleſcente populi multitudine, conderetur.
Velut itaque Micha " ve 1 Moraſtbires, a patria Moreſcheth, non
a parentibus aut familia dicebatur eup. Prat. & 1. ſic &, eadem forma
Grammatica vocis, noſter 5W) 5 Elkoſehita, a patria Elkoſa vel Elceſe
denominari recte creditur. Unde Druſius annot. ad coupt L I. Jona-
thanem in eandem pertrahit ſententiam, & non modo mendoſe )
in editis a Rob. Stephano codicibus legi docet, pro quo lege endum ſit
Uπ✕w Oab, ſed & de urbe Elkoſch intelligi voluiſſe paraphraſten con-
telche; quem Flugo Grotjus pariter tradit, locum vocare Bethkeſſ, ita

ut „8 hic ſit articulus, ut apud Arabes; quibus tamen accedere, merito

dubitamus. Reliqua de ſe omnia latere nos voluit Propheta, neque de
familia, perſona, fatis & morte ejus, vel ex oraculis ſacris, vel ex profanis
ſcriptoribus quicquam conſtat. Nullam enim merentur fidem, quæ
Pſeudo- Epiphanius Porro de ipſo refert: 321 Se ero 70 Iovνταααα

2 ννρα r! Nived or, ve vατιιπα Puné 9 7 vgα Sνν‿ρς o‿το.

X&r. 3 vονIEv c αιαα oνττα Ni g ορτετννειν

1o ey ges h eh dg en iſe õl

ντ⁷7’łLBkssvναασρ α Hic alterum poſt Jonam de Ninive portentum edi-
Xit, fore, ut aquis dulcibus, atque erumpente ab bhumo ineendio periret.
Quod ita contigit. Nam lacus ille, qui ambiebat urbem, repentino terræ
motu illam obruit“ tum ignis e ſolitudine prorumpens, editiores urbit par-
tes ineendit. Qus r ut a vero longe ſunt aliena, cum Ninive vaſtaverit ex
Parte Cyaxares Medorum rex, Joſiæ temporihus, aliquot autem poſt an-
nis Nabuchodonofor funditus deleverit, ita vanitatem univerſæ produnt

1

narrationis, licet iisdem fere verbis tranſcripſerit Dorotheus Torius⸗ Ex

male intellectis Prophetæ oraculis, cap. I, 5. 6. 8. II. 6. 8. 1 3. III, 13. 14.
2. 3. hoc quicquid eſt commenti, hramunalte docertluetius Dem. Rangk.
Prop. IV.de srophetia Nabumi S. . Hinc nec in ſequentibus fidl em impetrat

mers & ſe- uterque, ubi de morte vatis noſtri ſubjicit: æπαναNers s es t,

bpulehrum.

–

Src n 6v Tij s νvτ*⁷Sν Bv Hαοι Poſtremo Naum in pace mortuus, in
larr ja ſua Begabare ſepultuseſt: cui tamen adſtipulatur Martyrologium

RKoma- .

Romanum,

is verbis:

Nah
ſiit inſcri
ſtias cumele
ri, In tam
copioſam
& modum
des in Mhr
g ueltie,
4 “ in
Tumue Ma⸗
Oeciſionen
Dei infaltu
Gignos haut
revocarunt
lndeextin
mſticn.
ne, in apni
Tum vindic⸗
impuneipte
minere po
Chia erum
tent! iinen

comprobayi

Sjrinei atie

nuncigt, A,

edIur paul
Metamurcle
Peſtate Deun
Marlen, 10
tamenexnn
Sraviſſinns
Perditiſin
6, teſtata
Cer,

08

eit deripeut⸗,
ignobiliores
ec iſtad ſoſae
bwicorumini-
Ges tertminge,
lum ott ſoſus
e) Conteretur.
olelchein, non
eidem forma
onn vel Elceſe
91 I. lona-
len
o legendum ſit
aphriſten con-
re Hetleſt, itd
cedere, metito
hetiy neque de
Neler prtofinis
Wr Kdem, que
rͦ LwayTidas
Errgete Ao-

7
AreEKe*

H 65 3%½
Te NNTe5

tortentumli-
ncenditeriret.
mwſennino tere
rer urbit pul-
WVe vaſtaveritex
1 auten Polten.
nivetls produnt
heus TMrius. S
13lll, 13. 14.
1s Dem. Huuſy
ſceminpettat
1 ee⸗ 1n 1
21 G, 6
4 ortuuf, 1
.
.
eManptologi
Koma⸗

98

2

Romanum, in Calendas Decembr. memoria m Prophetæ conjicien

Qo, teſtataque publice anteactæ vitæ poœnitentia, feralem illam, quam

VIETER. TESTAM. 377

mi Elceſai. Stylo utitur conciſo, gravi, & adeo ſublimi ejus ut maje-

ſtas cum elegantia eſaiæ, ſummorumque oratorum fſacrorum ſoleat canfer-
1 S 9 2 4 1
ri. In tantam ſane admirationem rapuit Franeiſcum Riberam, ſollertem &α&
copioſum Propherarum minorum interpretem, ut poſtquam ille in laudem

& modum ſacræ eloquentiæ prolixe excurriſſet, omnes tandem ejus virtu-
tes in Nahumo confertim deprehendi concludat. Nam tantum in eo vim
loaaρςνναιο to lämina orationis, tam miram ſententiarum gravitatem inve-
niemus, nihit ut poſſit diei ornatius, aut eloquentius. Lur igitur, Rhetoram
pracehtis inſtra! us ad eum acceet, inveniet gqua miretur, & rerum verbo-
rumgque majeéſtote magnopere delectabitur. Proæm. in Nab. DPag. g.

8P. V. De Nahu-

his verbis: Nabum Prophetæ, in Begabar 11 teſentis. mo.
Nahumum agnoſcere hoc vatieinium ſcriptorem; dubitare nos non Libri ſeri-

ſinit inſcriptio v. I. W ? e. Dr) iber viſßtonis Nahu- btor.

Occaſionem vaticinio præbuerunt graviflimi Aſlyriorum in populum Occaſio.

Dei infultus. Poſt Jonæ quippe præconium, fructus poenitentia

dignos haud ita diu tulerunt Aſlyrii, ſed ad ingenium redeuntes priſtina

raelitici extinctione, & ſuſcepta a Sennacheribo Hieroſ. olymarum obſeſſio-
ne, in apricum lucemque proditura, tamtam provocarunt Dei, juſti ſcele-

rum vindicis & aſſertoris eccleſiæ ſuæ iram, ut Nahumum excitaret, qui non

impune ipſos Numini ejusque populo inſultare deelararet, ſed juſtas eos
manere ponas, taleque ipſis denunciarer judicium, quo ſedes & monar-

chia eorum prorſus ac adeo deleretur, ut eriam ampliſſimæ omnium & po-
tentiſſimæ urbis ſitus poſteris ignotus ſit futurus; ut poſtmodum eventus objectum,
comprobavit. Itaque adverſas Niniven, caput ac metropolin regni Aſ- Ninivitæ.
ſyriaci, vaticinatur Nahum, eique, ut & univerſæ monarchiæ interitum de-

nunciat. A. de Nino quidem, ſive Ninive, nihil nunc attinet dicere, præter

ea, quæ paulo ante hanc in rem ſunt allata æ. XI. &. III. Inſigne autem inter-

pretamur clementiæ & longanimitatis divinæ documentum, quod ea tem-
peſtate Deus, qua Jacobum quidem docebat verba ſaa, ſlatuta & judicia ſua

revocarunt ſcelera, crudelitatem, rapinas & idololatriam, quin & conſi-
lha de extinguendo Dei populo jam agitabant poſt pauca luſtra, regni Iſ-

Iſraelem, non autem ita faciebat ulligentiy Pſal. CXLVI 1, 19. 20. Niniven

tamen, extra licet pomœ ia eceleſiæ ſitam ſceleribusque omnium generum

graviſſimis immerſam, iteratis vicibus ad pœnitentiam invitaret, cumque

perditiſſimæ urbis cives, ad prius Jonæ præconium juſtitio & jejunio indi-

Carpz. Pars III. Bb b nun-

I0.

comple-

Mmentum.

37 8 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

—

De Nahu- nunceius ille Dei interminatus fuerat, eladem avertiſſent, mox vero, trans-
lato ad Arbacem imperio, in graviora prioribus flagitia proruiſſent, nihi 1

tamen reliquum faceret Donnnus, quo ad meliorem eos revocaret fru-
gem, eaque fini Nahumi vaticinio graviter ipſos denuo increparet, & ni

mature reſpiſcant, απνιοπεNνινιν fis minaretur. Quanquam enim haud
temere affirmaverim, æque ac Jonam, noſtrum pariter ad Ninevitas fuiſſe

miſſum, ut coram concitatam N uaminis iram eis denunciaret, cujus quidem
rei nullum comparet veſtigium; quin potius veri perquam fſit ſimile, ſuo
Nahumum ofſicio functum eſſe in populo Dei, ita tamen, ut hoc adverſus
Niniven vaticinium ſcripto conſignaret, illuc perferendum: non tamen
latuiſſe hæc oracula Ninevitas, pro certo habeo, quin ad ipfos delata, de
imminente graviſſima poœna certiores redderent. Quo facit quod Abar-
benel rationem redditurus, cur hic liber —) RV inſcribatur?
non adeo abfurde ohſervavit, nomen libri bratgi, quod, cum reli-
qui Prophetæ ſua vaticinia mox ad eum modum enarraverint, quo ea per
viſiones acceperant, adeoque Jonas quoque contra Niniven vaticinatu-
rus eo profectus fuerit, atque viva voce exclamaverit, quæcunque ipſi De-

us denuncianda injunxerat? Nahum ex adverſo nunquam fſe ad Ninevitas

contulerit, nec ibidem vaticinia ſua per vicos & plateas proclamave-

rit, ſed libro inſcripta ad Ninevitas miſerit, ibique publicare curarit.

Quod vero cum inſuper haberent, & in nequitiæ obſtinatione præfra-
Ge ergerent, ſtetit juſt: ſſmum Numen prædictis, atque A. O. 33 78.
Periodi Julianæ 4088 ſub Joſiæ in judam imperio, exciſioni urbem de-
dit. Nabopolaſſarus Babylonius, a Saraco (ñve Chynaladano) Aſſyriorum
& Chaldæorum rege præfectus exercitui, & Aſtyages, a patre Cyaxare Me-
diæ Satrapa conſtitutus, ffinitatem ineuntes, junctis viribus Niniven, &
in ea Saracum regem expugnant, urbemque ſolo fere adæquant; fuperſti-
te adhuc Tobia juniore, qui capta Samaria, -Salmanaſſare in Aflyriam cum
pPatre deportatus, annis 12 7. dicitur, & Tob. XIV, 1 5. audiviſt ſe perhihe-
tur, antequam e vivis excederet, Ninives interitum, ,„α. αMXͤτε N&ο;-
Poο%ονοροαα Aouàοαα. quam aptivam abdaxit Nabuchodonoſor (qui
idem cum Nabopolaſſare) Gα AWuerus, quem eundem eſle cum yaxare,
demonſtrare ſatagit J. Druſius not, maj ad Nab. I. I. Ut non adeo adver-
ſentur ſibi Scriptores Veteres, cum Niniven exciſam ſcribunt a Cyaxare,
Eulebius & Herodotus, a Nabuchodonoſore autem Hi eronymus & He-

bræi ad unum omnes, cum ſtudiis armisque junctie, uterque eam ſimul

oblederint & expugnatam delerint. Confer doctiſſimi Jac. Uſſerii An-
nales Sen. 1Teſt. ed Aun. dictum Tom. I. 1a. 114. Sr Hanc denique, cum
alii

W f f f

ilſinnare ellipr

i itn elete
lii vero, 1
lertiſimus
ae. ige lan
jexiſſe unde⸗
Prioni neque
UOReNN
lelleleta ſue
norumn tem
que circz ilin
mum, G he

ſe lean invet

Atgum
l. I. enax
Onere intermni
Coinmilis ut
I.XV., I. 6. 8
Nr. NI,, 1.
Virei riea
é cohiol en
leinionn,
Wo. Jen, e n.
.
ſeutentig verbi
nemplu ſgn
neuiuermnt⸗
uog alatu
ncßrui intit,
iden, Utace
niten he inſer
Gmnegendugse
Sus laliei a
ribut ſeehl eprn
S
lei um, e in
ec piſio Veln

05

9X veto, tranz.
Druiflent, nihil
eicdcaret frl⸗
crepret, & ni

am emm haud

nevitasfuiſſe
tenjas quidem
nſt mile, ſuo
1t hocaverlus
N, bon tamen

Pos gelatn, de

it guoc 4ber⸗
O inleribator?
uod, cumm eli⸗
int, uo es per
ven vaticinatu⸗
ungue ipſ De⸗
ſea/Ninevits
3S pkoclamae:
hlicare cutatit.

nmtione prafk.

e 4. 0. 3775.
Gom orbem de⸗
10) AGriotun
Cnnn re Me⸗
brsN ininen, 8
mutt, ſperſti.
ACrfum eum
dwill leperhi ibe⸗
SAa, Ann. N.
chogoncſor (ai
E cum Male,
onradeo zlrer⸗
bunte Cre⸗,
wonymn nas lle⸗
fue eum uil n l

ne. Ulerikr.
de, cum
edench lüi

peccatis ſuis.

4

VETER. TESTAM. 379 M

alii ita deletam tradunt, ut vel ſitus veteris urbis poſthæc i ignoraretur, De Nahu

alii vero, I aciti & Ammiani ætate extitifle contendunt, utrosque vir S0.
lertiſſimus Chriſtoph. Cellarius Notit. Orbis Antiqui Lib. II. cap. VII.
pag. ég. Tom. II. ita cors ponit ut poſt everſionem à Medis fadam reſur-
rexiſſe tandem cenſeat ex ruinis oppidum, quod priſcum nomen ferret,
priori neque magnitudine, neque ſplendore comparandum; ſicut llium
novum ex veteri TWja in vicino loco natum fuit: ut ita Ninus magna ve-
re deleta fuerit, atque etiam alia hujus nominis ad Tigridis ripam Roma-
norum temporibus extaret, Plura qui de Ninives ſubverſione, veterum-
que circa illam Scriptorum conciliatione, cupit, evolvat Nicolaum Abra-
mum, qui Phari Vet. Teſt. Lib. VI. cap. XV. XX. p. Sâo. erudite & copio-
ſe illam inveſtigavit. S

Argumentum libri prodit ejus inſeriptio è Ne onus Ninivæ Argumen-

vV. I. Hoc nomine veniehant olim oracula ponderoſa, minacia & moleſta, tum,
Onere interminatorio illos gravantia, ad quos bropheris dirigitur, unde
commugis utplurimum triſlium prophetiarum titulus is eſt, v. g. Jeſ. XIII,
1. XV, I. 6. XVII, I. XIX, I. XXI, I. Jer. NXXIII, 33. a. Hab. I, I. Zach.
IX, I. XII, I. Mal. I, I. Quanquam enim &αρ ÜτνυNοαοανα ĩ ſummi, Campegii
Vitringæ hic aſpernari non liceat, qua Comment in Jeſ. YII, 1. T. I. ſol.
3 gé. copioſe & erudite demonſtrat, latius patere vocem in Sτ⁵οοα va-
ticiniorum, & in genere ſententiam notare, quæ Dei nomine profertur, a
WVo ferre, egroferre, efferre Pſal. XV, 3. Jeſ. XIV, 4. quin & ſermonem
inſinuare ellipticum, qui plenus legitur Zach. IX,I. & cap XII, I. Mal. I, I.
Nententia verbi Jebovæ; ipſe tamen vir doctisſimus negare noluit, &R .
in emphaſi ſigniſicare ſamtentiam 9 gravem bondere rerum quas continet, cu-
juscunque tandom ſent generis. Sic namque Hieronymus interpretatur;
ogo ad Habacuc, ad Chromatiumkbi ſc Tom. VI. Obp. fol g Maßſa nunquaur
præfertur in titulo, niſi cum grave, & vonderis laborisque blenum eſt, quod
videtur. Ut adeo hic loci, ſententia gravis bondere minarum adverſus Ni-
niven, hac inſeriptione deſignerur. Quod paulo uberius ad hunc mo-
dum elocutus eſt JonathanChaldæus: 2 den Hoed ee
onus calicis maledictionis, ad potandum Ninen itas, contra quos prio-
ribus ſeculis prophetavit Zona propheta de Gath-Hapbar, & converſi ſunt a
Et cum denuo peccare adjeciſſent, prophetavit contra eos
Wahum, de domo Koſi, quemadmodum ſeriptum ſti in hoclibro. Eſt itaque
c Viſio velut fecialis epiſtola, qua Nahum nomine ſupremi imperatoris.
Pb b 2 Dei

*

De Nahu-
mo.

2

Vtilitas,

380 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

Dei præporentis & juſtiſſimi, bellum Afſfyriis indicit, conſiliumque ejus

de urbis & regni ſubverſione, & cauſas iræ, crudelitatem ac idololatriam,
commemorat, bellique modum ac progreſſum delineans, omaibus, ſum-
mis & imis, animi ab ectionem, infamem fugam, incendia, cædesque pro-
micuas minatur; quibus ſubinde promiſſiones interſerit, populum Dei
denuncisto hoſtium interitu demulcentes. Ceterum viſio cum ſit, quam
recluſit Propheta his concionibus, ſcenam viſionis, ſive ſchema, ſub quo
illa repræſentatur, judice Salomone van Til Ober. Analyt. ad Nabum. Art.

g. pag. 3yy. dicemus, Deum videre in throno ſedentem, qui judicium Pro-

nunciet per modum ſententiæ, i in genere adverſus omnes hoſtes veritatis,
ac in ſpecie in Niniven & regnum Afſſyriorum. Scopus Prophetæ cum
temporarius eſt, tum in ſecula duraturus & perpetuus. Cum enim Ga-
lilæus eſſet Nahum, & decem tribus prævideret in Aſſyriam deportandas,
calamitatum ipfe fortaſſis par ticeps futurus ſuarum eſſe Partium intellexit,

ſolatio ad hæc tanta ipſis imminentia mala præmunite pios ac gemebun-

dos in Iſraele, denunciatione judicii divini, exacliſime ab regno Aſſyrio-
rum repetendi, ita tamen, ut erudiantur ſimul de juſta Numinis vindicla.
Sed & omnium temporum eccleſiam in meliorem ſpem erigere, rebusque
conclamatis ad fiduciam in Deum Soſpitatorem excitare voluit; quo fine
ſuaviſſima præconii Evangelici in Nov. Teſt. delineatio interferitur c. I,

15. tum vero & hoſtes atque oppreſſores eccleſiæ, de ſeveriſſima Dei vin-
dicis ira commonefacere, eosque ut a pari ſibi interitu ſedulo caveant, &

alienis damnis ſapere diſcant, inſtituit cohortari. Quæ ſingula inſignem

in pias lectorum mentes utilitatem transfundunt. Nam & 1) juſtum

ac terribile Dei judicium adverſus ſecuros becgarores, eccleſæque per-
ſecutores, tam vivis depingit coloribus, & ob oculos pohit, ut præfra-
Qis etiam & induratis mentibus incutiat terrorem; & 2) certiores red-

dit oppreſſos ac miſeros, ſi ad meliorem ſeſe receperint frugem, non in-

ultas ſe laturos tantas, quibus obruuntur, calamitates, ſed fore tempus,
quo judex juſtifimus Xονιυα Pa repoſcat ab oppreſſoribus, piOs
autem ſub jugo gementes liberet, quippe non omnino delendos; & 3)
indolem ac ingemum tyrannorum, hoſtium eccleſiæ & perſecutorum
graphice depingit; præterea 4) idololatriam, rapinas ac violentiam,
ſanguinem & cædes, fraudes ac mendacia, ſerio deteſtatur; 5) a fidu⸗
cia in munimentis, opibus, copiis, præſidiisque humanis collocanda,
emphatice dehortaur; ⁶) bellorum & auſpicia a Deo capienda, W
ſfucceſſus proſperos Deo in acceptis ferendos docet; 7) merca-

turæ abuſus, nævosque gravifſimos, tum etiam magiſtratuuin vitia,
atrO

ztto cutbon
Gecharat,

Dedi
ſuit, nec dul
Kiſfimigue
aciciznon-
(unt & nO
tempore, 5
nomcoruE
AIK125
illn nolii er
Cirat m
loc iptum
Apoſtolus d
quicqumm, 4
hoe loco, &
Irgumenta i
dam ibri an
teridd, faciu

Gravio
eit nakr
noliu D
Phetispriore
lluelitarum
1 Medos tr
cunt; gotati
W0 d Naß
Humum k
0 u

ae⸗

Nenen

Ertit ii iis

apß,
ce o1 datie

ee

znr Nreu

0

iumcue eins
Golclniam,
lgibus, ſum⸗
Aesque pro⸗
ohum Dei
umd, quaim
ma, qu0
Nebum. Art.
dicium t.
ſtes veriunts,
1ophetæ chin
utn enim Ga-
deportindis,
luan iatellexit,
ac gemebun⸗
tegno Alrio⸗
minis vindicht.
ere, 1ebisgde
Ron; quo⸗ line
tetſeritur c.
lima Dei Vin⸗
lo cwveant
Ogulninfenem
enrque er⸗
bin ir grefti⸗

certiores Ie.

6; 7) mene,
.

ltr e

4

haoc loco, & profligari mereatur. Quæ enim Huetius ad hb. I. G. F. & 6.

2

VETER. TESTAMAM. M

1

800

atro carbone notat; & diſpares demum piorum ac impiorum fines De Nahu-
declarat. èl
De divina libri autoritate nemini, quod ſciam, dubitatum unquam Autoritas
fuit, nec dubitare ſinunt inſita di vinitatis uperoee, quæ Dei vindicis ju- Canonica.
ſtiſfimique judicis majeſtatem, irrefragabilibus produnt radiis, ejusque ”JMUD
judicia non ex humano deprompta ingenio, cujus omnino captum exce- MU
dunt & modum, ſed e cœlo delata, luculenter demonſtrant. THlinc omnt
tempore, & absque hæ ſitatione, eum judaica ante Chriſtum eccleſia in ca-
nonicorum voluminum numero & complexu cenſuit, Syracide teſte G.
XILIX, 12. & codice quem LXX viralem dicunt, Græco. Sed & inſignis
illa noſtri cum Jeſaia harmonia, qua Nah. I, Iy. cum Jeſ. LII, 7. exade
conſpirat, manifeſtum autoritatis præbet argumentum; maxime cum per
hoc ipfum oraculum, ejusdem cum Jeſaia originis & fidet noſtrum eſte,
Apoſtolus diſerte perhibeat Rom. X, 1 5. Nec me legifie memini allatum
quicquam, quod ad vindicandum & afferendum libro decus fuum, dilui

IIO.

argumenta in aciem producit, nec adverſariorum funt, neque canoeni-
cam libri autoritatem tangunt, ſed ad hiſtoriæ ſaltem, de Ninives in-
teritu, faciunt fidem.
Gravior omnino diſſenſus, de ætate Nahumi, interpretum exer- Chronolo-
cuit induſtriam, nec omnino ad liquidum fuit perd uus. Nos juxta re- gia
gum, temporumque ſeriem, ſententiarum inibimus cenſam, hinc, queæz
noſtra ſit opinio, exponemus. Antiquiſſimum omnium, ceterisque Pro-
phetis priorem faciunt vatem noſtrum, qui, ſub Jonſo Judæorum, & Zehit
Ifraelitarum rege, illatam ab Arbace Ninevitis cladem, cum ab Nifyriis
ad Medos transferretur imperium, hoc vaticinio præſignificari conten-
dunt; notati, verum non nmoôminati, ab Huetio citato loco §. 2. & Mar-
ckio ad Nab. I, I. Lag. 43y. Rurfus ad Jothamum, Uſiæ filium, Na- M
humum refert Joſephus Antiqu. Lib. IX. cap. XI. ubi poſt deſcriptionem
Jothami & regni ejus, ita pergit: jv ε α ατα τ τ—ϑd 2 oοα 7 ορ-
Oirs, Nagſos 7 Sroαα, Sg S T7* Acvoiν zαταενοοο, α☚. ,
Nhs ooανρνον ρανσρ Sτ, g. T. R, Hoc regnante, Propbeta guidam
eXι/iât, Nahbumus nomine, qui de Acyriorum & Ninivesſabverſione in hac
verba vaticinatus eſt & c. Et paulo poſt de vaticiniorum eventu conclu-
dit: Gqvvéy ε αναιτι Zooρροαιεον τιρ Nereραρ, u &rαα τοον

.

1. . . * U +*° . . 4 5.
Zerrencidben, vene†nnt dutem omnia, quæ de Ninive pradilta ſant, Poſt

Pbb 3 D aunain

282 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

De Nahu- aunum CXV. Porro maxima interpretum turba, Hiskia, qui & Ezechias

mo.

audit, rerum ſummam tenente, Nahumum floruiſſe cenſer, cujus ætate

inſignis illa, exercitui Afſyriorum inflicta, pro mœnibus Hieroſolymi-

tanis contigit clades. De hac enim capite primo Nahumum verba face-

re, magno conſenſu affirmant, in eo ſaltem in diverſa iterum abeuntes,

num poſt deletas Sennacheribi copias, an ante eas, vaticiniorum ab es
editorum ætas ſit figenda? Prius Camp. Vitringa tuetur in oιο dodrinæ

Propheticæ cap. VI. G. 1cs, Päg.gy. ex Sennacheribi clade captatam autu-
mans occaſionem, prædicendi integrum interitum Nini, & regni Aſſyriaci.

Eandem vero, cum futuram adhuc, prædici potius cenſent Hieronymus;
Theodoretus, & Theophylactus, quos e recentioribus ſecuti ſunt Corn.
a Lapide, Petr Dan. Huetius, aliique, qui editum ſtatuunt vaticinium

inter duas Afſyriorum expeditiones, Salmanafſſaris adverſus tribus decem,
& Sennacheribi adverſus reliquas duss, quarum illa octo circiter vel no-

vem annis hanc anteceſſit. Ad hunc quoque modum Sal. van Til, Oper.
Analyt. h. lI. Art. 5. p. 377. ad Hiskiæ tempora refert vatem noſtrum,
ita ut tempus deportationis ultimæ decem tribuum concipiatur, ut præ-
terlapſum, & Sennacheribi expeditio atque exitus prædicantur, ut res fu-

turæ, adeoque ναπvv ſtatuatur noſter Jelaiæ. Demum alii, intsclam

hanc reliaquentes controverſiam, ſimpliciter in Ezechiæ imperium Nahu-

mi tempora conjiciunz, in quibus præcipue nominandus eſt e recentiſſi-
mis Vir doctiſſimus, Joan. Franciſe Buddeus Hiſt. Eccleſ. Vet. Teſt. Period.

II. Sect. g. Tom. I. pag, 6oy Amplius progreſſi judæi, ad Manaſſen, im-
pium Hiskiæ lium, Nahumi referunt etatem. Ita Seder Olanz Rabba
edit. Meyeri p. 55§. & Sauta p. 10 5. ad quæ confer Meyeri notato . 1027.
ita R. Dzvid Ganz in Zemach David, qui Hilchoth Gedoloth, & Jachaſin
in eandem ſententiam laudat: ita Abarbenel comment. in Nah. I, 1. qui
propter impietatem Manaſſis, nomen ejus dignum habitum fuiſſe negant,

quo præmiſſo, ut moris eſt apud reliquos Prophetas, vaticinii ſignaretur

ætas. E Chriſtianis esndem ſententiam tenent Hugo Grotius, tum ob ordi-

uem, quo antiquitus poſiti ſunt bi Propbetæ, poſt eos, qui Ezecbic vixere

zemporibus, tum ob res ipſas, quæ in ipſorum ſoribtis continentur & . & Jac.
ppellus in obſervationibus ad Nabumidl, 1g. p. Go. cui hae ſeripta viden-
aP-
tur paulo poſt Mnaſßis captivitatem, ut ſimul ejus liberationem, & Ninives

everſionerm Eredicet Nabumm; non quod bac eoaem tomſor contigerint, ſed

Aqubd voluerit Deus bac duplici conſolatione permulcere mentem Hieroſolymi-
danorum, promittens illis liberationem, & everſionem Ninives, a qua toties

gexati fuerant. Hujus autem Frater Ludovicus Cappellus comment. in Na-

lasttt.

acg. N. G.
um fuorum
prrllci cent
Longius adhi
Junius; 64
entes, ANnſa
ſe eoder
gularis bücet
eit, & dab Ze
329 Kita hat
Liuo gutan
u; Aindh
lererſitite eſſe
Cin. Diica⸗

uiut, Alllint,

lis iſchi &
um per conjecl
Ua Imperii Ah
6ſ. „ X
hl. . 7.

mur Rlephi

mi reſpondiſk
ſto. Qoem ſan
Vem & fieg,.
a fie cen
umentis certo

kione qur in

egri, ilenclun
adate, int
Gtnem Nlumi
Ild Clices cen
Ger Ahum hade
Ahirum Porte
Ainoſniore keft
Iyr 16.2, Ch

1,7. 10. 3r

1 Cimti 1

9, Abliͦ Re

xE yrTER. TESTAM. 3

dis brechis aam. ſ,. 97. capite I, 9. qq. Sennacheribi fugam, & in templo idolo- De Nahu-

Cljs Atte rum fſuorum necem, a filiis ejus patratam, tanquam imminentem adhuc 1¹0.
HierokaymMim. pradici cenſet, eoque dudum ante Manaſten floruiſſe Nahumum indicat.
verbatice. Longius adhuc ad Manaſſis nepotem, Zoſtam, deſcendunt Tremellius &
ründbeuntet, Juunius; e ad argumentum hbiujus prophetig & biſtorias attendamus, inqui-
nionm ab eo 1 entes, conſzabit, prophbetiam hanc ubſfinem regni Joſchiiæ conſeriptam e
tyo Alrine . d0 odem tempore Zirmeja Probhetabat in Judæa. Demum vero ſin-
Ptetam td. . gularis hic eſt Clemens Alexandr. qui Nahumum Ezechiele ſequiorem far-
giAiuci. cit, & ſah Ledokia officio ſuntum cenſet, Lih. I. Serom. edit. Sylburg. J.
ronzmd, DM 329. B. ita habens: ev 7 r=S75 rei r ijs Saαιαςοπ 8 BaGvNâ²h
iſne Cün, 1 vepréSi» legen,). 4e ½ Næg g ρα⁰ντ. S, τ Qαντααι.
Dt Tahthiünn Luinto autem anno jus regni Probphetavit Edechiel DPoſtqub Nahbud Pro-
tribosecen; Ebeta; deincde Daniel. Hinc non mirum, in hac tanta ſententiarum
tetterd r. T dever ſitate eſſe, qui nihil definire audent, in quibus Auguſtinus Lib. Xl IUII.
un Ii,0e. de Civ. Dei cabß. 91. id ſolum annotaf ſa tis habet: Tres Propheta do Minor
“ “ ribus, Abädias, NWaumm & Abhacuc, nez ſua t empora dicunt ipſi, noë in Chroni-

iunn, ur Fe⸗ cis Euſebii & Hieronymi, guando Prophetaverint, invenitur. Si tamen, quan-
nn drtes l. tum per conjeclurss licet, certa quædam ſit Prophetæ figenda ætas, ſub ini. noſtrgz
dt. n a itnperii Acha me in ei aſſ upra videre icet ſententig
nali indedn 1 Perii Achaſi haud temere locum ei aſſignamus, ut ſupra videre licet ententia,.

eium t. cdb. I. E. 77. Non dubüs flu Quamus hariolationibus, ſed autoritate ni-
Cterinii⸗ timur Joſephi, qui, verbis paulo ante allegatis, eventum prophetiæ Nahu-
ei en “ mi reſpondiſſe perhiber poſt I 5§. annum, ex quo edita Mierat a vate no-
1. Iiken AAiro. Quem ſane calculum non ex ingenio ſuo ſuppoſuiſſe ſcriptorem gra⸗
AMmnſen m⸗ yvenm & fide dignum, ſed ex vetuſtiſſimis & germanis hauſiſſe tatulis ac mo- Z
yOlun Mlli numentis, certo ſum perſuaſus. A Ninives itaque expugnatione & de- S
finondAAe erione, quæ in A. O. C. 3 379. congruit, ſi retro numerentur anni CXxV.
mj ehiſif integri, ſiſtendum demum erit Nahumi vaticinium in A. O. 3 262. Pae

,Nabe Iyl. vero ætate, & integrum adhuc ſtabat Ifraelitarum reghum, cujus deſtru-
koide negant, hionem Nahumi vaticinium XXI. annis antevertit, & terribilis Sennache-

cinii ſenaetut ribi clades, ceu olim futura, Pprædicebatur; υαρν autem & Colle-
stonn blc. gaas Nahum habebat Jeſaiam, Micham, Hoſeam & Obadiam Prophetas.
Paeclit livit Alfſiyriorum porro regnum, monarchia in Sardanapalo jam extincta, ſub
enrurG7.& ⸗ Niino juniore refloreſeebat quem Scriptura Thilgath-Pilneeſer I. Chron.
Alreni V, 6. 26. 2. Chron. XXVIII, 20. & Tiglath-bPileler 2. Reg. XV, 29.
ien, S XvVI, 7. 10. appellat. ððGU VMM
genſhn. CLoapitibus liber conſtat tribus, verſiculis 47. quorum medius cap. Partitio-.
iten l tuns II2. Abaliis, ſecundum ca pitum numerum, in tres, ab ali is, usque plu=
cmment in Nu. rimis,

De Nahu-
mo.

Tabula

3941 INTRODUCGT. AD LIBROS BIBLICOS

rimis, in duas divellitur partes. Hottingerus, cum Henr. Altingio, par-
tem I. dicit, denunciationem generalem gravisſimorum malorum, quæ
Deus in Aſſyrios, juſto ſuo judicio immiſſurus ſit; II. prædictionem ex-
cidii urbis Ninive, non prout àa Jona factum fuit, ſub tacita reſipiſcentiæ
conditione, ſed abſelute, quod conſtitutum eſſet Deo in peccata animad-
vertere, absque ulla mora vel gratia-; III. commemorationem cauſarum,
quibus grave judicium Dei eraot commeriti. Paulo aliter Sal. wvan Til
c. I. Art. VI. zag 7379. cui I. concio exhibet viſionem generalem, de judi-
ciqomnibus regni Chriſti hoſtibus immittendo, obſignatam judicio ſpe-
ciali adverfus Sennacheribum: II. ulteriorem deductionem, de ſubver-
tenda Monarchia Aſſyriaca, in ipſo Ninives excidio: III. concionem ex:
phcatoriam & inſtitutoriam viarum Dei, circa pertinaces & credentes.
Concinmior tamenimagisque argumento congrua eſt ααποαια duass &
objecto perſonali, & inſtituto diſtincias exhibens partes, quarum I. con-
ſolatoria eſt, ad Judæos c. I. II. comminatoria, ad Niniven c. II. & III.
VII.

Sic vaticiſium Nahumi complectitur

Synoptica. † judzorum & Iiraelis conſolationem; hauſtam

VIII.
Commen- In explicando Nahumi vaticinio laborarunt
tarii e Patribas IULIANUS, Toletanus Epiſcopus, ſub ſinem Seculi
pPatrum: VII. clarus, cujus in Nahum Prophetam commentaria Tom. XI. Biblioth.
PP. Max. p. 630. Jepqj. inſerta leguntur: & THEOPHYLACTUS,
de quo hue refer, quæ ſupr dicta ſunt an Hoſeam F. 297.
Lathera- e Lutheranis, DAVIDCHYTR US, cujus in Nahum Com-
norum: mentar. & ſeorſim excuſus eſt Lipſ. in 8. An. 156 5†, & Opp. Tomo II.

p. ex Dei vindicis eccleſiæ deſcriptione c. I, I. 8.
p. ex prædic Aſſyriis perditione v. 9. II.
p. ex promilſa Ifraelis liberatione, & cultus divini reſtitutione
v. I2. ſedq.
II. Adverſus Niniven comminationem, quæ conſtat
p. onſidionis & excidii deſcriptione c. II.
r. petitam a cauſis, & occupatione exceptionum, confirmatio-
ne cap. III.

exhibetur: GODOEREDUS CUNDISIUS, cujus meletemata Nabu-

mica, homilias Germanicas in h. I. continent, Lipfſ. 4. An. 1636. CO N-

RAD. DIETRICUS, cujus LXIII. in Nahumum homiliæ exc.
Ulmæ

.*

cujasit Nahr
o CU
Mhumi tra
hum & IThb.
1621. Ket
ommemgata
in & Anno!
in Nahum & N
Lepinsgge L
Lovanienßis, er
lem & Nahum
junchmn editis!)
cienl. Mands
Anno 7 561.
Mhetn Nahun,
1 qua verttonie
e, Tiguri &l
Clhos comment
TRUS an H
Analytier Propl
Nodit Lugdon
le i libror,

R

decee l rd

unamiti⸗

Corſe, 5

wio, al.
um, que
Wemn ex⸗
Pilcemir
animad-
uſzrung
,n Til
Gejadi-
ſ ib ſe.
Rbn.
onemn ex
regentes,
a, Cuns &
m I. con-
,Klll.

ſtitatione
nfiematio⸗

emn beculi

14CS,

lum Com-
ta Naohl⸗
(0.
nilie exc.
Ulme

pheta Nahuin, juxta veritatem Hebraicam Latine redditus, ac ljecta exege-

„

VETER. TESTAA.. 355

Ulmaæ in 4. An. 1647. r678. SALOM. GESNERLIS, cujus in Na- De Nahu-
hum paraphraſis & Lexplicatio prodiitt Wittebergæ in 8vo. An. I604. mm.

MMAT I' H. HAEFENREEFFERUS, cujus commentarius in Nahum

& Habacuc exc. Stutgardiæ in 4. An. 1663. NICOL PETREUS,
cujus in Nahum & Hlabacuc pr rodromi prodierunt Hafniæ in . An. 1629.
JOH. QUISTORPIUS, cujus XLlII. Kriegs- Predigten explicationem
Nahum tradunt, Rofſtochii, in 4. An. 162 8. NICOL. SELNEC-
CGHERUS, cujus vernacula proſtat explicatio Prophetarum, Jonæ, Na-
hum & Habacuc, Ligfiæ, in 4. An. 1567. GEO RG. STBRIGENI-
CIUS, cujus XKLI. proſtant in Nahumum homiliæ, Lipfie in 4. An.
1621. & Stetini, 166 4. JOH. H ENRIOCUS URSINUS, cujus hy-
pomnemata concionunz in. Obadiaum & Nabum, Francof urti prodierunt
in 8. Anno 1652.
e Pontiſiciis, A U G USTI NOU §S de QVIR 98, Hiſpant 1s, cujus Ponzifcio
in Nahum & Malachiam commentariexcuſi ſunt Hiſpali in fol An. 162 2. ums
ſæpiusque Lugduni recuſi: JAGOB. JANSONIIIS, Theologus

Lovanienfis, cujus in Nahum & Tlabacc comment. rodiit in Heidel-
11S, 6U)

bergæ, An. 1 599. HECTORPINTUS, Lufitanus, cujus in Danie-
lem & Nahum commentarius exc, in 8. Coloniæ 1583. tum Sin Opp.
junetim editis legitur: CYPRIAN., de la HUERGA, Ord. Ciſter-
dient Hiſpanus, cujus commentar. in Nahum brodiie Lugduni i in 8.

Anno I1561.
e Weformatis THEODORUS BIBLIAN DE K, cujus Pro- Reforma

Zorunt:

ſi, Jua verſionis ratio redditur, & autoris divini ſententia explicatur,
exc. Tiguri & Baſileæ in 8. An. 1534. LUDOVICUSCROCIUS,

cujus commentar. in Nahum exc. Bremæ in 12. An. 1620. 1627. P E-

TRUS van HOCKE V. D. M. Lugduno-Batavus, cujus explicatio

Analytica Prophetar. Nahumi, Habacuci & Zephaniæ, Belgico idiomate
prodiit, Lugduni Batav. in 4. An. 1709. quibus ABR. GUOLIEHIHILCM
adde in libror. Proph eticor. analyſi p. 620.

CAPUT XIVy.
DE PROPHETIA HABACUCI

Sedes ac or orao ri HAB ACUCT nomen: ortus & patria; an filius Ssummari.
Sunamitidis! offcium Prophbeticum: an Gus deſeriptio & funclio um Capi
Grt. 7. Pars II. H Ccc- legatur tis.

HDe Haba-
cuco.

Sedes ac
ordo.

HABA.
cuUcCI
nomen 4

396 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLIGOS

legatur Jeſ. 1XXI, 6. 5? Ejusminiſterio an Danieli in leonum cavea
Prandium oblatum? an Habacuc ille Danielis diverſus a noſtro?
obitus & ſepulchrum, §. I. Libri ſceriptor ejasque ſtylus e idom num
&W aliorum librorum, vel vaticiniorum auctor? maxime Wevost-
JoA αν AA α ap. Athanaſiumd an lihri juſtorum? G. II.
Vaticinii obj Aam, occaſio, ſeèbema, §. I. Argumentum, ſeopus,
utilitas §. IV. Autoritas Canonica S. V. Chronologia §. VI. Parti-
tio S§. VII. Tabula Synoptica &. VIII. Commentarii Patrum, Euthe-
ranorum, Pontificiorum, Reformatorum §. IX.

§. I.

Græcis codicibus octavum numero legitur duodecim Propheta-
rum, nonum poſt ſe habens Sophoniam, & ante ſe ſeptimum Na-
humum, probe id obſervante Hieronymo proæm. in Joelem T.
VI. fol 2 g. F. qui nexum hunc cum præcedente Propheta, ex argumenti
ſimilitudine declarat, ut quomodo prior Propheta Nahum, vatieinium ba-

buit contra Niniven & Aſſvrios, qui vaſtaverunt decem tribus, quæ vocxaban-

tur Irael, ita Habacuc prophetiam habeat adverſus Bab'lonem &J Nabucho-

donoſor, aquibus Juda & Jeruſalem, templumque ſubverſa ſunt, ut verba
ejus habent prologo ad Habac. ad Cbromazium Epiſo. fol. gl. Inſcribitur

ex nomine autoris DH5* cujus geminam norstionem ſuppediat loco
proxime citato Hieronymus: vel e eo, quod amabilis Domini eſt., vocatur
amplexatiozʒ vel quod in certamen & luctam, & ut ita dieam, amplexiun cum
Deo congreditur, amplectantis, id eſt, luctantit ſortitus eſt nomen. Naullus
enim tam audaci voce auſus eſt Deum ad diſcebptationem juſtitiæ provocare,
&π dicere ei: cur in rebus humanis & in mundi iſtiuns ρXú tanta rerum
verſatur iniquitas? O&c. Deſcendit quippe nomen a Pa/ quod in Pihel
eſt amplelti. Geminus ergo cum detur amplexus hoſtilis alter luctato-
rum, alter amicus & ſvavis, qualis parentum eſt, tenero liberos ſuos affectu
proſequentium, hinc duplex illa Hieronymo enata eſt vocis explicatio.
Et priorem quidem tuetur etiam Abarbenel, qui in græfat. in Ezechiel. fol.
W. col. g. id nominis obtigiſſe tradit Prophetæ, quia rationibus validis
ſuam cauſam adſtruxit, & eum Domino vontendit de proſperitate Nebucad-
nezaris, Py 2 —n ee nn eee guaſt eſſet

conſuncdus cum Domino ad contentionem populi ſui. Sed præſtat haud du-

bie poſterior, quæ & magis congrua verbo eſt, & bono omini conveni-
entior, eo quod hujus prophetæ conſolationes amplexuum ad inſtar ſe
habent,

Odem ordine ae una ſede, hoc vaticinium, in Hebræis juxta ac

labent
ſrudur
Melhia
lubens
Minis
Autem
Conmea⸗
ſuus
vam
tio ta⸗

ſaltiar

NyW
rqphe
muühip
Hebr⸗
ot)9
KK
an
iij
Vetaſt
Gum
noſtri
347. 1
Dusn
Vero!
Hbeti
tioni
ſephea
lum
in
quos

58070

Aba
hami
ſonan

. — 4
VETER. TESTAM. 38387
m emen habent, dum pro paterno ſuo in pios affectu hoc agebat Habacuc, ut fere De Haba-
6 nor? frudum ſperantium animum erigeret, atque novis de futura populi per cuco.
Aen um Meſſiam redemtione promiflionibus (quas charitas erga fidei conſortes
Velley. lubens cum lugentibus communicabat) emolliret; ut complementum
K H owminis commode explicat Sal. van Til Phoſpbhoro Prophet. p. 212. Prorſus
Juhut, Qautem alienum & regulis Grammaticis adverſum eſt, quod Joh. Marckius
. Padit. Comment, in Habac. J, 1. bag. 5 profert, derivari hoc nomen poſſe a
in Luthe. rad. O& & Hρπ˙/ quatenus luctatus eſt cum Deo per preces, cum homi-
L nibus per celerum graſſantium redargutiones. Cererum obſervat Dru-
ſius ad h. l. in antiquis editionibus non tam penultimum D dageflari,
quam & Habbacuc legi, b geminata. Quæ quidem vocis immuta-
juptadc tio tanta non eſt, quam qualem a Græcis, interpretibus juxta ac Patribus,
Proghee. fſuſtinuit, qui in Asανàαι, vel AAB*&*νtransmutarunt, vel ut Hiero-
müm Ns. 1 nymus legit, Azνεν ut Epiphanius, quive ſub ejus nomine de vitis
Ncen . Prophetarum autor latet, A6αναε.. Vitio haud dubie librariorum: nec
gomenti mihi poſſum perſuadere, hoc a primis hujus vaticinii interpretibus Græcis,
ſainig k⸗ Hebraicæ lectionis atique peritis, proveniſſe. Seribſerant omnino illi
Aà o, Jodtam barbarum nomen, forte nec ſine litura ſoriptumin Ar-
Nabucho- chetgbo, aut non ſatis eleganter, non ddſeqgultus Lübrarius lagit AuBE,
it derhe fſceite inquit Clericus Artis Criticæ Lib. III. Sect. I. c. 3. Q. 71. Z. 56. Quan-
nſenbirar quam & Druſius in Exemplari Complutenſi AſaSρνa, legiſſe ſe teſtetur
bot loeo don, edtaneis in edition. Græacam Prophetæ Habac. quod tamen non ex
uncti S vetuſtis exemplaribus hauſtum, ſed ad Hebraicum textum recens corre-
*“ dum videtur; Græci enim omnes mendoſe, ut ſupra, legunt. De ortu ortus &
Muli 2ð noſtri Pfeudo Epiphan. ae vitis Propbhetar. ceab. X II. Tom. 11. Obb. Lag, Patria,
uiuan, 2 /7. ita habet: Sr Se nvy S& &ανρua¹ Bicort (alias Bααραρ S h
Dogecv, hic ex agro Bethſother, tribu Simeonis originenm daxit, hujus
akil D vero ſimia Dorotheus Tyrius fuiſie tradit ? &νρ Bi, r8 XAo; ubi
n. D Huetius Dem. Evang. Prop. WI. 46 . l. F. 1. bPag. Sey. ulteriori diſquiſi-
tioni relinquit, an Bethzachara intelligenda veniat 1. Maccab. VI, 32. Jo-
tflelt ſepho non ſemel memorata, an Bethzecha, quæ I. Maccab. VII, 19. appel-
hlen, latum fuiſſe volunt, & in urbe Ceila ſepultuin. Euſebius quidem narrat
cbill l. in Topicis, ſua ætate ſepulchrum Habacuci Ceilæ monſtrari ſolitum fuiſſe .
Hirvalidis quod mutuo ab ille ſumſerunt Nicephorus lib. XII. Hiſt. Eccl. cap. 15. &
Mmat. M Sozomenus lib. VII. ca 29. Rurſus ex magiſtrorum ſuorum diſciplina
ſet Abarbenel Comment. ad Habac. I, 1. Habacucum cenſeri tradit filium Su-
thoudd. namitidis, quem e mortuis in vitam revocavit Eliſæus propheta, æque ac
coleni⸗ Jonam Sareptanæ filium ab Elia reſuſcitatum fuiſſe fabulantur, & ambos
i⸗ f —R HMUDWB Ccc z vati-
obent,

De Flaba-
cuco

oflieium
Propheti-
Eum?

388 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

vaticinatos eſſe vi inflaxus magiſtrorum (Eliæ quippe & Ehſæ) indeque

nomen indeptum fuiffe PH a quia Eliſa mulieri dixsa. Reg.

bac ipfſa tempeſiate &c. ODPeF ONR tu ſilium amplecteris. Paria
leges in libro: 2 D& & Part. II. hign. ſ. cap. 32. fol. 1I). 6C0. k.
&, teſte Sanctio prolegom. I. in Hahac. fol. IIII, in exemplaribus Chaldai:
cis, quæ manuſcripta ſervantnr in Bibliotheca Complutenſi, verum fub-
lata & omitfla ſunt in Bibliis Regii Antwerpienſibus. Verum quic-
quid hujus eſt commenti, temporum rasio explodite. Non eniniita diu
ante populi deportationem in captivitated Babylonicam vixiſfe vatem
noſtrum, ex eo colligi darur, quod illam Chaldæorum expeditionem, tan-
quam inſtantem depingat; cujus tamen ætas ꝗb Eliſæi temporibus quam
longiſſime fuit remota. Ut adeo de ortu, pa ria & parentibus Prophe-

tæ ignorantiam cum Abarbenele fateri præſiet: Ney)) N

PDWD atatem ae ortum ejus ignoramus. De eo autem dubitari ne-

quit, publico ipfam vaticinandi munere in pophlo Dei Hndum fuiſſe,

cum diſerte in inſcriptione libri & Propheta dicatur, ſuumque præ-

conium, mediante viſione prophetica, à Deo accepiſfe perhibeatur.

Quod encomium nomini vatis noſtri a
cui ſuſpicio oboriretur, ac ſi dignitatis,
noſter eſſec, quia trita in aliis vaticiniis veſtigia eονοu.αι Cfruſtra in eo
requiras, neque in hoc libro legatur: verbum Domini, quod factum ad Ha-
bacucum; vel: &ö fadum fuit verbum Domini ad Habac. vel: ſic loquut us
eæſt Deus; vel DNN dictum Domini, item, quod relh qui Prophetæ in no-
mine Domini ſua verba pronuncient, Habacuc autem ſuo nomine omnia
protulerit cap l, 2. 3. 12 quaſi res ſuas narraret, ad in
mentatur & conqueritur de proſperitate Nebucadnezaris, & excidio IIrae-
lis. Quæ ut non inepte monentur ab Abarbenele, ſic ad neceſſariam fa-
ciunt commendationem verborum ejus, tanquam vere divinor
ſenſu viſorum, oᷣ & r α &τνο ⁰⅜ αduα τ Xα „νανμρbh, ο.
rog 9ueνσι ε α½½0 & aαρ 7*
Oo, οα° bτν οαονντ 6ν„vksασα 1 io 1Sro AgρπαNνο⁹ον
2α⅓ρειαο, qu ppe qui, cum nollet ex ſuopte ingenio loqui, ſed apportaré ad
nos Dei verba, prius dilucide nobis perſuadet, & Prophetam ſeipſam abpel-

lat, atque gratia ad iſtud plenum ſe oſtendit, ut Cyrillus Alexandtinus ob⸗

ſer vat Comim. ad Hab, I, 1. T. III. Olbb. P. 5Ig. His adde, eelebrem interPro-

phetas ſui temporibus nactum fuiſſe locum, ita ut vix alirer, quam cum hac

7 ρο öαα, Habacuc probßbeta, nominaretur, eaque nota in vulgus ipſius ef-

ſet dignitas, nec adeo vitio ĩpſi verti, aut in arrogantiæ ſuſpicionem trahi

dditum ideo cenſer Abarbenel, ne
quam reliqui Prophetæ, inferioris

ſtar hominis, qui la-

rum, &- hoc

„ 2 7 .
S& ααοοι ε 6ανανοοαα õ

poſſet,

foſet

norem
Parise
pulu
poetid
Dei,
foen
ſtiorm
dulan

wer-n

Giy H
lois
in
evince
ſelia
Kum.
bav
guod
ice
Dtrum
Aben.
Cluum
poſten
exhibe
get, 4
merun
ſi eur⸗
Am,
gäcie
ſponh
uere
tutmv
xos,
quela
ge in

N VETER. TESTAM. 3299
indlee pollet, ſi feipfum ita appellarer. Sed nec de nihilo eſt, quod in ho- De Hiaba
.IV. 16. norem vatis noſtri Sal. van Til affert Phoſb. Proph. P. 214. non vul- cuco.
Pitin “ garis educationis hominem fuiſſe, ſed Iudi prophetici digniſſimum difci-
ell. pulum, idque ſatis inde conſtare, quod prater artem graphicam, etiaam
Cnldai, poëticam & MuGcam tenuerit, quippe qui juflus eſt, non folum oraculum
tum ad. Dei, quod verbotenus acceperat, in tabula conſcribere, & lGeo publico
m quie⸗ auauaffigere, ut prætereuntes legant; verum etiam ſub fſinem ſuæ compo-
im in diu intionis hymnum exhibet, Archimufico traditum, ejusque arbitrio ad mo-
ſſe memn dulamen Sig jonoth in templo decantandum, quo ſacrarum odarum nu-
nem, tan⸗ merus audlior evaſit. Idein porro Fillius laudes vatis noſtri decantatu-
bus quem rus, fuißſe eumz ait, populi Judaici haud ignobile memhrum, caſtum, religio-
Prophe- nis Moſaicæ non folum ſtudieſum, verum etiam ſtrenuum eiusdem hy)era-
„ fſpiſeen; quippe qui hoc ipſo opere,ſe non ſolune Mei patrum conſortem, ſod &
bitarine⸗ begis divinæ magnanimum atque imperterritum exhibuit vindicem, cauſam
miiſe Sẽ logis, contra eins violatares, abusd Deut! IJodicom calidis ſupblicattonibus M
uepre⸗ agentem. Infigne accederet aliud- dignitafis abacuci documentum, ſr an decyi.
Hiberut. evincere poſſent, quod contendunt Rabbini, leonem vigilem, Dei juſſu ab rtio e.
denel,e Jeſaia cap. KXlI. 6. 8. in ſpecula conſtitutum, hunc ipſum eſſe vatem no- aanr Jeſ.
kerioris ſtrum. Idque gemino probere nituntur argumento, eam quod Jeſaiæ ver- XXIié. §.
ain en ba v. 8. citati oci, ſua fere faciat, ae ad ſe applicet Habacuc cap. II, 1. tam
mas e. quod vocabulum *πKe leonis, quo ſpeculator iſte apud Jeſaiam empha-
,llut tice deſcribitur, in Gematria totidem valeat, ac nomen PP-1
riath⸗ uttumque reddens numerum 216. Confer. R. Salomonem Jarchium &
ge ocbin Aben-Efram in cit. loe. Jeſ. nec multum abnuit e noſtris b. D. Varenius ”M
ai. Comment. in Jeſaiam Part. I. Orat. VItI. concluſ. 7. P. 167. Velut autem
WD poſterius illud, luſum potius ingenii, quam ponderis alicujus momentum
on— . R exhibet, imo nec exacte lectioni Maſorethicæ nominis Habacuc reſpon-
* 4 der, quæ geminari vult in enunciatione mediam literam eoque nu-
n *“ maerum defignatum centenario ſuperat; ita nec prius quicquam probat,
S 6F curate examinetur. Conſpirat uterque locus phraſeos parallelia qua-
60g da.am, verum diſpari ſenſu, cum Jeſaianus ſpeculator jufla exequatur, &
n daſen quid in ſpecula conſtitutus obſervet ac videat, referat, Habacucç autem re-
Gtarts DU ſponſum potius a Deo ſe præſtolari, in cuſtodia & ſtatione ſua teſtetur, ad
N A . querelam & expoſtulationem, capite præcedente a ſe propoſitam. Quan-
inuscb⸗ † tumvis itaquePlabacnc de pona & vindicta, qua Deus proſequeretu rChal-
intetkro⸗ AQAQAzos, vaticinatus ſit, nullam tamen ille mentionem facit Babylonis, ejus⸗=
cumm hic que lapſus, & quæ de rectoribus imperii Aſſyriaci vel Babylonici, eorum-
Ple. que interitu prædicit, myſtice admodum & obſcure enunciat, ut proinde
em uihi CCC 3 VIK
polet,

cuco.

ſterio an

leonum

latum?

De Haba-

Fjus mini-

D nieli in

390 INTRODUCT. APD LIBROS BIBLIGOS

vix reſpiciil le queat a Jeſais, ut interpres aliquis & expoſitor atque decla-
rator illius viſionis, licet illam ipſe confirmaverit ſua prophetia. Hinc eru-
ditiflimus Vitringa Comment. gado cit. Jeſ. Toc. I. p. & . ſpeculatorem
hunc & excubitorem, qui eventa erga Babylonem obiervare, & viſum hoc
Jeſaiæ interpretari debebat, mavult dicere Jeremiam, qui c. L. & LI. hoc
Jefaie viſum magna & prolixa expoſuit vaticinatione. Manifeſtam

porro fahulam ſapiunt, quæ Pſeudo- E biß hanius ac Dorotheus de ipſo

amplius tradunt: orτ 7 X NæSsX* νααοσ 6 eeSoνα 78 7 co“

cavea pran- ο wταοντ 7, Sros Ve y eie OrsonivSv, 0. v &ει 7T Aαοοσ i Yi

— 2

dium ob- Toexn), S gνοααιR 61 X Aj oℳ ℳτο rτ Iss&αααπα. Tiv v

νττυ Aezch α ατνττατοις, 1, αταMMirο Pyres ey Isosα—
AX1, 7 1Sn 7αν ei A να vrrr0⁵ τρσ* MανNMÜ. εα rm Jyvy ντ⅞12 4
&Xe 8 P 1 ci Oegis α 7 78 ρρ 3 (so ecige α⁹ õ 0 -
Pnzer εονοσ érre T οoε τερ 7οα— egie, &ο⅞⅜ 7 oHαoo
5 7 gis Jnv Aαο*ν αα r ναα⅜ αεεααοααοα 39 8 Geα9o, Ane-
vevEoοαττι½ P&Vνανν 1T ι Beeshr. 0 Terαοα 6v SuAe, 924 70 &-
isov 11ο Aανναππ &τ 70 Mnνα⁰οαα 10 Nοσ ¹οsραQauνdDCHF[es rοον+σοα
Debis Diev. Se 7ε Geενναοεοe.. Cum Nabuchodonoſor
Hieroſolymam venißſet, ut eam everteret, nofter in Oſtracinem profugit.
ubi in Iſmaelitarum regione peregrinatus eſt. Chaldæis vero, poſt capta ac
direpta Hieroſolyma, in patriam reverſis, cum ii, qui in urbe reſidui erant,
in Aegybtum fagiſſent, Habacucin patriam regreſſus eſte abi & agri ſui
meſſoribus, (nam ibi bordea ſeverat) neceſſaria miniſtravit, ac cibaria co-
cit. Tum domeſticis ita vatieinatus eſt“ vado, inquit, in longinquam re-
gionem, unde celeriter revertar. Verum tamen ſi moram illic fecero, vos
ad meſſores 6ibaria portate. Secundum baæc Babylonem translatus, cum
Danieli in leonum eavea brandium obtuliſſet, extemplo reverſus, veſcentibus
me. Wor, bus interfuit; neque uiguam, quod acciderat, ſigniſicavit. Quæ,
utut pluſcula, tranſcribere non piguit, ut quæ traditionum Romanæ ec-
cleſiæ autoritas & fides ſit, luculentius inde pateat. Nam & potiorem
ſui partem hauſta eſt fabula iſta ex Apoerypha Danielis appendice IV,
quæ in Vulgatæ editionis Daniele, ex Theodotione, legitur c. XlV, 32.
ſqq. cujus voOcειααν ſuprs, in capite de Daniele, §. II. b. 244. & O. VII.
p. 25. dedimus evictam; & ipſos egregie committit Pontificios Docto-
res, ut unumne, an geminum? ſtatuere debeant Habacucum, incerti
fluctuent & ambigue diſceptent. Eundem faciunt Habacucum, & va-
ticinii noſtri ausorem, & Danielis in fovea nutricium, cum Epiphanio,
Dorotheo, lſidoro, Marcyrologium Germanicum, Antonius Agellius,
Epiſco-

Epiſcopu
cumn tem
quod vute
cinig, &
tein Darie
teretur in
tueri Har
lgen. 5.
tas Mina
chie !
& male
Mr Fand
ſuſpenſo,
1o robabi
non r, tine
ton kyi⸗ iph
Ar
ur, bienn
in vero ſu⸗

quo dacho

rint, luprn
Mumente
Pen Fme
brelrumn ti
Dhet, ubi
Ulus, qui
dephet F
bitiſſe &ſ⸗
mmen dicit
Pr Ophe te,
Crum ke

Eeni
E imdre
uud Rede
Phetieim

Uis, ui 4m

e gehi⸗

05

Aidue gechr.
i. Haceru.
Reblatoren
E ihum hoc
. & Dh hoc
Mamiteſtam
theus d i/0
&T
7) ahelcſd
. A0ren, Are-
Ad.
T9:5) 105
ISurlodſor

nemn prougtt:

,, t

reſduieront,
iagii, ſii
At lilanit 0-
ginamn t-
it felerh
Yieotut, U
, eeſeentilis
ſecnit. e,
m Romenæ ec-
1 doienn
enlie ,
r . V, 1
i hen

uie

. Agellius
. Hie

14

phet, ubi Judæorum Academia; quocum fere conſfentit Sanderſon An-

Prophetæ, quam Latina Eccleſia die XV. Januarii celebrat, Menæa Gra-
corum referunt ad d. 2. Decembris.

quum fecerint locum. IIIe quidem, dum in fronte libri viſionem pro-

ρ dehince propria Perſona ſermonis filum pertexit, tum quoque

VETER̃. TESTAM. 321
Epiſcopus Acernenſis, Comment, it Habac. procm. p. y. & alii. Id vero e Iaba
cum temporum rationi parum congruere depreher dant ſagaciores alli, cuco.
quod vates noſter ante duarum tribuum captivitatem ſua detonaret vati-
cinia, & vulgo ad Manaſſis vel Fzechiæ referatur ætatem, Daniel au-
tem Dario demum imperante, diuque poſt ſolutam captivitatem, mit-
teretur in lacum leonum; maluerunt duos, multumque a ſe divertos,
tueri Habacucos, Corn. a Lapide proœm. in Habac., Gaſp. Sancétius ro-
legom. s. in Hab. Franciſc. Ribera Praludiv II. Commentarii in Prophe-
tas Minor. p. II. Jac. Salianus Annal. Vet. Teſt. ad A. M. 3727. Eze-
chiæ ig. Petr. Dan. Huetius Dem. Evang. prop. IV. de b. l. G. 37 P. 609.
& complures ali. Joann. Bollandus & Godefrid. Heaichenins i
Adis Sandorum ad d. Xl. Januar. §. y. To. I. p. 99y. adeo hærent in
ſuſpenſo, nihil ut definire auſint; nobis quidem videtur, i inquiunt, mul- obitus &
to probabilius, Ae ſ fulſſe, tamen quia non omnino eſt certum, eosbic ſepul-
non diſtingvemus. De obitu demum & ſepultura noſtri, ita rui ſus au- hrum.
ror, Ppiphanii mentitus nomen: 779 e 6rn 77 τ.ρ bo ie 73 Ac³à
vi Aε αι BæE6Xααορ αWεαιν α Srαον s*r äο ααωι .vαυν
Sor, biennio denique, anteguam er Babylonta, populus rediret, moritar, O
in agro ſuo magno cum honore ſopelitur. Cujus ut & Michæ eε ααα,
quo pacto & die, ſub Theodoſio M. junctim reperta & Prodita fue-
rint, fupra udivimus cap. XI. G. 1. ſab ſinem. Judæi vero ejus mo-
numentum juxta vicum o“d⁴ Jakuk, ad viam collocatum viſitant, ut
Ben Simeon c itaubri Februoras, apud Hottingerum de Cippis He-
braæorum tradit, qui locus eſt in Galilæa, haud longe a Saphetta feu Se-

74=

glus, qui iter ſuum a Damaſco usque ad Hieroſolymas deſcribens, inter
Sephet & Caphar Chittin ſe pagum aut vicum inveniſſe notat, ubi ha-
bitaſſe & ſenultum fuiſie Habacucum prophetam ferant judæi, cui no-
men dicit jeskoke: obſervante Sal. van. Til l. cit. p 21% Memoria

Scriptorem vaticinii adeo manifeſto declarat, & Habacuc ſe ipſe Libri ſcri-
& autor ejus primus ac ſupremus, Deus O. M. ut nullum dubig reli- Ptor.

Phe ticam ſibi tribuit. N 125 Pe S RWDr ſententis g grld⸗
vis, Juanm viſi one actebit ä Habacue Prophetas ε 1 oD0οοα☚ .

c. Il,

4 8 2.

392 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS
De Faba- C. II, I. ſuam in obeundis muneris prophetici partibus dexteritatem a.
cuco. induſtriam ſancte teſtatur, eundem ſane arguit libri hujus ſcriptorem, qui
conklii divini in eodem revelsti miniſter fuit ac præco. Sed & ſandis⸗
ſimum Numen, ſi minus univeriam, certe præcipuam hujus prophetiæ
partem, vatem noſtrum in tabulas referre, omniumque oculis legendam
objicere faſlit c. II, 2. unde de reſidua libri parte, jisdem auſpiciis conſi-
ghata literis, judicare in proclivi eſt. Unde Hobbeſium mirari ſubit, qui
Leviathun c. XXMIII. incertum eſſe dicit, utrum prophetiam ſuam ipſe
Habacuc ſcriptam ediderit. Quienim incertum eſſet, quod & divinum
imperium Prophetæ diſerte injunxit, & pio promptoque obſequio effe-
. Qum ſe dediſſe vates teſtatur? Stylo utitur pro rerum ac inſtituti diverſi-
ſrldse tate vario, gravi tamen, puro, terſo, & qui Prophetis in delicis eſt, con-
s io, atque argumenti, quod tractat, indoli ſic attem perato, ut verba ſen-
ſui reiponde int, & hinc humillimæ ſupplicationmi, hinc graviſſimæ de-
hunciationi, hinc dοιοσσνααα piis exade congruant. In arte porro
poetica nulli vel Davidi, vel Jeſaiæ iecundus, omnes peritiſſimi vatis &
nam & a- poetæ numeros ex aſſe adimplet. Hunc porro, præter illa, quæ in Ca-
liorum li- none ſervata, ad noſtram pervenerunt ætatem, alia quoque edidiſſe ora-
bri cula, Epiphanius & Dorotheus perhibent, ri rA&Xνιαιäα⅜ρNοovbd s Nοα
nintum 8Z, B ORNνο* Ss l'sge brevi populam e Bab ylonia in Judæam es-
auRor? ſe rediturum. soρα & rεαοτ sν* '80 r ροovνvůs*ντ⅞⁸α vaνDö
sααααν ros Oρνντπ ρααιτ e⁸ς. αsρNαρ τ
XSαν r vτες τι%υ 7ο. ori τâοJ8ε GTrνα evyρν NHι‿Rcααà 7 8
v3 I&6απα. †τ Tο AαννHun οειεααd0α son αναςιτ
en eταιααο νυ “ονα ℳι 1ροσροτs, 1α õ
, ℳεαυr so oaàααιαοαιαρννααWουοσ ανααο Nαcονον. εNνροs—
r&ι &h S.nυoi r αιιοτι ο, gy &ι το νhEοειταν ε 1αππ¹ -
iog, er, Oow*†τ⅞οSα r36 ει ναε 1τà5 0 αο, ασοιο αασ 4
èõ aονν+ Oavτι, o *τνs * SN 2 iG⸗
Quin & ſegni laco portent une iis, qui Judæasn incolebant, denuntiavite
viſuros illos aliquando acenn ingentem, quu in templo colluceret“ atqué
poe pacto Dei gloriam conſpecturos eſſe. Ad bac de templi exitu & ſine va-
zieinatus eſt; nempe ab occidentali pobulo Hieroſolymitanum tzemblum
exciſum iri. Tune, inquit, interioris adyti velum duas inpartes ſcindetur,
& ambo calumnarutn capitella detrabentur; nec abi ſint, gquisquai 60-
gnoſeet. Ea vero per ongelos deſertum in locuns deportabuntur; ubi ta⸗

bernaculum teſtimonii non ita pridem extructum eſt. Atqt in iisdem po-

ſeremo cognoſcetur Dominust guandoquidetn os, Zuos ſerpens inſeguetur,

Losg

non ſelut el⸗
Aripiet, ut
euriuſe
2belue ullsan
Ultro tamen
runt, Proph
Diſteriiſan de
temm ad pen
nare noluit,
Qa, ſed conan
dimme ſechur⸗
Gve alla ſaer
aiugtca n
1 Prodt que
titam, nullius
ſan; muam t⸗
qurpam hoc
Anmus, pet.
Denielis cm
Mellt. in ani,
fuiſſe hane n
elellerenn, te
Prophetiæ H
Terpretationen
lti repucli⸗
Tla Habacuco
hoe iploſitis
iun priſeant
ohere ezutd
Ommnind gullan
locet, Jue he⸗

Xtetitatemn ’
riptoren gui
de & ſanclis⸗
Un prophetie
Culislegendam
uſpicisconſ·
hiraii ſubn qui

timm fuamiſe.

nod & Givinonn
obleeniefe.
inkkirati birerſi-
elicißs elt, con-.
to, it verba ſen

gkariſine

In atte port0
itiſini ti &
ila, Gorinr.
beecicile ort.
in uleon e1-
4,14 at hos
eel 7 ure⸗
16 nidies
ba ere, A

Gera, 78 11).

minyls ,
r! TeNet .

jrununn eniplun

179 3 . ,.
t, giiho 4
tur; uli .

gle

, iden,.
4 ur,
ens MeAR
ten in ſ

VETER. TESTAM. 393

non ſecus atque olim eolluſtrabunt: & eos ipſos Dominus ex umbra mortis De Haba-
eripiet, ut ad ſanctum tabernaculum receptum habeant. Etſi vero vzo- uco.
oXiιπ ſcriptorum teſtimoniis parum movemur, hisque adeo fabulis,
absque ulla auctoris vel ætatis mentione aſſertis, nihil omnino tribuimus:
ultro tamen largimur, longe plura his, quæ in tabulas relata ætatem tule-
runt, Prophetam oracula edlidiſſe, & copioſiores omnino, peromne mi-
niſterii ſui tempus, ad populum ſermones habuiſſe. Quandoquidem au-
tem ad perennem eccleſiæ informationem plura iis, quæ tenemus, deſti-
nare noluit ſapientiſſimum Numen, hinc reliqua vel in literas non reda-
cta, ſed coram ſaltem pronunciata, vel iis ſolum temporibus, ad quæ pro⸗
xime ſpectarunt iſtæ prophetiæ, reſervata inſerviiſſe, poſthac vero, abe:
que ulla ſacri codicis ja dura, intercidiſſe cenſemus. Cum vero Atha- Maxine
naſiana Synopſis Scripturæ eirean ſinem T. II. Opp. Athan. p 1zg. ubi Peudenr-
ναοαοιν αρ αποναπι αασιααρ recenſentur, etiam evdenGαιωνι *ρυNih8e/
A AScρα ſatſo inſoeriptum Habacuci librum citat, hoc ipſo quidem titu⸗ “;=
Io prodit, quodcunque demum fuerit ſcriptum Habacuci nomen men e
titum, nullius ſane autoritatis ac ponderis habitum fuiſſe in eccleſia pri- näame
ſca; anſam tamen ſubminiſtrat viris doctis, paulo curativs inveſtigandi,
quæbam hoc nomiane apud veteres venerit ſcriptura? Ubi quidem vir
ſummus, Pet. Dan. Huetius cit. loc. S. 2,. P. yo. nihil dubitat, quin apo-
cryphus iſte Habacuci liber ipſa ſit Beli & draconis hiſtoria, in qua liber
Danielis clauditur. Probat ſententiam ex Hieronymi proæmio Com-
ment. in Daniel, ubi in Græca LXX. interpretatione Habacuco adſcriptam
fuiſſe hanc hiſtoriam, & Euſebium ac Apollinarium, cum Porphyrium
refellerent, reſpondiſſe, Suſannæ, Beli & Draconis hiſtorias partem eſſe
Prophetiæ Habacuci de tribu Levi. At iſtsm Græcam libri Danielis in-
rerpretationem Hieronymo merito ſuſpectam fuiſſe, & ab eccleſiæ magi-
ſtris repudistam. Perperam ergo factum eſſe, ut Beli & draconis hiſto-
ria Habacuco tribuatur. Quibus bene habemtibus, merito addimus,
hoc ipſo ſatis conſtare teſtimonio, nihil prorſus fidei ac autoritatis eccle-
ſiam priſcam univerſis iſtis Danielis additamentis fuiſſe largitam, nec tan-
topere de autore ſcripti laboraſ:e, quam de canonica ejus autoritate, quam
omnino nullam agnovit, quod ſcopus, nexus au ſtructura Synopſeos
docet, quæ hæc additamenta in eundem cum prophetia Henochi, ora-
tione Joſephi, Teſtamento & Aſſumptione Moſis &c. numerum ac cen- idem an
ſum refert, quod in gratiam eccleſiæ ſuæ Epiſcopum Abrincenſem diſſi- auctor lIi-
mulaſſe non decebat, ſi ingenue & candide agere voluiſſet. Quod ſu- bri jnſto.
pereſt, obiter & σα 2 ραιασαρ nonnullorum tangere liceat ſententiam, rume
Cerpz, Pars III. Ddd ”U qua

394 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

De Haba-
euco.

Obje ſum

vaticinii.

à

deeaſio?:

qua Habacueum libri juſtorum faciunt auctorem. Citatur
SidAloy 18 6Og&ò ut reddunt LXX. Senes, liber Rectorum, & allatæ ex
eodem ſententiæ laudantur Joſ. X, 13. & 2. Sam. I, I9. quas cum fruſtra
requiras in toto codice ſacro, præterquam quod in prophetia Habacuci
c. III, II. gemella legantur iis, quæ de miraculoſa ſolis ſtatione apud Jo-
ſuam extant, hinc Hebræorum doctorum aliqui ιαιανπο ä1, ſ.
duodecim Prophetarum Minorum complexum, & in his vel maxime
Habacuci prophetiam deſignari, eamque hunc ipſum eſſe Rectorum li-
brum tradiderunt; contra quos diſputat b. Jac. Martini aiſp. II. de li-

bris ſcripturæz perditis S. 7gö. Tanta ſane abſurditate ſententia iſthæc la-

borat ut qui ſanæ mentis homo temporum rationem utcunque puta-
verit, calculum eidem adjicere nequeat. Priorem quippe Joſua, vel

certe eadem, qua hæc gerebantur, ætate editum fuifſfie oportet librum

rectorum, ex quo Joſua carmen ſuum citat. Contra vero ea, ſi Haba-
cuc ejusdem fuerit auctor, ſeptem integris, quæ a Joſua ad Habacuci
ætatem lapſa numerantur, ſeculis liber auctorem, fœtus parentem ſuum

anteverterit, neceſſe eſt. Unde potius colligendum fuerit, non Joſuam

ex Habacuco teſtimonium illud deſumſifle, ſed hunc verius ad miracu-
loſam illam, quam Deus, ad preces Joſuæ, populo Iiraelitico indulſe-
rat, ſolis ſtationem reſpexiſſe & provocaſſe. .
III.
Haud dubie in gratiam gentis ſuæ, regnique ludaici hanc prophe-
tiam, & revelatam accepit vates noſter, & ſcripto conſignavit, auditores-
que præconii ſui habuit Iudæos, quibus graviſſimæ, ex Chaldæorum ſub-
actione, & in captivitatem Babylonicam abductione, calamitates pro-
xime imminebant; ita tamen, ut Chaldæorum præcipue caneret interi-
tum, divinamque oppreſſi populi ſui vindicm. Unde cit. loco Hiero-
nymus: Illud quoque d'ſce, inquit, prophetiom eſſe eontra Bab'plonem &
Nabu! hodonoſor, regem Chaldzcriim. Quod ita capiendum exiſtimo, ut
onus hoc protuliſſe cenſeatur Habacuc contra regnum Babylonicum, re-
gemque Nebucadnezarem, ob vim & ludibria, Dei populo illata, male
mulctandum, verum ſic, ut ſimul gravis innuatur judæorum juxta alios

populos afflictio, per Babylonios, quæ ipſorum punitionem erat præces-

ſura; quin & ut iisdem comprehendantur minis alii quicunque, qui
tunc temporis aut iniquis conſiliis corruptisque judiciis aut aperta vi &
injuria, innocentum opes rapuerunt, & falutem ipſorum oppugnarunt.
Occaſionem prophetiæ b. Lutherus in præfat. Commentarii in Habac.
TiIII, Jen. Germ. f. zay. & TilIl. Alt, f. ais. /d. & poſthæc e Reformatis,
9 “OB Seal,

T1
l vwon Til
ex illorumte
Pxulcerata!
& calamitat
Animmos, met
Miſtum plar
froſtrarerun
jegno ſrae
ſaia aliisgve
Di cunhii
reſtimcionis
ine, quod
Othnmia, Omn
lem yudetas
cümm reipubl
gentesus pe

gerzt Il⸗
atras Colli

Ummationes
Gdenuncime
obrigm iret
tatar, ſi urb
tradatur mar
Promiſlionene
audaus dal
ſom reetre
Piorum velo
l, & etron
ſuns prolere
Hine eum
tinis 4 Der
tentationibn
credere f
ſponſum te

Px
Aerm ſie ſ⸗

00⁵

r
7, & allate e
s Cü iuſe
Habxüci

is vel mrime
e Redorumli-
,. I f.
tentia ſthec l-
teunque putz.
ppe Jolmn, vel
Pportet librum
to en, ſi Haba-
1 20 Habacuci
arentemn fuum
it non /oaAN
s 20 miracu-
litico indulle.

hme prophe-
MVit, auditores
ldzoruth ib⸗
lamitates pfo-
caneretinteri
7., loc0 Hiefo-
Bobymen
m exiktimno, ut
Mlonenn, le-
lo WMatn tnlle
tuin juxta al ios
m eratpfeces⸗
Micunqe, Ou
uk epelta
oppugmult⸗
rii i1 Halut.

tis
eReforme
te⸗ 64l.

Sal. van Til, introduct, ad Habac. cap. 6. in Phoſph. Proßhet. p. 279. q. De Haba-
ex illorum temporum ac reipubl. facie & conditione, diligenter expoſuit. cuco.

VETER. TESTAM.

39 5

Exulcerata ſane, in quæ Propheta incidit, tempora, corruptiſſimi mores,
& calamitates hinc publicæ, hinc privatæ, piorum in populo quatiebant
animos, metuentium, ne Deus populum ſuum, dato velut repudii libello,
miſſum plane faceret, diuque expectats, de adventu Meſſiæ, promiſſio
fruſtrarerur. Jam enim Rex Aflyriæ decem tribus captivas abduxerat,

regno Iſraelis miſere extindo;

nec ita multo poſt inſtabat, prædicta a Je-

ſaia aliisque vatibus, regni Judæ, ſedis regiæ, urbis Hieroſolymæ, ac tem-
pli cumprimis, per Nebucadnezarem everſio qua ſpes fere omnis, cum
reſtitutionis reipublicæ Judaicæ, tum adventuri Meſſiæ decollabat; ma-
xime, quod ex inveterato errore, circa regni Chriſti initia, proſpera ſibi
omnia, omnimodam hoſtilis jugi excuſ Bonem, & male ſentientium tota-
lem pudefadionem hactenus ſpopondiſſent.
quique, ſi comminatio prædicta eveniret, ſi Chaldæus ſanctuarium una
cum reipublicæ fundamentis in ſolidum fubverterer, atque inter alias
gentes has populi rel Auie diſpergeret, facile fore, ut omnes inter idolo-
latras col lliqueſcant, & iplum Dei teſtamentum obliteraretur. Quapro-
pter Dei ſpiritu excitatur Habacuc, qui priſtinas quidem anteceſſorum va-
ticinationes ſuo confirmaret ſuffragio, promeritasque ſcelerum poenas
denunciaret, ita tamen, ut fidei afflictæ fulcra ſupponeret, & deſperationi

Hinc metuebant optimi

DODhwviam iret, certas faciens pias mentes, ſi maxime politia Judaica ever-

. . .
tatur, ſi urbs, ſi templum, populus demum univerſus in Nebucadnezaris
tradatur manus, firmas tamen ratasque fore divinas de Meſſia redemtore

promiſſiones, ſuo tempore examuſſim adimplendas. Obſervat præterea ſehema:

laudatus Sal. van Till prophetiæ ſchema, viſionem nimirum congres-
ſum referre Prophetæz cum Deo, & quaſi mutuum colloquium, in quo
piorum velut perſonam ſuſtinet Hahacuc, cogitationes eorum, quere-
las, & erroneas opiniones reſponſione divina corrigendas, tanquam
ſuas proferens, & Deo judici, quaſi cum expoſtul stione proponens.
Hlinc eum videas concitatius loqui in initio, rationes divinæ guberna-
tionis àa Deo = re, & eur tantum impiis permittat, quodammodo
conqueri; qualia Prophet am non ex ſua, ſed ex infirmiorum & cum
tentationibus carnis luctantium ſententia hic in foro Dei ventilare,
credere fas eſt, ut ad eas cogitationes, & velut ignea Satanæ tela, re-
ſponſum referret, antidoti loco ad lugentes Sionis referendum.

Ex dictis itaque liquet, quodnam vaticinii argumentum, quæ di- Argumen-
Graviſſima, quæ eccleſiam vaſtabant, ſcandala ſe- tum:

orum ſit ſumma.

IV.

Ddd 2Z

veram

De Haba- veram Numims provocare tradit vindictam, conſiliumque Dei de repur-
ganda exponit eccleſia, per imminens a Chaldæis exitium, eo tamen

euco.

Scopus?

Dtilitas.

396 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

ſucceſſu ac eventu, ut & ipſum caſtigationis divinæ inſtrumentum, ju-
ſto demum judicio, confringatur, & exploratæ populi reliquiæ, liberta-
ti ac patriæ reſtituantur, rebusque in melius converſis berdqurenr, doncde

Meſſias veniat, cujus adventum intenſis precibus exoptat. Quæ fingula

hoc ordine perſequitur Propheta, ut primo juſtorum nomine querelam ad
Deum deferat, de extrema ſeculi fui cortuptione, quæ jus & fas omne
everterat, hinc fententiam Dei judicis, de Chaldæorum adverſus Judæos
expeditione, ad expurgationem eccleſiæ, exponat, porro precibus inſter.
& dubia moveat, quo pacto rigidum adeo juchcium, per ſeeleratos ho-
ſtes exequendum, cum ſapientia, ſanctitate & juſtitia Dei componmi pos-
ſit? demum reſponſum a Deo ferat, quo adventus Chriſti, quem anhela-
verant fideles, pariter confirmetur, & ad fidem non dubiam, ſpemque
immotam iidem excitentur, ultimo vero Dei judicis juſtam adverſus ec-
cleſia oppreſſores. Chaldæos, ſententiam promat. Quæ tandem omnia
Propheta inſigni carmine compleclitur, precibusque Deo commendat,
capite III. Athanaſiana cumprimis ſynopſis Seripturæ T. II. Obpp. fF. 95.
ſtudioſe inculcat, hunc quoque vatem & ερτ ταριαι τπ—τιο

de adtventu Servatoris prænunciaſſe, & in ſubjuncia Ode Præclare cecinis-
ſe ρ 7 τανοανιαυις 1- ατιοςτ⁰ uοτ π rι ⅝ Sarzr oe, dead-

ventu Servatoris, & victoria mortis. Sed nec de ſcopo laborandum no-
bis amplius eſt, poſt ea quæ paulo ante de occaſione vaticinii diximus.
In eo cumprimis verſatur Propheta, ut & ſoletur eos, qui imminentis exi-
tii metu perculſi, tam meliora eccleſiæ fata, quam vel maxime promiſſum
Meſſiæ adventum fere deſperabant, aut in dubium vocabant, & animos
fidelium confirmet, ne ſacram illam anchoram, fiduciam in immotis Dei
promiſſionibus collocatam, ſpemque in graviſſimis illis tentationibus ab-

iiciant, ſed ut optatum malorum exitum, & promiſſorum indubiam edo-

Qi veritatem, mala illa intrepide expectent. Præterea vero, vel maxime
Chriſto teſtimonium perhibere, fidemque piorum verbo Evangelii tam
valide corroborare intendit, ut in quibusvis adverſorum tempeſtatibus
inconcuſſa perſiſtat. Ampliſſimum porro præſtat liber uſum, ad omne vi-
tæ & doctrinæ genus. Verbi etenim miniſtris modum præit, quo diras
judiciorum minas ſuaviſſimis temperare debeant ſolatiis, revelationis di-
vinæ & Scripturæ S. autoritarem ac indolem exponit, tentatos de ſalu-

berrimo caſiigetionum divinarum exitu inſtruit, oppreſſis & miſeris ve-

I ita-

Iiaten, bonit
jevocit, ſtupre
origines caulie⸗
temptoribus n
juſtarum opun
lie, ic0oltri⸗
is riptura
vIlio collocan
Tamn Dei 0,
decantonde
Velut muu du

De autor
Aubium, quo
Monia mutuatt
& ut accepta
Pheta e. l, l. Il
nom biſi Deo
Clnldeorum, e
Demn & juciciu
grum, dodri
longe poſtere
Ut accuratam i
ePhrafumcum
Wwll 3. Hob.
Moniam nune t
te Ceclinnci
cnci oraculo de
l,tn. ebr
eonomi ſalut
Nonieo libri uin
de & irektogn

lugi ne, ude

odrinam Chrit
Fſſms condel
Gicum tm
4l. U Mirär
nͤeeleſts ud

005

e Deidetepur.
lum, eo tamen
tunentum, ju.
lique, liberta⸗
erduren, donec
1, Quæ Mguli
ine quetelamad

jus & fasomnne

adverſus Judeos
precibusinſter.
erſeelenntos ho⸗
i compom pos-
ſi quemanhelr⸗
lbiamn ſpemque
ſamadvetlusec⸗
t tanden ommi
eo vommendt,
.l.Opb.f.9:
ias vorides
lrechte ceciies⸗
Irs Ma, Nead-

laborundumn no⸗
„ticinii iNimus.
jimminents exi⸗
wine grotniſum
eabant, amitnos
min imchott hei
eenhtanibczd⸗
m indobi⸗ lam en
e velm. muiI
bo Pvan ginn
n tenhelitbl tibus
in lame ei⸗

i , auo in Giris

level iunſe
ſeris ve⸗

iite⸗

tentit

Nan⸗

—

Z

VETER. TESTAM 397

ritatem, bonitatem, miſericordiam & providentiam Dei in memoriam
revocat, ſtupratores juſtitiæ corripit, genuinas malorum epidemicorum
origines cauſasque evolvit, bellorum calamitates graphice de Pingit, CO-
temptoribus verbi contemptum & riſionem denunciat, avaritiæ & im.
juſtarum opum, ſuperbiæ ac libidinis dominandi, ebrietatis ac vinolen-

tiæ, idololatriæ & hæreſeon abominationem in apricum ponit, ad legen-

De Haba-
ECucO.

das Scripturas luculenter invitat, ſpem ac fiduciam in Dei promiſſis & au

xilio collocandam egregie docer, ſidem juſtificantem commendat, ſum-
mam Dei O. M. majeſtatem, gloriam & juſtitiam mirifice illuſtrat, & ad
decantandas Dei laudes, riteque inſtuendes preces publicas, exemplo
velut manu ducit &c.
De autoritate libri Canonica eo minus fuboriri poterit cuiquam
dubium, quo clariora ejus & ipſe complectitur indicia, & aliunde tefti-
monia mutuatur. A Deo enim, & per viſionem accepiſie ſua omnia,
&, ut accepta literis traderet, mandatum hal puiſſe, manifeſte teſtatur Pro-
pheta C. I, I. II; r. 2. Præterea even tus adeo exacte conſtitit prædictis, ut
non, niſi a Deo revelante, patefacta fuiſſe oporteat. Expeditionern ſane
Chaldæorum, ejusque modum & ſucceſſum, horumque rurſus coercitio-=
nem & judicium, Judæerum porro reſtitutionem, Mesſiæ adventum, re-
gnum, & doctrinam, ad eum plane modum in anteceſſum expoſuie, quo
longe poſt eveniſie fingula, teſtis eſt hiſtoria cum ſacra, tum profana. Et
ut accuratam illam, contentorum libri cum Moſe „Prædicti onum autem
& phraſium cum Propheris ceteris, v. g. Hab. I, G. curm er. V. 6. & Ezech.
XVII, 3. Hab. I, ;. cum Jer. XII, I. Hab. Il, 6. cum Jer. XXV, 27. har-
moniam nunc taceam; Palmarium ſane argumentum, pro fide juſtiſican-
te dechranda & evincench, plus vice ſimplici Paulus Apoſtolus ex Haba-

III, II. Hebr. X, 38. ejusque tanti facit autoritatem, ut vel principis in
cconomia ſalutis theſeos robur & præfidium in hoc uno quærat; quo Ca-
nonico libri uſu, in credendorum normam diſerte eum adhibet, divinam-
que & irrefragabilem ad credendum, & obligationem & virtutem, eidem
largitur. Judæos quoque Antiochenos cum acd Evangehii ſuſcipiendam

doctrinam, Chriſtumque fide apprehendendum, & invitare valide, & gra-

viſſimis compellere momentis, idem niteretur Apoſtolus, ad Habacuc

dicdtum, tanquam ρaαρανον ει rαοι ανο brαι Cprovocat Ac. XIII, 40.

41. Ut mirari non ſubeat, librum hunc magno fidelium conſenſu, &

Autoritas
Canonica.

cuci oraculo, de juſto ex fide ſua vi duro c. II, 4. deducit Rom. I, 17. Gal.

in eccleha Judaica receptum, parique cum ceteris Prophetis cenſu ac loco

Dd d 3 kabi-

398 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS
lti ſane faeie
De Haba- habitum, & ad eccleſiam Novi Teſt. Chriſtianam transmiſſum fuiſle, a t
euco. divinum & canonicum eſſe nemo ambigebat indcii hro
quem div c e ambigebat.
. VI. Ne hecenn
Chronolo- Etatem ſuam quando diſertis verbis prodere Propheta, e re non der HD bler
bis. cenſuit, variis eandem expoſuit interpretum conjecturis. Et ut eorum in meem,
nunc nullam habeamus rationem. qui Judæorum fabulis, magna licet Pa- ntom Mana
. trum autoritate ſuffultus, verum ſupra jam a nobis profligatis, indulgent, Chundete
& vel Sunamitidis ſihum, coque ſu upparem Eliæ noſtrum cenſent, vel Da- 175. Eb
nieli eoævum ſtatuunt, atque ſic Chaldaica urbis gentisque vaſtatione umuy in
poſteriorem faciunt; nec iis ſatis inter ſe convenit, qui veriora ſe ſecta- n, cihriin 6
ri arbitrantur. in his ſunt, quit ad Hiskiæ tempora, ſaltem poſtrema eum Zit, intiun,
reierunt, cum Ribera, ob exaclam noſtri cum Jeſaia collati harmoniam,
quod tamen vel ex eo refellitur, quod illa Prophetæ querimonia, de col- Chpita
lapſa pietate & juſtitia, minus commocde ad ea quadrat tempora, quibus (iunb. Luth
reſtaursta per laudabilem Regis operam, religio & pietas vigebat. Alii feulos 57, in
Joſiæ àſſignant eum ætati, quod Viro celeberr. Campegio Vitringæ in tg- Giſpefeitur ab
vo doltrinæ Prophet. cap. Im. §. 15. H. 36. quam maxime fit probabile. Quo Mlungius l
enim tempore Propheta hic adverſus Chaldæos declamavit, regnum Ba- k. l. cap. l.
byloniorum jam ſatis confirmatum fuiſſe, ex c. I, 14 15. 16. patere exiſti- i eccit,
mart, ita tamen, ut Nabopolaſſar, Nebucadnezaris pater, hactenus Syriam uuumminetur
Occeidentalem aut Phœniciam, vel Judæam, nondum tentarit, v. 6. 7. ne nonſput
brevi illud exequuturus v. F. ſed eadem, quæ adverſus ſuperiorem allata decidinm Ch
fuit, ratio pari robore contra hanc militat ſententiam, neque Joſiæ pietas ceoxinplectatür.
querelæ iſti locum concedit. Sub Jebojakimo Joſiæ filio, ponit eum Us- henefiei in er
ſerius ad A. M. 3395. ſuumdus ei calculum addit Joh. Henr. Heidegge- Peulo chratius
rus Enchir. Bibl Lib. I. cap. 3j. S. 4, ex c. I, F. 6. colligens uterque, iis ipfis nio habylonice
diebus, quibus ſuperſtites erant illi, de quorum improbitate & contuma- c. I. o
cia quiritabatur Propheta, imo mox poſt querêèlam immiſſos eſſe Chal- ay malunde
deos. Id quod tamen aliis ſecus videtur, quibus aliquod inter prophe- (otnminetoric,
tiam ejusque eventum, temporis interceffſiſle intervallum vero ſit ſimile. Mo mitigrion
. Amplius progreſſi Clemens Alexandrinus, Pſeudo Epiphanius, a aliique, A. 69²⁵ h
L Zedekiæ, & Jeremiæ νünο faciunt Habacucum. Longe autem po- enilincic
tior interpretum pars, circa ultima Manaſſis tempora floruiſſe vatem au- um ii
tumant, ut eſt in ſeder Olam, ex quo Abarbenel, R. Dav. Ganz in Zemach Santiüun⸗
David p. 2t. allique Judæorum magiſtri ſententiam hauſerunt, quaem ma-– de
gna quoque Pontificiorum dodorum turba, & in his, poſt Jac. Bonfreri- 4 C
um Appendice ad Cap. VII. Præloquior. Sripturæ §. ſect. XI. p. ö1. copio- R l Proli .
ſe tuetur Huetius Demonſir. Evangol, Prop. IWW.ae Probber. ases, F 2. &2. H

Ita

mitlam fuiſe,

hetn ere non
Etutecrumm
ngna licet da-
Atis indulgent,
enlent, vel a⸗
goe vaſtarione
verioraſe ſeca-
pohremg eum
ti harmomiam,
monin, Ee col
empota, uibis
Vigebz, Ali,
Vitringrint)-
robabile, Auo
in tegnum ba-
. prteteexiſi-
acenus Syriam
hrarit, V. . 7.
periorem 4lata
gle ſol Irpiens
pomiteucn Us.
enr. Beidegge⸗
Nterque, isipſs
Re &contutha⸗
iſſos ele Chll
d inter grophe⸗
eoſtönie.
Hunius, Aiique,
onge zutem po-
ruiſe Vakeln al⸗

Gmmnlamd

4⸗
uut, Ouam i II

.“M Poott teti⸗

,. lhe gl. 6 io⸗

lulc,5.

7

VETER. TESTAM. 399

Iea ſane ſiciem imperii Judaici delinent, ut M anaſhis ætatem haud obſcuris De Hlaba-
indiciis prodat, cum lex eſſet neglecta, jus & fas omne everi um, publica- cuco.

que peccandi licentia impune graſſaretur, quin & authenticus legis co-
dex pro deperdito plane haberetur, non niſi ſub Joſia iterum repertus
& in lucem protractus. Unde Prophetæ querela c. I, 2. ſeqq. in exulce-
ratum Manaſſis imperium 2. Reg. XXI, 9. ſqq. tam exacte quadrat, ut de
charactere temporis vix dubitare amplius liceat. Quare & nos ſupra
p. 76. Habacucum ad extremam Mansſſis ætatem, & A. O. 6:. 33 57 re-
tulimus, ita tamen ut ad Ammonis forte imperium vitam adhuc produxe-
rit. captivitatis Babylonicæ, quam haud ita multo poſt inſtantem prædi-
Xit, initium, XL. circiter annis antevertens.
VII.

Capita liber apud Hebræos tria numerat, (quorum tamen me-
dium b. Lutherus in duo ſecat, quatuor habens in Bibliis Germanicis) ver-

ſiculos 57. in quibus C. II, II. 12. medium renent. In partes prophetia

diſpefcitur ab allis tres, ab aliis duas, diverſimode tamen ab utrisque Henr.
Altingius & Hottingerus, Ppro numero capitum Partiünnrur eam, ita ut
P. I. cap. I. Judæis i impiis denunciet judicium, id emque Chaldæis, ob
varia Peccata, inprimis Propter tyrannidem adverſus populum Dei, exi-
tium minetur: P. II. cap. II. hinc prædicat Chriſtum, regnumque ipfſius,
nec non ſpiritualia beneficia, quæ ab eo in fidelæs eſſent redundatura, hinc
excidium Chaldæis ſive Babyloniis interminetur: P. III. cap III. carmen
complectatur euchariſticum, quo tam judicia Dei adverſus hoſtes, quam
beneſicia in eccleſiam celebrer. Heideggerus Enchir. cit. loco p. 224.
paulo curatius eandem aggreditur, cum P. I. denuncistionem captivita-
tis Bubylonicæ c. I, I. 1I. F. Il. conſolationem ſidelium, c. I, 12. fin. &

c. II. P. III. orationem Prophetæ c. III. comprehendi tradit. Qui deoro-

ia malunt, cum Domino D. E.pinio in Tubb. Oeconom. Bibl P. I. dicunt

comminatoriam c. I, I. I I. P. II. conſolatoriam, quæ conſtet &) fidelium

pro mitigatione pœnarum ſupplicatione v. I2-fin. G reſponſione divina

c. II. & „) oratione Prophetæ c. III. Nobis omnino videtur, dupli-

cem illum dictionis & ſtyli habitum, duas conſtituere vaticinii partes, qua-
um prior proſaica eſt, pedeſtri conſtans oratione, Paberior mettica, ele-
gantiffimum exhibens hymuum c. III.
VIII. 4

Conſtat ergo vaticinium parte Tabula
I⸗ proſaica, quæ dialogum inter Deum ac prophetam, ſidelium no- ſynoptiea.

mine, ſiſtit; ubi
„ „σ) fide-

Partitio⸗

400 IN TRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

De Haba- &) ſidelium querela, de ſui temporis corruptione c. I, zg.
cuco. 66) ſententia Dei judicis, de Chaldæorumi in Judæos expeditione
v. F-11.
.) fidelium inſtantia, quomodo hac componi poſſint cum Dei
juſtitia v. 12-17. 4
) Divina replicati o, ſolatii piorum & inſtructionis plena æc. II.

II. metrica, quæ canticum Prophetæ exhibet, in cœtibus publicis

decantatum, c. III.

Commen- Explicando Tabacuci vaticinio ſeorſim operam dedir
tatores e Lutheranis, 10O H. C .£SAR, qui XXX. homiliis Habacu-

e uthera- cum expoſuit, Lipſiæ ac Wittebergæ in 8. A. I598. W OLFGANG.
unz FABRICIUSCAPITO, cujus in Plabacuc enarrationes prod. Ar-
gentorati in 8. A. 1526. DAVIDC HYTRUS, cujus in Mi-
cham, Nahum, Habacuc, commentarii extant T. II. Opp. Lipfſiæ in fol.
A. 1592. HELVICUSGARTHIUS, cujus in Hab. commen-

tarius exc. Wittebergæ in 8. A. 1605. MATTH. HAFENREFFE-

RUS, cujus in Nahum & Habac. commentarius exc. Stutgardiæ in 4.
A. 1663. JOH. HI MMELIUS, cujus triga prophetica ſecunda,
Amos, Micham & Habac. compleclitur, Lipſiæ i in 4. A. 1653: AN-
DREAS MAURIT 1U8, cujus NXVI. homiliæ vernaculæ proſtant in
Habacucum, Witebergæ in 4. An. 1620. 1649: NICOL. PE-
TREIS, cujus-in Nachum & Chabachuc prodromi, excud. Hafniæ
in 8. A. 1629. URBANUSREGIUS, in cujus Opp. explicatio in

Habac. proſtat: JOH. WIGANDUS in Michatmm & Habacuc, cujus ex-

planatio ſuccinta prod. Francofurti, in 8. 1566: JOH. WINCKEL-
MANNUS, cujus in uirimos Prophetas Comment. prodiit Fran-

cof. in 8. A. 1603. 1621: MELCHIOR ZEIDLER, cujus ver-
nacula esedcezicckolucen adſpexit Regiomonti in 4. A. 1676.
* Pontifi- e Pontificiis, ANTONIUS AGELLIUS, Neapolitan. Epi-⸗
i ſcopus Acernenfis, cujus in Habac. Prophetam commentarius prodiit

Antwerpiæ in 8. A. 1597: PETRUS de ARISTIZAVAL, cujus

diſcurſus morales & Politiei in canticum Habacuci excud. Madriti in

fol. A. 1649: THOMAS BEAUXA MIS, Carmelita Gallus, cu-
jus homiliæ N XVIII. in Habacuc Prophetam, exc. Pariſiis in 8. A. 15782.
ANTON. de GUEVARA, Minorita PFranciſcanus, cujus in Ha-
bacuc commentaria, Echhraſes, & exegemata prod. Auguſtæ in 4. A.
4603. Amwerpis 4. A. 1607: 1609: ACOBUSJANONIGG,
cujus

R Edem lil
e Cre
Dr Probe

cvjus in Nul
EVANGE
cione; Drod
e kete
mnematd in
MARBUR.
A. 1650:
Poraphraſis
Pheſpboro
tus. (uibn

ticorm let,

De

aa G d

Offciumn
ſeni iptor
tum: .
ologta.

tir t.

therona

Roch. 7
mus eorum
let, qui fedlu

ts one
Gele Dochor

otis cenſet
lan 1

e HZ
Cordse

1C05

me c.l,r4.
s eXpelitione

polin cum! bei
onis ena ..l.
Cenbis publis

L
omilis Hibaen-
VOLFGAN6.
tiones prod. At-
18, cujus in Mi⸗
Pp. Lipfe in lol.

1 Hab. commen-

HAEENREFFE.

Kutpordir in 4
Nheükci ſeenndd-
4. 1673: AN-
ucule proſtantin
NICOL. P-
i, excu. Hafrie
pp. exp lieatio in
bacuc, cojus ex⸗
J, W. Ncitl⸗
elt. prollit Pran-
LEh, cu s vel⸗
in 4, A⸗ 16076.
Nerpol itan, li⸗
mentarius golit
enl ludiniin

VETER TESTAM. LLor

cujus in Nahum & Tlabacue Comm. prod. Heidel hergr, in 8. A. 1599: De Haba-

EVANGELIST A MARCELLINUS, cujus! in Habacuc con- cuco.
ciones prodierunt Venetiis, A. 1588.
e Reformatis 10 H. JACOB. GRYNXUS, cujus hypo e Rgforma.

munemata in librum Flabacuc prod. Baſileæ in 8. A. 1 82: EDUARD. 5

MARBURV, cujus Anglica Habacuci expoſitio exc. Londini in 4.

A. 1650: DANIEL. TOSSANUS, cujus in orationem Habacuci

paraphraſis exc. Francof. in 8. A. 1699: SALOM. van TIL, cujus
Pheſphoro Prophetico Lugduni Batav. edito in 4. A. 1700. inſertus eſt g.
209,. ſqq. Habakuk analyſi, expoſitionibus & demonſtrationihus illuſtra-
tus. Quibus ABRAH. GULICHII adde analyſin libror. Aher
ticorum Vet. & N. Teſt. . G2. ſjd.

CAP. XV.
De Prophetia Zephaniæ.

„

Sedes & ordo libri. ZäPHANIA nomen: genus & ortus: patria: Summari-

oficium & dignitas: obitus & ſepulchrum memoria §. I. Libri um Capitis.
fſoriptor; Apocryphis denegatur G. II. Vaticinii objectum. argumen-
tunm: ſebpus; utilitas: H. III. Autoritas & divinitas §. IV. Chro-
nologia, & num ante, an vero poſt reformationem Joſiæ, vaticina-
tus ſit? §. V. Fartitio, & Tabula Gynoptica S. VI. Commentarii Lu-
theranor um & Reſormatorum g. VII.

K. I.

ac Græcos Sopbonias nonus bſt in ordine duodecim Prophetarum, ordo libri.
probe obſervante Hieronymo in grologo ad b. l. ad Paulam & Eu-
Ntoch. T. VI. Oyp. f. 92. B D. Loco perquam congruo, ut qui ulti 1 EPHA-
mus eorum fuit, qui ante captivitatem Babylonicam oracula ediderunt, N I £
ſic & in Prophetarum minorum faſciculo Higgæum proxime antecede nomen:
ret, qui reducum ex captivitate in reſtaurata republ. eſt primus. Nomen

Se libro dubiam codex nullus fecit, ſed apud Hebræos pariter Sedes &

vstis 15g, cum apud LXX. Interpp. & Græcæ pariter ac Latinæ ec?

cleſiæ Doctores oραιν Sophonia effertur, hanc lectionem Druſius in

notis cenſet antiquam, nunc inquit, legunt Spbanja rgν ρ vel
ſi platet, UWelbanja. Verum heæc ipſs, quam recentiorem credit, lectio

FHiebræa eſt, prima utique, & omni vel translatione, velexplicatione, lon-

ge antiquior. Hieronymo in prologoad Joel. cit. To. f. 2 ½. F. idem eſt ac

Carpzov Fars UII. Eee vengf-

402 INTRODUG 3T. AD LIBROS 8IBLIGCOS

De Zepha- õ ple ho eſt, arlanus Domini, Commentario ad g. I, 1.

Nia.

9*

Zetius
Ortus:

&

bomen Sophonic, inquit, alii ſpeculam, alii artauum Lomini Eranſtulerunt.
Sive igitur Jecule, ne ab¹cο*ναε Domini interpretatur, utr umque Pro-

pbeta onvenit, &c rurſus in Pbpiſt. ad Paulin. ſpeculatorem & arcanoruns

Domini cogbitorem exponit, ſed in Nom. Hebr. Sophonia ĩpſi eſt abſion
dens eum. Vel enim ex ſpeculatus eſt, exploravit, unde ſpecu-
lator, quod Prophetæ encomium eſt, Ezech. III, 17. vel ex & abſcon-
didit, dtlituit, & nomine divino 7 componitur; unde gemina illa expli-
catio, qus vel ſieculatorem Domini, vel abſeonditum Domini, vel quod
al'is Placet, abſeonditorum, arcanorum Domini vevelatorem notat, quo
pacto paria faceret cum DeO DDD qui titulus honoris .gyptiacus Jo-
ſephi Gen. XLlI 4 5. Hoc ! ſenſu b. Farnovius Comment. adc. L. 1. elegan-
ter reddidit Dei Secretarium. Quo cum facit Abarbenel, qui præfat. ad
Ezech. f. 1g. a ZLephaniam appellarum tradit ) e
OO) ☛2 & quia res abſeonditas & ſecretas revelavit., quod ex
c. III, 9. probare nititur, rurſusque id nominis indeptum dicit Prophe-
tam, O — een ſiquidem occulta & ſecreta Dei
declaravit. Contra vero fumme Rev. Hillerus Onomaſt. ſacr. V. a

XII. p. 47e. juxta Grammaticas compoſitionis regulas, interpretatur ab-

ſcondit ſe Dominus, quo velut fſymbolo temporis, in quod noſter incidit,
Characterem delineari haud abfurde dixeris. Commune autem hoc no-
men habuit noſter cum Levita quodam I. Chron. VI, 36. cum ſacerdote
plus quam uno, circa tempus Babylonicæ captivitatis 2. Reg. XXV, 18.
Jer. XXI,. I. XXIX, 25. 29. XXKXVII, 3. LiI, 24. etiam cum viro poſt
reditum ex captivitate Zach. VI, 10. 14. Unde fa dum, ut ad dignoſcen-
dum curatius vatem noſtrum, ſatis copioſa generis ortusque nomini ad-

datur deſcriptio, qua Zephania Pe 2 & 3 ſ W —

Jilius Cuſchi, Rilii Gedaliab, ſilii Amarjah, ſilti Criehijabh ſalutatur, & a pa-
tre, avo, prOavo ac abavo, celebribus haud dubie & elaris inter udeos cunc
temporis, viris denominatur.
7ν ροοονα αενς non ignobilem genere ſecundaum carnen: prophetam dicit,
eumque Coccejus gente ſine dubio nobili ortum fuiſſe conjicit, ideireo pa-
er, avus, proavus, & abavus memorantur. Quin imo, & Hiskiæ no-
men, adeo magnifice de eo, cum reliquis Judæis, Aben Ezra ſentit, ut Eze-
chieæ regis judæ abnepotem cenfeat; quod in medio relinquit R. Dav.
Kimchi, facilius autem fibi per fundet Vir fſummus, Petr. Dan. Huetius

Demonſtr. Evang. Proph. Il. dJeh. l. G. 7. quod & tem pora apte conveniant,
& alia vix allegari queat cauſa, cur non pater ſolum Sophoniæ ſit appoſi-

AkIs

Quare Cyrillus Su dααανοαν'νWα rς α=.

1us, lel expli
ſeriptorumn
Juamn ut clat
ppaleret, ſel
Ged minus co
Nam velipſa
Euetius,
HWH 90

Rnin r
Fifſer noſter.
deun, 1.

2 45

N Pte 5 arbat

ue ob direrſi
Wöntem illum
3pud Demdo.
ceps COnjedtar
mehnhn ue
am! an Bara
Cen. Nyy ,
exemetit Coti
eiſi mmhe, inee
gnitis noltro ey
nter uoz funcl
n 4 Alexandrin
dink, T8 4g
angn zelge
7 4 a Nate N
Domini ſemn,
omne rii e
I ſlicnis usle 8CE

reni 1, Sahi “Rũ

(05

ntorig ade, t.
initrenſuerint,
Ir, utrumnge Pio-
emn & ortanorten
i Pek )ſeat.
undeſasteu..
el ex Ps alſcr:
geming il expli.
homin’, vel quod
vorem notdt, quo
s Doyptigens ſo⸗
,dt, hlelegan-
el, gui/refet. 4
eitlavit. quoc en
tum dici Prophe-
G ſerreta Mei
mal. ſaef. I 6
interpretiturl-
noc nolter incilit,
ne autem hoc no-
6 cun heliole
um cun ii doſ
8 ,At gignoſeen
gden notmini ad⸗
7
16 utat ur, Ea.
Isl inter ud
tue, Ara! n ur.
epleun niie i,
conſicit, biliſi ii.
imd, Uiſtel
Einleeti lt, ulx.

Jzos tune

Jonte cordis ſuibonis ſoaluriens.

VETER. TESTAM.

43

tus, ſed expl icata Praæterca ſtemmotis ſerie, genus ab hoc capite, contra De Zephza-
Eeri toruſn lacrorum, endnbge nle omnium morem ſit repetitum, nia.

quam ut clariſſimo & ſandliſſimo parente prognatum fuiſſe Prophetam
appareret, neque nobilitatis tam Disciars & illuſtris honore fraudaretur,
Sed minus commode hrc admittuntur quam ſplendide proferuntur.
Nam vel ipſa temporis obſtat ratio, quam Pro ſe facere fruſtra opinatur
Huetius. Ab Ezechia enim ad Joſiam, cujus tempore vaticinatus eſt
Zephanis, non niſi tres ſunt generationes, ab abavo autem ſuo Hiskia,

quarta jam generatione diſtat noſter; nec alius, Præter Manaſlen, fili lius

legitur Hiskiæ regis 2. Reg. XVII, 2. Paral. X XIX. quod idem etiam ex
Joſephi Antiqu. TLib. X. c. III. haud obſcure colligitur; & eum Hiskiæ
nomen pluribus in populo Dei hominibus eſſet commune, ſimile veri non

eſt, in dubio reli linquere voluiſſe ſeripturam lectores, quin diſerte regis Ju-

dæ axioma, pro more ſocrorum ſcriptorum, adjeciſſet ſi ex illo genus tra-
Xiſſet noſter. Unde potius a ad tribum Simeon Prophetam refert Pſeudo-

Epipghanius de vitis P ohh. ab. XIX. Oeb, I. II. p. 246. SRo ,eτ ,, patria?

Togsaν ‿απWασ Soρ Loροαοαπ πdο (Gap cé) natus hbie e tribu Simeonis,

monte Sarabatha: quocum Dorotheus Tyrius conſpirat, notatus uter-
que ob diverſitatem & Sorrüptionem nominis ab Huetio, qui cit. loco
montem illum in nonaullis Codicibus Sarabatham, in aliis Baratham,
apud Pſeudo-Dorotheum Sabartharam appellari obſervans, ſuam dein-
ceps con Jecturam! inrer Ponit: an Sarathaſar legenäum, quem locum mon-
tanum futſſe intra terminos Rubeniticaz trihis, diſeimus e libro Joſaæ? an
Sare datha, guen, commemorant Poralipomena, & Sarthan eſſe volant qui-
däam? an Barad, inter gquem locum & Cades ſtatuit Moſes put eum Agaris?
CGen. XVyl, is. Quibus tantum abeſt, ut in ancipiti hærenti ſcrupulum
exemerit doctiſſimus præſul, ut cum Comico potius regerere liceat: fe-
ociſti probe, incertibr multo Jum, quaim dudam

inter ſuos functus eſt agonelz.

Dirye, 785 &&* SMαατ 78 ui8 n oodανον 0ρ ℳ. GOie e,
4 W.ιι eνατσ y Sανα Jε οστ0α rα⅜ Aαα i
Ts zoο⁵Sα αιατdt α ναανϑ. Verus erat acgermanus Propheta, ex ore
Domini ſermones abbortans, & Jancto ſpiritu repletus, & velut ex bono
Quin & Judæi, Sophoniam e tribus cla⸗-
riſſimis ejusdem ætatis vatibus fuiſſe contendunt, ſimul vaticinantibus Je-
retnia, Sophlonia, & Holda; quorum primusin compiti , medius in Aca-
Ee e 2 demia

1

Maxima haud dubie di- offieiunz
gnitas noſtro ex dono pariter ac munere acceſſit prophetico, quo inſigni & digni
Hinc ex vero de ipſo Cyril lus pronun- tsS
cCciat Alexandrinus bpr. efat. in Sobphon. 7. III. Ohpp. f. Syg. v 4, IIgo-

404 INTRODUCT. AD LIBROS B8IBLIGOS

De Zepha- deinia & ſcholis, ultima in Gynæcæo concionari conſveverit, ut ex Pſik-

nia. ta majore traditur in Jalkut in Jeremiam num. z62 Plura de ipfo antiqui-
obitus tas non prodidit, niſi quod de obitu Prophetæ Epiphanius cit. Log., ſubne-

Qit: &ε ιαοιν ε* ατοιππα αιν, Srτ.α . A.ο α—π νιρο
vorττοο, moritur deinde ſoecundum Domini revelationem, ac ſeorſim in
& ſepul- agro ſuo ſepelitur. Coptra vero ea, Autor Hebræus de cippis Hebraorum
chrum: quem edidit Hottingerus. ſepulëbrum ejus inveniri teſtstur in Geba, in
monte Libanon, in medio ſpeluncæ clauſa, ubi adhuc ejus ſohola ſubſiſtit,

unde nubes nunquam recedunk. Uode fagaciſſimus Salom. van Til, Oper.

Analyt. I. II. b. 3758. concludit, hunc noſtrum æque, ac Nahum, Gali⸗
læum fuiſſe, ex reliquiis abductorum etiam ibi fuperſtitem vidert. Quod
ſupereſt, in Romana eccleſia ſanetorum catalogo adſcriptus legitur pro-
memoria. pheta in Martyrologio Romano, die 3. Decemhris.
II.
Ipfum porro ſuam literis conſignaſſe prophetiam, eo minus du-
bium eſt, quo clarius, quæ hoc libello comprehenduntur, oracula verbum

Libri ſeri⸗
ptor

Domini ad Zebhaniam faltum, ut ſcripto æque ac oratione ad Bopulum

illud referret, in fronte operis ſalutantur. Quem autem antiquitas ja-
non agno- Gavit, ſive &ατσM„ιιLoοoHε⅝nτνο br Aſſumtionem Sophoniæ Probhe-
ſcens Apo- tæ, ut legit Lambecius in prodromo Hiſtoriæ literaiæ p. 7o. ſive prophetiam
eryba. ejus evd⸗iρρα0ον ut legere mavult Vir eleberr. Joh. Albert. Pabri-

cius in Codice Pſeudepigrapho V'et. Teſt. num. CXVIII. b. 40e. æque ut

in canone Nicephori CPolitam, quem in Stichometria, Cbronico compendio
4. — . „ . „ —7
ſubjecla exhibet num. 9. memoratur Zoαο†&⁹ nοροτοι, ρ⅜α Y JSo-
phoniæ prophetiæ, verſüum 6oο. eam nec ad Zeghaniam noſtrum referen-

dam eſſe autorem, nec multa olim polluiſſe autoritate & fide, ſatis hinc

intelligitur, quod & Pſeudo-Athanaſio in Synoſſi Seript. I. II. Opp. b. 13.
& laudato Nicephoro, inter 7τ&â τα που bα²ρ „ιMτtαρν ρτν Ve-
teris Inſtrumenti Apocrypba numeratur. Ex hoc ipſo tamen fonte proma-
narunt forte oracula illa, quæ & Clementi Alexandrino lib. V. & romatum
p. 5§v. de aſſumpto per Spiritum, & fublato in quiatum cœlum, Angelos-
que Domianus intuente Propheta; & Pſeudo-Epiphanio cit. oco de Hie-
roſolymorum urbe, melius longe ac præſtantius, in longitudinem & lari-
tudinem inſtauranda, laudantur, & Zephaniæ noſtro perperam tribuuntur.
Vatie nii Auditores habuit regni Judæ cives, w ορρd rνα sv r/ Ieogg-
objectum. X2 vr 189 & probhetavit in Hieruſäalem & ani verſa Judæa, ut eſt
in Athanaſiana Synopſib, gb. & quidem, poſt ex irpatum jam, integro fere

abhinc

Abhiac ſecul
bylonica Oee
ex 2. Reg.
legis dor
os gietatis ac
gbem eccleft
cultus veram
citatam Num-
ſubcitis inſti

(08 in laudhin

bus quin ex
Valde Ptobant
ler n Urbe
ls exetcit,
Ned lar ihdu
Tetornmntionen
noſtri cenſura
al pan Til, al
grellom cent
r mnos. N
imis ſetedie
ex equenti
um Ingemum
Obltante regis
tanen regnt Pe
Iölata ed brer
Vocalle bomin
Uum. bott er
Peri cuim ipſo
Geb. ſoh. Schen
hrerigtor. Ne
Kerba veheme
nentis Urdi t

ione verſit

u Mromiſſto
neclän n rnb

El perpeſſte

etacq uieſcere

005

rin ut ex Pſle
ke ipdantigui⸗
l. ibne
, min
pin Helhreoram
tur in Gebe, in
ſebola ſulſttt,
h. van Til, Cer.
c Nahum, Cali-
n WCert. Quoll
tus egitur hro⸗

, eo minus Ca.

*Rr erhum
e 30 OPulum
n mMri nins i⸗
ohlonis Pihſe.
ſreprophetium
N. Albert. Pabti⸗
b. 4. ele
ol olunherai
4,; 51, Y* K.
volrumteketen⸗
ſde, Pins finc
I. H. Oit b. I-
Arege -
e m⸗
, Grolnutu
n, aagene⸗
imten lati⸗
Pamtibuugtu.
/6 i lef
ſiilenes

Ofen
N, iegt
7 no

VETER. T ESTAM.

*

bylonica Occaſionem prophetiæ edendæ temporum conditio declsrar,
ex 2. Reg. XXII. & 2. Chron. XXXIV. repetenda. Quanquam enim
legis Aνστ 5ven Don ab Hilkia forte inventum, pioque Joſiæ prælectum tan-
tos pietatis ac zeli ſtimulos regis animo ſubdidiſſet, ur Præclaro auſu inſi-
gnem eccleſiæ ordiretur reformationcmm falſos ac ſ purios exterminaret
cultus, veram inſtauraret religionemn, nihilque faceret reliquum, quo con-
citatam Numinis iram averteret, ſinceram autem cum doctrina pietatem
ſubditis inſtillaret, paucôs tamen ſancti adeo inſtituti approbatores, Pau-
cos in laudabili propoſito adjutores invenit & ſequaces, tam ex principi-
bus quam ex populo, ac ne es ipſis quidem filiis, paterna conſilia non
valde probantibus.
lera in Urbe & regno graſſantia, quin & in privatarum ædium penetrali-
bus exercita, in apricum ponit, graviſſimaque denunciata Dei ira, vo =
Xe 91α indurate Populo interminatuf. Nec eſt ut verearis, ſi poſt Joſiæ
reformationem vaticinii hujus tem pora referas, ne cum rigida Prophetæ
noſtri cenſura temporum facies parum conveniat; quæ cauſa fuit, cur
Sal van Til, aliiqut interpretes, fœderis divini renovationem paulo an⸗

40 5

abhinc ſeculo, Iſraelis regnum, & imminente proxime . Captivitatc Ba- De Zepha-

nia.
Oecaſio.

Hinc ergo Zephanias ad pœenitentiam hortatur, ſce-

t greſſum cenſeant Zephaniæ præconium, illudque ad primos referant o-

fiæ annos.
ſimis Jeremiæ increpationibus, reformatione Jofiæ utique poſterioribus,
& ex ſequentium temporum eventu, cum mox ad impietatem, & priſti-
num ingenium corruptiſſimus rediret populus, ſole clarius elucet, non
obſtante regis zelo, egregioque & admirabili prorſus inſtituto, maximam
tamen regni partem immerſam ſceſeribus ac idololatriæ perduraſſe, vel ſi-
mulata ad breve temporis ſpacium pietare, priores poſtliminio velut re-
vocsſſe abominationes, quibus peccatorum ſuorum menſuram impleve-
runt. bPoſt Jeremiæ enim aufpicia occœniſſe noſtrum, illique junctum
paria cum ipſo feciſſe, fatis conſat, & communi creditur conſenſu; un-
de b. Joh. Schmidio prolegom. in Sapbon. p. 116g. Zephania uigam quoſ⸗
abbreviator Jeremiæ dicendus videtur. Operis ergo argumentum in
acerba vehementique ſcelerum exprobratione, tum & in graphica immi-=
nentis Urbi, totique regno, horrendæ vaſtationis dehineatione & commi-
natione verfatur, ita tamen, ut pro more prophetarum, dulciſfſimas ite-
rum promiſſiones Evangelicas de regne Chriſti egregie inſtaurando ſub-
nectat, in quibus ſidelium & piorum reliquiæ, fanctum illud ſemen, ſe-
culi perverſitatem ſerio deplorans, ac divina exterritum vindiéa, ſuavi-

Nam & ex Haldeæ reſponſo 2. Reg. XXII, 1 5. & ex ſeveris-

argumen-⸗

tum.

ter Yaccluielceten certo perſuaſum, licet futurum ſit, ut regnum udæ, „que

Eec 3 S?TYUBMẽWã

7

De Zepha-

Nia.

Scopus:

Utilitas.

1

406 INTRODUCT. AD LIBROS BIRLICOS

asc Iſraelis, excindstur, Deum tamen eccle eſiam ſuach conſervaturum, mis
ſurumque ſtato tempoôre eſle Meſſiam, ut ad ejus regnum omnes totius
orbis gentes voearentur, & pratefitorum veniam in ipfo conſecutæ, æter-
næ felcitatis Participes ev aderent. Hoc autem ore line procedit, ut pri-
mo feralem illam ac ultimam denunciet cladem populo, ideo jam con-
tumaci, ut nullum amplius reſipilcentiæ daret locum. Dein ade temperat
minas illas, quum hoſltibus quoque, tam Aſſyriis, quam reliquis divinam
minatur vindictam, quod adeo crudeliter habuiſſent eccleſiam Dei.
Hinc objurgationes repetit, & itricim ſcelera percenſet, quæ in electo
Der populo tunc regnabant. Demum vero verlſa ad fideles oratione, ad

patientiam eos hortarur, ſpem proponens gratiæ, modo graruito innixi

fœderi, quod cum Abrahamo Deus olim pepigerat, nuperque inſtaura-
verat Joſias, non dubitent de paterno ejus favore, animisque compoſitis
redemtionem ſibi promiſſam expectent. Scopus itaque prophetiæ im-
mediatus & temporarius, ad cecleſiam illius temporis judaicam proxime
ſpectans, non eſt præparatio ad inſtantem reformationem, quaſi per hnnc
legatum Deus voluerit populum & regem vocare ad opus reformationis,
quæ valomonis van Til c. 1. p. 37 9. ſententia eſt: ſed partim fœdifragos
ac rehelles qui a reſtaurato perJoſiam fœdere tam cito defecerant, c. l, 6.
& acerrimis increpationibus, & horrendis comminationibus, ad ſeriam ac

maturatam compellere pœnitentiam, partim paucos illos, qui cum Joſia

peratis exulceratorum temporum moribus graviter ingemiſcebant,
ſidique in fœdere perſtabant, e efficaciſſime ſolari, & in ſpem erigere regni
Mefliæ, in reſtaursta reducis e captivitate Babylonica gentis eccleſia pri-
Wfuſcitandi, atque hinc in omnem Propagandi terram. Perpetuus

mDI

ero ac mediatus ſcopus eſt, 777 Xbissrnτα μτο αανOes beni-

gnitatem ac juſtitiam Dei Rom. XI, 22. Ob oculos ponere. Flanc in cru-
deli rebellium ac ſecurorum hominum exciſione, urbisque ac provincia-
zum vaſtatione, nullis amphius precibus avertonda; illam in ſuaviſſimis
promiſſionibus, quibus pii ac fideles, cum de divina in hoſtes eccleſiæ
animadverſione, tum de fpiritualis regni Chriſti adventu ac felicitate,
certiores redduntur. Ut adeo & hic libell us, quantumliber exiguus &
perbrevis, communem omnibus Prophetis ſcopum, juxta Act. X, 43. in
eo etiam feliciter aſſequatur, ut teſtimonium Chriſto perhibeat: gratiam-
que ac remiſſionem peccatorum in ejus nomine, polliceatur. Multo
autem longius ſuum protendit uſum, divitias bonitatis ac patientiæ Dei,
qua peccatores ad ponitentiam invitat, pandens; 5 ſeveritatem judiciorum
Dei, gue non in peccatores modo, ſed etiam in eorum bona, ktin
IU⸗

Pruta animat
tionis & 20e
mmagnatibs
bienli vindid
dii munduni,
Dornitentum
demuncians i
nis la mecd
ie aſerens,
Neans; fej,
tutle piis ne
Pprelicuis e.

Dirinam
ſertum illud,
ninm,
Iuod ſuit ad,
Curn, que non
Per totum libe
10.20, Prete
tee. IM 9. ſin.
xalſe eſpond
ciala Arceur⸗
bolſe. Licet
exprelſis verbis
comprobetun,
ceſeit ſie. 1.
XWV. l4. I. 19
Rom A 16r
Vz. 1. 5). cum
VrVlIh N 1
UII7. Joh
efamn. Ace
loracnh vel
aProbaſſe
R WV. Ul
g. r u

s 5 ropeeen

1005

ryatufum mis.
n omnes totins
ollecutr, etet⸗
Procdit, pri-
dled an con⸗
Deindeempent
leliquis Axinam
ecclelam Dei.
et, qor in eldlo
eles otatone, d
ogratuito innini
perque intaurd.
Pqe compoſitis
e Prophetiz iin⸗
ndnicam pronime
n, guul perinnc
e retormationis,
ortim ſodifngos
Gefecetand,.1,6.
ibus, 4d ſerium ac
los, gui cum ola
ingemiſcebunt,
pemerigete egin
gentisecclein pri⸗
un, Perpetuus
oroua, es hein-
ere, . mmeincu.
sque Xrovinei,⸗
mnin ſumillmis
in hoſteserclele
entn ar felciine,
Umhbet exiguns
joxte 46,X4).
erbihett:glnin
Mlulto
licentut⸗
nele⸗
rleieleenn
rienen un,
tumbonen

Dei;
quis Prophetarum minorum ſcriptis veneratione exce pit, ſide ſervavit,

.

VETER. TESTAM. 27

bruta animantia, defeviunt, proponens: omnem idololatriæ, ſuperſti- De Zepha-
tionis & SehοNνσαοιια Miâiεaαaπ, e eultu elhiminans; proceribus & nia-

magnatibus, ſi peccare præfracte pergant, rimam obſtruens, divinam eflu-
giendi vindictam, opum injuſte partarum, voluptatum quoque ac gau-
dii mundani, vanitatem docens; pios in impiorum caterva medios, ad
peœenitentiam zelumque in pietate, excitans; hoſtibus eccleſiæ gravem
denuncians iram; éροιανοαον àa hbninans; providentiam Numi-
nis, qua mediis in eccleſiæ ruinis, eidem proſpicit, ne plane extirpetur va-
lide aflerens; ejusdem conſervationem & propsgationem jucunde deli-
neans; ſfidei juſtificantis fructus, bona Opera, exigens; gaudium ſpiri-
tuale piis, mediis in calamitatibus, injungens, eccleſiæ felicitatem de-
prædicans &c. =

Divinam porro & canonicam operi autoritatem aſſerit, partim di- Autoritas
ſertum illud, & majeſtaticum, quod ſtatim in limine occutrit, teſtimo- & divat-

nium, 5H N Sen verbum Domini,
quod fait ad Zephaniam c. I, I. partim univerſa ſtyli compoftio ac ſtru-
Aura, quæ non Prophetæ verba, fed Deum &ανH‿αονσονονuνυουντνινο Ioquentem,
per totum libellum, exhibet. Confer omnino. c. l, 10. 1I, 9. III, 7.9.
10. 20. Præterea regni Chriſti felicitas & facies tam dilucide & appoſi-
te c. III, 9. fin. delineatur, ut eventus, Meſſis in carne exhibito, prædickis
ex aſle reſpondens manifeſto evincat, tam ſancta, tam evidentia, tam ſpe-
cialia & aceurata vaticinia, alium præter Deum, autorem agnoſcere non
poſſe. Licet itaque in Novi L'œderis monumentis hic liber forte non
expreſſis verbis citetur, res ipſa tamen, in eo explicata, ole clarius in illis
comprobatur, exactaque noſtri cum N. T. harmonia evidentiſſime elu-

ceſcit, ſi . III. 9. cum I. Pert. II, 3. Matth. XXVIII, 19. Rom. NXV 6 AG,
XV, I4. 17. 19. Eph. IV, 3. ſq q. v. o.77. cum Act. VIII. 27. Joh. IV, 2 .

Rom, XV, 16. v. 12. cum Matth. V. 3. 6. XI, 29. I. Cor. I, 2 G. feqq. Rom.
V, 5. v. 13. cum Rom. Xl, 5. I. Cor. V, 8. v. I7. Iy. cum Phil. IV 7. Rom.

V. I. VII r. Matth. XXI, 9. XXVIII. 20. v 16 1 cum Matth. X, 28. Rom.

VIII. 37. I, Joh. V, A. v 15. cum Gal. IV „3.9. COl. II, 14. 20. mutuo con-
ferantur. Accedit & harmonia cum jeremis & Ezechiele, qui varia no-
ſtri oraculs vel in ſua tranſtulifle ſeripta, vel certe calculo fuo videntur
approbaſſe; quo fine c. l. 5. confer cum Ezech. VII, 19. e. II, & g. cum

Jer. X LVIII, 2 fq. & Ezech. XXV, I. ſq q. c. II. J. Z. cum Pzech X XII. 26.

4q. Jure itaque merito eccleſia Judaica hunc librum eadem cum reli-

De Zepha-
nia.

Chronolo- .

logia.

INTRODUC

408 T. AD LIBROS BIBLICOS
Se autoritate eccleſiæ Chriſtianæ tradidit ac commendavit, neque quod
ſciam, inventus unquam eſt, qui ſigillatim ei ſcriberet dicam.

V.

ſe perhibet — n De n neen en gtate Joſic, Filii
Amon, regis Judæ C. I, I. Quo indicio ſupinæ merito damnatur Ofcitan-
tiæ Thomas Hobbeſius, cum Leviath. cap. 33. Prophetarum omnium
antiquiſſimum Zephaniam, & Amaſiæ ac Uſiæ æqualem facit. Cete-

rum Joſias, cum XXXI. annis regno præfuerit, diſceptatum ambigue fuit

inter interpretes, num circa regni primordia, & ante ſuſceptam a Joſia re-
formationem, quam duodecimo imperii anno auſpicatus eſt, & ad deci-
mum odavum usque annum continuavit, officio functus inclaruerit;ro-
pheta, an vero poſt peractam fœderis cum Deo reſtaurationem, de qua

2. Reg. XXII. XXIII. 2. Chron. NXNIV, 8. ſqq.? Prius Judæis pro-

batur, R. Dav. Kimchio & Abarbeneli, e Chriſtianis quoque Huetio
cit. loc. G. 1I. Joh. Meyero annotat. ad Seder Olam p. 1056. Salomoni van
Til Oper. Analyt. To. IIl p. 3765. ſq. & poſt multos alios, ſumme Rever.
Buddeo Hiſt. Eccleſ. V. T. Per. I. ſect. V. To. II p. 6vv. ea cumprimis ra-
tione motis, quod acerrimæ noſtri increpationes & graphicæ idololatriæ

ac profanorum rituum deſcriptiones in ea tempora quadrent, quibus ſa-

crilegos idolorum cultus, a Manaſſe inductos, nondum ſuſtuliſſet Joſias,
reſpuantur autem ab ætate, per reformationem jam repurgata. Verum,
quid ad hoc momentum regerendum veniat, ſupra monuimus, cum de
vaticinii ageremus objecto. Hinc poſterius potius tuentur Corn. a La-
pide, Tremellius & Junius, Heideggerus in Enchirid. alii. Et ratio ſup-
petit non una, quæ poſt reformatam eccleſiam a Joſia, adeoque ad A. O.

323 81. regni Joſiæ XIX. Zephaniæ auſpicia referri poſtulat. Unde & apud

Euſebium in Chronico ad A. XIN. Joſiæ, & XV. Anci Martii, Sophonias
& Jeremias prophetantes junguntur, Nam 1) fi ante jam inclaruiſſet

noſter, eum omnino, non Huldam prophetiſſam, conſuluiſſent Regis

nuncii, poſt adinventum legis volumen 2. Reg. XXII, I 3. ſqq. nec 2) per-

verſam legis interpretationem cap. III, 4. taxare potuiſſet noſter, niſi
jam inventa, ſacerdotumque manibus & ufu trita, lex fuiſſet. At iſtud

vel maxime in vitio ponit quod cum idololatricorum cultuum fœditatem
legis ignorantia excuſare & tegere non poſſent contorta tamen & per-
verſa ejus interpretatione patrocininm abominationibus quærerent, Do-
minique juſta & ſancta docentis verba in alienum pertraherent ſenſum.

Temporum rationes ſatis ipſe expedit noſter, cum vaticinatum

Sed

22-————

del3) .
tatur c. ly 6
gentium &1
citar eſle die
no ſehojtlin
Urget prete
rum &Ord.
Proponat 40
veſtium, go
tumvis non
ſignari celen
redle eeo ce
Tibuejas no

Conltat
edium tene
Sal, van Til
uali modo, d

M. Iy.

Whietgtem
berektciont
ſionez ee deſe
cinnior ech
Palis centegtt
jucicin dirin⸗
chmn erckle
Partem
l. len lem
1) Jud-
2) gen
3) uck
1 Dengele
Uum ber

Comme
. ELlthe
I Sophon, D
Carn

1C05
it; neguendd

licam,

cum voicinaum
Atate Aie, li

amnmatur Nitan-

jetarum omuutn.
en facit. Cek-
tumambigue fli

eptam ofin te-

us eſt, A ad deri⸗
8 inclatueritro⸗
rmienem Ge qun
Nins Judeis ro.
quoque Hlerio
BG. Nlommonn vill
ommme Reyer,
er cumnpkimiste.
bice iololtttie
norent, guibusſi⸗
ſuſtulilet ſonin⸗
burgat⸗ Verunn,
vonwimus, en de
gentur Corn. 4l.

li. Et rnri⸗ ſap.

adeolead 4.0.
ll, Uade &npul

Ilartn, Sophonis
um inclarvile
Oulolaiſent hezs
. ner 2) ber.
otuiſet noſten⸗ .
xlviſſet. gi ̃
coltuum ſeeditate
orta talnen per⸗

in Sophon. Moguntiæ in §. A. 1I603: HERMANNUS EWAL. tarii.

VETER. TESTAMAI. 403

Sed & 3) proterva gentis a fœdere nuper reſtaurato defectio diſerte no De Zepha-
tatur c. I, 6. & 4) reſidaum Baalis c. I, 4. quod reformantis Joſiæ dili. nia.

gentiam & zelum eluterat ac effugerat, arguitur; & 5) propinqua di-

citur eſſe dies vindiclæ divinæ c. I, 7. quæ paulo poſt obitum joſiæ, an-

no Jehojakimi quarto, cum initio captivitatis Babylonicæ, ingruebar.

Urget præterea novum argumentum 6) Lightfootus in Chronic. Tempo-

rum & Ord. Textuum V. T. T. I. Opp. p. 1Iij. ſq. quod c. I, 8. prophetiam
proponat adverſus Joſiæ ſilios, Joaſum, Jojakimum & Zedekiam, propter
veſtium, quibus utebantur, novas formas atque apparatum: qui, quan-
tumvis nominatim non exprimantur, ſenſu tamen literali & proprio de-
ſignari cenſendi ſunt. Intra Joſiæ tamen regnum deceſſiſſe Zephanias
recte ex eo colligitur, quod alterius, præter eum, regis imperium tempo-
ribus ejus non additur; quo tamen annoô, incertum.
Conſtat libellus capitibus III. verſiculis 54. quorum c. II. 9. & 10. Partitio.
medium tenent. Secundum tria capp. in tres eum conciones partitur
Sal. van Til Oy. Analyt. P. II. p. 379. Pariter in tres pericopas, ſed inæ-

quali modo, diſpeſcit Abrah. Gulichius in Analyſi libror, Propheticor. Vet.
t, W Nov. Ieſt. p. Vaz. ita ut P. I. intimationem judicii exhibeat, quo Deus

impietatem omnem extirpabit c. I, I. 3: P. II. hypotypoſin judiciorum

& beneficiorum antecedentium v. 4. usque ad c. III, 8. P. III. promis-

ſiones eceleſiæ datas de regno Chriſti v. 9. ſin. Haud dubie vero con-
cinnior eſt, quam plerique amplectuntur, oοντ*οιÜ—, ita ut pars prior le-
galis cenſeatur & epanorthotica, p. Judæis, p. gentibus eccleſiæ adverſis,

judicia divina denuncians; poſterior Evangelica & conſolatoria, præ-

clara eccleſiæ beneficia ſpondens.
I. legalem & epanorthoticam, adverſus
1) Judæos, quibus p. excidium denunciatur, c. J.
= pe. poœnitentia ſuadetur, c. II, I- 3.
2) gentes, populo Dei adverſas, v. 4. fin. ðð
3) Judæos denuo, quibus finale indicatur judicium c. III, 9.

Habes ergo vaticinii Zephaniz
Tabula S1.
noptica.

II. Evangelicam & conſolatoriam, variorum in eccleſiam conferendo-

rum beneficiorum obſidem v. 9. fin.
= VII.
Commentariis Zephaniam illuſtrarunt

e Lutheranis IO H. C.ÆS A R, cujus proſtant XXI. homiliæ Commen-

Carpz. Pors III. Pff DUS,

De Zepha-
nia.
Luhera-

orunmi:

zorutn;

FSumma⸗
rium Capi=-
tis.,

Feces ℳD
erdo.

41 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLIGOS

DUS, cujus Germanica Zephaniæ: expoſitio excud. Schmalcaldiæ i in 4.
A. 1615: BRANDANUS HENRICUS GEBHARD, qui
in Academia Gryphiswaldenſi A. 170 1. 1702. per diſputationes bubli-
cas, ſeorim habitas, poſt vero in unum fyſtema collecias, egregium com-
poſuit commentarium Philologicum & Elenclicum, f. Zepbaniæ, a
Pſeuabermenia Abarhenelis aliorumque vindicati, & ad oppugnandam par-
tem priorem Muniminis ſidei R Iſaac ben Abrabam adbibiti, P. I. H. III.
NICOL. S LNECCERUS, cujus Germanica Jeremiæ pariter ac
Zephaniæ explicatio junctim prodiit Lipſiæz in 4. A. 15 66: URBA-
NUS REGIUS8, cujus in Sophoniam Prophetam commentarius Cel-
læ Saxonum excud. A. 1537.
e Reformatis MARTINUS BUCERUS, cujus in n Sopho-
niam enarrationes in fol. excud. per Robert Stephanum A. 1554: J0-
DOCUS LARENUS, cujus in Tzephaniam comment. prodiit Med.
in 8. A. 155S: quibus ABRAHAM. GULICHIUM adde in
Analyſi libror, Propheticor. Vet. & Nov. Teſt. . 6g3. ſadg.

. CAPUT XVI.
DE PROPHETIA HAGGAEI.

Sodes & ordo libhri. H AGG4EI nomen:⸗ natura bumana: genus &

batria. dignitas & offcium, eum Pripheiiecum de 710 quzritur?:

an a Judæxis in dubium vocetur, nec ne? tum Aſe uræ in Synedrio
magno: dona irnus: mors, & memoria. d. I Libri Ncriptor.
Haggaus, non item Pſalmorum, qui nomen ejus praæſixum habent in
titulis Latinis, vel Græcis & 2. Vaticinii occaſio s objectum perſona-
le: argumentum: ſcopus: utilitas: & 7. Autoritas Canonica §. 4.
Chronologia . F. Partitio G. 6. Tabula ſynoptica §. 7. Commen-
zarii Rabbinorum, Lutheranorum, PFontiſiciorum, Rey formato-

rum G. &.

J

Ecimum in ordine minorum Prophetarumn juxta Hebræos pariter
ac Græcos codices, locum tenet Haggæus, primum autem inter
eos, qui reduci e Babylonia, & exolutæ captivitate genti oracula
divina in Judæa ediſſeruerunt. Sua ergo fede, locoque appoſito,

ter Prophetas comparet, Sophoniam excipiens, qui agmen eorum claude-
“ bat

bat vatum, 9
ſug elliderun
us Latini
Haggeus,e
ltus, uod
enuo oilis
ſue ſalenne
far in Euet
nradiuit
ni, gug eus
lurur ſe
—
Sbrautis,
eſt nominis
minationem
eumm arcellen
y fi⸗ un
in Comment.
“ 10
uero, lineut
M W
gi Nun, X
Adomie 30,
Leum merit
Nn fuiſſe e
ltur. lta
damn hutent,
elus Domi,
6 iſpen
homzinoe e
lus tamen
Angeinomni
Gtes, Monnu
Mul. ll⸗
eenti, B
cCleſhien

„

Acharixce

0

näeildie in 4.
IAND gli
Kiones publl⸗
nginmcom-
Aabomie, a
enaninnn, or.
ti L.l. I. /1..
mis harie ic
66: URM-
mentäarius C4.

jus in Sophio⸗
4. 154. 10.
t procliit edk,
UM ade i

1

ana: gell 116.
In Ouuriuj.
re i 1 Gneltin
libn ſmnimr.

ſae d in

Mem erſi .
Canenilt d 4.
D . Commen-
, efatnutt.

ſedeeos uritet
um mtenn intet
genti ornell
arhd,
umelnce
1e0 bit

Haggus, vel quod propius ad formam Hebraicam accedit, Haggai appel.
latus, quod Hieronymo Comm. adc l, 1. feſtivum notat, qui idem in pro-

VETER. TESTAM. r
bat vatum, qui ante captivitatem, & ſtante adhuc templo priore, vaticini⸗ De Hag.
ſua ediderunt. Bene autem ominatum ſortitus eſt nomen, GræcisA'- So.

yccios Latinis apud Hieronymum & in Vulgata, Aggécus vel Aggaus, alias ent

&mio Joblis ſæpius laudato, Aggeus dicit, éoo—ρειπ☛ο, gJuem nos feſtivum
ſive Jolennem poſſumus dicere. Paulo operoſius Abarbenel expliuat Præ

Jar. in Ezechiel. f. g. col. a. quia prophetavit deexcidiotempli ſecun.si &
Pradixit bopul. um rever Nur um Hieroſölymasm ad aædiſicandum domum Domi-

ni, quod eis gaudium excitavit & lætitiam, ut lætitiam noctis, qua ſanctifi- .

catur 3 feſtum, inde ita vocatum eſſe Haggaumm rw 39 RE
—& W ex ſignificatione tripudiantis vel 1amce.
lebrantis, guod ilte regquirat domum Domini. Et ſatis quidem Pperſpicua
eſt nominis origo a 33 1 ſeriatus eſt, vel 3 1 eſtum, feſtivitas, circa ter-

minationem autem hærent adhuc i interpretes, aliis ex nomine divino
eam arceſſentibus cum Hillero, qui Onomaftici ſacri Via VI. p. 262. & g.
779. Feſtum Exiſtentis Feſtum Dominiexponit, aliis vero, cum Coccejo

in Commentar. h. l. ſuffixum plurale cenſentibus, ut ] idem ſit, ac fe-
Nſta mea, additque boni ominis vocabulum videri inairumn ehe à barentihus

puero, circa tempus reverſionis in terram, e Nah. II, I. celebra o Jebuda ſeſta
za bParia cum hoc nomine faciunt, vel certe cognata ſunt, Hag-
gi Num. XXVI, I 5. Haggijahb I. Chron. VI, 30. Haggith, quod matris
Adoniæ nomen erat 2 Sam III, 4. 1. Reg. I, 5. II. Noſtrum autem Hag- natura
gæum merito miramur ab antiquis nonnullis, non hominem, ſed ange- humanz,
lum fuiſſe creditum, humana ſpecie indutum, eo quod cap. I, 13. 8e
—, —– angellis Domini in legatione Domini appel-
latur. Ita ſane ad hæc verba Hieronymus, 1o. VW. Ohbp. J. 102. D. Qui-
dan bputant, & Joannem Baptiſtam, & Malachiam, qui interpretatur an-
gelus Domini, & Aggeum, quom nunc habemus in manibus, fuißſe angelos,
& ob diſpenſationem & juſſtonem Dei aſſumſiſſe bümanl conpora, & inter
bomines converſatos; quam ipſe ſententiam deſerit quidem ſuo merito,
ſatis tamen: fſpecioſe in ſequentibus proponit & ornat. Verum, quod
angeli nomine, Dei quoque ex hominibus internuncii, Prophetæ & ſacer-
dotes, nonnunquam veniant, nec adeo cœleſtes ſemper genii de ſignentur,
ex Mal. II, 7. Jud. II, I. fatis liquet: & Haggeum hominem, cum ejus
deſcriptio, tum officium evincit, quo Propheta fundius eſt, quod non
ccleſtium Spirituum, ſed hominum elogium eſt. Unde Esuræ VI, I4.

WZ Zachariæ collegeæ jundus, Gusdem cum eo naturæ ac ordinis herhinenur,

H

412 INTRODUCT. AD LIBROS 31BLIGOS

De Hag. Quamobrem Cyrillus Alexandrinus jam iſtud delirium exploſit, ad i„. AIun dgi⸗
SB“0. Hacgai locum 7.III. Opp. f S. ita commentatus:: ε α Sol νr , ir buu⸗
Tedunr 76 ieοα 2*7eAh⁵οαα „U iς r0 AWνπτιν 16 ο ende *veh uNVing V
ν³n 2τ1„ Pονιασ aUτο g Oeirer, 2 7 9˙ A&αα 0οτοον e vovec. origo, gualn
zo ανοντοαν 7ρα☚ρ 7 Mad, 16 οα⁰ vo&αε Saimno εa 92 &αα αα AAo Qahr
õ 7Xα Pgevο 0 8 S2οντ &ει 1 &ιαρν⁰ρ αιο rρ n Cum Hude pe
éXπαι αα ααûνο.. α vν⅛ον&αςααο . r. . Jam quod ſacra õ
ſcriztura Aggæum angelum Domini nominat, nemo illum natura angelica bobet
«oſtare, gquod perdelirum foret: ſed more noſtro, bominem ex muliere Pro- cii, Jud
gnatum, Putet. Potius, ſi a mente valeæmus & animo verum intuemur, ab teinuis trihit
τ„ν⅜âhNhοονNunciare 5”sXο, boc eſt,:nuncium dictum nominatumque af- caulamn ele e
Kente & ſirmabimus. Nec obſtat, „quod &ααπαεα ο νο comparet, genusque ac PDhetir Munt
Patr: atriam ſusm, tum quoque vitæ conditionem & fata rehqua, latere nos Ffrlemtih ie
Vvoluit Prophet, quippe quæ ad fidem ac pietatem noſtram parum referre n repeter
judicavit ſanétus Dei Spiritus, cujus inſ ſtindu conſignata monimenta ſacra iſſtinckucn eir
ad nos pervenerunt. Conjectura tamen locum inveniſſe videtur Sal. Riurm cap. h,1
van Til Oper. Anal. P. II. p. 357ß. Hieroſolymitanum fuiſſe noſtrum rophetico i
cenſens, eo quidem argumento mot us quod judæus apud Hottingerum m teml,
qui deſeripſit ſepulchra Prophetarum, aſſerit Haggai monumentum in- erant dignin
veniri infra montem Oliveti, ad declivitatem ejus in ſpelunea valde ma- — gde Danieh
gna, in cujus medio adhuc ſunt ſpeluncæ aliæ; Ut videatur ibi invenis- ſanchim & ve
ſe ſesulchrum famili?. Ut autem infirmo admodum tibicine iſta col- PrOs homine
lechio nititur, quæ a ſepulturæ loco patriam evincit, cum vix centeſimo geumer bro
mortalium natale ſolum exuviarum præheat conditorium, ita corruit pe- eele; in I
mitus, ſi fidem merentur quæ cun Dorotheo & Iſidoro, Pſeudo- Epipha- eum Kopere
nius de vitis Prophetar. caß. XXI. II. Olp. b 2 b. prodidit quod er: eume temen
16 Gy 6 nαπWπe ev. Baſuvοο E= Ieνοοαν. — -= &*α 3 ε ναNαμν “ Omnia Prolech
r†α Dy XWνοινται g06α 3 α Sos, etiamnum juvenis e Babylone Hie- l Abarbene Cn
roſol ymam reverſus igitur & in eodems loco mortuus ſit, & prope ſacer. rorihft: an

dotes glorioſe conditus. Unde potius concludas, Babylone noſtrum, ſed

Cefünte in gar
incertum, quibus parentibus, aut ex qua trihu. in lucem editum, rurſus-

ipte
que Hieroſolymis non in familiæ, ſed communi facerdotum ſepulchro, RD
conditum fuiſſe. Quanquam iſtud ſatis fit exploratum & ex libri argu- ne nodun
mento pateat, reducem eum Hierofolymis vitam exegiſſe, ſemperque rin Mal ai
præſto fuiſſe iis, quorum erat, templum exſtruere, & in Urbe cultum re- Kuracti
nite ſtaurare. Potior autem de digninte & fciollaagzi duxſtio eſt, ſatisequi- nunt NQN
Propheti- dem & apud Esdram c. V, I. VI. 4. & in hoc ipfo vaticinio c. l, I. 3. 642. — da
cutm. Cap. II, 2. definita, ubi toties traybera, tum in etam inſian: per- p „

dquam

605

Xploſtaddi.
/, altt, 79
ſtee peho
ie U.
Ay Se
, 147018 7.

n Jud ſara

natura gele
rmuliete /70.
m, intuemur, 49
inotumgltaf
en genuslene
qua, atere no
mperumrelette
onimenta ſocti
ſe vigetur l.

ſcige noſtrum

Hotringerum
utmenturnin-
Enei Valdema-
tur ibi invenmis⸗
bjcineiſts col⸗
ir centehmo
,itncorruitpe⸗
eudo. Ppiph-.
Gicit uod er

õ

,babylune --
,Grlpe ul.
ne nokkrumn le
ehrucn Ulus.
tum ſepulehrl,
Lenlbti nn⸗
ſ, enperle
lbe cultum le⸗

voehſtsene

aminigniber
quuc

2

*

.

VETER. TESTAM. Aeerz

quam elogio c. l,. 13.— — n — n NoNangelus Do- De Hag-
mini in legatione Donini, ſalutatur. Enimvero manifeſto ex his elucet So.

tam divina vatis miſſio atque vocatio, & coœleſtis prorſus oraculorum ejus
origo, quam publica & cum autoritate, in vulgus nota, conjunéta fun-
Ctio, qua Prophetæ & divinorum eloquiorum interpretis partes, ſumma
cum laude periter ac fide, apud reducem populum ohierit, & os Dei ac in-
ternuncius ad Ifrselem fuerit. Obfſervat præterea Abarbenel in prologo
XII. Prolbetarum fol. 227. col. g. ſqq. Haggæum quinquies Prophetam
vocari, quod nomen tribus tantum minoribus Prophetis, in ipſorum va.
ticinus tributum legitur, Habacuco, Haggæo & Zachariæ. Ejus rei
cauſam eſie exiſtimat, quod inſignis miraculi loco haberi potuerit, pro-
phetiæ munere fundum eſſe aliquem abſente arca & Majeſtatis divinæ
pra fentia, ideo ſcripturam neceſſe habuiſſe, tam frequenter hoc teſtimo-
nium repetere, quo Haggæus prophera agnoſceretur, qui per Spiritus S.
inſtinctum cuncia fua eloqueretur. (uo & illuſtre hac de re teſtimo-
nium cap. I, 11. pertinest, ut omni modo confirmaretur, vere Haggæum
prophetico inſtructum fuiſſe dono, quum incredibile videretur, vaſtato
jam templo, de novo ad eum mitti prophetiam. Queæ utut Prophetæ
aflerant dignitatem, nugaces tamen redolent Magiſtrorum traditiones,
atque Danielis & Ezechielis confutantur exemplo, qui plane extra terram
ſanctam, & vel medii in captivitatis ſqualore, velinter idololatras ac im-

puros homines, prophetiæ dono polluerunt. Fruſtra autem ſunt, qui Hag- an à qudæ
gæum ex Prophetarum albo expungi cenſent a judæis, maxime ab Abarbe- ês in dubi-
nele; in qua ſententia Huertius eſt, qui in confutando commento illo um voca-

oleum & operam perdidit Demonſtr. Evang. Prop. I. de hi l. §. J7. H. VIY. 1
eumque temere ſecutus Joh. Markius Comment. in Hag. I, 1. P. g. A lia

omnia profecto, ex ſua pariter ac aliorum Jjudæorum fententia, docet

Abarbenel Comm. ad Hagg. I, I. ſqq. föol. 277. col. 3. cumque ſibi dubium
moviſſet: quomodo intelligendum ſit Vett. Rabbinorum dictum, de
ceffante in domo ſecunda, dono prophetiæ? cum tamen Haggeæus, hac
ipfa domus ſecundæ ætare florens, diſerte dicatur Propheta, eodemque

tempore Zacharias in nomine Dei Ifraelis propheraſie perhibeatur? ita
hunc nodum ſolvit, ut ſartum tectum prophetiæ decus Haggæo, Zacha-

riæ & Malachiæ aſſerat ac tueatur allegatum autem iſtud Wagiſtrorum
ſcitum, adſtipulante, ad quem provocat, Raſchio, adeum modum expo=
nar — i ee een denn en nen eeeeeen.

— WNB. Deen een r e e een ee re

— * WMi — n e u .e prophetia oeſſar
è Fff 3 l rir

De Hag-

ner „ non

Aſeſſuræ ceſſit ad hanc Propheticam, alia præterea dignitas, noſter quod Aſſeſſor

un Sy 71122⸗
2082 WMia-
Sn .

414 HNTRO DUCT. AD LIBROS BIBLICOS
rie in templo ſecundo paſkguam abſoluta Wſer templ Rructura, vel juxta

autorem libri Cosri, quod durarit pr obhetia inter veros templi ſecundi qua-
draginta annos, poſtquam aſeenderunt ex Babel; ut adeo donum prophe-

tiæ adhuc vigeret in demus ſecundæ inſtauratione, cefſaret autem cum do-

mus ejusdem conſummatione atque cum exceſſu trium virorum iſtorum
Prophetarum, quo ſenſu dextre capiendum ſit illud placitum doctorum.
Adſtipulatur Seder Olam Suta edit. Meyeri p. 1og9. ubi poſt obitum de-
mum Haggeæi, Zachariæ, & Malschiæ memoratum, ſubneclit: N
eeee enne e eenn e ee n
— % —– een en ee e 1e
zempore (anno ſeil. EVIII. Medoruzsz) ) cehavit prophetia de Iſraele; anno
videlicet ter milleſemo duadringenteſino octavo ab orbe condito. Hinc
& deinceps Sapientes Prophetarum in locum ſucceſliſſe addit. Porro
quando in — n —W in ſerie & ordine traditæ & ad poſte-

ros propagatæ legis oralis, Piaggaæus, Zacharias & Malachias a Pro-

phetis diſtinguuntur, & vel Synagogæ magnæ accenſentur, vel medii
uad⸗ neque Prophetis adnumerantur, neque viris Synagogæ magnæ,
hoc quoque dubium ita componit Abarbenel præfatione in —
&&/ ut ad utrosque potius referendos eſſe doceat, ☚PN
W —ee e 9 = eee n enne
3 — O Ziquidem illi revera juxta dignitatem ſuam inter Prophé-
zas, ſécundatn tempus vitæ autem inter virossynagoga magnaæ referendi ſint.

Quando vero iidem non connumerantur Praphetis, id inde eſſe, quod

Sapientes dixerint, ubi Seniores feruntur tradidiſſe legem oralem Pro-

phetis, per hos intelligendos eſſe — U nnn propbetas prio-

rés, alio nimirum ſenſu, quam vulgo ita didtos, anteriores quippe capti-
vitate Babylonica, a quibus Eiaggæus, Zacharias & Malachias, tanquam
HN DR prophetæ poſteriores, captivitatem, exactosque 70.
ejus annos demum inſecuti, diſtinguendi veniant & excludendi. Ac-

eſſet Synagogæ magnæ, & quidem ex ordine principum illius Concilii
Virorum, qui cum Sorobabele ex Babylonia Hieroſolymas creduntur
profecti. lta rurſus Abarbenel citata proxime Pprafat. in Nachalath
Abhoth teſtatur: Catalogas virorum conciliimagni ſunt, Haggaus bprophe-
ta, Zacharias Propheta, Mnlachias propheta, Sorobabel filius Schealtielis,
Mordechai Biéſiban, Ksara ſacerdos & ſoriba, Zeſebua ſilius Jebozedel ſas

cerdotis, Seraſa, Reaulja, Miſpar Bigyaæus, Rachum, Baans Nechemja ſi-

Uinin Chachitjæz, Hi ſant duodecim primores, nominibus ſais epreſſt, gui ex

Bab lo-

Halyhniaflit
ferea juutt
inpleretur nu
vini juaglha
cleſtam udai
cenſuit. culto
Lverab corru
he juſto Ghcr

l. Cap. A

Patrem. ir
Soder. On ca
39,5 hirits
Ma lefert
ta& Obſetvat,
tengue Aunitar

temiplum extri

1. VI. Opbe .
2camus iis, 4
no; miſi cum
bracum hurr
gaum, du0
in uclofn A.
ki temporg,
giolt krehe
Ktiptus kgin

Tanto itn

fagnttionemin

Mentis Keripton

i 8 RM

l, 3.l 1. I. afa
winiſteniam in
hncommmticne
benn ⸗
Feliqoorumn Pro
All, 11. Ke. ti
Lem Meeſid

Ke. lie, I

005

Aunh Nel uttt
Pli ſeuunch ua.
bnum prophe-

tmmem cu do-

Firomm iſtotum
rumictorun,
Poſt obinm de.
lbnellie: de
2)
“ 16
elſyode; ann
coniito. Hinc
le addit, Lorro
dite & ad polte⸗
Malachias a bro-
entot, vel medii
nagoge migne,
ye i/
„TDN
D .
ſuum intey Pripße:
gue teferelu, ſut.
d ine ele, Jnod
gemn oalem o.
Kropleut bid.
ores uippe it⸗
guchias, ten laln
n, endeque 70,
excladeni. At-
ſer quol Alellor
umn illius Concili
Hys crinen⸗
ot, in Murlaliß
lukentiii
cliug Klealtiel,
tei,
e e

X

VETER. TESTAM.

4

Babylonia Hieroſo ymamaſcenderunt, in principio templi ſecunai quibus Præ. De Hag-
terea adjankti fnerunt Jatientes alii, e printibulioribus pobuli Ifrael, doneé 8*%.
impleretar numerus CQAXX. viroram, qui vocati ſant REN

viri ſnagogaæ magnaæ. IIuſtris hic erat conſeflus, qui Esdra præ ſide, ec-
eleſiam Judaicam, reducem ex captivitate, reſtauravit, codices ſaeros re-
cenfuit. cultumque a variis quas fuperiorum temporum calamitas attra-
Xerat, corruptelis ac erroribus purgavit & emendavit; quique in Simeo-
ne juſto dicitur expiraſſe. Confer, quæ ſupra in hanc rem attulimus,
P. I. cap. X III. G. 2. 6“ 309. & doctisſimum cumprimis Buxtorffium
Patrem, Tiberiad. cap. X, p. 22. cui Meyerum jungere licet annotat. an
Seder Olam cap. X. p. IoG. ſq. Merito autem Hieronymus inter do-
na, à Spiritu S. in Haggæum confertim collita, Aeααο νννυιιπνnπNις. dona Spi
Snlas refert ac magni Spiritus & dogaum fuiſſe, & Zachariam pr. ophe- uitus.
Zas, obſervat, ut adverſum Artaxerxis regis edictant, & Samaritanos, gen-
tesque 6unctas per eircuitum, zäatſicationem templi impectentes, Juberent
templum extrui, in prologo Comment., in Aggaum, ad Paulam, & Euſtoch.

ZY.. VI. Olb. p. Wo. E. De obitu & ſepulchro Viri nihil habemus, quod

in Juchaſin R. Duſæ familiarem fuiſle perhibent, quem conſtat ad Chri-

addamus iis, quæ paulo ante diximus, ubi de patria Prophetæ eſſet ſer-
mo; niſi cum Sgambato Archivor. Vet. Teſt. Lib. II. Tit. 12. H. 377. Her-
bræorum huc teferre velis fabulas, qui eo anno deceſſiſſe tradunt Plag-
gaum, quo Hieroſolymam venit Alexander Macedo; quin imo eum

ſti tempora, & aliquanto etiam ulterius, perveniſſe; quo ſane pacéto Premli .
gioſa fere Haggæo tribuenda foret ætas. Catalogo Sanclorum autem ad- memoria.

Eibe legirur Aggæus cum Olee i in Martyrologio Romano die 4 Juhi.

Tanto itaque ſcriptori. Hibelli, quem præ manibus habemus, con- Libri ſeri⸗

ſgnationem in aecceptis ferendam effe, cum cetera, quæ cum aliis monu- Ptor.

mentis Scripturz communia habet, argumenta evincunt, tum frequens
in hoc noſtzo loquendi ratio: Seer n en een een c. I,

3. II, I. aflatim docet. Facile quidem, & ultro largior, phraſin iſtam

miniſterium inſinuare, quod Deo, oracula ſua cum principibus & popu-

lo communicare volenti, præſtitit vates, quo ſentu Deus prædixiſfe per-
hibetur ν non tam per manum, quam per miniſterium Moſis &
reliquorum Prophetarum Ex. IX, 35: 1. Reg. VIII, 53. Jeſ. X X, 2. Hoſ.

XII, I I. &c. tantum tamen abeſt, ut in ejusmocdi locutionibus manus VO.
cem õ exiſtimen, quod magno viſum fuit Glaſſio Philot
Sac. Vibr III. Nehe con. J5.6 bag. marg. 1456. ut propriam potius vocabuli

notionem

7

De Hag-
gæo.

que, detulit ad populum.

non item
Pſalmo-

rum non-
nullorum.

416 INTRODVUCT. AD LIBROS BIBLICOS

vaicinia ejus populo promulganda erant, inſinuatur.

notionem vel maxime includi in miniſterio iſto cenſeam, quo pacto &
oralis præconii, & ſcriptionis Haggæi miniſterium, quo utroque junctim
Plane ad eum
modum, quo Gal. III, 19. decalogus αττνα σνν§HsRαο N.Eε s-
oirs diſpoſitus dicitur, angelorum miniſterio in manu mediatoris; Moſis
nimirum, qui ſuis ipſe manibus tabulas legis in monte accipiens tenens-
popul Utut itaque in reliquis, quibus legitur, locis
omnibus, phraſis iſta eandem forte emphaſin non ſuſtineat, hic tamen
extra dubitationis pono aleam, vocum proprietati preſſius inhærendum
eſſe, ſic ut per manus quoque Haggæi conſignata, & ad populum per-
lata intelligantur oracula divina. Idemque tenuiſſe LXX. Interpretes
Græcos nullus dubito, qui Paulinam adhibentes phraſin, evvνaρ rSς τεο=-
urs reddiderunt. Idem tamen de aliis Scripturæ S. partibus, Haggæo
vulgo tributis, æque affirmare adeo proclive non eſt. Varios enim
Pſalmos, in Latinis Græcisque codicibus, Haggæi præferre nomen legi-
mus, velut in Vulgata Pſalmus CXI. inſcribitur: Alleluja, reverſionis
Aggæi & Zachariæ; Pſ. LXIV. (LXV.) Canticum Aggæai, Hieremiæ &
Ezechielis, de verbo peregrinationis, & de populo transmigrationis, cum
inciperent proſiciſei, (ita quippe plenius hunc Titulum exhibet b. Sonta-
gius de Titulis Pſalmor. p. 546.) Rurſus LXX. Interpretes in Græca verſio-

ne ejusmodi titulum præſixerunt Pſalmo CXXXVII. VæaXνα TS&Aανα .

A'ασι α Zeναοος. Pſalmis autem CXLV. CXLVI. CXLVII.
CXLVIII. A'AαXà νiαν, A—νσαRα ZXνιανπε. Syrus interpres pa-
riter ap. Sontagium cit. loc. p. 5z. Pſalmo CXXVI. præmittit; Ex Pſal-
mis aſcenſionis. Dicitur de Aggæo & Zacharia, gqui aſcenderunt e Ba-
bel una cum captivitate. Pſalmo CXXVII. Dicitur quoque de Aggæo &
Zacharia, qui urngebant ſtructuram templi. Licet vero Johann. Lori-
nus, eruditus & copioſus Pſalmorum interpres, Comment. in Pſ. CXI. To.
III, p. zez. Romanæ eccleſiæ decreto Vulgatæ mancipatus, inſcriptiones
iſtas tanquam Scripturæ Canonicæ partes non rejiciendas veneretur, nec
pro adjectitiis habendas velit, quod Janſenius dixerat, ipſe tamen Davi-
dem hymnorum iſtorum credit autorem, nomenque Aggæi & Zachariæ
ideo ſaltem cenſet præmitti, ut prophetice de iis præviſa David cecinifſe,

. — 2 e 1 . „ ,
ita doceatur. Rectius adhuc laudatus, & vv ev ℳαι Sontagius annot.

ad Titul. Pſalm. ſuppoſititios p. Ss Quod Jeremias, Aggaus & Zacharias
autores fuerint horum Pſalmorum, cum autoritate textui Hebrai deſtitua-

mur, & res in meris conjecturis poſita ſit, credere non tenemur; quod cau-
zatores vero, nullam omnino dubium eſt. Ita nimirum tenendum eſt, ne-

que

gue Phlmne
captivitate
tulos mem
3b hrmnont
1ios, atqbe
tutn iplum
Oeciſioner
ſus, finus
ratjone,)
Verint 4
Pibric vit
ert:
Po quippe
Neſaunus
Fot, Paul
ymnus &
Ceum Propl
terit Aene
in cote!
innexgm
ſcere ſedl
cum relige
Phalmos iſt
euchariſt
Publieis det

Oecafion
l ex hiſt
Ibos eruit,
Ded adi

mo imperi,

M & ud
Rum reß
Ude, benj⸗
bus Nitl

lcos

Im, uo pado &
Utroqle jupchin
blane ad eum
nedidnix, NMolis
eipieß tenens-
tbus leginn, 0cis
kinen hic umen
ius inerendum
ad pophlum per⸗
LXX. Iaerpretes
„ Yve& Ee
partibus, Higne
k. Varios enim
fene nomen legi⸗
leluje, everſiuni⸗
Gei Hunme
migrationit, 4
eWbetb. JOrn-
s in Greca verſo-
AMuie 1idail,
LVI. CELVII.
rus interpfes ha⸗
remittiti Ex .
. eencerunt ,Bo-

ogte & )

ero ſohand. Lori⸗
u in .CNl. Ii
ars ilcriptone⸗
,ius venetetul N⸗
zle kamen Dij.
gei Heintie
ila Denid ceiniſe
ls, Sontigius nilt,

eus Zichoid

t Merei Geſtitue:

jtenemir; 4

n ek,H
mtetenln, e

S-.

que Pſalmos iſtos ab ultimæ ætatis vatibus eompoſitos, fed dudum ante De Hag-
captivitatem, in eecleſia Judaica receptos fuiſſe & decantatos, neque ti 8æo.

tulos memoratos, quos Hebræustextus ignorat, vel OQeosαορο¹1RS ÿKle, vel
ab hymnorum autoribus primis, aut ab Esdra quoque adjectos, ſed ſpu-
rios, atque privato expoſitoris cujusdam arbitrio allitos, indeque in tex-
tum ipfum adſcitos: ita vero Plalmos infcribendi, inde forte natam efle
oecaſionem, quod reduces e captivitate Haggæus, Zacharias; Esdras, Je-
ſus, filius Jozedek, aliique e populo proceres, in cultus divini reſtau-
ratione, hos præcipue hymnos publice decantaverint, Bopuloque præi-
verint. Acque huc, ni fallor, ſpectat, quod Epiphanius, qui perperam
libri ge vitis Prophetorum autor fertur, loco ſupra citato, de Plaggæo
refert: & osνs ναο *ρ νnρ rραατοτMαι α l

αωον * 0 r, Dei. NAr, e es,, Y6 vo†+, Y6 vosrο, primus ¹ 7 (in tem-

plo quippe Hieroſolymis reſtsurato) Allelnja cebtinit, quod interpretart
poſſamus lauaemus Deum vivum; item, Amen, quod idem eſt at, fiat,
Riat. Paulo poſt addit: 9 Aé*ρaναιν. α„να, &αα ααο A'8
ZeYαοροägν,,; unde nos ſarpare hodie ſolemus Alleluja: qui eſt Aggai
bymnus & Lacharic. Quod nolim cum Cornelio a Lap. proxm. ia Ag-
geoum Propbh. p. o. eo referre, quod Haggaus piimus poſt Pſalmos adje-
cerit Alleluja, ob latum e Bab'lone nedizam; iſtud enim Alleluja, quod
in codice Hebræo Pfalmis quibusdam fubjicitur, textui authentico ita
inneQxum intextumque eſt, ut primævam non poſſit originem non agno-

ſcere; ſed id liquido fibi vult Pſeudo-Epiphanius, Haggæum ſaltem,
cum reliquis cultus divini apud reducem populum inſtauratoribus,
Pſalmos iſtes, qui in Halleluja incipiunt vel finiunt, feſtivos nimirum

& euchariſticos, populo in ſacris publicis preiviſſe, uſibusque eccleſiæ
publicis deſtinaſle.
III.

Occaſionem vaticinii haud inſeite Hugo Grotius annot. ad Hagg. Occalio:

I, 1. ex hiſtoria pariter, tam ſacra, quam profana, ac ex ipfis libelli viſce-
ribus eruit, cujus nunc legere liceat veſtigia. Conceſlerat Cyrus, (a
Deo, quid per Jeſaiam prædixerat, c. XLIV, 2 8. NLV, I. ſqq. motus) pri-
mo imperii ſui anno, Judæis reditum in patriam, cum jure reſtituendi tem-
pli & urbis. Ita enim e 2. Chron. XXXVI, 23. & Esdr. I, I. ſqq. Cyri
edictum refert Joſephus Antiqq. lib. AXI. cap. JI. Redierant ergoe tribu
Judæ, Benjaminis, & Levi, plurimni, nonnulli etiam tribubus aliis, qui-
bus Dei cultus erat cordi Esdr. II, I. ſqq. & funda menta jecerant templi,
Esdr. III, 10. Cyro autem per bella occupato, & Artaxerxe ſeun Cam-
Carſz. Pars Ill, g g byſe

VTYTER. TESTAM. r.

*0.

1

418 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

De Hag- byſe circumvento Esdr. IV, 5. 7. ſꝗq. vieini Satrapæ, invidentes Judæis-
impedierant ædiſicationem templi longo ſatis tempore. At Dario Hy-

ſtaſpis regnum adepto Perſicum, aperuit Deus hiſce Prophetis velle ſe,

ut pergerent in cœpto opere: quia ſcilicet conſtituiſſet, regis Darii ani-

mo indere cogitata ludezis faventia, & hoc opus promorfura. Erant et-
jam, qui Haggæo crederent, inter quos eminebant Zorobabel Ethnarcha,
e Davidis ſtirpe, & Jeſus filius Jozedek, ſacerdos maximus. Multi ta-
men ex plebe, laboris & impenſarum fugientes, quidvis malebant cre-
dere, quam id, quod ipſis moleſtum eſſet; ſatis enim habebant, in domi-
bus, quas ſibi ſubito fecerant bene adverſus omnem ccœli injuriam tecis,

habitare, & agri proventibus frui: quæ tamen ſpes eos, Deo ita volente,

fefellerat. Hac itaque occaſione ignaviam populi caſtigat, quia omnes
tunc nimium intenti privatis commadis, templi exſtruendi procul ab-
jicerent curas, cauſasque aperit maledicti quo premebantur, meritasque
ingratitudinis ſuæ dabant pœenas; porro & iis, qui ſaluberrimis moni-

tis aurem præbuerant, animos addit, ut ſtrenue pergant, certique de gra-
tioſa Dei afſſiſtentia, ipem plenæ alant reſtitutionis, nullaque frangan-
obje dum tur difficultate. Præ omnibus autem aliis res ipſi eſt cum Zorobabele, filio
perionale: Schealtiel, & cum Jeſu, ſive Jehoſchua, filio ozadak; quorum alter

imperii clavum tenebat, nen Rex equidem, velregia ſi minus appellatio-
ne, dignitate tamen conſpicuus, quod temere contendit Grotius, verum
Praſes Judæ, Ye u õl l'adινν, ut Joſe-
phus inquit, qui poteſtate delegata aut permiſſa a rege Perſarum Cyro,
univeriam moderabatur rempublicam, alter ex Aaronis familia & flirpe
prognatus, aà Synedrio autem ad ſummum ſacerdotium eledtus, uterque

principatum spud reducem populum, ille in republica, hic in lacrorum

cultusque diredione tenens, pietatis uterque & virtutis amans, nec minus

dexteritate ac fide, quam autoritate sc faſtigio eminens inter ſuos. Hos
apud licet culpa non omnino reſideret, negleciæ hadtenus templi ſtru⸗
Quræ, ea tamen erat in populo poteſtes, ut ſi Primi manum operi ad-
moverent, & Haggeæi præconium ſuo comprobarent calculo atque ſuf-
fragio, univeris multitudo facile induceretur, ad locum Prophetæ mo-
nitis dandum, & obſequium Dei juſtis praſtandum. (Quamvis itaque
ad univerſam reducis populi turbam hoc vaticinium fpedlet, quæ ad ædifi-
cationem templi torpens excitanda, & egregiis promiflis in laudabili con-
Frmanda erat inſtituto, verba tamen ejus ad principes populi & duces di-
rigit vates, quos & reverenter excepfturos divina oracula noverat, & po-
pulum hortatu pariter ac exemplo ſuo egregie ad idem ſecum obſequium
SWDð exci-

ecitatoros. 1
Inco templo d
vel domum DDo
bricas unice me
Calamitatum pu-
ſam ee originen
tum aggreſſis,
promittat, quin
per incarnati Ke
ſub s inſtaurat
ſonem, gueis i
ſtionum ſacerdo
Gais aperiat, 1u.
cauſe, conwincat
ſubnectat, Qur
quippe proximu
1Ttio, guem kelie
tuus vero & oltin
ACventum haud
ſwtorum tegnig
Gichionen ac ſeſe

L len

Nucdiclam, Neq⸗

1 ri Jan n
Hine exidens hur⸗

Abominat

Mus mOX eund
ſterorum

ODnee
Dles,

poblica
Ugtunt, qur Dei
Eecleſiſlici pol
Pnn futilis in en
um zmol hen
hnongrifici Ming

1 4
nin docet, en

De Wtoritzn
cblentior, ejns
lentinntii.

.

I005

nvidentes juceis
At Datio Hy-
rophetis vele ſe
4, kegis Dariiani-
hotura. Eranter
dbabel Ethnarchi,
limus. Mulri ta.
lvis malebant cre⸗
abebant, in Comi-
eli injoriamtebis,
„Deoiti volente,
ſtigar quin omnes
wendi procul ib.
aptur, eritasque
Auberrimis moni-
certique legte⸗
nolaque frangon-

nlomhde le ſli

K, JooruN lter
8 inusappelanio.
Git Orotius, vermn
laNalen, ut lole
ge Perſorum Cyr 6,
nis kumili dll Airpe

n netche Merlle
ei biein lacrorum

6amans nec Imn inus

6s inter lot Hos
Cenns temhl iftr.

inm opeti k4.
or Ue tque⸗ ſul.

i l ophert n⸗
aumwis ilaque
edeb gneuheli⸗

eale

inhachbi 1 ee⸗ .Y

ujgaus

inorenbe⸗
egoiuin

excr

culin
nbemmoll

ſacrorum

V TBR. TESTA M.

rando templo dicatum dudum adveniſſe doceat, idque vel negantes,

vel domum LDomini plane negligentes, & ad ſuorum palatiorum fa Argumen

bricas unice mentem intendentes, vehementer redarguat, hanc unam
calamitatum publicarum, quivuscum hactenus conflictati fuerant, cau-
ſam ac originem demonſtrans; porro, ut obedientibus, opusque tan-

tum aggreſtis, gratioſa m Numi inis præaſentiam, tutelam & adjutorium

promittat, quin & illuſtrem templi ſecundi præ primo glorificationem,
per incarnati Meſſiæ in illo manifeſtstionem, regni & eccleſiæ N. T.
ſub illa inſtzurationem, gentium petentidſimam ad Chriſtum conver-
ſionem, pacis ſpiritualis donationem &c. prænunciet; hinc per quæ-
ſtionum ſacerdotalium bigam, fontes peccatoum & ſuppliciorum Ju-
dæis aperiat, ſuæque ipfos inquinationis, ceu untarum calamitatum
cauſæ, convincat, & ſpecialem demum promiſſionem Serubabeli factam
ſubnectat. Quæ quo tendant, ol ſcurum amplius non eſt. Scopus
quippe proximus S immediatus eſt, maturata templi cultusque reſtau-
ratio, quem feliciſſimo etiam ſucceſſu aſſecutus eſt Propheta; perpe-
tuus vero & ultimus, cum novum Meſſiæ dignoſcendi c *ταρaoοον cujus
adventum haud adeo longe amplius abefſſe lig nificat, tum ſedul curæ

ſacrorum, regnique Dei (Matth, VI, 3 3.) inculcatio, quæ ſuſcepta bene-

419

excitaturos. Totum ¹ itaque vaticinium in eo Verſtur, ut tempus reſtau. De Hag-

8*00.

tum.

Scopus:

diclionem ac felicitatem negleda graviſſimam Numinis poſt ſe trahat
vindidam. Neque demum amplisſimo hic libellus deſtituitur fucu Utilitas⸗

hinc evidens humanæ cortuptionis exhibens exemplum, cui nullæ vel
abominationes, vel correptiones ſufficiunt, ſiquidem Judæi propter
neglectum Dei cultum LX. annorum captivitatem perpesſi, nihilomi-
nus mox ad eundem offendunt lapidem; hinc Dei pro conſervatione
publicorum zelum aperiens, irritosque eorum demonſtrans
conatus, qui hoisatis nimium addicti commodis, Deo reddere ſubter-
fugiunt, quæ Dei ſunt. Præterea, quam ſuavis, quam ſalutaris, ſtatus
eccleſiaſtici & politici concordia, in cultu ac honore Dei promovendo;
quam utilis in cauſas benedictionis, vel maledicti divini inquifitio ſit,
quam ampla Deum honorantes atque colentes maneat merces; quam
honorifica Miniſtri verbi legatione fungantur:, aliadue 1i id genus Bari⸗
ſmnata docet, exX Commentamiis “ Petend.

De autoritäte libri Canonica 60 minus nobis Pborandam eſt, quo Autoritne
Quid enim evidentius in hanc Canonica.

luculentiora ejus proſtant documenta.
ſenten tiam dici Poter it, quam cum c. verbum Jehova fuiſſe in manu ag-

H Ggg 2 Tat

„

aAze INTRODUCT. AD LIBROS BIBLIGCOS

De Hag- gai Pnophetæ legitur; quic magniſicentius, quam cum c. I, 12. 13. an. Pe cileulum
gæ0. gelus utque legatus Dei in legatione Jebovu ad obutum, audit; gquem mn0b. IIle
Yebova Deus eorum miſit ad eos, adeo ut ipſum audientes revererentur is Miſeel.
Deum fuum. Unde haud ſecus, ac ſi Deus ipſe τατι+Dοονννι verhbd ziſ.ſ1l. in
faceret, ſermonem inſtruit noſter: ego vobiseum, aictum Jebovæ &c. Lib. VI. 9
Sed & inſigne eidem teſtimonium perhibet Esdras c. IV, 24. V, 1. 2. luuheſ. l.be
Vi, 14. ubi in nomine Dei Iſrael, quod idem eſt, ac jaſſin & autoritate que (uCutn 20
divina, quin & ex Qeoοαορυοα cum viva voce, tum ſcripto vaticina- Phi & domwerſ⸗
tum noſtrum cum Zacharia trædit, Prophetæque encomio ſubinde or- iNCa tahu
nat. Porro & Paulus Apoſtolus in graviſſima paræneſi Hebr. XII, 26. mus, tiümdle
haud aliud firmius, quam eX Haggeæi c. II, 7. S. 12. hauſtum, Perefe ueimus. i
ſe poſſe creclidit argumentum, quo & immotum adhortationi ſuæ ro- Mſpich lis ſec
bur conciliaret, & fidem lectoribus ingeneraret divinam. Ut momen- imum.

tum iſtud hiſtoricum nunc taceam, quando waticinia Haggæi eventu
exacte comprobaza dediſſe, atque hoc ipſo ſibi eadem aſſeruiſſe Deus,

citatis locis ab Esdra demonſtratur. Unde non ſuccurrit ex veritatis Capinta be
cœleſtis hoſlibus, qui noſtri ſi igillatim autoritatem ac fidem fuggillarit. . 6. Pxrtitio g⸗
V. fegtlis reprenten
Chronolo-⸗ Tempora licet ſua curate ſatis ſi ignarit Propheta c. I, I. teeudamtempli
Lia. Pr — b een pn LP —W in anno eentu Chriſti, 5
ſecundo Durii regis, in menſe ſexto, in dieé primo menfis, variis tamen circa Uriiſtum regem
eadem concertationibus ac fententiis Chronologorum atque interpretum Hriink. Tiei
locum reliquit. Judæi adeo extra orbitas vagantur, ut ubi pedem figant, nus in Lale, de
plane ignorent. In Seder Olam Suta, edit. Meyeri p. iog. Jehofſchua Girom interval
ſilius Jozedek, Haggæus, Zacharias & Esdras, ad Cyri referuntur impe- r. b h. Vaten
rium. Textus autem cum non 2 Cyrum, verum U * Darium Vtrndue concin
memorat, alii judæorum Magiſtri ita componunt, ut r. Darius ille Hag- eetüs ſicti, ci
gri & Zachariæ, Ahasveri & Eſtheræ filius, ac immediatus ſucceſſor ſit,
2. Cyro Ahasverus, ſ. Artaxerxes, huic Darius fucceſſerit, & ocodecim
ſaltem annorum intervallum inter primum Cyri monarchiæ, & ſecun⸗ “ Diſnibuitn
dum Darii annum, fuerit; quod pacto ipſorum calculus ad veritatem AAarO
fatis probe accedit. Inter Chriſtianos duæz cumprimis obtinent ſenten 1 innd 2. Dui,
tiæ altera pro Dario Norho definiens, quam Vir IIluſtris, Joſ. Scaliger lem unl .
lib. VI. de emendat. temborunm ſtudioſe inculcavit, in eandemque autori- ll nenſs , die
tate ſua viros complures doctos atque g graves pertraxit, A Alſtedium in rum pron
Tubb. Cbron. p. g. Heideggerum in Enchir. & Coc cejum in Comm. ad UIl. Enſs 9, ⸗
b. l. e noſtris b. Varenium Comm. in Hagg. p. 6.. & b. Strauchium Bre- Ainſhur
dier, Cbron. lib. IV. cap. 29, 12 9. b. ui. alios: altera pro Dario Hyſta- 2M I
12)

ſpide

1005

. l I2. 1g. .
„ Wdit, gen,
es reyererentur
rycruirag verbe
en Telove Ge.
V, 24. V I. 1
ſin & awdoritue
ſceripto vaticina.
io lubinde o⸗
Hebr. AII, 10.
hauſtum, peieie
Urtationi ſur 1o-
m. Utmomen-
Heggei eventu
Alleruiſſe Deus,
Urrit ex veritatis
lem ſuggillatit.

e.l1. -
— in nn0
variis tamen cire
tgve interpetach
nbi pelemkigend
. ug. Jehoſchns
jekerunur imße
n UENNDEAE1
Darmws ie Deg⸗
Atns ſoccellor ſt
, Ctodecimn
grehie, leeulr
lus 1d vetittten
obtinent lenten.
his, Jo. ulger
udemquenutott⸗
vit, Alledium /
um i, Commn. 00
Otruuchium Hyt.

10 H
o Dind Hite

7

quarum

VETER. TEST4 M.

4²2

pide calculum ferens, quam Dionyſ. Petavius ornavit de docrinæ tempo- De Hag-
rum lib. XII. cap. ANV. & recentiores longe plurimi amplectuntur, Wit- gæo.

ſius Miſcelj. Saocr. P. I. lib. cap. 20. §. 1G. ſcq. p. 209. Vitrings in Chronol.
p. 105. ſqg. in tybo dodtrinæ Proph. cap. IV. §, 20. p. 4t. & in Obſerv. Sacr.
Lib. VI. p. 337. e noſtris recentiſſime Sumnie Rever. D. Buddeus Hiſt.
BEecleſ. V. I. Per. I. ſect. VI. J. 7. b. II. p. Sob. ſqq. cuique noſtrum quo-
que dudum adjecimus calculum P. I. Introd. cap. XVIII. F. g. p. 326. ſqc.
ubi & univerſam iſtam, qua licuit brevitate, litem peroravimus, & in fub-

jundta tabula Chronologica Haggæi atque Zachariæ tempora definivi-

mus, otiumque nobis fecimus, ut repetendis hic iſtis ſuperſedere nune-
quesmus. Incidit ergo Haggæi veticinium in annum O. C. 349 5. Darii
Hyſtaſpidis ſecundum, a ſoluta per Cyrum captivitate decimum ſe-
Ptimum.

R

Capita libellus numerat duo, verſ. 3 9. quorum medii ſunt c. II. Partitio.

5. 6. Partitio gemina inſtituitur, vel pro ratione argumenti, ut P. I. ſit
legalis, reprehenſis peccatis populi, eundem ad continuandam & abſol-
vendam templi ſtruéturam exhortans c. I. II, I. F. II. Evangelica, de ad-

ventu Chriſti, & gloria templi ſecundi, tum & Serubbabelis dignitate,

Chriſtum regem adumbrante c. II, 2- fin. quam ſequuntur e Reformatis
Hottinger. 1 heſ. Phil. Lib. II. cap. I. ſect. 2. p. goS2. & noſtris Dn. D. Mpi-
nus in Labb. Oeconom. Bibl. vel pro concionum temporibus, ſuis diſtin-
Garum intervallis, quam longe plurimi tenent, b. Calovius in Bibl. Ii-
luſir. h. I. Varenius cit. loc. p. &6. Sal van Til Oper. Anal. T. II. p. 384.
Utraque concinna ſatis & evidens, ita tamen, ut poſterior, ob autoritatem
textus ſacri, cui evidentiſſime innititur, priori jure præferatur.

.

VII.

Diſtribuitur itaque hic libellus in quatuor ſ. viſiones, ſ. conciones: Tabula
ſynoptieca.

I. anno 2. Darii, menſe 6. die I. exprobratoria ob neglectam ac intermis-
ſam templi ſtructuram, c. I. è
II. menſis 7. die 21. promiſſoria, quæ Meſſiam in iſtud templum ventu-
rum promirttit, c. II, I.9.
III. menſis 9. die 24. hinc epanorthotica ob hypocriſin, hinc excitatoria
ad inſtaurationem templi urgendam, cum promiſſione gratiæ in fu-
türum, II, 10. 19.

6gg 3

De Hag-
geæo.

422 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

IV. eod. die conſolatoria, Zorobabeli hoſtium deſtructionem, & Mes-

ſiæ ex Zorobabele oriundi, ejusque regni perpetuam conſervatio-

nein n pollicita c. H, 20. An.
VIII.

Commen- Commentaria in Haggæum habes

tar ia.
Judæ
TPli MW :

Luthera-
norum:

e Rabbhinis R. I8AACI A BARBEN PLIS, Latinitate do-
natum a b. Joh. Adamo Scherzero, flatim ab initio Tr; Kolii Orientalis,
editi Lipfiæz in 4. 1663. qui idem etiam Latine co nverſus a Dn. D. Joh.
eorg Abicht ,ſelectis ejus Rabbinic o- Philologicis

latine comparet. Eundem Aben-Efræ commentarium in Latinum con-

vertit, & notis breviſſimis illuſtratum edidit Upfaliæ in 8. 1706. Dan.

Lundii ſub præſidio, Reſp. Andr. Olaus Chytræus.
e Lutheranis FRIDERICI BALDUINI, cujus in Hag-
gæum, Zachariam, & Malachiam Commentarii junctim prodierunt
Witreberge in §. 1610. deinceps ad fupplendum in õ

Joh. Schmidi hiatum, commentariorum Schmidianorum volumini in-

ſerti ſunt: 0O H. ULRIC. BAULERI, Germanicis homiliis,
Heilbrunn. ecdlitis in g. A. 1628: CHRISTOPH. CORNERI,
cujus diſpoſitio Rhetorica & enarratio Theologica Haggæi Prophetæ
prodit Francof. ad Viadrum in g. A. 1585: 60 T TFRIEDI CUN-
DloeII, cujus homiliæ XVI. in Haggæum proſtant, 4. A. 164§: 10 H.

MICHAEL DILHERRI, in cujus ſchola Prophetics Haggæum

enucleatum legas p. 779 - 794: JO0 H. D K4G CONITIS, cujus in
He gg eum commentarius prodiit Lubecæ in g. 1549; MATTHIE
HOE, cujus 8 homiliæ in Haggæum exc. Lipfr in 4. A. 16II: HEN-
RIC. LEUCHTERlI,
in 4. A. 1611: POLYCARPILEYSERI, qui commentarium in
Higgæum, inter prælectiones proavi ſui b. Polyc. Lyſeri in Prophetas

Minores. ſuo loco inſeruit, & e MSCtis edidit Lipf & Goslariæ in 4,.

1709: PHIL MELANCHTONIS, cujus in Daniel. Hag-

gæum, Zachariam & Malachiam commentaria extant 70. 11. Ohbb. P. 1274
17. edit. Wittebergenſis A.1562: URBANI REGII, cujus in Ab-
diam, Habacuc &Hlaggæum commentar. prodiit Cellæ A. I1537: HEN-

RICISCHILTERILipſiæ in S. 1614. AUGUSTI VARENII,

cujus Collegium Canonicum quatuor noviſſinorum V. I. Prophetarum poſt-
Babylonicorum p. G. ſqq. Haggæum quoque explicatum ſiſtit, Roſtochii

in 4. A. 1667. 30 bOCclWILPICHIE cujus in Abqdiam, Jonam,

inſertus eſt p. 7 9. 10o t.
ubi potro etiam p. 275. 294. commentarius R. Aben-Efræ in Haggkum

cujus in Haggæum 9 ſunt homiliæ. Francof

Haba-

- ä ä 5

Pabacue A E

84RIS WII

ſtrati exc. Pren
cujus aunotatio
ſie in 4 An.

e pontiſ
entarius, pro
(olon. in fol /
nüones eie ll
Lrum aumment

e Nefirna
Canticorum, in
tica Prodiir Log
in laais ke
ERl, eujus ſch
ſis 1531: D
10. l. Otn h, ſ
ico idiomate ce
JOH, MATFNoOI.
lis compriten,
GULICGHII 4nah

DE D

dder & ord libri

unmn hater,
ſut gnlpleta
Probbeticnz,
Negamug. 1
ngitores: ,
GeMterii Ly,

005

lionem, & Mes.
n conleryato-

Latinikite do-
9 2.. . .
7il Orieutalit,

ns a0n. D. ſoh.

tus ell /79 N,
ſre in higgeum
in Latinum con-
1 9. 1706., Dn.

cujus in Hyg-
dim podenit
õ

Un Pobmmin: in⸗

amicis homniliii
CORNERI,
aggei Prophete
FFRIEUI CUN.
4,1645: )0l.
hetics Haggkumn
ITIS cuis in
9; MIATTDI
A. 611:¹ HEN-

ommilie, Fruucot

ommentitiumn in
ſeti in Prophetis
Goslarir in 4
Drmiel. Uig-
.I. Chl.) . M.
Il, cvjus in Ab-
4,1597 : EN-.
PIVaNeNn
rotheth unn 1
1 ſi Roltoch ii

m,
Abli Ar

VEBTER. TESTAM.. 423

HIabacuc & Haggæum Commentarii prod. Baſilez 1546: BALTHA- De IHag-
SARIS WILLII, cujus Haggæus & Malachias commentario illu- geo.
ſtrati exc. Bremæ & Caſſellis in 8. 163 8. F RANCISCIWOKKENII,
cujus annotationes Exegeticæ in prophetiam Haggæi, prodierunt Lip-
ſiæ in 4. An. 1719.

e Pontiſiciis 10 II. ECKII, cujus Drevis in Hoggzuth com⸗ pyni ie;
mehtarius, prodiit Salingiaci in 8. A. 1538. inter Opera legittur excuſa zum. ſeie
Colon. in fol. 15 50. GEORGIIVALLII, cujus in Haggæum enar-
rationes exc. Moguntiæ A. 1541. GEORGII WICELII, cujus in Hag-
gæum commentar. exc. Moguntiæ 1541. .
e Reformatis, JACOBI BROCARDI, cujus in Cantic. Reforia-
Canticorum, in Haggæum & Zachariam explicatio myſtica & prophe- ad.
tica prodiit Lugdum in 8. (580: 10 H. IACOBI GKYN Ml, cu-
jus Haggæus Prophera explicatus exc. Genevæ in 8. I 8I: IOH. MER-
CLRI, cujus ſcholia & verſio ad Prophetiam Haggai Hebr, exc. Pari-
ſiis 1I551: DVID. PARZ I, cujus notæ breviores in Haggaum
79. 1. Obt. p. So. leguntur: ACOBI PILKINTONI, cujus An-
glico idiomate conſignata explicatio Haggæi prodiit Londini in g. 1560:

J0OH. RAYNOLDI, cujus pariter Anglica rlaggri expoſitio XV. homi-
liis comprehenſ , prodiit l.ondi ini in 4. 1649; quibus adde ABRAHAM.
GUEICEII anatſin librorum Propheticorum V. & N. 1. b. 6 2./42.

CAbP. XVII.

DE PROPIIEIIA ZACHARI.

Sedes G rde libri. Z4GCHARIA E nomens pareutes & ortus Iao Summari-
num pbatör, a avas? & an idoem Iddo, qui ad Zeroboamaum I. mis. UIn Capi⸗
ſus, prophelavit contra altare? oſſieium, ſaverdotale fortaſſis, certe ig
prophetienm; obitus, an Chriſto memoratus Matth. XXIII. : 5 quod
negamus: menmbrida: Sobulehrum: corporis ſub I beodoſeo iuventi i fa-
bula F. I. Lübri ſeriptor, ejusqus ſiglus: libri obſeuritas §. II. Occaſio:
auditores: argamentitum: ſoobßus ukilitas G. I1. Autoritas Canonica
§. W. Cbronolpgia Rartitig: §. V. Tabula Gnaobtita G. I. Com-
mentarii Eutheranorum, Pontiſicioruimm, Reſormatorum S. VIl.

J.

De Zacha-
ria.
Sedes &
ordo libri

Z ACHA-
RIE.
nomen⸗

*

424 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

5 edte omnino & appoſite, locum ab Haggæo proximum, & in
dden e nο d brαν, apud Græcos 7896 LXX. æ que ac apud He-
bræos undecimum tenet Zachariss, qui eodem, cum Hiaggæo,
anno, duobus ſaltem menſibus poſterior, Oed ooρααρν Oracula
edere cœpit c. I. I. Nomen ei 71 2 / Grace & Latine Za ααρπιας, ZLa-
charias, quod pro diverſa componendi ratione varie explicatur. Ex
nominibus memoria, & †—–6 , quod õ contractum

5 . .R , . — .
eſt, conflatum Hieronymus, proæm. in Joël. ad Pammachium I. V. Obb.
F. 27. ſ. & commentar, ad Zach. I, 1. f. 107. H. Av.π½ „ volS memoriam

Domini notare cenſet, ſeiteque in hoc, atque additis majorum nominibus
ludens: quia judæi reduces, inquit, babebant memoriam Domini, & pro-
pter mémoriam benedictionem, & ob benedidionem teſtimoniumn, idcirco

ad populum Zacharias, ſilias Barachicæ, ſilius Addo mittitur. Aſt verbum

potius hanc appellationem formare ratus Abarbenel præfat. in; zech.
fol. a. col. I. ſic dictum tradit Prophetam yP) NWE NN 2
quod in probhetia ſua Domini & operum ejus memoriam cele-
braverit. Paulo aliter Summe Rever. Hillerus Onomaſt. ſacr. p. 97.
reddit: recbrdatur Dominus noſtri ſcil. vel fœderis fui. b. Tarnovius pro-
legom. in Zach. J. I. illum deſignare hoc nomen obſervat, quem Græce
diceres απαυι ν, ſen rταα oο, quod huic Prophetæ bene quadrat,

cum non tamtum ipſe fſemper Dei, ejusque dictorum ac factorum recolit

memoriam, verum etiam ex captivitate reduéctos, idem ut faciant, ſedu-
10 hortatur. Quæ omnia rectius dici exiſtimo, quam cum Marckius
Comm. in Zach. I, 1. G. 2. p. 1o“ρ: hanc fuam interponit conjeduram,
quaſi reſpiciendo ad vertendum ſit Jebovæ maſoulus, vel vir, quod
alienum omnino & cosctum eſt. Ceterum, perquam famihare hoc no-
men in populo Dei fuiſſe, ſatis liquido inde colligitur, quod plures eodem
inſgniti in V. T. leguntur, five tempora ſpectes captivitatem Babyloni-
cam antegreſſa, ſive ſubſecuta. Zacharias, filius jeroboami II. rex Ifrae-
lis, memorarur 2. Reg. XIV, 29. Zacharias, avus maternus Hiskiæ regis
Judæ 2. Reg. XVIII, 2. Zacharias, Jojadæ filius, actus & ipſe divino Spiri-
tu, ſed, quod arguiſſet Jjudæorum transgreſſiones, & quæ imminerent Dei
judicia, præmonuiſſet, lapidibus a populo, jubente Joaſo Rege, in tem-
pli atrio obrutus 2. Chron. XXIV, 20 fſqq. Zacharias porro, Uſiæ, tem-
pore clarus, & peritus in viſionibus Dei 2. Chron XXVI, 5§. Zacharias,
filius jeberechiæ, ſeu prout LXX. & Vulg. reddiderunt, Barachiæ Jeſ. II X, 2.
quem propter ſynchroniſſimum nonnulli pro Achaſi ſocero habent 2.
Chron.

CRron. XMII
mox Vvidlebin
T. homines,
Adjicere nonm
rechid, Atol.
ſinpulomor
an vero ipſe
ſint ſtruen

Vi, cim int
tur. Unde
jerdit: ſihin,
do Qucheric
Ouure Gicatu⸗
hunc nodum
Cumment, in.
tione & ſpir
ey 1e vzoie
ra e,
lu lenz diar,
dum ſprrity,
eda Gtus, 4 .
tkenm credunt
Vela linine
nerationez ſe
iumn gboc,
entibus ſunn
lies brophe
Conem Bara
Podn, guifl
Chte, tur
M nn
Phett, non
Tremel!
(CWι

Oximun, & in
Rac mud He.
1, um Baggeo,
Cureg Orücula
1. Yulag, Za⸗
Hilein⸗ ExX
701 contndum
ium l. V. Opb.
4uos nemorilt
orum nolninibis
1 Domini, O/ro-
linoniuin idlire
1V. Altrerbum
refit ibietb.
N
menurian lel-
nlß ſur , .
b. Tatnorius re-
at quem Crtce
ete bene guilrit,

ſdorun lecolit.

t hrhnt, ſel⸗
m cum Maicchins
Hnit cuſelluinn
el vn guo
ſammlare hoc no⸗
uo pl WS
wiraten Pibylont.
oomill. lex ſire-
etnus Hilie re, gis
Ligſe dinin obpil⸗
zimmierethei
Beee⸗ inte.
potro,U ſee, tem⸗
eh51 Vrchmnis
jel. (lIX,2.
bent2

be lchie.
ſoceto

Chron.

rr
26*
Tre rvedu, 0 92 Ae 72 . de
90 8
*

Aume ſ
um Pritan, & un, Ado probbhetzæ.

7

VETER. TESTAM. “

CGhron. XNIV, 20
„20. ſqq alii e
mox videbimns. Aun undem cum noſtro propheta fa
mo viginti numerantur ab ali keimnt, de quo De Zacha
iquibus in ſol Beng.
lo V. ria.

T. ho
mines, ho-
„hoc nomine jncluti. Hinc noſter,
genus & ma
Jores, ſuo

adjicere nomi
ni, e re eſle rat
rechi atus, N . —1
bia, avo Idalo propbeta pr Fognatum 2 522 ſe hatre De
gtur.

ſimpule
0movent, i
nt, qui
an vero ipfe hic hærent, an Barachi
ſit rucad Miun 8 ilius dicatur Idqonis? porro Pater Zachariæ, *
er 4
lhieæ, a Kebgie⸗ an o⸗ lrt textus ita
21 m Berechi
bia.

1
nea-

tur.
2 10 c .
4 O
vertit: . 69 i, vo r8 Beg⸗ 1s, 6 Bæzevie, &
um enai W 69, X.8, 10 A . 3. & fJi
7 144 70, tarimque i in annot: t d nus
0 lit:

de Z 1. 2 6 2 2 9
6. ?

quare Sicatter f.
Dius Addo? lice
hunc nodum ita alt⸗ 1 eer⸗ t in ulgats koſſen rhi, S
Comment. in Zachar. T 0 D Cyrillue Alexandr. o. Pruſtra
tione p V. O. m in præ
ſpiritu, patrem Zacl 3. alterum natura, alte fat.
bier & nriog, Sra . larieæ fuiſſe perhibet, celebr⸗ rum educa-
4
α Je ποe ρ H Ka S aecrtes 169 2, rSrez „ rans 709 rE-
g &*
9 c*&ρε 7 8 d1, αr Te ae,
:/ nris 6. Zacharian orien HS 15 v de ver önbie o,
ſecundum ournem, oracula altt Renehe er eii.
, 6
edatatas 1Salt Cujas 2 2 odentem, ſicun-
I duou virt je, noribis, “
trem credunt, ita ue & Aits imitats oſt. Alii bi at redihile eſt,
Vel a limine Genenlos Barachia, & Iddo idem ocareiur ue fuiſſe pa-
alogi⸗
nerationes ſæpe med las Hebræorurn ſalutaverit, tohe Verum, qui
jam quod s r. õ intermedio gragn, 1 e meminerit, ge-
. ◻ EC 3
dentibus ſunt, Elehræis HZ ſervat Grotius, omnes qui in enſeri; tum et-
ries à Propheta noſtro os vocari. Integra ergo hi gradibus deſcen-
donem Barachiæ par em a ex qua Barachiam ic benerztionum ſe-
enteé
Esdra, qui filium pro oper dicie Zacharix inrelligis; me Partern, d⸗
& clario 6 dicit, eo diata vero ab
r, tumn X „eo quod avus, c 3
Nae3 propher d ac nepos propheta eſſet; “ de Esdr. e excellentior
phetæ, non ad nepotem ſ „quin & Zach. I, I. enebmin r. V, I. uterque
Tremel!. & b. akerus . gieturtann ut volunt Vulgaen Ineſus mane
„ed ad avum unius at
=UMU Pars II. Aü accentu ita jubeute, eſt
e
refe-

Fn
uctus equidem in Nerenbe⸗

De Zacha-

ria.

426

afficium:

INTRODUCT. AD LIBROS BIBLIGCOS

referehdum. Ut fruſtra ſit doctiſſimus Marckius, cum in Comment, ad
b. I. p. 1g&“*. iſtud P'rophetæ elogium, Iddoni detraciu um, Zachariæ vindi-
care ſatagit. Circa hunc Iddonem autem, noſtri avum, immane qusntum
a vero deflectit Hieronymus: in Comment. ad Zach. , 1. cum: non ambi-
gitur, inquit, juxta Paralipomenon librum, qutin ipſe ſit Addo, qui miſßſäts
eſt ad Hieroboam, ſilium Nabath, ſub quo altare diſruptam eſt, 6& manus
regis arlttit. Fraudi fuiſſe Hieronymo videtur temporum & chronolo-
giæ neglectus: hinc, ubi 2. Par. XII, 1 5. XIII, 22. circa Rehabeami atque
Abiæ hiſtoriam, laudatos legit commentarios Iddonis Prophetæ, quin et-
ijam 2. Par. IX, 29. diſerte citatam vidit prophetiam Iädonis Prophetæ con-
tra Jeroboamum, & eundem ad Jeroboamum 1. Reg. XIII, I. ex ſenten-
tia Hebræorum credit miſſum, & non aliam ab Ide done, nofſtri avo, cen-

ſuit fuiſſe. Velut autem prius iſtud dubium adhuc, nec exploratum ita

poſterius prorfus eſt &αατ ν. Inter Jeroboami I. enim initia, & Za-
chariæ ætatem plus quam quatuor ſeculorum ſpaci ii interceflit »Quod altum
longe priorem Iddonem, Jeroboamo Gινναρ„ο, alium poſteriorem,
Zacharic avum, liquido evincit. Poſterior autem ille, qui hujus loci
eſt, procul dubio Iddo ille eſt, unus de primeribus ſacerdotum, Jui poſt
ſolutam captivitatem, cum Zorobabele & Jehoſchus ex Babylonia: in u-

dæam redierunt Neh. XII, I. 4. 7. coll. v. 16. celebre inter Judéos, ea

tempeſtate, nomen. Quæ, ni fallit, con letara eorüim confirmat ſenten-
tiam, qui Zachariam noſtrum ſacerdotali ſanguine ortum, gerina orna-

tum eminuiſſe credunt dignitate; ſacerdotali, quam per naſcendi tor-

tem divino beneficio nacus eſt, ac Prophetica, quam per immediatam a
Deo obtinuit vocationem. Unde porto colligunt, quemadmedum Id-
do ſub Joſuæ pontificatu, ipſo illo tempore, quo acharias forte adhne
juvenis prophetavit, inter primores cerdotum, fſeu claſſium ſacerdota-
lium præfecdios fuit, ita nepotem pariter, cum & tatebroveclus etlet, eun-
dem tenuiſie locum, pontifice Jojakimo, Joſuæ filioae lucceſiore, coll.
Neh. XKIt, 1 G. 4. I. Vid. Vir. Clarifl. eh Heinr. Michaelisen Bibl. Hebraic.
Hallenſ. Prafat. in Zachar. S. 4. At enim vero de ſacerdotali ejus mune-
re dubitare adhuc liceat, cum ſacris operatum fuiſſe in tempglo noſtrum,
nullo ex Scripturis indicio conſtet; inter Progheras tamen nomen ſuum
magna cum laude tuetur, dignitate, donis, ac vaticiniorum ſublimitate ne-

mini ſecundus. Haggæo i in officio ad larus junctus, idem fere cum illo

inſtiutum urſit; hoc tamen Pra ill 0 peculiare habus ſi 2obfe varur, quod

partim adhortationes ſuas quam plurims ekornat viflonibus, partim non-

mulla Judæorum evαnπααατιπ taxst, Dastim vaticinia de Meſſiæ a adven-

------

nepaliene
Demonſ 1.. E
na N ſii
taue mher.
monitiotemn 4
de de autori
Naade de 1
20) Nie ts
51 ,, 4
9 a . ,
4 „ 8

oer s ⸗

„ V
1
rE r/515
78 70 % N1

06), 57 Tcif
Ml mir ſoeen
ni,jans flin
teres ſob Cy
An, S“
on & mini/⸗
Pra, 1 e
Dotoii eus T
lent d i. nitate

ter
unür non
. 66. Pf P
n 78, Mortiut
n ſeßul us

005

, Comtment Acd

Imne qasntum

cum non amnhi-
Aldo, i miſi
n et, G manu
Amn & chronlo.

chabemi atle

Nlete, Qbin er.
is Pyophate on,
l. ex ſein ennen-
noſtn dV0, (A:
exploratuin: ita

imn initia, & Za-

ellir, gu Uod atium
pol er iorein,
cvi toſs loi
orun, gui poſt
i in .

* len en
n, gekinn Oktna-
t nalcenci lor⸗
er inmedlatidl
madthodl um IG.
ſon ſacetdota-

cceè ellore, col.

Biht. Mebt. I.

8 ejias mune-
engo noſtun,
en n notnen ſoucn
fubit imiti tene.
n kele cumn o
ſer atol, qu

0E:
3, N rilen 10n

ele , adyel⸗
u,

3

VETER. TESTAM. JMU 427

du, paſſione & morte, magao numero accumuht. Hinc h Euſebio lib. VI. De Zacha-

Demonſtr. Evang. f. 25. 71ρονu¹1νοαισι0οdι+ρος odυ‧5 ns propheta a TPiritu S. ria.
impulſais lalutatur. Obſervat Ppræterca Hieronymus comment. in Zach.
J. 105. G. müg a!: onfidentiæ fuiſſe, imo ſpei ſideique in Dominum, ut, quod
tanto tempore prætermiſſum eſt, vel regt prohibente, veél gentibus, ad om-
mionitionem duorutm hominum (H- aggæi & Zaschariæ) face r6 ineeberint. Un-
de de autoritate, qua polluit inter ſuos, judicium Hcere licet. Teſte Epi-
Phanio de vitis Proshelar. ab. XXI. r* 7)en ε ιN§ Xα²⁵ Jeeſen 707
7 beBGenee, *αα α 2 ρα 1 Tocs ePiſreoe, ( 75τ+α
2 N doze & Eig Aπ⁰ οιd“ĩ7. Srτος &εα⁸εα 766 l'oαο% r Yer o&r ,
ry, 0 y TeosocXασ zar†αο Kuoiv. Sroe T Xαρ
G7 S, G-ev Srr! vich, Asvα ri Yen ir, α n «Xäο 7
οοαα. AorS⁸ ZebeSAPe), en, Kyes S Sραεαα Tlegaéy 1T 5oαρ
2 gen is en T KodoS 7 3 oiοναν e , s, re As— 8*,
8 D NM Iiden oσα ½αοα, 7T7 S“ 7 A&r 3e irs Aντπ Jeeee: eU-.
ge, y oii re Küoog 2n! sSS&α⅛ h e6vnαοHh Trο „De. ,
bic zætate jam provoctt * Chaldaorai reégivne Proft us eſt., Cumque
illie eßſet, obpalo multa prædixit, & ad Si⸗ ii Faciendain prodgigia mul-
za edidit. Q’, in etiam Zozedeto Ngn ſiav ſilium ei naſciturum, G& Hie-
roſolymis ſacxerdotio fundturum. Inem &. leel e ob ſilium benedixit, Pra-
nuncians ſilium ab eo ſuſoebptum iri, quem Zorobabelem tpellaret. Præa-
terea ſub Cyro Perſar. um roge Prodigium dedit 970 victoriam de Cræſo Ly-
dorum rogée eportane Jam ARe nderet: tum de Aſiyage Medorum rege., Nec
on miniſte erium illud of eiumgue Praædixit, quod Cyrus Hieroſolymis
præſtiturus erat, ac vebementer ei benedixit. IIs gemella tradit Pfeudo-
Dorotheus Tyrius de Probhetis cap. Al. eaquer nuirifice I Prophetæ illuſtra-
rent dignitatem & officium, ſi alia, & digniore, Juam ſuppoſititiorum ſcri-
ptorum, niterentur fi fide. PHaud multo certiora ſunt, quæ de Zachariæ fe
runtur morte. De qua Epiphanius & & Dorotheus addunt: „α ραονε
J2 e& 7 I ggl, 6y vnα A CE. , Sraοα ρορορ A'ze 700-
Our8, mortuus eſt in Judaa, g grand: Jam natu, & probpe Aggaum Propbe-
tam ſepultus eſt. Afſt in Augutt tono Epiphahii Codice hac præterea le-
Auntur adje Ga: àrειαττπνι ντο να, Pao,Xe l'S0α, sr*αρν 18
ℳ 29 *2 9uct**Qsbͤ, a=ααπHυυ.υd οτι+ 78, 100 ο, An„*de, 77
⸗Geice, D n.: S6 Eey 7²* Oeo, aGres τ%να2W lsgerg, =-
Poραν Rer 78 Z7. e⸗ A τ3. 4 το rοτ‿ νSνοσ 70 S ℳτ y T 0 οσαα
αM avr ‿ρνοαιι S 1, 6 sgéis 9ez 07 7o iααν A'VS“ν
Oes, 8r sren Xααπ 6 78 AAA9,, 8 3eε dic 70 /àα“R² õ
Ihh 2 vO/

2

obitus

4

428 INTRODUCT. AD LIBROS BILIGOS

ria. templum & altare, dum bortaretur ipſum zaque ac vopulum, ut deſiſteret a

impietate, & converteretur ad Deum. Sacxerdotes vero ſumentes utm ſe-
peliverunt eum patre ipſi. 1115. Atqque ex hoc tempore multa contigerunt in
templo viſa & prodigia, nez ferre potenant ſacerdotes abparationem ange-
lorum Dei, neque oracula edere, aut reſponſa amplius populo dare, ut anten.
Sed nimium quantum hæc a vero aberrare, temporum ratio liquido evin-

chariæ noſtri ætatem, trecentorum ac viginti annorum interponit hia-
tunm, ut Zacharias ille, filius ojadæ Pontificis, a Joaſo rege trucidatus 2.

ratus Chri- G
0 Mareß. rendi controverſiam: annon Prophetam noſtrum Sen rVatorMatth. XXIII,

XXiIL ¹ 3 5. violenta peremptum enorte in templo perhibeat, cum vindidam ju-
dæis interminatur repoſcendam, de ſanguine Abelis juſti usque ad ſan-
guinem 7Zwνvi αα Soeis, 6 6v S5oοοοτr ks re&r vc 4, 78
Soowesnol ois Lachariæ, ſilii Barachiæ, quem oecidiſtis inter ktemplum & al-
tare? Affirmant quæſitum, & Zachariam noſtrum, ſive ferro fublatum,
ſive lapidibus, martyrem occubuiſſe, euademque a Chriſto hic comme-
morari, tuentur e noſtris Brentius lib. de offe. Princip. T. Oph. f 15.

e Reformatis Gualtherus in Matth, XXIII, ut e Patribus Chrytoſtemum
taceam in Luc I. de nativ. Jobannis Bapt. Hoc ut credant, ecum nominis
conſenſione permoventur, quod uterque Zachatias Barachiæ filus dici-
Dð tur, tum ordinis ac temporis ratione, quod noſter eſt Prophetar um pene
ultimus; ſi vero de Jojadæ filio id dictem acciperetur, cruputus luboriri
polſet, cur intermedii, poſtquam plures Prophetæ interempti funt, Sal-

plementum eſt? Contra vero alii facti potius, quam nominis, a Chriſto
memorati, rationem habendam efſe cenfent. In eo enim verfarur Ser-

Judæos, ſanguinis injuſte effuſ reos graviſſimas daturos eſle poenas. Ta-
lia ergo producit injuſtæ cædis exempla, quæ &τρονας in Scriptura recen-
. ſentur. Aſt Zachariæ Prophetæ in templo internecionem, & Scriptura,

e rainis furgentis, martyrem gentem Judaicam omnino latuifie, quis
quæfo credat? Unde Hieronymus in c. l. Matth, 1. 1X. Olb. feg1. E.
ali

Chron. XXIV, 20. idem cum vate noſtro nulla ratione fuiſſe potuerit.
an memo- Anſam tamen iſta ſubminiſtrant, in dubiam ac multum agitatam inqui-

vator meminiſſer potius, quam poſtremi, in quo ceterorum quaſi com-

& un iverſa i ignorat antiquitas Judaica. Tantum auteim templi ſecundi,
1e nel;

De Zacha- co, v 760 X2* ., T0 xgly. Occidit autém ipſam Yhus rex Judz, intra

D . cit, quæ inter Joaſi regis Judæ occaſum, & inter Darii E yſtaſpidis ac La-

5

Balduiaus & Ægid. Hunnius in L Zach. & recentiſſime, laudatus Dn.
Michaelis, cit oc. §. 5§: e Pontificiis Arias Montanus, anctius, Ribera:

vator noſter, ut ex Scriptura Veteris Teſtamenticonvincat fui tenm poris

li Zucbtriunm
mureſt hat / triel
& alkore, ſeri⸗
tenpli fuerir.
Thren. II, 21.
num olcidre
ſilium Monis
G bbet am
guit Vohn
Urverbaiſtnonn
lt Qiſerte otis
a Magilis in
Ibren. Il, 2
nes fuiſſe in V.
Alibi anobis ne
nicis ſojnda die⸗
ſtremum in Co
Moris memorat
de Lachurie n
Ner ilentir
probati dtenn
Barradios Cone⸗
letoſ gef reii
Gin Deum pie
Zoch. l. ih. X.
nus Annol, het,
Dorlus partibus
Lachatiam,
Weitl Opinantu
1l Hlatth. 4. T. I

iir in he.

Dip. M liſtelan.
Luthernsi⸗ e
en oerohs
ſels (Conme
ne K

IC0s

x ude, inne
,ut Seſſterot 4
meutes imn ſe.
eutigenunt in
afatinnin anke-
, lore, i ntag,
tioliguicdevin-
Eyſtsloicis a4.
hinterponit hu.
ge trucidilns 2.
e fuiſle potberit,
apitatam inghi-
torcManh XNlIl,
m vindicam ju-
Ki usqne ad lan⸗
T8 M, , T

= =

tentlum & dl.

ferto ſublatumn,
ſto nic comme-
l O f us.
e, hudotus De.
ChrtoKemun
Nt, eumn nonmiftis

4 21 us Gici⸗

phetär, um ente
fuoul aboriti
empti uin, al
mm uaſi con
minis 5) 4 (hriſo
n verlarht der⸗
dit ſi lemporis
le peeis. Ta-
cripturt leceli⸗
aeihſut,
templi ſeeunilh
ſe, guis

0 INtun

4 1A .

VETER. TESTAM. 429

alii Zacbariam N liem Barat ie dicunt, gJui in duodecim Prapberis undeci De Zacha-
mus ſt, hatrisque in eo nomen conſentiat: ſed ubi oeciſas ſit znter temple m ri.

& altare, Töribture non loquitur, maxime cum temporibus ejus vix ruina
templi fuerint. Fruſtra hie provocant ſententiæ patroni ad Targum in
Tbren. Il, zo. ubi juſtitia divina in hunc modum loquens inducitur:
num occidgere conveniebat ſacerdotem prophetam, ut orcidiſtis Zac bariam
Iilium Idaonis (qui ex Esdr. V, I. noſter omnino ſit) Jacerdotem eximium
& probßbhetam ſidelem, in ſandtuario Domini, die expiationum, eo 4u0a re-
darguit vos, ut ne malum faceretis coram Domr, no? Tantum enim abeſt,
ut verba iſta conſenſum Judæorum in cædem Prophetæ noſtri declarent,
ut diſerte Potius ad occeifum Zachariam Jojadæ filium applicari ea videas
a Magiſtris in Echa Rabbathi f. 74. c. in glofla R. Salomenis ad Sanbe-
drin f. 7. à & Joma f. 36. b. & inſpicilegio Abendanæ ad Micblal Jophi
aad bren. II, 20. Nec allegatæ id evincunt rationes. Nam & binomi-
nes fuiſſe in V. F. plurimos, ex exemplis & Genealogiis paſſim conſtat, &
alibi a nobis monitum fuit, ut qui Chriſto Barachias audit, idem in Chre-
nicis Jojada dicatur; ; nec Prophetarum ultimus eſt Zacharias, nec po-
ſtremum in Codice V. T. locum volumen ejus tenet, ut ſi a; prima in ſeri-

pturis memorata cæde ad ultimam pergat Chriſtus, de alia onge e, quam

de Zachariæ noſtri interemptione, ſcripturis ignota, cogitandum ſit.
Nec videntur Judzi, eo tempore, quo captivitats Bab'yylonica, velut igne
probati redierunt, ita ſüiſſe ſcelerati, ut Prophetam interimer ent. alt Sel aſt.
Barradius Concord. Evang. Zo. III. lib. . cap. 26. num. 5o. Nec fuit ulta
occaßt. o peſt reditum a Babylone illum occidenti, cum omnes ſamma latitia
& in Deum pietas oocubabat, judice Chrifſtophoro a Caſtro Comment. in
Zach. I. lih. XI. p. 4062. Hinc eandem imhrobar ſententiam Jac. Salia-

nus Annal, Vet. Teſt. ad A. M, z19. nium., k : Quamobrem ab eorum
N. 3 9gH

poôtius partibus cenſemus eſſe ſtandum, qui ad laudatum. Chron XXIV.
35. Zachariam, in templo occiſum & lapidibus obrutum, a Chriſto pro-
vocsti opinantur, patremque ejus Pontificem oοναναο fuiſſe ſtatuunt,
& Jojadam & Barachiam dictum; quod e Patribus Hieronymus lib. Il.
in Matth. T. IA. f. 3 . & Beda tenent, e Reformatis Joh. Lightfoot Ho-
ris Hobr. in loc. cit. Matth T. II. Ctb. p 361. & Joh. Marckius faſcic.
Diſp. erdo I. Jeleltarum, Diſp VII. Textu XI. p. 20. ſq e noſtris

P. utherus in gloſſa margin b. Glaſſius, qui in hac aſſerenda ſententia per-
quam operofus eſt, Philol, ſacr. lib I. Ir. II loco Il bp. 172. ſqqg & b. Dor-

ſcheus Comment. in Matth. cit loc. p. 377. 3 lique bene multi. Hanc

fane cxplicatioem 1) ſcopus pottit verborum Chriſti, qui in eo veria-

Hh h 3 Sðð tur,

1.

De Zacha-

ria.

4 3 0 INTRO DUCT. AD LIBROS B816LICOS

7

tur, ut ingratitudinem Judæorum erga Erangel ii præcones a ſe mitten-
dos exprobret, eoque fine ad ejusmodi marerrum ne farie occiſorum pro-

vocat exempla, qui ſanguinis ſui effuſi ultionem a Deo in dertprutis di-

ſerte leguntur efflagitaſte. Hinc a prima Abelis cæde exorſus, de qua
Gen. IV. 10. dicitur: vox ſanguinum fratris tui clamat ad me de terra.
ad ultimam Salvator pergit in ſacro codice memoratam, Zachariæ, qui 2.
Chron. NXIV, 22. moriens exclamaſie fertur: videat Dominus & requi-
rat. Cum itaque ex vetuſtiſſima apud Judæos librorum Veteris Teſt. di-

ſtributione, varalipomena ultimum teneant in codice ſacro locum, non

potuit accuratius Salvator primam & ultimam in feri 11 turis memoratam

memoria:

Sepul-
chrum.

occiſionem nefariam recenſere, quam ex Geneſeos principio, & ex Pa-

ralipomenis, non multum adeo à fine petitam. Fruſtra ergo fingitur ali-

ud occiſi Zachariæ exemplum, cujus nullum vel ſacræ literæ, vel hiſtoria-
rum monumenta Judaica indicium produnt ; cum manifeſtum hic habea-
mus verborum Chriſti in Chronicis commentarium. Pofcit eandem 2)
accuratiſſima, inter Chronicorum & Chriſti verba, circa locum & genus
mortis conſenſio, quam adeo expedivit, & ab omnibus liberavit dubiis

cit. 10co b. Glaſſius, ut vix ſpicilegio reliquiſſe videatur locum. Ex

quibus apparer, li quido non conſtare, quo mortis genere, aut qua ætate
occubuerit noſter. Sanctorum catalogo adſeriptus legitur in Martyro-
logio Romano, apud Bedam Uſuarduw, Adonem Viennenſem, & La-

tinorum ceteros, ad diem VI Septemnbris, apud Græcos autem in Meno-

logio pridie hujus diei. Circa ſepulchrum Prophetæ fibi non conſtat ve-
terum traditio. Epiphanius prope Haggæum, Hieroſolymus condi-
tum refert; Dorotheus ab Eleutheropoli ſtadiis quadraginta, in agro
Noœman, cui nomen Betharia, centum ac quinquaginta! ſtadiis klierolo-

lyma disſito; quæ quidem in Latino, non item in Græco, Dorothei tex-

tu leguntur. Cum Epiphanio facit auctor de Ciptis Hebraæorum apud
Hlottingerum p. 46, ubi cum de Haggæi ſepulchro verba feciſſet, mox ad-
dit: infra, ad montem olivarum, eſt ſtatua magna; eam manum Ab-
ſchalomis appellant, quam, dum viveret ille, orexit. *Tpſi vicinum eſt
Jepulchr. m Zachariæ, Prophetæ p. m. in ſpelunca lauſa, cui ſuperſtracta

teſtudo imminet elegans, e lapide unico. Ad quæ verba El ottingerus pro-

lixe exponit in annotat. quanta in veneratione apud Judæos Palæſtinos
hoc Zachariæ fuerit ſepulchrum, ut calamitatibus etiam presſi, devotio-

nis ergo, certa exauditionis ſpe freti, eo concefſerint. Hinc, cum A. M.

5399. magna Hieroſolymis oborta ſiccitas, Judæorum impietati impin-
geretur, tr iduique ſaltem ſpacium a Turcis, illis indulgererun quo pre-

cibus

cihusplor
Vtl; coln
ſupplicati
eolem die
ccedunt,
Bermiss 5
ſie baron
Tomo V.
nieus eſt
Calemen
morhie, 6
hhetd ſ
Ge quiohn
a Muet
ſeriet aute
exteyioren
Medivcri mn
alum Lpe
uern eußſ⸗
e hun
tro arcum
enimn auren
cilſam. (
ligerent,
eſer, Gjunt,
quenqain I
Ptum erqt i,
erfeliſet,
epting en
morte inter
le ecere
ſatiſliens
Proy eig 4,
lmimi
ire ljeni
ſequitor N
norig nn,

34 ſe mhitten.
itorum pro.
Wiprunris di⸗
Ol Ge qun
me lterre,
harir, gi2.

ins rai-

teris Teſt, ⸗
0 locum non
memorata
ofingitural.
vel hiſtoria-
nin hichabea-
etenndem²)
cUin & genus

etavit dubiis

locum. EX
Aut qua atite
rin Martyto⸗
nlem, A Li-

temm in Meno-

oo coultar ye:
imus colli⸗
tn, i1 4010
Gis ieroſo.

Dorotheitex.

ArPUMI 1p
let noz 1l
nanuc Ab-
vititin 6
zogeros Pro⸗
05 Puleſinos
eſß geyotio⸗
6 eumM.
jetatii inpin⸗
tu,oo pre⸗

0

(lPs

cioſam. Cumque Wientes α Skerorale ordinis viri de boc puero am-

gue quodam bhbortos hic, inquit, Jodito, menſura duorum cubitorum, da-

ILeitur Calemerus, eéx Prophetæ mandato, ad locum monſiratum Pro fectus,

ſacra caſſa aperta faiſßſet, apparuit divinus Propheta, alba veſte indutus,

morte interiit. Cumque eam calamitatem Dei indignatione ſihi invectam

lominus appharuit, ad cutem tonſus, nſo recto, barba modice promiſßja, ca-

VETER. TESTAM.. 4

cibus pluviam obtinerent, internecioni, niſi pluvias elicerent, omnes de- De Zacha-
voti; confluxiſſe omnes ad ſepulchrum Zachariæ memorat, & inſtitutis ria.
ſupplicationmibus, circuitionibus, jejuniis, varlisque litaniis, pluviam
eodem die obtinuiſſe. Contra vero propius ad Dorothei traditionem corporis
accedunt, quæ de Zachariæ & ſepulchro, & glorioſe invento corpore inenti fa-
Hermias Sozomenus lib. IX. Hiſi. Etcl. cap. N VUII. tradit, ejusdemque bula.
ſide Baronius in notat. ad Martyrolog. b. Oy;g. repetit, & uberius deducit
Tomo V. Annal A. 31 num. 76. Caphar Zacharik, Sozomenus inquit,
vicus eſt in finibus Eleutherobpolis, urbis Palaſtinæ. Hujus procurator erat
Calemerus quidam, adädictus glebæ, Domino quidem ſuo ſidus, ſed gravis ac
moroſus, & erga ſinitimos ruſticos injuſtus. Hujusmodi cum eſſet, tamen
Propbeta (Zacharias) vigilanti abparens, ſeipſum manifeſtavit. Oſtenſo-

da a maceria in horto, ſecus viam, quæ dueit ad urbem Bittherebin. Re-
peries autem arcam duplicem, interioremn quidem ligneam, plumbeam vero
exteriorem; & cirea arcam vas vitreum, aqua p'enum: : duos item angues
nediocri magnitudine, mites atque innoxios, ita ut manſaeti eſſe videuntur.

manum deer admovere cabit. Cumque juxta ſigna, qua ſubra retulimus,

quiphe qui ſacerdos etiam, ut opinor, fi. e Porro ſub pedibus illius, ex-
Zra arcänt tamen, infans aäcebat, re ia ſopultura hongrutus.,. Habebat
315 G, *
enim aurzam coronam in apite: gurea itemn oaleeamenta, & veſten pre-

bigerent, quinam & unde AWet, & quam ob cauſam éjusmodi veſte amictus
eſſet, ajunt, Zachariam qui tum monaſterio in Geraris praerat, vetuſtum
quendam Hebræorum librum, non tamen Canonicum, forte nacdtum eſſe. Sceri-
vium erat in 690 libro, Joas regeém Judzorum, ecum Zachariam prophetäm in-
terfeciſſet, non multo poſt dom acerbiſſima calamitate pereulſum fuiſſe.
eptimo enim die, bpoſt necem Prophetäk, ſilius ipfſi Jucundibimus. repentina

eſſe crederet, puerum ſub pedibus Prophetæ bumari Srceres: boc modo
ſatisfaciens bro bhbis, Aua adverſus Prophetam ommiſerat. Coterum
Proſbeta, licet muttis, ante atatibus ſub'terra contitus fuiſſet, inieger ulhi-

pite breviore, oculos habens patilulum cavos, & ſuberciliis obtectos. Hunc
ſequitur icephorus Xantopulus lib. XIV. H. E. e. S. & Cedrenus in Ho-
norio ann, II. Ad Theodofi autem aut Honorii imperium hane cor-
Poris

432 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS
De Zacha. poris Zachariæ revelationem referunt laudati ſeriptores. Quorum tra-
ria. ditionem ex inſtituto ſub cenſuram vocans b. Dorſcheus Zheolog. Za-
charianæ P. I. Proæmii S. 7. b. 4. iq. falſitatis liquido convincit. Quin
& Corn. a Lapide, atque poſt eum Huetius Demonſtr Evang. Prop. IV.
Je hb. l. G. 1I. p. 5ê19. Zachariam a Joaſo interemptum, cum vate noſtro te-
mere confundi in hac narratione, veritatis vi ada cti fatentur. Sed nec
hujus Zachariæ, de quo 2. Chron. XXIV. id eſſe corpus potuiſſe, idem
laudatus demonſtrat Dorſcheus. Et quantum omninoa conſuetudine
Judaicæ gentis, & aſtimatione hominis, ſupplicio capitis interempti,
hoc rececdlit, quocd ejus corpus in duplicata arca, lignea interiori & plum-
bes exteriori, ſepultum, & ſtola candida amiclum dicitur conditum? Et
quorſum vas vitreum aquis plenum quoque illi ſerpentes ſpedant? Ut
taceam, nôn adeo ſpeclatæ fidei Sozomenum, cujus errorum catalogum
videas apud Anton. Poflevinum zu Avwbaratu ſacrolit. S. p. 427. ſa.

F. II.

Libri ſeri· Tanto itaque ſ ſeriptori ſuos hunc librum debere natales, ipſa ſer-
ptor. monis ſtructura affatim docet, ex qua eidem, qui heæc literis mandavit,

viſiones & alloquia divina eveniſſe, menifeſto conſtat, ut c. I, 7. 8. ſqq.

ejus ſty- C. II, I. ſqq. c. III, t. c. IV, 1. ſqq. & alias paſſim videre licet. Stylo uti-
lus. tur viſionibus abſtruſis congruo, ſublimi & gravi, ſed non æque ac Je-
ſaias, nitido ac puro, verum tali, qui inclinatam & decrepitam fere linguæ
Hebrææ arguit ætatem. Elegans didtionis majcſtas laudatur in eo a Mar-
kio procgm. onuen.. p. 1“20.. quæ tamen temgorum ac linguæ genio re-
ſponder. Magnam enim ætstis partem in Chaldæa triverat, vel ibi ſal-
tem linguæ hauſit præcepta & uſum, unde Paria cum Haggao Esdra &
Nehemia, veſtigis ſubinde reliquit ανoννραι eloquii ſacri de qua con-
ſulendus eſt b. Barthol. Mayer Philolog. Sacræ P. I. cap. UVI. p. 210. ſj.
Px wſionum autem pariter ac ſtyli ſublimitate, adhibitisque apologia,
ſchematibus, ſiguris ac rhetorum ornamentis, cum orationis Zachariæ na-

ſcitur elegantia, tum inſignis Oboritur ſequioris ævi interpretibus obfſcu-

ejus obſcu ritas, de qua uno velut ore omnes copqueruntur. Ex Patribus Hiero-

ritas. ny mus prologo ad Commentar. Lib. I. ad Exuperium Tboleſan. TL. VI. Obpp.

J voy. D. ohſeurisſimum & inter duodecim longiſſimum dicit; & prologo
adlib. II. f. uz. E. ab obſeuris, inquit, ad obſeuriore tranſimus: & ocum
Moyſé ingredimur in nubem & caliginem. Abyhus abyum invocat, in
voce cataractarum Dei; & gyrans gyrando vadit spiritus, & in circulos
Juos revertitur: Labprinthios patimur errores, & Cbriſti cæca regimus

„

b e lhie

namm ejus in

dremturo
ciniuin 0
iles /n
ritoti ter
64 Zach.
N
P

“ ber ſdie

Pönane te⸗
1i0 annot, 7
brei nurant
nielig: in
(orn ſon al.

“ An,

drxis obſ
hete polſen
Prophet?
n m Gepr e
Nentari *.
mmus INtione
UI Propl he
mjus 1 Rtici
TItünn d e
aenoleimn
bollummg,

Coy⸗.

7
14

1005

Quorumtti.
l Yhrnlog. Za.
nvinet, Qvin
Eung. Pyp.Il.
n vannoſtro te⸗
entur, ded nec
1s pothnile idem
0 Conſueudine
Pitis ineremt,
interion” plum-
tur condtum? Et
ntes ſpechnt? Vt
worum catalogum

1. kn ſl.

teles, ipla ſer
litenis manczvit,
t lL. 7. ldd
le lcet. Aylo vti⸗
nOh Edue ge je⸗
epinmfee ingu
Gaturin eos Nar-
lingue 6 genio ke⸗
jverat, el bi ſil.
Hagere Ora &
ſocri e qva coN⸗
,. I. b. All. j.
birisoe Ppologin
onisLachitient-
nerr tpretibuso ſeu⸗

n ntus hie

ln. ll 1. 0X6.

, Cicit; 8 olge
ſ nuu: un

1
bſum in nnlet
j,48, in lituli

mus
,j rls 11l

Dogdor juſeitic, qui ex ſoel. II, 2

25 “

tio annot. in

brai vocaunt — quæ haud aitſimiles ſunt viſionibus Da-
nielis; in quibus plicandis zam Hebrai, quam Ohriſtiani Judant. Ita

riam.

VETER. TESTAM.

—

S, veſigie. E Judcis R. Sal omo jJarchi, præmitſſa Ppræfstiuncula, genui-

433

D Zacha-

nam ejus interpretationem ſe daturum deſperat, eamque a Meſſia demum ria.

adventuro ex pedat: vati-
einium hoc Zacharicg valde al;, Arisſam eſt, gquoniatn in illo ſunt viſiones ſe⸗

miles ſomnio, Tan bproponitur ac explicandum, nez nos loſſamas önaiki ve-
ritati interprotatiogt: jus, PN Ee n . 1 Aué dum venerit
.„Mesfias eſt. Pariter R. Dav. Kimchi

1

sd Zach. I, H. 1 N r NO Pee eee

„5 . en e e 9)
DR 2 —
W E e een Piſiones Zacharic ſvr vart ſ obtcuræ, ſimiles
viſzonibus Danielis. Non adeo abſtruſæ ceterorum prophetarum ſunt vi-
ſiones, quia virtus Prophetica decreſebbat inäates boſt oabtivitaten, ageo ut
pec perſbiene proponerent verba ſaa, net ſ viſion'és inteUigerene, Ficuti
priorum engor e 8 sphe ti. Px fecentiogribus Seb. Munſterus ab ini-

. l. inquit: Aℳ.enſæ ſünt ei viſiones valde obſcuræ, quas He-

krree

C ornel. aàa Lapide proæm. in Zachar. f. S5 Zachart. en inquit, abundat

vift onibus & ſymbholis -. uocirca præ ceteris pariter obſeurus eſt, profun-
Dinbolicus ergoelt, æqqueé ac Daniel

qus, varius, prolixus & ænigmaticus.
& Ezechiel gquos Jocutus eſt S§. Jobannes in Apocapf, 46 bPraſerrim Eacha-
De his ſi noſtram interponere licet ſententiam, 1) non miramur,
Judæis obſcura videri vaticinia, quæ in Meſſia clariſſime jam impleta cer-
nere poſſent, niſi ad ſolis radios cœccutirent, & fulgidiſſimum Novi Te-
ſtamenti jubar infuper haberent ac ſpernerent, unde tanta lux accenditur
Prophetæ noſtro, ut in iis, quæ 2d ſalutis ſpectant εconomiam admo-

dum deprehendatur perſpicuus, quod ꝑlani & ſolidi affatim decent Com-

mentarii: 2) Rimnchi autein abionam omdnino & lucongruam cenſe-

rura prophetiæ ſaere cah. I. Negar 38 Pr. ofiigavimun, cum & ſublitmitas

hujus vaticinii non decreſcentem arguat vaticinandi facultatem, ſed in-

fignem potius ejus virtutem demonſtret & gradum, & idem Spiritus,
quo agitante oracula fuderunt priores prophetæ, impulerit & egerit
qua ali influxu poſteriores, nec adeo ad vatem, quam ad agitantem spi-
ritum id omne fit referendum, qnod eſt in vaticinio: 3) fublimitatem
agnoſcimus. Auam noſtro aflequi donorum modulo per omnia nonm
poſſumus, ſed obfeuritatem in ipſa Prophetia negamus, cum Zachariæ
Carz. Pars UIl. li i quoque

P 2

7

ria. „.

Oecaſio.

Auditores.

434 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICGOS

De Zacha- quoque X6Vvα zbonrinss Taborio lumine illuſtrior & clarior celebre-

tur 2. Pet. I, 19. Neque vero ab hebetudine intellectus noſtri, vel a

ſequioris ævi interpretum hæſitatione in declarando ſenſu, valida pro-

cedit collectio ad inſitam libro ipſi obſcuritatem. Detur interpres ejus-
modi viſionum compos & expertus, & facile ſolvet nodos, in quibus
imperiti dudum fruſtra laborarunt: 4) demum vero non per omnia
iſta interpretationis deprehenditur difficultas, verum in evolutione ſo-
lum viſionum aqua hæret interpreribus, at in oraculis de Meſſia bene
multis admodum perfſpicuus eſt & evidens; id quod b. Varenius quo-
que obſervavit: in Iagoge ad Proph. Zachar. p. 100. ſcribens “ Clari ubi-
que Haggaus & Malachi. Noſter, principio & ſine obſeurior: medio
ſorenus incedit, inbrimis ubi aceclamat ſiliæ Sionise exulta valde, Rex tuus
venit! Ceterum quæ de Pſalmorum quorundam autoribus, ad Zacha-
riam noſtrum pertinentia cab. Prac. §. II. diximus, hic repetenda non
cenſemus; quæ vero &ααντιινριπ ejus oracula prodidit Pleudo- Epipha-
nius, päulo ante audivimus, §. pPræced.
III.
Occaſio vaticinii magnam partem ex iis elucert, quæ cap. præc.

§, 7. de anſa vaticinii diximus Haggæani. Cum enim Fiaggæi præco-
nio, ex torpore ſuo excitati, contra hoſtium, illorum inprimis qui Sa-

mariæ erant, formidinem ſatis confirmati, cum proeeres, Dux Zorobabel
& Jeſus Pontifex, tum populus, reſtaurando ex ruinis templo. vigeſimo
quarto die menſis ſexti, animos manumque denuo admoviſſent, & ad in-
termiſſum diu opus reverſi eſſent, neque vero deſiſterent obloquentes, &
de felici operis ſucceſſa deſperare jubentes; placuir Domino, odlavo
ejusdem anni menſe ſuhmittere Zachariam, qui Haggæo, ſuſcepti labo-

ris maturationem urgenti, ſtrenue ſuccenturiaretur, eumque non ad con-

tinuationem modo operis cohortaretur, ſed etiam beneficiorum Meſſiæ
propediem adventuri commonefaceret, ut ex duorum teſtium ore, juxta
Deut. XIX, 15. redux & pavidus populus, de promiſſo Dei favore & auxi-
lio certior redderetur, & ad deſiderium ac expectstionem tantorum
bonorum accenderetur. Eosdem itaque cum Baggzo, auditores na-
ctus, cum iis agit, qui verbo Domini per Haggæum promulgato morem
gerentes, reſtaurationem templi alscriter ſuſceperant, operique tam ſan-
cto inſtabant; quorum hinc univerſam turbam alloquitur, ut c, II, 10.
VII, 5. & per totum vaticinium pasſim, hinc ad ſingulos orarionem con-

vertit c. III, c. IV, 6. ſqq. c. VI, 10. ſqꝗ. nihilque relid um facit, quo me-

tum ipſis excutere, ſidemque Mesſiæ & meliorum tem orum ſpem inge-
nerare

3

4

‚ .

perure gue⸗
Judris jnm
eyiſet:
tis, us ab
is tennia
tencdis 5De
poplored
vel maxi
tu & curn.
do Hierol
dies ac let
tone tengl
eriganrur;
ipſos adhus

recipiencdhu
Mestie adve

Umque per
culcat & 9
IV. ſecl. I.
Wum, à5
nen 5 oh⸗
la myhenia
Kum ad Ch
ſaglll 7.
chor. naſiu
e G hie
git guamn
Gichon hus
umn hyeciß
emynſrov⸗
Hluſtria ſan

rnenn c.

Ee cenſo

ünd intt

Pheii, R

kernpctise

riot celebre.

noflri, vel

,Wlid ro.

Nterpnes ejus-

0e in guibus

n per Ommtia
volutione 10.
Melſiz bene

Varenits u..

ens. Clariabi-
trior: Neti
Olde, Rextuus
1, 4a0 Zaclu-
epetendä non

eudo-Epiph-

e Auß. Prac:
agge precl⸗
himis gui d⸗
hux Zorobabel
pplo. igelt n0
lent, Kal in⸗
bloquentes, 4
miao, Oa
ſaleepti labo⸗
je non acoh⸗
orum Meſie
gumore, luntd
wore Aar.
em tantorum
Zucditores Id⸗
lg vromoren
igoe tamm ſan⸗
ul , lb 10.
catione
ſcit, god mne⸗

mn ſpem inge.
gerale

4

mn col.

VETEn. TEST M. 435

nerare queat. Iinc argumentum Ubri i in propatulo eſt. Partim enim De Zacha.

Judzis in memoriam revocat, cur tam ſevere Deus cum ipſorum patribus ria.

egiſſet: Zartim eos ad bonam ſpem hortatur, ut excuſſo torpore, ſupera- ergumeir.
um:

tis, quæ ab adverlariis oblcichaurdle 1 Ihcul tatibus, & depoſito, ob ni-
mis tenuia templi principia Esdr. III, 12. 1 3. metu, in ſpem de interver-
tendis a Deo hoſtium moliminibus, de vi dicando ab illis, tutandoque
populo reduce c. I, I4. I5. II, 3. ſqq, de removendis obſtaculis quibusque,
ſi vel maxime inſuperabilia videantur, c. IV, 6. 7. 9. de mittendo exerci-
tu & curribus angelicis contra eceleſiæ hoſtes c VI, I.-8. de benefacien-
do Hieroſolymæ c. VIII, 4. de jejuniis, ob deſolatum templum, in feſtos
dies ac lætitiam conwertendis c. VII. VIII. de ampliatione & glorifica-
tione templi per adventum Mesſiæ, c. IV, IO. VI, 12. fqq. VIII, b. 20. ſqq.
erige antur; partim duras miſcer & rigidas objurgationes ſcelerum inter
ipfos adhuc obviorum, ut a ſordibus fuis msgis magisque purgati ad
recipiendum Mesſiam idonei reddantur. Grebe errime enim, & & ſubinde
Mesſix adventum, regni inſtaurationem, gentium converſionem, omni-
umque per Chriſtum! liberationem, redemptionem, pacem ac ſalutem i in-
culcat, & quod alias Prophetis in uſu eſſe b. Qlasſius Philol. S. lib. I. Ir.
IV. ſect. I. Can. J. & 6. H. 227. 774. erudite obſervavit, a typo ad anti-
typum, a figura ad rem ipſam figuris adumbratam tranſit, indidemque
verba & phraſeologias mutuaturex ſuorum temporum facie ad pingen-
da myſteria N. T. ut cultum Leviticum vel ſic doceat populo pædago-
gum ad C hriſtum eſfe. Confer hac fini c III, 9. IV, 7. VI. I12. 13. IV, 2.
ſqq. III, 7. ſqq. II, 14. I 6. & quæ Dn. Michael is in laudata ſuperius in Za-
char. præſfatione . 10. Commode in hanc ſententiam congesſit. Ita ſa-
ne & hbic Propheta, forme non minus guam Eſaias, non tam bProßhetam
agit, quam Evangeliftam, ſui que bpartim viſionibus, bpartim luculentis bræa-
dictionthus, verum Mesſiam (qui ſäobus omnis Seripturæ divinitus inſpiratæ)
cum pracipuis offitiorum & beneſiciorum partibus ad oculum propemodum
äs ut ex vero pronunciat b. Balduinus proam in Zach. b. 867.
IIluſtria ſane hic habes vaticinia de Mesſiæ nativitate c. III. adventu in
carnem c . IX. captivitate & di iſcipulorum kuge C. XI. XIII. de triginta
argenteis, venditi Servatoris pretio c. XI. de lateris perfosſione c. XII.
de aſcenſione in cclos c. XII. de Spiritus S.effuſione cap. eod. de ba-
ptifmo inſtituendo c. XIII. &c. Eo itaque tendit univerſa hæc pro-

phetia, ut non modo templi ædificationem urgeat & promoveat, ſuique ſeopus: .

rem poris eccleſinm ad pœnitentiam & fidem in Chriſtum perducat, ad-
vertuz tentationes imminentes præmuniat, atque in fſide & expectatione
liii 2 Meſſiæ

De Zacha- Mesſiæ conſiemet; 7 verum etiam ut omnium temporum deles 5 Validiſli-

ria.

436 INTRODUCT. AD EIBROS BIBLICOS

mis inſtruat argumentis, quibus Chriſtum agnoſeant, cultuque veneren-
tur ſpirituali, ut veritatem fidei de juſtitia, quæ in ipſo ſolo obtinetur,

conſervent, in communihus eccleſiæz afllictienibus & turbis patientiam

Vtilitas.

Autoritas
CQCanoniea-

p. Gib. ſqq. Locum de Deo Trinuno ex c. III,

menta hic liber cum ipfe ſibi Præhet,

exhibeant, & mundum furentem contra Chriſtum, ipſum virtute, glorio-
ſe ſuperent & vincant. Hine porro libri uſus per univerſam pater Theo-
logiam Hoc, ε s ντνιπ;, docuit b. Tarnovius Rros gom. in Lachar.
& XI, 4. ejusque
adverſus peccata ira & maledictione c.l, 2. 6. 1 3. ta rurſusque amore

erga ſuos, eorumque benediclione c. I, 14. ſqq. II, 4. 8. VIII, 3. 8. 12. 2.

despiritu S. c. XII, 10. de crcatione. XII, I. de providentia e. IX, 1. X, I

de angelis c. I, 4 5. 10. c. VI. I. ſqq. malorumque ſtudio, piis adverſo c.

III, 1. ſq. de peceato c. VIII, I7. H, F. 6. & peccatoribus non audiendis
c. VII, II. de electione fidelium in Chriſto c. I, 17. II, 12. III, 2. de Chriſto
ejusque manifeſtatione c. IX. 9. lecisque paulo ante citatis, de lege c.
VII, 8. 10. VIII, 16. 17. de pœoitentia c. I, 3. de ecclefia, & miniſirorum
eccleſiæ partibus paſſim per totum opus, de Baprifmoe . XIII, 1. de juſtifi-
catione c. III, 3. 4. de cruce c. XIII, 9. de precibus c. VIII, 21. 22. M. I. 2.
de Magiſtratu c. XI, 16. X, J. XI, 5. 8S. 12. de morte c. i, F. de extremo
judicio c. XIh 10. deducens. Ut uſus practicos paræ
conſolatorios ſicco pede præteream, larga manu ab interpretibus ad ſin-
gula themata ſubminiſtratos,
Divinæ prorſus originis, ſummaque in decidendis fidei articulis,
aut componendis ad acceptam Deo pietstem mor hl⸗ aureoritatis docu-
tüm ex allis Scripturæ teftimoniis
nanciſcitur. Non Deus modo aur en eee: lequens ſubinde induci-
tur, c. V, 4. VII, 9. VIII, 2. ſqq. & verbum Jehovæ hic detcribitur, to-
ties factum ad Zachariam c. I, I. 3. 7. V, 8, VH 9 VII, 4. & alias paſſim:

ipfaque viſionum, ſermonis & ſtrucluræ ratio ac modus divinamn per

omal pirat majeſtatem. Communi etiam cum Haggæo elogie lauda-
tur Esdræ c. V, I. VI, 1 4. & verba ejus ex c. I, 3. mutuo ſumere, & ſua fa-
cere ere duxit Malachias c. IEI, 7. Toties præterea adhiberi videas in
Novo foœdere teſtimonmia Zachariæ ad gravisſimos ickei iarticulos confir-
mandos, maxime vero ad evincendam ac demonſtraadam Mesſiæ perſo-
nam ac officium, quod Jeſus Nazarfenus fit Ch

₰f —

242

eticos pariter ac

M 5sy promiſfas Mundi
Servator, uti ex collatis Zach. INX, 9 cum Matth. XXI, 5. Joh. XII. 17.
Lach, Xl, 12. enm Matth. KXVIE 9. c, I0, Vach. AlIxio. cum Joh. XIX,

viſionumn Uorem

37 Apoc.,
ſatim patet.
ex Lath. VI.
ungeam. To.
Pvangeliſte N
me demnonſtra
locum in cane
Verhari cogan
iatem.

De eute
loco monvimu
Pit ut plori d
IV, veris 2
Partiendo vati
twenkes pattes,

ſeoxior conciont

II. XIV. kax
dell vix video,
Dihi tale Contit

UnO. b. Nalduin

dum ſubjedhm!

kemnque, gro
VI. . I. ret
Mancdatum Givin
ltionem. ken
cisejus capp. .
qri eum
¹1 nodum Prop
emeticzm que
usvel embleme
tum de Moraliben

D Usque legno Lb

noſiid gier

om,

riſti enntnti,

100

ſideles veliciſſ.

uque Neneren.

o ohrigetur,

Urbi tientam

nvirtun glorio.
impatäl heo-
om. in Zubur,
Nl 4. ejne
turlusque zmON
ntianc. X, 1. 5,1.

0, piis acerſo .
s non dudiencis

l, 2. Ce Chriſto
itutis, Ge lege e.
„& miniſtrorum
lll 1. Ee lif⸗
1.22, M. 1.2.
1,6. de eylrem
eticos ariſer

Apretibusal ſun.

1,2

s hcei aticblis,
tura tekimnonii⸗
fabinde uci.
us Girinemn pet
e.

eo elogis Eil

ſumere,
Ihibeti vi
rtieulos cobtil⸗
n Mesla peli⸗
ulit

ſn
ctmilſas Muin
1 itnr

ſob. I. I.
„ cam oh.Ald,

94

eas in

3

H VETER. TESTAM— 437

37. & Apoc. I. „. Zach EnI 7. cum Matth. NNV l.3 I. Marc. XIV, 27. af-

fatim pater. Ut allegata Apoſtolica ex Zact. III, 2. in Epiſt. Judæ v. 9.
ex Zach. VIII. 16. Eph. IV, 25. ex Zach. II. 9. I. Petr. I, 6. 7. nunc non
urgeam. FTot ſane præclara vaticiniorum Zachariæ implementa, quibus
Evangeliſtæ Meſſiæ cum vitam, tum paſſionem ac mortem, evidentiſſi-

me demonſtrant, tantam huic libro autoritatem coneiliant ac fidem, ut

locum in canone haud poſtremum ei concedere, vel ipfi Scripturæ ad-
verfarii cogantur, nec ſollicitatam a quoquam ejus meminerim digni-
Katem.
v.

De ætate noſtri ea redeunt, quæ circa Chronologiam Haggæi ſuo Chronolo-
loco monuimus, quem ſecundo ab ejus auſpiciis menſe Zacharias exçe- ?'.

Pit, ut plura dictis addere fupervacaneum eenſeamus. Capita numerat

XAIV, verſus 212. in quibus medium tenent cap. VIII; verſus & & 9. In Partitio.
partiendo vaticinio multum difcrepant inrerpretes; alii duas confli-

tuentes partes, quarum grior ſit viſionum Propheticarum a c. I. VIII. po-
Nerior concionum, quarum duas numerant, alteram c. IX. XIL. alteram c.
XII-XIV. Ira Dn. D. Pranc. Albert. pinus Zab. Ceconom., Bibt. h. l.

Sed vix video, quo pacto c. VII. & VIII. ad viſiones referri queant, quæ

nihil tale continent. Tripartitam alii diviſionem ineunt, ſed modo haud
uno. b. Balduinus in Idea diſpeſition. Biblicar. cap. XI. G. g. b. 13q. ſecun-
dum ſubjeciam materiam P. I. contineri cenſet ſeriam ad populum du-
cemque, pro inſtauratione templi cultusque divini, adhertatienem c. I.
VI. P. M. reformstionem nonnullarum traditionum præter & contra
mandatum divinum in populo Ifraelitico uſitatarum c. VII. Il. P. III. con-
folationem, feu prophetiam de eccleſia N. T. de regno Chriſti & benefi-
ciis ejus, capp. reliquis ad fin. Paulo aliter b. Calovius in Bibliis Ituſtr.
b. 1. & qui eum ſequitur, Dn. Michaelis cit. præfat, in Zach. & III. habito
ad modum proponendi reſpectu, diſpeſcit in Patreu, I. Opticam, ſen Em-
blematicam, quæ poſt vaticinium proœmiale, novem abfolvitur vifioni-

bus vel emblematis, a c. I. VI. P. Il. didacticam tum de ceremonialibus,

tum de moralibus quibusdam c. VII. P. III Propheticam de Chriſto ipſi-
usque regno & beneficiis c. VIII. fin. Quatuor conſtituit partes b. Tar-
novius protegoi. in Zochar b. Izty. quarum () fit pra fatio c. I, I-6., (11)

viſionum novem explicatio, c. I, 7. VI. (III) inſtitutionum civium regni

Chriſti enarrstio c. VII. VIII. (IV) pradidionum declaratio, contenta

duabus concionibus c X ſin. Eodem fere redit quadripartita b. Vare-

nii diviſio in Hagog, Zachar. P, or, utut in terminis & vocibus variet.

4.

438

INTRODUCT. AD CIBROS BIBLIGOS

De Zacha- Quinque potiſſimum ſermones, ſeu periochas libri hujus, diverſis tempo-

ria.

1 abula

ribus & viſionibus exceptas, alii animadvertunt, ut Coccejus procm. in
h. I. & Heideggerus Euchir. Bibl. Lüb. I. cap. 34. S. 5. ita ut I. ſit pœniten-
tiæ ſuaſoria c. I, 1. 6. II. emblematica novem viſionum c. I, 7, VI. II.
informatoria ſ. reſponſoria c. VII- VIII. LV. prædictoria collectionis ec-
cleſiæ ex variis gentibus, & judiciorum Dei adverſus immorigeros c. IX-

XYI. V. didaclica, de ſalute per Chriſtum, variisque expectandis Dei be-
neficiis XII=fin.

Sex denique numerat partes Salom. van Til, Operis
Analyt. P. II. o do“ ſuperiori cetera inhærens diviſioni, excepto ſaltem
cap XI. quod pro diſtincta concione, es que quinta habet; ſextamque di-
Cit. a. c XII-=XIV. Verum cum præcedentes pericopæ ſuis diſtinguantur
inſcriptionibus & titulis, hoc caput autem nullum ejusmodi diſtinclionis
momentum præ ſe ferat, præſtat id ad præcedentia referre duo capita, &
quinque ſolum prophetiæ diſtinctas agnoſcere partes principales. Vix
emm in alias commodius reſolvitur liber partes, quam ex quot & qui-
bus brino omnium coaluit.
Pro concionum itaque numero, Giſpeſeitur hic⸗ liber in Peiicopamn

ſynoptica. J. adhortatoriam, ad ponitentiam c. I, I. 6.

II. emblematicam, quæ emblemata exhibet novem, quorum
ℳ₰½) eques inter myrtos, cum variis ſubiequentibus equis C. I.
7. 17.
6) duaror cornua & quatuor fabri c. I, I8 - 21.
„) angelus cum funiculo menſorio c. II. 8
3) Joſua ſtans coram tribunali c. III.
*) candelabrum cum duabus oleis c. IV.
62 epiſtola volans c. V, I.„ 4.
„) modius c. V, 5§. fin. W
9) quadrigæ inter montes æneos c. VI, 1 -8.
*) coronæ ex auro & argento conflatæ c. VI, 9 15.
III. retponſoriam & informatoriam
t. de jejunio vero c. VII.
t. de benedictionibus populi, c. VIII. .
IV. prædictoriam
α½) vocationis gentium c. IX.
6) felicis Evangelii progreſſus c. X.
²) deſtruendæ politiæ Judaicæ, & Chriſti futuri paſtoris C., XI.
V. didaclicam & Promiſſoriam

) gra⸗

=ð

“
“

Colanit in u

4) gratir

. 6) fontis
c. N

1) regni

Lucubritionibu
ex Luther

iiiIn comhihelln

A. 146. 10
Propheti cli
UIUS, Aus Ar⸗
Vvero Nöqe 201
cfi prodiit in4.
0. II. Lipfe

DACOMIII

tis Hebrei, Che
Witteberpe in .

(hſos vernachla?

PRlIbbh. )
charianx Qnciczr;

LANChHTON.
l Mittembergen
nf 1562. UR

inm, Heggrum,

Iunt Celle Saxon

VARENIUS

Phumn eclit
1s goqge com
ohetam Zachan
DACTHAS W
Prolitreme in
A Puutiſci
ee

gun H

80RlCs ⸗
8

1005

s, ierſietempo⸗
ccejis ren 1
aut . iüpceniten.
Im ul, 7, VI. II.

tia cOlectionis ec.

nmorigtos c, I-
pedands Dei be-
m. vM Til Operi
ni, excepto iltem
bet; ſexnmquedi-
elvis Ciſtinguamur
emocdli diltinctioni

erre (uo capiin N
principales. Vi

im ex guot & qui

lberin peticopam

luorturn

entibus egis e⸗.
LANCHTON, cujus commentarius in Zachariam, An. 155 3. in ſcho-

la Wittembergenſi dickatus, To. II. Oeb. legitur f. , 1. ſqg. Witteberg.
in f. 1562. URBA N. REGIUS, cujus in Abdiam, Habacuc, Sopho-
niam, Haggæum, Zachar. Malachiam commentarii & ſeorſim prodie-

21,

VARENIUS, in cujus Collegio Canonico quatuor noviſſimorum V. T.

VETER. TESTAM. 439

2) gratiæ Spiritus Sancti in eccleſiæ offlictionibus c. XII. e Zacha-

—869) fontis aperti & colligendæ per percuſſum altorem eccleſiæ e*
c. XIII.

„) regni Chuſti amplificandi & glorificand C. XI.
VII.

Lucubrationibus ſuis ill luſtrare ſategerunt hoc vaticinium
ex Lutheranis FRIDER. BALDUINUS, cujus in Zacha- Commen-

tiam commentarius prodiit Wittebergæ in S. A. 16r0. & Francof. in 4. tarii-
A. 1666. & in Commentariis b. Joh. Schmidii, Lipſiæ A. 1686. in XII.
Prophetas junctim editis, ſuo loco comparet:

Luthera-
norum.

SAMUEL BOH-
LIUS, cujus Analyſis & Exegeſis Zachariæ a cap. I. usque ad Vill. hinc
vero usque ad finem continuata & abſoluta a Zacharia Grapio, Roſto-
chii prodiit in 4. A. 171I: DAVID CHYTREUS, cuſjus Opp.
To. II. Lipſiæ fol. 1599. extat in Zachariam commentarius: ]O H.

DRACONITES, cujus Zacharias Propheta cum translationibus fon-
tis Hebræi, Chald. Gr. Lat. Germ ac explicatione prophetiæ, prodiid
Wittebergæ in fol. A. 1 56 5ß: HARTMANNUS EWALDUS,
cujus vernacula Zachariæ expoſitio prodiit Schmalkaldiæ in 4. A. 16 15:
FRIDER. ERNESI.B

MEISILUS, cujus vernacula prophetiæ Za-
charianæ elucidatio, publicata eſt Lipſis i in 9. A. 1706: P HI L. ME-

runt Cellez Saxonum A. 1537. & inter Opp. leguntur: AUGUST.

Propbetarum, edito Roſtochii in 4 A. 1667. ſuO loco p. g9g. ſqq. Zacha-
rias quoque comparet: O H. HENRIC. URSINUsS, cujus in
Prophetam Zachar. commentar. excudebatur Francofurti in. 8. A. 16 72:
BALTHAS. WILLIUS, cujus Zacharias commentario illuſtratus
modi Bremæ in 8. A. 163 8.
eex Pontiſiciis FRANC. a MESS 4 NA, qui ſunerius ad- Pontikeig-
omnes Prophetas minores p. 2g g. jam recenſitus, hic nobis repetendus Tum.
venit, qued ejus in Zachariam paraphraſis uberior longe ac operofior eſt,

qduam ceterorum Prophetarum, Antwerp. in 4. An. 1597: HIERON.

080RIUS, Algarbienſis Epil. c. cujus in Zachariam commentar. pro-

diit Colonis, i in 8. A.158 441 IOHANNES de REVROLES, cu- D

H us

De Zacha-

rine

Refarma-
z orunt.

Summa-

tis.

Sedes ac
ordo libri.

440 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS
ins. in Zachariam quæſtiones literales & morales excud. Pariſiis in fol. A.
631¹: DIDACUS a STUNICGA, cujus in Zachar. commentarius
Drodiit Salmanticæ in fol. 1577:
ex Reformatis RUARDUSANDALA, qui præcipua Zacha-
riæ dicta, diſpurationibus publicis diſcutere & ventilare cœpit, Franec-
queræ in 4. A. 1720: HENRIC. BOEKHOLT cujus Zacharias
Belgice explicatus prodiit Amſteloe dami in 4. A. 1719. LUDOVICUS
CRO CIUS, cujus propheta Zacharias commentario iill uſtratus,
prodiit Bremæ in 8. A. 1638: JOH. JACOB. GRXYN– US, cu-
jus in Zachariam commentarius excud. Genevæ in 8. A. 1 581: GUIL.
PEMBELIUS, qui decem priora capp. Zachariæ explicavit, inter
Opp. Anglice edita in fol. Loandini A. 1635. 165§. Fis adde A BRA-
HAMI GILICHII Vibrorum Propheticorum V. „ N. 1 Kamenti
compendium & analyſin p. 6G6o. ſqg.

CAPUT XVIII.
DE PROPHETILA MALACIIIAE.

Sedes & ordo libri. Malachias ultimus, ac ſigillum Prophetarum eſt. Ma-

rium Capi- lachiæ nomen, non appellativum angeli, ſed proprium hominis, aà Deo

miſſi; nec Symbolicum Eſaraæ, vel Mardochæi, vel Zorobabelis, vel
Nehemiæg: Tortus ac patria: munus propbeticum: mors ac ſepul-
tura: memoria, . I. Libri ſeriptor, ejusque Stylus. Objedum
Perſonale: occaſßio S. I. Argumentum: ſoobus: ulilitas. S. II.
Autoritas Ciuogice . IV. Chbronologia §. V. Partitio S. VI. Tabula
) Dnoprice 3. VII. Commentarii Rabbinorum, Lutheranotum, Pontiſi-
ciorum, Reformatorum, §. VUIII.
Emum ad Canonicorum in amiverſo V. r. prophetarum ulti-
mum devolvimur, Malachiam, qui apud Hebræos æque ac

cum, cum & temporis reſpecdtu, & vaticinii textura Vetus
Inſtrumentum obſignet, idemque cum Novo Fœdere in Jchanne Ba-
ptiſta arctiſſime conjungat, omnesque adeo intermedios libros, ex Apo-
erphcrarn, cenſu a Pontificiis obtrudi ſolitos, omnino excludat, Scite
in hanc ſententiam b. Varenius Mag. ad Malach. b. 15y2. Hic & claa-
dit V. T. Canonem, inquit, & clevim aſffert Novo, Jobanni Baptiſtæ re-

lignans munus, & exwcellentioris miniſterii Prckkettat a gquo N. Ii can on
inee-

Græcos in α7 õ duodecimum jure ſuo tenet lo-

4

,

jurepturus
Caionicd in
ſiice emp
Chritti pra
Geſinat Ma
Novum.
cuſpitant,
Mlalachiam
phetarunn
Aben Ela
Quangm
Novi let
uin ubind
iis ſecimin
pey. Vitrine
Prophetica
ſtrucus, in
tum jam ant
bro et
nLTL
Greci Wen
cuin Schos
i expreſſer
liun, kyat⸗

Potminis Pro

Malachi gor
) ecurtate
atus Dej 3
nomine En
llero in 0
lionis tario
Mekebioe E
Orinnem
CMerun
htiuntn

che 8 1 13

eten tech na
Cor⸗/

iſit in fol. A.
Commentarius

tripua Ziche-
cCej Franec-
cojus lacharins
5D0 MCUS
rio illuſtnus,
INEUS, G-
15: GUIL.
Nplicnnit inter
aGde ABRA-
N. Tekommenti

CMI.

etarum 45. Me.
pomninis,4 D
rudl vel
ors ol ll.
Mlus. hicen
lr: F M.
9 8. V.
runorniy itii⸗

tophetmum uir⸗

ſehreos elle ie
re ſ

i textord lenns

e in ſol ann nne Bl⸗
u at⸗
Uii 19 6 li-
17

Novum. In id itaque Judæi pariter ac Chriftiani interpretes amice
conſpirant, ſcriptorum V. T. Canonicorum omnium agmen claudere
Malachiam, quem eapropter Judæi — N 2 —r Rigillum Pro-

Quanquam enim poſt eum usque ad Johannem Baptiſtam & auroram
Novi Teſt, non omnem omnino adeo defeciſſe prophetiam noverimus,
quin ſubinde quædam extraordinariarum revelationum divinæ volunta-

tum jam ante occupavimus P. III. cap. I. §. 2. H. 77. ſr. Nomen vati &
libro edt , quod Hieronymus & ipſe Malachi reddidit, & exce-
ptis LXX. alios interpretts ita, ut in Hebraæo legitur, kranſtuliſſe monuit, .

10 tenet .

VETYER. TESTAM. I

jurepeurus erat ,26 quis inter urumzue pune Malachi n0 Va admiranda De Mala-

Canonica interbonat. Eo ſpectat cumprimis finalis illa tum legis Mo- chia.
ſaicæ emphatica Perquam commendatio, tum Eliæ, anteambulonis

Chriſti promiſſio, ut proximi & mox ſecuturi Prophetæ, in quo cum

deſinat Malachias, incipit apud Marcum & Lucam Evangeliſtas, fœdus

phetarum, nec non — TN eorum ultimum, & cuam
Aben Ffra Ee Zinem propbetarum nuncupare ſolen.

tis ſpecimina hinc inde emicarent, quod copioſe demonſtratum ivit Cam

peg. Vitringa Obſervation. acer. lib. VI, a cap G. ausgue adig., nemo tamen

prophetica vocatione & autoritate Præditus, donoque εαοιι ν in-

ſtrudus, inde ab exceſſu! Malachiæ nominari poterit; quod argumen- . MUW
nomen:

Græci autem & plerique recentiores Latini MXααναοιοος,,;:/ Malachias, alii
cum Schua, ſed raptim & absque accentu legendo, Maleachi, vel Malea-
ei expreſſerunt. Haud dubie a nomine [NDortum trahit, quod nan-
l iucmn, legatum, angelum notat; Jod autem finale aliis Para gogicum &
nominis proprii formativum, aliis pronomen affixum primæ perſonæ, ut
Malachi notet angelum meum, reclius denique aliis ex nomine 51 vel

r decurtato adjectum cenletur, ut idem ſit ac —82 Hp angelus ſive le-
gatus Dei, ad analogiam aliorucn ejusmodi nominum, quæ Jod finale ex

nomine divino adfeiſcunt, larga manu fabminiſtratorum aàa Vener. D.
Hillero in Onomaſtico ſacro Via VIII. P. 37. Diſpar ergo hujus angel⸗
lationis ratio & ſignificatus eſt ab alio quodam proprio nomine 7
Myelchias Eſdr. X. 25. 31. Neh. III, 11. VIII, F. quod diverſam agnofcit
originem Pͤ, idemque deſignat ac Rex meus Jab, vel Aex Jehovah.
Caterum quando LXX. Interpretes noſtri nomenclationem in ap pel-

lativum transmutarunt vocabulum, c, I, I. ita reddentes; Aiαααα& Xα 7να on appel-

1
„ vois en! 707 Iρνͤει½, Sy ειο οαανσα⅜ρ&ςεαο π+ anſam nonnullis ſuppedi- tirumn.

tarunt, in eam incedendi ſententiam non hominem, ſed Angelum coe-

leſtem hunc noſtrum, æque ac Liaggaum & Johannem Baprtiſtam fuiſſe,
Carpz. Pars III. KkKk humana 5

Chia,

De Mala-

tim quod cœleſtes & aà l. e0 inſpiratos ſermones

— 4

2

442 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

humans forma indutum. Jam veterum nonnulli ita exiſtimarunt, quos
Hieronymus refutat proxmio in Malach. ad Minerium E& Alexa! narnm

Monachos, I. VI. Opp. f'iag. F. Nec putandum eſt, inquiens, jux a quo-

rundam opinionem, angelum venißſe de cæœlo, & aſſumſiſſe corpu huimanum,
ut Iſrarli, guæ a Domino ſunt mandata, oqgueretur. Si enim interbretan-

da ſunt nomina, & ex nominibus non ſpiritualis inteltigentia, Red biſtorik

ordo texendus eſt, ergo & Oſee, gui Salvator dicitur, & Zobel, qiti interpre-
tatur Dominus Deus, ſive Incipiens, G erers vonbete, non erunt homines,
ſoeld vel angeli, vel Dominas at gue Salvator, gliia hoc eorum nomina reſo=
nant. Et paulo poſt primarium hujus Pleudhermenias- Patronum Ori-
genem nominat, qui in hunc librum tria ſeripſit volumina, nullam Eſdra
faciens mentionem, ſod angelum putans furſſe, glti ſoripſit, ſecundum illud,
guod de Jobanne logimus!t boc*‿ 40 mitto angelum menm ante fatiem
zuam. Quod nos omnino non recipimus, ne animarum de cœlo ruinas ſu-
Forpere compellamur. Eandem reçenſet ac r ſententiam C Frillus
Alexandrin. brom. in Malach. F. E. Qirh. . Gib. 8 ααορεντιιοα 7
Tivο⁵ν 7es! gor8 A6ραροo., αται g6αh H dyveNen es 111
Oνιι is Eee o, . T *, &. AHores, ðõ Da, Peraihn Aτναι O GHSi
Des, 0 sv 7oοορ TS 1 g& l & l'gooανο, eνâaäα 6ſi
zutem quorundam de ipſo, nes audiendam’eomn, Rertc gui erediderunt te-
mereque fabulati ſunt, eum natura angelumn Ii, iſſe, ſod voluntate Dei cos po=
vis fonmam babitumque aſſumſ, Ge, & Iſraelitis prophetiz oFieium brſti-
tißſſe. Pergit ulterius dochifimus pater, & angelum dicdtum ab interpre-
tibus fuiſſe docet, partim quod nomen ejus hanc notionem haberet, Par-
Ifraeli nuntiarit, demum

2.,( . „ Sr.
concludens: τατοσ ☚ Sv e ' Jacs 6 obürne MαWπιοις, bo-

⸗“

mo tgitur, noſirun Fn . probbeta lalechis 2 n kuir it. Sed & recentiorum

nonhulli, quamvis non angelicæ, ſed hu naturæ Prophetam fu ſſe

largiantur, & ab Origene in eo diſcedant in in div verſum, Malachiæ tamen

nomen ofheii potius declarativum, quaem! perſonæ proprinum exiſtima-

runt, adeoque in appellativa igifiatione acceperunt. Hæſitat omni-
no dodifſimmu § Vitrioga Obſervat. Sacr. lib. VI. b. 32. ſd & perte ita
de eo pronuntiat b. Brentius Prafat in Numeros, 1. I. Obb. F. gié;. Sicut
& eczim bihellum, gui inter miinores Propbhetas ſeqlitur Zasharian, vo/
— & Malachi, uon quod boc Iuerit nomen Prophetæ, ſod quod, duem-
admodum boe vogahulum ponitur in tertio cabite, & ſigniſicat angelutn

m'énm. quo nosine denotatur Joannes Baptiſta; Ta, de bos angelg Präete-

Ppue in eo libello tadatur. enim vero, hoc ſi lic ceat, etiam Obadiæ &

4

t gar Kta

Holer vomit

beas ſee o
HZ NN
ju omen ,
1 b H Hebt
K, D. Einch.
uoc iple tan
O NN
ture Aeo, Py
Drugas gude
7
1a, ſell ſcriba
pia, Nihilo⸗

lgue titulis
Deaum ,
NN recentior
Anodum r⸗

nennt ga

V. Humds

4

Eldres it igt
habel S e ein
ra, Auenſ

DP
rophetannn

(05

imaets

Alerancann
,ͦ ‚ur 1 gu⸗
un huuanu,
, mergretnn-
“ iorie
lOi in e re
erunt honines,
1 nomiß, peſo⸗
Pattonum Or--

1 nulan Eiches

ſatunlin ilic,

n aute ſatienn

eelo ruinis /l-
ent ien 16 c

7
, :Aoy 4
1„
40 1ra 8-

die gerli uet.

]

haberet lül⸗
tiatit, emilm
. 4

nhetid “ e
1. achie r awen

llinn.

gog,
. Neu 2

jſelt U

9

ll⸗ 6
Gen 91⸗

die &
4 o.

n eb interre

VEIE. TESTAM. 443

Hofſex nomina in appellttira transmutare, omnemq ie demum hiſto-
riam, hac nominum confufione, turbare licebit. Quin potius conſtan-
tem urgemus ſeripturæ propheticæ morem, ex quo vaticiniorum ſcripto-
res propriis, quæ ex circumciſione retulerunt, nominibus ſuis in fronte
operem deſignantur, allegorica vero quadam aut ambigua delineari ap-

pellatione, & ſic in dubie relinqui non conſueverunt. Proprium itaque

divini vatis id nomen fuit, prout Syrus, & Arabs, & occideneales inter-
Pretes fere omnes, recie aeceperupt Alii rurſus errori occaſionem de-
dit Jouathan ben Uziel, nomen hoc in Targum c. I, 1. ita ov6ραρα⁰ b 6α
R 0 Ne POE per manum Maldchiæ, cu-

Jus non en he atan Esira. Teriba. Hinc ſtatim in ſens tentiam itum eſt
tam ab Hebræis, quamm a & hriftianis. lta Magiſtris ſuis paſſim eam tribuit

R. D. Kimchi, cum ad h. l. commentatur: ſ 32 5

I godtores noſtri f. m. hunec Malachiam Esdram eßſe perhibent,

quod ipſe tamen ſtatim refutat: 1 — A DEED

DOr Y PN EA) vera n, tamen non r.e Dor mas in ullo Scri-
pturæ loco, Probhetam eum dici, Rec, ſemper Esdram ſeribam. Præterea
Drufus quoque In Me. I, z. verba Eliæ allegat filii Aſer in libro Ma-
ſors, quæ ita habent: Aſcendit Esadhaf. ITpſe eſt Malschi, Var angelo mi-
Araates 1369, Saveraos, & Doctor, & Soribarum pater, Mater ſirigture
Juxta ac Maſſonæ 3 ipſe tamen animum ab hac opinione alienum faſſus,
quia & e lihris canonicis ea non habet autoritatem, & Eſdras non Prophe-
ta, ſed ſcriba paſſim vocatur; quæ multum ab invicem diſerepant mu-
pia. Nihllominus tamen Plebræorum ſententiæ fubſcribit Hierony-
mus prafat. baulo ante citate pergens: Maè lachi autem Hebrai Esdram

exiſtimant ſacend'teme quia omnia, qua in Lbro illius continentur, etiam

hic propheta commemorat, ditens: labia ſacerdotis cuſtodient ſcientiam,
& legem requirunt ex ore ejus, qui angelas Domini exercituum eſt. Tempus
quogué titulusgue conveniunt. - = Titur & ale⸗le, id oſt, Esdras, Boſt
Ag dltue Zachäriam, Jiui ſub Dario Prophela PEd fPusrnt, uiſſe Er. edendus ſt.
Ex recentioribus Rupertus uitienſis prologo in Malachiam, & operoſe

Tu
admodum Franciſcus Ribera S. J. Comment. in Mal. I, 1. J. 5. . 77. idem

ruentur; quia cum Zachariæ & Aggæi con punda nomina Eidr. V. &
VI. legamus, Malachias tamen iis non additur, quem non Præteriiſſet
Eſdras, niſi ipſe Malachias fuiſſet; tum etiam, quia Syrac. XLIX. Zoro-
habel & Jeſus filius Joſedec, & Nehemias laudantur, omiſſo tamen Eſ-
dra, quem ſilentio non involviſſet Eccleſiaſticus, niſi communi duodecim

Prophetarum complexu jam illum inſinuaſlet. Verum cum adeo ficul-

Kkk 2 nea

C* 33 *

Esäræ. .

De Mala-
chia.

o War-

dochas, vel

ð

444 INTRODUGT. AD LIBROS BIBLICOS

nea huic figmento ſobſternantur argumenta, mirum non eſt, ab aliis, re-

éctiora edoctis, non deſferi modo illud, ſed & cum ſibilo explodi. Di-
verſum ſane fentiunt e Judæis Aben Efra, D. Kimchi, Abarbenet, & Mo-
ſes Maimonides, e Patribus Cyrillus, Iſidorus, Epiphanius: graviter au-

tem hoc commentum profligant Ben. Arias Montanus Comment. ad Mar-

lach p. HGo. Corn. a Lap. Comment. hb. l. p. 3y&. Gaſ par Sanclius prole-
gom. I. in lib. Esdræ S. 3. P. 29. Chriſtoph a Caſtro Comm. ad Malach. .
54g. Confer e noſtris, diverfum pariter ſentientes, b. Glaſſium Lib. Il1.
Philol. Sacr. p. marg Sat. & b. Dorſcheum in ſyltloge ſomeſtri mi eellantor.
Num. IX p. 190. slios ut plures bunc taccamus. Nec oper nos pretium
fadturos cenſemus, ſi in confutando f ſigmento, otio noltro aburamur.
Multo minus audiendi fuot, qui nulla prorſus ratione ſubnixi, Malachiam
dici contendunt, qui Mardochæus in libro Eſtheræ audit, quod ſel louen

Zachariæ. omnino & repudiandum efſle dicit R. Afarias in e . N cap.

ortus ae
Patria.

XVIII. f-S. col. I. & ejusdem commatis cum alio Magiſtrorum ſamen-
to, quo Pinechas idem traditur fuſſſe cum Elia. Iin Talmudieo vero
Tract. Megilla cap. I. ſententiæ hujus vel autor, vel patronus laudatur
Raf, & ratio additur: quare vocatus eſt Malachbiat (qui Mardochæus
alias dicebatur?) quia erat primus poſt Regem (reſoluto nimirum nomi-
ne E in ρπ Rex, & & quod primum deſignat. Sed mox ibi-
dem alia objicitur traditio vetus, quæ Danielem, Mardochæum, Hag-
gæum, Zachariam & Malachiam (diſtinde a Mardochæo recenſitum)
agn teſt tur vixiſſe ſub Dario. Demum vero pari fide, Jjudæo-
rum aliqui apud Côccejum in proc«m., in Malach. hunc vatem noſtrum
Zorobabelem, aliqui Nehemiam etfle volunt, haud dubie in eam induci
fententiam, quod & &ασεσαντοο noſter hic fiſtitur, ſolo nominis in-
dicio deſigaatus, & alibi per univerſam tacetur Scripturam. Rechus au-
tem aln eundem ab his omaibus diſtindum, nec Prophetam ſolum, ſed
& Synagogæ magnæ graviſſimum ſtstuunt affeſſorem, Esdræ & Nehe-

miæ collegam; quibus & nos adſtipulamur. Plura de ejus perfona

ignorare nos voluit Scriptura, ultra quam hic fapere fas non eſt. Unde
incerta & dubia omnia funt, quæ Pſeudo-Epiphanius de vitis Prophet.
cap. XXII. T. II. Obp. P. 249. eumque ſecuti Dorotheus & Iſidorus Hi-
ſpalen ſis memoriæ prodiderunt. Ita vero ille; Mæ Nee lα r -

7 6 v S PvR7α ZasS) 7og Mer& rvy eτι.ασραν A 1 v τασ

Bx S“ρορ, Tinrerο, sy Te De, sv ZaſggXρν, 0 r: éo „, „α„0*να
Plov 8 H 2 . 1 ad, Z ρ Kαοοσ Er No Nονσ dr, ιον αα roc-

oy, Sα„½εας MæNX„αα 9 Sekemvever a A ,Yeet. v Yas 7 6de aA-

1 neni⸗
zuli, Mbe
menuatus e⸗
pu⸗ 1mmun
Puit enim in
pollwiſe eun
9. 1. C, t
erentur, v.
terius prog
700 Offra,
7 ehſtin 1
axra/
iinunch d,
hat: quemaa
litur prine/
lcem Dorotl
50. guoen
ſirmabantur.
ie prophertie
ſua Crinis
ngelicn hen
1d commen
habentur, an
incerta deo!
76 an
noritin arge
Peium ad

Hune⸗
verſu Noen
Vatieinii r
eſt, eur ine
mrum &

105

ielis te.
XPploci. Di.
enel, & Mo.
:gavicer au.
elt Aa Aa-
Anchin D le.
Mainb.
llium . Lil .
i n, den
Toncs pretiummh
ſro abatamur.

i, Malachiam

odfabalofam
N .
torum fgtnen-
lmudico vero⸗
1Ous Hudtür
Mardocheus
mirum pomi-
ded mox ibi⸗
ocheum, Hlg-
o recenſtum)
ri (de, /udro-
Vatemm noltum
jn cath ducti
Dlo r, ominis in-
„ Rechvs ar-
umn ſolum, ſe
sre Nehe-
k eiis pettont
on Dece
viti Puplet.
Alidors,l

ag 2 ,

1

0 uxgenie, Malachias 6 Zabulonis tribu poſt retti 6 Pat ) onia Po. De Mala-

p. 307. quocungue Madicabat, confe, Zim angelo de cœlis adveniente, con-

incerta de obitu noſtri eſt traditio, quæ apud eosdem additur: vecs

moritur, atque in agro proprio ſe pelitur. Memoriam ejus recolit Mar- memoria.

VVrTER TESTAMsͦ!·MͦMAD· 445

7

vali, Sophaæ in Zabuloniis naſcitur, & adbuc javenis vitæ integritate com- chia.

mendatus eſt. - - Er gquoniam velut ſanctas & manſuerus in bonore
abud bopulum babelbatur, Malachia ab eo vocatus eſt, boc eft, Angelus. .

Fuit enim imprimis decora & venuſta orporis ſpecie. Tanta inter ſuos munus
polluiſſe eum autoritate tradit Iſidorus Originum Lib. VII. cap. 'III. Olp. Propheti-
p. Ot. C. ut quicquid Loquebatur, quaſi a Domino eſſent mandata ita ere- cum.
derentur, unde Malachias vel angelus & nuncius Domini ſit didus. Ur
terius progrelſus cit. loc0 Epiphan. de ipſo teſtatur: cα &ετταεα‿τ†+2rs e
8ο τα, A 115 ut e, ρ α 666 ⁶εαοτ 0ααρ ντε rn
οd τοαα οαο ναις¾ véτο ev T α uοοτι **§⁹ Aνορ+αιτις, ν Y-
o&το * Dρ‿ρσdNödeet, 18ré6Sα 6v S.Xαν Kosr. Luiequid iäte va-
tieinando dixerat, eadem die angelus abbarens interpretatzione ſua declora-
bat: quemadmocgum interregni tempore contigit, cum nullus apud Iſrue-
litas princebs eſſet, quod in libro Sebophetim, hoc eſt, Judicum, legimts.
Idem Dorotheus repetit, & Iſidorus de vita & morte Sandor. cap. LI.

firmahbantur. Qux citfa ullam tabularum fidem, & contra morem pla-
ne propheticorum oraculorum, & tantum non inepte aſſeruntur, cum
ſua divinis per Malachiam eloquiis autoritas conſtiterit & fides, nec
angelica Jeoreoοοα & confirmatione opus haberet. Parum ſane hoc MUMU
ad commenda ationem didorum Prop heticorum facit, ſi, ut fides illis

habeatur, angelo apparente opus ſit, qui ea confirmet. Kque demum

mors ae ſe-
pultura .

& v ρ5ρaα. An αον, 10 Feoger 40n 6 † τατιιιοαας αντιι 6*
7 ℳτα* AUrâ§⁸, quod Iſidorus ita reddit: Hic autem admodum juvenis

tyrologium Romanum ad diem 14. Januarii; Gracorum vero Meno-
ogiunn ad diem tertium.
Hunc: itaque libri ſeriptorem prima ejusdem argnunt verba: Libri ſeri
e en ee en nn onns verbi Zebovæ ad bPtor.
verſus Wraelen, ber manum Malachig c. I, I. quorum priora grineipalem
vaticinii autorem, poſteriora vatis miniſteriutn lquidoe docent. Nec
eſt. cur in evolutione phraſeos: per mannm Malachiæ, hic denuo hærea-
mus, quam ſupra jam ad Haggæum expeditam dedimus. Malachiæ ni-
mirum & ore Deus utebatur, cujus miniſterio & Præconio hoc AERAαι
KkKkk 73 onus

De Mala-
chia.
ejusque
ſtylus,

Obje Quin
Perionale.

Oecaſio:

446 INTRODVUCT. AD LIBROS BIBLICOOS

onus promulgaret, & mann, per quam in literas redigeret, additoque ul-

timo hoc volumine Canonem V. Inſtrumenti obignaret. Stylo utitur,
pro ſeculi ſui genio, ſatis eleganti, terſo, ac nitido, conciſo tamen & ad
aculeos in legentium animis reliaquendos compofto, & argumento ſuo
tam in ſeveris correptionibus, quam in Evangelicis promiſſionibus, ſcite
attemperato; fabulas tamen gentiles, & Theologiam profanorum homi-
num ιεπ non redolente, quod opprobrium præter meritum in ſan-
Gſſimos Dei vates jaciens Coru. a Lapide prolegom. in XII. Propbet. Ca-
none 17. P. 23. documento ex Malachiæ c. IV, 2. petito, quo 3d fabulam
Phœnicis alludi perſuaſum habet, demonſtrare ſatagit. Sancticr omni-
no ac fublimior, noſtri diſciplina fuit, quam ut ex impurorum hominum

fgmentis ac fabulis, vel argumenta depromere, vel lucem mutuari, vel

vocum & expreſſionum idess petere, neceſle haberet; & longe alio ex
fonte. quam ex foœtidis gentilium lscunis, iſta ſolatii pleniſſima Chriſti
Sofſpitatoris deſcriptio declaranda eſt, qua loc. cit. ſol juſtitiæ audit, ſub
cujus alis ſalus nobis oritor. Agit autem Malachias cum Iſraele, nempe
Judæis ex captivitate Babylonica reducibus, qui tamen & patriis ſedi-
bus, & avitis ſacris, poſtliminio fibi reſtitutis minus pie dextreque ute-
bantur. Setendumque, inquit ad h. I. Hieronymus, quod abdufto in ca-⸗
ptivitatem Iſrael, id eſt, decem tribubus, indiherenter priſtino nomine & duæ

zribhus Judas & Benjamin abpellentur Iſrael. Quanquam negari nequeat,
redueibus e Babylone multos ex Ifraelis regno fuiſſe immixtos, & una

cum Judæis in patriam rediiſſe, quod vir doctisſimus Hermannus Wit-
Rus in dααιτι cap. V. toto p. 344. 44. ſolide evicit; indeque com-
muni priſcoque Ifraelis nomine utrosque appellari. Hi ſane tantum jam
defecerant a priſtina pietate, ut ſeveris increpationibus ad meliorem re-
vocari frugem opus baberent. Reduci enim ex captivitate, ad breve
temporis ſpacium quidem Deum ex animo colebant, templum dudum
coptum tandem ab Haggeo & Zacharia excitati, atque à Dario rege ad-
juri, exædificabant, ſacrum cultum rite inſtauratum, ſedulo peragebant,
Deumque oblstis vidtimis ac decimis pie venerabantur: verum, cum
paulo poſt Zorobabelis & Joſuæ obitum, ex negligentia Sacerdotum &
Præfe dorm, in priſtinam prolaberentur impietatem, nec Deum nec ejus
cultum magnifacientes, illum quippe hypocritice colentes, hunc ſubdole
adminiſtrantes, ſub Artaxerze Longimano, primum Esdras, & poſt Ne-
hemias eo mittebantur, qui vitia populi caſtigarent & emendarent, idque
operam darent, ur populus rite luſtratus, legis divinæ ſcientia imbuere-
cur, tum & ordo Leviticus a criminibus, quibus ſe polluerat, purgaretur,

.

& ſictarun
gue Aur⸗
Crerlus
tom von e
bemmia h
gui maxin
otes Pke
proſtituer
bidas &
Tinam 20 11
bR ai
nonnNÜ
cebent ali
CcOmditioni
ſamiehant;
ſat. in Ma
cem poner⸗
Monitos 20
eilieccaret,

Nẽ

M

Hoc ſi
ga Deum
luti cultus
profan
rie Eegiie
ſorcice feci
lemtum, qn
MIcü Vi—
lent; demnn,

i eme

ſekeiintiſ
ſmunn Ea
Tet, Aut vin
Domini
Rophetn,

itocne ul.
lo utitar,
nen & ad
mento ſud
ibus, ſeite
Dunhomi⸗
et Ca-
10 fabhem
dior ommi-
mhominunm
Dutuari, 1
nge dlid er
lima Chricti
2 MMlit, ſub
Gele, nelbpe
Putriis ſei⸗
wee ute⸗

Hdu’o i A

mnine O d
Gri neguent,
tos, & uni
annus Wit
deque conn-
tuntun jamme
melorem te
e, ad bieye

iegeal⸗
petagebant,
erutn, Cuint
gcerdotunn 8
euitn het ejus
hunc ſabdole
,6* Hok Ne.
Aarent,iqe
gin imbuete-
nuten,

VrFTER. TEST AAMAMAM. 447

& ſacrarum literarum ſtudia majore ab eo induſtria excelerentur, deni- De Mala-
que & urhs Hieroſolyma, noværeipublice metropolis, probe muniretur chia.
adverſus hoſtes. Attamen omni illorum diligentia & zeio adeo cau-
tum non eſt in futurum, ut non brevi poſt (mortuo videlicet Esdra, & Ne-
hemia sbiente Nehem. XIII, 6.) eadem vitia in populo recruduerint, &

qui maxime ſacrorum decus illibatum ſervare, & tueri debebant, ſacer-

dotes, profanis illud opinionibus, & impura vita ſua non prodiderint ac
proſtituerint. Nam & pro legitimis ac probis hoſtiis, pollutas, mor-
bidas & rejecdlaneas oflerebant, & legem prave explicantes, nec ad ſe-

riam ac infucatam pietatem populum erndientes, commiſſum ſibi gre-
gem negligebant. Porro etiam plurimi ex plebe, juxta cum princi-
Pibus, amorem in uxores valere jubentes, libellumque repudii illis, &
nonnunquam nihil mali commeritis, pro lubitu objicientes, alias du-
cebant alii cum gentibus conjugia in lege vetita, aut non niſi certis
conditionibus permiſſa, crebro inibant, & in alienigenarum filias in-
faniebant; quæ Omnia copieſe executus eſt Cyrillus Alexandrinus ra-

Jat. in Malsch. Bi 5lz. ſJ. Graſſantibus itaque fceleribus iſtis ut hi-

0

cem poneret Deus, Malachiam miſit reformatorem, qui criminum ad-

monitos ad ponitentiam provocaret, ſtatumque populi mire corruptum

emendaret.
Foc fine Malachias primo in genere omnium ingratitulinem er-

ga Deum benefadorem fuum perſtringit; binc in ſpecie ſacerdotes pol-

juti cultus divini arguit, quod ſacrificia mutila, furto ſeu raptu accepta,
& a profano populo oblata admittentes, remque ſacram vel perfuncta-
rie & negligenter, vel mercede conducki, ut rem ſuam facerent, avare &

fordide facientes, fſacrofandum Dei nomen in omnium adducerent con-

temtum, quin & correptionem peccatorum omittentes, pactumque Le-

viricum violantes, ipfi pravo exemplo & doctrina corrupta vulgo præi-

rent; demum & populum de illicitis, cum exterorum fœminis, connu-
biis & temerario legitimatum uxorum repudio, de blaſphemia in Deum
& præfracta contumacia grsviter reprehendie, pœnasque interminatur,
ſceleribus iſtis provocatas. Cumque ante captivitatem Babylonicim ad

idololatriam & fuperſtitionem proni fuiſent Judæi, nunc ad Epicuræi-
ſmum & Atheiſmum omnis ſpectabant, quafi Deus res humanas nimb cura-

ret, aut vana effet Redemptoris expectatio. Hinc tandem imminentem
Domini & angeh feœderis ad templum ſuum adventum denpunciat, & ſe

prophetam, Malachi vocatum,proterve alpernantibus excellentiorem ob-

licis

Argumen-

De Mala-

chia.

Scopus:

Utilitas.

Autoritas

448 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

jicit Prophetam, pariter a Deo Malachi angel 5 mous compe llatum, Jo.
hannem Baptiſtam, ſpiritu & virtute Eliæ inſtructum, qui in diebus Mes-
ſiæ ſalutarem peracturus ſit reformationem. Eo vero tendunt omnia,
tum ut ætatis ſuæ repurgaret ecceleſiam, & tot gravisſimos corrigeret næ-
vos, atque adeo populum ad agnitionem Teſtamenti Dei, ad ſer am PG⅜
nitentiam, & inquiſitionem veræ julkirin, in ſide Chriſti mox venturi,
excitaret, tum ut inſtz ntem haud ita multo poſt Meſſiæ intimaret in car-
ne adventum, certumque ααοιαοα a præcurſore ejus ſuppeditaret, taum
& omnium temporum fideles & de Chriſti inſtrueret officio & cul-
tum verbumque Dei reverenter habendum doceret, & a cognitionis di-
vinæ negleclu pariter, ac mentis v t que profanitate avocarer. Hinc

longe lateque uſum ſuum ſpargit. Miniſtros verhi & ſacra tractantes

officii ſui admonet, doctrinæque ac cultus ſinceritatem inculcat; leges
matrimoniales graviſſimis confirmat adhortationibus, blasphemas de
Deo, ac ſi minus ex æquo aut juſte res humanas moderaretur, cogita-
tiones vocesque diſcutit & profligat; ſordes & avaritiam, in erogandis

in Deum ejusque cultum ſumptibus, corripit; ad ſtudioſam legis divi-
næ cuſtodiam & obſervantiam hortatur; locum de Chriſto Evangeli-

cum quoque ſuaviſſime colluſtrat, nullumque doctrinæ genus relinquit
intactum, ſed doctrinis, increpationibus, adhortationibus, commi-

nationibus, quin & ſolatiis inſtruendis largiſſunum ſubminiſtrat appa-

Tatum.

.

S. IV. .
Tantæ porro eſt hic liber autoritatis, quantam — ⸗

Canonica. Xαα0α ρ *vis, Nententia vörbi Jebove, apud homines obtinere de-

bet, ſupremam nimirum & &α ονο πνσυ qua in cauſa religionis unice
ſtandum eſt, c. I, I. Unde & Chriſtus ipſe, & Evangeliſtæœ, & Apo-
ſtolus ad Malachiæ provocant teſtimonia, quibus irrefragabilem dido-
rum fuorum muniant & confirmem ſidem. Johannis Bapciſtæ miſſio-

nem, officium, dignitatem, & prædicdurus angelus Luc. 1, 17. & de-

claratus Salvator Matth. XI, 10. 14. c. XVIII, u I. 12. Marc. IX, 11. 12. 13.
& hiſtorice recenſentes Kvangeliſtæ, Marcus cumprimis c. I, 2. haud
graviore alia, quam Mslachiæ noſtri, eſftis comprobant & auroritate;
& vexatiiſimn im de Jacobo dilecto, & odio habito Eſavo, quæſtionem
noſtri oraculo ex c. I, 2. 3. de ſinit gentium doctor Rom. IX, 13. Nec
a quaquam temere impetitam ejus autoritatem memini. Qui enim e
Rabbinorum cenſu Prophetam ipſum eſſe negarunt, nihiil Prorſus di-

gaitate

.

gritii
Allellores
ei ſund
Gitionem
hominem

lo
Otmnes,
Diendo
porisſimi
Zqulen:

Obm Ra

αα.
tharids &
Ac,
icem tene
quoque,

chiam Z

olim ad
Mum, no
ſet. N
mox Ma
po men
H ,
Perdn
ore, aut
Chias iri
Pryophetat
e
us Mala
ſanchavit,
s doſ⸗

Aauint. N

0 Neler
Malachier
caheorun
Med 34 er⸗
np.
an

8

laum, Jo.
ebus Mles-
Int omnia,
igeret nn.
Meam P-
OXVenturi,
et 1 car-
itaret, tunn
lo & (l⸗
ntionis di.
et. Hinc
taCiantes
len) leges
phemas de
etur cogite-
n cogandis
legis Eini
9 Euangeli-
us relinquit
8) Colnihi⸗
iſtrut 2ppa-

NVN
Chrinere de-

lonis Vpice
e, & A.
bilem dido-

elir wiſſio⸗
1/. le.
1I. 12,13,
l,2. hlud
autoritate;
goeltionen
l 13 Ne
i ebim e
rorſts
ghitate

. 4 — O&α . „ „— —
ννNhun’HB—vP6rςι rα& να Jeon oαντ νασρρHνονυſ cρααι0ειοε divi-
nus Malachias poſt omnes vaticiniorum ſeriptores oracula divina literis

7 .

VETER. TESTAM. 445

.

gnitati ejus cupierunt derogatum, ſed vel eo niſi ſunt argumento, quo De Mala.

aſſeſſores Synagogæ magnæ a Prophetis diſcriminantur, cui opponenda chia.

ea ſunt, quæ in eandem ſententiam ſupra de Haggæo diximus; vel tra-
ditionem fuerunt ſecuti, paulo ante proſcriptam, quæ Malachiam non
hominem, ſed angelum, viſibiliter inter homines verſatum jactat.

V

W ” . . Chronola.
Iu putandis Malachiæ temporibus ſatis de eo convenit inter

gia.

omnes, poſt reditum ex captivitate Babylonica eum floruiſie; in defi-

niendo tamen annorum articulo & numero, itum eſt in partes. In duas
potisſimum familias ſcinduntur interpretes, aliis Haggæo & Zachariæ
æqualem, aliis poſteriorem cenſentibus. Prius diſerte aſſerit Seder

Olam Rabba cap. XX. p. J. N eeen ee enee eeeeee M

2 — n Ndeeen e Mordochai Judæus, Haggai, Za-
cbharias & Malachias. omnes prophetico munere funcii ſunt anno Darii ſe-
cundo. Adſtipulatur R. David. Gans in Zemach David. E. Patribus
idem tenet Hieronymus, qui Malachiam cum Esdra confundit, Euſebius
quoque, Theodoretus, & Auguſtinus. Quanquam ex eo, quod Mala-
chiam Zachariæ & Haggæo plerumque ad latus jungunt, argumentari

nolim ad P'atrum de Malachiæ ætate ſententiam, ordinis enim utpluri-
mun, non annorum reſpedtu jungunt, ac ſi exacte σαvνoοο illis vixis-

ſet. Hinc videas, mox laudatos Prophetas æqualiter ab iis recenſeri,
mox Malachiæ tempora prioribus demum ſubjungi; velut Cyrillus,
poſt memoratos Haggæum & Zachariam, Esdram ac Nehemiam, per-
git: qρρvνoν εταοο Au. eνdρυρραρ ας οορπτον, νρν

2? k76777 2 9 X .
ſgαααοιο s Sααερνα, . õ Jéeyveÿ MæœXαροο, Eodem tem-
vore, aut Pauto poſt memoratos Prophetas ſancktos, dJivinus quoqut Mala-

chias vixit; Præfat. in Mal. Ita quoque Lheodoretus proæm. in XII.
Prophetas: αε Oeαααιο MæXαανατι ετ νταις α 7 ροd ττιαπαν

*

mandavit. Pariter Clemens Alexandr. Lib. I. Srromat. Aggæo & Za-
chariæ, ſub Dario conſtirutis ſubjicit; ge 9' * e* Tros ααοσνα να=
Aos, poſt hunc vero ille vixit, qui inter duodecim Prophetas angeli nomen

gerit. Nimis rurſus ætatem ejus procraſtinant ii, quos Joh. Meyer nor.

ad Seder Olam g. 106S7†. ſtatuiſſe refert haud diu ante Chriſtum floruiſle
Malachiam, quod ipſi tamen veriſimile non videtur, quia tempore Mac-

cabæorum Judæi jam deſtituti erant Prophetis 1. Macc. IV. 46. XIV, 41.

Med ia ergo via incedunt recentiores fere omnes, cum Huetio Dem. Evang.

Prop. Il. in h. l. S. I. Coccejo, aliisque recentiorem noſtrum undecim

Carpz, Bars IIl. LIII Pprg.

pe Mala-

chia. .

Partitio.

7

4 559 INTRODUGCGT. AD EIBROS B81BLIGOS

Prophetis omnibus exiſtimantes. IIi enim, Haggæus & Zacharias, Ju-

dæos ad templum inſtaurandum impellunt, hic ut in templo pie ac reve-

renter ſe gerant, ſacerdotes adhortatur. Illa ergo vaticinia ante reſtitu-

tionem templi edita ſunt, hoc poſt templum reparatum. Nos ulterius

longe progresſi, ejus miniſterium ſubra p. Sl. ad A. O. C. 3589. & Ju-
bilæum XXI. conjecimus, ut ſub Nehemia vixerit, cujus ætate vitia il-
la, quæ noſter perſtringit, eccleſiam vaſtahant. Unde miram videas

inter Nekemiæ librum, atque hunc noſtrum, harmoniam, v. g. quod

Levitæ & ſacerdotes fœdu? Dei perfregiſſe arguuntur, uxores ducendo
õ & Hehræas, quibus jJuncti erant, ſive negligendo, ſive re-
pudiando, coll. Mal. II, 8. I I. cum Esdr. 1X, 1. & Neh. XIII, 23. ſqꝗq.

item quod decimas Judxi non perſolverint Levitis, qui proinde quisque

ad agros ſuos profu erant, quo ſibi de neceflariis vitæ fubſidiis profpi-

cerent, coll. Mal. III, S. 10. & Neh. XIII, 5. 12 X, 38. ſq. cum. Neh.

XIII, 6. ſqq. quod neglecta adeo ſacrorum eſlet cura, indeque cultus
divini oriretur depravatio, Mal. I, 8. 11, 13. Ii, §. coll Neh. XIII, I5.
ſqq. Facit nobiſcum Vir acerrimi judicii, & harum rerum peritisii-
mus interpres, Campeg. Vitringa, qui Obſervat. Sacr. lib. VI. p. 5y1. ſqg.

& in tybo docdtrinæ Proph. b. 1a. hanc prophetiam editam fuiſfe col-

ligit poſt reditum alterum Nehemiæ ex berſia in Judæam, poſt annum

nimirum XXXIII. Artaxerxis Longimani Neh. XIII, . cum Pontifex
Judæorum eſſet Eliaſchib Neh. II, 10. aut filius ejus ſojaan c. KIII, 2 8.

Idem dudum ante ipſum tenuit b. Tarnovius noſter prolegom. in Mal.

p. Ugl. conferens in hanc ſententiam Esdr. X. Neh. X, 13. & Mal. I.
& II. Quo padlo, integro ſeculo Malachias Poſterior fuerit Haggæo

ac Zacharia, quatuor circiter ſeculis Chriſtum in carnem adventamem
ipſe antegreſſus.
Diverſmode capita numerat liber. In Hebræo Codice tribus
conſtat; quutuor autem in Septuagintavirali Græco & Vulgato Latino,
quos Germanica b. Lutheri ſequitur verſio, tertium Hebræis inde a ver-

ſu ejus 19. in duo diſtincts diſpertienttbus capits. Verſiculis abſolvitur

55. in quibus medium tenet c. II, I4. In partiendo quoque vaticinio
non una omnes via incedunt. Sunt qui duss ejus conſtituunt partes,
ſed ne ſic quidem modo eodem. Horttingerus Tbeſ. Phil, Lib. IlI. Cap.
I. Selt. II. p. 753. eumque haud dubie ſecutus b. Calovius in Bibtiis Il-

luſtr. prolegom. in h. l. §. g. partem priorem complecti dicunt facerdo-
tum ac populi reprehenſionem c. I. & II. Zotßerkoren, de reformando tem-

Plo &attOducendo. T. prædictionem c. III. IV. Rurſus vero Heideg-

gerus

Gerod in
tudii hon-
3i, & a0
Git. 07
HMaloch./
pheuir en
ſtones nun
tur dleg
NoVi
Pladit
Dei erg
Urielees
aninzdver
Ss vel ma
Oeconom,
tem c. l. I
preeipu
IV. cuinos

Conl
l, Lepaſz
De
.

6 (
ll. lrue

Luen
eX

Aberbenelt

Vertit, & en

Dohlibs er

Dar K
Ex
Leun, 74 40
herge ing
3 b 83 len
ſertztione;

CHYTS

8

Cherias, I.
ie e reye.
nteleſtitu.
s ulkerius
M. & k.
tateritia il.
iram Wdens
. g. Jod
e Gucende
do Uve te.
Ull,13. ſo.
incde quisque
ligis Stol⸗
.cum. Nen.

ceqoe cultus

eh. Alll, 15.
um Periisf⸗
1. 1. 8l.
n foi e col-
„poſt aununn
cum Pontifek

le, c. XIlI!, 29.

gum in l

13. & Wal. L.

nerit Hage
1 Cventantem

(Cocice trihus
Igat LarIno,
eisinden der⸗
Ulis zblo ſolvitur
he vetieinio
gitvunt pten
1Lib. I. CWh.
s in bihli .

reunt ſceſlo.

rlig

gans

VETER. TESTAM. ́ÿM

— 7

gerus in Enehir. „. 1. partem (1) in accuſatione popuh eb defectionem De Mala-

Kudi honoris divini c. I. HI. fin. (II.) in denuncistione adventus Domi- chin. —
1, & admonitione de obſervanda Lege Moſis c. IV. verſari libellum tra-

die re†+.hαα alii amplectantur, in quibus b. Tarnovius proleg. 1a
Malach. p. I 96. conſtare tradit ibrum (D) inſcriptione c. I, I. (II.) pro-

phetiæ enarratione, quæ & Exordium complectiturI, 2. 4. & reprehen-
ſiones, numero quinque c. II, 6-III, Zr. (HII.) concluſione, quæ horta-
tur ad legem Moſis obſervandam in Veter v. 22. & præcurſorem C hriſti
in Novi T'eſt. initio expectandum v. 23. 24. Non adeo multum inde
abludit Coccejus Comment. ad c. I, 1. cui P. I. eſt demonſtratio amoris

Dei erga Ifraelem l. 1-f. P. II. elenchus defe dus honoris Dei apud

Ifraelitis c. I, 6. 3. P. III. admonitio de ſervanda lege Moſis. &
animadvertenda Ptrntuſtiatione Chriſti adventantis, c. IV. 4. 6. No-
bis vel maxime ſe probavit analyſis Viri Clariſſ. Dn. D. Ppini in Tabb.

Oeconom. Bibl. qui P. I. dicit legalem, expoſtulatione divina conſtan-
tem c. I. II. P. II. Evangelicam, qua potiorem fcilicet ſui pericopam,
& preæeipuum argumentum, in qua promisſio de adventu Mesſiæ c. Iir.
1IV. cui nos hac vice inhæremus.

Con ſtat i itaque Malachix vaticinium n purie ð Tabula
I. Legali, quæ præmiſſo introitu Præparatorio c. I, I. 5. expoſtulatio. Synoptfez-
nem complectitur
e) cum Sacerdotibus c. I. 6. II, 10.
°) cum populo, c. II, 1I. fin.

II. Evangelica, Mesſiam cum euttere fe licĩtatem priinam, & con-

ſol lationem promittens c. II, IV.
VIII.
Lucubratione s in Malachiam reliquit.
ex Judæis ſeorſim, qui memoriæ nunc ſuccurrat, nemo. Iſaaci Commen-

Abarbenelis autem in h. I. Commentarium maximam ſui partem Latine tarii

vertit, & exhibuit Meyerus in not. ad Seder Olam p. 10. d.. Samuel Rabbino-
Bohlius etiam Malachiam cum commentariis Aben Eſræ, R. Siachi, & vn:

R. Dav. Kimchi, excudi curavit Roſtochii in . 1637.

ex Lutheranis Pll DER. BALDUINUS, cujus in 1lag Luthera-
gæum, Zachariam & Malachiam Commentsrius ſeorſim prodiit Witte. nornm:

berge in 8. A. 16 10. Joh. Schmidii Commentariis ſuo loco junctus fuit

a b. Salzmanno, Lipfiæ in 4. A. 1682: SA M. B OHLIUS, cujus dit-
ſertationes in Mal achiam prod. Roſtochii in 4. A. 1637: DAVID

C HTY T RA. US cujus explicatio Prophetæ Malachiæ, cum Chrono- “

LII 2 Pogia

452 HNTRODUGT. AD LIBROS BIBLICOS

De Mala- logia hiſtoriæ Macchabæorum usque ad Chriſtum natum deductæ, Tom.

ehia, II. Opp. legitur Roſtoch. in 4. A. 1569: JOH. DRACONITES,
cujus in Malachiam Commentarius excud, Lipſiæ A. 1564: £ GID.
HUNNIUS, cujus in vernacula homiliæ in Danielem, Obadiam, &
Malachiam, Witteb. excud. in 4. 1511I: NICOLAUS KOEPPEN,
cujus obſervationes Philologicæ LXXIX. in prophetam Malachiæ, in

uibus ſecundum ducdtum R. Salamoh ben Melech in Michlal Jophi, in

verum difficiliorum quorundem locorum ſenſum inquiritur, iidemque
a Pſeudhermenia Judæorum inprimis vindicantur, prodierunt Gryphis-
wald. in 4. A. 1708: PEH ILIPP. MELA NCHTHON, cujus ex-
plicationes in initium Malachiæ, traditæ Wittebergæ A. 155 3. 10. II. Oub.
extant p. 771. URBAN US REG US, cujus in Abdiam, Sophon.
Zachariam & Malachiam commentarius Cellæ Saxonum prodiit A. 1537:
AUGUST. VARENI US, in cujus Collegio Canonico quatuor no-
viſſimorum V. T. Prophetarum, ſæpius hactenus laudato, Malachias ex-
plicatus p. 771. /74. occurrit: 10 f. HENR. URSINUS, cu-

jus in Malachiam commentarius excudebatur Francof. in 8. A. 1652:
BALTH. WILLIUS, cujus Malachiæ explicatio Bremæ prodiit in

„ 8. A. 1638. =
Pontifcio. e Pontificis G ABRIEL ACOSTA, Hiſpanus, cujus in
Tun: Ruth, Threnos, jeremiam, Jonam, Malachiam commentaria prodierunt

Lugduni, in fol. 164 1: MATHURIN. QUAA DRATUS, Mino-

rita Franciſcan. cujus in Joelem, Amos, & Malachiam expoſitio, ſ. homi-

læ excud. Pariſ. in 8. 1676. 1587: AUGUSTIN. de QUIROS,

Hiſpanus, S. J. cujus in Nahum & Malachiam commentarii, aliis juncti,

excud. Lugduni in 4. 1623. 162 8. & Hiſpali in fol. 1622.

Refrma- e Reformatis, A COBUS BROCARDUS, cujus expli-

torum: catio myſtica & Prophetica in Malachiam Lugduni prodiit in 8. A. 15 80:
JOHANNES5 C OSTERUS, cujus prophbetia Malachia triginta
ſeptem homiliis explicata, prodiit Delphis in 4. A. 172 1: 1O H. J A-
COB GRVYN Æ US, cujus in Malachiam οααιααια ſHGenevæ ex-

cudebantur in 4. A. 1582. & Baſileæ 158 3.1612: JOHANNES MAR-

TINIUS, cujus in Malachiam annalyſis popularis, & obſervationes

evidentiores exc. Groningæ in 4. A. 1647: HENRICUS MOL-

LE RUS, cujus in Malachiam commentarius prodiit in 8. Wittebergæ
A. 1569: AMANDUSPOLANUS, cujus in Hoſeam & Mala-

chiam partitiones, theſes & analyſes excud. Baſileæ, in 4. A. 1599. & in 8.

A. 601: GUILIELM. SCLATERUS. Anglus, cujus Anglica-
na Malachiæ cxpoſitio prod. Londini in 4. A, 1629:; SALOMON
”M van

rin III. er
A. 1707. B
nins Anglicu
10RS HE.
1640: 4A
tic. Met. )
wccincl exp

4A Pyxſaine

ETRU
llenſis,
teberg

ti & p
Poſorem aute
CHNSTO

(uſam in 1.4,

Ptionis ſacre
rgumento, m

s odlicis, t

Uthoritre, ſu
eireiter foliis n
mnbitum incle
kein ſoeinte⸗

.Laudatur
ulnper, in0

ecare
4 tmi Ne/.
dbi deereſ
bnon Umn inlinu
gicas ſaliete
mm, el ini

05

uce, Tom.

0NITES5,

4. T 6ID.

Obadum, &
UOEPN
Malhix, n
hlal ſopni, in
tur, üdemmde
runt Gryphid.
N, cujus ex-
33. ull.0h.
lum, Sophon.
Mit A., 1537:
ſo uatuor ie⸗
Mlelachias ex⸗
SINUS, cA.
n 8. A. 1652:

iie grocit ia⸗

enus, cUjus In

ris Mtocterunt
41U, Mio⸗
ſi i Ltoni⸗
tarinelis juntli
1, .
6s oig eihl
1 in8. A,1580.
nlahie ngind te
g Geneſe
ANl! Müh-⸗
Obleryotiones
IS Ul.

ius codicis, tum in ſpecie de ſi ingulorum librorum ſcriptore, tempore,

VETER. TESTAM. PARALIP. 453

TII. cujus Malachias laſtraotus Lugduni Batavor. prodiit in 4.

1707. RICHARD. STOCK, cujus in Malachiam commenta-

rius Anglicus, inter Opp. proſtat, excuſa in fol. Londini A. 164 1. SAM.
TORS. HELL, cujus explicatio Malachiæ Londini prodiit in fol. A.
I640: ABRAHA M. GULICHIUS cujus in librorum Prophe-
tic. Vet. & Novi 7 NR. compendio & Analyß 1. G.) Malachiæ s. analyſis &E
ſuccincla explicatio legitur.

PARALIPOMENA

ſuis locis inſerenda.

4Ad præfationem Partis I. a. 7. p. . poſi ere ſon onem d., Verrotionum D.

Maji de Scriptura S. adale-

1TRUS PALLADIUS, Theologus & Epiſcopus Roſchil.
*genſis, agogen ad Libros Propheticos & Apoſtolicos edidit Wit-
tebergæ in S. A. I56 8. in qua tamen ultra enarrationem argumen-
ti & partitionem ſingulorum librorum, non progreditur. Co-
pioſi orem autem haud ita pridem adornavit Hiſtoriam ereee §. M.

CHRISTOPH. ZELLERUS, Paſtor Maulbronnenſis, Ulmæ ex-
cuſam in 4. A, 1701. qua tum in genere de ortu, progreſſu & fine Seri-
ptionis ſacræ, de ſc: iptoribus ſacris, eorundemque impulſu & afflatu, de

argumento, methodo, ſtylo, ſcopo, conſervatione & interpretatione hu-

—

authoritate, ſumma, diviſione &c. diſſeritur, verum adeo conciſe, ut 35.
circiter foliis univerſum librorum Veteris Teſt. ſpeciatim i ita luſtratorum

Aambitum, includat, copioſiſſimos autem appendices, ad analyſin & exe-

Beſin ſpectantes, adjiciat.
Ad pag. ſequent. Nicol. Serariae;
Laudatur etiam paſſim GEORGIUS ELDERUS, JCtus & Confilia-
rius Imper. in Oeconomiaibliorum quam tamen videre nondum contigit.

Ad præfat. b. 1. p. S. ſab ſinem.
Spedare huc quoque videtur NICOLAI A BRA MI Pharus

Veteris Teſt. ſ. ſacrarum quæzſtionum Libri XV. Parifüs in fol. A. 1648.
ubi de opere ſex dierum Libro I. de fluviis & loco Paradiſi L.II. de be-
nediclionibus Nosë, L. III. de diviſione Linguarum L. IV. de prima re-
gunorum inſtitutione L. V. &c. agit, omnesque fere difficultates Chrono-
logicas ſollicite excutit, ipſam vero librorum ſacrorum Criticam, hiſto-
riam, vel vindicias inſuper habet.

uII5 YM èM

454 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS
. Aa. Plig. ſeqg. h. 2. unte Figer. Sbanbemium: ð 44
Laudari hic meretur Viri judicio & eruditione præſtantiſſimi,4 AN- rel gui
DREE RIVETI Magoge, ſeu Iutrodactio generalis, ad ſeripturam Sa s unumn
cram Vet. & Novi Teſt. quæ & ſeorſim A. 1627. Prodiit, & Opp. 1v. II. “ä A le
f. 1G1. ſqc. inſerta legitur, in qua de Sacræ Scripturæ exiſtentia, autori- Hue
tate & certitudine, origine & neceſlitate, de cauſis ſcripturæ, de Canone ALe VI0 Coj
ſcripturarum, de linguis Originalibus, de verſi ſionibus cum veterihus, tum 8. erceptis
recentioribus & vernaculis, de interpretatione Scripturæ, varioque ejſus V. in fol. L
ſenſu, de ejusdem perſpicuitate, perfectione & ſufficientia, eloquentia 400
quoque & partitionibus, copioſe & cum cura, maxime contra Pontifi-· Seche
cios diſputatur, aſt neque in ſingulos inquiritur libros, nec Pſeudo-Criti Phün gelh
corum abſterguntur criminationes, ſed generalia ſaltem diſcutiontur, quæ ui Iranslati
in Syſtematicis, aut polemicis adyerſus Pontificios, Doctorum ſeriptis ven- cenn clidit,
tilari ſolent., e. Longe
„ADOPA RT. IJI.v.„ DRIl vari
Ad Cap. I. §. V. p. 5. ad verba- transmiſſus eſt ætatem. oribus Ins
(niſi EUCHERIUW Lugdunenſem huc referre velis, cujus de iis Tomis ſot
gquæſtionibus dificilioribus Vet. & Novi Teſt. commentarius extat in Bi- 4, C0.
biiceb. Max. PP, 1. VI. P. S9. 7) rM
Ad S. VI. p. 7. R
His adde J0A1 NNEM MARIANAM Hiſpanum, S. J. qui Accunt
7polia edidit brevia inutrumque Teſtamentum, Parifiis, A. 1620. 1625. R Momtyucon;
ſed ſubacto fatis cum judicio exarata, Porro etiam ISIDORUMAM exhidet D, Pi⸗
CLARIUM, Brixianum, Benedidinum, ex Monacho Caſſinate Epi- .R
4 S ſcopum Fulginatum, cujus in Vet. & Nov. Teſt. ebolia, item in Canticuum Pinlo zl
Canticor ex Hehbræorum arcanis eruta, Venetiis A. 1544. excuſa, poſt jone gcbrzeu
modum Bibhis Criticis inſerta ſuis locis conſpiciuntur, in quibus tamen ed celni,
Münſterum plerumque, quoad verba & ſententias, impudentiſſimo pla- i.

. gio deſcripſit. Ejusdem orationes extraordinariz, in guibus inſigniores in H
guigue loci utriusque Teſtamenti illuſtrantur, V enetiis in 4 prodierunt A. m
1567. Adde quoque J10 HANNEMALBAM Carthufi ianum, cu- Plnn
jus ſelectas annot tationes in varia utriuzgue Teſt. diffcillima loe a, ſub ru- er Nin
bro Moguntiæ, Francofurti recudit Balth. Chriſt. Wuſt in 8 A. 1 676. dve t
Daemum & recentiſſime AUGUSTINUS CALME T, Monachus tamdi e
Benedictinus, commentarios literales, Gallico idiomate conſignatos, in 4 n
. . omnes tam V. quam Novi Teſt. libros, primo ſeorſim edid it 17 10. qqq.
. Pariſiis'in 4. deinceps in unum ſyſtema collectos in fol. imprimi curavir, hinee
& compluribus Tomis A, 1720. luci publie 1c& expolſuit. 22 en
4 len Cnn

05

ntifſini,4N.
Vihturan da.
0,0. o. I.
Rentio, utori⸗
re, e Canone
weteihus,tunn
,Friogde eiS
ta, cloquentin
contra Ponti-
Pleudo-Oiti⸗
cutiontur gar
umſcriptis ren⸗

etoten.
7els, erjs
tis extit iubi

numm, J. gli
. 1020. 1562 5.
l15ID0RU
1o Calinate lyr.
teln in C
44. exclla, pol.
inuibus tammen
,udentiſſimd l.
uihus i rinie
44 grocerunt ,
vrthuſunuch, ⸗
ma lulh,
ſt in 5 A. 16 .
UET., Momchis
te conſignat, in
eCidit710, 1d
. inptimit
in.
40

ſub Iu-.

Grwc,

1
3 2 –

H Ad pag. eand. lin. 25. boſt verba : Appar. §. b. 107. D
vel qui ex ſententia Martini Ant. del Rio prolegom. in Ibrenos b. §.

guod unum agehbat, eonſecutus eſt, ut nemo brevior aut conciſior habeatur.

.

Ad Cap. I. 9. UII. p. S. ante verbas Vindicias potius G&c.
Huc quoque pertinet, qui paulo poſt citatur Z. Z. THOMAS

de VIO Cajatanus, qui commentaria ſcripfſit in univerſam Scripturam
S. exceptis Cantico Cantic. Prophetis minoribus, & Apocalypfi, Tomis
YV. in fol. Lugduni, A. 1693. juncdtim edita.

dd Cab. ejnsd §. VIII. p. ni. ante Biblia Herbornenſia:

Specdlat huc etiam SEBASTIAN. CASTALIO, vel ut ſe-

ipſum vocat, C ASTELLIO, in Acad. Baſileenſi Theol. Profeſſor,
qui Translationi ſuæ Bibliorum, notas in univerſam ſcripturam ad cal-
cem addidit, multa ſubinde amoœnitate ex humaniori literatura adſper-

ſas. Longe tamen majorem Lecter capiet fructum ex JOANNiS
DRUSII variis ac eruditis in ſcripturam S. maxime in Vet. Teſtam la-
boribus, quos tantum non omnes Criticis ſacris inſertos, vel in acceſſo-

riis Tomis ſubjunctos, evolvere licet.

An Cap. II. §. I. b. 2 14. Loſt allegatum ex Dorſohei Theol. Zachar.

S in ſyll. ſemeſtri u. IX. p. ob. ſqg.
tTbid. ſub ſinem . I.

Accuratam codicis hujus deſcriptionem ex wuvoaνα dedit Bernh.
Montfaucon in Diario Iialico g. 3gg. ſq., quam cum aliis hue ſpectantibus

exhibet D. Fabricius Cod. Pſeudep. V. T. n. 220. b. IgSr.
Ad P. 2. lin 6. poſt: Hiſt. Eceleſ. c. 10.

Paulo aliter quidem ſentit Nicol. de Lyra in quæſtione, de proba-
tione adventus Chriſti, quæ Hieronymi a Sancta fide Hebræomaſigoi ſub-
juncta cernitur 6 1 11. übi XXII. ſecundum antiquam computationem,

in re ipſa tamen omnino nobiſcum conſentit.
Ad bag. & G. ejusdem ſinem: M
PIura qui de numero & ordine librorum V. T. Biblicorum cupit,

ſecundum modernam vero XXIV. Codicis V. T. libros numerari tradit;

adeat Humphredi Hody de Bibliorum textibus originalibus & verſionibus

&c. Lib. IV. cap. IV. totum p. 61ct. ſqc. ubi compluribus tabulis diſpoſi-
tam diverſam librorum collocationem & ſupputationem mutuo confert.
Ad pag. 20. circa fin, poſt aljeg. Calov. T. I. Sſem Theol. p. 4oS. ſc.
Confer, qui data opera hanc diſtindionem excuſierunt Virum in
Rabbinica literatura verfatiſſimum, b. Friſchmuth pec. diſp ge ſeribturæ

in Legem, Prophetas ρ Hagiographa diſtinctione, Jenæ A. 166 5½ & b.
Joh. Ben. Carpzovium fil. Diſip, Academic. XXVII. d. 2 ¼. 144. P. 5 ſqdgg.
MDD AA

—R

4 5/o INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

Aa S. V. p. 27. poſt verba: Haphtarar. originem deſcribit:
Utrarumque autem uſum modernum, aliaque adjuncta prolixe ex-
ponit Bartolocc. Biblioth. Rabb. P. II. f. 5o;. (d4. cui Rivetum jungas Iag.
ad Scriptur. S, cap. XXIX. To. II. P. 1031.
Agd §. V. finem p. 25.
Confer præterea, quæ Huetius erudite, circa Bibliorum in Paraſchas
& Haphtaras, in verſus & capita, diſtinctionem obſervat, licet poſterio-
rem illam nimis faciat recentem, in obſervat. & not. ad Origenis Com-
moent, p. m. 1Ic. ſq. B
Ad §. IX. p. 35. R.—è
Ex Chriſtianis huc forte referri poſiet FRANCISCUS VA=
TABLUS, Hebr. Linguæ Prof. Pariſ. cujus notationes in Vet. Teſt. ab
Auditoribus ex prælegentis ore excerptæ, ſæpius fuere recuſæ, Pariſiis in
fol. A. 154 5. poſt Salmanticæ perpurgatæ, 2. Tom. in fol. 1584. Vide Po-
lum præfat. ad Synopſ. vol. I. S
Ad pag. qz. ſub ſinem S.
Iſtud adhuc monendum duximus in genere, caveant ſibi, quibus
Moſaicorum voluminum religio animum tangit, a peſtilentiſſimis Joh.
Tolandi ooρτιαααο0 quibus fidem Moſis in tradenda gentis Judaicæ hiſto-
ria proterve ac varie ſollicitat, Moſenque Pantheiſtam ſtatuit, iniquum-
que imperii uſurpatorem. Cujus calumnias & OXννοαο eX inſtituto
olim diſcuſſimus, cum Programma Orationi Profeſſionis S. Theologiæ
Extr. auſpicali præmiſſum contra ipſum ſcriberemus, quod hujus eſſe loci

ac inſtituti omnino cenſentes, hic quidem apponere ad aſſerendam Mo-

ſis dignitatem ac fidem, nulli dubitamus. Ita vero habet:

Quæ deploranda ſeculi noſtri eſt infelicitas, ut ſanctum nihil di-

vinumque a profanis & maleferiatis hominibus relinquatur intactum,

eo cumprimis valuit, ut impietatem ſuam veritatis ſtudio pallient, nec

in aliud majori contentione negotium incumbere ſe ſimulent, quam ut
vel labaſcentem ſuffulciant, vel obſcuratam ſuperſtitionum aut præjudi-
ciorum caligine religionem, nativo ſuo reſtituant nitori: quam tamen,

ſi ex vero æſtimaveris, funditus eunt everſum. Quod ut impune exe-
quantur, & fucum faciant imperitis, partim divins ſacræ paginæ oracula

in nequitiæ ſuæ vocant præſidium, eaque dum ſibi ſumunt ornanda aut

illuſtranda, ducto inde colore opinionum, quæ clam inſinuant, monſtra

ſcite perquam pingunt; partim graviſſimorum quorumcunque & Pa-

cita

17

trum primitivæ, & Doctorum atque interpretum recentioris eceleſiæ pla-

cita zque
ſogerſtition
tumm ſi fimi
toſa eorum
ſeries proli
quitie pum
fuerint Vir
profligaren
diemn prog
nancdus et
Spiwolta v⸗
Hio degens,
nem, quaru
tione dindtt
ſior Nrabonj
Utraque id
tat Pantheit
ter hoe uni-

Molaicam ſ

l Mlinut/
noOnN 1n Ment
ritocaſtigan
8. Th. D. &
terpres deſe
lins diſſerta
que im Pt eſe
liz, nec tat
CAS compl
curatius
Knin guide
ſaperſtitione
gentiſzne

Puonare 1

Dgregium ve
lpiden,
Deum elle,
dutem inſtit
bet. Dan H
Citandis zute

(ore,

ſerilit:
proligeex.
unſunges lſie.

Umin aralchae
licet oſterio⸗
Origeni (-

ISCUS V
in Nit. Iſ d
ecule, Parilisin
1584, Vieko⸗

ant (di, Iuhes
leptiſimis johr.
s Judice hito⸗
Katuit, miquam⸗

a ex jnſtituto⸗

1 § Ibeologit
od hufus eleloci
,Gerendem Mo-

bet :·

ſnCtarn nitil di

ur inticunn,

War
1 nec

Umulent gbaln u

4

cCitandis autorum ſuffragiis ufum fuiſſe criminatur.

VETER. TESTAM. PARALIP. 457

cita æque ac ſcripta ſuperciliole faſtidiunt, contemptui exponunt, & in

ſunerſtitionis, ignorantiæ & arrogantiæ ſuſpicionem adducunt. Ho-

rum ſi familiam deſcribere, nec incaſſum iſtas ſundi querimonias, ope-

roſa eorum recenſione, amimus eſſet demonſtrare, longus foret numerus,
ſeries prolixa; verum unus ſufficere bolk Bened. Spinoza, qui omnes ne-
quitiæ numeros ex aſſe implevit. Et Ert quanquam probi doctique non de-
fuerint Viri, qui bonæ cauſæ patrocinio ſuſcepto, deliria hominis ſolide
profligarent, prohibere tamen non potuerunt, quo minus ad hunc usque
diem progeniem daret ſe vitioſiorem. Cujus haud poſtrema pars nomi-
nandus eſt IOANNES TOLANDUS, gente Anglus, religione =
Spinoſiſta vel Latitudinarius certe, ne quid dicam atrocius, nuper in Bel-
gio degens, qui An. 1708. Hagæ Comitis geminam cxcluſit diſſertatio-
nem, quarum altera Adeiſidæmon inſcribitur, ſive Titus Livius a ſuperſti-
tione vindicatus: altera, quæ priori juncta prodiit, Origines Judaicæ,
nwe Strabonis de Moyſe & erfive Juaaica hiſtoria, breviter illuſtrata.
Utraque id agit, ut genuina religionis fundamenta per cuniculos ſubver-
tat, Pantheiſmum Spinoſæ incautis denuo propinet, & Deum alium præ-
ter hoc univerſum neget, ipſamque adeo in partes ſuas trahere allaboret
Moſaicam ſcripturam. Verum & Vir Clariſſ. Jac. Gronovius in prafat.
ad Minutii PFelicis Octavium hominis in Græca literatura imperitiam, nec
non in ſtrenuis veritatis propugnatoribus criminandis proterviam, ex me-
rito caſtigavit; nec partibus ſuis defuerunt Theologi, quos inter Jac. Fayus,
S. Th. D. & in eccleſia VItr⸗ jeclino Britannica ſacrorum myſteriorumii in-
terpres defenſii onem religionis, nec non Moſis & gentis Judaica geminæ U-
lius diſſertationi Ultrajedi Anno 1709. oppoſuit. Harum vero utram-
que impræſentiarum ſub examen vocare, nec pagellarum patitur angu-
ftia, nec ratio inſtituti: poſteriorem vero, quæ ORIGINES JUDAlI-
CAS complectitur, & Viro Clar. P. Auguſto Samſonio inſcribitur, pau-
lo curatius perluſtrantes, quid portenti ferat, in apricum ponemus Et
ſtatin quidem in limine, ut ſecuros reddat lectores, ex Ciceronis verbo,
ſaperſtitione tollenda religionem tolli negat. Hoc & de me, imquit, di- H. 1. p. 103.
nigentißſ mé intelligi volo, um impugnando Miperhurionem. religionem pro-
vugnare ſit unicum mihi, ut ipſa res indicat, propoſitum & animi ſonſus.
Egregium vero propugnatorem, qui, ut ipla res indicat, omnem movet
lapidem, ut fidem Moſaicæ hiſtoriæ ſubleſtam reddat, & hoc univerſum
Deum eſſe, quod vel maxime videri vult impugnaſſe ſtrenue evincat. Sic
autem inſtituit, ut aliud longe agere credatur, dum illuſtrem Præſulem
Pet. Dan. Huetium, in Demonſtratione Evangelica, mala perquam fide in
Provocat cum in A-
nem

Carſ. Pars Ill, Mmm

F. 6. p.
117.

45 38 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

nem ad allegatum iuetio Strabonis ex GeograpbiæLib. XVI.teſtimonium,
quo de Moſe & Judæis ſummo candore diſſeruiſſe Geographum Huetius
commemorat cum tamen Maſin fuiſſe Panthetſtam, ſive, ut cum recentio-

ribus loquar, Spinoſiſtam, incunctanter affirmet in iſto loco Strabos eum
. . 6 .* .
namque exhibert docentem, nullum dari Numen a materia compage
mundi bujus diſtinctum, ipſamque Natureæm ſive rerum univerſitatem, uni-

cum ſe & ſupremum Deum, eujus bpartes Engulas creaturas ditas, & to-
tum, ſi velis, Creatorem. Quæ dum repudiare vult videri p. 119. & p. 197.

Tolandus, ipſo tamen opere ſingula omni niſu adſtruit, & unumquodque
Strabonicæ narrationis momentum ſeorſim expendens, exacte cum veri-
tate conſentire, contra vero Pentateuchi deſcriptionem exotico huic teſti
longe poſthabendam, nec niſi figurate accipiendam eſſe, per univerſam
143, B⸗ 3 » 2*
hanc epiſtolam ſtudioſe inculcat. Primo etenim Strabonis l'alæſtinæ de-
ſcriptionem, qua ſterilem & aridam definit regionem, & per LX. ſtadia
lapidibus ſubſtratam, cum hodierno ſitu & ſoli ſtatu, ab omnibus juxta
P 1, .
peregrinantibus obſervato, optime concordare contendit: at immentum
fecedere Pentateuchi ſcriptorem, qui eam ut frugum feraciſſimam, lacte

& melle fluentem exhibeat: quæ ſi non ſigurate cum plerisque, addit, ac-

eipienda, ut animus tamen & calcar adderetur occupaturis, per avia jam
ngo tempore & devia errantibus (quorum reſpecta Paradiſus certe dici bo-

tuit Judæa) ſie repræſentari omnino neceſſe fuit, quod prudentiſſime pariter
factum. bPrudentiſſimum itaque Moſen facit Veteratorem, qui ſimpli-

citate & ignorantia populi ſui abuſus, fertilem promiſerit terram, quæ in⸗
culta tamen eſiet & horrida, ut pia ſcilicet hac fraude animum adderet oc=-
cupaturis. Sed enimvero non in Moſen tam hæc contumelia, quam in
ipſum redundat Deum, qui plus vice fimplici Exod. III, 8. 17. XIII, 5.
XXXII, 3. Lev. XNX, 24 &c. iſthoc Judæam encomio ornat, eamque in-
figei beneficio Ifraelitis in hæreditatem ſe daturum toties pollicetur, Sed
& res ipſa comprobat, dum fruges terræ, nuces, amygdala, balſamum,
myrrha, mel & aromata recenſentur a Jjacobo Pro-Regi .gypti dono
transmiſſe Gen. XN LIII, I. Unde exploratores Iſfraelitici e Cananæa in

deſertum reduces, illud fertilitatis elogium non modo calculo ſuo confir-

mant, verum etiam in rei fidem portentoſæ magnitudinis racemum, ma-
la granata & ficus afferunt Num. XIII, 24. ſeqq. XIV, 7. 8. Adde, quod
opima ejus paſcua Num. XXXII, I. 6. Chron. V. 40. 4 I. & tauri Ba-
ſan paſſim in Scriptura celebrentur. Hinc & ab Ezechiele Judæa gloria
omnium terrarum cap. XX, 6. & a Davide Pſal. CVI, 24. terra deſiderabilis
ſalutatur: cumque Davidis ætate regio iſta myriadem & triginta millia
hominum armatorum, præter innumeram fere Sacerdotum, Levitarum

foœmi-

fœminarum
inde procli
Cusris exn
ſtrnergo eſt
licitatem pr
impugnate:
1 noſer,
pto egreſo
Uum habet
us eus Ail
Utriueile g
Egyptio ag
Zoyptnin
tis eg eile o
XNIV,t4. 19
Oue induiit.
rut & fere⸗
tim habitalle
Klum cönſi
Vlen in liben
Abreham l
lud inter Ph
lbbros ſedulo
Aegyptiorum
omnibus cire⸗

Eho Gab o

ENISr
erores, quot
I Leriptur⸗
llilta res
nin endem
ſit Lontes pen
Bant, Unius eſ
er egnin Pr
tim ſipe D
r As diein
Nia CONMen
13 oram, l

05

eltimoniun,
num Huetius
lumn rolentig-
Enlbo tn
unage
eritaten uti-
1s Altos, i-
119,8. 197.
aumnquodgue
de cum verr⸗
tico huie telli
er unirerhum
Paleſtine de⸗
PerlX. kudia
mnibus jukte
t immenlumm
eillicham, batle
gut, 100it, d⸗
per Nwja jam
,cene ARti.
tiſieherter
gbi 1 npli⸗
eram, qun in⸗
hmnadetetc⸗
gelis, gamn K
8.1,, l 5.
It, eamalue in⸗
Holicetut de
n, ballamum,
Haypri 000
ie nnkiil
lolvenlr
acemuld, l⸗
8. Adce, guo
11.6 uutibe
le Judeng gotin
titri
nzinm milin
Uen Levikun
ſeu

7*

VETEBB. TESTAM. PARALID. 459

ſminarum & infantum turhaln, copioſe aluerit 2. Sam. XXW. 2. cogitare

inde procl ive eſt, uberrima ſegetum frugumque abundantia regioônes
quasvis exæquaſſe alias, vel longo etiam poſt ſe intervallo reliquiſſe. Fru-
ſtra ergo eſt argutator noſter, qui ex moderna deſolatæ regionis facie fe-
licitatem priſtinorum & tot ſeculis antegreſſorum temporum metiri vel
impugnare aggreditur. Poſthæc in originem gentis Judaicæ inquiſitu- §. 1I. P.
rus noſter, contra omnem Vet. ac Novi Teſt. fidem, Ifraelitas ex .gy- 140.
Pto egreſſos pro genuinis Aag yptiis, vel mixta certe turba variarum gen-.
tium habet. Ae nec merito, inquit, culpandi ſunt, qui pro veris Aegy- . 12. p.
Priis ecos accever unt, inter guos inprimis Strabo. Probare iſtud ſatagit ex 142.
utriusque gentis vicinia, unde & Moſes in Midian profugus ſtatim pro
Egyptio aghitus fuerit: tum & ex privilegiis, quibus præ aliis gentibus
Tgyptii in judæorum republica gaudebant; demum ex antiquiſſimo gen-

tis egreſſæ cultu, quem idololatricum, non autem divinum fuiſſe, ex Joſ.

XXIV, I4. I5. demonſtrat. Quibus tandem ſubdit: His igitur ſimilibus- p. 145.
gut indicxiis ceteræ nationes incducke, Juäzos pro Aeg)btiis ſemper habue-
runt & ſere dixeram, ſic habere debuerunt. Quanquam paulo poſt, mix-§. 13. P.
tim habitaſſe in Aegypto judæos cenſeat. & ex Exod. XII, 37. 38. promi- 147.
ſcuam conliciat ex Egyptiis, Judeæis & vario ſervitiorum genere collu-
viem in libertatem prorupiſle, cæcutire, qui Zudæos omnes indabitato eſe
Abrahami vel Jacobi poſteros, pertinaciter aſſerunt. Certamen enim il-
lud inter Pharaonem & Ifraelitas, bellum fuiſſe ſervile, cuivis Pentateuchi

libros ſedulo legenti facile patere cenſet: jam vero inter omnes conſtare,

Aegyptiorum ſervitia non unius duntaxat fuiſſe gentis, ſed promiſcuam ex?

emnnchu⸗ circa finitimis colluviem. Ex quibus tandem conficit: Judægs §. 13. P.

go & ab Aeggbtiis fuißſe brognatos & mixte nibilominus fuiſſe originis, 14 8.
4,6S it. retulit Strabo. Haud injuria mirari hic fubit, tot fere
errores, quot verba, uno obtutu ob oculos poni, omnemque Geneſeos,
imo Scripturæ univerſæ veritatem Strabonis autoritate everti poruiſſe.
Sed ſalva res eſt, modo diſpiciamus de ſingulis. Nec enim regionis vici-
nia eandem gentibus conterminis originem vendicat, cum alias neceſle
ſit, gentes per orbem univerſum pl urmmas, cum finibus ſe mutuo attin-

gant, unius efſe proximæ originis; nec, quia Moſen in Aegypto natum &

ex Aegypto profugum, in Midian Pro Acg yptio agnoverunt, ſequitur ſta-
tim, ſtirpe Aegyptiaca oriundum fuiſſe, qui diſerte ab Aegyptiis ipſis puer
Ebræus dicitur Exod. II, 6. Quæ autem Aegyptiorum in Judæa privile-

gia commemorat Tolandus, longe alia ex ratione Deut. XXIII. z. 8. con-
ceſia ipſis leguntur, quod Hebræi advenæ olim & peregrini fuerint in ter-
ra eorum. Idololatriam denique, non gegyptiacamn Præciſe, ſed quam-

Mmm 2 cunque,

460 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS
cunque, Cananæam etiam ac Syriacam, qua trans Euphratem mæjores ipſo- Vu pne,
rum Gen XXNXNV, 2. a vero Deo deiciverant, exprobrat ipfis Joſua imfſe. Pcentoule
rator. Promiſcue vero cum Aegypuis ifraclitas habitaſſe, gratis ommnino ⸗ gvoc pote
aſſeritur, cum alia omnia ex Exod. X, 23. conſtent, ubi tenebræ Aegyptumn umcd iſtu
omaem obruiſſe dicuntur, cum ex adverſo in omnibus Ifraelitarum habi- R, Ahibitaßt
tationibus lux eſſer Ipſi quoque Aegyptii piaculare ducebant, cibum ca- luunt krop
pere cum Hebræis Gen. XLII. 32. aut ullum cum genere paſtoritio com. lentend
mercium habere c. XLVI, 34. Quid, quod Hebræos cum Aegyptiis elcit ea l
connubia nulla, vel conſanguinitatem contraxiſſe unquam, ſatis appareat Auram on
ex Exod. I, 19. ubi Hebrææ ab Aegyptiis mulieres diſerte diſtinguuntur? Pbertari
Neque vero mancipis fuiſſe Ifraelitas, aut fervile ipſorum contrapharao- luu conci
nem hellum, legenti Pentateuchum manifeſtum eſt, cum antea, vivente Cicil
adhuc Joſepho, lautis perquam conditionibus in Aegypto uſi, ſuccedente Ees ver ſl.
tempore vi ac fraude oppreſſi, & ad dura ſatis ſervitia coacti fuerint, ut hac utunm ven
ratione gens convena & peregrina, a qua invaleſcente Aegyptii ſibi time- Bocelhyn.
bant, paulatim opprimeretur. Contra vero ea libertatem avitam, inde Aum tetii
ab Abrahamo ducendam, vel Chriſti, adhue in terris verfantis, ætate Ju- ”M gaudere pe
dæi jackabant Joh VIII, 3. 3. & belli rationes fatis clare Exod. XII. & X V. mmOpr
allegantur, nulla ſervilis rebellionis facta mentione. Abrahamum deni- “ Eu ſuo nus
que gentis Judaicæ ſlatorem & originem, univerſa loquitur utriusque Fœ- ddids Ph
deris Scriptura, cui Strabonis, hominis muleorum ſeculorum intervallo cuie quide
ab illis temporibus fejuncti, autoritatem opponere aut anteferre, non mllle kert
J. 14. p. impium modo eſt, ſed & abſurdum & rectæ rationi adverſum. Fodeem (Coeenidis
149. 1eqq- cenſu veniunt, quæ de Moſe Sacerdote Aegyptio, & Monarcha ſeu pro- WLeretir nt
vinciæ præſide, ex Strabone ſuo nugatur: quod ad Meſen nominatim alt. yusn, ſe,
tinet, ſacerdos ſimul Aegybtius & Womorcha fu/ſye perhbibetur: quæ non iiur: En
ſolum optime ſibi congruunt, ſed nec iis, quæ in Pentateucho leguntur, tantil- “ fi: lut,
lum repugnant. Esm in rem Diodorum Siculum Biblioth. lib. l. citat, ninut, mane
apud quem tamen, quod loci inſpectio docet, altum de Moſe flentium: nmt ru
provocat ad principatum ejus, quem in republica a fe nuper inſtituta ob- nde orro
tinuerit, facerdotio, quod repudiaverit, in ſua familia ſtabilito, cum ta.,. feſndaaſ
ei evictum nondum ſit, ſacerdotem egiſſe in Aegypto Moſen, & impie lalgri i
tate ſumma præſupponatur, ſacerdotium Aaronicum vel idem eſſe cum denl
idololatrico Aegyptiorum, vel ex illo ſaltem originem ducere: ad Atk. lnſlnm
VII, 22. ſe recipit, ubi Moſes omni eruditus legitur ſapientis Aegyptiorum, Gten A
& potens dictis fuiſſe ac factis, quæ ipſius ſacerdotium ſimul & prafectu- RKr
rùm, non magiam (ut plures volunt) aut miracula innuere Joh. Tolando ie d
videntur. Ubi ſcelerate prorfus divinis Mons miraculis magiam ad latus 18. E e
jungit, ut inviſa illa & ſuſpecta bonis omnibus reddat: dein &αςHοα. ule kag

05

nrjores ipſo.

Joſin impe.

Natis ommnin
e Neyptum
litarumhabi⸗
nt cibumea.
lioritio con⸗
im Aegypris
latis appireat
fſtinguunmur,
vontrabherao
Antes, vivente
i, fuecedente
fuerint, ut dac
ptiiſhitime⸗
1 switym, inde
Utis, Etgke /l⸗
0. à XV.
Ramum Geni-
utriusquefde⸗
rum intetvallo
nkekerre, on
fum. Lodem
atcha ſev ro⸗
ominutm at-
Etyr, Ouc! o
Auntur tont 1.
h. lib. l. Cltat,
ſoleflentium:
er inſtiutb⸗

bilito, coin tle.

ſoſen⸗ 8 inpte⸗
iem eſſecucn
Gcete: 14 40.

Aegyptiofuſ,

116 nugtd

ntn 14
ein innii⸗
zus

VETER. TESTAM. PARALIPDY.„„ 461

α plane, ex liberali ejus in omni ſapientia PTagyptiorum educatione &
facerdotalem colligit & prætoriam dignitatem. Iſtud quippe elogium,
quod potens fuerit dictis & factis ad ſi ingularem ejus docrinam, tum et-
iam ad ſtupenda herois miracula omnino pertinere, ex eadem de Chriſto
adhibita phraſi apparet, quem Luc. XXIV, 19. Emauntici pariter cele-
brant Prophetam facto & dicto potentem, quod idem eſt, ac eloquio pol-
lentem & miraculis clarum. Peſſima demum, quam ex falſis præmiſlis
ekcit, ea olandi conſequentia eſt, Goſenitidem Moſi nomum aut præfe-
Rturam ohtigiſſe, unde ſervitia gyptiorum collegerit, illectamque ſpe
libertatis dubia, colluviem miſcellam in ſervile adverſus Pharaonem bel-
lIum concitsrit. Dudum enim ante Moſen natum illa £Ægypti provincia
in domicilium Iraelitis ceſſit, rerum potiente Joſepho Gen. XLVII. Mo-
ſes vero procul hinc in aula educatus, poſtea eum annos habens XL. ſalu-
tatum veniret fratres ſuos, male ab iis exceptus & in ſugam actus legitur
Exod. II, II. fſqq. Demum elapfis integris àL. annis dvoſtli iminio in Egy-
ptum rediiſſe, ſed maluiſſe aſpera pati cum popul lo Dei, quam temporali
gaudere peccati jucunditate, ampliores theſauris .Ægypti divitias exiſti-
mans opprobrium Chriſti, Paulo memoratur Ebr. N1, 2 5§. ſq. Hinc a re-
ditu ſuo nusquam provinciæ præfuiſſe, verum afflido populo animes ad-

didiſie, Pharaoni vero mandatum Domini denunciaſſe, edendisque mnira-

culis, quibus induratum Regis frangeret ac expugnaret animum, operam
navaſſe fertur. Unde manifeſtum eſt, nec fuiſſe ipſum, nec eſſe potuiſſe
Gotſenitidis præfecdtum vel Nomarchum. Cumprimis autem cenſuram

meretur noſter, cum de religione a Moſe inſtituta agens, õ 15. P.

loquendi formulas dicit, quibus fupremum Numen in ſacris literis deſcri-
bitur: BEre ramne perfeltum: Alpha & Omega: quod printipio caret &

Kine: quod fuit, quod eſt, quod erit: omne in omnibus * illud, in quo vi-

vimus, movemuir & ſumaus: gque Atheiſino aque ac Tbeiſino, inquit, appri-

me congruunt, cum de praſitppofita Univerſi aternitate, ſint veriſſimæ omnts:.
Inde porro, quanquam ex aliorum ſententia, nomen JEHOVAH Pan-
theiſmo adſtipulari tradit, cum neceſſariam ſolummude exiſtentiam, vel il-
lud (Zuie quid ſit) quod per ſe exiſtit, empbatice ſi⸗ gnificet, eogdlem plane ſenſat,
quore‘ Q Græeorum Mundum imorruptibilem, æzternum & interminabi-
lem plerumque denotat. lta tandem, citra ambages, ungues ſuos explicat
Satan, dum venerandas Dei deſcriptiones Matth. V, 48. Apoc. l, 8. Pſ.
XC,m 3. Exod. III, 14. 1. Cor. XV. 28. Act XVIL2 8. obvias, tum etiam no-
mina ejus eſſentialia, quæ vocant, & vel maxime propria Pſ. LXXXIII,
18. EI. XLII, 8. Ap. I. & fugillat, & d mundum transfert, in quem tamen

nulla prorſus ratione quadrant. Et quanquam poſteriora illa ex alio-

Mmm 3 rum,

462a IN TRODUCT. AD LIEROS BIBLICOS

rum, non ſua loqui videatur mente p. 156. & 193. ut invidiam mimirum,

atheiſan notam, & Publicam forte animadverſionem hoc artiſicio elude-
ret ac declinaret; ita tamen omnibus applaudit, tam mirifice in his ſibi
placet deliciis, ſuumque haud obſcure calculum adjicit, ut ſuam alienis

verbis prodidiſſe ſententiam ſatis appareat. Quo autem jure hæc de
Mundo incorruptibili, æterno & interminabili intelligi queant, tam per-
vium ac planum profecto noneſt, quam quidem Critico noſtro videtur.
Ipſum enim, quod fundamenti loco ſubſternit, de mundi æternitate ac in-
terminabilitate axioma, quam ſit abſurdum, quam ex Philoſophorum, ne
dicam ex Theologorum ſcholis dudum exploſum, quis ignorat? Confer,
ſi placet, Balth. Meiſnerum P. I. Pluloſ. ſobr. ſect. III. cap. II. qu. 1. .

76. Joh. Schröderum de Principio Theyl. cab. II. P. 186. & Pauli Slevogti

Diſp. XlII. J. 4. 674. P. gll. Mundo quippe, quôtidianis vicibus ac

ſingularum fere partium ſusrum mutationi obnoxio æternitatem aut in-

terminabilitatem tribuere, ipſo vocabulo implicat: quod & de æternita-
tis eſt ratione, non eſſe ſucceſſivum, nec prius aut poſterius admittere; &
de interminabilis aut infiniti natura non habere partes extra partes, utr

Philoſophi loquuntur. Num ergo mundum Ens Jumme berfedam dica-

mus, cum & a compofſitione pendeat, & in creaturis, quas complectitur.
quasque partes mundi Pantheiſtæ noſtro appellare placet, incrementa jux-
taà ac decrementa indies capiat * num Alpha & Omega, cum omnino
principium rerum omnium non fſit, videlicet, intelligentiarum aut Spiri-

1

cuum? 2 num, quod fuit, Zuod ℳ, quod erit, cum nec ante creationem fue-
is Pſ. XC, 3. Prov. VIII, 24. ſqq. Eph. I, 4. Joh. XVII, 5. nec extiturus
olim ſit poſt ſeculi conſumationem 2. Pet. III, 3. ſqq num omne in omni-
bus, quod Deus poſt ſublatam penitus mortem in altera demum ac beata

illa, ad quam per Chriſtum reſuſcitandi ſumus, vita 1. Cor. XV. 18. coll

22. 23. 24. 26. futurus aſſeritur, ubi tamen locus non amplius dabitut
Rundo, per Apoc. XXI, I. Eſ. LXV, 17. Apoc. XX, II. num is, in quo vi-

vimus, movemur, & ſumus, qui ab Apoſtolo diſerte Dominus cœli & ter-

r& Act. XVII, 2 8. coll. 2 4. a mundo omnino diſtinctus, ſalutatur? Deno-
mine vero Judæis ineffabili ZEHOVAH prolixum nimis eſſet dicere.

cujus ſigniſicationem, in mundum prorſus non quadrantem, erutam &
6 faſe declaratam lege a Mich. Walthero in ſpicilegio controverſiar. de nomi-
nihus DEl, controv. A. p. 112. Joh Conr. Dannhauero E. I. Luct. Catech.
bom. 2. pP. 7g. ſq4. Abrah. Calovio Theol. Natural. & Rev. Art. .
§. 16. p. J. 92. B. 2)37. ſaqqg. Buxtorffio Diſſert. V. §. 6. ſjg. p. 24c. ſqg. &
159. Joh. Henr. Hertingero Faſciculi Diſſert. IV. J. 7. P. 27/1. Nec ianio-

ra Frodit de cultu Levitico, quem ideo ſaltem introductum cum Spen-

Cere

„

lero creli⸗
jncieiis pro
25 Celliſe
goruro ſu)
torum ceren
ne Oblatiyu
Verſa ad He
Hon potwer
terptetum!
de explian
RBeformtisa
Dekophetie
Prorfus e n
Vin’s ſermor
jumiſa oru
lel ſiguit ſe,
Mutupaſibte
rie tracitum,
nenene, nr
unen ſouun
It & dd
Unmmer DR 4
haſer agſa,
erit Abraha,
l Ai torutn
ler l2. de N

iiſut lidir⸗

ucdem reker
nürrgiren ſtio
e ia Juntg .
lin & Thunm,
Dor lota
eſinai ium
mi Connum ,G
confoliun
be⸗ Nbuufäin
Profige con
pul atür, N

0
n nimirunz,
ficio elnde.
d in his ſhi
t um alienis
jurenec de
eund tamper-
Clro viderar.
ternitateic in⸗
ſophorum, ne
orat? Confet,
.III. G.l .
Pauli Sevogii
Amis vicibus ae
nititemaut irr-
& Ge etelniti-
Sadmittere,
Vita partes,
lyfacn ict

8complettitut .

nerementajux⸗
, cum Otnmino
grumaut Slti
reitionen fue

gec extitutas

mommne in oi.
echuln e begi

mnplios Ctbitut

Gcn ,11 0 e.

inus cceli tel⸗
lurnror? Dend.
iis elet icer⸗
tem),
erſer. Ge uofut⸗
1. 00, Cuteth.
7 Pev. At. 1
9. 24,. Al

DW eum Spen⸗

lſomnia duntaxet aut ecſtaſes (exceptis gquaæ ſoli febant Moßi, &oe

erutimn 6

Nec Pno. D

eIlô

VETER. TESTAM. PARALIPD. 4363

cero credit, quod animum in idololatriam ſumme propenſum multis

indiciis prodidiffent Ifraelitæ, hinc Deum ipſis, juxta Ezech. NX, 24.

25 dediſſe ſtatuta non bona (nec fſine ſeilicet, ut inter pretatur Tolandus, nec
vatura ſua) & jura, per quæ vivere non poſſent: cum tamen finis ſiatu-
torum ceremonialium, que noſter hic intelligit, Evangelicus, gratiæ divi-

mæ oblativus, collativus & obſignativus, omnino angeleus, graren

verſa ad Hebræos epiſtola; & natura ipforum voluntati divinæz congrua,

non potuerit non eſſe bona. Quo fenſu autem, variantibus perquam in-

terpretum fententiis, ſtatuta non bona Ezechieli memorentur, copioſe vi-
de explicatum a Theod. Hackſpanio Notar. Philol. II. inh. l. p. 37. & E
Reformatis a Joh Braunto lib. IV. Select. Sacr. cap. XI. S. 106. ſ. P. ylg.

Prorſus e medio tollat. Primo enim varium & ancipitem de ſomniis di-

vinis ſermonem inſtituit. Plurima quidem ſomnia, OQ VASI divinitus ”. 18. P.
t“ 63.

De Prophetia porro ad hunc moduc ratiocinatur Tolandus, ut omnem

immißſa eorumque interpretationes ſimul additas, in Pentateucho legimus. 163.

Sed ſi quis ſeire velit, unde ſomnia divina & extraordinaria ab ordinariis

& naturalbus Aiſtingvi polſint, fFritra lalorabit. Nullibiprorſus memo-
riæ traditum quibus indigiis veteres illi Judæi Numen, ipſos in ſomniis ad-
monens, agnoverint. Incertum, quæ ſpecies animo dormientium obverſare-
tur, cuns ſecum loqui Deum intelligerent. Paulo poſt magis adhuc invol-

vit & dubia reddit ſomnia divina. Sant inter doctorum doffores, qui pP. 167. ſeq.

omnes DEl apparitiones, in Pentateucho & alibi relatas, , tmen, ei

Liaſes conſtanter reſerunts unde non nemo ajirbat éßſe convertibi Sie, ſe dt.
xeris Abrabamo locutum eſſe Deum in ſomnio, ſive, Abrabamum ſomnias-
Je ſabi tocutum eſſe Deum, ſicuti de quodam Alexandri ſomnioſeribens Ci-

cero le2. de Divin. Non audivit (inquit) ile Draconem loquentem, ſedeft
viſus audire. Et ne dubites, hanc ipſam eſſe Tolandi mentem, ex aliorum
quidem referri viſam ſententia, ſtatim in ſeq. paragrapho absque ulterio-

7 .

ri tergiverſatione & ambage, omnes revelationes in ſacris ſeriptis fuiſſe Ver .

1,7

UVrim & Tbummim) pronunciat, & ex Num. I1, 6. 7. 8. probare nititur:

Porro, zota Judaæorum Prophetia ad VISIONES& & ſomnia neducta, Vag: 172.

teitimonium Joelis c. II, 28. 29. in ſubſidium vocat, & poſiquam Abraha-
mi ſomnum, datumque ei reſponſum Gen. X V. ceum more gentilium, qui

19. P.

ea, Pér 168.

conſultum euntes Numen in templis, antris, Iueis, aliisque locis ſacris, 26. p.

pellibus victimarum incubantes, reſponſum ex ſomniis captabant, impie ¹?
& profane contuliſſet; tandem Ciceronis verbis, quibus omnino adſti-
pulatur, NIHIE ADEO SOANIIS SIGNIFIGARI FA- §S. 21. p.
TIEND UAM contendit, & SOAHNIA DIVINA PUTYANDAIBSZ

NON

2

„

4624 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS
NON ESSE ediſſerit. Quo pacto ſublatis ſomniis divinis, ad quæ Mmnide

tantum & ecſtaſes omnem prophetiæ ambitum reſtrinxerat, omnem ſimu m. V
Scripturæ Prophetiam deſtruit, ac e medio tollit: pluris Ciceronis ali- ieditu
cujus autoritatem faciens, quam Scripturæ Sacræ, cujus omnem proſcri- EkEegzh illl,
bere ac diluere fidem pro virili ſua allaborat. At vero fruſtra ad mera DDropvon
ſfſomnia & viſiônes omnem ab ipſo reduci prophetiam, abunde conſtat ex mis auten
iis, quæ Theologi paſſim. Sal. Glaſſius Phil. S. lib. I. Tr. IV. Sect. I. Can. .m, IS
I. p. 221. . Jo. Meiſnerus de Prophetit Sect II §. 16. ſq P. 37. & Her- 1. Ir.
mann Witſius Miſcell. ſacr. L. I. cap. III. f4. P. 16. de vario ac multi-
plici prophetiarum genere ac modo tradiderunt. HoNννρερρσισenim αe el,
7ohu†Hτνας multis vicibus multisque modis, Deum olim locutum Patri- initig un
bus in Prophetis, teſtatur Paulus Ebr. I, I. & annon multoties Deum ſe-⸗ Ilsitäh
cum loqui audiverunt vigilantes, nec extra ſe rapti Prophete? quod vel nnpre
ex I. Sam. III, 10. ſqq. ſatis apparet, ubi de ſomno excitatus Samuel Deum gti lepri
ſibi loquentem, & oracula de fatis domus eli edentem absque ſomnio Ns Huſel
ecſtaſi audit. Nec in contrarium quicquam faciunt allegata ex Num. Diei uninr
XII. & Joel H. dicdia, quorum priore Moſis, præ reliquis Prophetis, ex lun gunte
cellentia & prærogativa, poſteriore vero donum Spiritus S. in fideles N. Parriehl,
T. effundendum prænunciatur, ut ex impletione & eventu oraculi Actor. dongrit
II, 16. ſqq. ad oculum patert. Licet vero, quæ ſpecies ſomniantibus ob- Auetllen
verſata fuerit, cum Deum ſecum loquentem deprehenderent, in ſacris li- ſrclgri
teris non definiatur, cum rerum in tanta librorum brevitate ubertas & co- demdg
pia, ſingulas revelationum circumſtantias prolixe perſequi non permitte- i rerboe
ret, nec talium ignorantia cuiquam poſſit eſſe fraudi; fuiſſe tamen ſooo hniimn
mnia utique divina, quæ Abraharzo, Jacobo, aliisque in Vet. ut & jJoſe- “
pho in N. T. obtigerunt, diſerte teſtatur Scriptura, ur de illis ſi dubite enenn H
mus, hujus ſimul periclitetur fides. Prorſus autem diabolicum ſcomma o e,
iſtud eſt, quo ſomnium Abrahæ ita eludit, ut non reapſe iſtud Abraham niſi un
obtigiſſe, ſed obtingere ſibi ſaltem ſomniaſſe convicietur, hoc eſt, falſa Nunnd
. ipſum perſuaſione credidiſſe, ſibique fruſtra viſum eſſe Deum colloquen- 6 en
§. 28. P. tem audire. Unde, quo ipſi loco veniat Scriptura, & quam proterve Spi- Pro4
¹88 Fritui S. in Scriptura loquenti inſultet, haud obſcure apparet. Quo et D
jam pertinet, quando circumciſionem, exciſiones ciborum diſerimina, a encnii
ejusmodi reliquos ritus Leviticos apud Judæos invexiſßſ. temperis progreſſis enrän
U aut omiſiſſe ſuperſtitionem calumniatur, quos tamen omnes divinæ origi- “ memor
P· I90 ſeg. nis ac inſtituti effe, Moſaici libri affatim demonſtrant; item, quando e ninthonen
principatus & ſacerdotii in uno bomine (ſive Moſe, ſive ſumme Pontifice) nomum.
conjunctione Lyrannidem enatam tradit, quin & templum Hieroſolymi- Oraculon
tanum, non ædem ſacram, cujus quidem ſpeciem præſe tulerit, ut eo m⸗a- menium,
jori a populo reverentia coleretur, ſed arcem & Ppropugnaculum, quo Præteren

108

ini, 40 qur
omnein fimul
Riceronis all-
nmn proſen
frultrad mera
Unde coſſtat eX
V. delh. N an.
1 5.77& Her-
ario ac multi⸗

Aueghg enin O

locutom Patti-
toties Deum le⸗
ete? quod vel
usAumdel Deunn
aboque ſolpnio
legata ex Nunn.
8 Pfophens, en-
5in celes N
WoOracul Aor,
ommmiantibis ob⸗

ent in ſici .

te ubettts eo⸗
vi non pennitte⸗
foiſe tumen 10
Vet. & o⸗

e lis i Jabire ·

,bolemſcofuntt
e ſud Ahrahumo
ar, hoe el d
heunekocben⸗
vum hrolenſe
9 get. Cuo el⸗

17

rirrl⸗

4

ſſenminc e .

Lib. IV. Cap. 6. ſub Vin. tradit.

VETER. TESTAM. PARALIPPDY.„. 46

tyrannidem ſi m T ffi
tuerentur ſacerdotes, ex Strabone & Tacito fuiſſe
2 ito fuiſſe affir-

mat. Verum. an
delkt „ 3 1 91
m vi occupaturis præberet, nunqua oli conditio,
ret, nunquam tamen inde

legas imperia d-
mperia data quin Davider
„ 3* .
quin Davidem potius arcem Sionis imperii ſedem ac

propugnacul
Opugnhaculum con ie.
mis autem tembopilin areet ex 2. Sam. V, 7. 9. manifeſtum eſt
tam, his uſibus inſe zigeen en ⸗ nb Herode ma l noviſſi-
PVII 34 . 11 .
„ex iis apparet, quæ Joſephus 1, Bal, S
21 6 Jaaat
Quemadmodum 44
. um ita⸗ 5 W
rius eſt homo profanus nque hoc paclo in Scripturam 8 maxime infu.
. atrum pro . SS 145 oco ſum
quos ita deba proculcat autorit ſumus ab
aturx; talia mille, detorta mimirum nnlinn Euſebii, in
imirum & in alium plane ſen-

ſum ra
Ppta autorum gentili
, entilium loca, 7
bptis deprehendi, p, 5 loca, in Patru-
hendi, precipue a, rum (quos vocant cen-
Ppræcipue vero in Præparatione && Dem 2) eter um ſeri- K. 3. P.
emonſtratione Evange- I08.

ca Euſohzi
2 141 . ,8r
D . Gebii, Ti Ph'Loſophorum &O .
i unius &‿ſ†la aut 6 Postarum lova de mundo Pa 5
cum dunt berfectione allegare ubivis ſolet autheiſtico,
Hõ axat, ſed vereor, ne vafre & Lare ubivis ſolet; quod non aæquivo
Patricolanum ve , *& nequiter . it
ore dixoer 5 Iit excogitatum, gqu
im. Quanquam vero in parri⸗ olis 5 quocd ace
10 Pd is nomen meum

–

ſiæ do Rori
docoribus a calumni
4 emS. Paulodicamiernin ani lubidine inuri, eadem ver
ti verba citat, lon i, qui Ad. XVII, 28. pro Dei unius opera a-
Ita nimirum garnen alio ſenſu & ſcopo ab Ar to bo enrnda-
Gocvv. . — Arato Poë
οπ%οdiſputabant, citatisque gentiliu ntennmnonitt
lue. m teſtimoniis

non tam veri
ritatem Numinis adi
negantes, corunkere, ne in adſtruere, quam adverſarios, D
„ac ipſorummer jugulare gladio vol b ac dn⸗
volebant, hoc pa-

7 7 8

ero tam ingr
ata s
bio pro doctiſſima & . * unmetnor beneficii poſteritas eri .
tias ex merito agat hah ræpparatione & Demonſtratione t, quin Euſe-
————— at habeatque max: e Evangeli
teſtimoniis, at habeatque maxzmas, gelica gra-
is, largiſſima nobis & , qua utraque., tot citatis *
voluit & ad Polteros t nobis & luculenta egtegioruen orkui geneum
5 . 8 7. . – R 14
vel memoria dudum rahsinktere fragmenta, quorum, Ahs D aſſervare
niathonem, dc amti ſuns intercidiſſet. Ejus inprimis osque his eſſet,
3 5 10 UIIͦ . 18 Laneoeb
nomaum, draculotum H Phœnicum Theologia ciiz geone anehe⸗
. 4 . 2 EMm3 4
oraculorum ſi nitati inſultantem; P — Ue
Inu nove . . ; Por Phyr
menium, Batanics Atademin ſeet Philoſophiæ genmus eruentem; Nu-
Academiæ ſect. . nus eruentem; Nu
præterea alios ad hu ectas atque divortia 2
d hunc usque di rtia explicantem, & t
arez, Pars II. Na n ut copioſas Origenis, Dio-

466 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS

nyſii Alexandrini, aliorumque Eccleſiæ vetuſtioris Patrum lacinias filen-

tio nunc involvam. Unde magno ſemper in pretio utrumque opus ab

eruditis jure quodam ſuo habitum fuit. Sed nec ſoli Euſebio iniquus

noſter, Juſtinum quoque Martyrem & Cyrillum ſuggillat, quod in Dio-
dori Siculi ſub fin. libri I. de Moſe teſtimonio., Mneven cum Moſe con-
fundant. Faſſarii idcirco, inquit, Juſtinus & Cyrillas, cum a Mneve Dio-
dorus nominatim diſtinguat Moyſen, quem exemplitantum gratia addacit,

& inter alios legum latores ordine recenſet. Demus vero licet, aliquid hu-

mani ſanctiſſimos Patres in hoc fuiſſe paſlos, ſeu quod caſtigato minus ute-
rentur Diodori codice, qui forte ita legebat, ſeu quod non bene locum
caperent, ut non diſſimulat Huetius: .
Parcius iſta Viris tamen objicienda wemento, .

cum Marone dicerem, niſi eonſtaret, ſolenne olando eſſe, viris optime

meritis convicium facere, & ex aliorum contumelia gloriolam aucupa-
ri. Quanquam enim Patrum nobis ſacro ſancts & irrefragabilis autoritas
non ſit, cum & erroribus obnoxios eos palam profiteantur; grata tamen
eſt ac venerabilis recordatio tantorum, quibus ſuam olim eccleſiam orna-
vit Deus, luminum, nec nullus plane ponderis orthodoxa eorum in
præcipuis fidei articulis conſenſio, Scripturæ autoritate ſubhnixa &c.
Ad Cap. III. §. V. circa ſin. p. 45. bPoſt: teſtamentum Moſis S.
Spedtat huc quoque —☚ b —ν —enn eenn Cbronicon
d vita & morte Moſis, Gilb. Gaulmini cura, cum Latina verſione ex
MsSCtis exemplaribus editum; Pariſüs in 8. A. 1629. tum etiam '*†
won fons ſapientiæ, ſ. ibellus Cabbaliſticus de Nomine tetragramma-

to, ejusque myſterus: nec non liber Moſaicarum quæſtionum, Ebraice ſcri-

ptus, nec dum editus: recenſiti omnes a Viro Celeberr. Wolfio Biblioth.
Hebr. I. p. 577. Confer huc quoque Cote lerii notas ad Conſtitut. Apoſtol.
Lib. VI. P. 346. n. 36. edit. Clerici in PP. Apoſtol. nec non Dn. Job. Alb.

4

Fabricium Cod Pſeudepigr. V. I. n. OTTV. p. &. rurfusque n. CLIX. b.

Gb. ubi de &αανuρι Moſis ex inſtituto.
Ad Cab. jusd. & XI. b. 1. ante ORIEFENEM!:
His adde S. PATERILI expoſitionem Pentateuchi, ex diverſis
Hibris S. Gregorii Papæ concinnatam, quæ 1I. II. Opp. Gregorii M.
p. I1. ſqq. ccurrit
lyid. p. 72. circa med. poſt. eit. Buxtorffi Abbreviat.
De libri Z0OHAR vero autore & indole vide Cappellum in
Diatr. de veris Hebræor, literis, append. p. 255. ubi pariter de RA B.
BOTHIerudite agit. “
Tbid. p. 53. ſub ſinem Commentarior. Judaicor. .

ben

Mlerito ac jure ſuo locum hic cum laude tuetur MENASSEH

ben I5I
Ammſteloe
Rabbinor

dere con

e
Ii. Oed.
s in P
reliquos

Rothonn

RC
Pentateuc
1659: )
terci

ebe
Tit. Xy,
mom, pot
tiio, Ni
Ptura con
Hau con

Que
Profina,

Vari
imus De.

t

inias ſlen.
le Opus
io iniquus
uod in Dio-
Mocon-
Mueve Dio-
tin Aclual,
Aliquid hu⸗
9winus me-
benelocunn

Viris optine

lam azucupe-
llis autoritas
gratl tumen
eliatm orna-
19 eotumn in
nixa c.
M Ge.
1Croniton
verſione er
etiam v
emegeommg.
Mhgietld⸗
NfoMluth.
ut. Aptol.

. (IIX. H.

ex iverſis
nguri 4

jat. ,
nppelumn
er de RAb,

86
1N ben

VETLER. TESTAM. PARALIPD.. 467

ben 18 RAEL, qui Couciliotor em in Pentateuobum ſeripfit, excuſum
Amſtelodami in 4. A, 1633: in quo Dulgnantis & difficilia Moſis loca, ad
Rabbinorum quidem ſententiam, expediit, lucemdue Pentateucho affun-
dere conatus eſt.
Ad eand. pag plane ſe . inem: .
e recentioribus CLAUDIUM FRASSE NIIIM, Dod. Pa-
riſ. Ord. S. Franciſci Ex-Definitor. Generalem, qui difzuißiti 1tiones Bibli-

cas in Feutateuobum compoſuit, quibus potiſſimum Geneſin ſatis copioſe,

reliquos autem Moſaicos libros parcius & conciſius illuſtravit, exculas
Rothomagi in 4. A. 1705.
Ilid, poſt Franc. Burmannum.
ROBERTUM GELLUM, Anglum, cujus in loca plurima
Pentateuchi Commentarius, Anglice confſeriptus exc. Londini in fol. A.
1659: 10O HANN. MARCKIUM, cujus in pracipuas pbartes Pen-
tateuchi Commentarius prodiit Lugduni in 4. A. 1713.
Ad Cap. IIl. H. I. b. Yo. lin. 3y. Poſt: H. 72. Fr.
e Pontificiis vero Scipion. Sgambatum, Lib. II. Archivor. Vet. Teſt.
Tit. XlV. p. 265 ſq. ubi de edito apud Hebræos A. 5388. & Neapoli pri-
mum, poſt Venetiis, tum & Cracoviæ impreſſo Libro Rectorum ſuppoſi-
titio, qui hiſtoriam a mundi creatione ad Judicum tempora, ex Scri-

ptura conſarcinatam, & Judaicis traditionibus interpolatam complectitur,

haud contemnenda profert.
da p. J5. lin. 25. ad verba: „ορσ Aicatur. .
Quem regem utique fuiſſe, & poteſtatem tam circa ſacra, quam
profana, ſupremam tenuiſſe & exercuiſſe Seldenus evincit lib., 11. de Wa-
edriii Ebræor. caop. II. F. 2. G 7.
Ad &à UII. p. Oy. lin. 19.
Varia de parva Geneſi teſtimonia & fragmenta collegit ſolertis-

ſimus Dn. D. Fabricius Cod. ſesdooier. V. T. n. CLXII. 5849. ſ44.

Aad p. 6G&. lin. g. poſt alleg. Dav. Parei:
ut & Hugo Robinſonus Annalium Manai Lib. V. 8& 77. b. 372 ſdd.
dignus, qui videstur.
Ad G. V. g. g. circa ſin. adverba: quis non videt?
Quod quidem argumentum, c contra hanc per annos menſtruos,
1. Lundes putandi rationem, graviter urger Abarbenel Comm, in Gen.
V. fol. 39. a cujus Latinam dedit verſionem Buxtorff Diſſertat p g1. ſJ.
Univerſam autem, de anno Patriarcharum, controverſiam de induſtria

ſub incudem vocavit Heideggerus Hiſtorie Patriarch. 1I, I. Exerc, III. to-

a P. 3.

)

Nn n 2 Aa

–

–

4663 INTRODUGCT. AD LIBROS BIELICGOS

Ad p. zo. lin. 21. poſt: vide:

Heideggerum 7. I. Hiſtor. Patriarch. Exerc. XIII. quæ eſt de æta-

te Patriarcharum ante diluvium: e noſtris vero “
Ad p. 7r. ſub ſin. à VI.
Certerum prolixiorem & accuratam Patriarcharum, adeoque Ge-
neſeos Chronologiam dedit Heideggerus ſub ſinem Hiſtor. Patriarch. I.
H. p. Sey. ſq. & in Exere ult. p. 79 4% de annis Patriarcharum poſt dilu-
vium computand’s, ex inſtiruto & cum cura diſquirit, quicquid circa
illos dubiorum occurrit, diluit ac ſolvit.
Ad §. XI. b 6 lin alt.
Voci: Græcorum adde: Latinorumque; & p. ſq. 77. loco A.
1637. lege 16 57. & confer. laudati Joh. Chriſtoph Wolfii Diſſ. de Catenis
PH. Græcor. §. . H. I.
Ad p. 79. Luther anis Cunmentatoribus adde
b. SEBAST. SCH MIDEI annotationes ſuper Geneſin, poſt
obitum Autoris a M. Joh. Ullmanno A. 1697. editas in 4 conciſas ta-
men perquam, & maximam partem in vocum explicatione hærentes.
. Ad p. So. poſt Dominicum Gartiam:
JOANNES MARTIAN EÆUS dans la Merchode ſacrée Pour ap-
prendre d expliquer l Ecriture par l! Ecriture möme, Pariſiis in S. A. 1716:
MARIUS MERSENNUS, qui in Commentario, ſeu quæſtionibus cele-
berrimis in Geneſin omnes in id ingeni nervos iatendit, ut Atheos convin-
ceret ac refuratet quorum ſuo tempore copiam in Galliis deplorat.
Ad pb. Sl. poſt. Franciſe. Junium:
JOHANNES BOMPARTIUS, eccleſiæ Campenſis Gal-
Io-Belgicæ Paſtor, Parallela Sacra & Profana, ſeu notas in Geneſin Amn-
ſtelodami edidit, in 4 A. 1689. quibus Gene ſeos ſiugulos verſus paralle-
Hs teſtimoniis autorum profanorum, & Poêtarum cumprimis il luſtrat,
vel phraſin ſaltem Môfaicam ex gentilium (criptorum dich Sdeclarare, te⸗
merario ſatis aufu, ſatagit.
Ad Cap. V. J. II. H. &. lin. F. Dofſt: Moſen ſeriptorem:

Spectat huc exquiſits Auguſtini obiervatio 6. MWIII ae Civ. Dei

cap. 35. col. 1099 Ego exiſtimo, etiam ipfos, guibus ea, quæ in autoritate re-
ligionis eſſe deberent, Sanctus utique Sptritus revelabat alia ſieut homines,
hiſtorita diligentia, alia ſicut Prophetas inſpiratione divina ſeribere potu-
iger atque hac ita fuiſſe diſtincta, ut illa, tanguam ipfis, iſta vero., tan-

guam Heo, per ipſos oquenti, Juaicarentur eſſo tribuenda: ac ſie illa berti-
nerent äad ubertatem cognitionis, bä ad religionis autor itatem, in qua au-

toritate uſtoditur Canon: Prater gqubm, 11 Ju6 Jam ciam ub nomt! vi⸗

rorum

oruni fll
uoniamn al/
hibetur ſilen
um ualan
4
Conke
& Dm- . Fs
lb⸗
on
ſ7. h.ſſ
Lunde
Ouralias Ne
Rabhir. Pui,
40
At ver
Hebreorum
VInas, eviciu
Nint ſr g
.n. L.
ue Ne Do
(arpzovii
Vation. ſoh.
Dubolumdu

kodem
Mnum huned
4
Conf. b
Sehnmn, N

Joc ceor
inqin ue 3
kenta n tree
initio Nuer
at: ll. here
ddillem locd
imerſam, 1
ule Utrin

eſt le etg.

eogde Ge.
Itriaſth. 1.
npottola.
degict cen

77. loco A.
elCueni

nefßn, poſt
coneiſas ta⸗
herentes,

le Pour .
9.A. IIIb:
nihus lele⸗
heos cohyil-
glort.

wenſs 01.
Gengfn Am-
rlusparalle⸗
gis WMoſtran
geclarare,te⸗

e. .

nurmnitltet⸗
u homileh
r bere 1.
o N “D

k M.

r Ouu l l-

Gum v.

2

tfation. Joh. Mich. Dilherri p. 162. 774. legitur, Cacozeliam gentilium,

Schmid. Pſalm Eingangs⸗Pred. hom, VI. Exord. p. 120. ſd.

orum Proploetarun ſeri pta Praferarar. nec adit C copiam ſcientie valent, H

quoniam, utrum eorum line, quorum eſye dieuntur, incertum eſt, & ob hoc eis non

hibetur ſides, maxime his, in quibus etiam contra ſidem librorum canonico-

rum quædam leguntur, probter quod ea prorſus illorum non eſſe afbaret.
Ad S. UIII. p. S. ſab ſinem recenſionis FPatrum:

Confer Cave Hiſt. Literar. Seriptor. Eecleſ. P. II. ad A. 20. b. 105.

8ρ Dn. D. Fabricium Cod. Pſeudepigr. V'et. Teſt. pP. 110. B
lbid. paulo anté, lin. 22. pPoſt. allegatum Sixt. Senenſ.

VETER. TESTAM. PARALILP. 2

& omnino b. Ittigius noſter 4 Cotenis & Biblioth. PI. cap. V.

§K. 7. L. SI. ſd.
dAsd Caß. VI. O. 1. H. I01. oß. verhas bic liber audit.
Euadem etiam Maimonidi in Tamid. cap. g. — ſO WPPT
quæ alias Numerorum appell tio, lutari obiervwat loh. Heiut. Otto Lex.
Ralbin. Philol. C. p. 12.
Ag p. nz. & V. ante verba: quanquam iſtud jam &.
At vero Græcos fuiſſe Hebræorum difcipulos, eosque é PTheologis
Hebræorum haufſiſie, quicquid habent Philofophi aut Poëtæ circa res di-
vinas, evictum dabunt Autores citati in Tho. Cremii Faſcic. I. Opuſeulor.
P. 297. ſq. quibus adde Jac. Capelli Vindiciar. pro Haaco Caſaubono lib.
IW. toto. Data opera vero Joh Fabricius erudita perquam diſſertatione,
quæ vel Bocharti Hieroz. P I. Lib. Il. cap. 33. col 324. & poſt hunc b. D.
Carpzovii ad Schikargi Dp. 20. meruit elogium, quæque Ze II. diſſer-

Diabolumque Dei ſiniam, innumeris fere exemplis demonſtratam decit.
AAAa p. 12n. ſüb ſinem G. I. Cap. VII.
Eodem quoque ſenſu EH DT in Joma g. 7. & ſota c. .. li-⸗

brum hunc dici, Joh. Henr. Otto obſervat, Lex Rabbin, Philol, C.p. 124.

Ad S. IW. p. 126. lin. 72. bpeſte apud Chriſtianos.
Conf. b. Balth. Meifner. Comment, in Hoſeam p. 6. & b. loh.

Ad & VII. p. 130. ſuby init. ſtatim. 8T.
Judæorum Magiſtri in Bereſebith. Rabba fol. i. D. alii in ſeptem,
in quinque alii, plurimi tamen, magno conſenfu, ex 78 Ben Kaphra ſen-
tentia, in tres diſtinctos partiuntur codicem hou libros, quorum I ab
initi0 Numerorum ad verba O cap. X, 35. excluſive pertin-
gat: II. periocha iſta c. X, 3 5. 36 ſolum definiatur, quippe quæ nec ſuo

ibidem loco compareat, & ab initie quoque in voce ?Oo Nun habeart

inverſum, æque ac poſt ejus finem fimiliin voce e&N occurrit,
At ſic utrinque limites libell hujus peculiaris, & a reliquo libre diſtincti
Nun 3 con-

47 % INTRO DUCT. AD LIBROS BIBLICOS
conſtituantur. Hinc usque ad finem, tertium librum æſtimant. Vide
Lightfoot Hor. H. ebr -ad Luc. XAIV, 4ga. n. I. .Opp. T' II. p. 5 . E Chriſtia-
nis vero interpretibus
Ad Cap. IX. §& I. lin. 19. P. 146. poſte Zacharias, Malachias.
Vel, ut paulo aliter ad cit. Tolmudis loc. Maimonides notat. Prs-
pbetæ priores fuerunt Propbetæ templi primi; probbetæ dutem domas poſte-
rioris vel ſecundæ, vocantur. poſteriores.
Ad §. II. p. 147. lin. 26. fin.

Mittimus hic nugas Judæorum, qui in Gemara Hieroſolym. Co-

dice Sanbedrin. fol. 20. col. 3. literam Jod e nomine Sarai, cum immuta-
retur in Sara, ablatam & nomini Joſuæ præfixam tradunt. Idem con-
ciſius repetitur in Gemara Babylonica Vr. Sanhedrin fol. 107. col. 1.
Ibid., ad lin. 3o. poſt verba: quem Græci Nave dicunt:
haud dubie per librariorum mendum, juxta Clerici conjecturam
Art., Crit. P. III. S. I. cap. 3. §. 20. Vol. II. b. 75.) .
Ad. pag. 146. lin. 2l Poſte argumentum.
Quanmta porro fuerit Joſuæ literarum peritis, Judæorum Magiſtri
inde declarant, quod cum c. XV, 16. urbem 0 occupaſla tra-
ditur, hoc ipſo innuetur, quod ipſe legis ſtudium, tempore luctus Moſis
intermiſſum, aut oblivioni traditum, acumine ingenii ſui & ſubtilitate di-
ſputandi reſtituerit, ut ex Talmude & R. Salomone refert Buxtorff. Lex.
Talmud p. Iyoq. voc. ).
Ad S. III. p. 14 g. lin g. poſt. cit. Walther.
Sane Edmund. Dickinſonus in Delphis Phœniciſſant. c. 3. ?oto, Jo-
ſuam eundem eſſe cum Apolline demonſtrare ſatagic; totoque illo tra-

Gtatu pererudito evincit, Græcos quicquid apud Delphos celebre erat, e

Joſuæ hiſtoria, ſcriptisque ſacris effinxiſſe: digno eapropter, quem vir
Celeberr. Tho. Crenius Faſcic. I. Opuſcul. ſtatim in fronte poneret, & re-
cudi curaret. Quin etiam
Ad §S. V. p. 15. lin. 1. ud ct. Gregor. M. in Moral. ad Job.
loco X. pone: præfat. cape I. T. I. Opp p. y.
. Ibid. ad lin 22. alleg. Pſ. LAXNXVL, 2. adde:
2. Sam. V, §. II, 10 XINX, 40. ſqq. XX. 2. 1. Chron. XXII, F.
Ad S. VII. b. 157. lin. 21. Poſt verha: neqzué divinum.
Ade quo vide Fabricium ſæpius laudatum, Cod. Pſeudebigr. V. T. n. 166
Ad p. 155. ſub finem d. VII.
PFidem quoque acceptam referunt Judxi celebrem illam oratio-
nem; 12 quam diſceſſfuri e Synagoga precantur, de qua vid. Pa-

bric.

bric. e. l.
memorat, te
(vod
lob, habita
un Poltife
4.0
Conkfe
Jolm. dd .
Cormuß
ImaOtis ar
Conciliatores
Ad ea⸗
Lighttoo

His add
W. Viueb. I
44 8

Nem !l0

confer
lr I , ge

nec nor

Meize e Ouelar
8 7 ET
n ſenſe

enni, enmn i

5

05
imant, Vide
l. E Chriſtin⸗
lalgkiut,
es not: Průü.
onixs Ae .

roſolym. Co⸗
cum immu⸗
t, ldem coh-
107. 101,1.
cunt:
ici conjectutem

2orun Miti
occupile de-
porelollu loſs
6 ſobrintateci-
t Baxtorft,1.

r.

n, t. tMd,.

otoque ilo tla-
oscelebre elit E
topten quen Vit
e ponelet, le⸗

l. 0 h.

vinuim.

ir⸗ .

VETER. TEST4 M. PARALID. 471

bric. e. I. n. i66. p. Gyt. qui etiam n. 167. p. Sza. decem illa d ecreta
memorat, tempore 2) eεααςσ a Jofüa & Senioribus edita. M
Ad p. 213. Cap. XII. G. I. lin. y. ne ſacerdos quidem.
Quod peculiari & erudita difſertatione evicit Clar, Dn. M. Ort-
lob, habita Lipfiæ A. 1714. quam inſcripſit: Samuel Zudex & Propheta,

vyon Pontifex aut Sacerdos.

Ad §. III B. 2ig. liu. I. poſt: alibi demonſtratur:
Confer pro hac loci interpretatione omnino Lightfootum boris
Jalm. ad Adt. 1II, 24. I. II. Opb. b. 77. a.
Ad caup. XI. §. V. p. 2056. lin. S. poſt-e z. Reg. XXIV, S.
Corruptionem hic quoque Clericus cauſatur, natam ex namero-
zum notis arichmeticis temere lectis. Ubi vehementer ſimul invehitur in
Conciliatores ejusmodi wντο sιMοναιαν Art. Crit. P. I. p. 171. ſc.
Ad cap. XVI. §. V.p. 290. lin. 33.s ante; ſed & communis:
Lightfootum quoque Hor. Talmad Matth. L, z. T. II. Obp. b. ga. b. ſq.

Ad §. VI. p. 294. lin. . poſt e corruptelam.
His adde b. Lutheri obſervationem Comm. in Geneſ. XIVI, 2. T.

VI. Witteb. Lat. ſ. Wog. b. ſcy.

Ad caß. MVIII S. II. b gog lin. 2. poſt: comparatur „.
quem locum denuo cum curs expendit & diſcuſſit laudatus Buxtorff.

Dihert. IV. de literarum Hebraicar genuiua autiguitate §. 42 b g. ſq.

Agd §. VI. p. zo. lin. 23. poſt: vocamus.
confer de iis erudite diſſerentem Celeberr. Wolfium Biblioth,
Hebr. I. bP. 9il. ſö4.
Ad b. 322. ſub ſinem. S. Vr.
nec non ap. Celeberr. Wolfium Biblioth. Hebr. I. p. 942.
Ad & VWII. b. 3226. lin. 26 poſt. cit. Wigandum.-
b. Conr. Schüflelburgio Catalogi Hæretic. Lib. XIn
Ad caup. AX. §. 77. p. 360. (emendand. p. 370. lin, zo. poſt.e ſunt.
Unde Criticorum Belgarum miramur proterviam, qui in ſenti
ments de quelques Theol. Holl. ſur l' Hiſtoire Crit. Rich. Simon. p. 160 3,
& in defenſe des ſèntinzents p. 2 749. hiſtoriæ Eſther, tanquam fabulam ſa-
pienti, locum inter ſeripta divina negant.
44 §. XI. p. 36. (emend. o zyy.) lin. 14,
loco 2 X* lege 2 N =
4d Caß. I. S. XII. H. 2 ⁶. lin. 35* poſt: Fiſeheruss
FRIDERICUS porro SCHERERZIUS LiE II. Animagk

verſion, ſacrar, V. p. 25. qui p. 200, vera carmina in Bibliis, metricis ad-

Kricha

472 INTROD. AD LIBR. BIBL. V. T. P ARAL.

ſtricta legibus agnoſcit; metri tamen Hebraici modum nos hodie latere
Ad Cap. TV. S. V. p. I79. lin. 16. poſt: pingit & ornat,
Eandem ex Reformatis amplexus eſt ſententiam Jacobus Ly-
dius in Cæna Demini Literator, quæ inſerta legitur Tho. Crenii Fa-
ſciculo X. Opuſcul. P. 443. ubi Salomonis Proverbia convivium ſapien-
tum eſſe, diſerte aſſerit atque tuetur.

P ARS HI. .
L Ad Cap. I. S. XXVIII. P. &. in I. beologis Lutberanis poſt Caloviume
DAV. CLODIUS de Prophetia & Probbetis Diſp. habita
Gieſſæ A. 1685. Reſpondente M- Geiero filio:
Ad p. G. lin. ult. ante Georg. Ederum:
ABRAHAM ECCHELI ENSILS Syrus Maronita e Liba-
no, Syriacarum Arabicarumque literarum Regis Galliæ interpretes & Pro-
feſſor Regius in Academia Pariſienſ, qui in Hiſtoriæ Orientalis ſub-
plemento, quod Chronico Orientali a ſe Latine verſo, & Operi Byzan-
tino inſerto, ſubjunxit p. 121. J4. Cap. XX. de Prophetia p. 230. J4.
omnem Arabum de Prophetia doctrinam expoſuit, ita ut 1) de Pro-
phetarum numero, 2) definitione, indole & natura, modisque revela-
tionum Propheticarum. 3) fundamentis & notis veri Propheræ, 4) pro-
phetiæ utilitatibus & commodis, 5) argumentis, quibus Prophetia omnis
negatur & e medio tollitur, una cum reſponſionibus ad illa, dilucide &
perſpicue agat.
Ad Cap. III S. XII. p. 71. lin 29. antep. Poſt Lavaterum:
WILHELMUS LOWTH, cujus Anglica prophetiæ &
Threnorum Jeremiæ expoſitio, noviſſime prodiit Londini in 4. An. 1718.

HIERONVYNMUS.
proœm lib. VUIII. Commentar. Eſaicæ, T. V. Otp. p. 47.
Certe nos Studioſis ſcribimus, & ſan Qam ſeripturam ſcire cupientibus, non fa-
ftigdioſis, & ad ſingula nauſeantibus.

4

S. D. G.

)
E

AAL.
s holie luere

Urat,
ho. Ceni E-
mivium upien⸗

o, Coloutun:
ie Dilp. habta

*
*

laronita e Libi-
nterptretes Pro⸗
, Urintolit ſih-
& Operi Byum.
etia⸗ 0. 2)0. ſi.
ita ut ¹) e fro-
mocdisque reyela⸗
Mophere, 4) po.
8sProphetis ofmnis
10 ill, Gilucide

Avaterum:
Wica ropheti⸗ &

Pniin4. N. 171.

b. .

tibue, Koll id-

cupien

Gen, PDeukeron.
C. X, v. 9. I, 60 C. I, v. I. 1, 196
XII, 6. I, 57 II, 12. 1 13⁸
XIII, 7. 1. 57 AII, 10. I1. 1, 137
18. 1, 59 14. 1. 138
XIV, 14. I, 59 IV, 7. 8. 1, 10
XV, 13. ſqq. I, 9 1¾ XXXI, 9. 1, 122
XNX 7. 160. III, „ XxXXIV, 10. II, 159. ſqqd.
XXII/ 14. 1, 57. III, præl. Ja..
XxXXVI, 31. ſqq. 1, z9 C. X, V. I3. 1L, 56
XL, 15. I, 61 XV, 16 II 5
XLVI, 13. collat. cum I. Chron. Juad 1, 370
VII, I. II, 38 (C. I. v. 2 H
ðM Eyxocd. 11 3. P 171
C. XII, v. 4o. 89 Xx, J7. 7 155
XzvVI, 35. 1,83 XI, 26. 1 182. 8
XVN, (4. 1, 83 XlIII, I. ==èðð 184
XVIII, I. ſqq. I, 985 XVII, 6. 1,45
XX, 25. I, 110 XVIII, 30, 31. 1, 174
KXII, 1- 4. B 83 — 1J. Sarm 174
XxxXV, 5,. I, II0 VII 2⁵* , 218
TLov. . X 2 I, 219
C. I, v. .. 1, II0 5. ſq. 1 a16
Naum. H IX, 9. 1, 215
C. VI, v. .. „, IIo. ſecd X, 25. 1, 15
All, 6. 7. 8. III, 14. 16. fqq. XIII, I. 1, 217
XX, 14. 1, 12 5z. 1. 216
WDW Carpz. Pars III. c. XvV
Lonz, 4 G. k44. O0ο C. XVh

C. XVI, 14. I, 216
XVII, 15 1, 216
XXIV, totum conciliatur cum
G. XXVI 1,216
XXVII, 6. 1, 218
XXX, 25. I, 218
= II. Sam.
C. I, v. 18. 1, 56
VII, impugnatur a Spinoſa. I, 216
XI, I. 33
I. Reg.
C. III, v. 7. II, 164 III, præf.
VI, I. I, 181
VIII, 16. J, 266
XI, 3. II, 167
XVI, §. concil. eum 2. Chron.
XVI, I. I, 265
23. concil. cum 29. 1, 266
XxII, 9. III, 363
II Reg.
C. „v. 1I7. conc. eum I. Reg. VIII, 16
I. 266
VIII, 26. concil. cum 2. Chron.
XXII, 2. I, 266
XI, 14. II, 168
XIV, 23. I, 267

XV, I. conc. cum 2. Reg. XIV, 23.
1, 266, ſed.

8. & 13. I, 67
25. III. 338
20. concil, cum 33. &G 2. Chron.
XXVII, 2. I, 267
XVII, 1. I, 267
XXIV, 8. concil. cum 2. Chron.
XXXVI, 9. I, 267
I. Par.
C. III, 20. fqq. concil. cum Matth.
1, 13. 14. 1, 295
IV, 22. I, 198
43 I, 287
VI, 14 ſeqq. I, 310
XXII, 5§. II, 164
= IIl. Par.
CV, 9. 1, 298
VIII, . 1, 288

INDE X.

I.

X, 19

XVI, 1.
XXI, 10
XXII, 2.

XXVI, 2. ſqq.

XXXV, 25.

C. V, v. 4.

VII, 1

C. X, v. I. 8.
XII, 22.

C. II, v. 7.

C. I, v. 15. 17.
XXVI, 12.

Efr.

Weh.

Mh.
Job.

XXVIII, 12- 28.

XMXI, 40

XXXIII, 23. ſqq.

XIL. V, 2.

LXXII, 19.

C. I, v. I.

XXX, 2,. 3
XXXI, 1.

C. I, v. 2.
4. ſqꝗq.

II, 24.
III, 18.

19.
VII, 14
28.
I 5.
X, 16.
XII, 10.
II.

4.
IV, 8.

Pſalm.
XL, v. 7. 9.

Prov.

Cant.

I, 288
I, 26 5

I1, 266
II. 102

I, 311

I, 311

I. 339

1, 314
I, 355

II, 43

II, 46

II, 67

II, 66

II, 49

I, 113. ſq-.

II, 122
II, 107

II, 172

II, ISr

II, 161
II. 158

II, 2r
II, 22
II, 229
II, 21
II, 25
Il, 22²
II, 22
II, 2297
II, 22

II, 208
II, 208

II, 242
. 2458

s

C. l, N lo.
1.
V, 1.
VII, 8.
XVI, 2.
XXIV, 16

Ch r. I.
7
W, lo
XV65.
MWM “.
IIV. I.
XXVII,7.
XXXVI:

7
C. IV, v. 20,

C. I. v. l.

3.
Wſ ſ⸗
W. ſge
XVII .
XX, 24,

6 l. V. ko.
1 9.

C. VII 15.
. l. V. I.

. r. 19.

l, 288
l,265
l, 2988⁸
1, 266
II 102

IIl, 6

1311
z

1,396
134

355

ll 43
ll, 46
I1, 67
II 66
149
hilz.ſ.
11,; 13
I, 107

Il, 172

I, 1

Il,
N. 151

Il, 2lz
Il. 29
II, 10
Il, A
Il, 119
Il.22
Il,
lng,
I1, 21
Il, 20
I, 106

D

INDEX I.

Mat.

Ooo 2

I, 90

l ỹòMZ r.
C. I, V. Io. I, 113. ſq. C. III, v. 16. III, 65
V, 1. III, 90 C. I, v. 13. ſq q. 1I, 2
XVI, 2 III, 133 XII, 42. II, 16 1
XXIV, 16. III, 105 XXIII, 35. III, 428
Ner. 37. III, 198
C. I, v. I. III, 1224 XXVII, 9. III, 150
7. III. 129 5S2. III, 345
IV, 10. III, 55 Luc. OͦͦMZƷZMGW
XXII, 28. III, 159 36. 1, 70
XxXIV, I. III. 160 IV, 17. HM III, 87
XXVII, 7. III, 171 Joh.
XXXVI, 23. UIIl, 75 Cc. VII, v. 2z.. III. 338
Threni Ejusd. Aclus Ap H
C. IV, v. 20. III, 1449 C. III, v. 24. III, 67
Exech. VII, 22. III, 461
C. I. v. I. III, 195. 211 XlII, 18. I, 110
33 III, zII 20. I, 185
IV, 5. ſq. I, 248. 250. 26 5 21. lI, 224
XIV, 7. ſqꝗq. UI, s4 I. Cor. ðJJ
XVIII, 20. III, 209 C. XIV, v. 19. 1, 28
XX, 24. III, 463 Cal.
S Hoſ. C. III, v. 17.
C. I, v. 10. I, 153 I1IV, 3. I, 112
X, 9. I, 1868 D Epheſ.
Am. C. V, v. I4. B III, 150
C. VII, 15. III, 309 199. II, 90
C. I, V. I. III, 322. ſqq C. III, 16. II, 90
S Habb. Hebr.
C. I, v. 13. III, 41 C. V, v. 12. II, 1I2
Hagg. Xh 9. 1, 91
C. I, v. Z3. III, 446 37. III, 50. 94. 96.
Lach. H ud.
C. I, V. I, III, 45 V. 9. I, 4 5
μω .

Ges reme
IND EX II
VOCVM HEBRAEARVM,

. Rabbinicarum & Chaldaicarum.

8 “=
— &
' 38
18

2RN

12⁸

—
H--
„RRN
11
2⁸
= 2
dw⸗
R

5 5 15π

D 5
I, 130. 134. rru 9⁸
Il: 4. NL&

1, 309 D- WeN I
I, 3 54 PD&
I, 124 Q

III, 415
I, 136 dicſtur Deut.) Nee een
I. 2 (dicitur Script.) 0ρρb
II, 47 n
III, 225 EDO

I, 120 —
I, 217 dPoeW ſ2

I, 136 Rrn

1, 337

(dicitur Dodor bibl, ) P =
I, 2

III, a 8s“

II, 20 5 VV1
III, 206 1

n 280 BEP
, 20 — n. e

II, 171 Apoeryph.] padNI

ll. 171 Salom. : DeS

III, 224 2 8

3
an liber Ru- PPDE ——
I, 198 thæ

I. 35⁵3 JJG r8

Iii, 264 2

I, 198 (an liber Ruth). νι.

1, 361. fq.
I, 2 8 r½ R2Er
I, 120 Numer. apellat.) — 5

(IEnprincip. Exos 183. Jon. III. 363)

I, 3 1I «ͤ

I, 1210 ſêH

I, 100 P1

III, 4224 rErp

I avS,Sy — EN

dnw

2ppeltariol

“ III, 460 &

l,rappel!
1.

An e nom
nommim
lhigg
Il 134
II 294
Il 36
ll 192

8 .

QoNn
d

pez

1 ⸗
N
Nn

—

10
WN
Nπ
re
N

Gull,49)
NI
NWN

1

III. 386 P'P 2
III, 411 MD 9
II, 1I . GMU
III, 5§. ſq. DDT

I, 38 appellatio egis wE

(i. e. Malach.) — *—5 —

II, 89 OBDPD
II, 130. 134 x1*
II, 158 .*
II, 88 —2 —-p7
I, 221 n 20

„
1 351 (cdicirur Scriptura) è3

III, 44 4½ I, 351 PON D 3
II, „ ni I, 352 WHN DDe
III, 75 in III, 265 — m☚
In, „ uiI II, 128 NOr N PDID
III, 16 NRNer II 89. 96
III, 16 —6t r II, 88 V- = =
II, 229 Nrn II, 88 RED, — PDen
apaellatio Levit. —55 PI i, 229 PTPO
III, 460 & Numer III, G RDOU
I, 28 appellatio CH ET III. 361 . 2 ³0
I, 38 = Legis;: 3 RWLE ( Seripturæ appellatio) A„2
An e nomine Sarai ahlatum Joſuæ II, 2 AADDD
nominm ſit præſixum? III. 470 II, 441
II, 158 PLRIII, 6 è?
II. 132 Ryr 1, 239 (Libri Reg. iaſer. —25
III 294 . 8)I, 21 & L
III, 336 2R I, 2 Scripturæ PrW
II, 192 „dP 1, 2 appellatio. 7 N5
III, 22 7 0 n (terminatione ſotmining.) N
III, 126 ppe IIII, I S
III. 88 Pp III, §. 1 5. 19 (termin. maſc, dn
II, 171 Deet III, 329 P532 05
— — II, 20 6= 52
1,2. (dicitur Scriptura) III, 379. ſqd. NvDy
II, 3¹ EFtü) Ih, 130. 134 w
I, 2. (nomen Scripturæ) 19)0 II, 1I1. 115. ſq. R,O
1, 25. . —— II, 155 —
III, 69. 222 I1, 155 Pe
. I, 135 (Deuteron. — U7510
(in Inſcriptione Cantici II, 242) L, 135 appellatio. rnn — —-

OO°△⁊æ) 00 3 3

INDEX II.

D — N)

III, 53
III, 69. 174 582
I, 61 III, 3. ſqq. 43. 42[r2 8¹2
1, 25. III, 42 N

I, 146. III, 6 8. ſq 414 — N-
III, 5. ——
III, LO5--
nleg. lel, 68 44 —2N-
III, 30 PN 29
II, 17 H1 32
III, 30 S 0

h 8 3 (appellatio Exod.) PI
1, 336 pr
III, I 29, 227 w / .)

I, 24 —⏑
II, 20 5 +
III (i. e. Malach. . 22
441 .
I, 308 vavp Dd/ 1500
I, 122. 308 e
III, 39 4 RreH
I, 120 (QNum. appel. — PD--
III, 378 — n0 PN--
I, 2 = --

1, 5 5 (Gen. appellatio) -

I, 219 512 w-
I. 3ͦ,6 7250-⸗ -
Il, 1 70 (Apocryph. Salom.) NN*;-
I, 20 NO⸗
II, 88 — —— -⸗

I, 35 (Deut appellatio) O:

III, 26 3Z RW0
I, 2 P05
II, 42
ee

II, 232

III, 6 —
II, 130 13 4 aNE
IiI, 33ᷓ2᷑ Fen
II, 229 —
l; 30 ½ RRpy
li, 89 peD dr
II, 9 92 . 4
II, 89 di- -=
III, 305 dren
III, 160
(Scripturæ Nya N .α
1, 2 1 appellatio)

J

(Cur in Thren. Capp. II. III. lI.
hanc literam præcedaty III, 183

III, 7 5
I, 2. Scripturæ appellatio) PD
I1, 27 — n,
l, 27 — †5
I, 3 5 (dicitur R. Salomo) ρn
II, 20 5 „
III, 294 DO
I, 48 DDyD
IIi, X
III, 42 S r
II, 200 dor

Cantic. Canti- O

II, 24 1 corum dicitur
III, 27 ſq. — 5
III, 173 Der
1, 27
„
UII, 5 ſqa.

(Qici-

4
1,57 S.
h 3
Il, 40
II, 45
l, 61. Ul,
l23. M
l 197
II, 05

II1, 229
1, 43
1 85
l 168
ll, 1I
1r 8
II 210
II. 88
Il, 130
Il, 266
lh 1

AXX

N
N
„
—
Viy
WNNS
W..
n.⸗
do.
doy
NW-

l. I. w.

5 N
elario)
1)

NW

.

*
na

min
*
0
W
0

W
Gici⸗

dicitur — K UNN

II, 46
I, 61. III, §. ſq.

I, 197
III, 10 5

U„

II, 2 29

I, 43
II, s8s

II, 88
II, 240

III, 88

II, 130
II, 266
II, 158

I1, 37 R Simeon Francof)
1, 339 .

73

27
8

I,2 v. 1III, 14. 69. 174 -D

91

nn

N-U
ffpʒ
— Do
W
—
e⸗
WwD. .
HevD--
rFADreWͤ
xre

INDEX

II.

1, 211 H l
1, 9898982 porv
III, 6 —
1, 31 — P

(Prophetar. minor. Wwvâ C'
III, 263 complexus

A

II, 183683 ä
II, 88 =
II, 130. 134 35
I, 2. 25. 38

I, 101 Levitici ap —

I, 101 pellatio OQ . -

I. 148 9 95
HI, 6 DDobn
II, 130. I 3 4½ IEE
I. 3 z3 EE

Prophetar. min. appellario 8
III, 70. 263
I, 3 ͤz 5 d-n

XXX XXHd’ NN NXNX XN NMN M ⁵

voCVM GRAECARVM.

A
A 8Srnα. II. 387
ABdτααε ſ. A'.αααπ III, 3 22 it. A β£
33 — —hick.
A Bo0α III. 306
A' Yc/οα III, 411
AiDy I, 3 5 1
A „XνιτυWον libri fk,, 3
Antageit, cααααν III, 309

2

A' òM uI. 374
A'nBarse ilI, 387
AAνα III, 30 5
A'vHſHρℳατâαο H'νο ⁸ ⁶ ⁸ III. 99
A „*ροονω Jeremiæ III, 150 Ne-
hem. 113 4 †
A = To Dors T α 8⁸ III,
404
6Sν¹1 A' c;oz* I1, 2982

A 0,.

H' esε dτ—ρναρατο, I, 169

INDEX III.
A'0 αα I, 1320 H'οανοτνααας+ III, 88
A'ναα ντονν II, 240
A voiri: 11, 42 Denp-= IIi, 307
B Seoxv– II, 4
Barger III, 40 3 Osorvenste III, 18. ſd.
õ Ocyq o III. 173
B° ριαο½ libri, I, 213.2 39.ſd. PAαν ᷑ III, 65
Bæs Nrto oee, I, 2 81 I'1ös NævZ I, 147
BXiX I, 2 K
BGXA αααα II, 89 KæDioναατα IIi, 13 5
T Kkavoxy I, 2.
Terso I, 55 Kesvνασαααιυοο libri I, 3
Poααματ αναοονWνναν αιινι I, MAM
292 MæNαα½ III, 441
TeνQHνuuπιsα I, 3209 Mavτ— ο.e.. e III, 7
Te a; I, 2 MnXα1ααπ ſ. Ml* III, 361
Tgα bει⅝.. ⸗ 1, 2 5† N
A N⸗ X n III, 374
AvuiGX III, 224 Norxedeip III, 309
Asuvregovo Ale I, 135 V
iααNw⁰hα I, 2 0⁵%, f. oαα⁵ III, 322.
QAinloa& 7 BagXα I, 219 Oeαορσsς H'oονοο III, 100
QAinas I, 169 - -. OS0s III, 3 22
QAòααια dr III, 70. 263 II L
edepa ir; rei⸗ II, 15 8
E'CainX E'nnNes III, 192 Iatdize II, 158
E'rznααπωα II, 200. 203 æagercs οροα II, 158
E'Ageοααοι III, 374 Da ade, „ II, 158
Enda uo, libri II 222 I⸗ces ee 11, 283
E'v ν¾ο III, 41 6 οναιοα o νMöι⁰ II, 15 5
Eéc ¶᷑⁊ræ᷑⸗ I, 82 Ilevræœredαν Fevr&reXο I, 38
E 7 7ρν iIII, 96 IIgopir is S III, 7
E'Di I, 3 51
E'tsegide Alexandrl M. I, 281 Bagæe n⸗ 403
J Vecheg OrXXXαα II, 98
Zav‿ααροαασ III, 424 Tooix . II, 158

Zoοαρααο III, 40 1. hujus ραα%⅓-
7 εα (ſpuria)

III 404

ra-=

Erura
Er&α☛
rhari

luiuar
Tponj

Tmurm
Nopo

42 2
7 6 I

604

97
Ny. III
l , 38
ne 4
ligf.

in von
diag .

Car⸗p

n 88

Iii 30

l. 17;
11, 65
l,

Iliz
l,2
h3

IIl 441
IIl.
UII, 361

lll, 374
Ull; 309.

II, 322
IIl, 100
II, 322

ll 168
I, 1658
ll, 158

S

1283
lI55

Nee l, 33
in 7

lll 4o
Ib 8

1, 6

M 14
Uid.

l 4
III, 18,

Trage II. 13 5

Troik 73 26αρ 1, 1II
rgarr ol 1, 169
Taiure S 1, 27
Teoon a, vοueſ . I, 33

Troumuar e, Nehem. I, 343
IoHαHονραν ⁰. 1, 283

ι & rο οαονοναιHααντν , 282

IN D E X IV.

TE ro ,, 282

X.
XGB/ III, 194
Xonαιοπ„αο III, 7
Xgnoιαο1 III, 7
. P 2
PaRuoοαα, aαXιςn II, 89
VaæNrigtoν III, 89
Qde II, 90

6*%& & & & à & & & & & &½ & à à 8 3 8

I NLEX IV.

COι ντ1 1τ1 π υτιτι11

70 RK UCA

A-
Abarbenel, R. aac I, 86. ſ. 214.
284. 289. III, 337

in Gen. III, 468. Exod. II. 9. 28.

Zaſ. I, 151. 170. III, 70. Jud. I, 172.
Sam. I, 211. ſq. 214. 281. 298. KAeg.
II, 160. 165. 201., 242. 250. III.
46. 65. 68. 339. Prophet. poſt.
III, 105. 108. 119. 192. Jef. II, 8.
10. 28. II, 87. 88. 94. 196. Zer.
IIi, 127. 137. I41. 153.
125. Ex.; III, 130. 196. 199.
294. 323. 361. 386. 402. 411.
424. Dan. III, 70. 222. 224. 229.
256. Duod. Proph. III, 413. Hoſ.
III, 292. Joel. HI. 294. 301.
Jon. III, 354. Nah. III, 382. Hah.
III, 387. Zeph. I, 35. Hagg. III,

413. 422. Mal. III, 451.
Traf. in Nachalath Abhoth,
III,. 414.
Abbotius Georg.
in Jon. RW III, 360.

Abdias Babylonius
Laurpz, Pars III,

de Hiforia Certaminis Apoſtolici
III, 326.
Abendana Spicileg. ad Mich. Jophi.
III, 429.
Aben Eſia, R. Abrab. 1, 36. 57. 121.
in Deut. I, 29. Juad. I. 192. .).
II, 149. Job. Il. 81. M. II, 87. 92.
Cohj. II, 222. Jeſj. III. 95. 389.
Dan. IIi, 231. Moſ. III, 292. Joel.
III, 302. Ob. III, 3;2. HMagg. II,
434. Mal. III, 45 1
Abenjechia, v. Znchija.
Aben Melech, R. Sal.

Michlal FZaphi I, 36. 209
in Chron. III, 46
Aben Tybbon, R. Sam.
in Coh. 11, 4. 28
Abraham, bar Iſ. Zemach. Leri
in Cant. G 1, 272

— ben R. Jehuda Cbaſtin.
7 Compgf. Coll. I, 163. II, 145. III, 289
⸗= . . echellen’.
Pi. Orieur. geeli III, 271. 473
P DP Abra-

Abraham, fil. Moſis 4

in N. libellos I, 207. 375
. . Levita ſen.
in LXX. bäébd. Dan. III, 260.

Abramus, Nicol.
Pharus I, 1984. III, 379. 453.
de LXX. bebd. Dan. III, 261
Abul Pharagius Gregor.
Hit. Dynaſt. II, 223. III, 95. 19
Acoſta, Gabr.
in Ruth. I, 209. Thr. III, 190
Jon. III, 359. Malach. III, 452.
Acta Eruditor. Lipſienſ. I, 12. 14 80
247. 299. 362. II, 45. 80. 85.
144. 249
—= Synod. Dordrac. II, 210
Adami, Corn.
Obſeruatt. theologico- pPbilot I, 375

Adrianus, Binus.

Flagell. Judaic. I; 24
Adrichomius, Chriſtian.
Chron. bibl. II, 46

Deſeript. Hliereſ. III, 94. 109. 175.
Egidius, Koman.
II, 273

in Cant.
Epinus. Frane. Alb.
Tuhhb. on. bihl. III, 115. 166.
187. 216. 320. 370. 399. 437 452

= Naann.
in Pſalm. ⸗ II, 146
Affelmannus, Jann.
ntagm. II, 49. III, 129

Agellius Ant.
in Pfſ. II, 148. Prov. II, 197. Cant.

II, 279. Mah. III, 390. 40

Aguiere, iſont, Saenz

Gollect. Concil. Hſpan. 1, 229
Aharon ben C hajim,
in rophetas prior. I, 163

Ainsworth, Henr.
in Peututeuch. 1, 54. H & Canr.

II, 151. 276
Alba Zoann.
in utrumque Teſtam. III. 454
Alberti, Valentin.

in Zoelt, II, 72. W.

I N D E xX.

IV.
Albertus M.

in Prophetat min. III. 290
Albo, Joſeph.
Iulharim II, 229

Alcabez, R. Sal. Levi

in Eth. I, 375. Cantic. II 2 2
ab Aleaſar. Lud 1 27

in Cantic. II, 274. Dan. III, 25 8

Alcuinus, ſ. Albinus, Placc.
in Gen. I, 77. Cobel. II, 236. Cant.
II, 270
Aleman, R. Jchanan.
in Cau. II, 274
Alexander, Natalis
KMiſt. Kecl. fP. I. h 29. 93 205.
246. 296. 308. 326. 241. III, 178.

319
de Alliaco, berr. =
de falſis Fraphetis III, 80. 83.
in Caut. II, 274
Alliæ, Petr.
Reftexions &c. I. 72. III, 245.
Almonacrius, Hieron.
in Gauun.— II, 27 ½
Almoſchnino, MMo/ ben Baruch.
in V. libellos I, 207. 37 5
Aloy ſius, Frane.
in Pf. III, 145. Ob. III, 335
Alicheich. KR. Aoſ. 1, 36

in Zob. II, FI. Pſ. II, 144. Pruv.
II, 197. Coh. II, 236. Canr. II 272.

Dan. III, 257

Alſtedius, Heur.

in Pent. I, 54.

= =⸗ Joann. Henr.

Encyeclop. bibl. 5 PEenuke bibl. II,

5. 15. 29
Trifol. propb. in Cant. &. II, 276.
III, 258
Præcognita theol. III, 84
Altavantius, Paulb.
in propg. nein. III, 29 0

Alting. Henr.

W Theol. Hiſt. I, 153. II, 191. 211I. 268

III, 165. 216. 264. 297. 332.
II, 252.

⸗ ⸗= Jac.

or

Oy d.

de hyont

HMyt 0
iin Deut.
III, ul.
166. Ijl.
Alxarez, Di
in Jej.
4Alypius,
Amamna, à
Autilar.
in Cob,
Ambroſu
14 ½ 2.
Meromer
Coiy ,
Mobam
Mue G 4
Mpt. P
lle heyel.
do 5!
Urel,
dolnne!
Mabuthe,
Kolia 6.⁰
e zeiui,
ge
bono Mort;
in Hy l

Aweſim Cu
in .
Anphioehin
den⸗
Anrälds,
nnle ,
Anneleon Te⸗
ndal Auar,
in Nh.
Andrer e.
Mad,

Angeann

i4 De. 1

III. 290
II, 29
. UI, 272

Dm. IIl e
Lee.
ll, 230 Cont.
Il, .

ll r

129. 9) 205
AI. II. W.
319

Il, go. .
Il, 274

I,274
1 Banuch.
l, 207 315

U, 35
1,36
I, 114. Mus.
6. Cont. 172.
II, 2 7

1 ſt

ww.
iungk. il. Il,

ſ. 15.2

une. d. Il b0.

II, 25
I 84

297. 331.
6.20 1 21.
Or.

Or de Acad. Hebr. III, 2
de promotionibus academicis Hebr.

8
*

INDEX IV.

III, 20.

MV III, 20.
Hopt Orr. IIIII, 46.
in Deuz. II, 22. P. II, 22. 15 3. Jeſ.
HI, 121. Jer. III, 125. 127. 130.

166. 171. Ap. ad Rom. III, 40

Alvarez, Didaec.

in Jeſ. U III, 121

Alypius, II, 6.
Amama, Sirzin.

Antibarb. bibl. I, 12. II, 2. 135. 222.

in Goh. II, 168. II1, 224.
Ambroſius, Mediol. Epiſe. I, 77. 133.
144. 222. 11I, §o.
Hexraemer. Libe. 1, 77.
de Paradiſo. 1, 77
Cain & Abel I, 77. II, 16 8.
Abraham- Patriareh. 1, 77

haac & anima I, 77. II, 268

Joſeph. Patriarch. 1I, 77

ge hened. Patriarch. I, 77

Apol. S§. Dav. I, 229. II, 169. In-

verpell. Dav. 1, 229
Satomone 1, 229. 272. II, 163. 196
Nabuthe, Iſraelita I, 272
Helia & jejun. I, 272
de jejuniis Niucvitarun III, 358
Ede 11, 200

bono mortis I,, 321
in Pſ. II, 104. I31. 141. Luc. III,

97
Ameſius, Gauil.
in Pſ. II, 15 1
Amphilochius, Jamb.,. ad Seleuc. de
Seript. Libr. II, 2. 155. 262

Amyraldus, Moſ.

Paraphr. in . Dav. &c. II, 151

Anacreon Teius III, II.
Andala, Ruard.
in Zach. III, 440
Andreæx, Jac. YVM
Meditt. proph. I, 144

Angeloerator, Dan. S .
in Dan. III, 258. de LYX. bebd.

Angelomus.

Rrom. in Librr. Sam. Reg. &c.
I, 231. 273. 299. Lant. II, 270
Angermannus, PEetr. OUMVMUD
in Jor. II, 368
Anonyma ſeripta
Autor. Hiſtor. ſchol. III, 226. ju-
dieiorum de Rich. Sim. Hitor. Crit-.
v. Cleric. AA. Diarii Trevoöoltienfes
III. præf. Chronicon de vita &
morte Moſis III, 466. Commentar.
allegoricus in Pf. II, 144. Prov. II,
196. Cantic. II, 272. Deſiderium
Sulom. II, 196. q. Dux Eſther
l. 375. Epiſt. Clement. Gleßat. II,
I157. Exrplicatio metrica Cantici &.
II, 276. Fons ſapientiæ III, 480.
Fundamentum Canticor. I. 20 8. Ja
Geneſe, traduite en francois &c.
I, 80. iter Moſis I, 375. Korluͤmi⸗
ſcher Hiob, gegen D. Luthern vor⸗
genommen. II, 92. Liber Moſaica-
rum Qg. III, 467. Lamina aurea
I, 208. Lux Legis I, 375. Medicina
mentis II, 229. Loma aurea I, 2098.
les bſeaumes de David Interprete,z
Jelon l' hebreu &e II, 150. Quaæſtio-
nes ſ. Traditiones in Paralip. 1, 19 8.
Reducens animam I, 208. ſynopſis
Prophetiarum III, 83. ſynoptica bi-
ſtoria de vita & obitu Prophetarum
III, 89. Zanehuma ſ. jelammedenu
Ansbertus, Amhroſ. 1, 52. III, 32 5

in Pſ. & Cant. II, 274
Anshelmus,
in Cant. II, 271
Anitochus.
Hom. de Jer. III, 133
Antonides, Iheodor.

Antoninus, Epiſe. Florent.
Opus Chronic.I, 164. 193. 231. 273
Apolinarius, Laodic. 2

in Pſ. II, 141
Aponius,
in Cans. II, zye

Pppza Algui-

*

INDEX IV.

Aquinas, (( de Aquino) v. Thomas.
Arama, R. Haac.

in Leg. I, 51I. Mb. I, 207⸗ 361. 369

375. Prov. II, 196
Arboreus, Joann.
in Prov. II, 197. Coh. II, 237. Cant.
II, 274
Archirota, Alex.
in Sam. &c. I, 231. Reg. I, 27
de Arcones, Andr. Lac. . 273
in Jeſ. III, 121

Arcularius, Dan.
in Lev. I, 110. Pf. II, 147. Jeſ. III,

120
Arcuvoltus, R. &am. .
Aruçath, Hahheſent II, 4. 28
Areſius, ſ. Aretius, Paul.
in Cunt. II, 274
Aretius, Benect.
Preblem. III, 84
in Pent. I, 54
Argallus, Aob.
in Cant. II, 274
Arias, Montanus. Bened.
de optimo Imper. I, 164

de varia Repuhl. I, 193
in Jud. I, 7ai. H. II, 150. Coh. II,
237. Jeſ. III, 121. Dan. III, 258.

Broph. min. III, 290. 331. Mal.
III, 444

Aripol R. Sam f. R. Iſaaci.
in Eſ. II, 145. Cobh. II, 236. Cane,
II, 272 .
de Ariſtizaval Petr. in Hab. III, 400
Arndius, Zoann.

in M. II, 145
Aruobius, Afer,
in . II. 41
Arnoldus, Chriſtoph.
Wielteg. ad VUrſeni Exere. II, 52
= . Wecotl. “ 8
Lux in tenebris I, 293

Artopæns, Tetr.
iin H.. II, 147. Cant. II; 272. Jon.

Sð III, 328
Afarias.

Meos Enajm II, 2. 28. III, 444

Aſſum, Jobann.

in Dan. III, 257
—= - Wobfe . Ludov.
in Eſth. I, 376
Athanaſius. G

Hruopſ. Seript. I, 32. 25. 56. 100.

735. 147. 168. 213. 234. 240. II,
311. 72. 96. 98. 124. 154. 203.
214. 216. 241. III. 103. 138. 173.
13399. 363. 393. 396. 404
Ep. ad Marcell. II, 26. 109. III.

Ep. Teſz. I, 367
Orr. II, 124. HI. 47. 13 1

—⸗= fJunior.

Q 7. ad Antioch. III, 202
Athias, ul.
in Pf. II, 144
Attertol. Guil.
itt Nume I. 13 4
Auguſtinuus II. 980

in V. T. I, 213. Pent. I, I51. Geneſ.
ad lit., I, 77. III, I5. Ex. I, 97.
III, 8. Num. I, 123. Joſ. I, 163.

Jud. I, 192. III, 24. Aeg. I, 172., Fſ-
I, 88. II, 89. 103. 110. 120. 130.

141. Prov. II, 195. Hoſ. III, 35 5.
. Jon. III. 355
Tv. in Johann. II, 183
Cal. L,3. 90

de Civit. Dei I, 4. 68. 70. 91. I5 75.
176. 307. 309. 360. II, 91. 163. 169.

172. 21. 223. 25 8. III, 33. 44. 68.
89. 93. 94. 150. 272. 300. 332.
344. 353. 468
de Doctr. Chriſt. I, 202. 366. II,
183. 240. III, 150. 165. 313
Eeim. I, 87. 275. II, 44. 242. 258⁸
Eriſz. II, 21

alda Simplician. III, 23
Lihbr. Sent. III, 64
= Confeſſ. III, 107
= Ketralt. UII, 16 5
de caura pro mortuis III, 150

—

contz ra

ahtra a

„ ⸗ pe
„ . Pr
HMalm. eu
Chus inn
de Huh.
Avoda ſarah
Autores VI
miani
Aygnanus,
in H.
Ayrolus
de i, ⸗

Packius, Rei
in hj.
Hacmeilkeree
Erpheutia
in Hell,
Bacon, Fran
bierg, hig.
l Cr
Bailleam
itæ d.
Nalæns Joa
in Mm,
Bildnian, .
in yl,
Hage Il,

lgea ſpe

anit Alſe
in 1.
Duhiir Nh
Nutb.
erbarns De
Coteng

. e Berherig

8 III, 444

II, 257
1 6

1ſ. 50. 100,
3 240 II,
. 15. 203.
093. . 173.
93. 300 404
10, 109 uI.
l 30
Ul. 47. it

III, 202
144

ie
N. do
l, 131. Gene.
. lg.
1 103,
,l I N

11, 120, 130.

.Il, 3
. l.35 3 5
1 183
12. 1
n N d
. 16;. ſe
3 0 31.
2 4., 4 406
102 36. l,
l 10 9 36
12. 25
44. 41 Il
UII, 2
Nl 64
II, 107
ly 165
1 50
Autl

Avoda ſarah

Backius, Keinh.

contra Fauſt. I, 29. ſq. 27. u3. r121.
362. 370. III, 33. 276
Pelag.

I, 3
II, 5l

Bfſalm. contr. I. partem Donati II, 12
1, 77

Ceus imperf.

de Symb. ad Catech. III, 344

II, 128
Autores VII. Muſicæ antiquæ Meibo-⸗

miani II, 6
Aygnanus, Mich.
Ayrolus, Jac. Maria
de zo. hebd. Dan. III, 261

B.
in Pfſ. II, 116. 134. 145
Bacmeiſterus, Luc.
Ervplicauzio Tyhor. V. T1. sc. I, 134.
in Eſ. II, 147. Thr.
Bacon, Franc. vid. de Verulam.
Baeza, Did.

de Chriſto fgur. in E. T. I, 134
Bailletus Aär. =
vitæ &§. P. T. II, 235
Balæus gZoann.
uuu Num. I, 134
Balduinus, Frider.
in Joſ. I, 164. Zucd. I, 193. Ruth.

I, 209. Pf. II, 121. 134. 141. 147.
Hagg. III, 422. Zach. III, 439. Mal.

III, 451
Paſſto Chriſti typica I, 134
Iaea diſpoſ. bihl, I, 223. 226. 373.

II, 44. III, 437

Bandit, Alßlacdh, f. Joſeph Levi

in Ljſ. III, 144

Bangius, Thom.

in Ruth. Mich. Jon. I. 358. 372
Barbarus, Dan.

Catena in Pji. II, 143

de B'rheriis a Caftro vetro, Bartb. in

—Joh II, 83
Baro, err.
in, Jon, III, 360

IN b x IVv.

III, 19899

Baumannas, Mich.

Baxterus, Kich.

Baronius, Cæſ.
nott. ad Martyrol. III, 175. 431
Barradius, Sebaſt.
lnmerar. lior. Iſrael. ex Xg)pto

₰8
Cemm. in Concord. Evang.l. 168. III,
Barthius, Caſp. 429
Adverſ. II, 12n2
Bartoloccins, Jul.
Bihlioth. Aabb. I, 27. 37. 207. 349.
355. 375. II, 22. 29. 89. 91. 97.⸗
108. II. 116. 160. 171. 175: 260. III
18. 120. 210. 223. 226. 231. 236.
237. 268. 289. 456
Baruch ben Baruch

in Coh. II, 235
Balellus, Frantiſc.
in Pfſ. II, 148
Baſi lius, M.
Teo! T7s 6 negevte Aνnâ—
2%9o⁵. 1, 354
in Pſ. II, 26. I14. 176. ſq.
in Prov, II, 177
Baſnagius, Zac.
de 7o. hebdom. Dan. III, 261

Bava bathra I, 152. 213., 243. 261. II,
31. 33. 40. 45. 48. 52. 87. 92. 173:
240. III, 86. 97. 192. 236
Baulerus, Johann. Ulr.
in Hagg. III, 422

Analebtt. eppic. 1 134. II, 169

de æterna &S§. quiete 1, 36 5
in Pſ, II, 153
Baynue, Rudolph.
in Prov. II, 197
Beauxachis, Thom. Z
in Hab. III, 40⁰
Bebelius, Balth.
An tiquit. Kecleſ. , 164
Beehai HD
in Lepvens 1I, FI
Beda Venerab, II, so

in Pe tat. 1, 5r, Ex. 1,97. Len. I=
Ppp 23 107

101. Joſ. I, 162. Jud. L, 192. Auth. ZBeſſonuss, Johann.

I, 206. Sam. I, 229. Reg. I, 271.
Ejid. I, 309. 332. 342. 349. Job.
II, 80. Pf. II, 91. 142. Prov. II,
196. Cant. I, 207. Act. I, 92

de templo Salom. I, 298
Chron. 1, 298
de VI. ætat. mundi I, 357
de ratione unciarum II, 80
Bedvellus, Gaubr. III, 333
Beermannus, Sigism. III, 340
Behmius,
Manaductt. Chronol. I, 31
de Beira, Thom.
in Jer. = III, 0ο

Bellarininus, KRob.
de verbo Dei 1, n6. 308. 322. II, 34.
71. 209. 229. 250. 265. III, 34. 277.

de gemitu Columb. II, 168.
de amiſſione gratiæ III, 129
de Seript. Ecleſ. III, 135
in P. II, 14 8
de Belloviſu, Armand.
iin H. II, 148
Benedi étus, Joann.
in Paral. II, 38
Benefield, Sebaſt.
in Am. III, 32 1

Benjamin Tudelenſis
Teiner. III, 199. 234. 248. 350
Benoiſt El.
Aoig. Eyif. 1. 55
Benthem.
Hollaͤndiſch. Kirch⸗ und Schul⸗
Staat, I, 12. 14. 326. II, 80. III, 103
Berachot II, 107

Berchorius, (ad Berth. Petr.)
in Edr. I, 334. Mth. I, 376
Bereſchith Rabba I, 56. 35. III, 127.
4699
Bernhardus,
in Cant. II, 251. 260. 271
Beroaldus, Pbil. 2ðèð
Chron. . I; 186
Bertramus, Bonaventur. Corn.
de kepubl. Hebr. III, 84

IN D EX IV.

in Cant.
Beza, Theodor.
in Job. II, 50. 53. 61. 63. 76. 84.
Pſ. II, 151. Cob. II, 2,. 14.
. II, 276
vita Calvini
Biblia Critica Anglicana I, 13. 366
Erneſtina ſ. E inarienſia vel No-
riubergenſ. I, 16. ſq. Genevenſia
II, 267. Uræca II, 36. 47. AKerbor-
nenſia I, II. Magna l, 7. Maxima

I,. 8
Bibliander, Theodor. S
Or. de Sermone Proph. III, 94
in Nah. III, 385

Bibliea ſummaria Wirtemberg. I, 19

Bidembach'us, Balth.
in Pentat. I, 53. Jam. I, 231. KReg-

I, 272. M. II, I
Biermann. Johann. 35
Moſes & Chriſtus I, 87. 134. 149.
177. 200. 222. 246, 275. II, 169.
III, 229. 344
Billius, Zac. 2
in Joh. II
Binius, Sever 17 54
Concil. general. II, 184. 248. 26
Bircherodius, Jcc. 3

in Jon. III. 358
Blacmore, KRich.
in Jon. II, 8
Blacnejus, Guil. 85
in Cant. II, 2
le Blanc, Tom. 74
in Fſ. II, 148
Blondellus, Dav.
de Sybitl. = III, 31

Bochartus, Sam.
Phaleg. & Canaan. I, Præf. III, 349
Hierozie. I, 119. II, 100. III, 308

. .,46
Bodinus, Johbann. 347. 469
de Republ. II, 22 1

Dæmonom. III, 23

m.

Bœclerus, Joh. Henr.

II, 274

II, 248

M. WV.
Peehmivs, 7¹
ſher. n
in Lach.
Bohlius, dunn
Di. /r0
run Jbi,
bs
Pj. Il,
Zeſ. Ul,

Boiſius, l
in h.
oie
in ob

Dohandes,

Boinmelanos,

Bompartius,
in Cen,
Bom.
Adinn i
Bonartins, Ol
in Mhe l

Bonaventura

in H. &
Bonerus, Be⸗

in el.

efrep:ne 3
Mulkrering,

5 rælogu. in

64. 152. 1
5n. li 56

ente!.
13 M. l
l, 209, le

Bonjon, n
ge 70. heh
Orrhans, ,
i el
5 21 0.

ll, „4

63 6 A4. 1

1135. Lant,
II, 270

I, 293

1I, 13, 365
elſta vl Me-
.Ceyedlnſu
6. K. ARlerhyr.
1 7. Mrma
15

h. UI 84
IIl, 385

mberg. 1, 19.

n. l, 131. M-
2. M. M 145

W. 13,, 149.
1275. ll, 100,
III, 229, 344
14

136. 249, 463

I H„
Sð
I, ½

Il, 146
Il,

HDræl IIl 349
100 Il 30

Bona ventura

in Pſ. & Coh. II, 237. Thr. III, 190

3.9

Ih. . Fer.

II, 226
Bchmius, jac. 822ð
Ayſter. magn. l, 81
Bœkhoft, ITIenn ———
in Zach. m, 440

Bohlius, Sam.
Diß. pr tmniſterio ſuſas pſalmo-
ruinz Jobi, Prov. Satom. eoæ accenti-
bus II, I2
in Pf. II, 145. Prov. II, 193. 197.
yeſ. UII, 120. Lach. III, 439. Mal.
III, 45 1

Boiſins, Joh.
in D. II, 1538
Bo Juceine, Jac.

n Joh. II, 83
B1 landus, Joann.
Acta 5§. III, 39 1

Borinmelanus, V. Moringus.

Bompartius, Joann.

in Gen. III, 468
Bona.
divina Pſalmodia II, 90

Bonartius, Oliver.
in Eſth. I. 352. 354 . 363. 370.
376

–

Bonerus, Benj.
in Joel.

Præloqu. in tot. Script. §. I, Præf.
64. 152. 196. 224. 287. 321. 359.

2562. II, 56. 69. ſqq. 96. 105. 108.

124. 171. 209. 244. III, 186. 212.
319 355. 398
Pente. I, 53. Evod. II, 29. Num. I,
133. Jo/. I, 165. Jud. I, 193. Ruth.

1, 209. ege I, 231.273. Paral. I,

299
III, 26 1

Bonjour, Gu.-„
de 70. hebd. Dan.
Borrhaus, al. Cellarius Mart.
in Zoſ. I, 164. Jud. I, 194. Rurh.
L 210. Sam. I, 232. Reg. I, 273.

INDEX IV.

III, 304
Bonlſrerius, Jac. II, 69

zes. II, 85. Coh. II, 238. Jeſ. III, 122

B0 rrichius, Andr.

de 70. yebd. Dan. III, 260
. . . Olaus.
de Poetis 1II,237

Boſſuetus, Jac. Benign.
in Prov. II, 193. 198. Cob. II, 205.
211I. 237. Cant. II, 249. 257. 276
Brandmüller, Zac.

in Joh. Ii, 85. M. II, I51. Tbren.

III, 191. E. III, 220
Braunius, Joann. H
Select. F§. III, 463
Bredembachius, Aatthaæus.
in P. II, 145

Breithaupt, Joann PFrider.
in Javchiun I, 135. III, 192. 324
Brenius, Dan.

in lb.. II, 86

Brentius, Joann,“ I,

m Pent. lI, 53. CGen. I, 64. Ex. I,
9 7. Lev. 1, 117. Num. I) 133. III.

442. Jaf. I, 163. Jud. I, 192. Sam.

I, 222. 230. 235., Reg. I, 246. 272.
1l, 167. Eſär I, 324. 354. Neh. I,
349. Mth. LB, 358. 376. Job. II,
82. ſq. PEſ. II, 146. Coh. II, 236.
Jeſ. III, 4. 92. 94. I00. 120. Jer.
III, 170. Alſ. III, 292. Am. III, 32 I
Jon III, 258. Mich. III. 372. de

Oc. Princip.. III, 42 8
Breviarium Raoman. III, 174
Brigthmannus, Thaom.
in Cant, Il, 276. Dau. III, 1259
Brito.
Praf. ſiper Prol, Hieronym. I,
2285,. 300
Brocardus, Jqac. 1, 65

in Gen. 1 65. 8 I. Lev. I, I118. Can-
tie. & 11, 277. HBagg. III. 423. Mal.
UI. 452
Brougthonus, Hag.
in Coh. II, 238. 267. Thr. III, 19 1
Dan. III, 259
Brucciolus, Anton.
in Prov. II, 198. Cank. II, 2 4
Bruno,

Bruno, Aenſun.
in Pent. I. Fr. Job. II, 83. E. II, 142.

Cant. II, 272
. . . Colonienſis
in . II, 142
⸗ ⸗ . Herhipolenſits.
in Hj. II, 142

Brunſinannus, Zoann.
de Accentuat. bebr. novella arte
. II, 12.
Bucerus, Mairtin.
in Jud. 1, 194. M. II, 151. Coh. II,
238. Leph. III, 410
Buddeus, Zoann. Frane. .
Hiſt. Eccleſ. V. L. II, 36. 55. II,
202. 212. 270., 301. 303. 382. 408.

4²1
Inaeroduct. in Hiſtor. phila. Mebr.
III, 55. 160
Tabb. Chronol. 1, 74

Theſes theol. de Ttheiſmo &c. II,
299
Bugenhagius, Joann.
in Num. l, 33. Deut. I, 144. Sam.
1, 231. Reg. l, 272. Job. II, 82. PE.
II, 146. Jer. IIl, I170.1 Thr. III, 189.
Jon. UII, 358
Billingerus, Henr.

in Jeſ. III, 122. Jer. IIl, 171. Thr.

III, 191. Dan. III, 259
Bunny, Eamund.
in Joel.
Buntingius, Henr.
leinerar. Script. §. 1, 164. II, 109
Burmannus, Franc.
de Miniſtris extraordinar. N. 7.
III, 72

III. 304

Enchirid. Proph. IIl, 109. 303. 322.

327. 331. 335. 360
in Vent. 1, 54. Jeſ. & Judic. l, 161
166. 169. 190. 194. 210. Ham. l,
214. 223. 226. 233. Reg. 1, 27 3. 276.

Chron. I, 290. 300. Eſar. 1, 315.

332. 3 37. Neb. 1, 350. Eſeh. 1, 359.
376. Jc/. Ill, 122

Busbequius, Auger. Gitlen. I, 321

*

INDEX IV.

Buxtorffius, Joann.

de literarum bebr, genuinua antiqu.

lI, 309
Origine punlctor. 1, 352
Punctis vecalibus. 1, 286

punktorum antiquitate I, 27. III,
472

proſodia II, 22. 24. 29
Abbreviatur. I, 27. 52
Wponſalib. & divort. II, 167

Bibl. Aabb. I, 36. ſq. 133. 207. ſd.

II, 170
Riſtor. arcæ f‿ un. 1, 21
Tiberias I, 22. 25. 27. 305. 308. ſc.
316. 339. 427

Comm. maſoreth. III, 86
Concordant. Hebr. I, 27
Theſaur. II, 270
Liber Coſri II. 4. 9. 28. 100

Anti-Critic. I, 293. III, 319
Lexic. Talm. I,; 83. 353. III, 306.

47⁰
—Hebr. min. 1, 355
Lexic. Chald. III, 327
.⸗ -= . lius
epiſt. dedic. II, 15
hiſtor. ignis ſacric I, 343
I, 70

diſert. theologic. philel.
2. II, 266. III, 13
⸗ nep

Catalect. III, 90. 9 5
Bynæus, Anton.
de Morte J. C. III, 346
Bythnerus, V'ictorin. S=
in H. II, 151

C.
Cæſar, Joann. . 5
in Jon. III, 35 8. Mich. III, 372.
Hab. III, 400. Zeph. III, 409
Cajetanus, Thom. de Vio,
in omnes librr. hiſtor. V. T. I, 54.
164. 1III. 455
Jad. I, 193. Ruth. I, 209. Eſdr. I.
32333. Nehß. I, 349. Job. II, 83. Pſ.
II, 148, Prov. II. 198. Coh. II, 2 37
Calen-

X

MNGq

CLalroer, C,

3 .“ 9

(alendarium
Calixtus,
Calanet, A4
in utrum
Cslovius, 4.
101.131
214. 2
2 8. 290
3)2,

192. 104
160,269.
yy b,
in Gen. l,
2. 29. Mm
LXYLe
Lyhe,.
Nulige En

Loe Theea
Criti, d.

(Srom h.
Men th/

apr.
Dpit. ded,

Theol nar

Calyinue, 97
in Ceneh
92. Nh.
K. 1
191.
Dn.
In. l,

CLolnüd de

0. Chre

61 ria
Riruahe

Canpr.

AMuiſie antin.
300
1,3)2
l, 286
1e 1 2. Il

472˙

Ih, 1 1. 29
1,2,. 1
IlI 167
133. W, ſl.
II, o
11,21
35. 308 ſ.
316. 339 427
IIl,
I2
II, 270
II. 4,9. 29, 100
1297. Il, 319
470
1 55
Il 32

I1,15

1,343

90

UII, 346

Il ISI.

Calendarium Roman. 1, 309
Calixtus, Georg.
in Ex. 1, 98. Prophet. III, 83
dqe LXX. bhehd. Dan. III, 260
in utrumque Teſtam. III, 45 5.

Calovius, Abrah.
Bill. illuſtr. l, praf. 3. 16. 46. 94.
104. 131. 139. 15 1. 159. 16 I. 170.
2 14. 218. 235. 242. 14. 249. 266.
286. 290. 301. 308. ſq. 318. 328.
332. 347. 353. 358. 365. 374. II, 49
53. 60. 96. 102. 158. 173. 177. 180.
192. 194. 205. 232. 249. 251. 256.
267. 269. III, 34. 67. 83. 93. II4. 126.
173. 176. 19 5,. 204. 212. 216. 287. 297.
301. 332. 371. 421. 437. 450
in Gen. l, 18. 46. 64. 72 79 93. IIl,
2. 28. Jam. I, 220. 226. Eſäar 1, 337.
Ej. IIl, S. Thren. Iil. 182.

LXXbebd. Dau. 1, 328
Epheſ. II, 90
voͤllige Entdeckung der Socin. Secte
1, 186
Loec. Theol. 1, 370

Critic. §. 1, 26. 71. II, 16
Chron. bibl. 1, 70. 93. III, 79. 19 5
”MM 260
Siſtem. theyl. 1, 26. 308. II, 49. III,
83. 156. 206

agog. III, 31. 83
Ppiſi. dedicat. III, 156
Theol. natur. & rev. III, 463
Calvinus, goann. I, 10. 165

in Gen. I, 80. Joſ- I, 165. Sam. 1,
232. Joh. Il. 85. M. Il, I51. Zeſ. III,
39. 90. 122. Jer. III, 171. Thr. III,
178. 191. Ez. Ill, 205. 211. 220.
Dan. Iil, 259. propbhet. min. IIl, 291.

Jon. Ill, 354. Mich. Il, 356 5
Calviſius, Seth.
Op. Chron. 1, 7. III, 109
Calvoer. Caſo. V
Clzria Maſis , 38
Ritnale ecleſzaſt. II, 166

Capz. Pars III.

„

Canus, Melch.

—

* „ 2r2„
1 N 3 C X IV.

Campenſis, Jaann.
in Pſ. II, 148. Coh. ,
Candidus Panzalen.
Orat. funehr. ex Libr. Sim. Reg. &.
1, 233. 273

Loc. comm.

1, 356.I, 173. Il. 347
Canutus, Acb.

in Lep. l, I1I 8 Num. 1, 133
Capella, Andr. .
in Jer. IIl, 170. T1br. II, 190

Capellus, Zac.
in Pentat: religuosque V. T. libros,
it. in N. 7. I, II. in Nah. III, 382
Vindic pro N. Caſauhono III, 469

.2⸗ Ludov. 1, 70. 165. 292
in plerosque libros V. T. Apocrybh.
& N. 1 lI, 11. ſq.
Chronol. §F. 1, 357. III, 79
Crit. §. III, 319

Auimadv. ad lyr. Dav. II, 15. 29
de veris Hebr. literis III, 467

in Gen. 1, 80. Joſ. I, 149. JZud. I,

147 177. Nah. III, 382
Capito, WMoffg. Fabr.
in H.ſ. IIl, 29 2. Hab. III, 400

Capitonus, Felician.
Erxplicat. catholicæ Librr. fere omni-
um H. & N. 7. 1, 8.
Capnio v. Reuchlin.
Caponlſacchus, Fetr.

in Cantic. 1,’ 274
Caput, Firmian.
in Er. 1, 9 8
Caramuel, Joann.
Ahythmicag II, 29
Caroli, Phil.
in Curt. III, 237
Carpi, R. Dav.
in Il, 145

Carpzovius, Joann. Bened. ſen.

Diſpp. Iageg. III, 40

Not. ad Schiccardi jus Reg. 1, 113.

158 220. 339. III, 469
in Ruth. 1, 196. ſdq. 200. ſq. 206, 208
Qq d y.

Fp. Petr. 1, 4
introd. in Theol, Judaic. II, 103
Diſpv. acad. III, 69. 132. 139. 230
456
Ade Vacca rufa 1, n3
guonam Arca pervenerit 5£ 1, 22
de Oeorvρρ¹1oua 8. §. I, 15 5

Thebl. Exeg.
Gim. Bened,
Lanx ſatara III, 129. 156
Gruͤnende Gebeine III, 225
Cart wright, Chriſtovh.

Thom.

in Prov. Il, 198. Cobh. II, 201. 232.

238
Carus, Zoſeph. Maria
Pſalterium I, 144

Caſaubonus, Maac

Exercitt. acd Apparatum Ann.

Baron. III, 31
LCalhiodorus, Magnue Aurel.
in aſ. II, 7. 142. Cant. II. 270
Hiſter. Trip. III, 364

Caſtellio, ſ. Caſtalio Sebaſt. IlI, 247. III,

455
Saſtellus, Elm.
Lexic, heptaglott. l 355
del Caſtillo, Mart.
in Obad. III, 334

Caſtro, al. Caſtrius, Chriſtaph.
in Jer. IIl, 143. 170. Thr. Ill, 190.
Vrephet, min. III, 290: Ob. III, 331. Zach.

7
de Prophetis. III, 331
de Caſtro, L.&ο
Catalogus Lugdun. Bat.
Catardus, Joann.
in Zon.

III, 359
Catenæ PP. Græc.

II, 196

in Brov. Cobh. II, 235. Cantic. IH, 272.
Jeſ. IIl, 119. Jer. IIlI, 170. Thren. III,
189. Ez. III, 219. Proph. min. IHIl, 289
II, 196. 235

Catenæ MSS.

INDEX IV.

II, 233

deCelada,
Electa Targnmico-KRabbin. l, 81.99

III, 429. Mat. UII, 444

Cathius, Arnold
in Cantic.

Caue, Guil.. A, 274

Hiſtor. Literar. Seript. Eccleſ. 1, 22 9.
II, 271. III, 83. 326. 469

Cavotus, Joann Bapt.
in Zob. II, 83
Cauſſinus, Wicol.
in daum. & Reg. I, 2 r. 27 %

Cedrenus, Georg.
Hiſtor. D lAy. I, 89
Diqac.

in Ruth. I1, 196. 198. 200. 202. ſq.

209. Eth. l, 376. Dan. Iil, 258

Cellarius, Chriltovh.
CGeograph. Antigna 1II, 43
Notitia orbis antigui IIlI, 375. 379

de la Cerda, Zoann, Ludov.
in Pſ. I, 125
de Champs neufs, Petr.
in Pl. . II, 148
de S. Charo, ſ. J. Theoderico, Hugo,
in univerſan riptur. I, 7. Eſih.
Charron, Joann.
de LXX, bebad. Dan. III, 26 G
Chemnitius, Chriſtinn.
in Gen. l, 79
Harmon. Ev. l, 205
Exam. Conc. Trid. II, 49
de ſalute Regis Saloman , 169
Chriſtiani, Dav.
Diſpp. Anti- Zeſuitt. 1, 24
— -= Fr. Ah.
Jonas Hebr. & Chaldd. IIhb, 358
Chronic. Alexanlr. I, 191. 194
365

Chryſologus, Pelr.
HBemil. de Jonæ Proph. ſionz III, 344

Chryſoſtomus, Joann. ſ. Antioch-
in Gen. I, 76. PEſ. I 116. 142. Jod.

II, 82. Zeſ. HII, II8. AMarzh.], 149.

Luc. II, 428. Zoh. Ill, 9
de & Joh. MU 1, 341
Cy. imparf. IHII, 100
Chy⸗

4

in Leyt.
9. 7*
164. a
II, no.
Meh. Il
ll, 400,
(icero, .
de dvi
Rh.
Ciconia,
in P.
Clarius 1
Cearer,
in Neat
Clemens 4
Gromnl.
156, Il

Pecdapt
. . (.
in Auth
. ko
in Corin
Glenarduns
in 10e.
Clericens
dicia in
tavun,
1. 199.
ge ſorihr
ſerpror.

bibharh,
Ant Crii
de D otſ
D5. i
E
in en
l,122.
194. A
350. J.
0 imzens,

TINDEA IV.
l 4 Chytræuz, Dan F5. Papq H, L
AEe b Ir. O.. „ . . D. . ve, S e le er,
ſtle OUYDU . S. I1I7. Num. 1, 133. Je/. lI, Clodius, Dav. WKM M
3 326,469 164. Judie. 1, 193. Ruth. 1, 208. Jeſ. de P ZDM
= III, 120. Joel III, 294. Jon. II, 7. c Piere & Pikel- , ern
I,o3 et⸗ III, 372. Nabß. IIl, 384. Hub. Schola Sacrvifcior. Patriarch. I, Wü
n Cicerc? . Sad. Ull, 439. Matl. III, 451 Coccejus ſ. Coch. Jann. 1, 12
3 de oi2hxũ. I, 7. 9. OCOpp. αρνρ II, 27. 39. 62. ſq. 76.
. I 1ſ Ebb. 1 q. 85. 113
4,. 99 Ciconia, fincent. I, 10 Lexzc. , 201. III, G
. D in Pfi. 11 145 PEx,; pl. Catech.,. Heidell. III, 46
2o2. 1l. Clarius, vid. Iſi dorus, Judaiccæ eſpon J. & 9 7. conſid. III.
Dunr llaſ⸗ Cleaver, RAob. H 46,
in Prov. u, 199 in Gen. I, 81. EFx. I, 99 Num. ſ.
,43 Clemens Alexandr. H 4, Peue: l. - 1, . XaT. 1, 66:
VI. 3790. Derom. 1, 44. 1q. 339. 351. 362. IlI. 1iA. J, 194. ℳ0 72. 85. II.
8 156. UII, 64. 89. r. 383. Ptl. 2381. di 1. e 1 38. 14.
. 1 ant. II, 24 1. ſq 254. 277.
I pediggũe. naéz. 202 Jef. IIl, 2. Jer. II, 171. 7hr. Ill.
8 ſrel. , 157 174. 19 I. Ez. III, 220. Dan III 259.
Nri R = Clandius, 157 FProrbeta:, minor. Ill, 29r. M.. l,
nin⸗ nie ð , Anz. „ 1 206 291. Jon III, 336. 352. 354. Mich. UII,
n .—. . ronzanut 361. 368. Hab. II, 39. Hagg III, ArI.
H in Corinth. II, 157. III, 20-2 C 4:0. ez- lIi, 438. Aal. Il, 444. 451
N ,rG Glenardus, Nicol. occius, Jodoc. 1, 43
7 2OWè=òèͤ ihr. In. 10 WWalarr. Cathol. Teren S“ 1, 366
370 248
500 heo 2 ri Kir . .
tarc, u, b 23. 40. fl, g, 4 . 2 ge ee neag⸗ Eccles & aude
49 1 8 Conſtantin. 1, 282
1. , 109 . 189. ſad- 224. 246. III, 108. 44;3 Codurcus, Ihil.
„ 2 SU Je ſcriptore Pent. 1, 78. II, I1585
Ferzror. 9. 6. 7. 1, 152. k9 6. lI, 54. 84
zH ſeriptor. hiſt. V. TI. I, 152. 99. 214. Cogelerus, Zzaun.
3 241. 243 CGop
S8 N. Bblennh. Lmivez. 1, 12 Colbets Chriſ 222
Nng de Poeſ. NHebr. l, 18. 29 Colliate, Nrog. z
“ . W 1, 41I. ; ſac. Diſcours ſur la Liberté de penſer.
enn leiſs “ OQuaſt. Hieron. 1l, Comeſt bet il. a 8. Im, dn. „7 S
Antioch, Dð Pent. Il, 17. Gen. I, 54. 61. Num. Csmitclur Pns
e ,122. J. Jud. Auth. Gc. 1, 166. Curen. PH.. 1, 8
u 1. 210. 273. 300. 312. 31 . SO
l9 350. Fum. 1, 200. ni. . r. 335. Concil. Laodic. 1, 3. 25. 366. II, 31. 124.
1,AI S. 1, 86 “ 126. 262
. “ 2 8606 - . Nican. , 4 5
. Cl imacus, Paxy. Conkeſſio Augult. mm, ½

chr. .
Qd 1 Con-

QConſftit. Apoſt.

III, 26. 9
Corderius, Balth. =Dè 2 .
nunuin Job. II, 84

5 Caten. P. II, 90. 107. 144
a Corduba, Joann. Rucd.
Catena in LL. W. Kc. k 231. 272
Cernerus, Chriſtoph.

in PEſ. 1, 146. Hagg. III, 422
Corranus, Ahion.
in Coh. II, 238

Coſinus, Joann.
Eiſt. ſehol. Can. J. Seript. I. Præf.

Coſri II, 102. III, 40. 71
àa Coſta, de Andrada, Sebaßt.
in Thr. I. 195

Coſterus, Joann.

in Mal UI, 452

Cotelerius, Zoann. Baptiſt.

Not. ad Clement. Kiuan. U, 157

Conſtit. Apeſt. Il, 164 240. III, 64.
99. 203. 466
Cottonus, Joannn.

in Cant. II. 277
Cramerus, Dan. 1, 78. 322
Bibliſche Auslegungen 1, 17
in M. II, 146
— . Melchior.
in Zoel. III, 304

Creidius, Warimann.
in Thren. III, 189
Crenius, Thom.
Theſaur. Philol. I, 169. 196. 338

III, 200
uimadverſ. phil'l. & bſt. I, 12
III, 46
Evercit. de libris Scriptor. opt. ie
II
Opuſcul. II. 166. un, 469. 471
Critiei Sacri, 1, 13

Crocius, Joann.
in Propbet. min. III, 281. Jon. III, 360
.— . Ludov. Mich.
ſpecim. Theolog. in Obad. III, 333
— »„ Ludav.

in Nah. III, 385. Zach., III, 440

I N D E X IVvV.;

–

Crommius, Adrian.
in Zoſ. 1, 164. Jud. I, 193. Auth.

Sam. Reg. I, 209. 23 l. 2 Par. I,
299. ir. l, 234. Neh. I 5310. Eſth.

1, 376. Joh. II, 84. Ei. I, 148
Crotoaldus, alent.

in Gen. I, 81

Crowæus, Gutl. ðèUU
Elench. Soriptor, in Script. §. I,
270
de Cuilly, Olivier.
Er. III, 220
Cunæus, Petr.

de Republ. Hebr. III, 84. 90. 153. 206

222
Cundiſius, Godofr.
in Ob. IIl, 334. Naß. III, 384. magg.

III, 422

Cupræus, Laur.
in Ruth. Job. & Jucah 209

Mb. I1, 376
Cyprianus
adverſus Zudk«˖kos III, 13

Cyrillus, Alexandrin. III, 344. 466
in Ene I, 5O. 64. M/. Il, 63. 92
prophetas minor. III, 289. Zoel.
⸗ 295. Amog III, 89. 309. 311. 35.
Juon. III, 338. 344. 34 8. 355. Mich. I j,
361. 368. Nah. III, 374. Huah. III,

388. Zeph. III, 403. 412. Zaioi. III,

425. Mal. III, 442. 447. 449
. . tmerelevm.

Catech. 1, 366. II, 262. III, 197

Damiannus, Coeſm.
in Cantie. I, 274
Damaſeenus, Jann.
de Oribod. Ed. l, 3. 25. 366. li,
262
Danæus, Eamb.
in Prov. & Coh. II, 198. 238. e.
phetar. min. Ill, 201. Joel. I,

Am. III, 321. Mich. III, 377.
Dann.

Dannhaveru
ler l,
Mmit
ea b ni
H domar.
Theblog.
ESlheid/1
Lac. Cate
Dauderdadi
in .
Davis, 1.
m (ch.
Daridis, E
Dſp.
Deayus loun,
in .
Delrio Mart
inj Gen.],
250,01 20
II, 21. 12

Alikiul .
Denaf tr
Dicinbmn
Dehbi pha
Deklonus,
in b.
Dieterient,
Ait igut,
lol. Ial. in
Dirteriels /
ii le.
le ien, Lna
lry. 8
Cb.
AAl.
Uau l
l l1

. 4
ech,

Prorhen en⸗
Docltus ln

19). Ruth.
73. Dar. l.

81

drpe. el,
170

I, no

4 90. 5) 200
22

l, 84. Hxpg.
l,4

clth. l. 100
1,76

U r
n 46
ed
6 yel
09. 311. Z .
i. i⸗
34. Hin. l,

42. 1,

412, Zieh. .

Dietericeus, lann. Cont.

Dannhaver us, Toann. Cenr.

e: . § 1, 290. I!, 25, 28. II. 28. 61. 8,;3

Memil., Acad. HI, 3. 16. 22. 28

Idea b ni Sternveri l, 39
Mod oh. 1, 362. II, 5 1. lll, 61
H domvr. Catl. ll, 167
Theolog. Couſcient. I, 31
Chr Dſter 5 iI, 31
Scheid⸗ und Abſage⸗ Brief. UI, 28
Lac. Caterhet. III, 462
Dauderſtadius, Chrftopb.
in Pſ. II, 146
David, . Iſaac de Pomis.
in (Coh. II, 236
Davidis, Franciſ.
Diſpp. Alban. I, 185
Dayus loann.
iin lj. II, 153

Delrio Mart. Anton.
in Gen. 1, 79. in Cant. II, 16 3. 243. 24.
256. 261.266.269. 274. Ier. I1 ,171, Thr.
III, 127. 129: 131. 173. 175. 183 185.
187. 188. 191. 455

Aaa ial. V, I. 1, 124. UUI, 22
Dextes Flav. 9
Chron. l, 229
Dickintonus, Elmund.
Delohi Phœniz. 1, 166. UIl, 470
Dicktonus, Dav.
in B/. I, r

Antiqiit. Bihl. I, 11z3. 147. 149. II,
101. 121. in ob. I, 236. Nah. III. 38
Dietericus Eius.

nn Ieſ. III 120
de Uien, Lndov.
Critic. §. HDW I, II
n Coh. II, 201
Acta. II, 186

Dilherrus, Joann. Mich.
in Ioſ. 1I, 164. 272. Cantic. II, 27;

Diſp. Acad. 1, 76 III, 469
Propheten⸗ Echule. III, 83. 270

358. 422

Diodatus, Ioann.

IN D E X

in Pilt I2. I, 85
Libr. LPostic. Il, 277
Diodorus Siculus.
Biblioth. 1, 31. 281. III, 349

Diony ſfius Carthuſ. Il, 226
in Reg. 11,168. Ear. l, 334. Neh.l, 349.
Eſth. l, 376. Pſ. II, 148. omnes libr.
Salumon. II, 273
Pſondo - Dionyſius,
Cklleſt. Hierarch.

III, 4. 19. ſq.
Dodwellus, FHenr.

de jure Laicor ſacerd. III, 22
Doove loann.
in Cant. II, 277
Doring. ſ. Dornic. Matihæus
leplica 1l, 6

Dorotheus Martyr, ſ. Tyrius,

dge lna & morte Prophetar. III. 83.
94.132.1l94. 197. 295: 311. 324. 337. 349.
362. 364 376. 387.390. 392.427:445
Dorſeheus, Toann. Geore
Neg. Kemeſtr.

, 307. III, 444

Pentasec. iſj. II, 23. 28. 99
Teot. Zachar. 1I, 21. 24. 175. III,
585. 432
in leſ. III, 114. 120
de LXX. hebd. Dan. I, 260
Matith. III, 429
Doſfſina, Koderie. UM
in P. II, 14. ſq.
Dounhamus, Georg. l
in Hyſ. III, 293
Drabitius, Laur.
in Pr. v. II, 197

Draconites, Lann.
in Pf. II, 146. Ieſ. III, 120. pan. IUII,
2247. Toe!. III, 304. Ob. III. 334. Hagg.
III, 422. Zach. III. 439. Mal. III, 452
Drexelius, Hierem.

David Rea 1, 32 II, 9
Salomon. II, 1 6&
Aurifodin.

1,79
Driedo, Loan. .
de rintusi S deme. Eecleſiæ
III, 150

Oaa 3 PDruſius

Druſius, Iyann. III, 455
in Nunm. 1 12. ARuth. G„ dam. 16.

Ill, 46. , III, 306. Ob. . S.
324. 33 2. Jon. III, 33 8. Nah. III, 374.
378. UI, 387. Mal. II, 443
Nov. Teſt. UI, 230. 322
Ohbſervat. III, 225. 272
Ouaſt. Rebr. II, 88
du Aceel loann. Bapt.
Soleltæ Aunott. in Bibl. vulgatæ&
verſionis. I1, 9
du Pinius Ludov. El.
Diſert. er lim. de A. dA Lörr. bibl.

Ll, præf.

in §. Biblia 1, 175
in Biblioth. A A. eccle Se. ic.

1, 358. 361

Prolege. biblica l. Præk- 122. 153.

311. 315. 111. 34. 233
Duport, Iac.

To οα0αιιαεσοα Il, 105. 277

Durteld, Iac.

in Cant. II, 273
Durham, Iac.
in Cant. II, 277
E.

Ebertus, Theodor.
de Poética Hehr.
Echa Kabbathi
Echardus, Henr.

II, II. I7. 28
II, 429

in Pſ. I, 146
Eckius, Tann.
in Hagg. III, 423
Edelmannus, Georg
in Ruth. I, 209. Ton. III, 358

Ederus, Georg.
Oecon. bibl. II, 254. 267. III, 84. 331.
453
Eduardus, Ioh.
Diſcurſus de autoritate, ſtylo, perfe-
Kione Librr. V. & . 1, L, Præf.
Edzardus, Sebhaſt.
An LPentatench. a Samarit. ſacer-
dote ſit conſeriptus 1,, 42

1NDEX IV.

l'gardus, Paul.

Il, 236.
Eglinus, Kaph.
in Dan. I, 259
Eidener, Ioan.
in Obſ. II
Eiſenias, NWic. 334
in Imm. III, 358. Mih. III, 372
Eleszarus,
in Effth. . 1, 375
Elias ben Eleana. 335
in Prophet. minor. III, 289
— . ben Moſe Lama, .
in Cant. II, 272
⸗ Levita,

—„

Pe. f. libr aſoreih Hanmaſor.
II, 31. III, 86., 124. 233

Elle Haddebarim Kabba n. 35
Elliſius, toann.
in Ob. I. 335
Elmacinus.
HMiſtor, Arab. III, 94. 799

Enjedinus, Georg.

Erplicat. Locor.
Ephrem. Syrus,
in lIon. Ul, 358
Epiphaniue,

de menſusis g. ponderib. l, 21. 25
168. 366. II, 2. 31. 131. 154. 223.
Panarinm ſ. . Hæreſ. I, 45. 168.
II, z1. 37. 183. III, 3 5 99. 22 5
de Propher. III, 65. 83. 94. 96. 132.
198. 22 5. 226. 233. 268. 281 295. 307.
311. 323. 337. 349. 363 375. 387. 390.
403 412. 417. 427. 444.

. Epit⸗ opius, Sem.

Inſtit. Theol. , 133
Erbenins, Nic. 1
in Ex. 1, 98
Eraſmus, Roterod. Deſid. „
in Pſ. . II, 150
PFræf. Opp. Klieron. II, 80

Bryl. ad Chil.
de Eicobar, Anton.

in P. & N. I. 11,9

in Iob. II, 83 Prov. Il, vy. Cos.

II, 185

II, 156 fd.

ð

Cori iie.
Ehenezu
1 ioi⸗

Elin, 6
in cf⸗
Cautie.
PEucharius
n keg
A
Kupubin
Eulebius
ræha
1. /
. n

300,50

de Loe.
Phihee,
contra
(hron.

iu lob.
.
. PI
de L
Duthymin
in ſl

Hwildue,
in ih.

Paber, l
in Dax.
Rebrieius
in Cen,

a P,

be
i lad
..

in Ii.

ll 16.

1

Ul,
Il, z

375.

, 299—

ll 11
Hammtoſor.
86. n4 1,
1n 55
/*

II, 9t. 1909

I, 5

1338

b. l, 2, 4
1.
1,45. 168.
ob, lr.
191 197.307.
5. 387. 0,

CaN.

Cantiio.
Eſpencæus, Claud.
de divina Bibliorum SG. & Pp. pogſi
II, 28
Eſtius, Guil.
in d. cil. LL. totius Ser pr. 1,7

Cantic. Il, 245˖. Ebr. III, 50
Eucharius, Lugdun. 1, 229
1. Reg. I1, 229. 271

9. TiEciliores . & N. 7. IIl, 454
Eucubin, y Steuchus.
Eulſebius Cæſareenſ. I. Pamphili, IIl, 46 5

Præparat. Evang. l, 44. 63. 56. , 1 1.

13. 28. 70. 170. 177. 182. 192. III, 7.
92. 193. 35 5
Demonſt. Evang. UI, 197. 427
HI. Eccleſ. 1, 25. 179. 196. 234. 239.
300. 305. 345. 367. II, S8. 157. 262.

de Loc. Hebr. III, 363. 387
Philoo. 1, 70
contra Marcell. II, 162. 182. 192

III, 85. 26;3

278. 331. 355. 363. 408
in lIob. II, 13. P, II, 142. Canz. I, 172
ITeoſ. III, 19
⸗ .„ fPranc. Rom. III, 261
de LXX. hebd. Dan III, 261

Euthymius Zygabenus,
in Pſ. II, 89. 1qq. 100. 108. IIO. II.
1II6. 124. 142
Ewaldaus, Herm.

2 Ril. 1 376. Zeph. Il, 410. Zach.

Ul, 439
YM F.
Faber, lac.
in Dan. UII, 258
Fabricius Georg. DW
in Gen. 1, 78
Opus Poetar. rerer. Releſe. aſt. Il. 25
II2
— ⸗ lac.
1. Iuec. 1I, 193
— ⸗= = Toann. OUDU

in Iub. 1, 93

2 ⸗ lLoann Abert.

1,. 274

Fernandus Anzon-
Chron. 1, 339. 360. III, 162. 164. 214

IN DEX IV. M

Cod Pſeudepigr. §5. 1, 286. 328. I.
124.161. 170. 228. III, 100. 150. 202.
238. 404. 435. 467. 470
Bihlioth. Græca I, 321. II, 141, 144.
196. 235. UI, 119. 94. 219. 289
- — altv. 6
Partition. Cod. ebr. I, Præf. 26. 169.
ſq. 196. 280. 287. 3on 338. 340. III,
70. 26

Merie. II, 28

= ⸗⸗ Stephan.

in Eidr. 1. 334. 1W. I. 151. M, i 293.

9 61. ll, 30 5
Fayus, Anton. H
in Cob. II, 238
.—⸗Jacoh.

PDefeaßi, 7o Religionis c. III. 457

Ferdinandez, Fened.

in Geozz. 1, 79
Ferdinandus, Iob.
in Coh.

II, 23 7

de wiſtonibus V. T. UII, 84. 226

Ferrandus, Pudov.

in Pſ. II, 149
Ferrarius, Grigor.
in Cant. 11, 274

PFerus, 1oh.

in en: ,54. Iud. I, 193. Eſdr. , 334.
Neh. 1, 349. Eſth. 1, 376. Ioh. II, 84:
Coh. II, 237. 1 bren. III, 190. Ion. Il 360
Feſſelius, Dan.

Cbriſtus myſticus 1. 134. III, 34 4
Fevardentius, Franc.
in uth. 1, 209
Eſth. 1, 376. Ton. HI, 360
a Figueiro, Petr.
in l/. II, 151
ler. III, 171. Thr. III, 190
Prophet. minor. i, 200
Ob. III, 330
Finckius, Caſp.
Canon. theck. I, 11
in Pf. , 91. 146
Fiſcherus ChriſzopilPD..
in Pſ. II, 146

COero

1IN DE X IV.

⸗ .⸗ 0O0tt0%, Chr. iph. Dierer.
de Libhrr. metricis II, 28
Flacius, Matthias,

Clav. 1, 217. II, 218

Forſterus, Ioannn.
in Ex. 1, 98. Ej. III, 120. lrr. III, 170

Lew. l, 98. II, 40⁰
Folengius, loann Bapt iſt.
in E/. II, 149
Folioth. Gilbert.
in Cant. II, 271
Fontanus, Sim.
in Kuth. 1, 209
Foorthe, ſ. Foord, I. de Vado, Ioann
in Pſ. II, 152
Forbeſius L. B. de Corſe, Ioann.
Inſtruct. Hſtor. Theol. I, 101

Forerius, Franc.
in Pſ. II, 149. Ieſ. II, 121. prophet.
minogr. III, 290
Franzius, WMolkkg.
in Lev 1, 117. Deut. I, 144
S-bolæ Sacrifc., patriareh. I, 1I18

III, 222
de interpret. Soript. 1, 59. 167
Fraſſenius, Claud.
Disquiſit hibl. I. Præf. 111, 467

Freire, loann.
in Iud. 1, 193
Fridlibius, Phil. Renr.
Obſervat. bibl. I. 18. 270. 276, 286.
296. 338. 374. II, 267. III, 186. 287
PFriſchlinus, Necol.

in Aeg. 1, 272
Friſchmuthius, Toann.
de Scripturæ diviſione IIl, 17. 197.456
LXAX. bebd. Dan. III, 260
Fritſchius, Ahbaſu.
geiſtliche Seelen⸗Geſpraͤche. 1, 376

Frœreiſenius, Haac.
Vindiciæ pro Geneſ. Cod. 1, 79
Serutininm Panopl. Bellarm. 1 367
Fromondus, Libert.
in Cand. Il 274
Fruſius, Andr., in Gen. 1, 79

Funceius, Joann

Chronolog I, 35 8 III, 302
Fullerus, Thom.
in Kuth. J, 210
—= ⸗ Wercol.
Miſcell. Sacr.

G.

Gagoæus, Toann.
Zn Pſ. 4 II, 189
in Epſtolas helcas Aec. 1,7
Giillardus, Iac.

de Nat. Fidei III, 84
Galante, Abr. 84
in Thren. III, 189
de Galarca, Garcia Inſtit. III, 127

Galstinus, Vetr.
Irecan. Cathol. V'erit. I, 147. II, 88
Galiko, Eliſa

in t. Lihellos 1, 375
Gallaſius, Nicol. .
in Exold. 1
Gallos, Phil. 99
in Ioun. kII, 358

Gans, K. Dav.
Zemach David III, 249. 339. 382 398.

449

Gaon, Saacdd
ia Dan. III, 226. 251
Garaf lius.
de Poeſ. Hebr. II, 29
Garcias, Dominic. OðWW .
in Gen. 1, §0
Garthius, KHelvie.
de judice controverſ. 1, 56
in Hahb. III, 400
Gatakerus, Tbem.
Cinn. 1, 1

Adverſ. Miſcell. Paſtb. I, 110. II. 89.

128. 130

Gaulminus, Gilbh.

Piſeeſſus M 1, 45
Gecatilia, I. Gietiliah R. Ioſ.

in Ex. III, 219
Gebhardus, Brandan. Henric. I, 21
in Zeph. III, 410

= Geda-

III, 350

* 4

Gedela
ben

dehaſe

Gediceus,
in Cen
Geieri,
iy H.
1601,
20²⁸. 2

Concr.
Gelaſim
Cellis, A.
in (ent.
Cemmata,

Genebrare
(hrang!
in . I

Gentmanu
in Aey.
Cenhadis
Loci
Ricgt,.
149, 17
z71. ll

Murman
Dy,
371. I
atl
1i Gen.
. 4
letri
6 rlach.
in Alie 4
Gerſn
n, len
Geſern⸗
in Gen

Con,

l,F l, 30

l, 0

l, 149
16 5Ac.

11 84
Nl h

l, 27
l 47. I,89
h y5

19

n z3

9 9. ot,
49

11,226. 251
1,29

, o

64
l, 400

8,1o.

1, 1lo. I. 8.

21⁵. 130

1,45

. loj.
II 13

I, 21
je. Ih
enn/ n

Ceda:

Gediceus, Sim.
in CGen. 1, 79
Geierus, Atarr.

Gedalia Abhrah. ben Samuelis,

in Jalkut. 1 D I, 37
- : ben Jechaja.

Scha eheletb Intkahala 1, 157
II, 15 4 173. 175

in M. II, 105. 146. Pron. II, 159
161, 175. 180. 197. Coh. II, 175.
208. 210. Iq. 236. Dan. III, 224.
229. 23 I. 234.: 248

Couxe. Funebr. *II. 24 5
Gela ſius, IIII, 135.
Gellus, KAobhert.
in lent. III, 467
Gemara, 1. 56. 146. II, 3 I. III, 71. 75.
do. I00. 209

Genebrardus, Gilbh.

Chrongl. I, 7. 22. 322. Il, 29

in ſ. II, 149. Cant. II, 274. Joel.

III, 304
Gentmanus, Corn.
in Reg. 1, 273
Gerbardus, Jbant.
Laoci Theol. III, 136
Exegeſ. Locor. I, præf. 33. 64. 130.
149. 172. 202. 206. 321. 359. 367.
371. II, 35. 37. 49. 53. 77. 134.230
261. III, Præf. 47. 248
Harmon. Evang. III, 13 1
. . . Pa,ion. III, I 3 I

Confeſſ. Cathol. I, 43. 5 1. 116. 360.
27 1. II, 35.81. 142. 203. III „Præf.
Diſp. igig. I, 4

Peſtilla Salomon. II, 168. 243. 1q.

241 250. 19. 256. 259. 263.266
in Gen. I,. 79. Deut. I, 141. Pſ. II,

147. Am. & Jon. III, 321. 358

Potrvi Epp. III, 27

Gerlach, Theod
in Mich. III, 2372
Gerſon, Zoann.

in Cant. J II, 273

Geſuerus, Salom.
in Gen. I, 78. Pfſ. II, 99. III. 116.

Cate. Pars III.

1N DEX vtNůã0.

132. ſq. 146. Jef. III. 120. Dan. III,
257. Heſ. III, 292. Zoel. III, 300.

334. Ob. III, 334. Jon. II, 3 8

Ghislerius, Af: eh.
n Cant. II, 274. Jer. III, 155. 170,

7hr. I, 199. 190
Gifford. Georg.
in Coh. II, 22 8. CLauk. II, 177
Giggæus, Anton.
Caten. rabb. II, 197
Gilby, Anton.
in Mich. III, 373
Ginnaſius, Dominie.

Glaſſius, Salom. L
Euchirid. &H. I, præf. 19
Phil. J. I, 59. 122. 177. 200. a 17.222.
293. 1ſq. 307. 311. 338. 340. II, 24.
157.183: 200. 217. 1q. 241., 253. III,
16. 63. 155. 177:. 211. 22 §. 415, 429.
435. 444. 464

Excg. Ev. & & y. III, 46
in Zeſ. IIII, 121
Gleich, Joann. Audr.
n Jon. III, 358
Gloſffa ʒ 1,6
interlinearis , 16

ordinaria I, I101. 242. 253. III, 268
Gloſſarium Magn. Allegor.

in Thr. III, 189
Goarus, Jac.
Wot. ad Godin, 1, 282

Gœzius, (Ce. Henr.
num Lutherus libr. Jobi cum Te-

entii ſeriptis contulerit. II, 121
Goldwurm, Capp.
in Gen. 1, 79
Gomarus, Franc.
Lyra David. II, 15. ſg. 29. 257
Opp. II, 344
Goodwinus, Thom.
Moſ. & Aaron. 1,, IIn9
Gorcomius, Joann. =WU—GW
in Cant. II, 27 4
Gordonus, Jac.
Rrr

in Bibl. univerſa I, 8
Gorſius, Petr. DW
in Prov. II, 198. Cob. II, 237

Graminæus, Theodor.

in Jer. III, 171

Granger, Thom,
in Cobh. II, 238
Graſerus, Conr.

in Dan. S= III, ka59
Graucrus, Aberrt.
in Mich. III, 372
Grayerus, Caſp.
in Mieh. III, 372
Sreenhill, Guil.
in E. III, 220
Gregorius M. I, 129. 143. 170
Moral. I, I21. I55. II, 55. 1q. 81. III,
310⁰
Dial. II, 218. III, 36., 346
in Sdam. I, 246. Ez. III, 210. 219
Evangel. J III, 25
= -= - Nazianz. . .
in Coh. II, 135

de germanisscript. libris I, 25. 367.
2 II, 2. III, 263
Or. II, 5o. 54, 158, III, 194 197. 314
—= . Wyhenus I, 144
in Joſ. I, 163. Cob. Ik, 203. 235.
Cant. II, 270
Tr. in hſalmn inſeript. II, 113, 116. 128
143
Monoſeicha ſecundum ord. zrer.
. . Thaumaturgus,

in Cah. II, 163. 2 35
Gretſerus, Zac.
Libr. rerum variax. II, 29
Greyfen, Nicod.

in Jon. .: III, 358
de Grobendoneq. Car.
CPreus & progreſſus ſpürt. polit.
II, 170

Groddeceius, Gahr.
Theatr. Aionym. Placcian. II, 272
Groœnewegen, Kenx. .
in Cant. II, 277
Eronovius, Zac,

27

INDEX. IV.
Praæf. ad Minutii Felie, Otav. III,

Grotius, Hago I, 13. 112

in Lev. I, 104. Deut. I, 169. III, 207
Sam. I, 213. 220. III, 104. KReg. I.
243. Par. I, 287. Eſh. I, 356. Prov.

II, 172. 192. Cob. II, 202. 204 Cant.
II, 249. Jeſ. III, 93. 105. Jer. III,
125. Thr. III, 183. Ez. III, 197. 206.

Jon. III, 336. Hagg. III, 417. Matth.

III, 59. Lue. III, 160
de veritat. Kel. Chriſt, II, 162. III,.
dDd. 94
Eraplicat. Decal. L, 139
Grunenbergius, Zoann.
Tab. æ&σο. III, 27

Grynæus, Joann. Jac.
in Dan. III, 259. Ob. III, 335. Jon.
III, 360. Hab. III, 401. Hagg. III,
423. Zach. III, 440. Mat, III, 452
a Gvadalupe, Hieron.

in Ilſ. III, 292

Gualtherus, Kud. .
in Ruth. I, 210. Sam. I, 233. Efth.
1, 356. 376. P. II, 152. Jej. III, 109.
122. Proph. min. III, 291. Jon. III,

368. Maetb. III, 428
de Guevara, Anton.
Guidellus, Thadaznuauad.
in Jeſ. III, 121

Guidiacenſis, ſ. Guidiacerus, Agath. ins
H. II, I51. Coh. I, 237. Cant. H.,
Guiliehinus,
in Cant. II, 271

. . Pariſtenſ.

in Prov. II, 198. Cob. II, 237. Cans.

H, z74.
Guillebert NMeol. 72
in Prov. II, 1998. Cob. II, 237. Jer.
III,. 171
Gulichius, Abr.
Eibir. Prophetieorum, V. & N. T.
anatyſ. II, 152. 254, 27 8. III, 220. 259.
293. 322. 335. 360, 773. 385. 401.
409.

Gurthlerus
Theol r
Gulſinrillæ
Præf.lu
Culletins,
Comm.
Cyftord,

Haberkort
Anti-/
in H.
Haberman
i .
Habichhor
in e.
Hhacſhan.
Note 9h

Meel.)
interpr.
Aeyeecer,
in Reg,
Hakenreſfer
iy Ien
Mé.
de Hiles,
in mn.,
llalgrinus,
in Cant
lliſche

in Lant.
Himer, P.
in . I

Baummelmn

in Cen.
Hummpnd
in b.
Cant.
Hamfcl,,
P Aunpen
Handkeld.
6 Hr.

Cdhan I,
6
liz. 1
bh. II, 207
ld Aep. l.
3360 Prov.
1. 204 Caut.
0). Ner. Il,
II, 197.205.

41. Mrb.

Ull, 160.

P. N

l139

Il,
II,43). M.

1. Magg. II,

Mr, IIl 452

1,293

1 233. M-.
e.lII, 109.
gn. . H
U 42

IH 400

UII,

vs, Autb. in
n Cout. E
ye

Il z1

l, 7. Cun.
ln 4

Ii, 297. Ner.

j. G&N'I.
,III, 20, 99,
79, 95. 60 l.

409

409. 423. 440. 453.
Gurthlerus, Nieol.
Ypeol. Prophet. II, 93. III. 66. 84. 261
Gullanvillæus, Leer. S

Praf. Tom. III. Opp. Greg. M. II, 1493

Guſſetius, Iac.

Comm. Linguæ ebr. III. 18
Gyfford, v. Gifford.
Haberkornius, Petr. =Sðð
Anti- Vatlerian. diſp. 1,292
iz Pſ. II, 146
Habermannus, Joann.
in Jaf. I, 193
Habichhorſtius, Aldr. Dan.
in Zeſ. III, 120

Hiacſpan. Theocor.
Notæ philol. theol. I, 18. 124. II, 49.

è IIII, 463
Miſcel-. ſadx. 11, 167
interpr. errab. 3 III, 9 5
Hæveccer, Jann. Henrnr.
in Reg. I, 273

Hakfenrefferus, Matth.
in Templ. Ezech. II, 102. III, 219
Nakh. III, 38 5. Hab. III, 400
de Hales, Aeand.

in Sam. I 231, Reg. L, 273. P. II. 148

Halgrinus, Jann. ,
in Cant II, 275
Hall, Joſe h.

Bibliſche Geſichte. 1, 23 3. 273. 335.

OèUGMU 350. 376
in Cant. I, 277
Hamer, Perr.
in Pfſ. II, 152. Ob. III, 335
Hammelmannus, Herm.
in Gen. 1,, 738
Hammondus, Henr.
in P/. II, 152
Cant. II, 277

Hamfole, ſ. de Hampolo, v. Rich.
Pamplitan. è

Handfeld. Aib.

IND EXN IV.

Hannckenius, Phil. Luqov.

I, 154

Haymo Halberllad.
in Pfſ. II, 149. Caunt. II, 270. Zej.

Harduinus, Jann.
Chronol. l. L. II, 45
Je LXX. bebd. Dau. II, 261t
de Herenthals, Petr.
in J. B II, 149
de Haſſia, Henr. D
in Prov. II, 198
de la Haye, Zoant. III, 2c6 5
Biiblia Magna I, 7. II, 25 5S*
Maxima I, &

III, 119. Jer. III, 169. Ez. II, 2n19

Dan. II1, 256. Propbet. miinor. III,
Hecht, Petr. ”M
in Prov. II, 197
Heerbrandus, Jac.
de Sucrificiis Leviticis I, 118
Heideggerus, Joann. Henr.
fIharus Bibl. L,præf.

Enchirid. Bibl. I, præf. I, 73. 94.

97. 115. 125. 133. 144 153. 169.

190. 214. 226. 237. 277. 296. 333⸗

348. 375. II, 77. 95. 11I. 181. 19 4

289

296. 233. 243. 268. III, 39. 104.

115. 183. 186. 197. 213. 240 288⸗
303. 306. 318. 320.327. 333 370 l.
398. 40 8. 420. 438. 45 ½

Exercitt. Bibl. L, 42. 45. ſq 58 62. ſ.
72. 122. 190. II. 51. 5§5. III, 4. 39
42. 61. 160. 165. 243. 272
Dihj. Sel. II. 169. 201. 210. 1. III.
84
in Gen. 1, 80. Jſ. I, 161. 166
Htor. Patriarch. III, 468

Heidenreich, El.

Heidericus, Barth.

in Ruth. I, 208

Heilbronnerus, Phil.

Rrr 2

in Zeſ. III, 120. Jer. III, 170. F.

in eſ. I, 16. Joel. III, 304. AMut. H
III, 316. Ob. III, 334. Jon. III, 35 8.
Mich. II, 372

III, 219. Dan. III, 257. Proph, mi-

nov. III, 290

Heinſius, Dan.
Exercitt. ad Nonni Paraphr. Zoann.
III, 84
Helingius, Aaur. S=
in Joſ. Jud. Ruth. I, 164, 193. 208.

Jam. I, 231I. Keg. 1I, 272
Hellenbroeck, Ahr. =
in Cant. II, 227. Jeſ. III, 122
Helmichius, M'e: ner. .
Hlalm. Aalyſ. II, 153
Helvicus Chriſtoph.
de LXX bhebd. Dan. III, 26 0
Paraphyr. Chalät. III, 222
de EXX. hebd. Dan. III, 260
Hemmingius, Necol.
in Prophiet. minor. II, 290
Henfchenius, Codfr. .
Acta §. III, 39 1

Herbelot, Barthol.
Biblioth. Orvienht.
Herberger, Valer.
Magnalta Dei I, 79. 98. 117. 133.
164. 193. 209

III, 94. 109

Hermannus, Mech.

in Joeſ. I, 164
Herodotus, I, 31. 328. 331. 359.
Heſerus, Georg.
11 Pſ. II, 149
Heshuſius, Iilemanun.
in Jeſ. III, 120
Heſiodus III, II
Heſlelbach, Nann.
in Cant. . II, 275

Heſychiue, Patriarch. Hieroſol.
in Lev. 116. Prophet. min. III, 299
de vitis Prophertar. III, 375
Heulerus, Zon. B
in Ch.
Hieronymus Stridon. I, 307, II, 63.
143. 196. III. 4I. 432

in Pentat. III, 99 Gen. I, 92. II,

37. 39. 48. 15 %. III, 27. Sam. &

INDEX Iv.

III, 334 H

291. 294. 299. 300. II, 32. 38. 158.

III, 127. Ma. I, 296. goli. II, 13.
2⁵. 37. 45. 59. ſd. Pſ. II, 130. Coh.
II, 155. I82. 199, 203. 2 14. 222.

235. Jeſ. I, 171. 339. Iq. III, 69.
89. 92. 97. 99. 101. 105. 114. 119.

231. Jer. L 28. 1I81. II, 127. III,

128.: 142. 153. 307. 314. Thr. II,

II2. III, 19 1. 183. 188. Ez. I, 357.
II, 175. 260. III, 201. 206. 219.
Dan III, 226. 231. 234. 236. 239.
243. 24 8. 2)6. 260. 393. uodecim
Prophet. Il, 279. 297. 308. Mlſ. III,
265. 273. 247. 33 1. Wel. III, 80.
294. 296. 300. 373. 386. 401. 424.
Am. III, 89. 307. 312. 318. Ob. III,
324. 328 Jon. III, 161. 169. 336.
344. 353. MWich. I, 298. III, 361.

366. MWah. III, 373. Kahb. III, 379.
386. Zeyb. III, 4ol. Katg. II,

AII. ZLach. III, 5o. 424. 426.

AÄfal, III, 441. 4 4 3. Mairzh. II, 156.

III, 150. 4398
de ALII. Manſionihuas
Homil. ad pobul. Antieben. II, 124

contr. Jovin. I, I48. 213. III, 132.

1I41. 227. 23 I
E. acdd Paulin. I, 102. 149. 177.
291. 30 5. 325, 363. II, 29. III, 206
2228. 296
II, 95. Qophr. II, 92. Muat urbic.

II, I12. III, 181. EZhilem. III, 328.

Prol Laleat. I.; 25. 196
Fraf. ad Chron. Euſ. II, 13. 59

ad verſ. Auff. III, 93. 245. 248

EKpituph. Paulæ III, 326. 363. 365.
III, 363.

Loc. HBehbr.
Nons Hebhbr.

III 401
ilarius, Pictav.

OrigeniarumkkHomiliarum verſio latin.

II, 80
in P. II, 95. 99. 109. 128. 12 1. 142.

Matih. 11,; 163. III, 1359

Reg. II, 229. ſq. 234. 240 271. 294. Heidersham, Arthur.

II, 131. 154. 172. III, 308. Par. I,

in Canrx. II, 277

I, 12 8

Hillerus,

Billero,

On naß.
88 ut.

Eilleherus,
P-. CL..
Ttge
Oe Ge.
Fleietmius
in bſ.
Himwmelius
Harmon
Memorin
, Tn.!
290 Mn.

Hippolytes

iu Mun.
Hiskias,
in Legem.
Hobbeſius,
Levjatb.

van Boeke,
in Nh,
Hody, Hin
Hoe, Mandhe
in Lev. l,

304. H

Holcoth. A

in (aut.
Honorius, 4
in P 70.
Cant.
Hpperus;
in hon.
unma

Ale candin

Theol di
Hœ 50 lennt,

Wr. n
Horetias

3.

l, 130. Ceh.

214. 222.

k. 1.
l. m. III.
4 .R I,
7.
3 1
236. 239,
Auudltci
08. Melll.
el. IIl, So.
401. 4
19. Ol. I
169. g.
. III, 30r.
.III,370.
ug. I,
424. 426.
Al l F0.

1,128

cben. 1124
1. M, 132
1 2, 231
IN

—
,
*

126 r.
ul. urbie.
1. III, 320.
l, 25 195
Il, 1 13. 50
3. 24 .2 4
. 63. 365.
l 36,.

U, 401

erſolutin.
Il, 80

l, 277

Hillerus,

Hille r VU, Mattliast, F§.

On amaſt. §. 1, 294. 336. ſq. III.
88. 126. 192. 294. 306. 323. 336.

362. 402. 411. 424. 441
Arean. Kairißh. & Keri I, 308

Hilſcherus, Paul. Cbriſtian.

Pj. CLI. annotationihus Muſtratlis.,
vitaque Goliatbi & Eyiſtola de

Oge & e. auttu; II, 124
Hilleie mius, Ludov. .M
in Eſ. 1, 15 1

Himmelius, Yoann.
Harmon. Calvino papiſtt. I, 1I

Memorial. bibl. 1, 232
in Thr. III, 189 prophet., min. III,
290. Am. Mieb. HMab. II, 40 1
Hi ippolytus,
in Num. 1, 133
Hiskias, M
in Legemn.. I, 52

Hobbeſius, Thom.
Leviath. I, 38. 152. 216. 218. .287.
III, 312. 392. 408
van Hocke, Petr.
in Nah III, 385
Hody, Hamphbred.
de Bihl. Text. ee A &ver-
Hoe, MMar, bias
in Led. I, II2. H. II, 146,. Joe! III,
304. Hagg. III 422

H Lolcoth. Roh.

in Cant. 1, 273
Honoriu; Auguſtodun. Precb.

in Prov. II, 196. Coh. II, 235

Cau. = II, 271

Hooperus, Joann.

in Jan. III, 360

Hornbec k, Joann.

Summa Coneroverſ. Re. I, 326
de convincendis Judæts I, 26. III,

231
Theol. Ppp. III, 135
Hoœpfnerue, Henr.
Hor-tius« I, 61

IN DEX IV.

Hottingeru- Fann. nenr.

1q. 146. 53. 155. 58. 197. 220.
244. 270. 277. 296. 319. 330: 369.
373. II, 31. 59. (Jq. 65. 76. fg. 95.
108. 128. 131. 171. 185. 194. 200. 222.

240. 268. III, I5. 18. ſq. 30. 52.

71. 84. II. 165. 199. 206. 216. 229.

243. 264. 320. 332. 371. 421. 450

Bihliothecar. 4
Bihlioth. orient. 1, 52
Miſt. Or. III, 340
Smnegm. Orient. I, 148. II, . 44
En neas 8 I, 157
Faſcic. diſpp. II, 266. III, 463
Scheol. Tigur, append,. I, 192
Gramm. RHehy. 11, 200
Cizpi Hebræor. III, 391. 404. 430
in Pob. II, 84. Cant. II, 277

de Hoylandia, Golber 7.

in Caut.“ II, 271

Huartus, Joann.

Scrukzin. Ingen. III, 153

Hubner, NJann.
. hiſtor. 1, 356
Huchionus, Georg.

in prophet. minor. “ III, 20 1

de la Huecga, (oprian.

in Job. II, 84. Cant. II, 275. Nab.
III, 385

Huetius, Petr. Dan.
Deminſßtr. Evang. I, præf. 2. 21 42.
45 I21 149. 153. U5. ſq. 2 ½3. 14.
269 280. 287. 292. 310. ſch. 313. 317.
325. 338. 346. 354. 361. 303. ,
44. 52. 71. 99. 101. 108. 12 5§. 162.
184. 186. 192. 218. 2 256. 263. 265 II,
Præf. 10. 33. Id. 60. 68. 93 137.
140. 157. 160. 173. 183. 200. 202.
231. 23 8. 241. 267. 29. 380 319.

224, 331. 336. 376. 381. 387. 391.

393. 39 5. 402. 412. 332 45
de Origine Fahb. Konanenſ. I, 363
Origen. l 65. 133. 103. 228. II. 52.
81. 143. III, 119. 9 219 356
RKrr 3 Huso.

Hugo, Cardin.
in Jud. I, 172
Huldricus, ZJoana.
de LXX. bebd. Dauiel. III, 261
Hull, John.

in Thren. III, 19 1
Hulſemannus, Ioann. UM
Method. Stud. Theol. I, II
Prælect. in F. C. I, 16
Animadv. in Bellavm. I, 230
Vindie. Scripbt. III, 55

in ler. III, 29. 31. 34. 39. 52. 56.
72. 83. 127. 132. 166. 170. 1hr.

III, 179. 187. 190

Hulſius, Anton.
Specim. Theol. hypothec. II, 255. ſeg

— enr.
in Prov. II, 158
Comment. in Irael priſe. Prærog.
III, 13. 18. 29. 4 5. 84
Hunnius, gid.

Epitom. Bibl. I, præf.
de Maj. & Certitud. Scr. I, 292
Evxwam. Lont rov. I, 22 5

in Cen. I, 78. Thren. III, 190
Dan. III, 257. Prophet. minor. III,
290. Ob III, 334. lon. III, 35 8
Mich. III, 372. Zäch. III, 42 8. Ma.

452
Huſſue, Joann.
in Hoſ. III, 292
Hylaretus, Maur.
in Joel. V III, 304
Hyperius, Andr.
in Jeſ. III. I20
Jachija, Jaſeph. it. Jacchiades,

uunun Hogiegraph. & R. Megilotb.
1, 99. 207. 299. 349. 375: III, 230.

257
Jaceb ben (hajim,
Praf in Zibl. I, 214
Jacob ben II. Zahalon.

in Jeſ. III,. 119

INDEX IV.

Jadajim

Jacobus, Chriſtianbpolitan.
in Cant.
Jaeſon, Arthur,“
in Ioſ. Iud. &c. I, 165. 194. Par.
I, 300. Madr. I, 334. Eſth. 1, 376
III, 242
Jalkut I, 37. 223. HI, 45. 161. 175. III

Jamblichus, Chalcid.

de Myſter. III, 2 ¼
Jameſius, Thom.
in Cant. II, 277

Janſenius, Corn.
in Pent. I, 54. Jam. I, 231. Prov.
&c. II, 198. (0 II, 237
Comm. in VPonc. Fang. 1, 172
Janſonius, Iac.
in Deut. I, 145. Jam. I. 231I. ſq.

Iob. II, 84. Pſ. II, 149. Cant. II,

275. Nabh. III, 385. Hab. III, 401
Janus, loh.

—⸗ Joa n. Guil.

Plato Iudaiz us III, 165 fq.

Jarchi, K. &l. I, 35

in Ex. I, 84. III, 3. 41. Iud. I, 193.
Sam. III, 0. Neh. I, 349. Eth. I,

Ihr. III, 149. 175. Ez. III, 196.
H J. III, 292. Ioel, III, 294. Am.
III, 308. Ob. III, 324. Nah. III,
375. vach. III, 33. 433
GEloſßſu ad bazn bathr. 41, 173
danlledr. III, 4299
Jebhamimnth III, 93
Jed jah Happenini,;,
in EFj. . II, 14 5
Jchuda, A.
in Lev. I, II7

Jermin, Mich.
in Prov. II, 199. Cob. II, 238
Jeſaias, K.
In Sam.
a Jeſu Maria Iloann.
in lIob, II, 84. Cant. II, 275. ler.
1r.

II, 220. ſq.

92 127. 404

III, 50

U, Il.
janatius,

Hy . ad

. ad
R. Fichmeel
Joachimmn,
in Fr. II
pel Abn de
Jomna
Joms, in
iniib.

17 olephio

Bihliothee

Plephus H

Autiſ⸗.
189. 313.
44. 99, 10
74. 92. 9
229, 230.

lv. Appi

ge Bille
. (An
Hponuuh.

in Cant.
. den
in Ihnen.
. ben
Jolon Aben
in Ley.
enan
ado. Her
e, bar .

in. G

II, 10. ſ

.. 194. Mr.

. A e

Il. 142
101. I77. III

Nℳ. m. 404

III/ 1

II, 7

l, 3. Hov.
Il
lV

1. L 131. ſc.
49. Cant. II,

. 14

UI,165.
5

1. Mud. l 3.
349. Mh. h
II, 105. .
II, 127. 194,.
I, 294. A.
24. u. Ul
III, 93 433
ll, 153
UI, 9

I, 3
I,4;5

bu

. I1, 238

ls

II,

Hhypomneſtic. I, 286. II, 240. III,

1

Iiidorus Clarius, I, 100,

I, 171. 1T5r.

III, 1900
Ignatius, MM
Epiſt. ad Philadelph. I, 148. III,
- ad Magneſium III, 227
R. Jiſchmael I, 97
Joachimus,
n Jer. III, wI. Dan. III, 258
Joel Abn Schœb. ſ. Sueb.
in Pfſ. II, 14. IPr. III, 1899
Joma III, 228. 429
Jonas, Zisſtus
in Cobh. II, 236

2 §. Joſephio, Cherubin. V
Bibliotheca Critica §. &c. I, pPræf.

Joſephus, Flav.
Anticg. I, 44. 59. 148. 19 8. 220.

229. 313. 341. 357. II, 12. fq. 28.

42. 989. 109. 179. ſq. 206. III, 71.
74. 92. 95. 128. 148. 202:..211. 226.
228. 230. 231. 2347 237: 307. 319.
SW . 339. 381. 403. 417
adv. Abppion. I, 25. II, 262. III, Præf.
208. 270
de Bello Judaic. III, 465
: (Autor Chriſtianus)

203
. (Maimon. diſcip.)
in Cauan-. H, 272
. . ben Caſpi;
in Thren. III, 199
=— . ben Corionis III, 132
Joſua Aben Sueb.
in Leg. FI, 241I
Irenæus

ado. Haæreſ. III, 58

ſaac, bar R. Sal. Jabe?;?
in Hagiogr. & N. Megilioth I, 207
299: 349. I1, 82

ben Fimſonis,

in Sam. I, 230. Prov. II, 196
= „ fl. Davidis;
in EE. III, 219

in . & M. 7. 1, 454

IN DEX IV.

—

II, 2.48

Cant.
I, 229

(Corqdubenſis
. . HIiſpalen ſis —
in Pent. I, 5l. Ioſ. I, 163. Jud. I,
192. KRuth. I, 206. Keg. L, 229. 271.
de vica & morte §SJ. I, 148. 1ſ4.
341¹. III, 133. 197. 227. 31 1. 224.
445
Libri Orig. ſ. Etymol. L, 152. 155.
214. 283. 336. ſc. 346. 360. II, 14.
28. 31. 1q. 53. 154. 256. III, 7. 15.
52. 65. 83. 173. 445. UEc. II, 52
Alegor. II, 53
Libri proœmior V. 1: III, 328. 331
Iſingius, Loann Chritoph.
in Loſ.
Iſychius, v. Heſychius,
Ittigius, 1hom.
de Catenis & Biblioth. PP. IL, 272.
II, 81. III, 469

HNniſ. Eccleſ. ſelect. Cap. III, 320
Judas,
de LXX. hebad. Dan. III, 260
Julianus, Tolet. Epiſe.
in Nahb. III, 384
Jungmann, Juſte Henr.
in Dan. Ul, 259

Junilius, Africanus Epiſc.
de patribus divinæ legis 1, 364. I,

Junius, Sdriat
in Dan.
in univerſa Bibl. L, I0. Gen. I1, 81:
II, 39. loſ. I, 151. Neb. I, 306.
Cant. H, 277. Thren. III, 191. Ez..
III, 194. Dan. III, 222. 259. Pa-
rall. Sagr. H III, 34 ½

II, 259

Jurieu, Terir. l
Hiſt. Grities, dogmat. & Cült. II, 3s4.
Joſtinus Martyr. III, 466
contra Tryph. II, 169. III, 94. 13 †
Juſtus, Epiſe. Orgelitanus,

in. Cant. II, 270

Karro,

1 N D EX
Karro, . =ðG .
Pent. 1, 5 3.
Kelletus, Ed.
M,iſoell. Theol. III, 9 5
Kernerus, Balth- .
rn Ruth'. I, 209. rmr. I, 376

Keslerus, Andreas
de Sictorum V, T.
gattote
Kimchi, R. Dav.
in uni verſa Bibl. I, 37. Jud. I, 192

in Novo alle-
1, 126

Reg. III, 46. 339. Par. I, 2 80. 28 5.

299. Pr- 1, 25. II, 105. 112. I16. 1q.
13 I. Ieſ. III, 90. 101. Ier. III, 123.
127. Ev. III, 19 ¼. 206. Prophet. mi-
nor. III,, 289. Mef. III, 263. 292.
Ioel. III, 299. Am. III, 307. 6Cb.
III, 324. 332. lon. III, 35r. Zach.
III, 433. ſq. Mal. III, 443. 451
King, Joann.

in Jon. III. 360
Kirchbachius, Petr.
i Thren. III, 190

Kircherus, Achan.
Muſurg. univerſ. II, 7. 14. 23. 29.
Ioo. III. II6. 1., 128

de Muſica Dav. II, 29
. . Conr.
Concord. V. J. Græcaæ II, 202

Kirchnerus, Timoth.

Praæf. in Theſaur. LEuth. Ger man.

78
Knibbe, Dav. 1

iſtor. proph. II, 49. 165. III, 22
47. 53. 55. 66. 72. 80. 84. 231.
255. 264
Keæppen, Nicol.
in Nah. III, 452
Königius, Matthias
Biblioth. . & N. Y. 1, 272
—— Georg.
Diſſert. 2 Ob. III, 334
Kortholdus, Chr Wian.

dqde variis Soript. dnioni. I, 4. 1ſ

w.

259. III, 150. 248
Kortumius, Nen. Andr.
Paraphraſ. Jobi Il, 65. 83. 86, III,

Can. Senye.

I20
Kracke wiz, Harth.
11 Haſ. IIl, 292. Jon. III, 358
Kunadus, Aidr. .
in Prophet. nmiin, III, 290
L.
Labbeus, Phil.
de Seript. eccleſtaſt.

La ctanti us,
Inſtitt. divin.

Lambecius, Petrus.

de Bihlioth. Cſar. ZVindgab. II, 135

Prodr. Hiſtor. liter. III, 404
Lambertus, Branc.
in Proph. min. III, 200
Lametius, adr.
in M. II, 151
Langius, Ioh. Mich.
d. Geneal. ctrgee, 295. III, 160
—⸗ ulheim.

de annis Chriſti
Laniadi, Sami⸗
in Pent. I, 52. . Jud. Sam. Reg.

Laniado, Araz. ben Iſaac.
in Cantic.
Lapide, Corn.
in Bibl. I, 9. Tent. 1, 33. Num. I,

133. Reg. I, 244. 247. Hia. I, 308.

ſꝗq. Neh. I, 338. 342. 1r 0 . I1, 174.
Cih. II, 2rI. P'rophetas III, 36. 39.

5§4. S4. 143. 265. M. LiI, 50. Jer.

III, 129. 130. 235. 243. 25 8. 1n br

dJecim Proph. III, 446. E. III, 269.
1 el II, 296. Am. III, 306. 19.
Oée
.FHah III, 391. KHegg. III, 417.
adh. III, 83. Aal , 444. Hehr.

III, 94

I, rIJ. 229

I, 69. 158. 305. II.
31. 35 C41. 54

I, 30. III, 196

I, 63

I, 2722

III, 323. 328. ler. III, 345.

Larenus

M

Larenn, 1 .

in Leph.
= lo

i/yb.

Lat chacius,

in Then.
Lawaterigs
in Cen.
l, 194.
Sam., l,
M. 1 3
1. 108.
Thren.
Laurentins
in Gm.
LEnyereun
Perato
Mr. od
Prafot.

leighiins,
in h.
Prw.
Col.
. à
in Ob.
le Noine,
Mt. in

n

Leo, Hebr.
Dialg.
d .
e Tem
.
in Eij.
e Leon
ue
(
in 0h.
Leon K)
de er

. Leon

in Be
Leonhare

6.

B ð “M

t. Vn

I. 19

g. h. z0 7 Il
31. 3)i 41, 54

Dinhib, I Il, 1)
IIl, 40

W.

I 151

295. II, 100

Jud. n. Rey.
l

zac.

g. Mn. ,
7. Ha. . 13,3
Irv. Ih 74:
ut IIl, 3 39.

El, ſO. Net.

55 irne
. e ve.
1 Ill “
, 41
liinat

7

I, 22

.

Larenus, Jodæ.

le Moine, ſ. Monachus. Steph.

de Leon, Conſalus Ponce,

II,

in 6Z ,. 4¹⁰
Laſiemus, ILoann.
in JNob. II, 83
Lateburius, Joann.
iinn Thren. III, 190

Lavaterus, Ludov.
in Gen. I, 81. . t. 151. 165. Jud.
I, 194. Kuth. I, 198. 201. 1ſq. 210.
dam. 1, 233. Par. i, 286. 29 1. 296.
299. zor. Hjd. I, 334. 342. 345. 350.
ſth. 1, 376. Tob. II, 64. 77. 85. Prov.

II, 198. Coh. II, 238. Jer. III, 171.

IThren. II. 191. Ez. III, 220.
Laurentius, Paul.
in Sam. I, 23 1. Am. IIl, 321

L'Empereur, Conſtant. aliis dictus Im-
pera ator.

Not. ad Iachiad. III, 84. 236

Prafat. ad Benj. Tudelenſ. Itin.

III, 200
Teighius Eduard.

in N. II, 102
Prv. D II, 199
Coh. II, 238
.— .⸗ Aich.
in Ob. III, 334

Not. in varia Jacra II, 90. ſq. 108.
110. 116. 124. 122. Ul, 202, 1.

Leo, Hebræus.
Dialog. de amore II, 250
. . lJac. Jehud,
de Templo Hieroſolym. II, 166
. . Pragenſis, .
in Eſth. 1, 375

Annot. au Epipb. II, 171
Lucc.
in Ob.
Leon de Modene
de Ceremonies parmi les Iuif, I

— —

III, 334

35

Léon, 1. ben Hlieſ. ben Sal.
in Ekth. I, 275
Leonhardus, deb.

Larpx. Rorz I.

INDEX IV.

in dam. I, 2zre Heg. 272. Tar.l. 299
Leontius Byzant.

contra Neſtor. & Eutzgch. In 12⁸ .
Leuchtiut, Henr.
in Ob. III, 334. Hagg. It, 42²2

Levi, ben Gerſom.
in univerſa Bibl. I, 37. ler. l 299,

Leunclavius, Ioaon.
norz, ad Xenoph. I, 283

Leusdenius, Joan. Philol. tr. n 196.
1I, 2. 12. 22. 31. III. III, 84. 200, 230

336
⸗=⸗- Rehr. mixt. 1, 12
in Ioel. III, 305.· Ob. u 335. Ion. III,
360
Leydekker, Melch. “
de Repuhl. Hebr. 1, 1yr
Fax Eeritat. II, 255

Lighitfootus, Joan.
in Gen. I, 81. Ex. I, 32. 84. 99. II, 53
Chron. Temp. V. 7. I, 85. 190. 357
11, 53. 93. 103. 126. 176. 194. 203.244.
248. III, 109. 129. 141. 144 409
. N. 7. III, 86
Havmon. IV. Evang. 1, 264. 293

Hor. Hebr. II, 87. IIl, 350. 429. 470.

Talm.
Limborchius, Phil.
Cöollat. de veritate Rel. Chriſt. III, 53

III, 18. 86. 123. 47

Lindanus, Euil.

in Cant. , 275
Lipenius, Marr.
Biblioth. theol. I, 144. 27 2
Lipmannus, S
Nizzaczch. II, 250

Lippomannus, Anf.
Gaten. Prær, PP. in Gen. l, 75, ſMq.
Er. I, 97. PH4. II ,144
Liv elejus, Ednard.
in Proph. minor. I, 10. III, 291. Am.
III, 309. 320. 321. b. III, 325. 335.
Jon. III, 350. 360.
Livius, I, 1770
Loœſcher, Valent. Erneſt.
de cauß. 75 Lingu. Hebr. I, 14. 22. 28
855

Loh-

Lolmerus, Ioſ.
in Dan. III, 257. lJon. III, 359
Lombardus, Nicol.

in Neh. & Eidr. 1, 334. 349
- .⸗Perr. =
in P/. II, 1
Ile Long, Iac. 47
Biblioth. F. ,5
Longlandus, Iob. J
in Biſ. II, 149

Lorinus, Ioann.
in Ex. ,9 8. Lev. I, lolſq. II7. ſq Naum.
I, 40. 125. 1(J. 133. Deut. l, I45. MW. II,
91. 104. III. 128. 149. III, 416 Coh.

I N D E X IVv.

I11, 237. ITeſ. III, 84

Loſſius, Petr.

in Am. HI, 221
Lowth, Wilh. .
in ler. & Thren. III, 473

Lucas, Franc. Brugenfis,
in Librr. utriusgue Teſt. I. 8. ſq.
Luciamis,

Ludolphus, . 35

Luiſius, v. Aloyf.
Lundius, Ioann.

Jüdiſche Heiligthuͤmer I, 98. 119. II,

Luſitanus, Lud.
OQG. de Caurm., Dav. II, 22
Globus Canon. Lingvæ & II, 29
Lutherus, Mart. I, 43. 364. 3712 I1,34.
ſq. 209. 230. 252. III, Præf. in Librr.
Bibl. utriuszne Teſtam. 1, 14. Gen. I,
77. ſq. III, 34. 472. Deut. 1, 135. 144.
Iob. II, 60. Cob. il, 202. 20 8. 215.217.
219. ſq. 230. 236. Canz. II, 251. 272. Teſ.
III, rI5§. Ez. 219. Proph. ziin. III, 290.
Foel. III, 73. 29 6. Am. III, 906. Mich.
III, 367. Hab. III, 394. Baruch. 1, 322.

III, 149. Ep. Peer. II, 252
Teſjerad. conſ. II, 25 2
ge Servo arbitr. 1,64

Sympej. 1 34. 54. 1667
Tom. Aleenb. I. II, 94

len. Tom. V. Germ.
Luzius, KReinhard.
in Iob. III, 85
Lydius, Iac. W
(œna Domini Literator. III. 472
Lyranus ſ. de Lyra, Nicol, in univer-
Ja Bibl. I, 6. 286. Deut. I, 136. Hf.

III, 266
Q 4. de probatione advent. Chriſti.
III, 455
Lyſerus, Polyc. Senior, ð
in Gen. I, 78. in Magg. III, 422
Macchabæus, Joann. =
in Deut. . I, 145
Maerobius,
Saturn. 1, 69

Magalia nus, Coſm.

in Ioſ. 1, 16 5. Mud. , 193. Cantic. Moſ.

Maimonides, R. Moſ.

de Sacrif. , 119

More Nev. 1, 26, 966. II, 33. ſq. 63.157.
16 3⁵. 222. I, 14. 23. 28. 61. 607. 70.
71. 83. 222

Jad chaſ. 1, 366
Jeſed. Tor. II, 250. III, 18. 52
Libr. Leg. III, 86
Hilchoth Ihephillin. II, 86
Tamicdt. III, 469
Ep. ad Hebr. I, 1406

Majue, Joann. Henr.
gqde Script. §. 1, præf. 24. II, 34. 123.

190, 224
lageg. ad Stud. Philol.- II, 21
Theol. Dav. II, 113.
Cecon. Temp, V. T. . 169
jndic. divin. IHI, 62. 82

de Libris canon., in arca Pœageris
*66ν.tis.
Malderus, Joann.
in Cant,

II, 260. 268. 275

Maldo-

1, 2 1

Maldone
N.
131 0
Yhr. I
220.1
. .. de⸗
in Pj.
de Malee
in oh
Jud.
Rep.:
M.,
Cant.
de A
Mamero
i
Mondina
in Jer
Manerba,
in Aur
de Mang
in Can
Manſos,
in Coh,

Maracm

Nora
Marbachl
in libre

Mubory
in 0b.
Marcelliu
Marcellin
in No.

1). H.
Mrrckine,

lere,
in ſen,
dor.
GN
I.
,
D) 69
Mareſtas

167
Il 34

Il
H 120

ll
III. gn

in unider.
l iyj,.

UIl, 422

anti. M.

I, 29

1 19

(g. 6,.17.
6l. b7. 70,
1, 222
3 1 340
l, 19, 62
11,96
. 36
Ill, 400

Manerba, Alex.

Mareſius, Sam,

Maldonatus, Joaun. .
in Eſ. II, 150. Prov. ll, 198. Cal. Il,
237. Cant. II, 275. Jer. Uil, 132, I71.
Thr. III, 182. 190. Ezech. III, 201I. 202.
220. Dan. III, 25d. Mieb. I, 172

. ⸗ ⸗- Petr.

in . II, 151

de Malvenda, Thom.

imn plur. libros bibt, I, 54. Zlj. l, .
Jud. I, 193. Ruth. 1, 209. JQam. 1, 2
Reg. l, 273. Parv. l, 299. Eldr. l, 34.
Neh.!, 349. Eſb- 1, 376. Prov. Il, 198.

CLant. 275. Zer. 171. Zhr. Ul, 190

de Anti- Chr’ſto uuuI, 135
Mamerollus, KRochut
in Jon. III, 360
Mandina, i, Mandinus, Beu.
in Zer. III, 171

imn ’uth. I, 209
de Mangellis, Ludov.,

in Cant. 11, 275
Manſus, Eicdtor.

in Cob. II, 237

Maraccius, Ludov.

dAlooran. UII, 337. 340

Marbachius, Eraſm.

in libros Meſ. I, 53. Gen. l, 73. Lev.

1, 104.
Marbury, Eduard.
in Ob. III, 335. Hab.
Marcellius, Henr.
711 ſ. 1, 165
Marcellinus, Eranrg.
in Jud. 1, 193. Alarh. l, 209. Aég. I,
273. 1. I, 150, Dan. III, 258. Baß.
III, 401

II, 401

M. arckius, Jaanzr.

Frerc. Tewinal. II, 47
in Rent. III, 467. Hoſ. IIl, 293. Jool.

iI, 301. 305. Am. III, 318. 321. 0.

in, 322. 327. Jon. III, 336. Mich. III,
363. Nah. III, 391. Mab. Hl, 397. Hgg.
III. 413. Zach. III, 424. 426. 332
Diſpp. miſeellan. III, 429

INPD EX IV.

in Bibl. S J I, I

„⸗ - Raymund.

Wpol. Pr authent. Seript. 1, 42
contr. Iirin. I1, 4
de Prophetia & Erch eris. III. 34
Mariana, Joan.

Schol. in utrumque Teſt.
de S. Maria, Paul.
inuniverſ. Sripypt. 1. 6
Marius, Leonbh.
in Pent. l, 43. 54

Marloratus, Au guſtin.

in Gen. 1,, §I. Pſ. I, 152. Jeſ. III, 2 2*

Marshallus, Benj

de LXX. hebd. Dan. III, 26r
Marshamus, Ioann.
Canon. chron. 1, 104. ll, 2614
Martialis, poeta III, 195
Martianæus, Iyann.
Hiſt. Can. librr. Seript. II, 33. 52

Merhode lacrée, pour approndr. W αος=
pliquer Beritnure par l' Ecriture
meme III, 468
Mart: ni, Jac. V
de Libris Seript. berditis. l, ze 123.
221. 1, 394
Pagie Fid. I, 146. il, 230
Martinius, Ioan.
in Mal.
Martyr, Petr.

Ill, 452=

Il, 454

in Gen. 1, 8l. Jud. I, 194, Sam. „233.

Reg. I, 268. 273. Thr. Ii- 191

Martyrolog. Rom. IIl. 134. 234. 31I1.
377
. . . Germ. III, 390
Maſius, Andr.
in I97. l, 56. 59. 150. 165. 294. III, 363
Maſoretha- Thalmud, ſ. 92. 240
Maſſecheth bava hatza-l, 286. III, 70.
Iudaim Il, 223.264. Sehabbatle 1,184.
222. 8 gila Al. 128. Iuma 1II, 7r.
Sanhed! II,; 330. Moëd. III, 337
Matthæus, Gontzcusen.

in Cant. I 271
Matthiæ, Chr iſtian.
Theatr. it. 1, 356. 360.

S S8 2 “ Jar.

N

—Zac. .
2 zuCih. c. Il, 238. ll a,. Wel. III 305
Maucors, Perr.

in Proph. min. . Iin, 291

Mauritius, Adr.
in .
Maurus, vid. Kaban.
Maximus arp nen Ehi iu Jon. III, 35 8
Mayer, Joh. Frid.

Biblioth, bibt. 1, 5
de b. Lutheri verſ. Germ. 1, 5.
in Jon. II
„ - Barth. 3 9
Philol. §. 1, 307. 340. III, 105. 432
de LXX. hebdl. Dan. III, 260
Mayr, Georg. III, 360.
Mechilta 1, 97
Medaus, Zoſeph. =
Ade LXX. hebd. Dan. III, 26 r
Megilla II, 223. III,; 89. 229. 444.
Megillat Taanith. 1, 366.

Meibomius, Marc. I1, 14, II, 19. ſq. 28.
Meier, Joan.
in Jult. I, 194. Ruth. l, 210. Efv. I. 318
Mun. dt Seder Olam. 1, 249. 28 .
289. 293. 318. II, 163. 201. III, 200.

355. 408. 415. 449. 4 51
Meier, ben R. Iſ. Arama.

in Job. II, 82., E. ll. 144: Jeſ. Ill.

119. Jer. III, 170
Meiſius, Frid. Erneſt.
= Zach. III, 439
Meiſnerus, Balth. .
Colleg. de &S§. Keript. II, 123
&hol. Babylon. III, 2255. 22 G.
Philoſ. ſobr. iI, 462.
iin H ſ. I, 277. 300. 469,
in Eth. 1, 376.

8. . — Joann.

vitæ Salom. elv'ric. Il, 170. 210
de Propbhet. III, 9. 15. 82. 83. 464

Melanchthon, Ph 4.

in Prov. II, 180. 192. 197. Coh. Il, 236

Hj.III, 109. ler. III, I51. 170. Dan. III,

257. Hagg. Ill, 422. 439, Mal. III, 452.

I1NDEX

III, 400

Maytartus, Joann. Matth'-

Melito. Sarden ſis UI. 35353
de Melo, Joann. 2

Menaſſe, ben Ifrael,
de Reſurvellt. II, 52 8
in Pentat. i, z67
in Gen. 1, 93
Mencelius, Hieron. R

in P. l, 146
de Mendoza, Franeiſe.
in utrumgque Leſtant. I, 9. Sam. S

Reg. 1, 123. 232. 273. II, 168
Meneſtrierius, Zoann. BapK.qa

de dramatibus miſicis veteram &

hodiern. I, 34
Menochius, Joann. Sreph.
in utrumque Teſt. 1, 7
Sune. I, 2 81. EMib. lI, 357. Cane. Il, 257
Menolog. Græcor. . Il, 235.
Menzerus, BHalth. .
Diſpp. Gieſzenſ. hI.
Mercator, Ge⸗ R.
Chron!l. = 1, 356

Mercerus, Peaer.
in Gen. I, 80. KRuth. 1, 210. Job.
I1, 32. ſq. 6t. 63.77. 8. Prov. II, 156.
181. 19 8. Coh. II, 200. 208. 239. Cant. 2
II, 240. 246. 250. 255. 257. 277.
Mol. Iil, 293. YZoel. &c. Ill, 305. Am.
III, 321. Obh. III, 335. Jon. II. 360.

Hiag. III, 423.
Merſennus, Marius.
in Gen: III, 468

a Meſſana, Frane.
in Proph. minor. III, 29 1. Zach. III, 43

in lon. . 359 W
Michaelis, Juh. Henp.
de Prov Salom. II, r72. 180. ſq. 170,9
Cobel.. II, 202. 210. 219
Jeſ. III, Og. IIA4
Jer. III. 127. 156. 166
Piaf. in Bibl. Hebr. Hiullenſ. III, 42 6
428. 4 7%
Michelbach, Joankfe.
in Act. 6

Mid

Middeth.

Mraſeh

1,19020

230.

Nliens:
in Jun.
Millug Y
in At.
Michobiws
in Jon.
de Modene
Mebius 0
ir an.
Mellerus,
in P-l,
Il, zor.
.—. Mel
de priſca
Menins, I
in Eint,
Merlinus,
in P/.

Möogenet,

in lon.
Molanus,
Mohirave,
ates
Mollerus
HMpenne,
Dunor
HManonym,
lomma, I
Cecyi. 7.
Mongeorei
ge Me gi⸗
anch
de Merten
Pilemgn
Dar.
Montmore
iu Cann.

n5

1n 84

I ſ.
lt 0
1,93

„4

19 n., G

273, U, 103.
t.
veterim G

NA

7
I 25
lin

1, 6

, 0. Jℳ..

1,,0. 1,156,

8 18 Clon.
. . ,

zof. An.
n. M. ,0.
14;

II, 468

.

190. ſ 3
01. 216,. 219
1l, f9. 4
. 151 h. 1
let, lh se
419, 67

6
Mid

Zuch.

Middoth
Midraſeh V. libell. I, 206. 353. 374.

Mithobius, Hector.

Moingenat, TLann.

Momma, Wilhbelm.

II, 196.202.222.239. III, 189 Schemuel,

1, 230. Jalkuth. l, 354. ſq. Rabba.

„p, II, 4 5
Milæus, Joan. Phil. Sð 45
in Jon. UI, 360

Millius, Jann.

in Act. I, 186
in Jon.
de Modene, v. Leon.
Mocbius, Georg.
in lon.
Mcllerus, Henric. = .
in Pſ. II, 152. Jeſ. III, 100. 122. Hoſ.
III, 30r. Mal. II, 452

UI, 359

⸗= ⸗ MNycol.

AJe priſca Sulomon. Sapientia I, 160

Mcœnius, Iuſtus
in Nw.
Mcelinus, Ioach.

„ 23r
I, 152

in lon. III, 360

Molanus, loann.

Medicornuna Eccleſiaſtic. Diar III, 93
Molir æus, Peteter.
ates,

Mollerus, Nann.
HEypemnem. ad Barthol. de Seriptis

II, 17

LDangr.
1, 35

Hemonym aſeop.

Oecon. Temhe.
Mongeorgius, NXicol. Anton.
„⸗: . 2 –— . „2
de Moſaico & veteri jure enucle-

ando 1, 145
de Montfaucon, Bernara:
Calleét. nov. Pp. II, n0,
Pulæografh. Gr. III. 289,

Diar. Itat,
Montmorencius, Fanc:
in Cant.

III, 455

INDEEX IV.

III. 359

Mullerus, Toann:

III, 20. 80. 84

““ðð = . = Ménr.
1, 341, III, 20 6

II, 2757

„

Morhofius, Dan. Ge.
Polyhiſt. II, 171
Moringius, Nic.
in lon. III, 359

Moringus, Gerb. al. Bommelanus,

in Coh. 11, 237
Morinus, Ioanu.
Eyrvercitt. bibl. 1, 90
Moernæus, Phit,.
de Verit. Rel. Chriſt. II, 100 4

Moſes, ben Nachman. ſ. Gerundenſ.
in Pent. I, 5I, Iud. I, 192. Tob. 1I1, 82

ben Chavif.

D'arce Noaam. II,28
Moſes fil, R. Nr.
in Etcb. 1, 37 5
. . Haddarſchan,
in bent.. 1, 5r
Moſehus, Foann.
Pratum ſpirit. UI, 1½

le Moine, v. lit. Le.
de Muis, Sm.
in P/. II, 105. 108. 150
Mullerus, Andr. Greifenhagius.
de verſione Griaca N. I. II, 70
1, 322. 326
uuI, 223.
1, 4 7. 37 4
III, 305

Arahaptiſm.
Iudaiſni.
Defenſio defenſ. Luthi
in Ioel.
—. Nicol.
de Iudæorum anno Lunæ Jolariy
&c. 1, præt- JMU

leſus patiens 111, 346
Mulmannus, Loann-.
Muriterus, Sebaſt.
in Zach. III., 433
de Murcia, Leander.
Mulſæus, TLann:
de Converſ. I, 17
Vindic. Bihl. Luth. I, 17

contra Spinoſ Tr. ,hevl. polit. Il, 4
Sss 2 Muſæus,

IIND E

Novarinus, Aloyſ.

Muſæus, Sim.
iin Gen
Muſeulus, WMo’fg. .
in Cen. I, 81. L,ſ. II, 152.
Muttxeie -hius, Martin.

I, 79
leſ. III, 122

in Ioel. III, 304
N. .
Nahamus, Iodoc. .
in Dan. III, 259
Nannius, Petr.
ununu Can.⸗ñ II, 275
de Navarrete, Iloann. Bapt.
in Thr. III, 190

de Naxera, Eman.
in Ioſ. I, 165. Iud. I, 193. Jam. I,
232
Neumannus, Joann. Ge.
de Platterio Salom.,. II, 125. ,
163
Nezernius, Ahel
COperat. Bibt. h. Tuih l, 193. 208.
231. 299
Exereitt. ſing. I, 272
Nicephorus Calliſtus NXantopulus.
Haſt. Eccleſ. II, 134. 175. 365.

387. 431
Nicetas Acominaftus Choniates,
Dunal. . . II, 170

= . Serron,
Cat ena PR. Grac. II, 33: 40., 43
46. 52. ſq 69. 14. 81
Nicholſon, Guil.
in Pſ. II, 153
Nierembergius, loann. Eecſeb.
trontata &. 1, 3 35 5. 358. 360. 3 76

Origo Soeript. II1, 29
Rigidius, Piacid.
in Cant. II, 275
Nigrinus, Georg.
in Dan. III, 257
Nizzachon uII, 71
Nobilius, Fiamin.
in P/. II, 150

Noldius, Cbriſtian.
Concordant. Fartic, I. 83. 124. II,

243

O.

Obadias, Ben. Jac. Saborno, ſ. Sphorno,
in Pent. I, 51. V. Megilloth. 1, 207

I, 193

375. Job. II, 82. .* II, r45
Obſervatores Flallenſ. II, 67. fqq.
225. 14.
Odo Cluuiac. Abhas
in Job. II, 8I
Oecolampadius, zoann.
in Gen. 1, 80. Jeſ. III, 122. Jer.

III. 17t. Zhren. IIE, 191. Ez. III,
220. Prophet. nmmor. It, 291. Am.
III, 321
Oecumenius,
Catena in Coh. Il, 235
Olaus, Joh. Schlangendorpius èð
in ch. II, 236
Olearius, Coicgfr.
in Job. II, 83
- 67 aEE =
in Bibil. - I
ab Oleaſtro, Meron. ſ
in Pent. I, 54. Jeſ. III, I121
Oliva, Joann Paul. =
in Eſd. I, 334. Neh. 1, 349

Olrsriu⸗; Perr. Johann.
de rophet. & ſpiritu Prebphet. Ill, 84
Opitius, Jann. Hinr.
de ovem. inter Proyhetas majo-
ves prino III, 123
Origenes, dTäamalt. I, F1. 2
in. Gen. I, 76. -Ex. I, 97. Lev. I,
II6. Num. 1,133. 701. I, 140. 162.
S Jud. J, 192. Timn. l, 228. P. I,
239. 200. 305. 366. II, 143. III, 8 5.
94. Job. II, 52. 81. Cunt. Ii, 2441. 1d.
258. 260. 267. 270. III, 206. Ef. I'I,

99. 119. Ter. III, 169. Ez. III, 219
231. Matih'. III, 9
Eyiſ. acdt 1. 1l. Achr. I, 371. II II, 99
conera Celſunn Il, 52. Ill, 41
Philocal. t, 52
Zegt &ιααοα7 I, 45. III, F I.

.= tlob

8

rtlob. )ℳ
e
Olander, 4
in Neb.
.. Da

in .

in Peit.
ju Cant.
Tbr. III.
Olorius, .
in Yob I
in Cant.
Olerodus,
Iiſtt.
Otho 1. Otin
Anal.
Lex. Aabs
Outramus, 6
le Ncrif.
de Ootrein.
in Cam.
zida, I. de

„v,. „
in Kuct. .

Dachymeres
Parafhraj
Ncinchelus
i1 Yon.
Mier, Balty.
in Deut.
Megius Aunta
Crit. i,
abn Us, S
Th- ri
lel lih

in 5 rain.
Dalanterigs
ii .

lI

urhe lorno,
kel lurh. I. 1207

144

3 1,

IH, NE

III, in. Ner.
191. E. III,
IIn, 291. An.
IIl zu

Il 27

drpius
II, 16

l1
II, 121
134
ephet, IIh
lauss mMjr.
IIl, 113

1. 51,2 272

k
li., Il 1, 219
lr

Outramus, Guil.

Fagninus, 5 antes

IN DEX IV.

1

Ortlob⸗, wann. Chriſopb.
III, 471

Dihj. de Samuel.
Oliander, Andr. anior.
in Neh. 1,; 305
.,;ʒ- Dau.rᷣ=
in in . 1, 164
⸗ zann. Aam =
in Pent. 1, 53. 133
— Laec, ſenior, 1I, 16
in Cann. II, 266
Thr. III, 1980. Ob. III, 332

Oſorius, Kiron.
in Job II, 84. Cob. II, 237. E. III,

121. Haſ. IUII, 293. Sach. III, 439
—— Jitn.
in Cant. II, 275
Oſterodus, Chyp.
Iunſttt. 1II, 185
Otho ſ. Otius, doann. Henr.
Annal. Anabaptiſt. I, 326

Lex. Kabb. III, 72. 469

de Sacrif. I, 107. 119
de Outrein, Zoann.
Ca nt.— 1I, 277

COzida, ſ. de Ozeda, K. Sam,

in Kuth. I, 207. ATbren. III. 189
Pachymeres, Georg. .
Paraphraſ. III, 4

pacinchellus, Angelus.
771 Jon. 4 III, 360
Paez, Balth. . 4

in Deut. I, 145

Pagius, Anton.

Crit. in Saadh. Baron. II, 143

Theſ. Lingv. 5 III, 106

de Palaeios, Aich.

in H. III, I21. Probbet. minor. III,

291
—25 ar aus 2
in! Przh, het. min. III, 29 1
Palanterius a Laſtro, lann. Pandk.
in Dl. 41, 130

la Palaſſy, Bernard. ððM
Palladius, Perx. l
Iagog. ad Libros Pteoph. & dpcſta
licos I, 286. III, 179. 248. 453.
in 7ren. III, 190
Pamelius, Jac.

Ann. ad Cypr. III, 149
Pamleras, Caſp. JMM
Pampol itanus, Rich.
in TIhren. III, 191

Panicarola, EKranc.
in lIer. III, 171. Thren. III, 19 .
Panormitanus, Thom.
III, 291

in Probli. ne!
Papebrochius, Dan.
Acza Dd9 III, 326

Pappus, Joann.

in Zer. III, 152. I54. 170. Thr. III;
181. 182. 186. Pz. III, 216. 19.
Dan. Ill, 257. Propbet. min. III, 29.

290. Fon. III, 355
Paraphraſ. Chald. 11,299
Paraviſtas, Dav.
in Pl. UM II, 14 4

Paræus, David.
in Geneſ. I, 64. 80. Hoſ. III, 293
Ioel. III, 302. 305. Ame. lll, 322.

Hagg. III, 421
de Propher & zregletkar. Seri-
Plitke dlit orit. . III, 85
Parez, de Valentia, Tac.
in H II, 150
Parkerus, Sam. ðð
Tent. Ppyſ. Theol. 1, 133
. - Ibom.
in Dan. III, 259

Paſchaſius, . Rathertus,
S. Paterius,
1 Pont. Il, 26. Zaſ. 1, 163. nt.
192. Sam. & Kieg. l, 229. 271.

1,

Cant— 11, 270
Pault, Sehaſt.
de Te §. LPP. Græc. Lazin.
II, 29
HMiltor-

Hſtor. de Poeſ. §.
Paulutius, Fabric. .
in Jud. I, 193. Rath. I. 209 Sam.
I, 232. Reg. I, 273. Ear. I, 334.
Eiſth. 1, 376. Jer. III. 171. Thr.,
III, 190. Ez. III,

257. Prophet. minor. III, 291
Pecachias, =èð
Itin. III, 234
Felargus, Chriſoph.
in Pent. I, 53. Lev. I, 117

Pelbartuz, de Themeswar, Cw.
in Eſ.
Pellicanus, Conr.

II, 150
1, 192

in Jaſ. l, 165˙. Jud., I, 194. Ruth.

I, 210. Jam. I, 233. Edr. I, 334.
Eſth. I, 376. Prov- II, 198. Coh.
II, 238. Cant. II, 277. Prophb. min.

III, 297

Pembelius, Quil,

in Ejdr. Nep. Dan. 1, 334. 350.,

III, 259. Cohel. 11, 238. Zach. III,

440
Peregrinus, Conſtantiur,
iinn Cant, II, 275. 1r. III, 190
Pererius, Benock.
in Cen. I, 63. 80. Dan. III, 259
Perizolides, Abrab. L
in Jul. I, 192. “ II, 8 f
Peſachim, II, 89. 9 III, 268
Peſikta, maj/jas. II, 161. 222
minus 1, 117

Petavius, Dionyſ.
Doctr. Temp. I, 181. 315. 357. III,

421
de Petigianis, Franc.
in Gen. 1, 80
Petitus, Petr.
de Spbill. III, II. ref.

Petræus, Laur.

in Cant. II, 17. 245. 273. H. II, 17
Petrejtis, N- col.
in Nah. III. 385.
Petrus, Comeſtor,
Hii. Schol.
Peucerus, Caſz.

Hab. III, 400

1. 198. III, 96

220. Dan. III,

Pſeido-Philo,

de Divin. *

„Peyrerius, J.
Syſtem. Fræ uan. 1, 39. 6r. 1221

14 137. f.
Pezelius, Eph. 4. 37: A .

in Pſ.
Pfannerus, Tob.
Le Chariſmatibus antign. Eccleſ.

153

III, 72

Pkeiff erus, Digihkis,
Dub. vewat.

12

28. 167

Theſ. Hermen. I, 283. III, 333.

327. 330
Crit. N. II, 2. 60 185. 222. 1ſ. 264
de Poecſ. Hebr.

Præf. in Abarb. Comm. & c. I,
135
Anti-Chiliaſm. III, 31

Trakt. Anti-Rabbin. in Ob. III, 334
Magnal. Chriſti III, 344. 359
Seecxulun Paſſtonit &c. 1I1, 359
in Jon.
Pflacherus, Moſ.
in Fam. 1, 231. Joel. III, 304. Jon.

Phelippæus, Joaun.
in Proph. min.
Philaſtrius,
de Haæreſ. I, 176. II, 22 I. 223. 248.

III, 29 I

de animalibus idoneis ſacrifcio, .

1, 119

viltimas oferentibus, I, 119
confuſzone Lingnarum, 1, 168
vita Moſts, 1, 82. II⸗ 157

migratione Abrahb. „82

quod mundus ſit incorr pee

INDEX IV. .

II, 23

I, 20. 337. 359. II1.

—

II, 8. I. 19. 28

III, 359

III, 359

263
Philippus Abbas
inin (anr. II, 275
Philo, Iud. Alexw. II, 14

J, 82

de præmiis & pœnis. II, 8

Chroncgr.

1, 361
Pbhilo

*

Phulo Carpa
in Cant.
P lotius, Pat lat
. MMGe0,
Ppryeia, be

i Ex. 1

Pieineus,
Mundus
Pieus, Ja
Comes,

iy Cant.
. . 0
Eranen
Pikingeon,
in Neb,

de Pineda,
ge rehis
e. ie

Sn Yoh. ]
Cob, I,
2 7. (a
Pintus, An
in (ant.
in deſ ll
ll, 191.
2 8. Ne
Picke gbot
Piſeator, I
in tt. 5

lej. Il,

Di 4
P ſote
7, .
Pforiug
Meriv,
bitiſe eus, J
in 1.
Ui, 75
npꝛ

IIl, 3

9. 137. fg.

ign. Eche.
Il, 72

37. ) Il,
13.07

83. III. zu.

327. 330
222, f. 204
Il,S.1.10. 29
omm, dc. l,

136

1,66. 300
IIl z1

, Oh Il, /44
119 344.359
„ 1, 350
UII 35

Il, 304. M.
Il, 3

IIl,zr

1l. 23.249,.
263

I1, 275
II, 14
Herifcin
1 119
1, 119
L 169
1.I. 157
zu, 1,92
mmi,

Il 8
,361

Phile

Pirke Aboth.

1

Philo Carpathius,

in Cane. ”MMl II, 270
Hhoriux Tatriarcha Cp. “

Phe⸗ Pant. Con Pantin.
in Ex. I, 98. Lev. I, 117. KMich.

III, 372
Picinellus, Phil.
Mundus Symhbhol. 1, 15§0. 178
Picus, Juann. Mirandulæ Concord.
Comes,

Apol. 1, 319
Praf. ad gan I, 170
— Cartuſienſis,
in Cant. II, 275
.— = YJyoann. Franc. nepos,

Erwvamen Doktr. Gent. III, 105
Pilkington, Jac.

in Neh. I, 350. Iage & Ob. III,

335 Hagg. III, 423

de pineda, Joann.
de rebus Sulomonis, I, 273. II, 99.
156. 160. 165. 169 170. 174. ſ.
245. Ml, 46

i yoh. I, 172. II, 40. ſ. 54. 63. 84.
Coh. II, 208. 1. 21 1. 219. ſ. 229.

237. Cant. II, 275
Pintus, Andr.
in Caunñn. I. 275
— ⸗ Hebktor

in Jeſ. III, 1I21. Jor. n, 171. Thr.
III, 191. Ez. III, 220. Dan. III,
2598. Nab. III, 385

Piſeator, Ioann.
in tot. Seript. I, 10. ſ. Reg. III, 46.
fej. III, 109. Ier. IiI, F52. Thr.

III, 191
Ereg. Aphoriſm. III, 46
Piſtoris, ſ. Piſtorius, Sim, Ulr.
e H. II, 152

Piſtorius, Joann.

Motiv. Marchion. Badenſ. I, 322

Pirileus. Barthol.

Carpz, Pars I

X

IN DE X IV.

Placæns, Tiſna,

II, 154. 264

in Coh. II, 23

R

II, 277

in Cant.
Placeius, incent.

Theatr. Auonym. & Pſendon. 7,

198. 207. ſ. 235. 244. 287. 2990.

363. 375. II, 145. 196
Placidus, Lactantint, Parmenſis,
in Pj. . I, 150
Plinfu0s

Miſt. nat. I, 69. II, 194. 234: 350

Plutarchus,

Via Ahxand 17 M. . 1. 251
de Oraculor. defectu. III, II
Pockius, Eduard. S
Not. Miſcell. II, 60

in Moſ. III. 293 Toel. III, 30
Polanus, Amand. 305
in lIer. III, 172. Thr. III. 191. Ez. III,
220. Pi. III, 223. 248. 259. n.

III, 293. Jen. III, 360. Mat. II, 452

Po! us, Mat. hins
DryW. 1, 10. 14. 29. I. 146
in Script. JT. I, 14
Pelyehronius,

in Cant. I, 222

Pemariu, ann.

n on. = II 3 5„
de Pomis, v. Dayic. 359

deé ponte, Lu!

in Kuth. 1, 209. Lant. Il, 1 26, 275

rorphptiut III,
Portct anus, Guüz.
72 P/. II, 15 0

Poſſevihus, Antbn.
Apparat §. I, Præf. I, . 98. II, 248.
III, 432
del Pozo, Mart Aphar.
1 M. II, 150
Pradus, eron.

in Ez. uuuI, 197. 220
Prica us, Ioann. ðBBUU
pridemur. umtpbred.
de I. XAX. hbebd. Danun. IIII, 262

Ttt Procoo

Heocopiu⸗ Gazæus,
in Ex. 1, 97. Lev. l, 116. Numt. 1. 133.
Ioſ. 1, 163. Iud. 1, 192. Sam. & Reg.
lI, 228. 271. Paral. I, 298. leſ.

I, 89. 119
Proſper Aquitanus, III, 64
in Pſ. II, 143

de promiſſ. & praædict. Dei, II, 163

Prucknerus, Andr.

Pindiciæ Bibl. I, 19
in lerx. Ul, 129. 136
Pſellus, Mich.
in Cant. . II, 271
Ptolemæus, Clandius
Geograph. III, 194
Pulſi Qas, Camillus
in Pſ. II, 15
Puteanus, Frane.
in PEſ. 11, 144

Pythius, loann.
Reſy. exetaſtic. ad Tr. de IE.
Aatamitis I, 42
Quadratus, Marur.
in Joel. III, 304. Am. III. 321. Mal.
III, 452
Quintilianus, Ariſtid.
ddge aſica. I, 6
Quinquar horeus, Joann.
Notæ & Latina verſio Chalcaic.
paphraſ. in Hoſ-, Joel. Am. &. I,
210. II 1293. 302. 304. 308. 321
de Quiros, guſtin.
in Heut. I. 4 Wb. III, 38 . Mal. II. 46 5

Quiſtorpius, Jauann.
Annoit. Biltl. I, 18
in Thr. III, 190. Neb. III, 385
R.

Rabanus Mzucerus,
in univerſ. Script, I, 5. Par. I, 299.
Eh. I, 376. Jer. III, 169
Rahbba bar Nachman,
in Pent. & I. libell. I, 52. 207 375
Rad lphus Plaviacenſis 1. Flaicenſis
in Lev. I, 1I7

INDEX IV.

de Rajaz. Paul. Allhiniæn.

in Cant. II, 275

Rainoldus, Jann. II, 28
Cenhr. Tibrr. Apocryph. I, 305. 343
III, Iræf.o. 132., 136
in. Ob. III, 335 Hagg. III, 423
Rangolius, Cland.
in Sam. I, 232. Reg. 1, 273
Rappoltus, Frider.
Jeſus tyhic. I, II8
Raſchius, Vi Jarchi,
Ratbertus, Paſchaſ.

in Tr. . III, 19 3

Ravenspergerus, Hermann.

Septem Mngaritæ Maſaicg. 1, 99

Regius Urban.
in Ob. Heab. Seph. Sc. III, 334. 400
410. Hagg. III, 422. Zac h. III, 439.
WMal. III, 452
Reimannius, Zac. Frider.
Quaſtt. Bibl.

Reineſius, Thont.

1L, 311, 348

Var. LPett. III, 235.
Relandus, Haadr.
Antiquit. Hehr. I, 119

Palæſtin. Il, i28. 267. 307. 338. 363

Remigins, Remenſ. Epiſe.

in Pjſ. II, 143 in Proph. minor. III 289

Reuchlihus, Joann. ſ. Capnio.

Ars eabbalift. 1I, 164. 321
Keuterus Petrer.
in Kx. 1, 99. Ob. III, 3z3 5
de Reyroles, Joann.
in Zach. III, 439
Rhaven Baich.
in Dan. III, 257
Rhenferdius, Jac.
de X otigſis, Synag. L, 339
Rhumellius, Joann. =
in Tbr. III, 9h 1

—. ⸗= Joahn. Conr.
in Van. IIIII, 257
Ribera, Franciſc.
in Prophet., min, l, 354 III, 84. 293.
331.

zjl. l
Richardus,
in H,.
Richter, 9

3 in t.
Midder,

in Pent

in Jel
Rirvetus⸗
Cuboli
Laxege

Criuie,
ii Cen.

.l,1

Robinſonun

Auual
Roderieus
Baf.¹
in E.
Meperu
in (an
Rogerus,
in ud.
Rollius Re
dolmn
dietus
Dolloens,
in Den
Rolch hatl
oſeng,
in Lev.
Rolets,
in (Can
Mobirs, 6
in Thre
Ruchnn.
Onhel
Lin
in H.
in e/

34

10, 36
)az 1336
ln 42,

Seg.l 1273

L I

I, 196

1.

ie. 1 99

ll, 3, 40

eh. II 430.

IIl, 452
, 1 346
Ul, 235.

l I9
dane⸗

dnio,

1 104. 21

Rollius Reinh. Henr.

31. 391. Nub. III, 62. 377. Mal.

III, 443
Richar dus, Pampolitanus.
in Pi. II, 152
Richter, Andr.
Ot. III, 334

Ridder, Franciſe.
in Pentat. I, 5 4. . l, 66 Iad.

I, 194
Riſtlius, Grorg. Phil.
in Job. III, 304
Rivetus, Andr.
Laibolic. Orthbod. I, 36 8

lagoge ad Seribt. & I, 2. 12. 322.

Critic. §. III, 135
in Cen. I, 80. Er. I, 82. 93. ſ. 99.
Pjſ. II, 152. Aal. III, 223. 264. 267.

275. 293
Robinſonus,
Annal. Auud. I1, 166. 194. III, 468

Rodericus Hieſpenſi S,

Præf. ad edor. Pinti Comment.

in Ez. III, 63. 207
Rœperus, Nicol. H
in Cant. II, 273
Rogerus, 4 KRich.
in Jud. I, 194

Salomo, a cepticiſmi crimine vin-

dicatus. II, 228
Kolloeus, Georg. M
in Dan. IIII, 259
Roſch haſſchana, Il, u8
Roſeus, Aupert.
in Lev. I, n
Rolſſetus, ſ. Roſſinus, Proſper
in Cant. II, 175
Roſtius, Georg.
in Thren. III, 190. Jon. III, 359
Rufhous, Toranus
Symnbheol. Apeſtol. I, 366
Librr invect. 1, 76
Haſ. Joel. Am. III. 303 321
RKulichius, Barebol,

IND E X

III, r. 454. 456

IV.
Rungius, Dav. HW .
1 Gen. I, 78. Exod. I, 98
de Rupe, Alan.
in Lantic. II, 274

Rupertus Tuitiénſis,

in Joſ. I, 163. Jud. I., 206. Sam. 1,.
230. KReg. I, 271. Eſth. I, 376. Job.
II, 84. Coh. II, 237. Cant. II, 271.
Thr. III, 183. Rrophet. min. III, 299

de Trinir. 1 197.
Rusbrochius, Joann.
in Tabernac. Moſis. I, II8

§.
Saa, Emau.
in tot. Seript.

I, 7. Ob. III, 338
Sacratus, Paul. UI, 33 £

in Eſ. II, i
de Sainjore, 5
Biblioth. Criti. 1, 97

de Salazar, Quir.
in Prov. Ii, 177. ſq q. 198. Caut. Il, 276
Saldenus, Gut˖l.
Oe. Theol. I, 42. 45. 369
Salianus, Iac.
Annal. I, 210. 357. II, 63. III. 143.
186. 212. 226. 233. 2 261. 311. 331.355.
391. 429
de Salinas, PFranc.
in lon. III, 36.
R. Salomo, v. Jarchi.

1, 25 7

: . lizchak, v. Jarchi.
- - ben Iſaac de Mamrino.
in Ieſ. III 3 119
⸗ ⸗Levita,
riu Rut h. 1, 208'
⸗2⸗Valerius, G
in V. Megilloth. 1, 209
.. ⸗ ben Zemach.
in Eſth. I, 375
Salonius, Epiſc, Vienn.
in Prov. . II, 196
Samuel, ben K. Jud. Valerio, u Dan.
.- l. K. Pinchus
in , Hit. 1, 375

TLIrt 2 Samuel

IN D E X. IV.

Samuel Haccohen de Piſa,
in Coh. II, 236
= . . Mitthanoth Tamach bar Niſſim,
in Dan. I, 257
Sanchez, ſ. San Rius, Franc,
in Coh. II, 237
Aan tins, Gaſparr. 2=
in Ruth 1, 189 197. 199. 202. 209.
Reg & Nmn. I, 213. 232. 242. 23.
1. 2 87. (h on I. 282. 299. Mr. I.
307. 32), 33 4. 341. 3 J0. 36 2. III,
441 Neh. I, 3 49 Eſth. I, 35 5. 36.
Iob. II, 5§ 2. 60 63 65. 54 Cantic.
II, 276. leſ. III, 914. 109 121. ler. III,
T127. 32. 156. I71. I hr. III, 191.
E. III, 193. 19 S 20 1. 202. 213. 220.
Dum. III, 225, 1q. 249. 258. Prophet
min. III, 291. A nos, III, 307. 310. 31 5.
318. Ob III, 33 1. Lau. III, 349 355.

Hab. III, 388. 391 Baruch. IIi, 150

Sandæus.
de Aſerendu Snagega Prot ſtan-
zum. I, 201
Sanga us, R. U.
Sanhedrin, III. 82. 94. 229. 232. 450
Sanſonius, Nicol.
Geograj h. §. I, Præf.
Sarcerius, Eraſuun.
in Lev. I, II7. Auth. I, 208. Reg. I,
272. Par. I, 299. Neh. 1, 349.
Sasboutb, Alam.

ia III, 121

Saubertus, ILoann.
Oep. piſth. L, 20
de Sacrifeiis V'eterum, I, 11G.
Savonarola, Mieron.
in Kntli I, 210. Iob. II, 84. Ez. III,
220. Am. III, 32 1. Mich. III, 372
Sauterus, Caſp.
m locd. III. 304
Scaliger, Ieſeph. Inſtus
Animad. in dbron. Eauſ. I, 339. 358.
II, 4. ſ. 29. 60. III, 355. ſ. Emend.
Temp. I. 35 8. III, 420. Epp. II, 129.
Tbeſ. Temp. UII, 161. 214.283

Scheidius, Balthaſ.

Schabbaet:“ I, 222
Schacchus, Fortunatus
ucror. Eleochriſmata n Myrothecia,

Schadæus, El.
in Ioel. IIl, 304. Am. IIl, 321. Ion.
“ III, 3 5*
Schalom, fil. K. Abrah. 312
in Lſ. Il, 14 . 19,5
chalſcheleth, I, 286. III, 90. 9 4. 199.
. 270. 414

in Ion. III, 350,
Schem Tof. 359
in Leg. 1, 5r
More Nevoch, Maim. II, 34
Schererzius, Frid.
Animadv. Sacr. III, 472
Scherzerus, Jann. Adam. =
Diti Bellarm. 1, 371
Schi cardus, M'ilbh.

Tarich, II, 161

Bechin Happernſch. III, 206
Nart. ad Diſſ. de Feſte Purim. III, 234
Schilte haggibborinm, II, 4. 28. 100
Schilterus, Henr.
in Hagg II, 422
Schiinmerus, Georg. D 4
in Ruth.
Schindlerus, Valent.
Lexic. pehyglott. L, 45. III, 362
de accent. Hebr.
Schir RKabba,
Schleupnerus, Cph.
in Klirhi. h, 208
Schluſſelburgius, Conr.
Catal. Hæret.
Schmidius. Eraſin.
in Matt h. I, 56. Ebr. III, 95
ihbyllin. III, 31
⸗= - Joann.
in EPf. II, 96. 113. I1I5. 132. 147. Ill,
469. Propbet. min. 1, 352. III, 37. 83.
290. Hlſ. III, 265. 270. 271. Joel,

II, 24 1

uI, 472

III.

III, 45

II, 18.

I, 204.
lll, 40).
Nenſſte
... Yui
Lier ,

. ,. Lle,
i Gen.
Jud.
dam.
Rex. 2
69, 92.
HyIlr

ehimuecin⸗
u Gen.
Kehneidernn
in lvel.
Sehnepfils,
in N.
.. . A.
in Wl
Sehop eru
de L .)
Sehotanus,
Biblhotb.
166, 194
3i0 350

dehottus
Riuinh.

. (aß.

ſra.
Sehreſterus

ncogertn
ine

in Nn
Sekuckt, 1
Commen
Sehrreib
in Pey,
Lehulem,

l. 12²
hrolbeen,
l

14 3u. lon
Il ,

270. 44

Ill 59

Il 4721
.
1371
1,219

330
II, 101
IIl 100
Durim Il 4
I,4. 29. 100

Il, 2
I, 209
II, 18
I1, 241
1,208
U 62

ll 95
I1 31

a Mr. 1,
2 1637 G.
mi,

Il,

, 1294. Oh. IIl, 327. 332. 7eph.
III, 405. Lach. II, 16
—⸗ Jeann. Lipſienſ.
de myſtico Hit r. Zobaæ Tenker, II, 62
. = - Joann. Andr.

Liber Pſalmor. in Tass. reda tas.
I, 136

. Kebhaſt.
in Cen. I, 112. II, 458. Jol. 1, 164.
Jud. b 168 171. 1. 183. 190 193.
am. 1, 220. 2206. 23r. III. 22. 83.
Reg. lI, 272. III, 46. Iubh. 8 22. 49.
68. 82. 6. Il. 147. Coh, Il, 211. 233.
Ieſ: III, 120. Ter. III, 125. 133. 13 J. 154.
170. Maſ. III. 292
dApyencl. Chronol. 4 Libr. Jud. 1, 189
Schmuccius, E inegent.
in Gen. 1, 79. Er. I, 98. E. III, 120
Schneiderus, bbo.
in Loel. H UIl. 304

Schnepfiuss, Er. bar 4.

in If. II. 142
=.⸗ TLheycorie,. 7

in Efſ. III, 12 1. lon. III, 359
Sechop. erus, Iac.
d. EXX. behd. Dan. III, 260

Sehotanus, Chriſtian.
Bihlioth. ſt. B. T. I, 80. 130. 134.0
166. 194. 197. 210. 233 273. 314. 335.
3 ½0. 359. 376. II, 40. 85. 160, III.

212.225

Schottus, Andr.
Biblioibh. PP. Mrwima, I, 229

„ .„ - Caſp.
Phyſica eurioſct. III, 23.
Schreiterus, loann.
in Pf. III, 147

Schrœderus, Zoeann.
de Irincip. Theol. I, 4. 292. 367.
2369. f. III, I 56. 462
in Pfſ. II, 147. Dun. III, 258

Schudt, ſ. Schudius, Foann. Me.
Commend h K. udaie. II, 103
Schreib RK.
un Peont. I, 52
Schuliam, Rum.

IN D E xX IV.

D

Spendk. Libr. .. Zchaf. 1, 157
Schultens, Albert.

in Zob. II. 5 8. 85
Schuppius, loaun. Balih.
in Keg II, 277
Schuurmann, loann. lac.
in Ioel. III, 305
Schutten, Paul.
in Cant. 1I, 273
Schwencfeld, Caſp.
in Eidr. III, 326
Sciaterus, Guilielm, —
in Mad III, 453
Scribanius, Carog
in Cant. II, 276
Scuſtetus, Abrah.
in Pf. III, 148. leſ. III, 122.
= Cbh.
in lob-. II, 82
Seba, Abrah.
in Leg. I, 5§5

Seder Olam Kabha, I, I, 225. 25ꝭ7 II, 45.
48.73 175. 208. 243. III, 65.71.76.
135. 301r. 339. 382. 449.
.— ⸗ LZuta, I, 309. 357. II, 164
III, 90. 295. 301. 387. 414. 420
Seduljus, Cæl.
Hymnus de vita Chriſti, II, 112
Seldenus, Ioan.
de annocivil; Iudæor. L, Præf. 3 3.
Iure Nat., & CGent. I, 158. II, 167.
Synedr. 1, 169. 321. 239 III, 146 8.
Succeſſ. 1, in Pontif. Ebr. I, 213. II=,
207. III, 127
Praf ad Marm. Arundell. III, 200
Gynt. de DI Syrie, III, 200. 225
Selneccerus, Nicol.
in Gen. 1, 78. Pi. II, 120 147. Ieſ. III,
121. Ier, III, 1(70. 190. Duan. III, 257.
Hoſ. III, 292. Ioel. III, 304 Amn. Abd.
& Seyhon. III, 32 1. 334. ⸗ III,
355. Miche III, 372. Nahß. I I, 38 5:

eth i. 41
Seneca, Philoſ.
Erp. H II, 156
Ttt 3 l Senner-

Sennertus, Andr.
in Cant. II, 273
LXX. Interprr. §. II, 95. III, 421
Serarius, Nicol.
Trihareſ. III, 42
Proleg. Bibl 1, Præf.
in Pent. 1, 53. Joſ. I, 147. fſ. 153
161. 165˙. Jud. I, 189. 193. Rukh. I,
198. 210. Jam. I, 232. Keg. & Par.
I, 232. 273. 299. Efth. I, 370. 376
Serpilius, Georg.
Perſonal. & Zit. Seriptor. Biblic.
I, Præf. 148. ſ. 213. 320. 326. 334.
342. 349. 355. f. 364. II, 54. 80. 81.
83. 99. 116. 137. 170, III, 92. 97.

104. 109
Serranus, Ioanne
— - Petr.
in Lev. I, 18. in Ez. III, 220
Serron, v. Nicephorus.
Sextus Empiricus,
PByrrhon. Hypol)b.. II, 226

Sgambatus, Seip.

Archiv. E. T. I. Præf. 313. 323. 337. l.

352. 354. 357. II, 161. III, 5.4,2 5. 30
84. 228. 324. 338. 375. 415. 467.
Sherlogus, Paul.
in Lant.
Shirwoodus, KRob.

in Coh. II, 239
Siachius, R.
in Mal. III, 45 1
Sibelius, Caſp.
in Pſ. II, 153
Siberus, Juſtus.
in Cant. II, 273

Sidonius, Mich.
in Prov. II, 198. Coh.
Sigebertus Gemblacenſ.
de Script. Ecch.
Sigonius, Car.
de Republ. Hebr.
Silber, W'olfgang.
in Joſ.
Simon Francofurt. ſ. Haddarſchan.
in Jud. I, 192. «fr. III, 219

1I, 237
I. 229
III, 84

IN D E X IW.

II, 276

1, 164

Moenachotb.

.. ben Duran. 1 37
in lIob.
— . ben Jochai.
in Thr. III, 189

— ben Joachim. ſ. Jehojakim.

Simlerus, loann. èU
in Ex. 1, 99
—⸗ Rudolnh. “=
Simon Metaphraſtes,
vita Daniel. III, 231
Simonides, Simn.
in Joel. II, 304

simonius, KRich.
Riſt. Crit. Text. V. 7. I, Præf. 6.
8. 15. 27. 36. 39. 61, 35. 152. 173
179. 214. 218. 242. 292. 298. 3109.

320. II, F. 188. 204. III, 42. 124.
136

Diction. Magn. Bibticum, III, 90
129. 134. 207. 212

Diſquiſ. Crit. de variis Bibliorung

editionibus: I, 16
Siphra, I1, n7
Siphre, I, 133

Siphte Jeſchenim, 1, 97. 133
Sixtus Senenſis, .
Bihlioth. S§. I. Præf. 25. 45. 117.
122. 198. 210. 220. 241. 244. 285.

307. 319. 1qq. 343. II, 14. 29. 3 4.

56. 69. 75. 80. 14. 124. 214. 218.
223. 248. 252. III, 99. 136. 153.

188. 331
in Cob. Prov. & c. II, 232
Slevogtus, Paul. OWG
Smalzius, alentin.
de Divinit. I. C. III, 59
Smith, Joann.
Diſſ. Selelt. III, 9853
Socinus. Fauſ. S=Dè
de Servatore C briſto, I, IILI
de fide & opp. I, III
Antiwiek, IIII. 31
SOhar.

. Ppineſt d

zohat,
dolmmerus,
Refut.
Sonntsgius,
Ttul -
10
zoploeles,
dohtanen
/ Gum.
Soſtmanrwa
Comm.

Sota Jul
Soto Alajor
n1 (ant.

Gzolnene

Hiſt. Erch
Dpelcharett
i Jon.
Spungenber
in Eigr.
punhemios

i led.

Ceigrap⸗
Deb, Ei
Wneh.

norer
ge ritu
fil.
Mſter. F
198. 246

(broml,
)h.

Deltttus,

de Rim

Trado:
83. ſ..

h I

II. I9
ludin

9
19
l INS

III, 231

II, 304

1. l, Pref, 6.

6350 15n, I73.
292. 299,310.
lll, 41. 144.
196
, III, 90

34. 207,212

i Biblorum
11¹5⁰
l, u/
1,133
1,907. 133

4 4. II7.
4, 244,2 5.
8 11s.
18. 331
Il. 231.

–

ll, 4=60

IIl 59
IIl 6

I, II.

III

Sota Jeruſchalmi,
Soto Major, Ludov.

1 N D E X
Sohar. 1I, 52
Sommerus, Toann.
kefut. Carol. II, 185

Sonntagius, Cpb.
Tu hſalm. II, 3. 7. 22. 28. 96. 103.
105. 117. 128. I30. III. 416.

Sophocles, III, 50

Sopranes, Ioann. Heron.

1, 232

in &m.
Soſtmannus, Alex.

Cemm. 0 yr ron. IThilol. exezet. III.

262
II, 4 5

II, 248. 276

in Cant.
Sozomenus, Hermius,
Riſt. Ercl. III, 364. 387. 431
Spalchaver us, Dan.
in Jon. III, 359
Spangenbergius, Cyriac.
in Eſdr. I, 334. Neh. I, 349
Spanhemius, Frider.
ie Lev. I, 118
Geograph. . „ Eelif. I, Præf. III,
307. 375
Dub. Erangel I, 71. 179. 204. 290.
295. III, 31
Elench. Selektior. de Kelig. Con-
troverſ. . I, 3206
de ritu impeſ. manuut, II I, 47
Syntagn. III, 248.
fil.

niſtor. Ecclefaſt. I, Praf. 147. 153
198. 246. 315. 358. II, 72. 74. 96.
244. III, 9. 73. 79. 241. 262. 264.
. Jobi, II. 32, 36. 38. 40. 1q.
44. 48. 13. ſgq. 85
Chroncl. §. 1, 186. 247
Opp. III, 345
Speneerus, oann.
de Urin & Thammim, & de Th.
Hebr. rituat. i, 104. 106
Spinoſa, Bened. III, 457
PTacdar. Theot. TPolitic. I, 29. 5 7.
83. ſ. I13. f. 121. 136. ſ. 151. 173.
214. 269. 288. 391. ſ. 312. 3 15. 14.

Stieſſerus, Wolfg. Melch.

IV.

325. 362, II, 66. 186. a. 224.
III, 12. 31I. 39. 97. 108. 140. 157.
208. 245. 277. 348

Spizelius, Theoih.
de Iſraelitis Amnericaniz III, 200
Stella, Ludov.
in Gen. & Ex. I. 80. 98⁸
Steuberus, Joann.
in Hoſ. III, 269

Steuchus, Ange Rin. vulgo, Eugubinus⸗

in Pent. I, 54
in Gen. II, 173
in Pſ. II, 16. 28. f.

in Job. II, 64. 83
Stillingfleet, Eduard.

Origin. Sacr. III,. 22. 52. 82

Stoce kG Kichard.

in Mal. III, 453
Stœkerus, Jac.
in Prov. II, 197
Strabo, III, 194 458

Strauchius Egid. .
Zeynal. Bethlehemtit. I, 205
Brev. Chronol. B 31. 70. 93. 249
328. 359. II, 213. 428
in LXYX. bebd. Dan. III, 26 I
Strigelius, E'ictor.
in Zoſ. I, 165. Jud. I, 194. Ruth. I,
210. Sem. KReg. Par. I, 233. 273.

300. Eſar. I, 334. Neh. I; 350.
Ej 6h. 1, 354. 376. Johie II, 865.
Pron. Il, 299. Cob. II, 239. Cant.

II. 278. JZeſ. III, 122. Jer. III, 172.
7hr. III, 191. Hiech III, 220. Dan.
III, 259. Prophet. min. III, 292
Strige miias, Gregor.
in Jon. III, 359.
Stumpfius, Joanm.

ju Natl. III, 385

in Pryv. II, 197
aàa Stuniea, Didae. L
in Zach. III, 440
Suaningius, Lann.
in Dan. III, 258
Suareſius, Frauc.

Fui⸗

Suicerus, Jeann aſp.

ishur. PEccleſtaſz. I, 2. 21. 10 1
II, 158
Suidas,
Lexic. I, 35 8
Sulpit us Severus,
Hſt. §. III, 227
Summaria Biblica Wirtembergenſi⸗, I,
1
Surenhuſius, Guit. 9
2/42XX. Kerα ααα². I, 293
Præf ad Miſehn. III, 209

Szegedipus, Stephan.

in. M. II, 152. Tbr. III, 191. Ez. .

III, 270
Taillepied, Nathan.
in Thren.

III, 101
Taitzack, ſ. Titatzack, 7 h.

in Z. Ubelion Dan. 1. „207. 375.
1III, 257
in Pſ. II, 145
Talmud, I, 28. 52. 212. III, 400

Tapfſelius, E- nin.

in Ruth. I, 210
Targum, I, 353. ſ. III, 196. 429.
G 443

Tarnovius, loann.
in HEj. II, 113. 1II5. I32. 147. Yhr.
III, 176. 184. 190. Profhet. min.
I, 35 3 III, 290. Jeel. III, 294. 29 8
Am. III, 316. Ob. III, 332. Mieh.
III, 370. Zerh. III, 402. Zach. III,

16 424. 436. 437. Mal. III, 450.

Erercitt. Bibt.
Taylor, Franc.
Targum priur & paſterius, .

III, 269

1, 376. u Thr. III, 191

—= TJbom.

Chriſtus revelatus, 1, 134. II, 169

Tegetmeierus, ennin,
in Pſ. II, 147. abbet. minor. III,
290
Tegleatius, Fregb.
in Cant.

IN D E X

II, 276

IV.

Tellezius, panhy

H ſ. Prhijopt 6.
Teinple, Guilielm.
in Pſ. I, 153
T erſerus, El. Toann.
in Gen. III, 5

Tertullianus, Q. Septim. Flor.
de Mongam. 1I, 148
Pudicit. H I, 2
Car. ne Chriſti. III, 202
atr, Warcion. H, 2. 120. III, 131

Nermag. 1I, 560
Jadas, l, 149. III, 131
Apolcgetic, III, 9
Seorpiac. III, 94. 133
Thamid. II, 118
Theodoretus,

in Pent. J, 5o. Gen. I, 63. Deut.
I, 13 5. 1al. 1 Fo. 163. Zud. I, 175.
192. Kuth. I, 200. 206. Jem. Sue,
1, 228. 271. I, 46. Kar. I, 29 8. T/.
II, 128. 143. Cant. II, 24 8. 250. 260.

263. 270. TIey. III, 19. Jer. III, 169
Thr. III, 188. Dan. III, 223. 239.

256. nrophet. min. III, 289 449.
Ioeh, III, 296. Ob. III, 329. Mech.

Hiſtor. Eccl. 1, 241
de CGracar. afection. curation. II,
8
reohanes Georg.
hr. III, 365

Theophyas us, Bulgar. Fpiſc.
in Prephet. min. III, 289. TIen. III,

344. 358
Nah. III, 384
acd Ebr. III, 122
Thomas Aquinas, ſ. de Aquino, III,
15. 2

in Gen. I, 79. lob. II, 83. Cant.
273. Teſ. III, 121. ler. III, 170

ie, III, 190. Dan. III, 258
—— Ckſerc.
in Cant. II, 276
Thummius, Theodor.
de Z erbo Dei II, 34

Imbpiet.

Il, 161

“
“
“

ͤ cemͤ1b

piet.
Thurinan
in Aut
Tillius, 1
Tirinus,.
in und
F
Titelmen
in De
150. 1
Tolanct
Oriti
Alei
Tompſo
in Co,
Toppins,
in Pj.
Tnki
in. 11
Tunel
Aunal.
9l1,Ul
Torre,
Iſtitn
lgen
Torshel
in Ma
Toſcann
in loe⸗

Teſcnn

in 1
Hab.

Tollarins
in Nr

Tohatus,
in Nis
II. 16
4 :
14
ng
Te
in (

Tremel

M 202
1no. III 131
l, 6
1g IIl 13.
II 9
UIl 9s.
II, us

l, 69, Deut,
“M H, I75.
um. 1
1, 98. ,.
146.250,200,
Zer. I, 109
UIl, 223˙. 199,
l, 39 449.
329. Meh.
Ill. 570
, 341
Auration, I
9

l, 5
kii⸗
4 35
III, 3 84
III, 132
Aqvind, ll
1. 14
I 63. Cant-
ler. IIl. 170
IIl 8

I, 276
1l, 34

Impie.

Torniellus, agr. in.

Toſſanus . raul.

iolet. Phoiin. II, 186. 232

Thurmann, Nicol.

in Auth. I. 209
Tillius, v. van Tii.

Tirinus, Jac.

in un derf. Seript. I, 7. Eſih. I,

358. Prophet. minor. III, 291.

Tiimennas Franc.
in Deut. I. 145. Foh. II, 84. PII,
150. Coh. II, 237. Cant. II, 276
Tolandues, Jounn.
III, 19. 457

OCrigin. Iudaic.
Aleiſidæmon. III, 457
Tompfſonus, GuiWWs
in Cant. 11, 27
Toppius, Kex.
in E. I, 153

Topſel, Eduard.
in Thr. III, 191. loel. III, 305
Annal. Sacr. 1, 210, 357: II. 73. f.
91. .III, 136. 143. 227. 261, 311. 331
Torre, ſeybh Muaria.
Inſtitut. ad erbi Dei ſeripti intel-

ligentiam, I, Præf.
Torshell, Sanmn.
in Mal. IIIII, 453
Toſeanus, Sebeſt.
in Ioel. III, 304
I, 12. 1.

.⸗ „ Dan.

in Jer. III, 172. 1hr. III, 191

Hab. III, 401

Toſſarius, Zoann.

in Ez. III, 220. Dan. III, 259

Toſtatus, Atyhonfſ. (Abulenſ )
in Num. I, 123. Ioj. I, 165. Ind. I,

151. 193. Ruth. I, 210. 221. dum.
M 232. Keg. I, 273. III, 15. 90. 95⁵.
143. 33 1. C. bron. 1, 299
Tramſylvani Miniſtri, I, 158
Trappe, Ioann.

in Cob. II, 239. 278

Tremellius, Imman. V
in FPar n, 04. III, 99
Cata. Pari III.

N D E X

III, 47

Neh. M I, 30 4
Treminius, Loann.
in lon,“ III, 360
Triglandius, lIac. II, 21
Trivetus, Nicol.
in Ler,— I, 118
Tuccius Tuccius, U
in Caut. II, 276
de Turre cremata, Joann.
in ſ.. II, I50
Tuſcanus Sebaſt.
in Jon. III, 360
Tzahalon, Abnab.
in lih. I, 375

Vaiikra Rahba, II, 222. III, 19. 30. 306
de Valentia, Jac.
in Cant. II, 273

Valerius, v. Salomo.

Valeſius, Henr.

Annot. acdl Euſeb,. II, 121
Vallius, Georg. S=ð
in Hgg. III, 423
van Dalen, Auton.
AJqde Orac. Ethnic. III, 12
van der Hardt Hermann.
Ephemer. Ehil. = 238
Jadadi, 1 93 .

Zehen⸗ jaͤhriges Einwei⸗ Feſt, II, 93
Nehem. II, 94
Sebechania, und Meſehullam, II, 118

groß Hallel, II, 118
Palma Sernhabel, II, 1IS
Hitoria H. primi, Il, 95
Liber Cob. II, 205. ſ. 223
Hoſ. I, 271. 279
Propgr. d˖ Farria Elic, Eliſæ &c.
II, 338
bediafnata de Jona, III, 340
7. 34 ⁸
van der Wayen, Jang. 341, 55
Van Staveren, Petr.
Oecon. Dei. 1, 381

van Thuynen, 1heoder.
comontu temporum in §. §. ge-
ſeripter. III. Praf.
Uuu van

IN D E X IV.

in Mal III, 453
ODicht⸗Sing⸗ und Spielkunſt der
Hebr. II, 8. 19. 29. 93. 97. 99. 104.
1. I7. idq. 132
Phoſph. Proph. II, 387. 389. 391. 395.
401
Opus Analyt. III, 390. 382. 384. 40 4.
406. 408. 41 2. 421. 438
van Toll, Zheodor.
in An. III, 322. Mich. III, 373
Varenius, Aug
de Auniz Suibbathicis & Jubilæis

Judæoνα I. Præf.

Decad. in librr. Maſ. I, 43. 53. 138
in Coh. II, 236
Prodrom. aian. III, 97. 96. 102.
108. 114
in Yeſ. II, 9. ſ. III, 96. 89. 12 1.

399. Dan. III, 258. MHagg. III, 42 I.

422. Zach. III, 434. 437. 439. Mal.

Varlenius, Hieron.
in Hj. II, 150
Vatablus, Franc.
in Vet. Teſtam. III, 456
Sam. 1, 281. ſ. Caunzx I, 248
Vdall, loaunn.
in Yhr. III, 191
Vdemannus, Godofr.
n Cant. II, 278
de la Vega, Cyb. S
in Iud. J 1, 194
Vghellus, Ferdin.
lealia XE. I, 23 5
Veil, Canol. Maria,
iin Prophet minor. III, 291
Veldius, Iuc.
in Dan. III, 258
de Vera, Luduv.
in Sam. & Reg.

1, 232. 273
Veronius, Sebaſt.

in Cant. II, 276

de Verulamio, Frane. Bacon.
HMiſtor. Vit. & Mort. III, 109
Victor, Marius, ſ. Marianus Victorius,
. N

IUII, 440. 452.

Epiſcop. Restin.
Cenſur, in Comm. Hieron. in Thr.
III, 189
Not. ad Hieron. II, 22. 29.
de S. Victore, Hugo.
in Bibl. univerſ. I, 6. Sam. & Reg.

N

I, 232. 273. Thr. III, 189. Loel. Ob.

III, 334.
—= Kichard

in Cant. II, 27 ½

Victorinus, Martyr.
in Apoc. . III, 13 5
de Vidas, Savz.

in Thr. III. 189 .

Vigilius Tapſen ſis,

Conftict. Arnob. ae Serapion. I, 124.

Villalpandus, Ioann. Bapt.

in Ez. III, 193. 197. 204, 219

Villaroel, Gaſp.

in Iud. L 194

de Vio, Thom, vid. Cajetan.
Virgilius, III, 33. 207
Vitringa, Campeg.
Mypotypoſ. Miſtor. & Chronol. §.

I, 31. 93. 185. 244. 249. 268. 292.
III, 421

de Synag. III, 4. 20. 48
Obſerv. Sacr. III, 421. 441. 451
Tzpus Doctrinæ Proph. III, 6. 15. 74.
76. 80. 81. 230. 264. 302. 333. 3982.
421. 451
in lTeſ. III, 62. 97. r. 96. 102. 106.
109. II4. 122. 140. 379. 3989. 398.
er. iII, 39
Vives, Toann. Ludb.
in Angiſtini Opus de Civ. Dei. l, 307

Unſchuldige Nachrichten, II, 82. 228
”łMB III, 120

Voetius, Gich.
Politic. Eccleſ. II, 29
Select. Diſpp. I, 65. II, 49. 121. 174.

Il, 121. III, 24. 27. 82. 85. 93. 139.

de Voifin, Toſeph.
Olſervat. ad Proœm. Paugionis Fidei

Amt

Teol.
Vorſtius,
d E
de L
Vollius,
de Id

⸗
A
tie
liſtin
de Ve
Harm,
de G.
Ae 16,.

Chron
de E.
Aly
Utſinu,
aral
Aale

haſſ⸗
de Lor

Aber
Teal.
in Mo
IIl
321. 0
Ull 3

Uſerius
(bron.

1, in .
Ill, 199

. V Rep.
. Hel, Oh.
3)4

I

UIl g
I u;

Il, 19,

dion,Il .

20, 19

l h4

Ul, . 207

Chronot &
26 9. 202.
IIl, 42
IIl,4,20,4
1. 441. 451
I,6, 74
33 r.
421. 45
6. 102, b.
309 300,
UI, 39

„Dei.h, 307
3 39. Il;
1. 123
I 120⁰

Il 9
. ni ſf
85 g, 69

u ili
⸗

KRaymnndi Mari ni, I, Praæf, 46. II,
4. 28. III, 84. 230. 249
Theol. Iudaic. H I, 146
Vorſtius, Zoann.
ad Fandam. Beg. Maim. III, 206

de LXX. hebd. Dan. III. 1. a638.

Volſius, Gerh. Inann.
de Mol laer. II, 112. 149. II, 32. III,

345§
Iageg. Chron. 1, I81
de Nat. & Conſtitut. Artis Poe.
tticc- II, 5 ſqq. 29
Inſtitt. Orat. II, 29. i52

de Vett. Poetar. Temporibus II, 121

Harmon. Paſon. 11, II
de Ceneal. Chriſti, III, 160
de Theol. Gentil. III, 2255
—⸗ laac. =
Chronol. &.— I, 90. 181

de Poematum cantzu & veribus

Rhyehmi, II, 7. ſ. 29

Urſinus, Ioann. Henr.
Parall Evangel. 1, 309
Analecta §§. II, 36. 43. f. 53. 101.
III, 46. 52. 72. 81. 83
Paſſional. II, 63
de Loroaſtre, Hermete & Sanchon.
24. 354. II, 52. .. in⸗ 137

Tine Symbof. I 31
in Prov. II, 197. Jeſ. III, 122. 2 7.
III, 292. Joel. III, 304. Am. III,
321. Ob. III, 334. Im. III, 359 Nah.
III, 38 5. Zach. III, 439. Mal. III,

452

Ulir ur Jac.

Chron. J. 1I, 182. 205

yntagma de LXXJ. Inrerpr Perſ.

CGr. 1, 372. I1, 71. 76
Annal. V. T. 1, 32. 224. 249. 350.
, 79. 108. 143. 161. 163. I186. 212.

300. 319. 355 378. 398

Uwenus, Joann. Bapt.

in Jon. ð Ul, 360

IMDEX Iv.

Wagenleil, Ieann. Ct.
era Ercertror. CGemar. Il, 30. Il,

200
Confut. Carmin. Lipmann. II, 171
de LXX. hebd. Dan. III, 26r
Wagner, lhil. HW
in Jan. UII, 359
Waldenſis, Thom.
uu Lev. 1, IIS
Waldſehmidius, Ber nh.
in Knuth. I, 209
Walliſerus, Ioann. Frider. II, 21

Waltherus, Mich. Semor.
COfein. Biht. 1, Præf. 46. 56. 6 .
I. 72. 94. 120. 124. 130. 149 153.
161. 177. 190. 197. 210. 221. 226.
242. 246. 275 277. 286. 293. 296.
321. 332 349. 359. 369. 372: Ill, 2.
21. 28. 77. 96. 16 8. 176. 208. III. 166.
186. 216. 278. 33 5

HMarmon. Bibl, 1, 19. I1, 160. 167.

218
Spong. Maſaic. 1, 53
Centur. Micell. Il, II. 16. 956. 127.
132
de UVn ezione Cbrifi, II, 47
Or de admiranda Sacrar. Literar.
V. T. eloqguentiga, IIII, 105
in Pſ. II, 147. Dan. III, 258
Syicil. Controverſ. III, 463

Waltonus, Brian. V
Aparar. Bi J. Pr'heg. i. Bihbl.

polyglotta. I, Præl, 4. II, 60. 7
Wandalinus, 5 anz,
eſtibul. Phitl 1,334
Waſmuth, Matihiag,
Inſtit. Acent. Hebr. II, 5§
Vindic. Hehr. II, 12
in LVNX. hebd Dan. III, 26 1
Obad. Rabbin. Ul, 334
Weitweiler, Georg.
in Cant. IlI, 276
Welhammer, (ph.
in Reg. 1, 273. Can. II, 273

Luu 2 Wel.

IN DE Xx IV.

Wellerus, Hieron.
in Gen. I, 78. Jam. 1, 231. Reg. 1.
247. 272. 274. ſ. Job. I, 64. 82
Wendeler, Moebhb.
dJqe LXX. hebd. Dan. III, 261
Werenfelſius, Joann. Jac.
in Coh. II, 239
Whiſtonus, Gauil.
Conſpect. Chron. V. T. 1, 247
Wicelius, Georg.
in Thren. III, 191. KHagg. III, 42 3
Wigandns, nz. 4
in Anahapt. 1, 326
in Pſ. II, 147. Eſ. III, 121. Dan. I,
258. brophet., minor. UII, 290. M ch.
Wilhejlmus, Thom.
in Thr. III, r191

. Willeramus, Abbas,

in Cant. II, 277
Willetus, Andr.
in Gen. II, 39. Ex. I, 99. Lev. 1,

118. Sam. l 233. Dan. II, 260

Willich us, lodic.
in Zen. lll, 359. Hagg. Iik, 423
Willius, Balth.
in Hag. III, 439
Mil. III, 452
Winckelmannus, Joann. I, 113
i Prophet. min. III, 290

Habac. II, 400

Wingendorpius, Aerm.
mm Dan. II, 260
Wirtembergenſ. Summar. Bibl. 1, 19
Witſius, Herm.
M'ſſcell. §). I, AI. ſ. 61I. 119. 175. II,
44. 48. 5). 161. 163. 190. III, 4. II.
15. 28. 53. F. 66. 72. 82. 85. 231.
234 23 8. 242. 421. 464
Aegyptiaca, I, II2. II, 200
Dif. Ep- ſor ad Ulr. Huab. 11, 34.
64

õ III, 446

Witakerus, Gail. , 34

Conerovenſ. de Seript. §. 1, 172

Wittweiler, Geor g..

in Pf. I, 150

Wokenius, Franciſc,.
in Hagg. I, 42
Wolberon, .
in Coh. II, 237. Cant., II, 271
Wolderus, Joann.
in Prophet. minor. III, 290. Joel.
III, 304. Jon. Ill, 359
Wolſius, Joann. =äl

in Lev. 1, IIS8. Deut. I, 145. Ioſ. I,

166. Jud. 1, 194. Kuth. J, 210. in.
I, 233 Reg 1, 26 8 273: Eiſr. lI, 335.
Neh. l, 350. Eſth. l, 376. 16. II, 153.
—2 NJoann. Crh.
de Catenis Ph. Græcor. nI, 468

— Chr WMian.

Bibl. Hebr. II, 82. 103. 145. 236.

272. III, 120. 189. 219. 260. 467.
472
Wright, Abr.
in, MD. I, 153
Wulfer, Dan.
imn Sam. = I, 231
VYv.
VYſtella, vid. Stella.
2.
Zanchius, Baſl. .
in Reg. & Paral. I, 232. 273. 299
— Hlieron.
in Hoſ. III, 293
Zehnerus, Zoach.
A.lag. F. — . . I, 124½
Zeidler, Melch.

in Hab. III. 400

Zellerus, Cpb.
Hſt. Seript. §. III, 453
Zeltner, Guſt. Georg.
de LYX. hebad. Dan. III, 261

Zemach, Davidd. II, 175

Zenorenna, 1, 53

von Zeſen Plilpp.

in Caud.e 1I1, 273
Zichemius, Frane.
ins

5

y Nr.

Zirol,

Zinsdeetk⸗
de LX
Zohar,
Zonaras,
Am.
de Zunig
iy li.

Abcdalla
Abdia,

Obac⸗
Abdias 8
Wimelee
denda⸗
Abraham
hita!
Accentun
ls?
Acracarn
Adam,:

Adimante
Addo, g
Mechmale
ſumpt
Eni ormmz

Ma N-
Alpus,
Aogrn,

Zun

Jes

, Neo.

Il 42;
l rn

l 290. iel.
ll

l,I. M. l,
, 210. M.
Hir. .
16. M. ll, z.

y. U, 468

10). 145, 236.
19. 100, 407.
472

Il, 153

1

N 29
l n

Ill 400

I 33

1,5
1,73

i,

ra Nabonaſſaræa

Agur, quis?

I1 N D

in ger. III, 171

Zirold, Zoann. Wilhelm.

in C-h. II, 236

2 nsdœrferus, Mih.

de LXX. hebd. Dan. IIl, 261

Zohar, III, 467

Zonaras, Joann.

E X V.

— /

Z wingerus, Joann.

Yge Salomone peccante, II, 166
. Theodor.
in Pfſ. lII, 153

Zwinglius, Hulder.
in Gen. I, 80. Erxod. I, 99. leſ.
III, 122. Jer. III, 172. Thr. III,
ð D 191
Zyrlinus, Ceorg.

mi Obad. III, 334

AAuan. III, 202
de Zuniga, Didac.
in loh. W II, 84
Z A.
Abdalla MD III, 323
Abdia, num ſignificatu diſerepet ab
Obhbadie, III, 322
Abdias Babylonius, III, 326

Abimelechus, an in Judicum cenſu ha-

bendus? 1, 171

Apbraham, an idem, qui Ethan Ezra-

Aceentuum poeticorum uſus, an muſi-
cus? II, 12

Acracarnes, III, 357
Adam, an ſcriptor Pſalmi XCII? Il,
92
Adimantus, Manicch. I, 2
Addo, quis Hieronymo? III, 65

vid. Iad'o. L
Mchmalotarchæ, e qua tribu de-
ſumpti? 1, 339

Enigma, ſpecies revelationis divinæ

III, 16
I, 260. III, 112
Aeſopus,
Aggæus, vel Aggeus, v. Haggcls
II, 15 8. ſ.

Ahasverus, num commune nomen Re-.
gum Perſarum? I, 358. fuit Eſthe-
r& maritus, I, 356. dictus & Xer-⸗
Xes H 1, 35 G

RERU M.

III, 253

Alcæus, peeta, III 162. 252£
Alexander M. an oſſa Jeremiæ trans-

tulerit? III, 134
Allocutio de facie ad faciem, III, 17
Alpha & Omega mundus non dieen-
dus, III, 462

Alphabetum magnum, II, III
Amanuenſes Prophetarum & Apoſto-
lorum an infallibiles? III, 139
Aineſtris, non eadem, quæ Eſthera, l1.
Amos, quando floruerit, III, 74. 279
Sedes & ordo libri: Amoſi nomen,
III, 305. ſq. confunditur cum Amoz
ibid. pater, patria, III, 307. vitæ genus,
III, 308. munus propheticum, III, 309.
obhbitcs, III, 311. libri Scriptor, i bid
ſtylus, III, 312. auditores, III, 314.
oecaſio, argumentum, III, 315. 1ſq„
ſcopus, utilitas, autoritas divina, III,
316. ſq. Chronologia, III, 318
Partitio, III, 320. Tab. Synopt. III,
320. ſq. Commentar, 32 ½
Anabapt flarum familiæ duæ, I. 326.
hotum Catechefes, ibid, an Pislinos
rejiciantt II, 121
Anabaxeres; III, 357
Anasthema, contra Samaritanos, Fidaæ
tribuendum non eſt 1, 223
Uuunz3 Ana-

Anathot,
Anaximenes Mileſius, continuat ſcho-

III, 127

lam Anaximandri, III, 261
Anazyndaraxes, III, 357
Andromedæ fabula, an a Jona deſum-
Angelica annuntiatio, III, 19

Angeli non dicendi prophetæ, III, 24
Anima fidelis, num ſpona, de qua in

Qantico? II, 251
Annales, dicuntur aliis libri Chronico-
rum, I, 28 5
. . .⸗ regum IIraelis, cur pericrint?
IJ, 280
- . . Nehemiæ, I, 343

. : in uſu fuerunt apud veteres gen-

tes. I, 280
Annalium condendorum apud Jjudæos
origo, I, 280
Anni revolutio duplex, 1, 33

Annus menſtruns, I, 68. ſolarit, I, 31.
lunaris, I, 31. lunæ ſolaris, I, 30. ci.
vilis & ſacer, I, 32. patriarchalis,

quis? I, 30
Antiquitates Hebraicas qui tra carint,
I, 119

Apocryphi, Patribus quibusdam dicun-
tur canonici, 1, 2. quid ſint? I, 3. unde
dicantur, 3. 21, III. præf.
Apoery phus Hebræus Jeremiæ, III, 150
Apolinarius Laodicenſis, Pſalmum CLI.

carmine reddit, II, 124
Apollo cur Azaρεα dicdus? III, 9
Apries quando necatus, 1II, 164

Arca fœderis an ab Jeremia conſerra-

ta? III, 1332. conflagravit, I, 22. an no-

vam fabricarit Eſdras? ibid. quot
annos fuerit in Kiriath jearim ? 1, 219
Arion an Jongss? III, 345
Arithmorum nomine venit. IV. Iibro-
rrum Molis, I, 120
Armarium Judaicum, I, 22

Artachſaſta dicitur Smerdes, magus, I, 313.
327. it. Artaxerxes Longimanus, 1,328

IN D E X v.

Artaxerxes ſemper in Scriptura Artach-
ſaſta redditur, 1, 357
Artaxerxes, Longimanus, Mnemon,
Ochus, I, 357
Aflaphus, quis, II, 102. non eſt appel-
lative explicandus, I, 103, an idem,
qui ſopus, ibid.
Aſtyages, I, 356. III, 163. 252
Aoſa, Eſthera perperam dieſtur, I, 353
Atticus, vel Attalus, an Danielem morte
affecerit, III, 235

Auguſtinus alter, I. Auguſtini linguaea;,

I, 6G

quis dictus *
Avium garritus an Salomo intellexerit 2
. .

II, 161
Avoſſa, an ead. quæ Eſther? l, 358
Auſe, an recle dicatur Hoſeas? III, 265
Avthentia hiſteriæ & normæ, II, 50

Babylonæ an Daniel mortuus? III, 236
Barachias, III, 42 5
Baruch, amanuenſis Jeremiæ, II, 147

ejus liber, III, 149
Bathſeba, an ab ea proficiſcatur Cap.
XXXI, Pro. 2 II, 174
Beeri, pater Hoſeæ, III, 266
Belemoth, III, 267
Beleſis, idem, qui Nabonaſſar, I, 260
Belis & Draconis Hiſtoria, III, 248

Bellorum Domini liber, an, & quid ſit,1, 123

Belus, ſ. Beltis, III, 225

Benjaminiticum bellum, in quod tem-

pus incidat? 1, 189
Bethacad, III, 324
Bethachamar. III, 324
Bethſemes, III, 267
Bethor, an patria Joel? Il, 295

Blbliorum varia nomina, 1, 2. ver ſiones
& editiones, 1, 4. f.
Bildad, Suchites, II,
Bileamus, an verus Propheta? III, 22. 1q.
Bithachara, III, 324
Boas, an idem, qui Ebzan, l, 197. an
tres hujus nominis in genealogia Da-
vidis ? J, 20
Bona=

. .

1

Bonamiels,

Procardus
Brotorumm 70

Buz,
Puzus, à quo

Cabbꝛliſiieos

Cainanis int.
lam cul
lambyles,
Canon cbr 4
id? 1,3.
eelcleßaſtie
bet idem.
Canonici hibr
confirmant

(Cnonici lbr

Calticum (
eis accenlel
preleam
ſeles & o
braica l⸗
141. Keripto
1,, 247. fen
ſechum libr
Salmg?]
1rleſis) ll
ſententia
um hiltor
33) ſh utl
25, öylus
tiont, l
b258. kea
tnonica a
ieſtate 3 H
ſten
Kuni)
I,. 16. N
2 64 AN
dlit dacn .
. pt, ll, 20

ripturz Atzel⸗
,3
u, Uumg,
l gj
Mon eit appel.
103. Il icemn,

ner rre 83
Danielem morte
Il 235
ollini lingus,
1,0
mo inkellexerit?
Il, 161
her? 358
ſeas? II, 265
Ne, Ill,5.

Nttuus? 1,216
Il, 425
emie, l, 47
149
feleitur Cay.
I n
Il 66
11, 267
uſar, I, 00
goiit z
l, n
in o tem⸗
1,189
I1, 324
11, 324
11, 207

1, 205

12. er⸗ ones
141.
1,4
314
Zn, , 197. n
Enalle Nr.
,205

2
Bona⸗

Bonamicus, Lacer. iniquus in Pfälmos,

II, 121

Brocardus Jac. I, 65

Brutorum voces an Salomo iatellexer t,

II, 161
Buz, l, 41
Buzus, a quo Ezcchicl, III, 19 4

C.
Cabbaliſticos libros an Eldr. 35 Espfert,

1, 3r9

Cainanis inſertio inter Arphaxad Sa-

lam caſu faéla, 1, 70
Cambyſes, 1, 35 6.
Canon cur dicatur Scriptura? 1. 2

quid? 1, 3. Juäæorum Hebraicus &
e&leſtaſticus Ohriſtiznorum ell⸗ de.
bet idem.

Canonici libri unde dicantur 2 1 21.
confirmantur caleulo batrum, 1, 25
Canonici libri requiſita, 1, 3

Canticum Canticorum an libris poeti-

cis accenſendum? II, 3. quo tem pore
Præle Rum fuerit, l, 196. II, 240. hujus
fedes & ordo, Il, 239. inſeriptio He-
braica Il, 240. Lutina, Germanica, II,
2342. ſeriptor, ibid. ſeriptionis tempus,
II, 243. feribendi occaſio, Il, 245. 0b-
jectum libri perſonale, num terrenas

Serlomo? II, 247. an Meſſias Salomo

eleſtis? II, 250. argumentum, I1, 252.
ſententia literalis, II, 253. Scopus,
num hiſtoriam Eccleſiæ texere? II,
253. 1ſq. Utilitas, II, 25 5. dignitas, II,
256. ſtylus libri allegor/cns, ibid. poe-
ticus, II, 257. dialogiſticus, obſeæurns,
II, 258. lest or libri qualis ? I, „259.
eanonica autoritas a orta, Il, 261. ſo⸗
leitata à priſeis hæreticis, Theodoro
Mopſveſteno, Kiahbapt Mbis, II, 263. K
Smtonto, . Clerico, Il, 24. vin dicata,
II, 265. partitib, ratione formæ, II,
266. argamenti, aut prophetier, 11,267.
alit doegmatici, U, 26 8. T Fahula Syr-
nopt. il, 269. Comment. II, 270. q.

—

IN DEX. V. ð

Capitum biblicorum giginkti,, l, ,27. G.

Captivitatis Babylonicæ æra, l, 249. 264.
initium. III, 162
Capuceinorum vcſtieus nihil commer-
cii habet cum Prophetarum, III, 50
Ceilæ, an Habacuei ſepulerum, III, 387
Ceremoniarum Leviticarum origo im-
Pugnata, II, 104. ſqq. aerta, II, 107.
. vindicuta, l, 109. 19.
Chadias, perperam dicitur Hiachaliah,

1, 338
Chafſdim, u, 44½
Chebar, I. Chobar, quid? III, 194

Chori Muſici Davidis diredtores tres,

II, IOr
Chbriſtus, cum beneficiis, obje tum Pro-
phetiæ, 1l 33
Chronica geftorum Davicdis, I, 280
Chronicon Joſuæ, 17

Chronicorum libri, fere a Rabb. ne-
ele (li, I, 298
Derin: gue libri appellatio Hebr.) 280.
Craca I, 283. Latina l, 295. ſedes &
ordo, ibid. autor, 1, rsilete ali-
gquis, I. 285. I. Eſdras. I, 286. vindi-
catur, 1, 287. ſ. Argumentum, I, 289.
utriusque libri le ciones depravatæ,
ex mente Cappelli, I, 292
prioris libri argumentum, I, 290
ſeopus, utilitne, ibid. autoritas cano-
nica aferta, l, 29 1. imi, Regare, rin-
dicata, l, 292. ſg. Chronologia, I „295.
partitio, l, 296. diverſitas Capitum in
Hebr. & Germ. Bibliis unde? ibid.
veriuum numerus, ibid. Tab. Srnopt⸗
I, 296. ſ. Comment. I, 29 8
Pe, ezioris. leri nexus cum ptiori l,300.
argumentum, ſcopus, utilitas, parti-
tio, I, 301. numerus verſuum. ihbid.

Chryſoſtomus inquirit in canſas obſeu⸗

ritatis Prophetarum, UI, 63
Codex Dei, I, 2
Coheleth, H, 201. 219. vi. Ecele ſiaſt.
Commentarii Jere miee, III, 150
Com-

Computi Hebraici & LXX. diverſitas,
unde? 1, 69
Concordantiarum biblicarum inventor,
1, 7
Conjectorius Danielis, III. 238
Conſtantinus, an foveæ Jerem. ædificium
inædificaverit, III, 175
Conſtitutiones X. Eſdræ, 1. 32
Contractuum literæ jeremiæ, III, 149
Core filü, vid. filii Corc.
Crœſus, quando vixerit, III, 164.260
Cyaxeres Medus, III, 252
Cyndaraxes, III, 357
Cy priani converſio, III. 353
Cycus, idem, qui Camby ſes, 1,327
quando natus, III, 213

Daniel, e Prophetarum cenſu inique
rejicitur a Judæis, III, 68. cur id
faciant? III, 222. an, ob evidentiam
oraculorum de Meſſia, odio habeant
eum? III, 223. an exſe us, III, 232. capi-
te plexus, III, 235. fiditius, III, 249.
ejus nomen. III, 224. competit pluri-
bus, 225 ortus, ib. captivitas, III, 226.
ingenium, mores, Il, 228. honores,
munia, typiea Meſſiæ repræſentatio,
donum vaticinandi, II, 229. matri.
monium, III, 231. etas, III, 232.
mors, ſepultura. III, 233. prophetia,
an Alexandro M. oblata, III, 236. ejus
ſedes, ordo, III, 221. inſeriptio. III,
224. libri Seriptor impugnatus, III,
235. afertus, IIl, 237. denegatus ae-
ceſſionibus & o1ντD+I1ευcriticis; 23 8. alii
cuidam vaticiniorum libro, ibid.
argumentum, III, 238. ſeopus, III, 239
utilitas, ſermo authenticus, III, 240.
ſq. obicuritas III, 242. autoritas cano-
nica afſerta, III, 244. impugnata,xlll,

245. denegata additamentis, III, 248.

Chronol. I1, 249, partitio, III, 255. Lab.
Synopt. Comment.

III, 256. ſq.

Darius, ſub quo templum extru dum,
quis? I, 327. Medus, I. 356. HMrſtaſpis,
I, 358

David callet Muſicam, II, 99. ſq. poeſin,
II, 101. an idem, qui Orphens? II,
100. quot inſtrumenta muſiea tracta-

rit? ibid. eſt perfectus Theologus,
II, II5. an autor Pſalmorum? II, 91
Decalogi N. præcepta, an foœderis Vo-

lumim infertas I, 84

Dei nomen, an in Cantico minus ob-

vium? 1I, 265. nec in libro Eſtheræ,

I, 368
Deuteronomii varia appellatio, 1, 335.
Scriptor impugnatus defenditur, 1,136
ſqq. argumentum, I, 139. ſcopus,
autoritas divina, chronologia, 1, 140.
parritio, I, I41. Tab. Synopt. I, 142.

ſqq. Comment. I, 144. Caput. xxxXIV,

a quo? I, 137
Diabolus non eſt Prophetiæ autor,

8. quo modo futura præ ſeiat, ibid.

Diaconi, vid. Levitæ.
Dideria vulgaria Scripturæ non dero-
gant, II, 190
Didaſcalus, quis di dus? I
LDina, an uxor Jobi, 11, 69
Domus Salomonis, an diſtincta a Pala-

tio Reginæ & domo fſaltus Libani?

II, 166. 245
Ecbatanis an Daniel mortuus. III, 233.
Eccleſialtes Salomonis, hujus ſedes &
ordo, II, 199. inſcriptio Hebraica

ratione generis, II, 200. ſignifcatio-

nis, II, 20 1. Græca & atina II, 203.
Autor ſecundarius non Jeſaias, II, 203.
neec Ezethias ejusqué viri, II, 204, nec
viri Zorobabelis, ihid. nec Jeſus Jo-
jadæ, II, 205. ſed Salomon, II, 207.
idem quoque Scriptor, II, 208. con-
ſigaationis tempus non : nt lpſum
II, 209. ſed poit actam pœnitentiam,
III, 211. Occaſio & cauia, II, 212. ob-

jectum,

„„

jecfun,
ſeripta,
monf
tum,1,
ſtylus
impior
I 29,
ℳ1
canonie
iſ i,
Mlr
Dul
ficb,
275
I1 29
Tb.
11,23
297. pf
196. 1
II,2. 0
der H
Eeeleſi ft
Mlaſts
n
Elcoleh,

Dleazar,:

Dlementa
Eli, an

ejlg

o n

Dlins ty⸗
ſoon el

Mu Ben

leumu
bi!
lümelee
N
Dnkm
CCndn
9 tem
gue

Epimen

Con,

Imn extrudhun,
350. Mobin
1. 388
099. fh oelin,

Orpheas? II.
muße track.

8 Thecogu,
Imorum? I,9
nͦ kelleis Vo-

1,4

tico minus ob⸗
l libro Mer
l, 36S
pellatie, , 33,.
lefenditur, ,130
1,139. keopur,
nolopgt, l, 140,
Synopt, h 142.

. Caput. xIII,
l, 177

etie auton, ll

Neſent ibid./

turee nonn detd.

Il, 100
l. 5
11,60
uln a di.
s Llbani
I, 166, 24

ubs. III, 233.
hujus ele
riptio Hebrvica,
o0, “ nifcurin.
Iotind l! “
, iabln0,.
Uiri,II, 204 nec
lee Nin N.
alomon, Ih, 207,
or, I1, 109. col.
non iut Epun,
zn Pell hiteltiam,
aula, 2 212, .
ſectom,

jedum, eui ſngula in hoc libro
ſoripta, II, 213, objectum guol ſer-

monf fubſtratam, II, 214. argumen-
tutn, I1, 215. ſeopus, utilitas, II, 216.

ſty lus ſenr,, II, 217. an AN 1E. 96
impiorum? II, 218. uütrum poeticus,
III, 219. an aulicus? ibid. an araboli-
eus 2 II, 220. an pPrazheticus? ibid.
canonica autoritas AGerta, II, 221.
impug nata a Jüdæis, II 222. Theoagoro
Mepjveſteng, Anon)mis aäreticis,
dhul Pharajo, Srineſa, II, 223. Cle-
rico, II, 224. Olſervatt. Halleuſ. II,
225 ſq. Collino, 228. non a Laashero,
II, 229. ſqq. partitio varia, II, 231.

Tab. Synopt. II, 233. ſq. Comment.
1I, 235. ſqq. numerus verſuum, n

233. prælectionis publicæ ten pus, I .

196. an hbris poeticis accenſendus,

II, 3. Chronologia, ex mente H. von
der Hardt. D II, 206

Eceleſi ſticus major & minor, II, 206
Eelſtaſis quid & quotuplex? II, 23. ſ.

a raptu diſcernenda. II, 24 f.

Elcoſch, III, 374. ſ. it. Elcoſa, Elcofæus,

ibid-

Eieazar, an autor libri Joſuæ, I, 150. 15/2
Element a mundi, I, 112
Eli, an autor hibri Ruth, I, 198. cur

ejus, judicis, non fa &a mentio in li⸗
bro Judicum, I, 172

Elias, ty us aſeenſionis Chriſti, I, 275.

non eſt idem, qui Pinechaſus, Il 444

Elibu Buzites, II, 48. an idem, qui Bi-

leamus? ibid. an Scrip tor libri Io-

bi?2 I1, 53
Flimelechus, an frater Salomonis? 1,197
Eliphas Themanites. II, 47
Eliia, typus Chriſti, 1, 275
Ens ſumine Perfedum mundus non di-
cendus, IUl, 462
Eo zempore non erat Rex in Vrael,
quæ verborum ſententia? 1, 174

Epimenides, Propheta, qua natione?

III, 7. 1q.
Carpz. Pars III.

I N D E X

Epitome Inſtr umenti Veteris, l, 299.

29 1

Epochæ, quibus totius V. T. tempus cir-

cilinſcribſtur, I, 34

Eſaias, vidd. Jelzias.
FEfſdras, Ezra, ve! Efra, non eſt idem,

qai Iaſedechus, vel ezadacus, aut
Hulehi⸗ , 307. an autot libri Jo-
ſuæ? I, 150 vel Jqudicum!? 1I, 172. vel
Ruth? I, 198. vel Aegnm? 1, 243. Vel

Paralipomenn? 1, 2 86. an Scriptor

copitis LII. Jeremniæ? III, 137. ejus-
dem ætas, 1, 299. nomen, 1, 306.
idem convenit etiam alii, ibid. ge-

nealegia, I, 307. doctrina, I, 308.

merſta in S. Codicem, ibid. libros
Scripturæ non correxit corruptos, l,

308 nec, novas literas invenit, I,

309. ſed collegit libros SS. cum ad-

jut ribus, ibid. an libros combulſlos

reſtituerit? I, 24. 304. an Propheta

fuerit, 1, 309. an XII. hbrorum V.

T. autor? I, 318. ejus non duplex re-

ditus in Judæain, I, 312. libri ſuppo-
ſiti, I, 319. ſqq. merita in Muſicam S.

II, 118

Ejusdem libri inſeriptio, 1, 30 5. conſti-
tuebat cum Nehemia un um volumen,

ibid. Sedes & ordo, ibid. autor, 1,
310. ſ. argumeutum, ſcopus, 1, 323.

uit litas, 1,32 4. a utoritas divina aler 1a

& impignata, I, 325. Chronologia,
1, 326. 14. incipit in termino 70.
annorum captivitatis & deſinit initio
70 hebdomadd. Daniel. I, 324 par-
titio, I, 332. numerus Ci p. & ver-
ſuum, ibid. Tab. ynopt. 1, 333. Com-
ment. ibid ſqq.

Ejus liber IIdis, appocryphus eſt alias

tertius. I, 336 346
Liber III & W. apoceryphi,, 321.1q .

Eſtheræ proſapia, I, 352. nomen, I, 354.

alia nomina, lI, 353. 358. educatio,
forma, typica præfiguratio, l. 355.
maritus, 1, 3506

XXXxX de

de ea fabb. Judæorum, I, 360. alle-
goriæ Chriſtianorum, ioid.
hbri inſeriptio, I, 35 1. ſedes & ordo,
L, 352. ſeriptor. I, 360. 363. a gumen-
tum, I, 363. ſeopus. I, 364 utilitas
varia, ibid. autoritas canonica, àb He-

bræis agnita, l, 365. a PP. Eccle iæ

aſſerta, I, 366. ab objeélienibus
vindicuta, I, 367. non referenda ad
ſupplementa Eſtheræ, 1, 371. tem.
pus prælectionis, l, 196. Chrenol. I,
372. partitio, l, 373. Tab. Syn. I,
374. Comm. ibid. ſ. Polonica, I,

222ðWB

Ethan, Ezrachita, an Abrahamus? II,
92. idem, qui Jeduthun, II, 104 nun-
quam cum Jedithun legitur conjun-
Eus, ibid.
Lvyodi inſeriptio in Hebræo deſidera-
tar, I, 92. ſuppletur a LXX. in Græc.

Codd. ibid. nexus eum Genefſi, 1, 83.

tempus conſignationis, I, 86. ordo,
argumentum, ſcopus primarius, ibid.
Jecundarius isque varius, I, 87. au-
torita probata & defenſa, l, 88. ſ.
Chronol. I, 89. partitio varis, I, 94.
Tab. Synopt. l, 95. fqg. Comment.
1, 97. ſqq.
Ezechias, an autor libri Judieum? I,
172. KRuthæ? I, 198. Aegum? I, 243.

Cohelæth? II, 204
Ezechiel, Levita, II, 193
.— . - Tras*das, HI, 193

—— Propheta, huic quando viſio
ad fl, Chebar ohlsta, II, 77. 80.
quando prophetsverit, III, 164. an
ſervus Jeremia? III, 194. an tÿpus
Chriſti? III, 197. ejusdem genus &
ortus? III, 194. ſtatus & locus² III,
194. fuſcepti muneris tempus, III, 19 5
dignitas & laus, II, 196 miracula,
UII, 197. Mors, III, 198. ſepulchrum, III,
198. idem an Zaratus Pythagoræ Præ-
ceptor ?² III, 200, an plures ediderit

libros? Iit, 202, an apoeryphum.lll, B

202. Ttas, SIII, 21 3
Libri ſedes ac ordo, III, 192. inferi-
ptio, III, 192. ſeriptor, III, 201. argu⸗
mentum, III, 203 ſcopus, III, 204. ſty-
Ius, propheticus, III, 205. obſcuriss, III,

206. Ccharattere medins, III, 207, nez-

ad Syrioſimnm inclinans, ibid. auto-
ritas canonica aſterta, III, 208. vin-

dicata, ibid. Chronologia, III, 2rz.

partitio, III, 216. Tab. Synopt. III,

217. Comment. III, 219

F.
Feſta, qui de his egerint? I. prælat.
Figura, modus revelationis divinz,
III, 16
Filia vocis, III, 18

Filii compellatio Scriptoribus ſacris fa-

milis ris, = II, 176
Filii Core, qui? 105. fahb. de his, ibid.
iisdem tribuunturbſalmi certi quidam
111, 92. ſq. 5. ſd. 105. 1ſ4.
Filii Jonadabi, his tribuunt Pſalmum
LxXxXI, II, 95
Fœderis Volumen, quid Judæis, I, 84

Futura, Objectum Prophetiæx, III, 32

Gad, an Scriptor libri I. Samuel. ſal-

tem ex parte ſit? I, 213
Gath Hachepher, v. Geth.
Geneſis, unde & cur ita dicatur primus
Librorum Mofis, I, 55. ſq. Rabbino-

rum appellatio, I, 56. Scriptor Mo-
ſes, impugnatur, & vindicatur, I, y7.

ſqq. an pericopæ ſint transpoſitæ 2

I, 61. an deſumpta ſit vel ex Auna-

lihus Patriarcharnum, veltraditione,
vel parva Geneæſi, I, 62. f. conſigna-
tionis tempus, I, 63. conſilium, ar-
gumentum, ſcopus, I, 64. Chronolo-
gia, I, 65. ſqq. divina autoritas a§-
vitur, I, 71. impugnatur, I, 72. Par-
titie, I, 73. Tab. Synopt. I, 74. Com-

gel,

Geoora
Geſta 0
Chro
6e thy
Grzci
Croti

Habrer
Habacu
bre
cium
müinil
pramm
Pore
ſg.
religt
jbid
ro
II,
Libri
UIl9
UIl,
went
toeit
il
hopt
Haggrl
mort
nee
II.
M
tieun
biun
Fa
itr
Lihr
II
per
pu

eyhbemll,
213
192. inleri⸗

Ilzor argu⸗

Unno⸗ . ſty.

LMeirun ll.

Ill, 207, ee

did. anto⸗

Synopt. II,
II 219

nis divinz,
III, 16
III, 1s
us ſietis i.
Il, 16
erigondnm
105,ſl.
t Pfalmnum
l6,
lris, l,84
, I, *

muel.

la;

tur rinns

labbino-

tor Mo⸗
tur, 7 ſj. .
nepohte 4
ex Ainas-
allitmnt,
conſol-
jum, ⸗
Ohronolo-
tis ⸗
. 72 , Pa 1⸗
Mellty

INDEX v.

Chronologia, III, 420. Partitio, Tab.

ment. 76. ſd. Caputxxrt : duc?

. . parva, 1, 63. hujus fragmenta, ubi?
III, 468

Geograpbiam S. qui tractarint? I, Præ.

Geſta dierum, ſive diurna, dicuntur

Chronicorum libri, I, 280

Geth, III, 338
Graæci Hebræorum diſcipuli, III,. 469

Grotii error de Prophetis refellitur 2

Græc. 387. Ortis & patria ibid. offi-
ecium propheticum, III, 388. ejus
miniſterio an Danieli in leonum cavea
prand'um oblatum? III 390. an uno
plures dentur Habacuci? III, 390.

ſqq. obitus & ſepulchrum, III, 390.

reliquiv, monumentum, memoria,
jbid. ſiylus, III, 39 2. num & aliorum
librorum, vel vaticiniorum, autor?
III, ibid. ſ. an libri Juſtorum? III, 393

III, 34
Habacue, quando vixerit, III, 76
Habacuci nomen Hebr. III, 386.

164
Hiskia, typus Chriſti, 1, 275
Hobhadjah, vid. Obad. III, 322
Hoded, quis 2² W III, 6 5%
Holda, ubi docuerit ? III, 403

Libri ſedes ac orde, III, 386. Seriptor.

III, 390. objectum vaticini: occaſio,
III, 393. ſ. Schema, III, 395. argu⸗
mentum, ſcopus, ut litas, III, 396. au-

toritas canonica, III, 379. Chronol.

iII, 398. Partitio, III, 399. Tab. Sy-
nopt. Comment. III, 399. ſq.

Haaggaus, cum Zachazria non autor Pſal-

morum (XV. CXLVIII? II, 05.
nesc alicorum, III, 416. ejus nomen,

III, 411. humana natura III, 411. ge-
nus, patria, dignitas, officium prophe-

ticum, III, 412. an a Judæis in du-

bium vocatum? III, 413. aſleſſurs in

Syn goga M. III, 414. dona Spiritus,
obitus, memoris,
Lihri ſedes ac ordo, III, 411. Scriptor,
III, 415. occaſio, III, 417. objecum
perſonale, a gumentum, III, 418. ſco-⸗
pus, utilitas, autoritas, canon. III, 419

III, 415

Hieroſolymæ, quando expugnata? III,

Synopt. III, 421. Comment. III, 422
Fagiographaa, 1, 25. f.

Hadaſla, quid ſigniſicet? 1, 337

Halitus ſubterraneus, ad vaticinandum
diiponat? III, 1I. ſq.
Hallel Judaicum,
Hattirſatha, quid ſignificet? I, 352
Helena, an monumentum poſuerit Je-
remiæ. III, 134. 175

Heli, vid. Eli.

Heman, quis? III, 102. unde Ezrachita

dius è ibid.

Hercules, an idem, qui Zeſua? I, 149.
vel mſon, I, 176. vel Jona’, III, 345
Heſiodus, quando claruerit? III, 282

Hoſeas Rex, ejus regni geminum au-

ſpicium, W I, 267
Hofſeas, Prophets, propter numerum
Capp. majorem, quam in Daniele, non
rfertur inter majores Prophetas,

III, 69 an autor Deo fuerit, ut po⸗

pulum Iſraeliticum miſſum fa eiat, III,
26 %. num ejusdem mentio fiat àpoc.
VZ III. 269. vere duxit mulierem
fornicariam, III, 269. 275. qu ndo
munus vaticin. auſpicatus? 111, 278
nomen ejus, III, 265. cur is Salva-
toris nomen geſſerit? III. 265. an

Uſias diétus? 266 ejusdem genus,;

ortus, patria, officium vatic. III, 266,
ſq. miracula, typus ad Chiſtum, ma-
trimonium, III, 268 ſq tas, III, 270.
mors & ſepultura, III, 27 1 idem libri

Scriptor, ſty lus ejus, II, 27 1. (q. inde re-

ſultans obleuritas, III, 272. auditores,
272 argumentum, ſcopus, III, 273.
autoritas canonica aerta, III, 27 5 in-

dicata, III, 276. Chronol, III, 278

XXX 2 Par-

partitio, III, 286⸗ Tab. Syn. Com-

nent.
Hymnus trium puerorum,
Jaddua, cujus Nehemias meminit, an
idem, de quo apud Joſephim? I,

III, 292

Jaktuik, ſ. Jeakoke, III, 334
Japhet, Pprimogeni itus Noachi, I, 66
Jaſub, an idem, qui Jobus? I1,36
Iddo, III, 42 5
Jechoniæ regni geminum ulbiciunn
I. 267
Jedithun, Jeduthun, Jedüthun, vid.

Ethan; qui Pſalmi hoc nomine ſint

ſignati? II, 104
Jechova in mundum non quadrat, III,

454
III, 339
Ieremias, an autor libri Judicum? l,
172. Samuelis? I, 214. f. Regum
I, 243 Plalmi CrXYX, 112. II, 95.
ejusdem prophetiæ caput ultimum
adventitium eſt, I, 242. Threni, vid.
in lit. T. alia ſeripta, III, 148. non fuit
a peccato immunis, III, 128. quando
ad propheticum munus ſit vocatus?
III, 76. an inter Prophetas primus?
III, 123. leremiæ nomen, III, 125.
pluribus convenit, III, 126. natales,
ibid. patria, III, 128. officium,
ibid. dignitas, III, 130. typica
ad Chriſtum rclacio, II, 130. virtu-
tes, III, 131. arcæ lœderis conſerva-
tio, III, 132, matrimonium, III, 133.
obitus ‚ſepulcrum, III, 133. 1. virind-
hue reditus, ſub finein mundi, III,
135. ſingularia obſervatu, III, 151.
fovea, III, wy. uhi docuerit? III,
494
Libre ſedes & ordo, III, 123. inſcriptio,
III, 124. autor, III, 136. Scriptor,
III, 1389. Seriptionis tempora, vices,
III, 139. turbatus vaticiniorum ordo,

III, 140., in verſione Tπ ab

Jehu an unctus a Jona?

III, 248

Hhr.

Iticus, non Jalæcas, III, 153. ſed

Cod. multum diſcedens. III,
142, ad Chronotaxin vocatus, II, 143.
argumentum, III, Fr. ſcopus, uſus,
III, 152. ſtylus vaticinii non Pabin

ſimplev, gravis, IIi, 154. autoritas

canonica, III, 156. vindicata, III,
157. Chronolog. III, 160. partitio,
III, 105. Tab. Synopt. III, 1667.
Comment. III, 160. 1q.
Jeſaias, an Jobi librum ſctipſerit? II,
5§54. 5§56. an Coheleth. II, 1203. num

autor aliorum Seriptoriin III, 98.

quando viderit gloriaam Domini?

III, 74. an Medicinæ fuerit peritus?

III, 93. qua mione dicatur Doctor
Carlugcn uS ?² III,
men, III, 88. ber Ut,
cer fuerit Manaſſis? Ill, 50. 93. mU-
nus vaticin. III, 91. Evangeliſtæ præ-
conium, conjugium,
mors IIl, 93. ſepul hrum, III,. 96.
ſeripta ſuppor. III, 99. Prophetix
ſedes & ordo, Iin 85. cur primuin
locum occupet? III, 86, inferiptio,
III, 88. Scriptor, III, 97. argumen-
tum, III, 100. objectum, auditorium,
III, 101. ſcopus, III, 102. utilitas,
III, 103. ſty lus, III, 104. hujus ele.
gantia, III, oy., majeſtas, III, 106.
7a%, ibid. libri autoritas divina, Il,
107. Chronol. III, 108. partitio, III,
II4. nüm. Capp. & veriuum, ibid.
Tab. Syn. III, 116. Comment. III,
118. ſg. prælectio in Eccleſia An-

gliea na, III, 103
Jeius Jojadæ, quis fuerit? II, 205
an autor Coheleth? ibid.
— . Hilius Jozadek, III, 418

= Siracides, quis? II, 206. 1q.
Jethronis adventus in caſtra Moſis
quando? 1, 85
Ijob, Ijobus, vid. Jobus.
Illiterati prophetico munere fungun-
tur, III, 25
impi⸗ item, IIIt, 25
Impre-

IHI, 02.: 14.

02. ejusdem nO-
89. an ſo-

“

Joel g g

Impttento
e,
aſtrummen
liano

obib, n n

obut, ini
clucditur
32. Ver
prohal⸗
ex Eli
, G
ledes,
prophet
chromit
Vnde
locuti?
tatig in
fuit Seh
Il, 40.
ſeriptio,
1ie, ali
aliis Nn
I,
Jobus,
ſtylus
Snis, Il
ſeopos,
tas can
Nata,!
ciutim
titio va
ll 78.
lieen
Tunde
Uber
ica
Wmum!
I

73, 79

ribi 68
Patria,

Liri

,, IfT„
Atuhh, 143.

lcoput ulns,
non ab;t .

Ile1s3. led
54. Moritas
ncata, II,,
60. parttto,
Pt. II, 07.
IIl 1600. Il.
clihletnt! Il,
II 203. mun
M?III,.
n. Domnni?
ertt pertig!
eitur Deckor
jusdem no-

99. n ſ.

90. 93,. im.
“

.
d i
eur prinuin
inleriptio,

7. rgumnel.

alitman
102. Utiitag⸗
4 u sele.
K, U, 100,
4 ll,
nultti o, Ul,
mment, ll.

Lecleſa A.

Il, 103
II, 205
ibid.
IIl, as
l, 200 l9,
gilkra M Mofi
P

ere funpun.
Il, 25

1,5

Unpre⸗

—

Imprecationes 88. quomodo acce pien.
QQx, 11, 122
Inſtrumentum, Auguſtino & Tertul-

liano qui id? 1, 24
— Driginale, quid Tertulliino?
150

Jobab, an idem, qui Jobus? II 36.

Jobus, inique aà Pr ophetarum ceniu ex-

cluditur, III, 69. ſ. ejus nomen, II,
32. vera ex ſtenti⸗ 34, égatr, II, 34.
probatur, Il, 35. genus, ortus, non
ex Eſavi, non IIaſcharis, poſteris, II,
36. 44. unde dijudieandus? II, 39.

ledes, II, 42. dignitas vegia, II, 43.
aaekerne, Jacerdotalis, tas, ſyn-

chroniſmus, II, 53. amer quinam,
unde? II, 47. οWτιννεα

locuti? II, 49. uror, II, 69. calami-
tatis in tium, duratio, II, 72. ſd. non

fuit Schoſæ in T iberiade moderator,

II, 40. Eiber, hujus ſedes, II, 31. in-

ſeriptio, II, 32. Scriptor, aliis incer-

zuc, àaliis Meſes, II, 5§ 1. alüs Elihbu,

aliis &alomo, II, 53. aliis ipſe Jobut,
II, §4. ex noſtra ſententia p. ipfſe

Jobus, p. ex parte Samuel, II, 56. ſq.
ſtylus metro lgatus, Arabiſmis tin-

Auns, II, 59. argumentum, II, 60.
ſcopus, II, 61. Utilitas, II, 63. autori⸗

tas canonica ſerta, II, 64. impug-
nata, II, 65. vindicata, II, 66. ipe-

ciatim ab inuſta macula Scepticiſini,

II, 67. denegata laciniis, II, 69 par-

titio Varia, II, 75. f. Tab. Synopt.
II, 78. Comment. II, 80. ſq. appen-

dice, quænam, & unde? II „69, ea-

rundem autoritas, II, 72. lingu, qua

lher fulit conſignatus, non eſt Ara-

bica, II, 56. neque ex ſchedis in

unum librum collesta, ibid Arsbiſ-

mos qui excuſſerint? II, 58

Joel, quando vaticinatus fuerit? III,

73. 79. ejus nomen, III, 293. plu-

ribus conveniens, ejiis parens, 394.

Patria, III, 295, ar dit WTres, III, 206.
Libri inſeribtio, III, 293. Scripter,

IND E X V.

Jonsa dabi filii, vid. Filii.
Jonas, quando vixerit? III, 73. ejus

III, 296. Occaſio, III, 297. argumen-

tum ‚ſeopus, Utilitas, III, 297. autori.

tas canonica, III, 293. Chronol. III,
299. partitio Tab. dynope⸗ III, 303.

Coiment. III, 394
Joannes, Apoſt. quot annos vix erit?
I, 341
Jojakimus, Pontif. an Scriptor libri
Enheræ? I, 360 fq.
.— KRev, quem librum in ignem
conjecerit? III, 175

nomen, III, 336. genus, ortus III,
336. offieium vat. III, 339. ejus ad
Ninevitas ablegatio, utrum vere ge-
ſta, an vero ſmbolica? III, 339 ſq.

typiea Chriſti reprælentatio, III, 344.

in Mythologia veſtigia, III, 345. ſepul-
chrum, reſurre &i, teinpore reſiurre-

Qlionis Chriſti, apparitio, III, 345 ſq.

idem Vaticinii Scriptor III, 347. num

& alia conſignarit ? III, 348. aut apo-
crypha ediderit vaticinia? HI, 349.

Auditores, ibid. argumentum, III,
35ʒ1. cur l'ber, argumenti ſtylique
hiſtorici, in propheticos relatus, III,
351. ſcopus 352. Utilitas, bid.
autoritas canonica afoerta, Il, 352.
vindicata ibid. Chronologia, III,
354. Lartitio, Tab. Synopt. Com-
ment. Hl, 357. memoria, III, 346

Jorami triple- regni auſpicium 1I, 266
Jordan, unde dictus, 1, 59
Joſua, an idem qui Apollo? III, 470.
cur inter Prophetas priores primus?

I, 146. ejus nomen, ortus, l, 147.
matrimonium, res geſtæ, mors, ſepul-
tura, l, 148. fama, typica ad Chri-
ſumn relatio I, 149. libri ſuppoſiti,
I, 157. III, 470. literarum Pperitia,
III, 470. i; a riptio, I, 146. Au-
tor, ex diverſorum fententis, alius eſt
3 lotnn, 150. aliis ipfe 72 a, I,.
152. aliis ineertns, 1, 153. 001 tra ſen-
tentia de eodem, I, 154 argumentum,
XXXI 3 ſco⸗

ſeopus, 1, 1555. uſus, I, 156. autoritas
divina, I, 157. Chronologia, I, 158.
Partitio varia, I, 161. T'abula Sy⸗-
nopt. bid,. Comment.
Joſuæ tres diſtin cti oceurrunt in Nehe-
miæ libello, 1, 374
Ilphigenia, an eadein, quæ filia Jephtæ,
. 1, 176
Iſaias, vid. Jeſaiss
Iſraelitæ non fuerunt Aegyptii, nec mix-

ta turba gentium, III, 459
Iſraelitarum commoratio in Aegypto,
1, 89

— . manſiones in deſerto, quot &
quæ? I, 128. reducum ex Babylone
numerus, 1, 317. f.
. Ithiel & Uchal ignorantur, II, 159. an Sa⸗
lomo intelligatur his nominibus, ibid.
jJuda & Simeon, an in cenſum Judicum

4

veniant? 1; 17
Judices apud Carthaginenſes audiebant
ußfetes, I, 169

. apud Judvos diſtinéti erant
ab ordinariis ſenatoribus, eorum
munia, an peraéto bello magiſtratu
abierint? I, 169. an ad decreta Sy-
nod. fuerint alligati? I, 177. Liber
extitit jam tempore Davidici impe-
rii, I, 174. ecjus ordo, locue, I, 167.
inſeriptio, autor, ætas, I, 168. cur in
Simſone ſubſiſtat? I, 172. autor unus
eſt alis, aliis varius, ibid. quis, ex no-
ſtra ſententia? I, 173. ſq. libri argu-
mentum, 1, 176. ſcopus geminus, I,
176. uſus varius, I, 177. ſq autoritas
divina, I, 178. Chronologia, I, 179.
Capita V. poſteriora, ad quæ tem-

190. Tab. Synopt, I, 19 1. Com-
ment.
Julianus fruſtra eſt contra autoritatem
librorum Regum, I, 269
Juris regii autor Samuel, I, 219. huius
Volumen periit, ſed non ex canone,
I, 221. non complectebatur Conſti⸗
tutiones, pridem a Deo per Moſen

IINDE v.

I, 162 ſqq.

pora ſpeclent? I, 189. LP'artitio, I,

I, 192. .

ſancitas, I, 219. neque primus fuie

Samuelis liber, I, 221. nec pericope
Capitis VIII, v. 11⸗-18. ibid. num
Commentarius peculiaris propheti-
cus? an exegeticus? I, 220. quid
de eo tenendum? ibid. an diſzer-
pfus a regibuu?s I, 221
Juſtorum liber, ex mente Toſtati, I.
123. an tribuendus Habacuco? II,

394
K.
Keri & Ketibh origo, I, 316
Kirjath Arba, an Hebron? 1, 60
Koſchus, III, 375
Lamenta dicuntur Threni, it. Lamen-
tatio, III, 173

Lectionum depravatarum, in utroque
libro Chronicorum, Cappellus iniit,
1, 292
Legis repetitio, cur a Moſe inſtituta?
= I, 135
Legum ceremonialium uſus vindicatus,
I, II3. earundem origo impugnata,
I, 104. aſſerta, I, 107. vindiecata,

Legum Moſaicarum, eur nullus Hiſto-

ricorum, aut Poetarum, meminerit,
ex mente Marshami? I, 105
Levitæ priſcis dicebantur Diaconi, l.,
—Lor

Levitici variæ appellitiones, I, 100. un-

de dicatur? ibid. conſignationis tem-
pus, ordo, I, I10I argumentum, ſco-
pus, I, 102. Utilitas, I, 103. autoritas,
I, 104 Chronologia, partitio varia,
Tab. Synopt. I, II5. Comment. I,
116. ſq.
Leviticus cultus, qui de eo egerint Au-
tores, I, I18. a Tolando impetitur.
III, 463
Lex appellatur Penzazenchus, cur? I,
Liber Laudum & Hymnorum, item

Soliloquiorum de Chriſto, Eceleſiæ
Sðèð item

„.

ſem Jud
morunn i
Libroruln ſa
I, 21. in v

22. hzc u

A upler
numnerald
234. Gdi
ChriRian
ciderint!
curata?

Lyeurglg

Maccabæorl
2 Canone,
Malachias,
71. gummd
ejis none
0. ibis.
4 ⁄. Hel
IIl 444.
mia, ibic.
Dropheie
ra: memo
Lihri ſech
tor, II,
um pert
gumentun
Utilitas a
Chronolee
450. Tab

Manchei
Prophutir

Mquedh d

Mulochet
a
351. M

H, 357. W
larets,

Maria Vire

in Cauti

lue primus Kuje
I. ſiee herſeoe

liris propheti .

1, 20. gic
bic, in gileer⸗
u1
tente Toſtitj, l.
Habecueo? I,

1 13G R

394
1 36
n? 600
U, 37
reni, it. Lamen-
UIl nz
Uin, in vtroque
(eppellus init,
),91
Mole inltuta?
Uſus pindieitut,

igo inptnati,
107. vindltut,
, 109

Ue nullus Hiſto⸗

um, memmnerit,
b. 5
e Diaconj h
ſol
neé, H, oo un.
mtionistenn⸗
umentuin b⸗
10,. 2toritic⸗
Attitio varit,
4 Comment. l,
116 ſ.
eo ehefilt Alr
zudo impertr⸗
Il 463
enehu, cbr? hi
ſem
ſie
en

nnor u,
Vilto,

in (Caitico,

INDEX V.

item Judaicæ Cantionum, audit Pſal-

morum liber, II, 88. II, 91. II, 102
Librorum ſacrorum V. T. in arcam re-

poſitio, in loco publieo aſſervstio,
I, 21. in unum Corpus colle dio, I.

22. hæc utrum triplex fuerit? ibid.
an duplex? I, 23. an privata? 1, 24.
numerandi modus varius, I, 24. 1.
234. diſtinétio Judaica repreh. I, 26.

Chriſtiana, I, 26. cur quidam inter-
cigderint? II, 172. Series a quo pro-
curata?

M. =
Maccabæorum Iibti redte excluduntur
aà Canone, III, Li æf.
Malachias, Prophetarum ultimus, III,
7i. quando vaticinatus? III, 79.
ejus nomen, III, 441. non aphella-

ziv. ibid. non Smbolic. Efdra III,

442. nec Mardochæi vel Zachariæ,
III, 444. nec Zorohabhelis aut Nehe-
mi, ibid. ortus ac patcia: munus

propheticum, ibid. mors ac ſepultu-

ra: memoria, III, 445
Lihri ſedes ac ordo, III, 410. Scri-

tor, III, 445. cjus ſtylus, ibid. obje-
Qum perſonale, oceaſio, III, 447. ar-

gumentum, ſcopus, III, 447. ſq.
utilitas, autoritas canoniea, III, 448.
Chronologia, III; 449. Partitio, III,

450. Tab. Synopt. Comment. III,.

451
Manichæi Pſalmos rejiciunt, II, 121. .
Prophetas, III, 33
Maqueda, de hac fabula Abeſſinorum,
II, 162
Mardochæus inter czpfivos abducius,
III, 163. fabula de hoc Ju ærum,
I, 355. af autor libri Eſtheræ? I,
361. nomine Malachiæ non venit,

I, 3 7. nec Lacharie, ibid.

Mareſa, III. 303
Maria Virgo, non eſt Sponſa, de qua

II, 1779
Lycurgus, quando LL. compofuerit?
SS H II, 2768

II, 250O

Mathai,: an mater Jonæ?

Melchiſedech, an autor Pfſal. CX? II,
2
Melito, Sardenſis, procurat conſpecun
librorum ſacrorum, I, 179. 234.
Melodiæ Pſalmorum quot? II, 117
Menachem, quando regnaverit? III,
Menſium nomina primis temporibus
an præſto fuerint, dubitatur, I, 31.
menſium, in Scriptura deſignatorum,
explicatio, 1,1, 32
M Mam, an in Salomone, Rege, qui-
dam Judæorum venerati ſint? II,
169. Meſſias non eſt interior Moſe,
ratione revelationis divinæz, III, 18
Metrum, quid? II, 6. num a poema-
te abeſſe poſſit? rrbid.
Micha, quando munus propheticum
obierit? III, 74. 283. ejusdem no-
men, III, 367. convenit pluribus, III,
362. genus, ortus, a filio Jemnlæ di-
ſtin dio, HI, 363. mors, ſepultura,
L Ae oανα‧ reperta, III, 364. me-
moria ejus in martyrol. ibid, ſtylus,
III, 365. auditores, III, 36 5
Libri ſedes, ordo, III, 361. Scriptor, II,
365. argumentum, ſcopus, III, 366.

ai. utilitas, III, 368. autoritas eano-

nica, III, 368. Chronol. III, 369.
Part tio III, 370. Tab. Synopt.
Comment. II, 371. 14.
Michaici idoli raptus, in quod tempus
referendus? ,, 189
Monitor, quis dictus? 11,283
Montaniſtarum error de Prophetis, Il,

35
Montium Iſraelis & Judæ diſtincdla men-

Mopfſveſtenus conkut. HI, 184
Moraſchti, III, 363
Moſes, an Luthero male habitus? l, 43.
an Judicibus, eum Joſua, annume-
randus? I, II. non fuit Sacerdos
Aegy-

4

III, 337
Melchias, IIII, 444

Aegyptius, nec Nomarchus, III, 460.
confunditur eum Mueve, Ill, 466.
an Seriptor Ebri Jobi? H, 5I. §55.
an profugerit ad Jobum I, 38. qui⸗
bus temporibus vixerit? 1, 44. fuit
typus Melliæ, I, 87. pro Deo cultue,
1, 45. fons eſt omnis ſapientiæ, ibid.
ejusdem gradus revelationis, Ilil, 14.
AoEXτ†⁷¹–,, III, 17.: natales, 1,
43. Ibri ſuppoſiti, I, 45. conſilium
in exarando Pentateucho, I, 47. ſqg.
ſubſidia in ſeribendo, I, 62 Scripta,
quæ hodieque extent, exenente Spi-

noze, 1, 83. Eſdeæ ab eodem tribuz

untur, I, 39. Fabb. de eodem, I, 44
laudes. I, 146
Mundo, a Tolando divina nomina tri-
buuntar, III, 462. fſ.
Muſica retertur inter præparationes
Prophetarum, Iil, 21
Muſica Hebræorum vetus deperdita eſt,
II, I16. cur? II, II7. recentior ex-
plodenda, II, 116. illius inſtrumenta,
ibid. Symphoniæ, II, II7 uſus, ad cer-
tos contextus & ſtata tempora, rela

tus, ibid-
Naama, II, 43
Naamath, II, 48

Nachor, e cujus familia Jobus, II, 4
Nahumus, quando vaticinatus? III, 74.

79. 283

Nahumi nomen, III, 374. patria, ibid.

miraculum, III, 376. mors, ſepultura,
III, 376. memoria, ibid. ejus Lihri
ſedes, III, 373. Scriptor, III, 377.
occaſio, ibid objeétum, Ninivitæ, III,
377. complementum, III, 378. argu⸗
inentum, ibid. ſeopus, III, 380. utili⸗
tas, autoritas canonica, III, 380.
Chronol. III, 381 [4. bartitio, III,
383. Tab. Synopt. Comment. III,
384

Nathan, an operam contulerit in con-

ſeribendis libris Samuelis? I, 213

I N D EX vV.

Nave Zaſua dicitur, unde? I, 147. III,
120
Nebucadnezar potitur Aegyptio, III,

252

Nehemias, an Hattirſata? I, 337. con-
funditur cum Zorobabele? ib. cum
Malachia, III, 444. an fuerit alius
ejusdem nominist? I, 340. ejus no-
men 1, 336, genus, tribus, I, 338.
Xtas, I, 289. 340. munia, I, 339.
laudes, I, 341. typica relatio, I, 342.
mors, ſepultüra, ib. an libros colle-
gerit pluris, quam qui habentur in no-
ütro Codice?

nica, I, 345. Chronolegia, I, 346. Par-
titio varia, I, 347. Tabula Syhopt.
I, 348. Comment. 1, 349
Nicaules, Nitocris, nomen Reginæ Sabæ,
Nineve, quando everſa, III, 161. a
quo? III, 378. ſq. an denuo extru-
Cta ? III, 379. ubi ſita fuerit? III. 350.
dieta & Ninus, ibid. Ninevitarum con-
verſio, cur Scripturæ S. inſerta? III,
350. Ninives rex, III, 356, 379
Nomen Dei, vid. Dei Nomen.
Nominum Patrum ratio apud Hebræos,
III, 306
Numeri, cur ita inſi natur IV. Moſai-
corum librorum? ejusdem varia
appellatio, I, 120. Seriptor, impugna-
zura Peyreri- & Spin ſa, L, I21. 1 .
aſertas, I. 124 ordo, argumentum,
ſcopus, I, I25. autoritas divina, I,
126. Chronologia, I, 127. Partitio, I,

130. Tab. Synopt, I, 131. Comment.

O0.

Obadja, quando vixerit? II, 75. 79.

283. in criptio Hebr. Grac. Lat. II,
322. nomen, 323. commune pluri-
hus,

tro ctie⸗ 1,23. 34
Lihri inferiptio, ſedes, ordo, 1, 336.
Scriptor, I, 342 argumentum, I, 343.
ſebpus, utilitas, I. 344. autoritas cano-

„

bus,I
ſepoltl
326.
1. e⸗
ejusde

doel

ll, 2

901
Tab.

Obder

Oernap
Cle à.

Ogi ſyo⸗
Ouirocri
Oraeulor

Olee, vi

Paleſtina
Paralipo
.. .
Paſtorun
Patriarc
dubiun
Peteuun
ra K.!
Daulus
cerit.
Pentaten
der ißt
tut l,
4 5.
146.
Comt
Dineche
Mteu
h

Doemt

.
11 uy. I
o
leoyptio, Ul,
332
l, 9,7, ol⸗
bekn i, clin
2n fueſt glind
40. ejid lo
tribne, 1, 339.
munia, 1 339,
relatio, l, 342.
nn lbros colle⸗
Chabenturin no-
1,23, 3
ordo, 1,935,
nenkutn, 1, 34).
.Atoritas edn-
gia, L346. bar.
Tabula Syhopt.
3 9
en beginr lbe,
l 101

An denuo exttu-
herit? III. 350.
Viney tirvin con⸗
e§. ihletta! Il
I1, 56 37
Nomen.
0 apucklhre0,
lil 30
Ntur IV. Molai-
ejuedem Fvarid
ptor, in ple.
ieſa, 121. k4.
lo, rgummeltum

Oritäs dirini,
I m. butti, .

it.
l, jl⸗ Comnme

1, 133

El. Lat Il

Pri⸗
Une
comm hus,

bus, III, 323. per ſona, ortus, ibid. mors,
lIepultura, III, 326. libri Scriptor, III,
326. Auditores, vel Object. WVaticinii,
327. cauſa & occaſio ejus, III, 327.

Sejusdem brevitas, argumentum, ſco⸗

ppus, III. 328. ut litas, autoritas divina,

„

III, 329. ab ohjectiene vindicata, III,

330. Chronologia, III, 331. Partitio,

Tab. Synopt. III, 333. Comment.

Obdermivit gum Patribus ſauis quid?
S=èèZBM II, 163
Oerazapes, III, 357.

Odæ a Pſalme & Hymno differentia,

II, 90

Ogi ſpondæ Rabbatham translatio I. 138
Onirocritica Danielis,
Oraculorum fraus & vanitas

Olſee, vid. Hoſeas.

Palæſtinæ fertilitas, it ſterilitas, III, 45 8

Paralipomena, vid. Chronica.
⸗- . Jereiniæ,
Paſtorum duo genera,

—

III, 308

patriarcharum longæ itas vocatur in

qubium I. 68. alfleritu, 1, 69
patrum nillus extat, in o nnes Scriptu-
ra S. libros, Côinmentarius, I, 1 5
Paulus Samoſatenus, an Pialmos reje-
ce II, 12 1
Pentateuchus, bujus appellatio, I. 38
Seriptor, impugnatas, ibid. vindica-
tut, I, 41. Ordo, quo perſeriptus, I,
A,5. diſtinétio in V. libros an a Moſe?
1,46. argumentum, ibid. ſcopus, I, 47.

Comiment. 1, 50

Phalsris, tyrannus, III, 254

Pinechas nen idem eſt cum Elio, EIl, 444
III, 215
Plato Jeremiæ temporibus poſterior,

Pittacus, Mitylenæus,

III, 16 5

Poëmata Davidis & Salomonis, quo ge-

nere ſtyli fuant? 111, 4
Carpz. Pars IIIlI.

1IND E

III, 238
III, 9

III, 150

Peéſis Hebræorum bibl'ca datur, II, 3.
num omni metto careat? ex mente
Rahbbhinorem, ibid. Scaligeri, II, 4. .
ohſi, Simonii 11, 5. Waſmuthi,II, 6.

ſqq num in accommodatione muſi-

ca conſiſtat, ex mente feifferi, van
Til, Abarhenelis II, 8. nuin in para-
bolico dicendi genere, ex mente
Aharbenelis? H, 10. num in accen-
tuum ſitu? ex mente Eberti, Ger-
bardi, II, II. numn metrun Cræcum

admittat, ex mente ' ſenhy? II, 12.

Euſebii, Hieronym!, II, 13. Ihidori Hiſp.
Alſtedlii, II, 14. Gemari, II, I5. Cap-

pelli, II, 16, num ex Mωäοιτςν1οα

aſtimanda ? ex mente &ten bhe, II, 16
Petræi, Clerict, II, 7. num in oppro-
bpriam corrupti Iextus vertenda,
quod factum ab Anonymo & Aarco

Meibomio, II, 19. num hodie pror-

ſus ignoretur? II, 21. qualis ſit II,

23. cur in S. Codice adhibita? II,
25. 1 Autores, qui hanc tractarunt,
II, 27, ſq. ab jadæis ad alias gentes
tranſtit; 1I, 7.
Poetici libri, horum difficultas, II, 2.
numerus, ex ſententia Judæorum &
Chriſtian. ibid. non omnem Poeſin
S. compleduntur. ibid.

Porphyrius Danielem impugnat, II, 252
Praæſcientia futurorum ſoli Deo relin-

quenda? 1I1, 8
Præſentia & Prœterita Objeclum funt

P-ophetiæ, 2,

Propheterum appellatio Hebræa, III,

3. ſq. Græca, III, 4. 7. Synonyma,
III, §. Elogia, III, 6. dicuntur im-
proprie, III, 7. proprie, III, 7. eo-
rundem pPræparationes, III, 20. Pro-
phetarum fila, III. 21. Prophetæ, an
omnes ſalvati? III, 27. Gentilium,

XVyVy miles

III, 29. Gentium ſeptem, II, 48. III.
30. Veri non fuerunt abreptitiis ſi-

14

TIND E X vV.

miles, III, 35,. non ſemper aſſeque-
bantur ſigauificationem viſionum, III,
36. certi tamen de 9e Pogc,
III, 36. ſq. officium eorum variumIII,
40. differentia absSacer dotibus & Levi-
tis III, 40. item a Scribis III, 42. in
rebus quoque parvi momenti reſpon-

ſa dabant III, 41. inauguratio per

vocationem, unetionem III, 45. num
per X=5„εαααν III, 47. miſeriæ,
XFrumna, paupertas,
victus tenuis, veſtitus ſingularis, III,
49. ſq. chara Qeres, III, F1. con-
ciliabant ſibi fidem, III, 53. ab omni
fraude alieni, IiI, 5§3. ab errore & ſe-
du tione alieni, ut Prophetæ, 54. non,
ut homines, III, 55. autor itas, III. 56.
non fuerunt de libere cogitantibus,
III, 5S. ſq. a Simonianis contem-
nuntur, III, 5S8. ſtylus, III, 60.
obſeuritatis caufæ, III, 63. ſer es &
recenſio, III, 64. differentia, ante &
poſt Moſen, III, 67. numerus, ibid.
tempus, quod dicatur? III, 68. ter-⸗
minus & finis Prophetarum V. T.
III, 71. eorundem reſtitutio in diebus

Meſhiæ, III, 72. Tab. Chronol. III,

72., autores III, 82. ſqq. conciones ſuas
non omnes conſignarunt, III, 277

Prophetæ falſi, v. Pſeudoprophe
= - majores, unde dicti? III, 69
— minores, unde dili? III, 69,262.
uno comprehenduntur Volumine 262.
it. 330. diverſo a Cod. Hebr. ordine
collocantur, III, 264. Commentarii
in ipſos, III, 2 88 ſq.
= - novelli, & AA. de his, III, 82
- priores, & poſterioret I, 146. II.

68. 414. 470. ordo librorum Pro-
Pphietarum poſteriorum, III, 70. ſq.

III, 48. fqq.

Prophetia impetitur a Tolando, III, 463.

ejus autor Deus Trinunus III, 8. non
di- bolus, III, ibid. nec Hominum ſa-
gacitas, III, 10. ſubjectum, homines,
III, 24. utriusque ſexuse, ibid. illitera-
ti ac tenues, III, 25. nonnunquam &
impii, ibid, ſemper in Eccleſiæ ex-
terno Ctu conſtituti, III, 29. Obje-

Gum, III, 32. ſq. forma, III, 34. neceſ-

ſitas, III, 43. finis & fcopus, III, 44.
utilitas, ibid. ſtudium atque ſeruti-
nium, III, 45, contigit quoque extra
terram 8. . III, 236

Pr phetica impreſſio, quot modis facia.

III, 130.

- ⸗ ſeripta, cur a Moſaicis diſtinguén.

tur 2 I, 145

Prophetiſſæ, III, 25. ſq. Iſraelis ſe tem,

III, 2 7.

Proverbia, apud quos in uſu fuerint?

II, 156. ſq. AA. qui de iis ſeripfe-
runt, 4 II, 157

Proverbiorum liber, ſedes, ordo, II, 154.

X

inſeriptio, II, 155. appellationes Eecle-
ſiaſtieæ, II, 157. Autor & Colle dor, ex

mente Grorzii, II, 172. Zudæorum,
naſira, II, 173. quo tempore ſeri-

ptus? II, 175. & Cononi inſertus, II,
176. argumentum, II, 177,. an ſym-
poſium compleclatur? II, 1778 ſcopus,
II, 180. utilitas, objectum perſona-

le, ibid. ſty lus poetieus II, 181. paræ-

mialis, II, 182. ohſeurus, ibid. auto-
ritas divina aſterta, II, 183. in du-

bium vocata; II, 184. impugnata a So-

cinianie, II, 185. Spinoza, II, 186.
Simon. II, 188. Clerico, II. 189. Ob-
ſervatoribus Hallenſibus, II, 191. an
ſententias ſuppeditarit Gentilibus, II,
192. ſententiarum nexus, II, 193.
Partitio libri, ibid. Tab. Syncpt. II,
194. Commentarii, I, 195. verſuum
numerus II, 194

Po.

Politianu
moru

Pſälmni, 6
loeum

ſeniti
„ iln

mina

Il,9.

.„ . 65

... u
6r

bee
II,I.
Mlnogr

Pälmon
tieoru⸗
ebr in
veniet
ſeripii
deripte
ii ommm
ſionat!
recditu
fereng
tiar ll,
ſapb.
9 Zea
Colles
107.
Wis
l0).

lo, UI 469.

Ill §. non
minum ſi⸗

ofnies,

Uuncan
celelte ex-
129. Oe⸗
l34, necel
ug Il, 44,
Nque lerlti⸗
1Oque extra
Il 5
mocis kacka.
Il .
Gillinguen.
l, 145
delisleten,
ll, 25.
ſu kuerint?
e is lerigle⸗
Il N
rdo, I, 154.
tionesbecle⸗
Colledor, er
udehrln,
npote ſeli⸗
jjnlertue, I,
, an ymn
,18 Kopus
n perſolia⸗
lil.are⸗
ilis. auto⸗
183. in du-
natea.
Il 19, .
II, 191. 1n
entilibus, lh
1e, Il, 192.
Synet. l
95. yerluum
I, 1
o

. . qui Jambis conſtent,

INDEX vV.

Politianus, Angel. an Contemptor Pſal-
morum? II, 251
Pfſalmi, cur in Hagiographis primum
locum ſortiti?

— . . in captivitate Babylonica con.

ſeripti, qui? II, 98
. in quorum inſeriptione duo no-
mina apparent, cui tribuendi? II,98

è&ve n Y„„νεO ε᷑uν cui debeantur?
II, 95. ſ. quot? II, 97. qui? II, 128

= = èn yoe rlot, II, 128

. . quot Davidis nomen gerant? II, 97
. .. Graduum, qui, & unde dicti?
II, 94. 118. 130
— . . Poœnitentiales, 1, 140. ſ.

. . qui ad ordinem alphabeti ſtructi?
II, 1II. cauſæ hujus ſtru cturæ, II, 112

Pfſalinographorum numerus, II, 96

Pſalmorum liber, an e cenſu prophe-

ticorum librr. excludendus? II, 87.
cur in allegationibus Davidis nomine
veniat? II, 98. ſedes, ordo, Il, 87. in-
ſeriptio Hebr. II, 88. Græca, II, 89.
Scriptor, num ſolus David, II, 91. an
ii omnem, quorum nomina inſeriptio
ſignat? II, 92. an recentiores, & ad
reditum e captivitate Babylonica re-
ferendi II, 93. quis, ex noſtra ſenten-

II, 87

II, 1090

Pfſalmus Jeremiæ,

. . . CLI,

tia, II, 96. fcil. Davides, II, 99. AM.

ſaph. II, 102. Heman. II, 103. Ethan,
S. Jeduthun, II, 104 fllii Core, Ill, I05.
Collector, II, 106. collectio varia, II,
107. ſtylus, numeris vinctus, II, 108.
cuivis legentium accommodatus, II,
109. ad alphabeti ordinem nonnun-
quam diipoſitus, II, III. argumentum,

II, I12, leopus, II, I13, Uſus, laudes,

1

II, II5. autforitas divina aſerta, II.
II8. ſqd. impugnata, II, I21. Chrono-
logia, II, 126. Pfalmorumn ſeries, an
fatorum Eecleſiæ ſeriem, usque ad fi-
nem ſeculi, compleclatur? II, 127.
tituli, ibid. horum parzicutaritai,
autbhentia, II, 12 8. Mrcinm, II, 129.
diferentia, dificultas, II, 130. 1 .
Plalmorum partitio t. vezus in V. li-
bros, 1, 137. t. vecentior, vel ſecun⸗

dusmn Pialmorum ſeriem, II, 132. Vvel ex

argumento, II, 134. ratione numero-
rum, differentia, in Codieibus Hebr.,
& Græcis, II, 135. receniio, ibid. Com-
ment. II, I41. verſuum ſumma, II,
135.

Pſalinorum melodiæ, vel ſymphoniæ,

II, 117
Pſalmorum nomine venit totus Hagio-
graphorum faſciculus, II, 87
- . . citatio in N. T. quoties faéta,
II, 119
III, 148
II, 128
II, 123
- - Salomonis, II, 124. ſq.
Pfſaltria, II, 89
Pſeudo- Prophetarum diſerimen, III,
g0. veri pradictio, notæ diacriticæ,
diferentia a veris Prophetis, in nis
applauſas III, 81. b&;, 82
Pul. III, 357

. orphanus,

Pſalterium,

Quercus miraculum, III, 268
Quinque Megilloth, I, 196., Commentar.

2–

Rahab, an uxor Joſuæ? I, 148. an Je-
remias ab ea originem ducat? III, 127
Xyy 2 Raptus

INDEX vV.

Raptus, quomodo differat ab ecſtaſi, III,

123. ſq·
Reducum ex Babylone numerus, quo-
modo ſibi conſtet? III, 309

Regiminis forma ſub Judicibus, I, 171
Regum Judæ numerus, I, 244. anni,

Ruthæ genus ex mente KRabb. I. 1.197.
Liber, Sedes, in Bibliis Judaicis, 1,

. fIiraelis numerus, I, 244

⸗Libri, an alii extiterint, præter
hos, quos habemus? I, 24I. horum
inſeriptio, I, 239. ordo, l, 240.
Scriptor, aliis multiplex, I, 240.
aliis unus, ſelt varius, Il, 242. ſcq. an

ex aliorum monumentis congeſti?

I, 142. tempus conſignationis, l, 143.
argumentum utrinsque,!, 144. ſpe-
ciatim. Eibri primi, l, 246. teopus
& nitilitas, ibid. Chronol. I, 247. AU-
toritas, ageita, 1, 268. impngnata,
I, 269. Part itio, Tab. Syn. I, 27
Comm. I, 271I.

Libri ſecund a priore diſtin ctio, eur.
& a quo? I, 274. argumentum, leo-
pus, util tas, l, 275. autoritas canoni-
ea, Partitio, I, 276. ſuinma Capitum,
Vertuum, ib. Tab. Synopt, 1, 277.

Lihbrorum ſupplementum, h, 283.

Regum quælibet ætas ſuos habuit pré-
Phetas, n„, 241

. . IV. li bros, cur Biblica Græca

& Latina habeant? 1 213
Repetitio frequens ſententiarum, phraſi-
nmnque ſynony aiiæ, an Scrip te §.
vitio vertenda? „188.

Ker geſtæ temporum, id eſt, Chromnieh
rum libri, 1I, 280

Revelatio divina quotuplex, III, 13.
ejus diſtrib utio, ex mente Zudi eny u i,

14. Doctorum iuanon im, l, ib.

autoritate divina, Ill, 1y. ejusdem gra-

dus, I, 353

Rhama, uxor Jobi, II, 69
Rhythmus, quid? II, 6
Roma, quando extrui cœpta? 1, 260.

III, 293

195. Cbriſtianin, l, 196. quo tempore

lectus fuecit? ibid. minus recte judi-

cum libro comprehenditur, ibid. ti-

tulus, I, 192. Autor, Scriptionis tem-

pus 1, 198. an excerptus ex Anna-
libus Kegumn judæ &α Ifraelis: 2 ibid.

diale cus, l, 199: arg umnentum, ſcopus,

utilitas, 1, 200. autoritss divina, I,

201. Chronol. I, 202. Partitio, 1, 20 52

Tab. Synopt- 1I, 200. Comment.

§.

§S baam, an pater Danielis? III, 225
Sacrificia, qui de his egerint Autores⸗
1, 118 f.
Sallum, quande regnarit? I, 280
Salomo, an- ſigniffeetur nomninibus
lIthiel & Uchal. II, 159

an primus ſit Seriptorum Bebentes
rum, qui nomen ſuum in fronte Pr-
fixerunt? V II, 198.

an Alchimiam, exercuerit? II, 161
an ſecreta cordis Penecrarit 11, 164
an pro Meſſia habitus? II, 169

an garritus avium inte Ilexerit 2II, 161

an fuerit Scepticus, 1, 22 5

an Autor libri Jobi? II, §3. an eum
in Hehraæumn transtuderit? 1, 44

autor Pſ. CAXN VII, ll, d7

hortetur ad Hilarem vitam, II, 210

inique

jniqbe .
(itur,
ejundem 0
jhiem. 1
modo 1

. Obleer,

cortit
I; 28.
ptopheti
I, 164.
tia II,
Il, 166,
nitentis
Chriti ¹
Ara
canonita

2, Pf

Kmbel, an
1ſo. 176
he l1
ujit non
Aſ⸗ Lilr
ejus Gig
212 non

Pkimus

liber pyin,
Hebr. 1,
l. 11.
6 Nr
AK, Aliis
1, u
1 422.
hing
Pattio,
ibit. 6
tatus
Lier

13 ½ in

eludemegrt,

ll
6

16
3½ b 260,
II 197

abb. , 197.
H
guo tempore
1s keche udi⸗
tur, ihid ti⸗

iptionis tennn.

Us ex Anda-
jelis? ibid,

tutn Kopis,

65 Girina,

rtitio, 1,2057

(Coimtent.
bick

II S
int Abtotes?
1, 1181.
III, 280
Nominihis

n Hebraieo⸗

1Aobte præ-

II, 108.

eit? l Il, 101
“ 61

gert?l 16

IN D E x v.

iniqtue a Prophetarum cenſu exclu⸗
dlitur, iiiI, 69

cjusdem ortus, II, 158. nômina,
ibidem. ſapientia, II, 159. hæc quo
modo a noſir diverſa, ex mente
Obſecv. Hallenſ. II, 225. non

conſtitit in mera æo τοv»)TZ‚bix,

II, 228. fama, II, 161. donum
propheticum, It, 162. regnum,
II, 164. Opes &α regalis magnificen-
tia II, 16 5. peccata graviora,
II, 166. polygamia, II, 167. poœ⸗
nitentia & falus, ibi. ty pica
Chriſti adumbratio, II, 169

H ſeripta ſouria Gα ſappoſtta, Ii, 170.

&ααNOas & deperdita, II, I7 F.
canonica bodiegue ſuperantia, II,
172. Plalterium 2

Samuel, am autor libri Zoſuæ? I,
150. 176. Judicum? I, 172. Ru-

7he 2 I, 198, an librorum, gui ab

Vujus nomiine appellantur!? 7 1, 213.
215. Libri de jure rvegio, 1, 219.

ejus dignitas inter Prophetas, I,

212. non fuit Pontifex, nec Saucer-

dos ibid. quomodo Prophefarum

primus 7* III, 67 ſch.

Liber primns, ejus ordo, inſeriptio-

KAebr. I, 21I. Græca & Latina,

I, 213. Autor, aliis Samnel, Gad

& Nathan, ibid. aliis Zerenti-

ag, aliis incertus Reguioris &vi,

L, 214. gquis, ex nollra ſententia,
ibid. antiquitas defenditur, I, 215.
ſqg. arginmnentum, I, 22I. fcopus,

1, 222. Uutilitas, wWid. autoerita s

divina, I, 223. Chronel, I, 224.
Partitio, I, 226. Tab. Synept.
ibid. Comtemt. I, 228. ci-
tatus ſub Jeremiæ nomine, I, 24I.
Lihber II. pertinet ad Priorein; I.
234. inſeriptio, , 2351 autor, ſeo-

II, 124. ſq.

pus, utilitas, argumenfum, autorifas
ibid. Chronol. I, 236. Partitio I.
237. Tab. Synopt. bis.
Sanéti, cum Chriſto reſurgentes, qui
III, 345
Sandlum Sanctorum dicitur Judæis
Canticum, II, 241 ſ.
Sapientes VII. Græciæ, III, 215. 2 52
Sappho, poetria, III, 162. 252
Sardanapali parens, III, 357
Saul, quot annis regnarit? I, 225
Scholæ propheticæ, III, 20

Schottus, Andr. inventor Pſalterii Salo-
monis, II, 125

Feriptores Ehſtorie Regum, I, 241. la-
eri ſin guli, in individuo, en⸗ igno-
rentur? I. 154

—ſoepius loquuntur de ſe in ter-
tia perſona, III, 347

Scripfura §. an inſtar unjus verſiculi
fuerit ſeripta? I, 28. ejus appella-
tio varia, I, 2. diſtributio, ibid. au-
ſpicium i ipſe fecit Deus, I, 20.
ejus lectionem. Judæorum Magiſtri,
ſuos aufpicari, iubent, a Levitico, I,
102. autoritas, num probetur ex 1.
legatione V. I. in N. T.? I, 126.
vel perpetua traditione, conſonoque
omnium temporum teſtimonio: I,
292. oblcuritas, qualis? hujusque
cauſa, II, 259. ſiyli diver ſitas in 8.
Cod. II, 244. libri quidam cur inte-
rieriet, II, I72. exempla pericopa-
ruimn tranepuſtio ie Ppræteniæ, I,
61. Ice
Semus, ſecund 0 genitus Noachi, I, 66
Seniger Saas Danielis loculum vifreo
conditorio ineludit, III, 234
Servateris nomen tres inſignes viri
adumbrafunt, III, 26 5
VVVy232 V Seru-=

Serubabel, an Pſalmo primo indigite-
tur? II, 94. ſ.
Servius Rom. Rex, III, 215. 259
Sibyllarum oracula, III, 30. AA. de
iisdem, ibid.
Sichem, an Obadiæ patria, III, 323
Siderum poſitus non diſponit ad vatici-
nandum, III, I1
Siloa, unde dicatur? III, 96
Simgon, num in cenſum Judicum ve-
niat? I, 171
Simonianorum error, de Prophetis, no-
tatus, Wèð III, 58
Simonides, quando floruerit? III, 254
Simonides, populi Dei, an Jeremias di-
ci queat? III, 183
Sipuris, III, 345
Solis imago in ſepulero Joſuæ, I, 143
Solon, quando floruerit? III, 164. obie-
rit? III, ibid. ſua jura conſtituerit?
III, 214. 252
Somnium, ſpecies revelationis divinæ,
III, 6. a Tolando dubia redditur,
11, 463
. 2 de Monarchia Roman. 1, 321
Sophonias, vid. Zephan.
Sphenia, III, 401
Spiritus, S. non excerpit e ſcriptis hu-
manis ſua, ut libros conſarcinet, I,

Suffetes,
Suggeſtor,
Sulane an Daniel mortuus? III, 233
Suſannæ hiſtoria, III, 248
Synagoga magna, an compoſuerit li-

1, 282

bris conſtiterit? I, 309. in quo expi-
raverit? IiI, 414. f.
Syriæ & Syrorum nomine Palæſtina &
Hebræi ſæpe veniunt, II, 76

T.
Taphnæ,

1, 169

brum Eſtheræ? I, 361. quot mem-

III, 133

IN D E Xx. v. ððU

Tarquinius Priſeus,
— Saperbus, III, 255
Tecoa, .
Temperamentum non efficit Prophe-
tam, IIl, 10

Templum non fuit arx vel propugna-

culum, III, 465. Salomonæum, qui
de hoc egerint AA. III, 166

Tempora antiquiſſima per veννρονν e.

vIag intervalla notabantur, l, 30
Teſtamentum Vetus a convieiis Ma-
nichæorum, eorumque objeétionibus,
vindicatur, I, 28. ejusdem autoritas
divina, I, 29. ejusdem ſtructura, in
Tab. Synopt. 1, 34
.— Vetu; & Nov. qua notione
Seriptura S. dicstur? I, 3. uttjusque

libri, 2 1, 4
Thales Mileſius, III, 10 r
Thecoitis, an avia Amoſi? III, 308

Theocratica forma Reipubl. Judæorum
ſingularis, 1, 171
Theodor. Mopſveſtenus zieulos Halmo-

run ſolicitat, II, 128. it. Coheletb

II, 223ʒ. Cunticam, U, 248. 263.
Brophetas III, 33
Theognis, poeta, D III, 255

Theologia Ethnicorum, à Moſe peti-

ta L I, 112. ſq.
Theologicæ paginæ conſummatio quid?
II, 113
Theologus, priſcis quid? III, 4

Threni, num ad libros poeticos refe-

rendi? 11, 2. quando prælecti? I, 196.

III, 172. ſedes, ordo, infſeriptio, III,
172. autor fecundarius, III, 174. an
per Spiritum S. liber compoſitus?
ibid. an in ſpelunca prope ucbem?
III, i75. nun idem, ac lamentatio, in
memoriam Joſiæ ſeripta, III, 176. ar-⸗
gumentum, ſcopus, III, 179. ntilira,
III,

III, 162. 2a5 r

Ii, 307

S

eõ

M1ISr.
1,183.
ejutgue
ſationis,
185. Ch
lIl, 187.

Timnatlvyt

Titulorun

ulum i⸗

Tober i

dat?
Tramg- Tib

Tſephanjan
Typorum
Tzphar

Vatieinia
geltarun
565. P
Menti pi
rum pre
I, 30. 1
3utoritas
Uchal vio
Verba dien
u
ſit inter
nieorum,

Naſonet
Feiln, n
Veſitr⸗
effiche,
Videns die
lert 4 Di

Il 1br :
Il ,
cit Prophe.
II,10
popngna-
næm, qui

1,, 1

er re.

ntur, 1, 30
Driceiis Mr-
bjechionibu,
em autoritas
krudorz, in
4
qua notione
3. Uttiusque
4

11,f0t

lll, 303

Judzorum

H, I/
ulas Nalmo-
t. (oleheth

1,3

I, 255
Mole peti⸗
,1. ſl.
Unntio uid
uI;
lll,4

detieos rele⸗
leciil, hb⸗
IIl, 4. in
coimpoſtu⸗ .
0 e uibemn!
nentati,, n
ll b. ⸗
tilitas,
,

III, 190. loquend genus paemteant,
Ill, 181. ροι ου diſeincum,
UI, 183. autoritas canonica, III, 194.
ejusque capitis poſtremi, ibid. pra-
fationis, Græcæ & Latinæ, nulla, II,
185. Chronolog. III, 186. Partitio,
Iu, 157. Tab. Synpt. Comment.
III, 198

Tianeil herer, unde dida? , 148

Titulorum in Pſ Imis inſpectio hiabet

uſum in Exegeſi, 1 23

Tobiæ hiſtoria, in quæ tempora inci-

dat? II, 113
Trans- Tiberinus cur Judæus audiat?
III, 194
Tſephanja, 7. Zeph.
Typorum V. I. Scriptores, I, 134
II, 48

Tzophar Naamathites,
Vaticinia rerum Y futurarum, an rerum
geſtarum enarratione inſinuentur?

1 65. Prophetsrum de Chriſto argu-

menti vim habent, III, 58 ſq. Eo-

rum promulgatio quomodo facta?

I, 30. ſq, colleclio a Auo: III, 31.

autoritas, i, 56
Vchal, vid. Ithiel.
Verba dierum, I, 290. 2 82

⸗ Judæ & Iſraelis, an diver ſa
ſint inter ſe, vel a hbris noſtris Chro-
nicorum, 1, 230
Verſiones, qui de iis egerint? I,4. ſqq.
Verſus, quis S. Codici adjecerit? I,
23. ſg.
Veſtitus Salomonis, a Pineda audacter
effitus. II, 165

Vigdens dicitur Propheta, II, F. dif-
fort a Propheta, ́”ÿUVU; bid.

IN DEXV.

Viduæ Sareptanz flius, an Jonas?
III, 337
Viſio, ſpeeies revelationis divinæ, III, y

Undio Prophetarum, III, 46 fq.
Uſjue in hunc diem, a quo inſertum

hiſtoriis Scripturæ, & quid ſignificet,.
1, 137. ſd. I0, 153. 218. 288

ve, nom. viri, II, ar 1q.
—⸗= vonmm. region. II, 42
X.
Xerxes, maritus Eſtheræ, I, 358
2

Zabii, qui, ex mente Spenceri? 1, 107

Zacharias, Rew 1. quando regnarit?

III, 280

Zacharias, Proph, an autor Pſalmorum
CXIL.V -CXLVIII, cum Haggæo?
II, 95. Danielein 'ſuperans capitum

numere, non refertur inter majores

Prophetas, III, 69. quando vatici-
natus? III, 78

ejus nomen, pluribus conveniens, III,

42²4. parentes, genus, III, 425. of-
ficium ſacerdotale, dubium proſheti-
cum., III, 426. obitus, III, g r. an

Chriflo memoratus, Matth. Cap.

XVIII? III, 428. memoria, ſepul-
chrum, III, 430. corporis inventi fa-
bula III, 431

Libri ſedes & erdo, III, 424. Seriptor,
ejus ſtylus, III. 432. Obſcuritas, III,

432. Occaſio, III, 434. auditores, ar-

gumentum, III, 434. ſq. ſcopus utili-
tas, autoritas canonica. III, 436
Chronologia, Partitio, III, 437

Tab. Synopt, II, 438. Conumcnt. III,.

. 439
Zachriſtos, n. 323
Zara-

Zaratus, Pythagoræ præceptor, an Eze-
chiel? . III, 200

Zaſtaſſe, III, 323
Zawalda Mariam, III, 323
Zephaniis, quando vaticinatus? III, 77
Zephaniæ nomen, IH. 4or. pluribus

commune, ibid. genus, Grton⸗ patria,
III, 402 ſd. Officium, digai tas, obi⸗

tus, ſepalcrum, memoria, III, 403.

ſig. Apocrypha, ib. ubi docuerit? III,
4404
Lihri ſedes & ordo, III, 401. Seri-
ptor, III, 404. vaticinii objectum,

INDEX V.

oeccaſio, III, 40 ½ ſq argumentum, ſeo⸗
pus, In, 405 ſq. utilitas, autoritas, di-

vinitas, III, 406. ſq. Chronologia, Il1,.

408. Partitio, Tab. Synopt. Com-
ment.

LZihcha. vel Sabaam, an pater Danielis?
m, 225

Zorobabel, ejus Genealogia, 1, 29 8. non
eſt idem, qui Malachias, III, 444.

ejus Viri, an Autores Coheleth, I,

204. an tres Zorobabeles ſtatuendi?
I, 295. I, 160, filius Sealthielis

I, 409 ſq.

6 7 8 9 100
☛ Copyright 4/1999 VVMaster Gmohi Weenasteregnn

5

VierFarbSelector Standard*-Euroskala Offset

TRODVCIIO

§ PROPHETICOS
BIBLIORVM.

ERIS TESTAMENTI,

NITACRITICAET HISTORICA,
AC

FORITATIS VINDICIAS

EXLPONENS.,

,0ENATA SYVDIO

POTTLOB CA RI Z O VIZ

R, ET LINGVAE S. O RD. P. P. ET ECCLE-
SIASTAE THOMANI.

EDITIO QyART A.

2

DPI P §& I A E

HAERED. LAN IKISIANORVM.
AN. MDCCLVII.